Chain of Rocks Bridge

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pms">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>pmswiki</dbname>
    <base>https://pms.wikipedia.org/wiki/Intrada</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Special</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Discussion</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Utent</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Ciaciarade</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Discussion ant sla Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Figura</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Discussion dla figura</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Discussion dla MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Stamp</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Discussion dlë stamp</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Agiut</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Discussion ant sl'agiut</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorìa</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Discussion ant sla categorìa</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulo</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Discussioni modulo</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Evento</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Discussioni evento</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Chain of Rocks Bridge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107799</id>
    <revision>
      <id>888278</id>
      <parentid>874555</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T07:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Franjklogos</username>
        <id>3605</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>888278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="975" sha1="kr14ot3wuahcxop80o2yvly6met719x" xml:space="preserve">{{Prinsipi}}


Ël '''Chain of Rocks''' a l'é un pont an [[fer]] con pilon ëd pera longh 1.632 m. e largh 7 m. edificà an sël fium [[Mississippi (fium)|Mississippi]] ([[Stat Unì]]), për coleghé lë Stat ëd [[Illinois]] e lë Stat ëd [[Missouri]] davzin a la sità ëd [[Saint Louis]] ant l'avosà strà ''[[U.S. Route 66|&quot;Route 66&quot;]]''. 
== Stòria ==
Ij travaj për la costrussion dël pont a son durà dal 1927 al 1929. Ël proget a l'era coordinà da l'Ingegné Brown, L. Baxter .
Ël pont a l'é stàit drovà dal 1929 al 1966 quand un neuv pont pì grand, ël &quot;New Chain of Rocks Bridge&quot; a l'é stàit drovà un poch pì a nòrd.

==Fòto==
&lt;gallery&gt;
File:ChainOfRocksBridge StLouisMO.jpg|
File:Water Intake CoRB.JPG|
File:Water Intake CoRB2.JPG|
File:Chain of Rocks.jpg|
File:chain-rocks-IL.jpg|
File:Dam -27.JPG|
File:Chain rocks long.JPG|
File:Chain Of Rocks Bridge, St Louis, Missouri.jpg|

&lt;/gallery&gt;

{{Fin}}

[[Categorìa:Pont djë stat Unì d'América]]</text>
      <sha1>kr14ot3wuahcxop80o2yvly6met719x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888279</id>
      <parentid>888278</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T07:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Franjklogos</username>
        <id>3605</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>888279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1069" sha1="h29mxjm6x4js2rr51cb8te3ifsce76x" xml:space="preserve">{{Prinsipi}}


Ël '''Chain of Rocks''' a l'é un pont an [[fer]] con pilon ëd pera longh 1.632 m. e largh 7 m. edificà an sël fium [[Mississippi (fium)|Mississippi]] ([[Stat Unì]]), për coleghé lë Stat ëd [[Illinois]] e lë Stat ëd [[Missouri]] davzin a la sità ëd [[Saint Louis]] ant l'avosà strà ''[[U.S. Route 66|&quot;Route 66&quot;]]''. 
== Stòria ==
Ij travaj për la costrussion dël pont a son durà dal 1927 al 1929. Ël proget a l'era coordinà da l'Ingegné Brown, L. Baxter .
Ël pont a l'era caraterisà për avej 'na vòlta danos-a apoprè a metà ëd soa longhëssa.
Ël pont a l'é stàit drovà dal 1929 al 1966 quand un neuv pont pì grand, ël &quot;New Chain of Rocks Bridge&quot; a l'é stàit drovà un poch pì a nòrd.

==Fòto==
&lt;gallery&gt;
File:ChainOfRocksBridge StLouisMO.jpg|
File:Water Intake CoRB.JPG|
File:Water Intake CoRB2.JPG|
File:Chain of Rocks.jpg|
File:chain-rocks-IL.jpg|
File:Dam -27.JPG|
File:Chain rocks long.JPG|
File:Chain Of Rocks Bridge, St Louis, Missouri.jpg|

&lt;/gallery&gt;

{{Fin}}

[[Categorìa:Pont djë stat Unì d'América]]</text>
      <sha1>h29mxjm6x4js2rr51cb8te3ifsce76x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trebendorf</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111672</id>
    <revision>
      <id>888268</id>
      <parentid>887691</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T19:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>René Mettke</username>
        <id>31844</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>https://www.trebendorf.de/impressum/index.php</comment>
      <origin>888268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1318" sha1="67w72swkr2xs1fcssfb2e5fugm2tbbp" xml:space="preserve">{{Info/Sità dl'Almagna
|nòm                = Trebendorf
|figura             = Trebendorf e0145392.jpg
|test dla figura    = 
|scu                = 
|lat_deg            = 51 |lat_min = 31 |lat_sec = 35
|lon_deg            = 14 |lon_min = 33 |lon_sec = 40
|mapa distret       = Trebendorf in GR.svg
|stat               = [[Sassònia]]
|region             = [[Dresden (region)|Dresden]]
|distret            = [[Görlitz (distret)|Görlitz]]
|autitùdin          = 126
|aira               = 31.95
|popolassion        = 999&lt;ref&gt;[http://www.statistik.sachsen.de/download/010_GB-Bev/Bev_Gemeinde.pdf Populassion dle sità e munissipi dla Sassònia an www.statistik.sachsen.de]&lt;/ref&gt;
|censiment          = 31 dzè 2010
|densità            = 31
|codespostal        = 02959
|codestelefon       = 035773
|targa              = GR
|adrëssa            = Friedensstraße 83&lt;br /&gt;02959 Schleife
|website            = trebendorf.de
|prefet             = Robert Sprejz
|partì              = 
}}
'''Trebendorf''' a l'é na sità dl'[[Almagna]] localisà ant ël [[Lista dij distret ruraj dl'Almagna|distret]] ëd [[Görlitz (distret)|Görlitz]], [[Regierungsbezirk|region aministrativa]] ëd [[Dresden (region)|Dresden]], [[Stat d'Almagna|stat]] dla [[Sassònia]].

== Arferiment ==
&lt;references /&gt;
[[Categorìa:Sità dla Sassònia]]</text>
      <sha1>67w72swkr2xs1fcssfb2e5fugm2tbbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Viticoltura an Piemont</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111885</id>
    <revision>
      <id>888263</id>
      <timestamp>2026-05-28T13:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31614-18</username>
        <id>31839</id>
      </contributor>
      <comment>pàgina de viticultura</comment>
      <origin>888263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13943" sha1="a4puqevhce2bfvaluogt98w3dspdzt1" xml:space="preserve">La '''viticultura an Piemont''' a l'é l'ansema dle atività ëd cultivassion ëd la vit e produssion ëd vin fàite ant la [[Piemont|region ëd Piemont]], an nòrd-uvest ëd l'[[Italia]]. La region a l'ha 17 [[Denominazione di Origine Controllata e Garantita|DOCG]] e 42 [[Denominazione di Origine Controllata|DOC]], e gnuna [[Indicazione Geografica Tipica|IGT]]; pì dël 80% dla produssion a l'é ëd vin con denominassion d'origin.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/viticoltura-enologia |titol=Viticoltura ed enologia |sito=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; An 2024, la sùperfice vitata a l'era ëd 44 471 [[etàr|ha]], e la produssion stimà a l'ha passà i 2,25 milion ëd [[etolitro|hl]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.unioneitalianavini.it/approfondimenti-tematici/news/produzione-vinicola-in-piemonte-oltre-225-milioni-di-ettolitri-nel-2024-5 |titol=Produzione vinicola in Piemonte: oltre 2,25 milioni di ettolitri nel 2024 |sito=Unione Italiana Vini |data=disèmber 2024 |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Storia ==
La presensa ëd la vit an Piemont a riva almeno a l'[[Età ëd brons|mëza Età ëd Brons]], vers ël 1500 a.C.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/piemonte |titol=Piemonte – La Storia e le origini del Vino |sito=Impeto diVino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; A son stàit trovà dei polin ëd vit dël [[V sécol a.C.]], quand ch'ël Piemont a l'era lugh d'incontr e scambi tra [[etrusch]] e [[celt]].&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.patrimoniounesco.it/directory-tangibili/listing/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |titol=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sito=Patrimonio UNESCO Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ij popol celto-liguric a cultivavo la vit prima ëd la conchista romana; sota ël dominé roman, la vit a s'é difondùa longa le strà principal.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

[[Plinio il Vecchio]] a l'ha nominà ël Piemont com una dle zone pì adàte a la viticoltura ant l'antiga Italia.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot; /&gt; Ant ël [[I sécol d.C.]], do stele funerarie piemontese con la figura d'un vendedor ëd vin a mostro l'importansa dël comèrsi vinicol an regione.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël [[Médi Ev]] a son stàite identifiche le zone pì vocate: ant ël [[VII sécol]], ij canonich dël Duomo ëd [[Casale Monferrato]] a sburcho e a pianto vigne ëd barbesino —l'atual [[grignolino]]— an Monferrat.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La prima cita documentà dël [[nebbiòl]] a l'é dël 1268, riferìa a vigne an sël colon morénic ëd Rivòli; [[Pietro de' Crescenzi]] a torna a nominalo ant ël 1330 ant ij sò ''Ruralium Commodorum Libri Duodecim''.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël [[XIX sécol]], ij grand vin ross piemontèis a l'han ciapà le caràteristiche che ij fan conossùe ancheuj. Ël [[Barolo]] modèrn a l'é nassùa vers ij ani Trenta ëd col sécol gràssie a l'uvra dla famija [[Falletti]], dël enologo fransèis [[Louis Oudart]], dël general Francesco Staglieno e dël cont [[Camillo Benso di Cavour|Camillo Benso, cont Cavour]], dal [[Castèl ëd Grinzane Cavour|castèl ëd Grinzane]].&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barolo_storia&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.aislombardia.it/racconti-dalle-delegazioni/viaggio-nella-storia-del-barolo.htm |titol=Viaggio nella storia del Barolo |sito=AISL Lombardia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël [[Barbaresco]] a l'ha definì la soa identità a la fin ëd col sécol gràssie a [[Domizio Cavazza]], direttor ëd la Scòla Enologica d'Alba, che ant ël 1894 a l'ha fondà la Cantina Sociale ëd Barbaresco.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barbaresco_Cavazza&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.stradadelbarolo.it/vino/barbaresco-docg/ |titol=Barbaresco DOCG |sito=Strada del Barolo |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

La [[filossera]], la forte frammentassion ëd le proprietà campagnole, la Prima Guèra Mondà e la massissa emigrassion vèrs le Americhe a l'han caratterisà la prima meità dël XX sécol.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Ant ël 1927 la ''Gazzetta Ufficiale'' a l'ha publicà ël decret sui vin tipich, che a l'ha delimitalo ufficialament la zona dël Barolo.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Tra ël 1961 e ël 1990, la superficie vitata a l'é calà da 146 692 a 61 997 ha a càusa ëd l'industrialisassion e dël spopolament campagnol.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ël ritorn a la tera ant le [[Langhe]], ël [[Monferrat]] e ël [[Roero]] ant ij ani '80 e '90 a l'ha portà a la revision dij métod ëd vinificassion, inspirasse ai grand vin ëd [[Borgogna]] e [[Bordeaux]], con l'obietiv ëd vin pì elegant e equilibrà.&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.italysfinestwines.it/vini-piemontesi/ |titol=Vini Piemontesi – Storia, Vitigni, DOC, DOCG |sito=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Zone vitivinicole ==
Ël territori piemontèis a s'é spartì tra montagna (43,3 %), pianura (26,4 %) e còline (30,3 %).&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La viticoltura a s'é svilupà quasi esclusivament an sij còp, con marcà diferense pedoclimatiche tra le sot-zone.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Le denominassion d'origin a individualisso ot zone distinte:&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/denominazioni/ |titol=Le Denominazioni di Origine del Piemonte |sito=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

* ''Nòrd Piemont'' ([[Provincia ëd Novara|Novara]] e [[Provincia ëd Vercelli|Vercelli]]): con le DOCG [[Gattinara (vino)|Gattinara]] e [[Ghemme (vino)|Ghemme]], e le DOC Lessona, Bramaterra, Boca, Sizzano e Fara; con [[nebbiòl]] (ciamà ''Spanna'' an chel lugh), [[croatina]], [[barbera]] e [[erbaluce]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Canavèis e cunfin con la Val d'Aosta'': DOC Canavèis e Carema, con [[nebbiòl]] e [[erbaluce]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Còline Torinèise'': DOC Collina Torinese e DOCG Erbaluce di Caluso.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Monferrat]]'': zona stòrica ch'a comprend tra le àtre le DOCG Barbera del Monferrato Superiore, Brachetto d'Acqui, Dogliani, Ovada, Gavi e Ruchè di Castagnole Monferrato.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Astigian]]'': la pì importanta zona ëd spumante, basà sul [[moscà bianco]], con le DOCG Asti e Canelli.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Roero]]'': a nòrd dël [[Tanaro]], DOCG Roero con [[nebbiòl]] e [[arneis]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Langhe]]'': la zona pì conosùa, con le DOCG Barolo e Barbaresco.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Tortonèis'': an sùd-est, con ël [[timorasso]] com base ëd la DOCG Colli Tortonesi.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;

Ij paesagi vitivinicoli ëd Langhe-Roero e Monferrat a son stàit iscriti ant la [[Lista dël Patrimoni Mondial ëd l'UNESCO|Lista dël Patrimoni Mondial UNESCO]] ant ël 2014.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Paisajes&quot;&gt;{{Cita web |url=https://unesco.cultura.gov.it/projects/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |titol=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sito=UNESCO Beni Culturali Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Clima ==
Ël clima dël Piemont a l'é [[clima continental|continental]], con invernà lònghe e frede, estàte caude e siccitose e marcà escursion termiche tra ël di e la neucc e tra le stagiun.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La catena alpina a fà da para contra i vent atlàntic frej, mentre le còline meridionaj a rëcevo influense dël [[Mar Ligure]] atravers ij pàss apeninic.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.enricoserafino.it/futuro-tradizione/vigneti/la-geologia-del-piemonte/ |titol=La geologia del Piemonte |sito=Enrico Serafino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij teritori piemontèis a nòrd dël Po a mostra condission distinte rispet a le còline meridionaj; ant ognuna ëd queste, ij diferense tra le sot-zone a son significative per temperatura e precipitassion.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

== Suol ==
Ël territori piemontèis a s'é organisa an tre grand ansema geologic: l'arch alpin ocsidental a l'ester, la pianura e la vasta zona colinar dël Monferrat e dle Langhe a l'intern.&lt;ref name=&quot;ARPA&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.arpa.piemonte.it/scheda-informativa/cartografia-geologica |titol=Cartografia geologica |sito=ARPA Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij tèren a son perlù ëd tipo [[marna|marnos-argilos]], calcaré-marnos, con arenarie, gess e conglomerati.&lt;ref name=&quot;Assovini&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.assovini.it/italia/piemonte |titol=Piemonte |sito=Assovini |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La strutura geològica dle Langhe a s'é formà an sël Miocen, tra 15 milion d'ani fa; ël Roero a l'é pì giovo, formà ant ël Pliocen vers 5 milion d'ani fa, con tèren pì sabios e rich ëd fosij marin.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

Ij tèren argilos-gessòs ëd la Langa a tende a dé vin con strutura pì robusta, mentre ij tèren mòl e sabios dël Roero a favorisso vin con un pì ampi spetro aromatic.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

== Varietà ==
La viticoltura piemontèisa a s'apògia perlù an sij vitigni autòcton. Ij pì cultivà per superficie a son la [[barbera]] (30 %), ël [[moscà bianco]] (21 %), ël [[dôlcet]] (13 %) e ël [[nebbiòl]] (9 %), seguì da [[cortese]] (6 %) e [[brachetto]] (3 %).&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines_vitigni&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.italysfinestwines.it/vitigni-piemonte/ |titol=Elenco Vitigni del Piemonte |sito=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/vitigni/ |titol=I Vitigni del Piemonte |sito=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Varietà autòctone a bacca neira ===
* [[Albarossa]]
* [[Avarengo]]
* [[Barbera]]
* [[Becuet]]
* [[Brachetto]]
* [[Croatina]]
* [[Dôlcet]] (Dolcetto)
* [[Durasa]]
* [[Freisa]]
* [[Grignolino]]
* [[Malvasia di Casorzo]]
* [[Malvasia di Schierano]]
* [[Moscà nèir]] (Moscato nero)
* [[Nebbiòl]] (Nebbiolo)
* [[Neretta Cuneese]]
* [[Pelaverga]]
* [[Ruchè]]

=== Varietà autòctone a bacca bianca ===
* [[Arneis]]
* [[Cortese]]
* [[Erbaluce]]
* [[Favorita]]
* [[Moscà bianco]] (Moscato bianco)
* [[Nascetta]]
* [[Timorasso]]

=== Varietà internassionaj ===
Le varietà internassionaj a ocupo una parte pichina: [[Chardonnay]] e [[Pinot Ner]] ansema a l'arivo nen a pì dël 3 % dël total.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt; A son dovrà sovraten për ij spumante métod classic, com ant la DOCG [[Alta Langa]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt;

== Produssion ==
=== Dàite generaj ===
Ant ël 2024, la produssion ëd vin dël Piemont a l'é stàita stimà an pì ëd 2,25 milion ëd hl, con un aument dël 5 % rispet ai 2,06 milion dël 2023.&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; Ël 93 % ëd col volume —2,10 milion ëd hl— a apartien a ij vin [[Denominazione di Origine Protetta|DOP]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; La superficie vitata ant ël 2024 a l'era ëd 39 400 ha selon l'ISTAT, concentrà ant le province ëd [[Provincia ëd Cuneo|Cuneo]], [[Provincia d'Asti|Asti]] e [[Provincia d'Alessandria|Alessandria]].&lt;ref name=&quot;ISTAT_2024&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.inumeridelvino.it/2025/08/piemonte-produzione-di-vino-e-superfici-vitate-2024-dati-istat.html |titol=Piemonte – produzione di vino e superfici vitate 2024 – dati ISTAT |sito=I numeri del vino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Principaj vin ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Vin !! Categoria !! Vitigno principal
|-
| [[Barolo]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Barbaresco]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Asti (vin)|Asti]] || DOCG || [[Moscà bianco]]
|-
| [[Moscato d'Asti]] || DOCG || [[Moscà bianco]]
|-
| [[Barbera d'Asti]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Barbera d'Alba]] || DOC || [[Barbera]]
|-
| [[Gavi (vin)|Gavi / Cortese di Gavi]] || DOCG || [[Cortese]]
|-
| [[Dogliani (vin)|Dogliani]] || DOCG || [[Dôlcet]]
|-
| [[Gattinara (vin)|Gattinara]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Ghemme (vin)|Ghemme]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Erbaluce di Caluso]] || DOCG || [[Erbaluce]]
|-
| [[Alta Langa]] || DOCG || [[Pinot Ner]], [[Chardonnay]]
|-
| [[Brachetto d'Acqui]] || DOCG || [[Brachetto]]
|-
| [[Ruchè di Castagnole Monferrato]] || DOCG || [[Ruchè]]
|-
| [[Nissa (vin)|Nizza]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Roero (vin)|Roero]] || DOCG || [[Nebbiòl]], [[Arneis]]
|-
| Colli Tortonesi / Derthona || DOCG || [[Timorasso]]
|}

=== Denominassion e normativa ===
Ël Piemont a l'ha gnuna IGT; tute le denominassion a son DOC o DOCG.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/promozione-qualita-educazione-alimentare/vini-certificati-qualita-doc-docg |titol=I vini certificati di qualità DOC e DOCG |sito=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël quadro normativ vigent a l'é ël '''Testo Unico del Vino''' (lege n. 238 dël 12 disèmber 2016), che a regola la produssion, ij contròj, l'etichetatura, ij registr telematic e le sansion dël setor, armoniossament con la normativa europeana.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.quattrocalici.it/conoscere-il-vino/legislazione-e-norme/ |titol=Le leggi e le norme sul vino |sito=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La DOCG a peul ësse richiesta per ij vin che a l'hanno già avùa ël reconossiment DOC da almeno dés ani.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot; /&gt;

Ogni denominassion a l'é regolà da un disciplinar che a fixa la zona ëd produssion, ij vitigni autorizzà, le rese màssime, le tecniche ëd vinificassion e j'esigense analitiche e organolettiche dël vin.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot; /&gt;

{{Portal|Vin|Italia}}</text>
      <sha1>a4puqevhce2bfvaluogt98w3dspdzt1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888264</id>
      <parentid>888263</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T14:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dragonòt</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Dragonòt a l'ha tramudà la pàgina [[Viticultura an Piemont]] a [[Viticoltura an Piemont]] sensa lassé na ridiression</comment>
      <origin>888263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13943" sha1="a4puqevhce2bfvaluogt98w3dspdzt1" xml:space="preserve">La '''viticultura an Piemont''' a l'é l'ansema dle atività ëd cultivassion ëd la vit e produssion ëd vin fàite ant la [[Piemont|region ëd Piemont]], an nòrd-uvest ëd l'[[Italia]]. La region a l'ha 17 [[Denominazione di Origine Controllata e Garantita|DOCG]] e 42 [[Denominazione di Origine Controllata|DOC]], e gnuna [[Indicazione Geografica Tipica|IGT]]; pì dël 80% dla produssion a l'é ëd vin con denominassion d'origin.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/viticoltura-enologia |titol=Viticoltura ed enologia |sito=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; An 2024, la sùperfice vitata a l'era ëd 44 471 [[etàr|ha]], e la produssion stimà a l'ha passà i 2,25 milion ëd [[etolitro|hl]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.unioneitalianavini.it/approfondimenti-tematici/news/produzione-vinicola-in-piemonte-oltre-225-milioni-di-ettolitri-nel-2024-5 |titol=Produzione vinicola in Piemonte: oltre 2,25 milioni di ettolitri nel 2024 |sito=Unione Italiana Vini |data=disèmber 2024 |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Storia ==
La presensa ëd la vit an Piemont a riva almeno a l'[[Età ëd brons|mëza Età ëd Brons]], vers ël 1500 a.C.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/piemonte |titol=Piemonte – La Storia e le origini del Vino |sito=Impeto diVino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; A son stàit trovà dei polin ëd vit dël [[V sécol a.C.]], quand ch'ël Piemont a l'era lugh d'incontr e scambi tra [[etrusch]] e [[celt]].&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.patrimoniounesco.it/directory-tangibili/listing/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |titol=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sito=Patrimonio UNESCO Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ij popol celto-liguric a cultivavo la vit prima ëd la conchista romana; sota ël dominé roman, la vit a s'é difondùa longa le strà principal.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

