Wikipedia pmswiki https://pms.wikipedia.org/wiki/Intrada MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Media Special Discussion Utent Ciaciarade Wikipedia Discussion ant sla Wikipedia Figura Discussion dla figura MediaWiki Discussion dla MediaWiki Stamp Discussion dlë stamp Agiut Discussion ant sl'agiut Categorìa Discussion ant sla categorìa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 8347 888299 874431 2026-05-30T08:45:48Z Dragonòt 19 888299 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Flag of Georgia.svg|thumb|160px|right]] La '''Geòrgia''' (an georgian: საქართველო, ''Sakartvelo'') a l'é un pais dl'[[Asia]] sud-ossidental, ant la region dël [[Càucas]]. As treuva an sla còsta oriental dël [[Mar Nèir]] e a l'é considerà ëdcò tanme pais ëd cunfin antra [[Euròpa]] e [[Asia]]. A confin-a a nòrd con la [[Federassion Russa]], a sud con [[Turchìa]] e [[Armenia]], e a est con [[Azerbaigian]]. La capital a l'é [[Tbilisi]]. A l'ha na surfassa ëd 69.700 km² e a conta anviron 3,9 milion d'abitant (2026). == Anté ch'as treuva == [[Figura:LocationGeorgia.svg|300px|center]] La Geòrgia a l'é un pais montagnos, dominà dal Gran Càucas a nòrd e dal Cit Càucas a sud. Ël clima a l'é subtropical umid an sle còste e pì continental a l'intern. La zòna a l'é conossùa për la produssion dël [[vin]], dont le técniche a armonto a pi che 8.000 agn fà. == Stòria == La Geòrgia a l'é un-a dle pì antiche nassion cristian-e dël mond (adossion dël cristianésim dël IV sécol). Ant ël Mediev a l'ha vivù n'época d'òr sota ij rè David IV ël Costrutor (1089-1125) e la regin-a Tamar (1184-1213). Dël 1801 a l'é stàita anetùa a l'[[Imperi Russ]]. Dòp na curta indipendensa (1918-1921), a l'é stàita ancorporà a l'[[Union Soviética]] (1922). La Geòrgia a l'é dventà torna indipendenta dël 1991, apress la dësgregassion dl'URSS. == Organisassion polìtica == [[File:Georgia cities01.png|thumb|Sità principaj dla Geòrgia]] La Geòrgia a l'é na repùblica parlamentar. Ël president a l'é [[Mikheil Kavelashvili]] (dal 2024) e ël prim ministr a l'é [[Irakli Kobakhidze]] (dal 2024). La Geòrgia a l'é an camin ch'a serca d'intré ant l'[[Union Europenga]] (candidà ufissial dal 2023) e ant la [[NATO]]. == Anliure == * [[Tbilisi]] * [[Mar Nèir]] * [[Càucas]] == Anliure esterne == {{Interprogetto}} {{Fin}} [[Categorìa:Geòrgia| ]] ad1q1hg10jzbs0bzyqduzoeexaj2iu0 0 17481 888298 887951 2026-05-30T04:20:13Z ~2026-30769-34 31791 888298 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Beethoven.jpg|thumb|right|200px|Ludwig van Beethoven]] '''Ludwig van Beethoven''' a l'era nassù a [[Bonn]] ël 16 dë dzèmber dël 1770 e a l'é mòrt a [[Vien-a]] ël 26 ëd mars dël 1827. A l'é stàit un dij pi grand compositor dla [[stòria]] dla mùsica. Sò stil a l'é stàit ël trat d'union antra 'l Classicism (con Haydn e Mozart) e 'l [[Romanticism]] . == Biografìa == Fieul ëd Johann van Beethoven (musicista) e 'd Maria Magdalena Keverich, Beethoven a l'ha mostrà 'n talent pì che natural da cit. Sò prim mèistr a l'é stàit sò pare, ch'a l'ha anterpretà mal soa educassion . A 7 agn a l'ha fàit sò prim concert pùblich. Dël 1792 as trasferiss a [[Vien-a]] për studié con [[Joseph Haydn]]. Ambelessì a l'é dventà famos com pianista e compositor . Da j'agn 30 a l'ha comensà a perde l'udì. A la