Wikipedia pmswiki https://pms.wikipedia.org/wiki/Intrada MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Media Special Discussion Utent Ciaciarade Wikipedia Discussion ant sla Wikipedia Figura Discussion dla figura MediaWiki Discussion dla MediaWiki Stamp Discussion dlë stamp Agiut Discussion ant sl'agiut Categorìa Discussion ant sla categorìa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 4437 888375 885020 2026-06-04T06:15:16Z Dragonòt 19 888375 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Flag of Norway.svg|thumb|160px|right]] La '''Norvegia''' (''Norge'' an [[Lenga norvegèisa (Bokmål)|norvegèis bokmål]], ''Noreg'' an [[Lenga norvegèisa (Nynorsk)|norvegèis nynorsk]]) a l'é un pais dl'[[Euròpa]] setentrional. A confin-a con [[Svessia]], [[Finlandia]] e [[Russia|Federassion Russa]] a est. A òvest a l'é bagnà da l'[[Océan Atlàntich]] ([[Mar dël Nòrd]] e [[Mar ëd Norvegia]]). La capital a l'é [[Òslo]]. A l'ha na surfassa ëd 385.207 km² e a conta anviron 5.627.400 abitant (2026). == Anté ch'as treuva == [[Figura:Europe-Norway.svg|300px|center]] Ël teritòri norvegèis a l'é montagnos, con ij famos fiord (fjord) ch'a sfrasso la còsta. Ël pont pì àut a l'é 'l Galdhøpiggen (2.469 m). La Norvegia a l'ha 'dcò d'ìsole polar (Svalbard, Jan Mayen e antàrtiche (Tèra dla Regina Maud, Ìsola ëd Peter I). == Stòria == La Norvegia a l'é stàita unificà dël 872 da Harald Bellca (''Harald Hårfagre''). Ant l'Età dij Viching (800-1050), ij norvegèis a l'han esplorà e colonisà l'[[Islanda]], la [[Groenlandia]] e 'l Vinland (América dël Nòrd). Dël 1397 a l'é intrà ant l'Union ëd Kalmar con Danimarca e Svessia. Dòp la dissolussion dël 1523, a l'é restà an union con la [[Danimarca]] fin-a al 1814 (Tratà 'd Kiel), peui a l'é stàita an union përsonal con la [[Svessia]] fin-a al 1905, cand a l'é dventà un regn independent. == Organisassion polìtica == La Norvegia (nòm ofissial: '''Kongeriket Norge / Kongeriket Noreg''') a l'é na monarchìa costitussional con un sistema parlamentar. Ël rè a l'é [[Harald V dla Norvegia|Harald V]] (dal 1991). Ël Prim Ministr a l'é Jonas Gahr Støre (dal 2021). La Norvegia a l'é '''pa''' mèmber dl'[[Union Europenga]] (a l'ha arfudà l'adesion con doi referendum: 1972 e 1994), ma a l'é part dlë Spassi Econòmich Europengh. == Economìa == La Norvegia a l'ha n'economìa motobin dësvlupà, basà dzortut an sj'idrocàrbur (petròli e gas dël [[Mar dël Nòrd]]), la pësca (salmon, mërluss), j'energìe arnovàbij (idroelétrica), e la costrussion ëd [[nav]]. A l'ha un fond sovran (''Oljefondet''), un dij pì gròss dël mond. == Anliure == * [[Òslo]] == References == <references/> {{Fin}} [[Categorìa:Norvegia| ]] l151imtgeek4t2z2rp1dz2toouugf5l 0 4439 888385 884716 2026-06-04T11:15:45Z P.V. 96 /* */ 888385 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Flag of Poland.svg|thumb]] La '''Polònia''' (''Polska'' an [[lenga polonèisa|polonèis]]) a l'é un pais dl'[[Euròpa]] sentr-oriental, con na stòria longa e motobin importanta. A confin-a a sud con la [[Slovachia]] e la [[Repùblica Ceca]], a est con l'[[Ucrain-a]] e la [[Bielorussia]], a nòrd-est con la [[Lituania]] e l'esclave russa ëd [[Kaliningrad]], e a òvest con la [[Gërmania]]. La capital a l'é [[Varsavia]] (''Warszawa'') . A l'ha na surfassa ëd {{formatnum:312696}} km² e a conta {{formatnum:38386000}} abitant (2019). Dal