[[Plinio il Vecchio]] a l'ha nominà ël Piemont com una dle zone pì adàte a la viticoltura ant l'antiga Italia.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot; /&gt; Ant ël [[I sécol d.C.]], do stele funerarie piemontese con la figura d'un vendedor ëd vin a mostro l'importansa dël comèrsi vinicol an regione.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël [[Médi Ev]] a son stàite identifiche le zone pì vocate: ant ël [[VII sécol]], ij canonich dël Duomo ëd [[Casale Monferrato]] a sburcho e a pianto vigne ëd barbesino —l'atual [[grignolino]]— an Monferrat.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La prima cita documentà dël [[nebbiòl]] a l'é dël 1268, riferìa a vigne an sël colon morénic ëd Rivòli; [[Pietro de' Crescenzi]] a torna a nominalo ant ël 1330 ant ij sò ''Ruralium Commodorum Libri Duodecim''.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël [[XIX sécol]], ij grand vin ross piemontèis a l'han ciapà le caràteristiche che ij fan conossùe ancheuj. Ël [[Barolo]] modèrn a l'é nassùa vers ij ani Trenta ëd col sécol gràssie a l'uvra dla famija [[Falletti]], dël enologo fransèis [[Louis Oudart]], dël general Francesco Staglieno e dël cont [[Camillo Benso di Cavour|Camillo Benso, cont Cavour]], dal [[Castèl ëd Grinzane Cavour|castèl ëd Grinzane]].&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barolo_storia&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.aislombardia.it/racconti-dalle-delegazioni/viaggio-nella-storia-del-barolo.htm |titol=Viaggio nella storia del Barolo |sito=AISL Lombardia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël [[Barbaresco]] a l'ha definì la soa identità a la fin ëd col sécol gràssie a [[Domizio Cavazza]], direttor ëd la Scòla Enologica d'Alba, che ant ël 1894 a l'ha fondà la Cantina Sociale ëd Barbaresco.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barbaresco_Cavazza&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.stradadelbarolo.it/vino/barbaresco-docg/ |titol=Barbaresco DOCG |sito=Strada del Barolo |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

La [[filossera]], la forte frammentassion ëd le proprietà campagnole, la Prima Guèra Mondà e la massissa emigrassion vèrs le Americhe a l'han caratterisà la prima meità dël XX sécol.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Ant ël 1927 la ''Gazzetta Ufficiale'' a l'ha publicà ël decret sui vin tipich, che a l'ha delimitalo ufficialament la zona dël Barolo.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Tra ël 1961 e ël 1990, la superficie vitata a l'é calà da 146 692 a 61 997 ha a càusa ëd l'industrialisassion e dël spopolament campagnol.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ël ritorn a la tera ant le [[Langhe]], ël [[Monferrat]] e ël [[Roero]] ant ij ani '80 e '90 a l'ha portà a la revision dij métod ëd vinificassion, inspirasse ai grand vin ëd [[Borgogna]] e [[Bordeaux]], con l'obietiv ëd vin pì elegant e equilibrà.&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.italysfinestwines.it/vini-piemontesi/ |titol=Vini Piemontesi – Storia, Vitigni, DOC, DOCG |sito=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Zone vitivinicole ==
Ël territori piemontèis a s'é spartì tra montagna (43,3 %), pianura (26,4 %) e còline (30,3 %).&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La viticoltura a s'é svilupà quasi esclusivament an sij còp, con marcà diferense pedoclimatiche tra le sot-zone.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Le denominassion d'origin a individualisso ot zone distinte:&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/denominazioni/ |titol=Le Denominazioni di Origine del Piemonte |sito=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

* ''Nòrd Piemont'' ([[Provincia ëd Novara|Novara]] e [[Provincia ëd Vercelli|Vercelli]]): con le DOCG [[Gattinara (vino)|Gattinara]] e [[Ghemme (vino)|Ghemme]], e le DOC Lessona, Bramaterra, Boca, Sizzano e Fara; con [[nebbiòl]] (ciamà ''Spanna'' an chel lugh), [[croatina]], [[barbera]] e [[erbaluce]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Canavèis e cunfin con la Val d'Aosta'': DOC Canavèis e Carema, con [[nebbiòl]] e [[erbaluce]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Còline Torinèise'': DOC Collina Torinese e DOCG Erbaluce di Caluso.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Monferrat]]'': zona stòrica ch'a comprend tra le àtre le DOCG Barbera del Monferrato Superiore, Brachetto d'Acqui, Dogliani, Ovada, Gavi e Ruchè di Castagnole Monferrato.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Astigian]]'': la pì importanta zona ëd spumante, basà sul [[moscà bianco]], con le DOCG Asti e Canelli.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Roero]]'': a nòrd dël [[Tanaro]], DOCG Roero con [[nebbiòl]] e [[arneis]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Langhe]]'': la zona pì conosùa, con le DOCG Barolo e Barbaresco.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Tortonèis'': an sùd-est, con ël [[timorasso]] com base ëd la DOCG Colli Tortonesi.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;

Ij paesagi vitivinicoli ëd Langhe-Roero e Monferrat a son stàit iscriti ant la [[Lista dël Patrimoni Mondial ëd l'UNESCO|Lista dël Patrimoni Mondial UNESCO]] ant ël 2014.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Paisajes&quot;&gt;{{Cita web |url=https://unesco.cultura.gov.it/projects/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |titol=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sito=UNESCO Beni Culturali Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Clima ==
Ël clima dël Piemont a l'é [[clima continental|continental]], con invernà lònghe e frede, estàte caude e siccitose e marcà escursion termiche tra ël di e la neucc e tra le stagiun.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La catena alpina a fà da para contra i vent atlàntic frej, mentre le còline meridionaj a rëcevo influense dël [[Mar Ligure]] atravers ij pàss apeninic.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.enricoserafino.it/futuro-tradizione/vigneti/la-geologia-del-piemonte/ |titol=La geologia del Piemonte |sito=Enrico Serafino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij teritori piemontèis a nòrd dël Po a mostra condission distinte rispet a le còline meridionaj; ant ognuna ëd queste, ij diferense tra le sot-zone a son significative per temperatura e precipitassion.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

== Suol ==
Ël territori piemontèis a s'é organisa an tre grand ansema geologic: l'arch alpin ocsidental a l'ester, la pianura e la vasta zona colinar dël Monferrat e dle Langhe a l'intern.&lt;ref name=&quot;ARPA&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.arpa.piemonte.it/scheda-informativa/cartografia-geologica |titol=Cartografia geologica |sito=ARPA Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij tèren a son perlù ëd tipo [[marna|marnos-argilos]], calcaré-marnos, con arenarie, gess e conglomerati.&lt;ref name=&quot;Assovini&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.assovini.it/italia/piemonte |titol=Piemonte |sito=Assovini |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La strutura geològica dle Langhe a s'é formà an sël Miocen, tra 15 milion d'ani fa; ël Roero a l'é pì giovo, formà ant ël Pliocen vers 5 milion d'ani fa, con tèren pì sabios e rich ëd fosij marin.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

Ij tèren argilos-gessòs ëd la Langa a tende a dé vin con strutura pì robusta, mentre ij tèren mòl e sabios dël Roero a favorisso vin con un pì ampi spetro aromatic.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

== Varietà ==
La viticoltura piemontèisa a s'apògia perlù an sij vitigni autòcton. Ij pì cultivà per superficie a son la [[barbera]] (30 %), ël [[moscà bianco]] (21 %), ël [[dôlcet]] (13 %) e ël [[nebbiòl]] (9 %), seguì da [[cortese]] (6 %) e [[brachetto]] (3 %).&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines_vitigni&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.italysfinestwines.it/vitigni-piemonte/ |titol=Elenco Vitigni del Piemonte |sito=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/vitigni/ |titol=I Vitigni del Piemonte |sito=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Varietà autòctone a bacca neira ===
* [[Albarossa]]
* [[Avarengo]]
* [[Barbera]]
* [[Becuet]]
* [[Brachetto]]
* [[Croatina]]
* [[Dôlcet]] (Dolcetto)
* [[Durasa]]
* [[Freisa]]
* [[Grignolino]]
* [[Malvasia di Casorzo]]
* [[Malvasia di Schierano]]
* [[Moscà nèir]] (Moscato nero)
* [[Nebbiòl]] (Nebbiolo)
* [[Neretta Cuneese]]
* [[Pelaverga]]
* [[Ruchè]]

=== Varietà autòctone a bacca bianca ===
* [[Arneis]]
* [[Cortese]]
* [[Erbaluce]]
* [[Favorita]]
* [[Moscà bianco]] (Moscato bianco)
* [[Nascetta]]
* [[Timorasso]]

=== Varietà internassionaj ===
Le varietà internassionaj a ocupo una parte pichina: [[Chardonnay]] e [[Pinot Ner]] ansema a l'arivo nen a pì dël 3 % dël total.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt; A son dovrà sovraten për ij spumante métod classic, com ant la DOCG [[Alta Langa]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt;

== Produssion ==
=== Dàite generaj ===
Ant ël 2024, la produssion ëd vin dël Piemont a l'é stàita stimà an pì ëd 2,25 milion ëd hl, con un aument dël 5 % rispet ai 2,06 milion dël 2023.&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; Ël 93 % ëd col volume —2,10 milion ëd hl— a apartien a ij vin [[Denominazione di Origine Protetta|DOP]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; La superficie vitata ant ël 2024 a l'era ëd 39 400 ha selon l'ISTAT, concentrà ant le province ëd [[Provincia ëd Cuneo|Cuneo]], [[Provincia d'Asti|Asti]] e [[Provincia d'Alessandria|Alessandria]].&lt;ref name=&quot;ISTAT_2024&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.inumeridelvino.it/2025/08/piemonte-produzione-di-vino-e-superfici-vitate-2024-dati-istat.html |titol=Piemonte – produzione di vino e superfici vitate 2024 – dati ISTAT |sito=I numeri del vino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Principaj vin ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Vin !! Categoria !! Vitigno principal
|-
| [[Barolo]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Barbaresco]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Asti (vin)|Asti]] || DOCG || [[Moscà bianco]]
|-
| [[Moscato d'Asti]] || DOCG || [[Moscà bianco]]
|-
| [[Barbera d'Asti]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Barbera d'Alba]] || DOC || [[Barbera]]
|-
| [[Gavi (vin)|Gavi / Cortese di Gavi]] || DOCG || [[Cortese]]
|-
| [[Dogliani (vin)|Dogliani]] || DOCG || [[Dôlcet]]
|-
| [[Gattinara (vin)|Gattinara]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Ghemme (vin)|Ghemme]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Erbaluce di Caluso]] || DOCG || [[Erbaluce]]
|-
| [[Alta Langa]] || DOCG || [[Pinot Ner]], [[Chardonnay]]
|-
| [[Brachetto d'Acqui]] || DOCG || [[Brachetto]]
|-
| [[Ruchè di Castagnole Monferrato]] || DOCG || [[Ruchè]]
|-
| [[Nissa (vin)|Nizza]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Roero (vin)|Roero]] || DOCG || [[Nebbiòl]], [[Arneis]]
|-
| Colli Tortonesi / Derthona || DOCG || [[Timorasso]]
|}

=== Denominassion e normativa ===
Ël Piemont a l'ha gnuna IGT; tute le denominassion a son DOC o DOCG.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/promozione-qualita-educazione-alimentare/vini-certificati-qualita-doc-docg |titol=I vini certificati di qualità DOC e DOCG |sito=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël quadro normativ vigent a l'é ël '''Testo Unico del Vino''' (lege n. 238 dël 12 disèmber 2016), che a regola la produssion, ij contròj, l'etichetatura, ij registr telematic e le sansion dël setor, armoniossament con la normativa europeana.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.quattrocalici.it/conoscere-il-vino/legislazione-e-norme/ |titol=Le leggi e le norme sul vino |sito=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La DOCG a peul ësse richiesta per ij vin che a l'hanno già avùa ël reconossiment DOC da almeno dés ani.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot; /&gt;

Ogni denominassion a l'é regolà da un disciplinar che a fixa la zona ëd produssion, ij vitigni autorizzà, le rese màssime, le tecniche ëd vinificassion e j'esigense analitiche e organolettiche dël vin.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot; /&gt;

{{Portal|Vin|Italia}}</text>
      <sha1>a4puqevhce2bfvaluogt98w3dspdzt1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888265</id>
      <parentid>888264</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T14:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dragonòt</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <origin>888265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13960" sha1="04nl8vu868j05ei9fc1wt7gky62d4ca" xml:space="preserve">La '''viticoltura an Piemont''' a l'é l'ansema dj'atività ëd coltivassion ëd la [[vis]] e produssion ëd [[vin]] fàite ant la [[Piemont|region Piemont]], al nòrd-òvest ëd l'[[Italia]]. La region a l'ha 17 [[Denominazione di Origine Controllata e Garantita|DOCG]] e 42 [[Denominazione di Origine Controllata|DOC]], e gnuna [[Indicazione Geografica Tipica|IGT]]; pì dël 80% dla produssion a l'é ëd vin con denominassion d'origin.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/viticoltura-enologia |title=Viticoltura ed enologia |sit=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ant ël 2024, la surfassa a vis a l'era ëd 44 471 [[etàr|ha]], e la produssion stimà a l'ha passà i 2,25 milion ëd [[etolitro|hl]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.unioneitalianavini.it/approfondimenti-tematici/news/produzione-vinicola-in-piemonte-oltre-225-milioni-di-ettolitri-nel-2024-5 |title=Produzione vinicola in Piemonte: oltre 2,25 milioni di ettolitri nel 2024 |sit=Unione Italiana Vini |data=disèmber 2024 |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Stòria ==
La presensa ëd la vit an Piemont a riva almeno a l'[[Età ëd brons|mëza Età ëd Brons]], vers ël 1500 a.C.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/piemonte |titol=Piemonte – La Storia e le origini del Vino |sito=Impeto diVino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; A son stàit trovà dei polin ëd vit dël [[V sécol a.C.]], quand ch'ël Piemont a l'era lugh d'incontr e scambi tra [[etrusch]] e [[celt]].&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.patrimoniounesco.it/directory-tangibili/listing/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |titol=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sito=Patrimonio UNESCO Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ij popol celto-liguric a cultivavo la vit prima ëd la conchista romana; sota ël dominé roman, la vit a s'é difondùa longa le strà principal.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

[[Plinio il Vecchio]] a l'ha nominà ël Piemont com una dle zone pì adàte a la viticoltura ant l'antiga Italia.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot; /&gt; Ant ël [[I sécol d.C.]], do stele funerarie piemontese con la figura d'un vendedor ëd vin a mostro l'importansa dël comèrsi vinicol an regione.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël [[Médi Ev]] a son stàite identifiche le zone pì vocate: ant ël [[VII sécol]], ij canonich dël Duomo ëd [[Casale Monferrato]] a sburcho e a pianto vigne ëd barbesino —l'atual [[grignolino]]— an Monferrat.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La prima cita documentà dël [[nebbiòl]] a l'é dël 1268, riferìa a vigne an sël colon morénic ëd Rivòli; [[Pietro de' Crescenzi]] a torna a nominalo ant ël 1330 ant ij sò ''Ruralium Commodorum Libri Duodecim''.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël [[XIX sécol]], ij grand vin ross piemontèis a l'han ciapà le caràteristiche che ij fan conossùe ancheuj. Ël [[Barolo]] modèrn a l'é nassùa vers ij ani Trenta ëd col sécol gràssie a l'uvra dla famija [[Falletti]], dël enologo fransèis [[Louis Oudart]], dël general Francesco Staglieno e dël cont [[Camillo Benso di Cavour|Camillo Benso, cont Cavour]], dal [[Castèl ëd Grinzane Cavour|castèl ëd Grinzane]].&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barolo_storia&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.aislombardia.it/racconti-dalle-delegazioni/viaggio-nella-storia-del-barolo.htm |titol=Viaggio nella storia del Barolo |sito=AISL Lombardia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël [[Barbaresco]] a l'ha definì la soa identità a la fin ëd col sécol gràssie a [[Domizio Cavazza]], direttor ëd la Scòla Enologica d'Alba, che ant ël 1894 a l'ha fondà la Cantina Sociale ëd Barbaresco.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barbaresco_Cavazza&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.stradadelbarolo.it/vino/barbaresco-docg/ |titol=Barbaresco DOCG |sito=Strada del Barolo |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

La [[filossera]], la forte frammentassion ëd le proprietà campagnole, la Prima Guèra Mondà e la massissa emigrassion vèrs le Americhe a l'han caratterisà la prima meità dël XX sécol.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Ant ël 1927 la ''Gazzetta Ufficiale'' a l'ha publicà ël decret sui vin tipich, che a l'ha delimitalo ufficialament la zona dël Barolo.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Tra ël 1961 e ël 1990, la superficie vitata a l'é calà da 146 692 a 61 997 ha a càusa ëd l'industrialisassion e dël spopolament campagnol.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ël ritorn a la tera ant le [[Langhe]], ël [[Monferrat]] e ël [[Roero]] ant ij ani '80 e '90 a l'ha portà a la revision dij métod ëd vinificassion, inspirasse ai grand vin ëd [[Borgogna]] e [[Bordeaux]], con l'obietiv ëd vin pì elegant e equilibrà.&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.italysfinestwines.it/vini-piemontesi/ |titol=Vini Piemontesi – Storia, Vitigni, DOC, DOCG |sito=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Zone vitivinicole ==
Ël territori piemontèis a s'é spartì tra montagna (43,3 %), pianura (26,4 %) e còline (30,3 %).&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La viticoltura a s'é svilupà quasi esclusivament an sij còp, con marcà diferense pedoclimatiche tra le sot-zone.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Le denominassion d'origin a individualisso ot zone distinte:&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/denominazioni/ |titol=Le Denominazioni di Origine del Piemonte |sito=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

* ''Nòrd Piemont'' ([[Provincia ëd Novara|Novara]] e [[Provincia ëd Vercelli|Vercelli]]): con le DOCG [[Gattinara (vino)|Gattinara]] e [[Ghemme (vino)|Ghemme]], e le DOC Lessona, Bramaterra, Boca, Sizzano e Fara; con [[nebbiòl]] (ciamà ''Spanna'' an chel lugh), [[croatina]], [[barbera]] e [[erbaluce]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Canavèis e cunfin con la Val d'Aosta'': DOC Canavèis e Carema, con [[nebbiòl]] e [[erbaluce]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Còline Torinèise'': DOC Collina Torinese e DOCG Erbaluce di Caluso.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Monferrat]]'': zona stòrica ch'a comprend tra le àtre le DOCG Barbera del Monferrato Superiore, Brachetto d'Acqui, Dogliani, Ovada, Gavi e Ruchè di Castagnole Monferrato.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Astigian]]'': la pì importanta zona ëd spumante, basà sul [[moscà bianco]], con le DOCG Asti e Canelli.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Roero]]'': a nòrd dël [[Tanaro]], DOCG Roero con [[nebbiòl]] e [[arneis]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Langhe]]'': la zona pì conosùa, con le DOCG Barolo e Barbaresco.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Tortonèis'': an sùd-est, con ël [[timorasso]] com base ëd la DOCG Colli Tortonesi.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;

Ij paesagi vitivinicoli ëd Langhe-Roero e Monferrat a son stàit iscriti ant la [[Lista dël Patrimoni Mondial ëd l'UNESCO|Lista dël Patrimoni Mondial UNESCO]] ant ël 2014.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Paisajes&quot;&gt;{{Cita web |url=https://unesco.cultura.gov.it/projects/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |titol=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sito=UNESCO Beni Culturali Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Clima ==
Ël clima dël Piemont a l'é [[clima continental|continental]], con invernà lònghe e frede, estàte caude e siccitose e marcà escursion termiche tra ël di e la neucc e tra le stagiun.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La catena alpina a fà da para contra i vent atlàntic frej, mentre le còline meridionaj a rëcevo influense dël [[Mar Ligure]] atravers ij pàss apeninic.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.enricoserafino.it/futuro-tradizione/vigneti/la-geologia-del-piemonte/ |titol=La geologia del Piemonte |sito=Enrico Serafino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij teritori piemontèis a nòrd dël Po a mostra condission distinte rispet a le còline meridionaj; ant ognuna ëd queste, ij diferense tra le sot-zone a son significative per temperatura e precipitassion.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

== Suol ==
Ël territori piemontèis a s'é organisa an tre grand ansema geologic: l'arch alpin ocsidental a l'ester, la pianura e la vasta zona colinar dël Monferrat e dle Langhe a l'intern.&lt;ref name=&quot;ARPA&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.arpa.piemonte.it/scheda-informativa/cartografia-geologica |titol=Cartografia geologica |sito=ARPA Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij tèren a son perlù ëd tipo [[marna|marnos-argilos]], calcaré-marnos, con arenarie, gess e conglomerati.&lt;ref name=&quot;Assovini&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.assovini.it/italia/piemonte |titol=Piemonte |sito=Assovini |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La strutura geològica dle Langhe a s'é formà an sël Miocen, tra 15 milion d'ani fa; ël Roero a l'é pì giovo, formà ant ël Pliocen vers 5 milion d'ani fa, con tèren pì sabios e rich ëd fosij marin.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

Ij tèren argilos-gessòs ëd la Langa a tende a dé vin con strutura pì robusta, mentre ij tèren mòl e sabios dël Roero a favorisso vin con un pì ampi spetro aromatic.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

== Varietà ==
La viticoltura piemontèisa a s'apògia perlù an sij vitigni autòcton. Ij pì cultivà per superficie a son la [[barbera]] (30 %), ël [[moscà bianco]] (21 %), ël [[dôlcet]] (13 %) e ël [[nebbiòl]] (9 %), seguì da [[cortese]] (6 %) e [[brachetto]] (3 %).&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines_vitigni&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.italysfinestwines.it/vitigni-piemonte/ |titol=Elenco Vitigni del Piemonte |sito=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/vitigni/ |titol=I Vitigni del Piemonte |sito=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Varietà autòctone a bacca neira ===
* [[Albarossa]]
* [[Avarengo]]
* [[Barbera]]
* [[Becuet]]
* [[Brachetto]]
* [[Croatina]]
* [[Dôlcet]] (Dolcetto)
* [[Durasa]]
* [[Freisa]]
* [[Grignolino]]
* [[Malvasia di Casorzo]]
* [[Malvasia di Schierano]]
* [[Moscà nèir]] (Moscato nero)
* [[Nebbiòl]] (Nebbiolo)
* [[Neretta Cuneese]]
* [[Pelaverga]]
* [[Ruchè]]

=== Varietà autòctone a bacca bianca ===
* [[Arneis]]
* [[Cortese]]
* [[Erbaluce]]
* [[Favorita]]
* [[Moscà bianco]] (Moscato bianco)
* [[Nascetta]]
* [[Timorasso]]

=== Varietà internassionaj ===
Le varietà internassionaj a ocupo una parte pichina: [[Chardonnay]] e [[Pinot Ner]] ansema a l'arivo nen a pì dël 3 % dël total.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt; A son dovrà sovraten për ij spumante métod classic, com ant la DOCG [[Alta Langa]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt;