fin dla vita a l'era del tut ciòrgn. Tutun a l'ha seguità a compon-e, an dovrand la memòria e l'imaginassion . == Euvre prinsipaj == === Mùsica orchestral === * 9 [[Sinfonìa|sinfonìe]] (Sinfonìa n.5 an dò minor, Sinfonìa n.6 "Pastoral", Sinfonìa n.9 "Corale"). * 5 consert për [[pianofòrt]] e orchestra (l' "Imperador" n.5). * 1 consert për [[violin]] e orchestra (op. 61). * ''Le Creature ëd Prometé'' (balet). === Mùsica da cambra === * 16 quartèt d'arch (ij Quartèt op. 59 "Rasumovsky"). * 10 sonade për pianofòrt e violin (op. 47 "Kreutzer"). * 5 sonade për pianofòrt e [[violonsel]]. * 1 sonada për pianofòrt e [[còrn]]. === Mùsica për pianofòrt === * 32 sonade për pianofòrt (''L'Adiù'', ''La Passion'', ''Clar de lun-a'', ''Waldstein'', ''Appassionata'', ''Hammerklavier''). * Varietà: ''Für Elise'' (op. 39), ''Rondò a caprissi "Rabia për un sòld perdù"'' . === Mùsica vocal === * ''Fidelio'' (única [[òpera lìrica]]). * ''Crist an sël Mont dj'Uliv'' (oratòri). * ''Missa Solemnis'' (op. 123), fàita për la nominà dl'Archiduca Rodolfo. * Cantà ''Moment ëd la pas''. == Arconossiment == A l'ha arseivù 'd numbros arconossiment da 'n vita. Al dì d'ancheuj, a l'é considerà un dij pì grand geni dla mùsica ossidental. L'[[UNESCO]] a l'ha diciarà la Sinfonìa n.9 "Sinfonìa dël Mond" (2002). Un crater su [[Mercuri (pianeta)|Mercuri]] a l'ha sò nòm. == Anliure == * [[Joseph Haydn]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] {{Fin}} [[Categorìa:Compositor alman|Beethoven, Ludwig van]] q4e20okscztteozu43vfiu6r1bduntr 0 17492 888295 888121 2026-05-30T02:29:22Z ~2026-30769-34 31791 888295 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:George Frideric Handel by Balthasar Denner.jpg|thumb|right|200px|George Friedrich Händel]] '''George Friedrich Händel''' a l'era nassù a [[Halle (Saale)|Halle]] ai 23 ëd fërvé dël 1685 e a l'é mòrt a [[Londra]] ai 14 d'avril dël 1759.<br /> A l'é stàit un dij pi grand compositor dël period clàssich. == Euvre prinsipaj == * ''Water Music'' (Londra, 1717) * ''Music for the Royal Fireworks'' (Londra, 1749) * 42 òpere lìriche * 24 oratòri * 12 consert gross * 12 consert për òrgan e orchestra * 3 consert për oboé e orchestra * 1 consert për [[violin]] e orchestra {{Fin}} [[Categorìa:Compositor alman|Handel, George Friedrich]] i3zjbl5aly16gjbv3kgkww5ipqdbb4s 888296 888295 2026-05-30T02:33:06Z ~2026-30769-34 31791 888296 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:George Frideric Handel by Balthasar Denner.jpg|thumb|right|200px|George Friedrich Händel]] '''George Friedrich Händel''' a l'era nassù a [[Halle (Saale)|Halle]] ai 23 ëd fërvé dël 1685 e a l'é mòrt a [[Londra]] ai 14 d'avril dël 1759.<br /> A l'é stàit un dij pi grand compositor dël period clàssich. == Euvre prinsipaj == * ''Water Music'' (Londra, 1717) * ''Music for the Royal Fireworks'' (Londra, 1749) * 42 òpere lìriche * 24 oratòri * 18consert gross * 12 consert për òrgan e orchestra * 3 consert për oboé e orchestra * 1 consert për [[violin]] e orchestra {{Fin}} [[Categorìa:Compositor alman|Handel, George Friedrich]] 14io7rrgyejokotqdzk2enac1fd2mdc 888297 888296 2026-05-30T02:34:29Z ~2026-30769-34 31791 888297 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:George Frideric Handel by Balthasar Denner.jpg|thumb|right|200px|George Friedrich Händel]] '''George Friedrich Händel''' a l'era nassù a [[Halle (Saale)|Halle]] ai 23 ëd fërvé dël 1685 e a l'é mòrt a [[Londra]] ai 14 d'avril dël 1759.