== Produssion ==
=== Dàite generaj ===
Ant ël 2024, la produssion ëd vin dël Piemont a l'é stàita stimà an pì ëd 2,25 milion ëd hl, con un aument dël 5 % rispet ai 2,06 milion dël 2023.&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; Ël 93 % ëd col volume —2,10 milion ëd hl— a apartien a ij vin [[Denominazione di Origine Protetta|DOP]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; La superficie vitata ant ël 2024 a l'era ëd 39 400 ha selon l'ISTAT, concentrà ant le province ëd [[Provincia ëd Cuneo|Cuneo]], [[Provincia d'Asti|Asti]] e [[Provincia d'Alessandria|Alessandria]].&lt;ref name=&quot;ISTAT_2024&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.inumeridelvino.it/2025/08/piemonte-produzione-di-vino-e-superfici-vitate-2024-dati-istat.html |titol=Piemonte – produzione di vino e superfici vitate 2024 – dati ISTAT |sito=I numeri del vino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Principaj vin ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Vin !! Categoria !! Vitigno principal
|-
| [[Barolo]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Barbaresco]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Asti (vin)|Asti]] || DOCG || [[Moscà bianco]]
|-
| [[Moscato d'Asti]] || DOCG || [[Moscà bianco]]
|-
| [[Barbera d'Asti]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Barbera d'Alba]] || DOC || [[Barbera]]
|-
| [[Gavi (vin)|Gavi / Cortese di Gavi]] || DOCG || [[Cortese]]
|-
| [[Dogliani (vin)|Dogliani]] || DOCG || [[Dôlcet]]
|-
| [[Gattinara (vin)|Gattinara]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Ghemme (vin)|Ghemme]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Erbaluce di Caluso]] || DOCG || [[Erbaluce]]
|-
| [[Alta Langa]] || DOCG || [[Pinot Ner]], [[Chardonnay]]
|-
| [[Brachetto d'Acqui]] || DOCG || [[Brachetto]]
|-
| [[Ruchè di Castagnole Monferrato]] || DOCG || [[Ruchè]]
|-
| [[Nissa (vin)|Nizza]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Roero (vin)|Roero]] || DOCG || [[Nebbiòl]], [[Arneis]]
|-
| Colli Tortonesi / Derthona || DOCG || [[Timorasso]]
|}

=== Denominassion e normativa ===
Ël Piemont a l'ha gnuna IGT; tute le denominassion a son DOC o DOCG.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/promozione-qualita-educazione-alimentare/vini-certificati-qualita-doc-docg |titol=I vini certificati di qualità DOC e DOCG |sito=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël quadro normativ vigent a l'é ël '''Testo Unico del Vino''' (lege n. 238 dël 12 disèmber 2016), che a regola la produssion, ij contròj, l'etichetatura, ij registr telematic e le sansion dël setor, armoniossament con la normativa europeana.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.quattrocalici.it/conoscere-il-vino/legislazione-e-norme/ |titol=Le leggi e le norme sul vino |sito=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La DOCG a peul ësse richiesta per ij vin che a l'hanno già avùa ël reconossiment DOC da almeno dés ani.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot; /&gt;

Ogni denominassion a l'é regolà da un disciplinar che a fixa la zona ëd produssion, ij vitigni autorizzà, le rese màssime, le tecniche ëd vinificassion e j'esigense analitiche e organolettiche dël vin.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot; /&gt;

{{Portal|Vin|Italia}}</text>
      <sha1>04nl8vu868j05ei9fc1wt7gky62d4ca</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888266</id>
      <parentid>888265</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T19:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dragonòt</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <comment>/* Stòria */</comment>
      <origin>888266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13906" sha1="8araap36t0hfwu2be1c4a8am0ul0pgz" xml:space="preserve">La '''viticoltura an Piemont''' a l'é l'ansema dj'atività ëd coltivassion ëd la [[vis]] e produssion ëd [[vin]] fàite ant la [[Piemont|region Piemont]], al nòrd-òvest ëd l'[[Italia]]. La region a l'ha 17 [[Denominazione di Origine Controllata e Garantita|DOCG]] e 42 [[Denominazione di Origine Controllata|DOC]], e gnuna [[Indicazione Geografica Tipica|IGT]]; pì dël 80% dla produssion a l'é ëd vin con denominassion d'origin.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/viticoltura-enologia |title=Viticoltura ed enologia |sit=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ant ël 2024, la surfassa a vis a l'era ëd 44 471 [[etàr|ha]], e la produssion stimà a l'ha passà i 2,25 milion ëd [[etolitro|hl]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.unioneitalianavini.it/approfondimenti-tematici/news/produzione-vinicola-in-piemonte-oltre-225-milioni-di-ettolitri-nel-2024-5 |title=Produzione vinicola in Piemonte: oltre 2,25 milioni di ettolitri nel 2024 |sit=Unione Italiana Vini |data=disèmber 2024 |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Stòria ==
La presensa ëd la vis an Piemont a riva almen a la mesa Età ëd Bronz, vers ël 1500 a.C.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/piemonte |title=Piemonte – La Storia e le origini del Vino |sit=Impeto diVino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; A son stàit trovà dij pòlin ëd vis dël V sécol a.C., quand ch'ël Piemont a l'era leu d'ancontr e scambi tra [[Etrusch]] e [[Selt]].&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.patrimoniounesco.it/directory-tangibili/listing/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |title=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sit=Patrimonio UNESCO Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ij pòpoj selt-ligurin a coltivavo la vis prima ëd la conchista roman-a; sota ël domini roman, la vis a s'é difondùa longh le strà prinsipaj.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

[[Plini ël Vej]] a l'ha nominà ël Piemont com un-a dle zòne pì adate a la viticoltura ant l'antiga Italia.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot; /&gt; Ant ël I sécol d.C., doe stele funerarie piemontèise con la figura d'un vendeur ëd vin a mostro l'importansa dël comersi vinìcol ant la region.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël [[Médi Ev]] a son stàite identificà le zòne pì vocà: ant ël VII sécol, ij canònich dël Dòm ëd [[Casal Monfrà]] a pianto vigne ëd barbesin — l'atual [[grignolin]] — an Monfrà.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La prima cita documentassion dël [[nebieul]] a l'é dël 1268, riferìa a vigne an sla moren-a ëd Rìvole; [[Pietro de' Crescenzi]] a torna a nominelo ant ël 1330 ant ij sò ''Ruralium Commodorum Libri Duodecim''.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël XIX sécol, ij grand vin ross piemontèis a l'han ciapà le caràteristiche che a-j fan conosse ancheuj. Ël [[Bareul]] modern a l'é nassù vers j'ani Tranta ëd col sécol gràssie a l'euvra dla famija [[Falletti]], dël enòlogh fransèis [[Louis Oudart]], dël general Francesco Staglieno e ëd [[Camillo Benso cont ëd Cavour]], dal [[Castel ëd Grinzane Cavour|castèl ëd Grinzane]].&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barolo_storia&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.aislombardia.it/racconti-dalle-delegazioni/viaggio-nella-storia-del-barolo.htm |title=Viaggio nella storia del Barolo |sit=AISL Lombardia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël [[Barbarèsch (vin)|Barbaresch]] a l'ha definì soa identità a la fin ëd col sécol gràssie a [[Domizio Cavazza]], diretor ëd la Scòla Enològica d'Alba, che ant ël 1894 a l'ha fondà la Cantin-a Social ëd Barbaresch.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barbaresco_Cavazza&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.stradadelbarolo.it/vino/barbaresco-docg/ |title=Barbaresco DOCG |sit=Strada del Barolo |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

La [[filossera]], la fòrta framentassion ëd le proprietà campagnin-e, la Prima Guèra Mondial e la massissa emigrassion vèrs j'Amériche a l'han caraterisà la prima mità dël XX sécol.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Ant ël 1927 la ''Gazzetta Ufficiale'' a l'ha publicà ël decret sij vin tìpich, che a l'ha delimità uficialment la zòna dël Bareul.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Tra ël 1961 e ël 1990, la surfassa a vis a l'é calà da 146 692 a 61 997 ha a càusa ëd l'industrialisassion e dlë spopolament campagnin.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ël ritorn a la tèra ant le [[Langhe]], ël [[Monfrà]] e ël [[Roé]] ant j'ani '80 e '90 a l'ha portà a la revision dij métod ëd vinificassion, inspirà ai grand vin ëd [[Borgogna]] e [[Bordeaux]], con l'obietiv ëd vin pì elegant e equilibrà.&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.italysfinestwines.it/vini-piemontesi/ |title=Vini Piemontesi – Storia, Vitigni, DOC, DOCG |sit=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Zone vitivinicole ==
Ël territori piemontèis a s'é spartì tra montagna (43,3 %), pianura (26,4 %) e còline (30,3 %).&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La viticoltura a s'é svilupà quasi esclusivament an sij còp, con marcà diferense pedoclimatiche tra le sot-zone.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Le denominassion d'origin a individualisso ot zone distinte:&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/denominazioni/ |titol=Le Denominazioni di Origine del Piemonte |sito=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

* ''Nòrd Piemont'' ([[Provincia ëd Novara|Novara]] e [[Provincia ëd Vercelli|Vercelli]]): con le DOCG [[Gattinara (vino)|Gattinara]] e [[Ghemme (vino)|Ghemme]], e le DOC Lessona, Bramaterra, Boca, Sizzano e Fara; con [[nebbiòl]] (ciamà ''Spanna'' an chel lugh), [[croatina]], [[barbera]] e [[erbaluce]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Canavèis e cunfin con la Val d'Aosta'': DOC Canavèis e Carema, con [[nebbiòl]] e [[erbaluce]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Còline Torinèise'': DOC Collina Torinese e DOCG Erbaluce di Caluso.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Monferrat]]'': zona stòrica ch'a comprend tra le àtre le DOCG Barbera del Monferrato Superiore, Brachetto d'Acqui, Dogliani, Ovada, Gavi e Ruchè di Castagnole Monferrato.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Astigian]]'': la pì importanta zona ëd spumante, basà sul [[moscà bianco]], con le DOCG Asti e Canelli.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Roero]]'': a nòrd dël [[Tanaro]], DOCG Roero con [[nebbiòl]] e [[arneis]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Langhe]]'': la zona pì conosùa, con le DOCG Barolo e Barbaresco.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Tortonèis'': an sùd-est, con ël [[timorasso]] com base ëd la DOCG Colli Tortonesi.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;

Ij paesagi vitivinicoli ëd Langhe-Roero e Monferrat a son stàit iscriti ant la [[Lista dël Patrimoni Mondial ëd l'UNESCO|Lista dël Patrimoni Mondial UNESCO]] ant ël 2014.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Paisajes&quot;&gt;{{Cita web |url=https://unesco.cultura.gov.it/projects/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |titol=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sito=UNESCO Beni Culturali Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Clima ==
Ël clima dël Piemont a l'é [[clima continental|continental]], con invernà lònghe e frede, estàte caude e siccitose e marcà escursion termiche tra ël di e la neucc e tra le stagiun.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La catena alpina a fà da para contra i vent atlàntic frej, mentre le còline meridionaj a rëcevo influense dël [[Mar Ligure]] atravers ij pàss apeninic.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.enricoserafino.it/futuro-tradizione/vigneti/la-geologia-del-piemonte/ |titol=La geologia del Piemonte |sito=Enrico Serafino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij teritori piemontèis a nòrd dël Po a mostra condission distinte rispet a le còline meridionaj; ant ognuna ëd queste, ij diferense tra le sot-zone a son significative per temperatura e precipitassion.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

== Suol ==
Ël territori piemontèis a s'é organisa an tre grand ansema geologic: l'arch alpin ocsidental a l'ester, la pianura e la vasta zona colinar dël Monferrat e dle Langhe a l'intern.&lt;ref name=&quot;ARPA&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.arpa.piemonte.it/scheda-informativa/cartografia-geologica |titol=Cartografia geologica |sito=ARPA Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij tèren a son perlù ëd tipo [[marna|marnos-argilos]], calcaré-marnos, con arenarie, gess e conglomerati.&lt;ref name=&quot;Assovini&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.assovini.it/italia/piemonte |titol=Piemonte |sito=Assovini |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La strutura geològica dle Langhe a s'é formà an sël Miocen, tra 15 milion d'ani fa; ël Roero a l'é pì giovo, formà ant ël Pliocen vers 5 milion d'ani fa, con tèren pì sabios e rich ëd fosij marin.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

Ij tèren argilos-gessòs ëd la Langa a tende a dé vin con strutura pì robusta, mentre ij tèren mòl e sabios dël Roero a favorisso vin con un pì ampi spetro aromatic.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

== Varietà ==
La viticoltura piemontèisa a s'apògia perlù an sij vitigni autòcton. Ij pì cultivà per superficie a son la [[barbera]] (30 %), ël [[moscà bianco]] (21 %), ël [[dôlcet]] (13 %) e ël [[nebbiòl]] (9 %), seguì da [[cortese]] (6 %) e [[brachetto]] (3 %).&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines_vitigni&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.italysfinestwines.it/vitigni-piemonte/ |titol=Elenco Vitigni del Piemonte |sito=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/vitigni/ |titol=I Vitigni del Piemonte |sito=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Varietà autòctone a bacca neira ===
* [[Albarossa]]
* [[Avarengo]]
* [[Barbera]]
* [[Becuet]]
* [[Brachetto]]
* [[Croatina]]
* [[Dôlcet]] (Dolcetto)
* [[Durasa]]
* [[Freisa]]
* [[Grignolino]]
* [[Malvasia di Casorzo]]
* [[Malvasia di Schierano]]
* [[Moscà nèir]] (Moscato nero)
* [[Nebbiòl]] (Nebbiolo)
* [[Neretta Cuneese]]
* [[Pelaverga]]
* [[Ruchè]]

=== Varietà autòctone a bacca bianca ===
* [[Arneis]]
* [[Cortese]]
* [[Erbaluce]]
* [[Favorita]]
* [[Moscà bianco]] (Moscato bianco)
* [[Nascetta]]
* [[Timorasso]]

=== Varietà internassionaj ===
Le varietà internassionaj a ocupo una parte pichina: [[Chardonnay]] e [[Pinot Ner]] ansema a l'arivo nen a pì dël 3 % dël total.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt; A son dovrà sovraten për ij spumante métod classic, com ant la DOCG [[Alta Langa]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt;

== Produssion ==
=== Dàite generaj ===
Ant ël 2024, la produssion ëd vin dël Piemont a l'é stàita stimà an pì ëd 2,25 milion ëd hl, con un aument dël 5 % rispet ai 2,06 milion dël 2023.&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; Ël 93 % ëd col volume —2,10 milion ëd hl— a apartien a ij vin [[Denominazione di Origine Protetta|DOP]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; La superficie vitata ant ël 2024 a l'era ëd 39 400 ha selon l'ISTAT, concentrà ant le province ëd [[Provincia ëd Cuneo|Cuneo]], [[Provincia d'Asti|Asti]] e [[Provincia d'Alessandria|Alessandria]].&lt;ref name=&quot;ISTAT_2024&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.inumeridelvino.it/2025/08/piemonte-produzione-di-vino-e-superfici-vitate-2024-dati-istat.html |titol=Piemonte – produzione di vino e superfici vitate 2024 – dati ISTAT |sito=I numeri del vino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Principaj vin ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Vin !! Categoria !! Vitigno principal
|-
| [[Barolo]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Barbaresco]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Asti (vin)|Asti]] || DOCG || [[Moscà bianco]]
|-
| [[Moscato d'Asti]] || DOCG || [[Moscà bianco]]
|-
| [[Barbera d'Asti]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Barbera d'Alba]] || DOC || [[Barbera]]
|-
| [[Gavi (vin)|Gavi / Cortese di Gavi]] || DOCG || [[Cortese]]
|-
| [[Dogliani (vin)|Dogliani]] || DOCG || [[Dôlcet]]
|-
| [[Gattinara (vin)|Gattinara]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Ghemme (vin)|Ghemme]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Erbaluce di Caluso]] || DOCG || [[Erbaluce]]
|-
| [[Alta Langa]] || DOCG || [[Pinot Ner]], [[Chardonnay]]
|-
| [[Brachetto d'Acqui]] || DOCG || [[Brachetto]]
|-
| [[Ruchè di Castagnole Monferrato]] || DOCG || [[Ruchè]]
|-
| [[Nissa (vin)|Nizza]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Roero (vin)|Roero]] || DOCG || [[Nebbiòl]], [[Arneis]]
|-
| Colli Tortonesi / Derthona || DOCG || [[Timorasso]]
|}

=== Denominassion e normativa ===
Ël Piemont a l'ha gnuna IGT; tute le denominassion a son DOC o DOCG.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/promozione-qualita-educazione-alimentare/vini-certificati-qualita-doc-docg |titol=I vini certificati di qualità DOC e DOCG |sito=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël quadro normativ vigent a l'é ël '''Testo Unico del Vino''' (lege n. 238 dël 12 disèmber 2016), che a regola la produssion, ij contròj, l'etichetatura, ij registr telematic e le sansion dël setor, armoniossament con la normativa europeana.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.quattrocalici.it/conoscere-il-vino/legislazione-e-norme/ |titol=Le leggi e le norme sul vino |sito=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La DOCG a peul ësse richiesta per ij vin che a l'hanno già avùa ël reconossiment DOC da almeno dés ani.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot; /&gt;

Ogni denominassion a l'é regolà da un disciplinar che a fixa la zona ëd produssion, ij vitigni autorizzà, le rese màssime, le tecniche ëd vinificassion e j'esigense analitiche e organolettiche dël vin.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot; /&gt;

{{Portal|Vin|Italia}}</text>
      <sha1>8araap36t0hfwu2be1c4a8am0ul0pgz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888267</id>
      <parentid>888266</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T19:45:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dragonòt</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <comment>/* Zone vitivinicole */</comment>
      <origin>888267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13894" sha1="7s7sv45s8m1b5o474wsjn9lysueqqxm" xml:space="preserve">La '''viticoltura an Piemont''' a l'é l'ansema dj'atività ëd coltivassion ëd la [[vis]] e produssion ëd [[vin]] fàite ant la [[Piemont|region Piemont]], al nòrd-òvest ëd l'[[Italia]]. La region a l'ha 17 [[Denominazione di Origine Controllata e Garantita|DOCG]] e 42 [[Denominazione di Origine Controllata|DOC]], e gnuna [[Indicazione Geografica Tipica|IGT]]; pì dël 80% dla produssion a l'é ëd vin con denominassion d'origin.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/viticoltura-enologia |title=Viticoltura ed enologia |sit=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ant ël 2024, la surfassa a vis a l'era ëd 44 471 [[etàr|ha]], e la produssion stimà a l'ha passà i 2,25 milion ëd [[etolitro|hl]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.unioneitalianavini.it/approfondimenti-tematici/news/produzione-vinicola-in-piemonte-oltre-225-milioni-di-ettolitri-nel-2024-5 |title=Produzione vinicola in Piemonte: oltre 2,25 milioni di ettolitri nel 2024 |sit=Unione Italiana Vini |data=disèmber 2024 |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Stòria ==
La presensa ëd la vis an Piemont a riva almen a la mesa Età ëd Bronz, vers ël 1500 a.C.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/piemonte |title=Piemonte – La Storia e le origini del Vino |sit=Impeto diVino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; A son stàit trovà dij pòlin ëd vis dël V sécol a.C., quand ch'ël Piemont a l'era leu d'ancontr e scambi tra [[Etrusch]] e [[Selt]].&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.patrimoniounesco.it/directory-tangibili/listing/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |title=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sit=Patrimonio UNESCO Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ij pòpoj selt-ligurin a coltivavo la vis prima ëd la conchista roman-a; sota ël domini roman, la vis a s'é difondùa longh le strà prinsipaj.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

[[Plini ël Vej]] a l'ha nominà ël Piemont com un-a dle zòne pì adate a la viticoltura ant l'antiga Italia.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot; /&gt; Ant ël I sécol d.C., doe stele funerarie piemontèise con la figura d'un vendeur ëd vin a mostro l'importansa dël comersi vinìcol ant la region.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël [[Médi Ev]] a son stàite identificà le zòne pì vocà: ant ël VII sécol, ij canònich dël Dòm ëd [[Casal Monfrà]] a pianto vigne ëd barbesin — l'atual [[grignolin]] — an Monfrà.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La prima cita documentassion dël [[nebieul]] a l'é dël 1268, riferìa a vigne an sla moren-a ëd Rìvole; [[Pietro de' Crescenzi]] a torna a nominelo ant ël 1330 ant ij sò ''Ruralium Commodorum Libri Duodecim''.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël XIX sécol, ij grand vin ross piemontèis a l'han ciapà le caràteristiche che a-j fan conosse ancheuj. Ël [[Bareul]] modern a l'é nassù vers j'ani Tranta ëd col sécol gràssie a l'euvra dla famija [[Falletti]], dël enòlogh fransèis [[Louis Oudart]], dël general Francesco Staglieno e ëd [[Camillo Benso cont ëd Cavour]], dal [[Castel ëd Grinzane Cavour|castèl ëd Grinzane]].&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barolo_storia&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.aislombardia.it/racconti-dalle-delegazioni/viaggio-nella-storia-del-barolo.htm |title=Viaggio nella storia del Barolo |sit=AISL Lombardia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël [[Barbarèsch (vin)|Barbaresch]] a l'ha definì soa identità a la fin ëd col sécol gràssie a [[Domizio Cavazza]], diretor ëd la Scòla Enològica d'Alba, che ant ël 1894 a l'ha fondà la Cantin-a Social ëd Barbaresch.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barbaresco_Cavazza&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.stradadelbarolo.it/vino/barbaresco-docg/ |title=Barbaresco DOCG |sit=Strada del Barolo |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

La [[filossera]], la fòrta framentassion ëd le proprietà campagnin-e, la Prima Guèra Mondial e la massissa emigrassion vèrs j'Amériche a l'han caraterisà la prima mità dël XX sécol.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Ant ël 1927 la ''Gazzetta Ufficiale'' a l'ha publicà ël decret sij vin tìpich, che a l'ha delimità uficialment la zòna dël Bareul.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Tra ël 1961 e ël 1990, la surfassa a vis a l'é calà da 146 692 a 61 997 ha a càusa ëd l'industrialisassion e dlë spopolament campagnin.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ël ritorn a la tèra ant le [[Langhe]], ël [[Monfrà]] e ël [[Roé]] ant j'ani '80 e '90 a l'ha portà a la revision dij métod ëd vinificassion, inspirà ai grand vin ëd [[Borgogna]] e [[Bordeaux]], con l'obietiv ëd vin pì elegant e equilibrà.&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.italysfinestwines.it/vini-piemontesi/ |title=Vini Piemontesi – Storia, Vitigni, DOC, DOCG |sit=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Zone vitivinicole ==
Ël territori piemontèis a l'é spartì tra montagna (43,3 %), pianura (26,4 %) e còlin-e (30,3 %).&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La viticoltura a l'é svilupà quasi esclusivament an sle colin-e, con marcà diferense pedoclimàtiche tra le sot-zòne.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Le denominassion d'orìgin a individuo eut zòne distinte:&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/denominazioni/ |title=Le Denominazioni di Origine del Piemonte |sit=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

* ''Nòrd Piemont'' ([[Provincia ëd Novara|Novara]] e [[Provincia ëd Vërsèj|Vërsèj]]): con le DOCG [[Gatinara (vin)|Gatinara]] e [[Ghëmme (vin)|Ghëmme]], e le DOC Lessona, Bramatèra, Boca, Sissan e Fara; con [[nebieul]] (ciamà ''Span-a'' an col leu), [[croatin-a]], [[barbera]] e [[erbalus]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Canavèis e confin con la Val d'Aosta'': DOC Canavèis e Carema, con [[nebieul]] e [[erbalus]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Còline Torinèise'': DOC Collina Torinese e DOCG Erbaluce di Caluso.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Monfrà]]'': zòna stòrica ch'a comprend tra j'àutre le DOCG Barbera dël Monfrà Superior, Brachèt d'Acqui, Dojan-e, Ovada, Gavi e Ruchè ëd Castagnole Monfrà.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Astigian]]'': la pì importanta zòna dë spumant, basà sël [[moscà bianch]], con le DOCG Ast e Canej.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Roé]]'': a nòrd dël [[Tani]], DOCG Roé con [[nebieul]] e [[arnèis]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Langhe]]'': la zona pì conossùa, con le DOCG Bareul e Barbaresch.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Tortonèis'': an sùd-est, con ël [[timorass]] com base ëd la DOCG Colli Tortonesi.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;

Ij paesagi vitivinìcoj ëd Langhe-Roé e Monfrà a son stàit iscrit ant la [[Lista dël Patrimoni Mondial ëd l'UNESCO|Lista dël Patrimoni Mondial UNESCO]] ant ël 2014.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Paisajes&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://unesco.cultura.gov.it/projects/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |title=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sit=UNESCO Beni Culturali Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Clima ==
Ël clima dël Piemont a l'é [[clima continental|continental]], con invernà lònghe e frede, estàte caude e siccitose e marcà escursion termiche tra ël di e la neucc e tra le stagiun.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La catena alpina a fà da para contra i vent atlàntic frej, mentre le còline meridionaj a rëcevo influense dël [[Mar Ligure]] atravers ij pàss apeninic.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.enricoserafino.it/futuro-tradizione/vigneti/la-geologia-del-piemonte/ |titol=La geologia del Piemonte |sito=Enrico Serafino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij teritori piemontèis a nòrd dël Po a mostra condission distinte rispet a le còline meridionaj; ant ognuna ëd queste, ij diferense tra le sot-zone a son significative per temperatura e precipitassion.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

== Suol ==
Ël territori piemontèis a s'é organisa an tre grand ansema geologic: l'arch alpin ocsidental a l'ester, la pianura e la vasta zona colinar dël Monferrat e dle Langhe a l'intern.&lt;ref name=&quot;ARPA&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.arpa.piemonte.it/scheda-informativa/cartografia-geologica |titol=Cartografia geologica |sito=ARPA Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij tèren a son perlù ëd tipo [[marna|marnos-argilos]], calcaré-marnos, con arenarie, gess e conglomerati.&lt;ref name=&quot;Assovini&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.assovini.it/italia/piemonte |titol=Piemonte |sito=Assovini |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La strutura geològica dle Langhe a s'é formà an sël Miocen, tra 15 milion d'ani fa; ël Roero a l'é pì giovo, formà ant ël Pliocen vers 5 milion d'ani fa, con tèren pì sabios e rich ëd fosij marin.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

Ij tèren argilos-gessòs ëd la Langa a tende a dé vin con strutura pì robusta, mentre ij tèren mòl e sabios dël Roero a favorisso vin con un pì ampi spetro aromatic.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

== Varietà ==
La viticoltura piemontèisa a s'apògia perlù an sij vitigni autòcton. Ij pì cultivà per superficie a son la [[barbera]] (30 %), ël [[moscà bianco]] (21 %), ël [[dôlcet]] (13 %) e ël [[nebbiòl]] (9 %), seguì da [[cortese]] (6 %) e [[brachetto]] (3 %).&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines_vitigni&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.italysfinestwines.it/vitigni-piemonte/ |titol=Elenco Vitigni del Piemonte |sito=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/vitigni/ |titol=I Vitigni del Piemonte |sito=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Varietà autòctone a bacca neira ===
* [[Albarossa]]
* [[Avarengo]]
* [[Barbera]]
* [[Becuet]]
* [[Brachetto]]
* [[Croatina]]
* [[Dôlcet]] (Dolcetto)
* [[Durasa]]
* [[Freisa]]
* [[Grignolino]]
* [[Malvasia di Casorzo]]
* [[Malvasia di Schierano]]
* [[Moscà nèir]] (Moscato nero)
* [[Nebbiòl]] (Nebbiolo)
* [[Neretta Cuneese]]
* [[Pelaverga]]
* [[Ruchè]]

=== Varietà autòctone a bacca bianca ===
* [[Arneis]]
* [[Cortese]]
* [[Erbaluce]]
* [[Favorita]]
* [[Moscà bianco]] (Moscato bianco)
* [[Nascetta]]
* [[Timorasso]]

=== Varietà internassionaj ===
Le varietà internassionaj a ocupo una parte pichina: [[Chardonnay]] e [[Pinot Ner]] ansema a l'arivo nen a pì dël 3 % dël total.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt; A son dovrà sovraten për ij spumante métod classic, com ant la DOCG [[Alta Langa]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt;

== Produssion ==
=== Dàite generaj ===
Ant ël 2024, la produssion ëd vin dël Piemont a l'é stàita stimà an pì ëd 2,25 milion ëd hl, con un aument dël 5 % rispet ai 2,06 milion dël 2023.&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; Ël 93 % ëd col volume —2,10 milion ëd hl— a apartien a ij vin [[Denominazione di Origine Protetta|DOP]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; La superficie vitata ant ël 2024 a l'era ëd 39 400 ha selon l'ISTAT, concentrà ant le province ëd [[Provincia ëd Cuneo|Cuneo]], [[Provincia d'Asti|Asti]] e [[Provincia d'Alessandria|Alessandria]].&lt;ref name=&quot;ISTAT_2024&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.inumeridelvino.it/2025/08/piemonte-produzione-di-vino-e-superfici-vitate-2024-dati-istat.html |titol=Piemonte – produzione di vino e superfici vitate 2024 – dati ISTAT |sito=I numeri del vino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Principaj vin ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Vin !! Categoria !! Vitigno principal
|-
| [[Barolo]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Barbaresco]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Asti (vin)|Asti]] || DOCG || [[Moscà bianco]]
|-
| [[Moscato d'Asti]] || DOCG || [[Moscà bianco]]
|-
| [[Barbera d'Asti]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Barbera d'Alba]] || DOC || [[Barbera]]
|-
| [[Gavi (vin)|Gavi / Cortese di Gavi]] || DOCG || [[Cortese]]
|-
| [[Dogliani (vin)|Dogliani]] || DOCG || [[Dôlcet]]
|-
| [[Gattinara (vin)|Gattinara]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Ghemme (vin)|Ghemme]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Erbaluce di Caluso]] || DOCG || [[Erbaluce]]
|-
| [[Alta Langa]] || DOCG || [[Pinot Ner]], [[Chardonnay]]
|-
| [[Brachetto d'Acqui]] || DOCG || [[Brachetto]]
|-
| [[Ruchè di Castagnole Monferrato]] || DOCG || [[Ruchè]]
|-
| [[Nissa (vin)|Nizza]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Roero (vin)|Roero]] || DOCG || [[Nebbiòl]], [[Arneis]]
|-
| Colli Tortonesi / Derthona || DOCG || [[Timorasso]]
|}

=== Denominassion e normativa ===
Ël Piemont a l'ha gnuna IGT; tute le denominassion a son DOC o DOCG.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/promozione-qualita-educazione-alimentare/vini-certificati-qualita-doc-docg |titol=I vini certificati di qualità DOC e DOCG |sito=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël quadro normativ vigent a l'é ël '''Testo Unico del Vino''' (lege n. 238 dël 12 disèmber 2016), che a regola la produssion, ij contròj, l'etichetatura, ij registr telematic e le sansion dël setor, armoniossament con la normativa europeana.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.quattrocalici.it/conoscere-il-vino/legislazione-e-norme/ |titol=Le leggi e le norme sul vino |sito=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La DOCG a peul ësse richiesta per ij vin che a l'hanno già avùa ël reconossiment DOC da almeno dés ani.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot; /&gt;

Ogni denominassion a l'é regolà da un disciplinar che a fixa la zona ëd produssion, ij vitigni autorizzà, le rese màssime, le tecniche ëd vinificassion e j'esigense analitiche e organolettiche dël vin.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot; /&gt;

{{Portal|Vin|Italia}}</text>
      <sha1>7s7sv45s8m1b5o474wsjn9lysueqqxm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888269</id>
      <parentid>888267</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T19:48:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dragonòt</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <comment>/* Clima */</comment>
      <origin>888269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13901" sha1="hyobzr981rwehf3not76jqjnfzwnrur" xml:space="preserve">La '''viticoltura an Piemont''' a l'é l'ansema dj'atività ëd coltivassion ëd la [[vis]] e produssion ëd [[vin]] fàite ant la [[Piemont|region Piemont]], al nòrd-òvest ëd l'[[Italia]]. La region a l'ha 17 [[Denominazione di Origine Controllata e Garantita|DOCG]] e 42 [[Denominazione di Origine Controllata|DOC]], e gnuna [[Indicazione Geografica Tipica|IGT]]; pì dël 80% dla produssion a l'é ëd vin con denominassion d'origin.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/viticoltura-enologia |title=Viticoltura ed enologia |sit=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ant ël 2024, la surfassa a vis a l'era ëd 44 471 [[etàr|ha]], e la produssion stimà a l'ha passà i 2,25 milion ëd [[etolitro|hl]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.unioneitalianavini.it/approfondimenti-tematici/news/produzione-vinicola-in-piemonte-oltre-225-milioni-di-ettolitri-nel-2024-5 |title=Produzione vinicola in Piemonte: oltre 2,25 milioni di ettolitri nel 2024 |sit=Unione Italiana Vini |data=disèmber 2024 |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Stòria ==
La presensa ëd la vis an Piemont a riva almen a la mesa Età ëd Bronz, vers ël 1500 a.C.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/piemonte |title=Piemonte – La Storia e le origini del Vino |sit=Impeto diVino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; A son stàit trovà dij pòlin ëd vis dël V sécol a.C., quand ch'ël Piemont a l'era leu d'ancontr e scambi tra [[Etrusch]] e [[Selt]].&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.patrimoniounesco.it/directory-tangibili/listing/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |title=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sit=Patrimonio UNESCO Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ij pòpoj selt-ligurin a coltivavo la vis prima ëd la conchista roman-a; sota ël domini roman, la vis a s'é difondùa longh le strà prinsipaj.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

[[Plini ël Vej]] a l'ha nominà ël Piemont com un-a dle zòne pì adate a la viticoltura ant l'antiga Italia.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot; /&gt; Ant ël I sécol d.C., doe stele funerarie piemontèise con la figura d'un vendeur ëd vin a mostro l'importansa dël comersi vinìcol ant la region.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël [[Médi Ev]] a son stàite identificà le zòne pì vocà: ant ël VII sécol, ij canònich dël Dòm ëd [[Casal Monfrà]] a pianto vigne ëd barbesin — l'atual [[grignolin]] — an Monfrà.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La prima cita documentassion dël [[nebieul]] a l'é dël 1268, riferìa a vigne an sla moren-a ëd Rìvole; [[Pietro de' Crescenzi]] a torna a nominelo ant ël 1330 ant ij sò ''Ruralium Commodorum Libri Duodecim''.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël XIX sécol, ij grand vin ross piemontèis a l'han ciapà le caràteristiche che a-j fan conosse ancheuj. Ël [[Bareul]] modern a l'é nassù vers j'ani Tranta ëd col sécol gràssie a l'euvra dla famija [[Falletti]], dël enòlogh fransèis [[Louis Oudart]], dël general Francesco Staglieno e ëd [[Camillo Benso cont ëd Cavour]], dal [[Castel ëd Grinzane Cavour|castèl ëd Grinzane]].&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barolo_storia&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.aislombardia.it/racconti-dalle-delegazioni/viaggio-nella-storia-del-barolo.htm |title=Viaggio nella storia del Barolo |sit=AISL Lombardia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël [[Barbarèsch (vin)|Barbaresch]] a l'ha definì soa identità a la fin ëd col sécol gràssie a [[Domizio Cavazza]], diretor ëd la Scòla Enològica d'Alba, che ant ël 1894 a l'ha fondà la Cantin-a Social ëd Barbaresch.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barbaresco_Cavazza&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.stradadelbarolo.it/vino/barbaresco-docg/ |title=Barbaresco DOCG |sit=Strada del Barolo |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

La [[filossera]], la fòrta framentassion ëd le proprietà campagnin-e, la Prima Guèra Mondial e la massissa emigrassion vèrs j'Amériche a l'han caraterisà la prima mità dël XX sécol.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Ant ël 1927 la ''Gazzetta Ufficiale'' a l'ha publicà ël decret sij vin tìpich, che a l'ha delimità uficialment la zòna dël Bareul.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Tra ël 1961 e ël 1990, la surfassa a vis a l'é calà da 146 692 a 61 997 ha a càusa ëd l'industrialisassion e dlë spopolament campagnin.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ël ritorn a la tèra ant le [[Langhe]], ël [[Monfrà]] e ël [[Roé]] ant j'ani '80 e '90 a l'ha portà a la revision dij métod ëd vinificassion, inspirà ai grand vin ëd [[Borgogna]] e [[Bordeaux]], con l'obietiv ëd vin pì elegant e equilibrà.&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.italysfinestwines.it/vini-piemontesi/ |title=Vini Piemontesi – Storia, Vitigni, DOC, DOCG |sit=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Zone vitivinicole ==
Ël territori piemontèis a l'é spartì tra montagna (43,3 %), pianura (26,4 %) e còlin-e (30,3 %).&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La viticoltura a l'é svilupà quasi esclusivament an sle colin-e, con marcà diferense pedoclimàtiche tra le sot-zòne.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Le denominassion d'orìgin a individuo eut zòne distinte:&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/denominazioni/ |title=Le Denominazioni di Origine del Piemonte |sit=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

* ''Nòrd Piemont'' ([[Provincia ëd Novara|Novara]] e [[Provincia ëd Vërsèj|Vërsèj]]): con le DOCG [[Gatinara (vin)|Gatinara]] e [[Ghëmme (vin)|Ghëmme]], e le DOC Lessona, Bramatèra, Boca, Sissan e Fara; con [[nebieul]] (ciamà ''Span-a'' an col leu), [[croatin-a]], [[barbera]] e [[erbalus]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Canavèis e confin con la Val d'Aosta'': DOC Canavèis e Carema, con [[nebieul]] e [[erbalus]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Còline Torinèise'': DOC Collina Torinese e DOCG Erbaluce di Caluso.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Monfrà]]'': zòna stòrica ch'a comprend tra j'àutre le DOCG Barbera dël Monfrà Superior, Brachèt d'Acqui, Dojan-e, Ovada, Gavi e Ruchè ëd Castagnole Monfrà.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Astigian]]'': la pì importanta zòna dë spumant, basà sël [[moscà bianch]], con le DOCG Ast e Canej.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Roé]]'': a nòrd dël [[Tani]], DOCG Roé con [[nebieul]] e [[arnèis]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Langhe]]'': la zona pì conossùa, con le DOCG Bareul e Barbaresch.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Tortonèis'': an sùd-est, con ël [[timorass]] com base ëd la DOCG Colli Tortonesi.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;

Ij paesagi vitivinìcoj ëd Langhe-Roé e Monfrà a son stàit iscrit ant la [[Lista dël Patrimoni Mondial ëd l'UNESCO|Lista dël Patrimoni Mondial UNESCO]] ant ël 2014.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Paisajes&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://unesco.cultura.gov.it/projects/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |title=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sit=UNESCO Beni Culturali Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Clima ==
Ël clima dël Piemont a l'é [[clima continental|continental]], con invern longh e frèid, ìstà càude e sicitose e marcà escursion tèrmiche tra ël di e la neuit e tra le stagion.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La caden-a alpin-a a fà da para contra ij vent atlàntich frej, mentre le colin-e meridionaj a rëcevo influense dël [[Mar Ligur]] atravers ij pass apenìnich.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.enricoserafino.it/futuro-tradizione/vigneti/la-geologia-del-piemonte/ |title=La geologia del Piemonte |sit=Enrico Serafino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij teritòri piemontèis a nòrd dël Pò a mostro condission distinte rispet a le colin-e meridionaj; ant minca ëd coste, le diferense tra le sot-zòne a son significative per temperatura e precipitassion.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

== Suol ==
Ël territori piemontèis a s'é organisa an tre grand ansema geologic: l'arch alpin ocsidental a l'ester, la pianura e la vasta zona colinar dël Monferrat e dle Langhe a l'intern.&lt;ref name=&quot;ARPA&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.arpa.piemonte.it/scheda-informativa/cartografia-geologica |titol=Cartografia geologica |sito=ARPA Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij tèren a son perlù ëd tipo [[marna|marnos-argilos]], calcaré-marnos, con arenarie, gess e conglomerati.&lt;ref name=&quot;Assovini&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.assovini.it/italia/piemonte |titol=Piemonte |sito=Assovini |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La strutura geològica dle Langhe a s'é formà an sël Miocen, tra 15 milion d'ani fa; ël Roero a l'é pì giovo, formà ant ël Pliocen vers 5 milion d'ani fa, con tèren pì sabios e rich ëd fosij marin.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

Ij tèren argilos-gessòs ëd la Langa a tende a dé vin con strutura pì robusta, mentre ij tèren mòl e sabios dël Roero a favorisso vin con un pì ampi spetro aromatic.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

== Varietà ==
La viticoltura piemontèisa a s'apògia perlù an sij vitigni autòcton. Ij pì cultivà per superficie a son la [[barbera]] (30 %), ël [[moscà bianco]] (21 %), ël [[dôlcet]] (13 %) e ël [[nebbiòl]] (9 %), seguì da [[cortese]] (6 %) e [[brachetto]] (3 %).&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines_vitigni&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.italysfinestwines.it/vitigni-piemonte/ |titol=Elenco Vitigni del Piemonte |sito=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/vitigni/ |titol=I Vitigni del Piemonte |sito=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Varietà autòctone a bacca neira ===
* [[Albarossa]]
* [[Avarengo]]
* [[Barbera]]
* [[Becuet]]
* [[Brachetto]]
* [[Croatina]]
* [[Dôlcet]] (Dolcetto)
* [[Durasa]]
* [[Freisa]]
* [[Grignolino]]
* [[Malvasia di Casorzo]]
* [[Malvasia di Schierano]]
* [[Moscà nèir]] (Moscato nero)
* [[Nebbiòl]] (Nebbiolo)
* [[Neretta Cuneese]]
* [[Pelaverga]]
* [[Ruchè]]

=== Varietà autòctone a bacca bianca ===
* [[Arneis]]
* [[Cortese]]
* [[Erbaluce]]
* [[Favorita]]
* [[Moscà bianco]] (Moscato bianco)
* [[Nascetta]]
* [[Timorasso]]

=== Varietà internassionaj ===
Le varietà internassionaj a ocupo una parte pichina: [[Chardonnay]] e [[Pinot Ner]] ansema a l'arivo nen a pì dël 3 % dël total.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt; A son dovrà sovraten për ij spumante métod classic, com ant la DOCG [[Alta Langa]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt;

== Produssion ==
=== Dàite generaj ===
Ant ël 2024, la produssion ëd vin dël Piemont a l'é stàita stimà an pì ëd 2,25 milion ëd hl, con un aument dël 5 % rispet ai 2,06 milion dël 2023.&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; Ël 93 % ëd col volume —2,10 milion ëd hl— a apartien a ij vin [[Denominazione di Origine Protetta|DOP]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; La superficie vitata ant ël 2024 a l'era ëd 39 400 ha selon l'ISTAT, concentrà ant le province ëd [[Provincia ëd Cuneo|Cuneo]], [[Provincia d'Asti|Asti]] e [[Provincia d'Alessandria|Alessandria]].&lt;ref name=&quot;ISTAT_2024&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.inumeridelvino.it/2025/08/piemonte-produzione-di-vino-e-superfici-vitate-2024-dati-istat.html |titol=Piemonte – produzione di vino e superfici vitate 2024 – dati ISTAT |sito=I numeri del vino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Principaj vin ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Vin !! Categoria !! Vitigno principal
|-
| [[Barolo]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Barbaresco]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Asti (vin)|Asti]] || DOCG || [[Moscà bianco]]
|-
| [[Moscato d'Asti]] || DOCG || [[Moscà bianco]]
|-
| [[Barbera d'Asti]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Barbera d'Alba]] || DOC || [[Barbera]]
|-
| [[Gavi (vin)|Gavi / Cortese di Gavi]] || DOCG || [[Cortese]]
|-
| [[Dogliani (vin)|Dogliani]] || DOCG || [[Dôlcet]]
|-
| [[Gattinara (vin)|Gattinara]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Ghemme (vin)|Ghemme]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Erbaluce di Caluso]] || DOCG || [[Erbaluce]]
|-
| [[Alta Langa]] || DOCG || [[Pinot Ner]], [[Chardonnay]]
|-
| [[Brachetto d'Acqui]] || DOCG || [[Brachetto]]
|-
| [[Ruchè di Castagnole Monferrato]] || DOCG || [[Ruchè]]
|-
| [[Nissa (vin)|Nizza]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Roero (vin)|Roero]] || DOCG || [[Nebbiòl]], [[Arneis]]
|-
| Colli Tortonesi / Derthona || DOCG || [[Timorasso]]
|}

=== Denominassion e normativa ===
Ël Piemont a l'ha gnuna IGT; tute le denominassion a son DOC o DOCG.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/promozione-qualita-educazione-alimentare/vini-certificati-qualita-doc-docg |titol=I vini certificati di qualità DOC e DOCG |sito=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël quadro normativ vigent a l'é ël '''Testo Unico del Vino''' (lege n. 238 dël 12 disèmber 2016), che a regola la produssion, ij contròj, l'etichetatura, ij registr telematic e le sansion dël setor, armoniossament con la normativa europeana.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.quattrocalici.it/conoscere-il-vino/legislazione-e-norme/ |titol=Le leggi e le norme sul vino |sito=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La DOCG a peul ësse richiesta per ij vin che a l'hanno già avùa ël reconossiment DOC da almeno dés ani.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot; /&gt;