<br /> A l'é stàit un dij pi grand compositor dël period clàssich. == Euvre prinsipaj == * ''Water Music'' (Londra, 1717) * ''Music for the Royal Fireworks'' (Londra, 1749) * 42 òpere lìriche * 24 oratòri * 18 consert gròss * 12 consert për òrgan e orchestra * 3 consert për oboé e orchestra * 1 consert për [[violin]] e orchestra {{Fin}} [[Categorìa:Compositor alman|Handel, George Friedrich]] 8idal8og5j4j5p5bakpdsn4315giwgl 0 18306 888300 866159 2026-05-30T08:53:45Z Dragonòt 19 888300 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Moscow pano.jpg|600px|center]]<br /> {{Stamp:Comun |nomComun = Mosca |stat = RUS |latitudineGrad = 55 |latitudineMinut = 45 |latitudineSecond = 6 |latitudinNS = N |longitudineGrad = 37 |longitudineMinut = 37 |longitudineSecond = 4 |longitudinEO = E |autëssa = 118—255 |superficie = 2.561,5 |abitant = 12.330.126 |ann = 2016 }} '''Mosca''' (an [[lenga russa|russ]]: ''Москва'', ''Moskva'') a l'é la capital e la pì granda sità dla [[Federassion Russa]]. A l'é 'n important sènter polìtich, econòmich, coltural e sientìfich dël pais e a l'é un-a dle pì gròsse metròpoli dël mond. As treuva an sla riva dël fium Moskva, ant la part ossidental dla Russia. A l'ha na popolassion ëd 10.470.318 abitant (scond ël censiment dël [[2010]]) ma dle stime pì recente a la davo 12.300.000 abitant (2015). == Geografìa == Mosca a l'é situà ant la pian-a russa, a n'autëssa media d'apopré 156 méter. Ël fium Moskva a traversa la sità e a l'é un element paesagìstich caraterìstich. Ël clima a l'é continental umid, con invern frèid e nivos e istà càude. == Stòria == La prima testimonianza dla sità a armonta al 1147, cand che 'l prinsi Yuri Dolgoruki a l'ha fàit la prima mension. Dël 1156 a l'é stàita fortificà con na muraja 'd bòsch. A l'é dventà la capital dël Gran Ducà 'd Mosca e peui dl'Imperi Russ. Dël 1712 [[Pero I ëd Russia|Pero ël Grand]] a l'ha tramudà la capital a [[San Peroborgh]], ma Mosca a l'é restà n'amportant sènter econòmich e coltural. Dòp la [[Rivolussion russa dël 1917|Rivolussion Russa]] dël 1917, Mosca a l'é torna dventà la capital dl'[[Union Soviética]] e, dal 1991, dla Federassion Russa. == Aministrassion == Ël sìndich a l'é [[Sergej Sobjanin]] (dal 2010). == Sità gemelà == [[Figura:2003-04-18 Moscow Kremlin.jpg|thumb|right|200px|Ël [[Cremlin]]]] Mosca a l'é gemelà con: * [[Figura:Flag of Greece.svg|border|20px]] [[Atene]], [[Grecia]] * [[Figura:Flag of Germany.svg|20px]] [[Berlin]], [[Gërmania]] * [[Figura:Flag of Argentina.svg|border|20px]] [[Buenos Aires]], [[Argentin-a]] * [[Figura:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Brussel]], [[Belgi]] * [[Figura:Flag of Germany.svg|20px]] [[Düsseldorf]], [[Gërmania]] * [[Figura:Flag of Armenia.svg|20px]] [[Erevan]], [[Armenia]] * [[Figura:Flag of Finland.svg|border|20px]] [[Helsinki]], [[Finlandia]] * [[Figura:Flag of Spain.svg|20px]] [[Madrid]], [[Spagna]] * [[Figura:Flag of France.svg|border|20px]] [[Paris]], [[Fransa]] * [[Figura:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Pechin]], [[Cin-a]] * [[Figura:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Praga]], [[Repùblica