Ogni denominassion a l'é regolà da un disciplinar che a fixa la zona ëd produssion, ij vitigni autorizzà, le rese màssime, le tecniche ëd vinificassion e j'esigense analitiche e organolettiche dël vin.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot; /&gt;

{{Portal|Vin|Italia}}</text>
      <sha1>hyobzr981rwehf3not76jqjnfzwnrur</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888270</id>
      <parentid>888269</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T19:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dragonòt</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <comment>/* Suol */</comment>
      <origin>888270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13915" sha1="dzsfr5ix6mjg0gouzfs8aa6j1xx7o3n" xml:space="preserve">La '''viticoltura an Piemont''' a l'é l'ansema dj'atività ëd coltivassion ëd la [[vis]] e produssion ëd [[vin]] fàite ant la [[Piemont|region Piemont]], al nòrd-òvest ëd l'[[Italia]]. La region a l'ha 17 [[Denominazione di Origine Controllata e Garantita|DOCG]] e 42 [[Denominazione di Origine Controllata|DOC]], e gnuna [[Indicazione Geografica Tipica|IGT]]; pì dël 80% dla produssion a l'é ëd vin con denominassion d'origin.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/viticoltura-enologia |title=Viticoltura ed enologia |sit=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ant ël 2024, la surfassa a vis a l'era ëd 44 471 [[etàr|ha]], e la produssion stimà a l'ha passà i 2,25 milion ëd [[etolitro|hl]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.unioneitalianavini.it/approfondimenti-tematici/news/produzione-vinicola-in-piemonte-oltre-225-milioni-di-ettolitri-nel-2024-5 |title=Produzione vinicola in Piemonte: oltre 2,25 milioni di ettolitri nel 2024 |sit=Unione Italiana Vini |data=disèmber 2024 |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Stòria ==
La presensa ëd la vis an Piemont a riva almen a la mesa Età ëd Bronz, vers ël 1500 a.C.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/piemonte |title=Piemonte – La Storia e le origini del Vino |sit=Impeto diVino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; A son stàit trovà dij pòlin ëd vis dël V sécol a.C., quand ch'ël Piemont a l'era leu d'ancontr e scambi tra [[Etrusch]] e [[Selt]].&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.patrimoniounesco.it/directory-tangibili/listing/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |title=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sit=Patrimonio UNESCO Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ij pòpoj selt-ligurin a coltivavo la vis prima ëd la conchista roman-a; sota ël domini roman, la vis a s'é difondùa longh le strà prinsipaj.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

[[Plini ël Vej]] a l'ha nominà ël Piemont com un-a dle zòne pì adate a la viticoltura ant l'antiga Italia.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot; /&gt; Ant ël I sécol d.C., doe stele funerarie piemontèise con la figura d'un vendeur ëd vin a mostro l'importansa dël comersi vinìcol ant la region.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël [[Médi Ev]] a son stàite identificà le zòne pì vocà: ant ël VII sécol, ij canònich dël Dòm ëd [[Casal Monfrà]] a pianto vigne ëd barbesin — l'atual [[grignolin]] — an Monfrà.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La prima cita documentassion dël [[nebieul]] a l'é dël 1268, riferìa a vigne an sla moren-a ëd Rìvole; [[Pietro de' Crescenzi]] a torna a nominelo ant ël 1330 ant ij sò ''Ruralium Commodorum Libri Duodecim''.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël XIX sécol, ij grand vin ross piemontèis a l'han ciapà le caràteristiche che a-j fan conosse ancheuj. Ël [[Bareul]] modern a l'é nassù vers j'ani Tranta ëd col sécol gràssie a l'euvra dla famija [[Falletti]], dël enòlogh fransèis [[Louis Oudart]], dël general Francesco Staglieno e ëd [[Camillo Benso cont ëd Cavour]], dal [[Castel ëd Grinzane Cavour|castèl ëd Grinzane]].&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barolo_storia&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.aislombardia.it/racconti-dalle-delegazioni/viaggio-nella-storia-del-barolo.htm |title=Viaggio nella storia del Barolo |sit=AISL Lombardia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël [[Barbarèsch (vin)|Barbaresch]] a l'ha definì soa identità a la fin ëd col sécol gràssie a [[Domizio Cavazza]], diretor ëd la Scòla Enològica d'Alba, che ant ël 1894 a l'ha fondà la Cantin-a Social ëd Barbaresch.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barbaresco_Cavazza&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.stradadelbarolo.it/vino/barbaresco-docg/ |title=Barbaresco DOCG |sit=Strada del Barolo |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

La [[filossera]], la fòrta framentassion ëd le proprietà campagnin-e, la Prima Guèra Mondial e la massissa emigrassion vèrs j'Amériche a l'han caraterisà la prima mità dël XX sécol.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Ant ël 1927 la ''Gazzetta Ufficiale'' a l'ha publicà ël decret sij vin tìpich, che a l'ha delimità uficialment la zòna dël Bareul.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Tra ël 1961 e ël 1990, la surfassa a vis a l'é calà da 146 692 a 61 997 ha a càusa ëd l'industrialisassion e dlë spopolament campagnin.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ël ritorn a la tèra ant le [[Langhe]], ël [[Monfrà]] e ël [[Roé]] ant j'ani '80 e '90 a l'ha portà a la revision dij métod ëd vinificassion, inspirà ai grand vin ëd [[Borgogna]] e [[Bordeaux]], con l'obietiv ëd vin pì elegant e equilibrà.&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.italysfinestwines.it/vini-piemontesi/ |title=Vini Piemontesi – Storia, Vitigni, DOC, DOCG |sit=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Zone vitivinicole ==
Ël territori piemontèis a l'é spartì tra montagna (43,3 %), pianura (26,4 %) e còlin-e (30,3 %).&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La viticoltura a l'é svilupà quasi esclusivament an sle colin-e, con marcà diferense pedoclimàtiche tra le sot-zòne.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Le denominassion d'orìgin a individuo eut zòne distinte:&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/denominazioni/ |title=Le Denominazioni di Origine del Piemonte |sit=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

* ''Nòrd Piemont'' ([[Provincia ëd Novara|Novara]] e [[Provincia ëd Vërsèj|Vërsèj]]): con le DOCG [[Gatinara (vin)|Gatinara]] e [[Ghëmme (vin)|Ghëmme]], e le DOC Lessona, Bramatèra, Boca, Sissan e Fara; con [[nebieul]] (ciamà ''Span-a'' an col leu), [[croatin-a]], [[barbera]] e [[erbalus]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Canavèis e confin con la Val d'Aosta'': DOC Canavèis e Carema, con [[nebieul]] e [[erbalus]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Còline Torinèise'': DOC Collina Torinese e DOCG Erbaluce di Caluso.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Monfrà]]'': zòna stòrica ch'a comprend tra j'àutre le DOCG Barbera dël Monfrà Superior, Brachèt d'Acqui, Dojan-e, Ovada, Gavi e Ruchè ëd Castagnole Monfrà.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Astigian]]'': la pì importanta zòna dë spumant, basà sël [[moscà bianch]], con le DOCG Ast e Canej.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Roé]]'': a nòrd dël [[Tani]], DOCG Roé con [[nebieul]] e [[arnèis]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Langhe]]'': la zona pì conossùa, con le DOCG Bareul e Barbaresch.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Tortonèis'': an sùd-est, con ël [[timorass]] com base ëd la DOCG Colli Tortonesi.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;

Ij paesagi vitivinìcoj ëd Langhe-Roé e Monfrà a son stàit iscrit ant la [[Lista dël Patrimoni Mondial ëd l'UNESCO|Lista dël Patrimoni Mondial UNESCO]] ant ël 2014.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Paisajes&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://unesco.cultura.gov.it/projects/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |title=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sit=UNESCO Beni Culturali Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Clima ==
Ël clima dël Piemont a l'é [[clima continental|continental]], con invern longh e frèid, ìstà càude e sicitose e marcà escursion tèrmiche tra ël di e la neuit e tra le stagion.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La caden-a alpin-a a fà da para contra ij vent atlàntich frej, mentre le colin-e meridionaj a rëcevo influense dël [[Mar Ligur]] atravers ij pass apenìnich.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.enricoserafino.it/futuro-tradizione/vigneti/la-geologia-del-piemonte/ |title=La geologia del Piemonte |sit=Enrico Serafino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij teritòri piemontèis a nòrd dël Pò a mostro condission distinte rispet a le colin-e meridionaj; ant minca ëd coste, le diferense tra le sot-zòne a son significative per temperatura e precipitassion.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

== Teren ==
Ël teritori piemontèis a l'é organisà an tre grand ansema geolòogich: l'arch alpin ossidental a l'ester, la pianura e la vasta zòna colinar dël Monfrà e dle Langhe a l'intern.&lt;ref name=&quot;ARPA&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.arpa.piemonte.it/scheda-informativa/cartografia-geologica |title=Cartografia geologica |sit=ARPA Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij teren a son përlopì ëd tipo [[marna|marnos-argilos]], calcaros-marnos, con arenarie, giss e conglomerà.&lt;ref name=&quot;Assovini&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.assovini.it/italia/piemonte |title=Piemonte |sit=Assovini |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La strutura geològica dle Langhe a l'é formasse ant ël Miocen, tra 15 milion d'ani fa; ël Roé a l'é pì giovo, formà ant ël Pliocen vers 5 milion d'ani fa, con teren pì sabios e rich ëd fòssij marin.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

Ij tèren argilos-gissos ëd la Langa a tendo a dé vin con strutura pì robusta, mentre ij teren mòj e sabios dël Roé a favorisso vin con un pì ampi spetr aromàtich.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

== Varietà ==
La viticoltura piemontèisa a s'apògia perlù an sij vitigni autòcton. Ij pì cultivà per superficie a son la [[barbera]] (30 %), ël [[moscà bianco]] (21 %), ël [[dôlcet]] (13 %) e ël [[nebbiòl]] (9 %), seguì da [[cortese]] (6 %) e [[brachetto]] (3 %).&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines_vitigni&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.italysfinestwines.it/vitigni-piemonte/ |titol=Elenco Vitigni del Piemonte |sito=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/vitigni/ |titol=I Vitigni del Piemonte |sito=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Varietà autòctone a bacca neira ===
* [[Albarossa]]
* [[Avarengo]]
* [[Barbera]]
* [[Becuet]]
* [[Brachetto]]
* [[Croatina]]
* [[Dôlcet]] (Dolcetto)
* [[Durasa]]
* [[Freisa]]
* [[Grignolino]]
* [[Malvasia di Casorzo]]
* [[Malvasia di Schierano]]
* [[Moscà nèir]] (Moscato nero)
* [[Nebbiòl]] (Nebbiolo)
* [[Neretta Cuneese]]
* [[Pelaverga]]
* [[Ruchè]]

=== Varietà autòctone a bacca bianca ===
* [[Arneis]]
* [[Cortese]]
* [[Erbaluce]]
* [[Favorita]]
* [[Moscà bianco]] (Moscato bianco)
* [[Nascetta]]
* [[Timorasso]]

=== Varietà internassionaj ===
Le varietà internassionaj a ocupo una parte pichina: [[Chardonnay]] e [[Pinot Ner]] ansema a l'arivo nen a pì dël 3 % dël total.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt; A son dovrà sovraten për ij spumante métod classic, com ant la DOCG [[Alta Langa]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt;

== Produssion ==
=== Dàite generaj ===
Ant ël 2024, la produssion ëd vin dël Piemont a l'é stàita stimà an pì ëd 2,25 milion ëd hl, con un aument dël 5 % rispet ai 2,06 milion dël 2023.&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; Ël 93 % ëd col volume —2,10 milion ëd hl— a apartien a ij vin [[Denominazione di Origine Protetta|DOP]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; La superficie vitata ant ël 2024 a l'era ëd 39 400 ha selon l'ISTAT, concentrà ant le province ëd [[Provincia ëd Cuneo|Cuneo]], [[Provincia d'Asti|Asti]] e [[Provincia d'Alessandria|Alessandria]].&lt;ref name=&quot;ISTAT_2024&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.inumeridelvino.it/2025/08/piemonte-produzione-di-vino-e-superfici-vitate-2024-dati-istat.html |titol=Piemonte – produzione di vino e superfici vitate 2024 – dati ISTAT |sito=I numeri del vino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Principaj vin ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Vin !! Categoria !! Vitigno principal
|-
| [[Barolo]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Barbaresco]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Asti (vin)|Asti]] || DOCG || [[Moscà bianco]]
|-
| [[Moscato d'Asti]] || DOCG || [[Moscà bianco]]
|-
| [[Barbera d'Asti]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Barbera d'Alba]] || DOC || [[Barbera]]
|-
| [[Gavi (vin)|Gavi / Cortese di Gavi]] || DOCG || [[Cortese]]
|-
| [[Dogliani (vin)|Dogliani]] || DOCG || [[Dôlcet]]
|-
| [[Gattinara (vin)|Gattinara]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Ghemme (vin)|Ghemme]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Erbaluce di Caluso]] || DOCG || [[Erbaluce]]
|-
| [[Alta Langa]] || DOCG || [[Pinot Ner]], [[Chardonnay]]
|-
| [[Brachetto d'Acqui]] || DOCG || [[Brachetto]]
|-
| [[Ruchè di Castagnole Monferrato]] || DOCG || [[Ruchè]]
|-
| [[Nissa (vin)|Nizza]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Roero (vin)|Roero]] || DOCG || [[Nebbiòl]], [[Arneis]]
|-
| Colli Tortonesi / Derthona || DOCG || [[Timorasso]]
|}

=== Denominassion e normativa ===
Ël Piemont a l'ha gnuna IGT; tute le denominassion a son DOC o DOCG.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/promozione-qualita-educazione-alimentare/vini-certificati-qualita-doc-docg |titol=I vini certificati di qualità DOC e DOCG |sito=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël quadro normativ vigent a l'é ël '''Testo Unico del Vino''' (lege n. 238 dël 12 disèmber 2016), che a regola la produssion, ij contròj, l'etichetatura, ij registr telematic e le sansion dël setor, armoniossament con la normativa europeana.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.quattrocalici.it/conoscere-il-vino/legislazione-e-norme/ |titol=Le leggi e le norme sul vino |sito=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La DOCG a peul ësse richiesta per ij vin che a l'hanno già avùa ël reconossiment DOC da almeno dés ani.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot; /&gt;

Ogni denominassion a l'é regolà da un disciplinar che a fixa la zona ëd produssion, ij vitigni autorizzà, le rese màssime, le tecniche ëd vinificassion e j'esigense analitiche e organolettiche dël vin.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot; /&gt;

{{Portal|Vin|Italia}}</text>
      <sha1>dzsfr5ix6mjg0gouzfs8aa6j1xx7o3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888271</id>
      <parentid>888270</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T19:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dragonòt</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <comment>/* Varietà */</comment>
      <origin>888271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13873" sha1="rdj3l79vyexbk9fa8gmu5gvf0nqnc1i" xml:space="preserve">La '''viticoltura an Piemont''' a l'é l'ansema dj'atività ëd coltivassion ëd la [[vis]] e produssion ëd [[vin]] fàite ant la [[Piemont|region Piemont]], al nòrd-òvest ëd l'[[Italia]]. La region a l'ha 17 [[Denominazione di Origine Controllata e Garantita|DOCG]] e 42 [[Denominazione di Origine Controllata|DOC]], e gnuna [[Indicazione Geografica Tipica|IGT]]; pì dël 80% dla produssion a l'é ëd vin con denominassion d'origin.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/viticoltura-enologia |title=Viticoltura ed enologia |sit=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ant ël 2024, la surfassa a vis a l'era ëd 44 471 [[etàr|ha]], e la produssion stimà a l'ha passà i 2,25 milion ëd [[etolitro|hl]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.unioneitalianavini.it/approfondimenti-tematici/news/produzione-vinicola-in-piemonte-oltre-225-milioni-di-ettolitri-nel-2024-5 |title=Produzione vinicola in Piemonte: oltre 2,25 milioni di ettolitri nel 2024 |sit=Unione Italiana Vini |data=disèmber 2024 |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Stòria ==
La presensa ëd la vis an Piemont a riva almen a la mesa Età ëd Bronz, vers ël 1500 a.C.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/piemonte |title=Piemonte – La Storia e le origini del Vino |sit=Impeto diVino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; A son stàit trovà dij pòlin ëd vis dël V sécol a.C., quand ch'ël Piemont a l'era leu d'ancontr e scambi tra [[Etrusch]] e [[Selt]].&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.patrimoniounesco.it/directory-tangibili/listing/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |title=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sit=Patrimonio UNESCO Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ij pòpoj selt-ligurin a coltivavo la vis prima ëd la conchista roman-a; sota ël domini roman, la vis a s'é difondùa longh le strà prinsipaj.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

[[Plini ël Vej]] a l'ha nominà ël Piemont com un-a dle zòne pì adate a la viticoltura ant l'antiga Italia.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot; /&gt; Ant ël I sécol d.C., doe stele funerarie piemontèise con la figura d'un vendeur ëd vin a mostro l'importansa dël comersi vinìcol ant la region.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël [[Médi Ev]] a son stàite identificà le zòne pì vocà: ant ël VII sécol, ij canònich dël Dòm ëd [[Casal Monfrà]] a pianto vigne ëd barbesin — l'atual [[grignolin]] — an Monfrà.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La prima cita documentassion dël [[nebieul]] a l'é dël 1268, riferìa a vigne an sla moren-a ëd Rìvole; [[Pietro de' Crescenzi]] a torna a nominelo ant ël 1330 ant ij sò ''Ruralium Commodorum Libri Duodecim''.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël XIX sécol, ij grand vin ross piemontèis a l'han ciapà le caràteristiche che a-j fan conosse ancheuj. Ël [[Bareul]] modern a l'é nassù vers j'ani Tranta ëd col sécol gràssie a l'euvra dla famija [[Falletti]], dël enòlogh fransèis [[Louis Oudart]], dël general Francesco Staglieno e ëd [[Camillo Benso cont ëd Cavour]], dal [[Castel ëd Grinzane Cavour|castèl ëd Grinzane]].&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barolo_storia&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.aislombardia.it/racconti-dalle-delegazioni/viaggio-nella-storia-del-barolo.htm |title=Viaggio nella storia del Barolo |sit=AISL Lombardia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël [[Barbarèsch (vin)|Barbaresch]] a l'ha definì soa identità a la fin ëd col sécol gràssie a [[Domizio Cavazza]], diretor ëd la Scòla Enològica d'Alba, che ant ël 1894 a l'ha fondà la Cantin-a Social ëd Barbaresch.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barbaresco_Cavazza&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.stradadelbarolo.it/vino/barbaresco-docg/ |title=Barbaresco DOCG |sit=Strada del Barolo |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

La [[filossera]], la fòrta framentassion ëd le proprietà campagnin-e, la Prima Guèra Mondial e la massissa emigrassion vèrs j'Amériche a l'han caraterisà la prima mità dël XX sécol.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Ant ël 1927 la ''Gazzetta Ufficiale'' a l'ha publicà ël decret sij vin tìpich, che a l'ha delimità uficialment la zòna dël Bareul.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Tra ël 1961 e ël 1990, la surfassa a vis a l'é calà da 146 692 a 61 997 ha a càusa ëd l'industrialisassion e dlë spopolament campagnin.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ël ritorn a la tèra ant le [[Langhe]], ël [[Monfrà]] e ël [[Roé]] ant j'ani '80 e '90 a l'ha portà a la revision dij métod ëd vinificassion, inspirà ai grand vin ëd [[Borgogna]] e [[Bordeaux]], con l'obietiv ëd vin pì elegant e equilibrà.&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.italysfinestwines.it/vini-piemontesi/ |title=Vini Piemontesi – Storia, Vitigni, DOC, DOCG |sit=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Zone vitivinicole ==
Ël territori piemontèis a l'é spartì tra montagna (43,3 %), pianura (26,4 %) e còlin-e (30,3 %).&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La viticoltura a l'é svilupà quasi esclusivament an sle colin-e, con marcà diferense pedoclimàtiche tra le sot-zòne.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Le denominassion d'orìgin a individuo eut zòne distinte:&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/denominazioni/ |title=Le Denominazioni di Origine del Piemonte |sit=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

* ''Nòrd Piemont'' ([[Provincia ëd Novara|Novara]] e [[Provincia ëd Vërsèj|Vërsèj]]): con le DOCG [[Gatinara (vin)|Gatinara]] e [[Ghëmme (vin)|Ghëmme]], e le DOC Lessona, Bramatèra, Boca, Sissan e Fara; con [[nebieul]] (ciamà ''Span-a'' an col leu), [[croatin-a]], [[barbera]] e [[erbalus]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Canavèis e confin con la Val d'Aosta'': DOC Canavèis e Carema, con [[nebieul]] e [[erbalus]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Còline Torinèise'': DOC Collina Torinese e DOCG Erbaluce di Caluso.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Monfrà]]'': zòna stòrica ch'a comprend tra j'àutre le DOCG Barbera dël Monfrà Superior, Brachèt d'Acqui, Dojan-e, Ovada, Gavi e Ruchè ëd Castagnole Monfrà.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Astigian]]'': la pì importanta zòna dë spumant, basà sël [[moscà bianch]], con le DOCG Ast e Canej.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Roé]]'': a nòrd dël [[Tani]], DOCG Roé con [[nebieul]] e [[arnèis]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Langhe]]'': la zona pì conossùa, con le DOCG Bareul e Barbaresch.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Tortonèis'': an sùd-est, con ël [[timorass]] com base ëd la DOCG Colli Tortonesi.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;

Ij paesagi vitivinìcoj ëd Langhe-Roé e Monfrà a son stàit iscrit ant la [[Lista dël Patrimoni Mondial ëd l'UNESCO|Lista dël Patrimoni Mondial UNESCO]] ant ël 2014.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Paisajes&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://unesco.cultura.gov.it/projects/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |title=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sit=UNESCO Beni Culturali Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Clima ==
Ël clima dël Piemont a l'é [[clima continental|continental]], con invern longh e frèid, ìstà càude e sicitose e marcà escursion tèrmiche tra ël di e la neuit e tra le stagion.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La caden-a alpin-a a fà da para contra ij vent atlàntich frej, mentre le colin-e meridionaj a rëcevo influense dël [[Mar Ligur]] atravers ij pass apenìnich.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.enricoserafino.it/futuro-tradizione/vigneti/la-geologia-del-piemonte/ |title=La geologia del Piemonte |sit=Enrico Serafino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij teritòri piemontèis a nòrd dël Pò a mostro condission distinte rispet a le colin-e meridionaj; ant minca ëd coste, le diferense tra le sot-zòne a son significative per temperatura e precipitassion.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