Ceca]] * [[Figura:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Roma]], [[Italia]] * [[Figura:Flag of South Korea.svg|border|20px]] [[Seoul]], [[Corea dël Sud]] * [[Figura:Flag of Israel.svg|border|20px]] [[Tel Aviv]], [[Israel]] * [[Figura:Flag of Japan.svg|border|20px]] [[Tokio]], [[Giapon]] * [[Figura:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Varsavia]], [[Polònia]] * [[Figura:Flag of Austria.svg|border|20px]] [[Vien-na]], [[Àustria]] == Vardé ëdcò == * [[Memorial]] * [[Tor Choukhov]] * [[Tracktor Bowling]] == Anliure esterne == {{Interprogetto}} * [https://web.archive.org/web/20110225145638/http://mos.ru/ Sit istitussional] {{Fin}} [[Categorìa:Mosca| ]] nl3neekbqwwqe26074acms2tn1bt1hx 0 41940 888287 816472 2026-05-29T13:43:28Z Dragonòt 19 888287 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} {{Vin |nom_del_vin=Sciacchetrà |denominassion=Sciacchetrà |vitigno= *[[Bosco]] 60%, *[[Vërmentin]] e [[Albaròla]] 40%. |Color=Giaun dorà për ij prim doi agn, tirant a l'ambrà d'apress 5 o 6 agn, anvejand tra ël ross e ël maròn |Profum=Frutà, con sentor ëd pom, armognan e spessie e un përfum d'amel |Savor=Doss, ëd còrp, vlutà |Gradassion=17° |Zòna=[[Riomaggiore]], [[Monterosso]], [[Vernazza]], [[Manarola]] |Abinament=Doss, panfòrt, pan dë spessie |Anveciament=A peul rivé a 50 agn e anco' ëd pi |Temperadura=14° }} Ël vin '''Sciacchetrà''' as produv ant la zòna dle [[Sinch Tère]]. Për produve ël vin as fan passì j'uve, për feje aumenté ël tenor ëd sùcher. As na produv poche sënten-e ëd lìter. {{Fin}} [[Categorìa:Vin ëd la Liguria]] 1i0fb43dwx1zfmx8uo5sqxj9v9hoe2m 0 79588 888292 888262 2026-05-30T02:09:13Z ~2026-30769-34 31791 888292 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Bach.jpg|thumb|right|200px|Johann Sebastian Bach]] '''Johann Sebastian Bach''' ([[Eisenach]], 31 mars 1685 – [[Lipsia]], 28 luj 1750) a l'é stàit un compositor [[almagna|alman]], arconossù come un dij pì grand geni musicaj ëd tùit ij temp. A l'é l'esponent pì important dël [[Baròch]] musical e a l'ha portà la polifonìaa soa màssima espression. == Biografìa == Bach a l'era fieul ëd Johann Ambrosius Bach, musicista dla cort. Restà òrfan a 10 agn, a l'é stàit anlevà dal frel Johann Christoph. A l'ha studià a Lüneburg e a l'ha travajà com organista a Arnstadt (1703), Mühlhausen (1707) e Weimar (1708). Dël 1717 a l'é dventà "Kapellmeister" a Cöthen, andoa a l'ha componù dzortut mùsica strumental. Dal 1723 fin a la mòrt a l'é stàit "Thomaskantor" a Lipsia, andoa a l'ha dirigiù la Scòla ëd San Tomà e le cesie prinsipaj. == Euvre prinsipaj == === Mùsica vocal === * '''Passion second Matthew''' (1727) * '''Passion second John''' (1724) * '''Messa an Si minor''' (1749) * '''Oratòri ëd Natal''' (1734) * '''Oratòri ëd Pasca''' (1725) * '''Magnificat''' (1723) * '''Motet''': ''Jesu, meine Freude'', ''Singet dem Herrn ein neues Lied'' === Mùsica për òrgan === * '''Toccata e Fuga an Re minor''' (BWV 565) * '''Passacaglia e Fuga an Do minor''' (BWV 582) * '''Corali''': ''Wachet auf, ruft uns die Stimme'', ''Nun komm, der Heiden Heiland'' === Mùsica strumental === * '''L'Art dla Fuga''' (BWV 1080) * '''L'Ofrenda Musical''' (BWV 1079) * '''Consert brandeburgèis''' (1721) * '''13 consert për clavicèmbal e orchestra''' * '''3 consert për violin e orchestra''' (an tra cui BWV 1041-1043) * '''6 sonade për violin e clavicèmbal''' (BWV 1014-1019) * '''3 sonade për viola da gamba e clavicèmbal''' (BWV 1027-1029) * '''2 sonade për flaut e clavicèmbal''' (BWV 1030 e 1032) * '''3 sonade e 3 partìe për violin''' (BWV 1001-1006) * '''6 Suites për violonsel''' (BWV 1007-1012) * '''6 Suites fransèise''', '''6 Suites anglèise''' e '''6 Partìe''' për clavicèmbal * '''Ël Claviè bin temperà''' (2 volum, BWV 846-893) - 24 preludi e fuga për minca tonalità == Anliure == * [[Lipsia]] {{Fin}} [[Categorìa:Compositor alman|Bach, Johann Sebastian]] 10bmnoenulvtau8w49nn02cdyowlylc 888293 888292 2026-05-30T02:17:26Z ~2026-30769-34 31791 888293 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Bach.jpg|thumb|right|200px|Johann Sebastian Bach]] '''Johann Sebastian Bach''' ([[Eisenach]], 31 mars 1685 – [[Lipsia]], 28 luj 1750) a l'é stàit un compositor [[almagna|alman]], arconossù come un dij pì grand geni musicaj ëd tùit ij temp. A l'é l'esponent pì important dël [[Baròch]] musical e a l'ha portà la polifonìaa soa màssima espression. == Biografìa == Bach a l'era fieul ëd Johann Ambrosius Bach, musicista dla cort. Restà òrfan a 10 agn, a l'é stàit anlevà dal frel Johann Christoph. A l'ha studià a Lüneburg e a l'ha travajà com organista a Arnstadt (1703), Mühlhausen (1707) e Weimar (1708). Dël 1717 a l'é dventà "Kapellmeister" a Cöthen, andoa a l'ha componù dzortut mùsica strumental. Dal 1723 fin a la mòrt a l'é stàit "Thomaskantor" a Lipsia, andoa a l'ha dirigiù la Scòla ëd San Tomà e le cesie prinsipaj. == Euvre prinsipaj == === Mùsica vocal === * '''Passion second Matthew''' (1727) * '''Passion second John''' (1724) * '''Messa an Si minor''' (1749) * '''Oratòri ëd Natal''' (1734) * '''Oratòri ëd Pasca''' (1725) * '''Magnificat''' (1723) * '''Motet''': ''Jesu, meine Freude'', ''Singet dem Herrn ein neues Lied'' === Mùsica për òrgan === * '''Toccata e Fuga an Re minor''' (BWV 565) * '''Passacaglia e Fuga an Do minor''' (BWV 582) * '''Corali''': ''Wachet auf, ruft uns die Stimme'', ''Nun komm, der Heiden Heiland'' === Mùsica strumental === * '''L'Art dla Fuga''' (BWV 1080) * '''L'Ofrenda Musical''' (BWV 1079) * '''6 Consert brandeburgèis''' (1721) * '''13 consert për clavicèmbal e orchestra''' * '''3 consert për violin e orchestra''' (an tra cui BWV 1041-1043) * '''6 sonade për violin e clavicèmbal''' (BWV 1014-1019) * '''3 sonade për viola da gamba e clavicèmbal''' (BWV 1027-1029) * '''2 sonade për flaut e clavicèmbal''' (BWV 1030 e 1032) * '''3 sonade e 3 partìe për violin''' (BWV 1001-1006) * '''6 Suites për violonsel''' (BWV 1007-1012) * '''6 Suites fransèise''', '''6 Suites anglèise''' e '''6 Partìe''' për clavicèmbal * '''Ël Claviè bin temperà''' (2 volum, BWV 846-893) - 24 preludi e fuga për minca tonalità == Anliure == * [[Lipsia]] {{Fin}} [[Categorìa:Compositor alman|Bach, Johann Sebastian]] e646yd9k6diu82p78ebfxhkbijvg5kl 888294 888293 2026-05-30T02:18:27Z ~2026-30769-34 31791 888294 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Bach.jpg|thumb|right|200px|Johann Sebastian Bach]] '''Johann Sebastian Bach''' ([[Eisenach]], 31 mars 1685 – [[Lipsia]], 28 luj 1750) a l'é stàit un compositor [[almagna|alman]], arconossù come un dij pì grand geni musicaj