== Teren ==
Ël teritori piemontèis a l'é organisà an tre grand ansema geolòogich: l'arch alpin ossidental a l'ester, la pianura e la vasta zòna colinar dël Monfrà e dle Langhe a l'intern.&lt;ref name=&quot;ARPA&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.arpa.piemonte.it/scheda-informativa/cartografia-geologica |title=Cartografia geologica |sit=ARPA Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij teren a son përlopì ëd tipo [[marna|marnos-argilos]], calcaros-marnos, con arenarie, giss e conglomerà.&lt;ref name=&quot;Assovini&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.assovini.it/italia/piemonte |title=Piemonte |sit=Assovini |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La strutura geològica dle Langhe a l'é formasse ant ël Miocen, tra 15 milion d'ani fa; ël Roé a l'é pì giovo, formà ant ël Pliocen vers 5 milion d'ani fa, con teren pì sabios e rich ëd fòssij marin.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

Ij tèren argilos-gissos ëd la Langa a tendo a dé vin con strutura pì robusta, mentre ij teren mòj e sabios dël Roé a favorisso vin con un pì ampi spetr aromàtich.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

== Varietà ==
La viticoltura piemontèisa a s'apògia përlopì an sij vitign autòcton. Ij pì coltivà per surfassa a son la [[barbera]] (30 %), ël [[moscà bianch]] (21 %), ël [[dossèt]] (13 %) e ël [[nebieu]] (9 %), seguità da [[cortèis]] (6 %) e [[brachèt]] (3 %).&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines_vitigni&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.italysfinestwines.it/vitigni-piemonte/ |titol=Elenco Vitigni del Piemonte |sit=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/vitigni/ |title=I Vitigni del Piemonte |sit=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Varietà autòctone a asinel nèir ===
* [[Albarossa]]
* [[Avarengh]]
* [[Barbera]]
* [[Becuet]]
* [[Brachèt]]
* [[Croatin-a]]
* [[Dossèt]]
* [[Durasa]]
* [[Frèisa]]
* [[Grignolin]]
* [[Malvasia ëd Casors]]
* [[Malvasia dë Schieran]]
* [[Moscà nèir]]
* [[Nebieul]]
* [[Neirëtta Cuneèisa]]
* [[Pelaverga]]
* [[Ruchè]]

=== Varietà autòctone a asinel bianch ===
* [[Arnèis]]
* [[Cortèis]]
* [[Erbalus]]
* [[Favorìa]]
* [[Moscà bianch]]
* [[Nassëtta]]
* [[Timorass]]

=== Varietà internassionaj ===
Le varietà internassionaj a l'han na parte cita: [[Chardonnay]] e [[Pinot Nèir]] ansema a rivo nen a pì dël 3 % dël total.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt; A son dovrà dzortut për jë spumant métod clàssich, com ant la DOCG [[Alta Langa]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt;

== Produssion ==
=== Dàite generaj ===
Ant ël 2024, la produssion ëd vin dël Piemont a l'é stàita stimà an pì ëd 2,25 milion ëd hl, con un aument dël 5 % rispet ai 2,06 milion dël 2023.&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; Ël 93 % ëd col volume —2,10 milion ëd hl— a apartien a ij vin [[Denominazione di Origine Protetta|DOP]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; La superficie vitata ant ël 2024 a l'era ëd 39 400 ha selon l'ISTAT, concentrà ant le province ëd [[Provincia ëd Cuneo|Cuneo]], [[Provincia d'Asti|Asti]] e [[Provincia d'Alessandria|Alessandria]].&lt;ref name=&quot;ISTAT_2024&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.inumeridelvino.it/2025/08/piemonte-produzione-di-vino-e-superfici-vitate-2024-dati-istat.html |titol=Piemonte – produzione di vino e superfici vitate 2024 – dati ISTAT |sito=I numeri del vino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Principaj vin ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Vin !! Categoria !! Vitigno principal
|-
| [[Barolo]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Barbaresco]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Asti (vin)|Asti]] || DOCG || [[Moscà bianco]]
|-
| [[Moscato d'Asti]] || DOCG || [[Moscà bianco]]
|-
| [[Barbera d'Asti]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Barbera d'Alba]] || DOC || [[Barbera]]
|-
| [[Gavi (vin)|Gavi / Cortese di Gavi]] || DOCG || [[Cortese]]
|-
| [[Dogliani (vin)|Dogliani]] || DOCG || [[Dôlcet]]
|-
| [[Gattinara (vin)|Gattinara]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Ghemme (vin)|Ghemme]] || DOCG || [[Nebbiòl]]
|-
| [[Erbaluce di Caluso]] || DOCG || [[Erbaluce]]
|-
| [[Alta Langa]] || DOCG || [[Pinot Ner]], [[Chardonnay]]
|-
| [[Brachetto d'Acqui]] || DOCG || [[Brachetto]]
|-
| [[Ruchè di Castagnole Monferrato]] || DOCG || [[Ruchè]]
|-
| [[Nissa (vin)|Nizza]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Roero (vin)|Roero]] || DOCG || [[Nebbiòl]], [[Arneis]]
|-
| Colli Tortonesi / Derthona || DOCG || [[Timorasso]]
|}

=== Denominassion e normativa ===
Ël Piemont a l'ha gnuna IGT; tute le denominassion a son DOC o DOCG.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/promozione-qualita-educazione-alimentare/vini-certificati-qualita-doc-docg |titol=I vini certificati di qualità DOC e DOCG |sito=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël quadro normativ vigent a l'é ël '''Testo Unico del Vino''' (lege n. 238 dël 12 disèmber 2016), che a regola la produssion, ij contròj, l'etichetatura, ij registr telematic e le sansion dël setor, armoniossament con la normativa europeana.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.quattrocalici.it/conoscere-il-vino/legislazione-e-norme/ |titol=Le leggi e le norme sul vino |sito=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La DOCG a peul ësse richiesta per ij vin che a l'hanno già avùa ël reconossiment DOC da almeno dés ani.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot; /&gt;

Ogni denominassion a l'é regolà da un disciplinar che a fixa la zona ëd produssion, ij vitigni autorizzà, le rese màssime, le tecniche ëd vinificassion e j'esigense analitiche e organolettiche dël vin.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot; /&gt;

{{Portal|Vin|Italia}}</text>
      <sha1>rdj3l79vyexbk9fa8gmu5gvf0nqnc1i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888272</id>
      <parentid>888271</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T20:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dragonòt</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <comment>/* Produssion */</comment>
      <origin>888272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13844" sha1="k5bbdusmy03afzj7qj06bjgwpxpehz4" xml:space="preserve">La '''viticoltura an Piemont''' a l'é l'ansema dj'atività ëd coltivassion ëd la [[vis]] e produssion ëd [[vin]] fàite ant la [[Piemont|region Piemont]], al nòrd-òvest ëd l'[[Italia]]. La region a l'ha 17 [[Denominazione di Origine Controllata e Garantita|DOCG]] e 42 [[Denominazione di Origine Controllata|DOC]], e gnuna [[Indicazione Geografica Tipica|IGT]]; pì dël 80% dla produssion a l'é ëd vin con denominassion d'origin.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/viticoltura-enologia |title=Viticoltura ed enologia |sit=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ant ël 2024, la surfassa a vis a l'era ëd 44 471 [[etàr|ha]], e la produssion stimà a l'ha passà i 2,25 milion ëd [[etolitro|hl]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.unioneitalianavini.it/approfondimenti-tematici/news/produzione-vinicola-in-piemonte-oltre-225-milioni-di-ettolitri-nel-2024-5 |title=Produzione vinicola in Piemonte: oltre 2,25 milioni di ettolitri nel 2024 |sit=Unione Italiana Vini |data=disèmber 2024 |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Stòria ==
La presensa ëd la vis an Piemont a riva almen a la mesa Età ëd Bronz, vers ël 1500 a.C.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/piemonte |title=Piemonte – La Storia e le origini del Vino |sit=Impeto diVino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; A son stàit trovà dij pòlin ëd vis dël V sécol a.C., quand ch'ël Piemont a l'era leu d'ancontr e scambi tra [[Etrusch]] e [[Selt]].&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.patrimoniounesco.it/directory-tangibili/listing/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |title=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sit=Patrimonio UNESCO Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ij pòpoj selt-ligurin a coltivavo la vis prima ëd la conchista roman-a; sota ël domini roman, la vis a s'é difondùa longh le strà prinsipaj.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

[[Plini ël Vej]] a l'ha nominà ël Piemont com un-a dle zòne pì adate a la viticoltura ant l'antiga Italia.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot; /&gt; Ant ël I sécol d.C., doe stele funerarie piemontèise con la figura d'un vendeur ëd vin a mostro l'importansa dël comersi vinìcol ant la region.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël [[Médi Ev]] a son stàite identificà le zòne pì vocà: ant ël VII sécol, ij canònich dël Dòm ëd [[Casal Monfrà]] a pianto vigne ëd barbesin — l'atual [[grignolin]] — an Monfrà.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La prima cita documentassion dël [[nebieul]] a l'é dël 1268, riferìa a vigne an sla moren-a ëd Rìvole; [[Pietro de' Crescenzi]] a torna a nominelo ant ël 1330 ant ij sò ''Ruralium Commodorum Libri Duodecim''.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël XIX sécol, ij grand vin ross piemontèis a l'han ciapà le caràteristiche che a-j fan conosse ancheuj. Ël [[Bareul]] modern a l'é nassù vers j'ani Tranta ëd col sécol gràssie a l'euvra dla famija [[Falletti]], dël enòlogh fransèis [[Louis Oudart]], dël general Francesco Staglieno e ëd [[Camillo Benso cont ëd Cavour]], dal [[Castel ëd Grinzane Cavour|castèl ëd Grinzane]].&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barolo_storia&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.aislombardia.it/racconti-dalle-delegazioni/viaggio-nella-storia-del-barolo.htm |title=Viaggio nella storia del Barolo |sit=AISL Lombardia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël [[Barbarèsch (vin)|Barbaresch]] a l'ha definì soa identità a la fin ëd col sécol gràssie a [[Domizio Cavazza]], diretor ëd la Scòla Enològica d'Alba, che ant ël 1894 a l'ha fondà la Cantin-a Social ëd Barbaresch.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barbaresco_Cavazza&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.stradadelbarolo.it/vino/barbaresco-docg/ |title=Barbaresco DOCG |sit=Strada del Barolo |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

La [[filossera]], la fòrta framentassion ëd le proprietà campagnin-e, la Prima Guèra Mondial e la massissa emigrassion vèrs j'Amériche a l'han caraterisà la prima mità dël XX sécol.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Ant ël 1927 la ''Gazzetta Ufficiale'' a l'ha publicà ël decret sij vin tìpich, che a l'ha delimità uficialment la zòna dël Bareul.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Tra ël 1961 e ël 1990, la surfassa a vis a l'é calà da 146 692 a 61 997 ha a càusa ëd l'industrialisassion e dlë spopolament campagnin.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ël ritorn a la tèra ant le [[Langhe]], ël [[Monfrà]] e ël [[Roé]] ant j'ani '80 e '90 a l'ha portà a la revision dij métod ëd vinificassion, inspirà ai grand vin ëd [[Borgogna]] e [[Bordeaux]], con l'obietiv ëd vin pì elegant e equilibrà.&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.italysfinestwines.it/vini-piemontesi/ |title=Vini Piemontesi – Storia, Vitigni, DOC, DOCG |sit=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Zone vitivinicole ==
Ël territori piemontèis a l'é spartì tra montagna (43,3 %), pianura (26,4 %) e còlin-e (30,3 %).&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La viticoltura a l'é svilupà quasi esclusivament an sle colin-e, con marcà diferense pedoclimàtiche tra le sot-zòne.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Le denominassion d'orìgin a individuo eut zòne distinte:&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/denominazioni/ |title=Le Denominazioni di Origine del Piemonte |sit=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

* ''Nòrd Piemont'' ([[Provincia ëd Novara|Novara]] e [[Provincia ëd Vërsèj|Vërsèj]]): con le DOCG [[Gatinara (vin)|Gatinara]] e [[Ghëmme (vin)|Ghëmme]], e le DOC Lessona, Bramatèra, Boca, Sissan e Fara; con [[nebieul]] (ciamà ''Span-a'' an col leu), [[croatin-a]], [[barbera]] e [[erbalus]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Canavèis e confin con la Val d'Aosta'': DOC Canavèis e Carema, con [[nebieul]] e [[erbalus]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Còline Torinèise'': DOC Collina Torinese e DOCG Erbaluce di Caluso.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Monfrà]]'': zòna stòrica ch'a comprend tra j'àutre le DOCG Barbera dël Monfrà Superior, Brachèt d'Acqui, Dojan-e, Ovada, Gavi e Ruchè ëd Castagnole Monfrà.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Astigian]]'': la pì importanta zòna dë spumant, basà sël [[moscà bianch]], con le DOCG Ast e Canej.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Roé]]'': a nòrd dël [[Tani]], DOCG Roé con [[nebieul]] e [[arnèis]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Langhe]]'': la zona pì conossùa, con le DOCG Bareul e Barbaresch.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Tortonèis'': an sùd-est, con ël [[timorass]] com base ëd la DOCG Colli Tortonesi.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;

Ij paesagi vitivinìcoj ëd Langhe-Roé e Monfrà a son stàit iscrit ant la [[Lista dël Patrimoni Mondial ëd l'UNESCO|Lista dël Patrimoni Mondial UNESCO]] ant ël 2014.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Paisajes&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://unesco.cultura.gov.it/projects/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |title=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sit=UNESCO Beni Culturali Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Clima ==
Ël clima dël Piemont a l'é [[clima continental|continental]], con invern longh e frèid, ìstà càude e sicitose e marcà escursion tèrmiche tra ël di e la neuit e tra le stagion.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La caden-a alpin-a a fà da para contra ij vent atlàntich frej, mentre le colin-e meridionaj a rëcevo influense dël [[Mar Ligur]] atravers ij pass apenìnich.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.enricoserafino.it/futuro-tradizione/vigneti/la-geologia-del-piemonte/ |title=La geologia del Piemonte |sit=Enrico Serafino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij teritòri piemontèis a nòrd dël Pò a mostro condission distinte rispet a le colin-e meridionaj; ant minca ëd coste, le diferense tra le sot-zòne a son significative per temperatura e precipitassion.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

== Teren ==
Ël teritori piemontèis a l'é organisà an tre grand ansema geolòogich: l'arch alpin ossidental a l'ester, la pianura e la vasta zòna colinar dël Monfrà e dle Langhe a l'intern.&lt;ref name=&quot;ARPA&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.arpa.piemonte.it/scheda-informativa/cartografia-geologica |title=Cartografia geologica |sit=ARPA Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij teren a son përlopì ëd tipo [[marna|marnos-argilos]], calcaros-marnos, con arenarie, giss e conglomerà.&lt;ref name=&quot;Assovini&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.assovini.it/italia/piemonte |title=Piemonte |sit=Assovini |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La strutura geològica dle Langhe a l'é formasse ant ël Miocen, tra 15 milion d'ani fa; ël Roé a l'é pì giovo, formà ant ël Pliocen vers 5 milion d'ani fa, con teren pì sabios e rich ëd fòssij marin.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

Ij tèren argilos-gissos ëd la Langa a tendo a dé vin con strutura pì robusta, mentre ij teren mòj e sabios dël Roé a favorisso vin con un pì ampi spetr aromàtich.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

== Varietà ==
La viticoltura piemontèisa a s'apògia përlopì an sij vitign autòcton. Ij pì coltivà per surfassa a son la [[barbera]] (30 %), ël [[moscà bianch]] (21 %), ël [[dossèt]] (13 %) e ël [[nebieu]] (9 %), seguità da [[cortèis]] (6 %) e [[brachèt]] (3 %).&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines_vitigni&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.italysfinestwines.it/vitigni-piemonte/ |titol=Elenco Vitigni del Piemonte |sit=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/vitigni/ |title=I Vitigni del Piemonte |sit=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Varietà autòctone a asinel nèir ===
* [[Albarossa]]
* [[Avarengh]]
* [[Barbera]]
* [[Becuet]]
* [[Brachèt]]
* [[Croatin-a]]
* [[Dossèt]]
* [[Durasa]]
* [[Frèisa]]
* [[Grignolin]]
* [[Malvasia ëd Casors]]
* [[Malvasia dë Schieran]]
* [[Moscà nèir]]
* [[Nebieul]]
* [[Neirëtta Cuneèisa]]
* [[Pelaverga]]
* [[Ruchè]]

=== Varietà autòctone a asinel bianch ===
* [[Arnèis]]
* [[Cortèis]]
* [[Erbalus]]
* [[Favorìa]]
* [[Moscà bianch]]
* [[Nassëtta]]
* [[Timorass]]

=== Varietà internassionaj ===
Le varietà internassionaj a l'han na parte cita: [[Chardonnay]] e [[Pinot Nèir]] ansema a rivo nen a pì dël 3 % dël total.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt; A son dovrà dzortut për jë spumant métod clàssich, com ant la DOCG [[Alta Langa]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt;

== Produssion ==
=== Dàite generaj ===
Ant ël 2024, la produssion ëd vin dël Piemont a l'é stàita stimà an pì ëd 2,25 milion ëd hl, con n'aument dël 5 % rispet ai 2,06 milion dël 2023.&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; Ël 93 % ëd col volume — 2,10 milion ëd hl — a aparten ai vin [[Denominassion di Origine Protetta|DOP]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; La sufassa vis ant ël 2024 a l'era ëd 39 400 ha second l'ISTAT, concentrà ant le province ëd [[Provincia ëd Coni|Coni]], [[Provincia d'Ast|Ast]] e [[Provincia d'Alessandria|Alessandria]].&lt;ref name=&quot;ISTAT_2024&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.inumeridelvino.it/2025/08/piemonte-produzione-di-vino-e-superfici-vitate-2024-dati-istat.html |title=Piemonte – produzione di vino e superfici vitate 2024 – dati ISTAT |sit=I numeri del vino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Prinsipaj vin ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Vin !! Categoria !! Vitigno principal
|-
| [[Bareul]] || DOCG || [[Nebieul]]
|-
| [[Barbarèsch (vin)]] || DOCG || [[Nebieul]]
|-
| [[Ast (vin)|Ast]] || DOCG || [[Moscà bianch]]
|-
| [[Moscà d'Ast]] || DOCG || [[Moscà bianch]]
|-
| [[Barbera d'Ast]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Barbera d'Alba]] || DOC || [[Barbera]]
|-
| [[Gavi (vin)|Gavi / Cortèis ëd Gavi]] || DOCG || [[Cortèis]]
|-
| [[Dojani (vin)|Dojani]] || DOCG || [[Dossèt]]
|-
| [[Gatinara (vin)|Gatinara]] || DOCG || [[Nebieul]]
|-
| [[Ghëmme (vin)|Ghëmme]] || DOCG || [[Nebieul]]
|-
| [[Erbalus ëd Caluso]] || DOCG || [[Erbalus]]
|-
| [[Alta Langa]] || DOCG || [[Pinòt Nèir]], [[Chardonnay]]
|-
| [[Brachèt d'Aich]] || DOCG || [[Brachèt]]
|-
| [[Ruchè ëd Castagnòle Monfrà]] || DOCG || [[Ruchè]]
|-
| [[Nissa (vin)|Nissa]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Roé (vin)|Roé]] || DOCG || [[Nebieul]], [[Arnèis]]
|-
| Colli Tortonesi / Derthona || DOCG || [[Timorass]]
|}

=== Denominassion e normativa ===
Ël Piemont a l'ha gnuna IGT; tute le denominassion a son DOC o DOCG.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/promozione-qualita-educazione-alimentare/vini-certificati-qualita-doc-docg |title=I vini certificati di qualità DOC e DOCG |sit=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël quàder normativ vigent a l'é ël '''Testo Unico del Vino''' (lege n. 238 dël 12 dzèmber 2016), che a régola la produssion, ij contròj, l'etichetatura, ij registr telemàtich e le sansion dël setor, armoniosament con la normativa europea.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.quattrocalici.it/conoscere-il-vino/legislazione-e-norme/ |title=Le leggi e le norme sul vino |sit=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La DOCG a peul esse ciamà për ij vin che a l'han già avù ël reconossiment DOC da almen des ani.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot; /&gt;

Ogni denominassion a l'é regolà da un dissiplinar che a fissa la zòna ëd produssion, ij vitign autorisà, le rèise màssime, le tècniche ëd vinificassion e j'esigense analìtiche e organolétiche dël vin.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot; /&gt;</text>
      <sha1>k5bbdusmy03afzj7qj06bjgwpxpehz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888273</id>
      <parentid>888272</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T20:10:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dragonòt</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <origin>888273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13844" sha1="ent132n33tdu6jtt0s2qeqqupligzgm" xml:space="preserve">La '''viticoltura an Piemont''' a l'é l'ansema dj'atività ëd coltivassion ëd la [[vis]] e produssion ëd [[vin]] fàite ant la [[Piemont|region Piemont]], al nòrd-òvest ëd l'[[Italia]]. La region a l'ha 17 [[Denominazione di Origine Controllata e Garantita|DOCG]] e 42 [[Denominazione di Origine Controllata|DOC]], e gnuna [[Indicazione Geografica Tipica|IGT]]; pì dël 80% dla produssion a l'é ëd vin con denominassion d'origin.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/viticoltura-enologia |title=Viticoltura ed enologia |sit=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ant ël 2024, la surfassa a vis a l'era ëd 44 471 [[etàr|ha]], e la produssion stimà a l'ha passà i 2,25 milion ëd [[etolitro|hl]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.unioneitalianavini.it/approfondimenti-tematici/news/produzione-vinicola-in-piemonte-oltre-225-milioni-di-ettolitri-nel-2024-5 |title=Produzione vinicola in Piemonte: oltre 2,25 milioni di ettolitri nel 2024 |sit=Unione Italiana Vini |data=disèmber 2024 |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Stòria ==
La presensa ëd la vis an Piemont a riva almen a la mesa Età ëd Bronz, vers ël 1500 a.C.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/piemonte |title=Piemonte – La Storia e le origini del Vino |sit=Impeto diVino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; A son stàit trovà dij pòlin ëd vis dël V sécol a.C., quand ch'ël Piemont a l'era leu d'ancontr e scambi tra [[Etrusch]] e [[Selt]].&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.patrimoniounesco.it/directory-tangibili/listing/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |title=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sit=Patrimonio UNESCO Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ij pòpoj selt-ligurin a coltivavo la vis prima ëd la conchista roman-a; sota ël domini roman, la vis a s'é difondùa longh le strà prinsipaj.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