ëd tùit ij temp. A l'é l'esponent pì important dël [[Baròch]] musical e a l'ha portà la polifonìaa soa màssima espression. == Biografìa == Bach a l'era fieul ëd Johann Ambrosius Bach, musicista dla cort. Restà òrfan a 10 agn, a l'é stàit anlevà dal frel Johann Christoph. A l'ha studià a Lüneburg e a l'ha travajà com organista a Arnstadt (1703), Mühlhausen (1707) e Weimar (1708). Dël 1717 a l'é dventà "Kapellmeister" a Cöthen, andoa a l'ha componù dzortut mùsica strumental. Dal 1723 fin a la mòrt a l'é stàit "Thomaskantor" a Lipsia, andoa a l'ha dirigiù la Scòla ëd San Tomà e le cesie prinsipaj. == Euvre prinsipaj == === Mùsica vocal === * '''Passion second Matthew''' (1727) * '''Passion second John''' (1724) * '''Messa an Si minor''' (1749) * '''Oratòri ëd Natal''' (1734) * '''Oratòri ëd Pasca''' (1725) * '''Magnificat''' (1723) * '''Motet''': ''Jesu, meine Freude'', ''Singet dem Herrn ein neues Lied'' === Mùsica për òrgan === * '''Toccata e Fuga an Re minor''' (BWV 565) * '''Passacaglia e Fuga an Do minor''' (BWV 582) * '''Corali''': ''Wachet auf, ruft uns die Stimme'', ''Nun komm, der Heiden Heiland'' === Mùsica strumental === * '''L'Art dla Fuga''' (BWV 1080) * '''L'Ofrenda Musical''' (BWV 1079) * '''6 consert brandeburgèis''' (1721) * '''13 consert për clavicèmbal e orchestra''' * '''3 consert për violin e orchestra''' (an tra cui BWV 1041-1043) * '''6 sonade për violin e clavicèmbal''' (BWV 1014-1019) * '''3 sonade për viola da gamba e clavicèmbal''' (BWV 1027-1029) * '''2 sonade për flaut e clavicèmbal''' (BWV 1030 e 1032) * '''3 sonade e 3 partìe për violin''' (BWV 1001-1006) * '''6 Suites për violonsel''' (BWV 1007-1012) * '''6 Suites fransèise''', '''6 Suites anglèise''' e '''6 Partìe''' për clavicèmbal * '''Ël Claviè bin temperà''' (2 volum, BWV 846-893) - 24 preludi e fuga për minca tonalità == Anliure == * [[Lipsia]] {{Fin}} [[Categorìa:Compositor alman|Bach, Johann Sebastian]] 8khslmyy0hotiun07orhxoko1arkvyi 0 110001 888288 888144 2026-05-29T15:50:49Z ~2026-22643-79 31534 888288 wikitext text/x-wiki [[Figura:Hear Music touchscreen.jpg|miniatura|N'utilisador ch'a dòvra un touchscreen]] Ël '''touchscreen''' (an anglèis, literal "scherm tàtil") a l'é na tecnologìa d'antërassion ch'a përmet a l'utent ëd controlé un dispositiv eletrònich an tocand diretament la surfassa dlë scherm. A l'é dovrà ant jë smartphone, tablet, bancomat, màchine industriaj, e àutri sistema automatisà. A elìmina la necessità ëd mouse o tastera, rendend l'antërassion pì intuitiva e direta. ==Stòria== Ij prim esperiment ëd touchscreen a armonto a j'agn '60, con ël sistema PLATO IV (1972) dovrà për l'educassion. Ant j'agn '80, ël HP-150 a l'ha portà ij touchscreen a jë scherm CRT con sensor a ragg infraross. La rivolussion a l'é rivà ant j'agn 2000 con l'iPhone d'Apple (2007) e soa amplementassion ëd touchscreen capacitiv multi-touch. Da antlora, la tecnologìa a l'é ëspantiasse an tuti ij setor, dai gieugh ai dispositiv médich. ==Strutura e Funsionament== Un touchscreen a l'é componù da: * Në scherm (LCD, OLED, o àutr) ch'a visualisa j'anformassion. * Na part sensìbil ai toch, con: ** Sensor resistiv: Doi strat condutor separà. Quand as toca, jë strat as colego e a rilevo la posission. ** Sensor capacitiv: A deuvra la càrica elétrica