[[Plini ël Vej]] a l'ha nominà ël Piemont com un-a dle zòne pì adate a la viticoltura ant l'antiga Italia.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot; /&gt; Ant ël I sécol d.C., doe stele funerarie piemontèise con la figura d'un vendeur ëd vin a mostro l'importansa dël comersi vinìcol ant la region.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël [[Médi Ev]] a son stàite identificà le zòne pì vocà: ant ël VII sécol, ij canònich dël Dòm ëd [[Casal Monfrà]] a pianto vigne ëd barbesin — l'atual [[grignolin]] — an Monfrà.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La prima cita documentassion dël [[nebieul]] a l'é dël 1268, riferìa a vigne an sla moren-a ëd Rìvole; [[Pietro de' Crescenzi]] a torna a nominelo ant ël 1330 ant ij sò ''Ruralium Commodorum Libri Duodecim''.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël XIX sécol, ij grand vin ross piemontèis a l'han ciapà le caràteristiche che a-j fan conosse ancheuj. Ël [[Bareul]] modern a l'é nassù vers j'ani Tranta ëd col sécol gràssie a l'euvra dla famija [[Falletti]], dël enòlogh fransèis [[Louis Oudart]], dël general Francesco Staglieno e ëd [[Camillo Benso cont ëd Cavour]], dal [[Castel ëd Grinzane Cavour|castèl ëd Grinzane]].&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barolo_storia&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.aislombardia.it/racconti-dalle-delegazioni/viaggio-nella-storia-del-barolo.htm |title=Viaggio nella storia del Barolo |sit=AISL Lombardia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël [[Barbarèsch (vin)|Barbaresch]] a l'ha definì soa identità a la fin ëd col sécol gràssie a [[Domizio Cavazza]], diretor ëd la Scòla Enològica d'Alba, che ant ël 1894 a l'ha fondà la Cantin-a Social ëd Barbaresch.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barbaresco_Cavazza&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.stradadelbarolo.it/vino/barbaresco-docg/ |title=Barbaresco DOCG |sit=Strada del Barolo |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

La [[filossera]], la fòrta framentassion ëd le proprietà campagnin-e, la Prima Guèra Mondial e la massissa emigrassion vèrs j'Amériche a l'han caraterisà la prima mità dël XX sécol.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Ant ël 1927 la ''Gazzetta Ufficiale'' a l'ha publicà ël decret sij vin tìpich, che a l'ha delimità uficialment la zòna dël Bareul.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Tra ël 1961 e ël 1990, la surfassa a vis a l'é calà da 146 692 a 61 997 ha a càusa ëd l'industrialisassion e dlë spopolament campagnin.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ël ritorn a la tèra ant le [[Langhe]], ël [[Monfrà]] e ël [[Roé]] ant j'ani '80 e '90 a l'ha portà a la revision dij métod ëd vinificassion, inspirà ai grand vin ëd [[Borgogna]] e [[Bordeaux]], con l'obietiv ëd vin pì elegant e equilibrà.&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.italysfinestwines.it/vini-piemontesi/ |title=Vini Piemontesi – Storia, Vitigni, DOC, DOCG |sit=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Zone vitivinicole ==
Ël territori piemontèis a l'é spartì tra montagna (43,3 %), pianura (26,4 %) e còlin-e (30,3 %).&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La viticoltura a l'é svilupà quasi esclusivament an sle colin-e, con marcà diferense pedoclimàtiche tra le sot-zòne.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Le denominassion d'orìgin a individuo eut zòne distinte:&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/denominazioni/ |title=Le Denominazioni di Origine del Piemonte |sit=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

* ''Nòrd Piemont'' ([[Provincia ëd Novara|Novara]] e [[Provincia ëd Vërsèj|Vërsèj]]): con le DOCG [[Gatinara (vin)|Gatinara]] e [[Ghëmme (vin)|Ghëmme]], e le DOC Lessona, Bramatèra, Boca, Sissan e Fara; con [[nebieul]] (ciamà ''Span-a'' an col leu), [[croatin-a]], [[barbera]] e [[erbalus]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Canavèis e confin con la Val d'Aosta'': DOC Canavèis e Carema, con [[nebieul]] e [[erbalus]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Còline Torinèise'': DOC Collina Torinese e DOCG Erbaluce di Caluso.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Monfrà]]'': zòna stòrica ch'a comprend tra j'àutre le DOCG Barbera dël Monfrà Superior, Brachèt d'Acqui, Dojan-e, Ovada, Gavi e Ruchè ëd Castagnole Monfrà.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Astigian]]'': la pì importanta zòna dë spumant, basà sël [[moscà bianch]], con le DOCG Ast e Canej.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Roé]]'': a nòrd dël [[Tani]], DOCG Roé con [[nebieul]] e [[arnèis]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Langhe]]'': la zona pì conossùa, con le DOCG Bareul e Barbaresch.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Tortonèis'': an sùd-est, con ël [[timorass]] com base ëd la DOCG Colli Tortonesi.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;

Ij paesagi vitivinìcoj ëd Langhe-Roé e Monfrà a son stàit iscrit ant la [[Lista dël Patrimoni Mondial ëd l'UNESCO|Lista dël Patrimoni Mondial UNESCO]] ant ël 2014.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Paisajes&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://unesco.cultura.gov.it/projects/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |title=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sit=UNESCO Beni Culturali Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Clima ==
Ël clima dël Piemont a l'é [[clima continental|continental]], con invern longh e frèid, ìstà càude e sicitose e marcà escursion tèrmiche tra ël di e la neuit e tra le stagion.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La caden-a alpin-a a fà da para contra ij vent atlàntich frej, mentre le colin-e meridionaj a rëcevo influense dël [[Mar Ligur]] atravers ij pass apenìnich.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.enricoserafino.it/futuro-tradizione/vigneti/la-geologia-del-piemonte/ |title=La geologia del Piemonte |sit=Enrico Serafino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij teritòri piemontèis a nòrd dël Pò a mostro condission distinte rispet a le colin-e meridionaj; ant minca ëd coste, le diferense tra le sot-zòne a son significative per temperatura e precipitassion.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

== Teren ==
Ël teritori piemontèis a l'é organisà an tre grand ansema geolòogich: l'arch alpin ossidental a l'ester, la pianura e la vasta zòna colinar dël Monfrà e dle Langhe a l'intern.&lt;ref name=&quot;ARPA&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.arpa.piemonte.it/scheda-informativa/cartografia-geologica |title=Cartografia geologica |sit=ARPA Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij teren a son përlopì ëd tipo [[marna|marnos-argilos]], calcaros-marnos, con arenarie, giss e conglomerà.&lt;ref name=&quot;Assovini&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.assovini.it/italia/piemonte |title=Piemonte |sit=Assovini |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La strutura geològica dle Langhe a l'é formasse ant ël Miocen, tra 15 milion d'ani fa; ël Roé a l'é pì giovo, formà ant ël Pliocen vers 5 milion d'ani fa, con teren pì sabios e rich ëd fòssij marin.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

Ij tèren argilos-gissos ëd la Langa a tendo a dé vin con strutura pì robusta, mentre ij teren mòj e sabios dël Roé a favorisso vin con un pì ampi spetr aromàtich.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

== Varietà ==
La viticoltura piemontèisa a s'apògia përlopì an sij vitign autòcton. Ij pì coltivà per surfassa a son la [[barbera]] (30 %), ël [[moscà bianch]] (21 %), ël [[dossèt]] (13 %) e ël [[nebieu]] (9 %), seguità da [[cortèis]] (6 %) e [[brachèt]] (3 %).&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines_vitigni&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.italysfinestwines.it/vitigni-piemonte/ |title=Elenco Vitigni del Piemonte |sit=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/vitigni/ |title=I Vitigni del Piemonte |sit=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Varietà autòctone a asinel nèir ===
* [[Albarossa]]
* [[Avarengh]]
* [[Barbera]]
* [[Becuet]]
* [[Brachèt]]
* [[Croatin-a]]
* [[Dossèt]]
* [[Durasa]]
* [[Frèisa]]
* [[Grignolin]]
* [[Malvasia ëd Casors]]
* [[Malvasia dë Schieran]]
* [[Moscà nèir]]
* [[Nebieul]]
* [[Neirëtta Cuneèisa]]
* [[Pelaverga]]
* [[Ruchè]]

=== Varietà autòctone a asinel bianch ===
* [[Arnèis]]
* [[Cortèis]]
* [[Erbalus]]
* [[Favorìa]]
* [[Moscà bianch]]
* [[Nassëtta]]
* [[Timorass]]

=== Varietà internassionaj ===
Le varietà internassionaj a l'han na parte cita: [[Chardonnay]] e [[Pinot Nèir]] ansema a rivo nen a pì dël 3 % dël total.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt; A son dovrà dzortut për jë spumant métod clàssich, com ant la DOCG [[Alta Langa]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt;

== Produssion ==
=== Dàite generaj ===
Ant ël 2024, la produssion ëd vin dël Piemont a l'é stàita stimà an pì ëd 2,25 milion ëd hl, con n'aument dël 5 % rispet ai 2,06 milion dël 2023.&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; Ël 93 % ëd col volume — 2,10 milion ëd hl — a aparten ai vin [[Denominassion di Origine Protetta|DOP]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; La sufassa vis ant ël 2024 a l'era ëd 39 400 ha second l'ISTAT, concentrà ant le province ëd [[Provincia ëd Coni|Coni]], [[Provincia d'Ast|Ast]] e [[Provincia d'Alessandria|Alessandria]].&lt;ref name=&quot;ISTAT_2024&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.inumeridelvino.it/2025/08/piemonte-produzione-di-vino-e-superfici-vitate-2024-dati-istat.html |title=Piemonte – produzione di vino e superfici vitate 2024 – dati ISTAT |sit=I numeri del vino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Prinsipaj vin ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Vin !! Categoria !! Vitigno principal
|-
| [[Bareul]] || DOCG || [[Nebieul]]
|-
| [[Barbarèsch (vin)]] || DOCG || [[Nebieul]]
|-
| [[Ast (vin)|Ast]] || DOCG || [[Moscà bianch]]
|-
| [[Moscà d'Ast]] || DOCG || [[Moscà bianch]]
|-
| [[Barbera d'Ast]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Barbera d'Alba]] || DOC || [[Barbera]]
|-
| [[Gavi (vin)|Gavi / Cortèis ëd Gavi]] || DOCG || [[Cortèis]]
|-
| [[Dojani (vin)|Dojani]] || DOCG || [[Dossèt]]
|-
| [[Gatinara (vin)|Gatinara]] || DOCG || [[Nebieul]]
|-
| [[Ghëmme (vin)|Ghëmme]] || DOCG || [[Nebieul]]
|-
| [[Erbalus ëd Caluso]] || DOCG || [[Erbalus]]
|-
| [[Alta Langa]] || DOCG || [[Pinòt Nèir]], [[Chardonnay]]
|-
| [[Brachèt d'Aich]] || DOCG || [[Brachèt]]
|-
| [[Ruchè ëd Castagnòle Monfrà]] || DOCG || [[Ruchè]]
|-
| [[Nissa (vin)|Nissa]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Roé (vin)|Roé]] || DOCG || [[Nebieul]], [[Arnèis]]
|-
| Colli Tortonesi / Derthona || DOCG || [[Timorass]]
|}

=== Denominassion e normativa ===
Ël Piemont a l'ha gnuna IGT; tute le denominassion a son DOC o DOCG.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/promozione-qualita-educazione-alimentare/vini-certificati-qualita-doc-docg |title=I vini certificati di qualità DOC e DOCG |sit=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël quàder normativ vigent a l'é ël '''Testo Unico del Vino''' (lege n. 238 dël 12 dzèmber 2016), che a régola la produssion, ij contròj, l'etichetatura, ij registr telemàtich e le sansion dël setor, armoniosament con la normativa europea.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.quattrocalici.it/conoscere-il-vino/legislazione-e-norme/ |title=Le leggi e le norme sul vino |sit=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La DOCG a peul esse ciamà për ij vin che a l'han già avù ël reconossiment DOC da almen des ani.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot; /&gt;

Ogni denominassion a l'é regolà da un dissiplinar che a fissa la zòna ëd produssion, ij vitign autorisà, le rèise màssime, le tècniche ëd vinificassion e j'esigense analìtiche e organolétiche dël vin.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot; /&gt;</text>
      <sha1>ent132n33tdu6jtt0s2qeqqupligzgm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888274</id>
      <parentid>888273</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T20:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dragonòt</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <origin>888274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13897" sha1="ag41sy7l1bf74m6o7niukccrrqcdwty" xml:space="preserve">[[Figura:Uva_Nebbiolo.jpg|thumb|Na rapa 'd Nebieul]]
La '''viticoltura an Piemont''' a l'é l'ansema dj'atività ëd coltivassion ëd la [[vis]] e produssion ëd [[vin]] fàite ant la [[Piemont|region Piemont]], al nòrd-òvest ëd l'[[Italia]]. La region a l'ha 17 [[Denominazione di Origine Controllata e Garantita|DOCG]] e 42 [[Denominazione di Origine Controllata|DOC]], e gnuna [[Indicazione Geografica Tipica|IGT]]; pì dël 80% dla produssion a l'é ëd vin con denominassion d'origin.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/viticoltura-enologia |title=Viticoltura ed enologia |sit=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ant ël 2024, la surfassa a vis a l'era ëd 44 471 [[etàr|ha]], e la produssion stimà a l'ha passà i 2,25 milion ëd [[etolitro|hl]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.unioneitalianavini.it/approfondimenti-tematici/news/produzione-vinicola-in-piemonte-oltre-225-milioni-di-ettolitri-nel-2024-5 |title=Produzione vinicola in Piemonte: oltre 2,25 milioni di ettolitri nel 2024 |sit=Unione Italiana Vini |data=disèmber 2024 |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Stòria ==
La presensa ëd la vis an Piemont a riva almen a la mesa Età ëd Bronz, vers ël 1500 a.C.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/piemonte |title=Piemonte – La Storia e le origini del Vino |sit=Impeto diVino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; A son stàit trovà dij pòlin ëd vis dël V sécol a.C., quand ch'ël Piemont a l'era leu d'ancontr e scambi tra [[Etrusch]] e [[Selt]].&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.patrimoniounesco.it/directory-tangibili/listing/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |title=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sit=Patrimonio UNESCO Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ij pòpoj selt-ligurin a coltivavo la vis prima ëd la conchista roman-a; sota ël domini roman, la vis a s'é difondùa longh le strà prinsipaj.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

[[Plini ël Vej]] a l'ha nominà ël Piemont com un-a dle zòne pì adate a la viticoltura ant l'antiga Italia.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Patrimonio&quot; /&gt; Ant ël I sécol d.C., doe stele funerarie piemontèise con la figura d'un vendeur ëd vin a mostro l'importansa dël comersi vinìcol ant la region.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël [[Médi Ev]] a son stàite identificà le zòne pì vocà: ant ël VII sécol, ij canònich dël Dòm ëd [[Casal Monfrà]] a pianto vigne ëd barbesin — l'atual [[grignolin]] — an Monfrà.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La prima cita documentassion dël [[nebieul]] a l'é dël 1268, riferìa a vigne an sla moren-a ëd Rìvole; [[Pietro de' Crescenzi]] a torna a nominelo ant ël 1330 ant ij sò ''Ruralium Commodorum Libri Duodecim''.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ant ël XIX sécol, ij grand vin ross piemontèis a l'han ciapà le caràteristiche che a-j fan conosse ancheuj. Ël [[Bareul]] modern a l'é nassù vers j'ani Tranta ëd col sécol gràssie a l'euvra dla famija [[Falletti]], dël enòlogh fransèis [[Louis Oudart]], dël general Francesco Staglieno e ëd [[Camillo Benso cont ëd Cavour]], dal [[Castel ëd Grinzane Cavour|castèl ëd Grinzane]].&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barolo_storia&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.aislombardia.it/racconti-dalle-delegazioni/viaggio-nella-storia-del-barolo.htm |title=Viaggio nella storia del Barolo |sit=AISL Lombardia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël [[Barbarèsch (vin)|Barbaresch]] a l'ha definì soa identità a la fin ëd col sécol gràssie a [[Domizio Cavazza]], diretor ëd la Scòla Enològica d'Alba, che ant ël 1894 a l'ha fondà la Cantin-a Social ëd Barbaresch.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Barbaresco_Cavazza&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.stradadelbarolo.it/vino/barbaresco-docg/ |title=Barbaresco DOCG |sit=Strada del Barolo |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

La [[filossera]], la fòrta framentassion ëd le proprietà campagnin-e, la Prima Guèra Mondial e la massissa emigrassion vèrs j'Amériche a l'han caraterisà la prima mità dël XX sécol.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Ant ël 1927 la ''Gazzetta Ufficiale'' a l'ha publicà ël decret sij vin tìpich, che a l'ha delimità uficialment la zòna dël Bareul.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Tra ël 1961 e ël 1990, la surfassa a vis a l'é calà da 146 692 a 61 997 ha a càusa ëd l'industrialisassion e dlë spopolament campagnin.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

Ël ritorn a la tèra ant le [[Langhe]], ël [[Monfrà]] e ël [[Roé]] ant j'ani '80 e '90 a l'ha portà a la revision dij métod ëd vinificassion, inspirà ai grand vin ëd [[Borgogna]] e [[Bordeaux]], con l'obietiv ëd vin pì elegant e equilibrà.&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.italysfinestwines.it/vini-piemontesi/ |title=Vini Piemontesi – Storia, Vitigni, DOC, DOCG |sit=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Zone vitivinicole ==
Ël territori piemontèis a l'é spartì tra montagna (43,3 %), pianura (26,4 %) e còlin-e (30,3 %).&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La viticoltura a l'é svilupà quasi esclusivament an sle colin-e, con marcà diferense pedoclimàtiche tra le sot-zòne.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; Le denominassion d'orìgin a individuo eut zòne distinte:&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/denominazioni/ |title=Le Denominazioni di Origine del Piemonte |sit=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

* ''Nòrd Piemont'' ([[Provincia ëd Novara|Novara]] e [[Provincia ëd Vërsèj|Vërsèj]]): con le DOCG [[Gatinara (vin)|Gatinara]] e [[Ghëmme (vin)|Ghëmme]], e le DOC Lessona, Bramatèra, Boca, Sissan e Fara; con [[nebieul]] (ciamà ''Span-a'' an col leu), [[croatin-a]], [[barbera]] e [[erbalus]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Canavèis e confin con la Val d'Aosta'': DOC Canavèis e Carema, con [[nebieul]] e [[erbalus]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Còline Torinèise'': DOC Collina Torinese e DOCG Erbaluce di Caluso.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Monfrà]]'': zòna stòrica ch'a comprend tra j'àutre le DOCG Barbera dël Monfrà Superior, Brachèt d'Acqui, Dojan-e, Ovada, Gavi e Ruchè ëd Castagnole Monfrà.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Astigian]]'': la pì importanta zòna dë spumant, basà sël [[moscà bianch]], con le DOCG Ast e Canej.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Roé]]'': a nòrd dël [[Tani]], DOCG Roé con [[nebieul]] e [[arnèis]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''[[Langhe]]'': la zona pì conossùa, con le DOCG Bareul e Barbaresch.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;
* ''Tortonèis'': an sùd-est, con ël [[timorass]] com base ëd la DOCG Colli Tortonesi.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_DOC&quot; /&gt;

Ij paesagi vitivinìcoj ëd Langhe-Roé e Monfrà a son stàit iscrit ant la [[Lista dël Patrimoni Mondial ëd l'UNESCO|Lista dël Patrimoni Mondial UNESCO]] ant ël 2014.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Paisajes&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://unesco.cultura.gov.it/projects/paesaggi-vitivinicoli-del-piemonte-langhe-roero-e-monferrato/ |title=Paesaggi vitivinicoli del Piemonte: Langhe-Roero e Monferrato |sit=UNESCO Beni Culturali Italia |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Clima ==
Ël clima dël Piemont a l'é [[clima continental|continental]], con invern longh e frèid, ìstà càude e sicitose e marcà escursion tèrmiche tra ël di e la neuit e tra le stagion.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt; La caden-a alpin-a a fà da para contra ij vent atlàntich frej, mentre le colin-e meridionaj a rëcevo influense dël [[Mar Ligur]] atravers ij pass apenìnich.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.enricoserafino.it/futuro-tradizione/vigneti/la-geologia-del-piemonte/ |title=La geologia del Piemonte |sit=Enrico Serafino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij teritòri piemontèis a nòrd dël Pò a mostro condission distinte rispet a le colin-e meridionaj; ant minca ëd coste, le diferense tra le sot-zòne a son significative per temperatura e precipitassion.&lt;ref name=&quot;ImpetoDivino&quot; /&gt;

== Teren ==
Ël teritori piemontèis a l'é organisà an tre grand ansema geolòogich: l'arch alpin ossidental a l'ester, la pianura e la vasta zòna colinar dël Monfrà e dle Langhe a l'intern.&lt;ref name=&quot;ARPA&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.arpa.piemonte.it/scheda-informativa/cartografia-geologica |title=Cartografia geologica |sit=ARPA Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

Ij teren a son përlopì ëd tipo [[marna|marnos-argilos]], calcaros-marnos, con arenarie, giss e conglomerà.&lt;ref name=&quot;Assovini&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.assovini.it/italia/piemonte |title=Piemonte |sit=Assovini |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La strutura geològica dle Langhe a l'é formasse ant ël Miocen, tra 15 milion d'ani fa; ël Roé a l'é pì giovo, formà ant ël Pliocen vers 5 milion d'ani fa, con teren pì sabios e rich ëd fòssij marin.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

Ij tèren argilos-gissos ëd la Langa a tendo a dé vin con strutura pì robusta, mentre ij teren mòj e sabios dël Roé a favorisso vin con un pì ampi spetr aromàtich.&lt;ref name=&quot;EnricoSerafino&quot; /&gt;

== Varietà ==
La viticoltura piemontèisa a s'apògia përlopì an sij vitign autòcton. Ij pì coltivà per surfassa a son la [[barbera]] (30 %), ël [[moscà bianch]] (21 %), ël [[dossèt]] (13 %) e ël [[nebieu]] (9 %), seguità da [[cortèis]] (6 %) e [[brachèt]] (3 %).&lt;ref name=&quot;ItalyFinestWines_vitigni&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.italysfinestwines.it/vitigni-piemonte/ |title=Elenco Vitigni del Piemonte |sit=Italy's Finest Wines |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.quattrocalici.it/regione/piemonte/vitigni/ |title=I Vitigni del Piemonte |sit=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Varietà autòctone a asinel nèir ===
* [[Albarossa]]
* [[Avarengh]]
* [[Barbera]]
* [[Becuet]]
* [[Brachèt]]
* [[Croatin-a]]
* [[Dossèt]]
* [[Durasa]]
* [[Frèisa]]
* [[Grignolin]]
* [[Malvasia ëd Casors]]
* [[Malvasia dë Schieran]]
* [[Moscà nèir]]
* [[Nebieul]]
* [[Neirëtta Cuneèisa]]
* [[Pelaverga]]
* [[Ruchè]]

=== Varietà autòctone a asinel bianch ===
* [[Arnèis]]
* [[Cortèis]]
* [[Erbalus]]
* [[Favorìa]]
* [[Moscà bianch]]
* [[Nassëtta]]
* [[Timorass]]

=== Varietà internassionaj ===
Le varietà internassionaj a l'han na parte cita: [[Chardonnay]] e [[Pinot Nèir]] ansema a rivo nen a pì dël 3 % dël total.&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt; A son dovrà dzortut për jë spumant métod clàssich, com ant la DOCG [[Alta Langa]].&lt;ref name=&quot;Quattrocalici_vitigni&quot; /&gt;

== Produssion ==
=== Dàite generaj ===
Ant ël 2024, la produssion ëd vin dël Piemont a l'é stàita stimà an pì ëd 2,25 milion ëd hl, con n'aument dël 5 % rispet ai 2,06 milion dël 2023.&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; Ël 93 % ëd col volume — 2,10 milion ëd hl — a aparten ai vin [[Denominassion di Origine Protetta|DOP]].&lt;ref name=&quot;UIV2024&quot; /&gt; La sufassa vis ant ël 2024 a l'era ëd 39 400 ha second l'ISTAT, concentrà ant le province ëd [[Provincia ëd Coni|Coni]], [[Provincia d'Ast|Ast]] e [[Provincia d'Alessandria|Alessandria]].&lt;ref name=&quot;ISTAT_2024&quot;&gt;{{Cité la Ragnà|url=https://www.inumeridelvino.it/2025/08/piemonte-produzione-di-vino-e-superfici-vitate-2024-dati-istat.html |title=Piemonte – produzione di vino e superfici vitate 2024 – dati ISTAT |sit=I numeri del vino |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== Prinsipaj vin ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Vin !! Categoria !! Vitigno principal
|-
| [[Bareul]] || DOCG || [[Nebieul]]
|-
| [[Barbarèsch (vin)]] || DOCG || [[Nebieul]]
|-
| [[Ast (vin)|Ast]] || DOCG || [[Moscà bianch]]
|-
| [[Moscà d'Ast]] || DOCG || [[Moscà bianch]]
|-
| [[Barbera d'Ast]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Barbera d'Alba]] || DOC || [[Barbera]]
|-
| [[Gavi (vin)|Gavi / Cortèis ëd Gavi]] || DOCG || [[Cortèis]]
|-
| [[Dojani (vin)|Dojani]] || DOCG || [[Dossèt]]
|-
| [[Gatinara (vin)|Gatinara]] || DOCG || [[Nebieul]]
|-
| [[Ghëmme (vin)|Ghëmme]] || DOCG || [[Nebieul]]
|-
| [[Erbalus ëd Caluso]] || DOCG || [[Erbalus]]
|-
| [[Alta Langa]] || DOCG || [[Pinòt Nèir]], [[Chardonnay]]
|-
| [[Brachèt d'Aich]] || DOCG || [[Brachèt]]
|-
| [[Ruchè ëd Castagnòle Monfrà]] || DOCG || [[Ruchè]]
|-
| [[Nissa (vin)|Nissa]] || DOCG || [[Barbera]]
|-
| [[Roé (vin)|Roé]] || DOCG || [[Nebieul]], [[Arnèis]]
|-
| Colli Tortonesi / Derthona || DOCG || [[Timorass]]
|}

=== Denominassion e normativa ===
Ël Piemont a l'ha gnuna IGT; tute le denominassion a son DOC o DOCG.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.regione.piemonte.it/web/temi/agricoltura/promozione-qualita-educazione-alimentare/vini-certificati-qualita-doc-docg |title=I vini certificati di qualità DOC e DOCG |sit=Regione Piemonte |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; Ël quàder normativ vigent a l'é ël '''Testo Unico del Vino''' (lege n. 238 dël 12 dzèmber 2016), che a régola la produssion, ij contròj, l'etichetatura, ij registr telemàtich e le sansion dël setor, armoniosament con la normativa europea.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot;&gt;{{Cité la Ragnà |url=https://www.quattrocalici.it/conoscere-il-vino/legislazione-e-norme/ |title=Le leggi e le norme sul vino |sit=Quattrocalici |lenga=it |d'acesso=25 mai 2026 }}&lt;/ref&gt; La DOCG a peul esse ciamà për ij vin che a l'han già avù ël reconossiment DOC da almen des ani.&lt;ref name=&quot;RegionePiemonte_DOC&quot; /&gt;

Ogni denominassion a l'é regolà da un dissiplinar che a fissa la zòna ëd produssion, ij vitign autorisà, le rèise màssime, le tècniche ëd vinificassion e j'esigense analìtiche e organolétiche dël vin.&lt;ref name=&quot;TU_Vino&quot; /&gt;</text>
      <sha1>ag41sy7l1bf74m6o7niukccrrqcdwty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>U.S. Route 66</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111886</id>
    <revision>
      <id>888275</id>
      <timestamp>2026-05-29T07:31:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Franjklogos</username>
        <id>3605</id>
      </contributor>
      <comment>Creà la pàgina con '{{Prinsipi}} La '''United States Route 66''', mej conossùa màch 'me '''Route 66''', a l'é stàita 'na strà federal ëd jë [[Stat Unì d'América|Stat Unì]] ch'a së spantia da [[Chicago]] an [[Illinois]] a [[Santa Monica]] an [[Califòrnia]]. == Stòria ==  La strà a l'é stàita inaugurà offissialment dël 11 novèmber 1926 e a l'era longa 3.940 km. (2.450 mi). La denominassion ëd '''United States Route 66''' a l'é stàita dovrà fin dël 1985 quand ël sis...'</comment>
      <origin>888275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="983" sha1="hhbv5s7mxtjgb4xjzrldb6h54m8gohu" xml:space="preserve">{{Prinsipi}}
La '''United States Route 66''', mej conossùa màch 'me '''Route 66''', a l'é stàita 'na strà federal ëd jë [[Stat Unì d'América|Stat Unì]] ch'a së spantia da [[Chicago]] an [[Illinois]] a [[Santa Monica]] an [[Califòrnia]].
== Stòria == 
La strà a l'é stàita inaugurà offissialment dël 11 novèmber 1926 e a l'era longa 3.940 km. (2.450 mi).
La denominassion ëd '''United States Route 66''' a l'é stàita dovrà fin dël 1985 quand ël sistema ëd strà nassional american-e a l'é stàit scangià da ël neuv ''Interstate Highway System'' e ël trassà a l'é stàit modernisà parèj:
* la Interstate 55 (da Chicago a St. Louis)
* la Interstate 44 (da St. Louis a Oklahoma City)
* la Interstate 40 (da Oklahoma City a Barstow)
* la Interstate 15 (da Barstow a San Bernardino)
* la Interstate 10 (da San Bernardino a Santa Monica)

Al dì d'ancheuj ël vej trassà a l'é conossù 'me ''Historic Route 66''.
{{Fin}}
[[Categorìa:Cultura american-a]]</text>
      <sha1>hhbv5s7mxtjgb4xjzrldb6h54m8gohu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888276</id>
      <parentid>888275</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T07:33:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Franjklogos</username>
        <id>3605</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>888276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1010" sha1="rwwnfth7u438lx7cqnxd4gz7w7wkh3l" xml:space="preserve">{{Prinsipi}}
La '''United States Route 66''', mej conossùa màch 'me '''Route 66''', a l'é stàita 'na strà federal ëd jë [[Stat Unì d'América|Stat Unì]] ch'a së spantia da [[Chicago]] an [[Illinois]] a [[Santa Monica (Califòrnia)|Santa Monica]] an [[Califòrnia]].
== Stòria == 
La strà a l'é stàita inaugurà offissialment dël 11 novèmber 1926 e a l'era longa 3.940 km. (2.450 mi).
La denominassion ëd '''United States Route 66''' a l'é stàita dovrà fin dël 1985 quand ël sistema ëd strà nassional american-e a l'é stàit scangià da ël neuv ''Interstate Highway System'' e ël trassà a l'é stàit modernisà parèj:
* la Interstate 55 (da Chicago a St. Louis)
* la Interstate 44 (da St. Louis a Oklahoma City)
* la Interstate 40 (da Oklahoma City a Barstow)
* la Interstate 15 (da Barstow a San Bernardino)
* la Interstate 10 (da San Bernardino a Santa Monica)

Al dì d'ancheuj ël vej trassà a l'é conossù 'me ''Historic Route 66''.
{{Fin}}
[[Categorìa:Cultura american-a]]</text>
      <sha1>rwwnfth7u438lx7cqnxd4gz7w7wkh3l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888277</id>
      <parentid>888276</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T07:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Franjklogos</username>
        <id>3605</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>888277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1054" sha1="fpad12u7s6hq91fs91vtlkbbkvbpi16" xml:space="preserve">{{Prinsipi}}
[[File:US 66.svg|thumb|right|150px|signal]]
La '''United States Route 66''', mej conossùa màch 'me '''Route 66''', a l'é stàita 'na strà federal ëd jë [[Stat Unì d'América|Stat Unì]] ch'a së spantia da [[Chicago]] an [[Illinois]] a [[Santa Monica (Califòrnia)|Santa Monica]] an [[Califòrnia]].
== Stòria == 
La strà a l'é stàita inaugurà offissialment dël 11 novèmber 1926 e a l'era longa 3.940 km. (2.450 mi).
La denominassion ëd '''United States Route 66''' a l'é stàita dovrà fin dël 1985 quand ël sistema ëd strà nassional american-e a l'é stàit scangià da ël neuv ''Interstate Highway System'' e ël trassà a l'é stàit modernisà parèj:
* la Interstate 55 (da Chicago a St. Louis)
* la Interstate 44 (da St. Louis a Oklahoma City)
* la Interstate 40 (da Oklahoma City a Barstow)
* la Interstate 15 (da Barstow a San Bernardino)
* la Interstate 10 (da San Bernardino a Santa Monica)

Al dì d'ancheuj ël vej trassà a l'é conossù 'me ''Historic Route 66''.
{{Fin}}
[[Categorìa:Cultura american-a]]</text>
      <sha1>fpad12u7s6hq91fs91vtlkbbkvbpi16</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888280</id>
      <parentid>888277</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T07:54:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Franjklogos</username>
        <id>3605</id>
      </contributor>
      <origin>888280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1079" sha1="2sig0xlhykvm1n5l0wwmy1c5g3v9fa5" xml:space="preserve">{{Prinsipi}}
[[File:US 66.svg|thumb|right|150px|signal]]
La '''United States Route 66''', mej conossùa màch 'me '''Route 66''', a l'é stàita 'na strà federal ëd jë [[Stat Unì d'América|Stat Unì]] ch'a së spantia da [[Chicago]] an [[Illinois]] a [[Santa Monica (Califòrnia)|Santa Monica]] an [[Califòrnia]].
== Stòria == 
La strà a l'é stàita inaugurà offissialment dël 11 novèmber 1926 e a l'era longa 3.940 km. (2.450 mi).
La denominassion ëd '''United States Route 66''' a l'é stàita dovrà fin dël 1985 quand ël sistema ëd strà nassional american-e a l'é stàit scangià da ël neuv ''Interstate Highway System'' e ël trassà a l'é stàit modernisà parèj:
* la Interstate 55 (da Chicago a St. Louis)
* la Interstate 44 (da St. Louis a Oklahoma City)
* la Interstate 40 (da Oklahoma City a Barstow)
* la Interstate 15 (da Barstow a San Bernardino)
* la Interstate 10 (da San Bernardino a Santa Monica)

Al dì d'ancheuj ël vej trassà a l'é conossù 'me ''Historic Route 66''.
{{Fin}}
[[Categorìa:Cultura american-a]]
[[Categorìa:Traspòrt]]</text>
      <sha1>2sig0xlhykvm1n5l0wwmy1c5g3v9fa5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888281</id>
      <parentid>888280</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T08:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Franjklogos</username>
        <id>3605</id>
      </contributor>
      <origin>888281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1151" sha1="7kniu5gi0rmbw243i7rfhyxdtzyfc04" xml:space="preserve">{{Prinsipi}}
[[File:US 66.svg|thumb|right|150px|signal]]
La '''United States Route 66''', mej conossùa màch 'me '''Route 66''', a l'é stàita 'na strà federal ëd jë [[Stat Unì d'América|Stat Unì]] ch'a së spantia da [[Chicago]] an [[Illinois]] a [[Santa Monica (Califòrnia)|Santa Monica]] an [[Califòrnia]].
== Stòria == 
La strà a l'é stàita inaugurà offissialment dël 11 novèmber 1926 e a l'era longa 3.940 km. (2.450 mi).
La denominassion ëd '''United States Route 66''' a l'é stàita dovrà fin dël 1985 quand ël sistema ëd strà nassional american-e a l'é stàit scangià da ël neuv ''Interstate Highway System'' e ël trassà a l'é stàit modernisà parèj:
* la Interstate 55 (da Chicago a St. Louis)
* la Interstate 44 (da St. Louis a Oklahoma City)
* la Interstate 40 (da Oklahoma City a Barstow)
* la Interstate 15 (da Barstow a San Bernardino)
* la Interstate 10 (da San Bernardino a Santa Monica)

Al dì d'ancheuj ël vej trassà a l'é conossù 'me ''Historic Route 66''.
[[File:US 66 (historic).svg|200px|thumb|Ël simbol stòtich dla strà]]
{{Fin}}
[[Categorìa:Cultura american-a]]
[[Categorìa:Traspòrt]]</text>
      <sha1>7kniu5gi0rmbw243i7rfhyxdtzyfc04</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888282</id>
      <parentid>888281</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T08:11:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Franjklogos</username>
        <id>3605</id>
      </contributor>
      <origin>888282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1201" sha1="lqwh0z8n11zwnp75qvj0naif0hy3ttt" xml:space="preserve">{{Prinsipi}}
[[File:US 66.svg|thumb|right|150px|Signal]]
[[File:Map of US 66.svg|right|350px|Ël trassà]]
La '''United States Route 66''', mej conossùa màch 'me '''Route 66''', a l'é stàita 'na strà federal ëd jë [[Stat Unì d'América|Stat Unì]] ch'a së spantia da [[Chicago]] an [[Illinois]] a [[Santa Monica (Califòrnia)|Santa Monica]] an [[Califòrnia]].
== Stòria == 
La strà a l'é stàita inaugurà offissialment dël 11 novèmber 1926 e a l'era longa 3.940 km. (2.450 mi).
La denominassion ëd '''United States Route 66''' a l'é stàita dovrà fin dël 1985 quand ël sistema ëd strà nassional american-e a l'é stàit scangià da ël neuv ''Interstate Highway System'' e ël trassà a l'é stàit modernisà parèj:
* la Interstate 55 (da Chicago a St. Louis)
* la Interstate 44 (da St. Louis a Oklahoma City)
* la Interstate 40 (da Oklahoma City a Barstow)
* la Interstate 15 (da Barstow a San Bernardino)
* la Interstate 10 (da San Bernardino a Santa Monica)

Al dì d'ancheuj ël vej trassà a l'é conossù 'me ''Historic Route 66''.
[[File:US 66 (historic).svg|200px|thumb|Ël simbol stòtich dla strà]]
{{Fin}}
[[Categorìa:Cultura american-a]]
[[Categorìa:Traspòrt]]</text>
      <sha1>lqwh0z8n11zwnp75qvj0naif0hy3ttt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888283</id>
      <parentid>888282</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T08:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Franjklogos</username>
        <id>3605</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>888283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1201" sha1="6e0xdw6g6d84a8ropfkhirosom299wk" xml:space="preserve">{{Prinsipi}}
[[File:US 66.svg|thumb|right|150px|Signal]]
[[File:Map of US 66.svg|right|350px|Ël trassà]]
La '''United States Route 66''', mej conossùa màch 'me '''Route 66''', a l'é stàita 'na strà federal ëd jë [[Stat Unì d'América|Stat Unì]] ch'a së spantia da [[Chicago]] an [[Illinois]] a [[Santa Monica (Califòrnia)|Santa Monica]] an [[Califòrnia]].
== Stòria == 
La strà a l'é stàita inaugurà offissialment dël 11 novèmber 1926 e a l'era longa 3.940 km. (2.450 mi).
La denominassion ëd '''United States Route 66''' a l'é stàita dovrà fin dël 1985 quand ël sistema ëd strà nassional american-e a l'é stàit scangià da ël neuv ''Interstate Highway System'' e ël trassà a l'é stàit modernisà parèj:
* la Interstate 55 (da Chicago a St. Louis)
* la Interstate 44 (da St. Louis a Oklahoma City)
* la Interstate 40 (da Oklahoma City a Barstow)
* la Interstate 15 (da Barstow a San Bernardino)
* la Interstate 10 (da San Bernardino a Santa Monica)

Al dì d'ancheuj ël vej trassà a l'é conossù 'me ''Historic Route 66''.
[[File:US 66 (historic).svg|200px|thumb|Ël simbol stòrich dla strà]]
{{Fin}}
[[Categorìa:Cultura american-a]]
[[Categorìa:Traspòrt]]</text>
      <sha1>6e0xdw6g6d84a8ropfkhirosom299wk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888284</id>
      <parentid>888283</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T08:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Franjklogos</username>
        <id>3605</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>888284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1201" sha1="31072xogqx1pjitse7y7lls8aasaopv" xml:space="preserve">{{Prinsipi}}
[[File:US 66.svg|thumb|right|150px|Signal]]
[[File:Map of US 66.svg|right|350px|Ël trassà]]
La '''United States Route 66''', mej conossùa màch 'me '''Route 66''', a l'é stàita 'na strà federal ëd jë [[Stat Unì d'América|Stat Unì]] ch'a së spantia da [[Chicago]] an [[Illinois]] a [[Santa Monica (Califòrnia)|Santa Monica]] an [[Califòrnia]].
== Stòria == 
La strà a l'é stàita inaugurà offissialment dël 11 novèmber 1926 e a l'era longa 3.940 km. (2.450 mi).
La denominassion ëd '''United States Route 66''' a l'é stàita dovrà fin dël 1985 quand ël sistema ëd strà nassional american-e a l'é stàit scangià da ël neuv ''Interstate Highway System'' e ël trassà a l'é stàit modernisà parèj:
* la Interstate 55 (da Chicago a St. Louis)
* la Interstate 44 (da St. Louis a Oklahoma City)
* la Interstate 40 (da Oklahoma City a Barstow)
* la Interstate 15 (da Barstow a San Bernardino)
* la Interstate 10 (da San Bernardino a Santa Monica)

Al dì d'ancheuj ël vej trassà a l'é conossù 'me ''Historic Route 66''.
[[File:US 66 (historic).svg|200px|thumb|Ël simbol dla strà stòrica]]
{{Fin}}
[[Categorìa:Cultura american-a]]
[[Categorìa:Traspòrt]]</text>
      <sha1>31072xogqx1pjitse7y7lls8aasaopv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888285</id>
      <parentid>888284</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T08:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Franjklogos</username>
        <id>3605</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>888285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1207" sha1="m6obicy6ejncjlf4xrl4pjby10rkkqz" xml:space="preserve">{{Prinsipi}}
[[File:US 66.svg|thumb|right|150px|Signal]]
[[File:Map of US 66.svg|right|350px|thumb|Ël trassà]]
La '''United States Route 66''', mej conossùa màch 'me '''Route 66''', a l'é stàita 'na strà federal ëd jë [[Stat Unì d'América|Stat Unì]] ch'a së spantia da [[Chicago]] an [[Illinois]] a [[Santa Monica (Califòrnia)|Santa Monica]] an [[Califòrnia]].
== Stòria == 
La strà a l'é stàita inaugurà offissialment dël 11 novèmber 1926 e a l'era longa 3.940 km. (2.450 mi).
La denominassion ëd '''United States Route 66''' a l'é stàita dovrà fin dël 1985 quand ël sistema ëd strà nassional american-e a l'é stàit scangià da ël neuv ''Interstate Highway System'' e ël trassà a l'é stàit modernisà parèj:
* la Interstate 55 (da Chicago a St. Louis)
* la Interstate 44 (da St. Louis a Oklahoma City)
* la Interstate 40 (da Oklahoma City a Barstow)
* la Interstate 15 (da Barstow a San Bernardino)
* la Interstate 10 (da San Bernardino a Santa Monica)

Al dì d'ancheuj ël vej trassà a l'é conossù 'me ''Historic Route 66''.
[[File:US 66 (historic).svg|200px|thumb|Ël simbol dla strà stòrica]]
{{Fin}}
[[Categorìa:Cultura american-a]]
[[Categorìa:Traspòrt]]</text>
      <sha1>m6obicy6ejncjlf4xrl4pjby10rkkqz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888286</id>
      <parentid>888285</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T08:16:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Franjklogos</username>
        <id>3605</id>
      </contributor>
      <origin>888286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1273" sha1="mj6h5qv7j51ncq5j0l9i0swazfp8fym" xml:space="preserve">{{Prinsipi}}
[[File:US 66.svg|thumb|right|150px|Signal]]
[[File:Map of US 66.svg|right|350px|thumb|Ël trassà]]
La '''United States Route 66''', mej conossùa màch 'me '''Route 66''', a l'é stàita 'na strà federal ëd jë [[Stat Unì d'América|Stat Unì]] ch'a së spantia da [[Chicago]] an [[Illinois]] a [[Santa Monica (Califòrnia)|Santa Monica]] an [[Califòrnia]].
== Stòria == 
La strà a l'é stàita inaugurà offissialment dël 11 novèmber 1926 e a l'era longa 3.940 km. (2.450 mi). A l'é stàita pavimentà completament an asfalt màch dël 1938.
La denominassion ëd '''United States Route 66''' a l'é stàita dovrà fin dël 1985 quand ël sistema ëd strà nassional american-e a l'é stàit scangià da ël neuv ''Interstate Highway System'' e ël trassà a l'é stàit modernisà parèj:
* la Interstate 55 (da Chicago a St. Louis)
* la Interstate 44 (da St. Louis a Oklahoma City)
* la Interstate 40 (da Oklahoma City a Barstow)
* la Interstate 15 (da Barstow a San Bernardino)
* la Interstate 10 (da San Bernardino a Santa Monica)

Al dì d'ancheuj ël vej trassà a l'é conossù 'me ''Historic Route 66''.
[[File:US 66 (historic).svg|200px|thumb|Ël simbol dla strà stòrica]]
{{Fin}}
[[Categorìa:Cultura american-a]]
[[Categorìa:Traspòrt]]</text>
      <sha1>mj6h5qv7j51ncq5j0l9i0swazfp8fym</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>