dël còrp uman për identifiché ël toch. * Un controller ch'a traduv ij signaj dij sensor an coordinà. * [[Software]] ch'a gestiss j'input e j'assion (es. deurbe n'app). ==Tipologìe== Resistiv: Econòmich, compatìbil con qualsëssìa ogèt (stil, guant), ma men precis. Capacitiv: Precis e sopòrt multi-touch, ma a deuvra mach dij toch con càrica elétrica (dij o stil dedicà). A onde acùstiche (SAW): A rileva ij toch con onde ëd son, dovrà ant j'ambient pùblich. Infraross: Rej ëd ragg IR ch'a rilevo l'ostrussion. Ideal për scren ëd grand dimension. ==Usagi Pràtich== Ij touchscreen a son dovrà ant: * Dispositiv mobij: Smartphone, tablet, e e-reader. * Commersi e servissi: Bancomat, màchine dël parchegi automàtich, [[Ordinator|ordinator]] ëd vol. * Educassion e travaj: Lavagne interative, tablet gràfich. * Salute: Strument ëd diagnòstica, schede médiche digitaj. * Automobilìstica: Sistema ëd navigassion e control clima. ==Avantagi e Svantagi== Avantagi: * Antuitiv e sempi da dovré. * Risparmia spassi (pa dë strument separà). * Possibilità ëd multi-touch (es. zoom, rotassion). Svantagi: * Sfòrs visual (ël dil a peul coaté part dlë scherm). * Durabilità limità (le surfasse a peulo s-ciapesse). * Problema ëd precision con dij sensor ëd bassa qualità. ==Evolussion Tecnològica== Ani 2000: Passagi dai sensor resistiv a coj capacitiv multi-touch. Ani 2010: Integrassion ëd scherm flessìbij e sensìbij a la pression (3D Touch). Al di d'ancheuj: * Touchscreen sota-lus (under-display): Sensor ëstërmà sota lë schem OLED për disegn sensa bordure. * Retroassion: Vibrassion ch'a smijo la sensassion ëd toché un boton real. * Touchscreen për ambient ùmid o con guant (tecnologìe capacitive avansà). ==Arferiment== ''Buxton, W. (2007). Touchscreen Technology: From Theory to Practice. MIT Press.'' ''Holman, D. (2015). The Evolution of Touch Interfaces. Journal of Interaction Science.'' [[Categorìa:Informàtica]] [[Categorìa:Tecnologìa]] [[Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI]] kxmiv1rv1hkiaeo07l8ugx4jvoux75k 888289 888288 2026-05-29T17:31:35Z Dragonòt 19 Gavà via le modìfiche ëd [[Special:Contributions/~2026-22643-79|~2026-22643-79]] ([[User talk:~2026-22643-79|ciaciarade]]), ël contnù a l'é stàit tirà andaré a l'ùltima version dl'utent [[User:Dragonòt|Dragonòt]] 888144 wikitext text/x-wiki [[Figura:Hear Music touchscreen.jpg|miniatura|N'utilisador ch'a dòvra un touchscreen]] [[Figura:Ecobee4 on the wall from an angle showing home screen.jpg|miniatura|Termòstat inteligent con touchscreen]] Ël '''touchscreen''' (an anglèis, literal "scherm tàtil") a l'é na tecnologìa d'antërassion ch'a përmet a l'utent ëd controlé un dispositiv eletrònich an tocand diretament la surfassa dlë scherm. A l'é dovrà ant jë smartphone, tablet, bancomat, màchine industriaj, e àutri sistema automatisà. A elìmina la necessità ëd mouse o tastera, rendend l'antërassion pì intuitiva e direta. ==Stòria== Ij prim esperiment ëd touchscreen a armonto a j'agn '60, con ël sistema PLATO IV (1972) dovrà për l'educassion. Ant j'agn '80, ël HP-150 a l'ha portà ij touchscreen a jë scherm CRT con sensor a ragg infraross. La rivolussion a l'é rivà ant j'agn 2000 con l'iPhone d'Apple (2007) e soa amplementassion ëd touchscreen capacitiv multi-touch. Da antlora, la tecnologìa a l'é ëspantiasse an tuti ij setor, dai gieugh ai dispositiv médich. ==Strutura e Funsionament== Un touchscreen a l'é componù da: * Në scherm (LCD, OLED, o àutr) ch'a visualisa j'anformassion. * Na part sensìbil ai toch, con: ** Sensor resistiv: Doi strat condutor separà. Quand as toca, jë strat as colego e a rilevo la posission. ** Sensor capacitiv: A deuvra la càrica elétrica dël còrp uman për identifiché ël toch. * Un controller ch'a traduv ij signaj dij sensor an coordinà. * [[Software]] ch'a gestiss j'input e j'assion (es. deurbe n'app). ==Tipologìe== Resistiv: Econòmich, compatìbil con qualsëssìa ogèt (stil, guant), ma men precis. Capacitiv: Precis e sopòrt multi-touch, ma a deuvra mach dij toch con càrica elétrica (dij o stil dedicà). A onde acùstiche (SAW): A rileva ij toch con onde ëd son, dovrà ant j'ambient pùblich. Infraross: Rej ëd ragg IR ch'a rilevo l'ostrussion. Ideal për scren ëd grand dimension. ==Usagi Pràtich== Ij touchscreen a son dovrà ant: * Dispositiv mobij: Smartphone, tablet, e e-reader. * Commersi e servissi: Bancomat, màchine dël parchegi automàtich, [[Ordinator|ordinator]] ëd vol. * Educassion e travaj: Lavagne interative, tablet gràfich. * Salute: Strument ëd diagnòstica, schede médiche digitaj. * Automobilìstica: Sistema ëd navigassion e control clima. ==Avantagi e Svantagi== Avantagi: * Antuitiv e sempi da dovré. * Risparmia spassi (pa dë strument separà). * Possibilità ëd multi-touch (es. zoom, rotassion). Svantagi: * Sfòrs visual (ël dil a peul coaté part dlë scherm). * Durabilità limità (le surfasse a peulo s-ciapesse). * Problema ëd precision con dij sensor ëd bassa qualità. ==Evolussion Tecnològica== Ani 2000: Passagi dai sensor resistiv a coj capacitiv multi-touch. Ani 2010: Integrassion ëd scherm flessìbij e sensìbij a la pression (3D Touch). Al di d'ancheuj: * Touchscreen sota-lus (under-display): Sensor ëstërmà sota lë schem OLED për disegn sensa bordure. * Retroassion: Vibrassion ch'a smijo la sensassion ëd toché un boton real. * Touchscreen për ambient ùmid o con guant (tecnologìe capacitive avansà). ==Arferiment== ''Buxton, W. (2007). Touchscreen Technology: From Theory to Practice. MIT Press.'' ''Holman, D. (2015). The Evolution of Touch Interfaces. Journal of Interaction Science.'' [[Categorìa:Informàtica]] [[Categorìa:Tecnologìa]] [[Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI]] pqfswrx5evr22byhcuwyalt44tonbe9 0 111887 888290 2026-05-29T19:32:17Z Mistico Dois 20859 Creà la pàgina con '{{Prinsipi}} '''Kenneth Noland''' (10 ëd aprile 1924 - 5 gené 2010) a l'é stàit un pitor [[Stat Unì d'América|american]]. {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Noland, Kenneth]]' 888290 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Kenneth Noland''' (10 ëd aprile 1924 - 5 gené 2010) a l'é stàit un pitor [[Stat Unì d'América|american]]. {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Noland, Kenneth]] rbz3oygujuuke200upshxa9dob1jfig 888291 888290 2026-05-29T19:32:52Z Mistico Dois 20859 888291 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Kenneth Noland''' (10 ëd aprile 1924 - 5 ëd avril 2010) a l'é stàit un pitor [[Stat Unì d'América|american]]. {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Noland, Kenneth]] nttrqnf82w2kxwu6o74uby75sgcx9lo