magg dël [[2004]] a l'é mèmber ëd l'[[Union Europenga]]. == Anté ch'as treuva == [[Figura:Europe_location_POL.png|thumb]] == Stòria moderna == La Polònia a l'é stàita fondà 'me stat dël [[966]] con ël batésim ëd [[Mieszko I]]. A l'é stàita un-a dle potense europee ant ij sécoj XIV-XVI, peui a l'é sparìa dle carte dël [[1795]] an séguit a le spartission an tra Russia, Prussia e Àustria. A l'é tornà independenta dël [[1918]] dòp la [[Prima guèra mondial]]. Dël [[1939]] a l'é stàita anvadùa da la Gërmania nasista e da l'Union Soviética, an ancaminand la [[Sconda guèra mondial]]. Dòp la guèra, a l'é stàita ant la zòna d'influensa soviética (Repùblica Popolar Polaca) fin al [[1989]], quand con ël moviment [[Solidarność]] e la dissolussion dël [[Pat ëd Varsavia|Pat ëd Varsavia]], a l'ha arpijà la stra dla democrassìa. == Geografìa == Ël teritòri a l'é pian (Pianura Europengh-a), con le montagne a sud (Carpassi, Sudet). A l'é traversà da vàire fium, ij pì important a son la [[Vìstola]] (Wisła) e l'[[Óder]] (Odra). A l'ha na còsta an sël [[Mar Bàltich]]. == Conomìa == La moneda ufissial a l'é lë [[zloty]] (PLN). L'economìa a l'é motobin an chërsùa d'apress l'intrada ant l'UE, con n'industrialisassion fòrta (mecànica, automòbil, eletrònica), servissi e n'agricoltura moderna. A l'é l'ùnica economìa europenga ch'a l'ha nen patì la recession dël [[2008]]. == Organisassion polìtica == La Polònia (nòm ofissial: '''Rzeczpospolita Polska''') a l'é na [[repùblica]] parlamentar. Ël pressident a l'é [[Andrzej Duda]], an càrica dal [[2015]] (rielegiù dël [[2020]]). Ël Prim Ministr a l'é [[Donald Tusk]], an càrica dal [[2023]], ch'a l'ha già guidà 'l govern dal [[2007]] al [[2014]]. Ël parlament a l'é bicameral (Sejm e Senat). == Cultura == La Polònia a l'ha na tradission cultural motobin rica, con përsonagi com ël compositor [[Frédéric Chopin]], ël físich e chimich [[Marie Curie]] e 'l poeta [[Wisława Szymborska]] (Premi Nobel). La lenga ufissial a l'é 'l polonèis, na lenga slava scrivùa con caràter latin. La religion pì spantià a l'é 'l catolicésim (quasi 90% dla popolassion). Le sità d'interesse a son [[Cracòvia]] con sò castel real e la min-a 'd sal ëd Wieliczka, [[Varsavia]] con sò sènter stòrich arconstruì d'apress la guèra, e [[Danzica]] an sla còsta. == A pòrto sò nòm == * [[Polòni]] == Anliure esterne == {{Interprogetto}} {{Fin}} [[Categorìa:Polònia| ]] neez4fc4usuy1jkdpqzu55qcaqafz1t 0 7815 888376 827540 2026-06-04T07:31:12Z Franjklogos 3605 888376 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} As ciama '''art marginal''' (o, ëdcò '''art brut''') cola forma d'art ch'a esprim dij valor sërvaj ch'as dëstaco da l'academia. A l'é soens identificà con l'art creà da fòj, masnà e përson-e marginaj e soa consacrassion tanme art a l'é dovùa a [[Jean Dubuffet]].<br> Produssion catalogà an cost filon a son ij dissegn ëd [[Raphaël Lonné]], coj ëd [[Guillaume Pujolle]] (fàit con anciòstr e meisin-e 'me [[mercurocròm]] e [[tenzura ëd jòdio]]), j'euvre d'[[Auguste Forestier]], ël palass costruì da [[Cheval]] a [[Hauterive]], ant la [[Drôme]], an tra 'l 1879 e 'l 1912, che [[Malraux]] a l'ha classificà dël 1969 tanme monument ëstòrich.<br> Un musé consacrà mach a l'art marginal as treuva a [[Losana]]. {{Fin}} [[Categorìa:Art e costume]] lr7yvgs5awj2vhurcjufi746e9zdwji 888377 888376 2026-06-04T07:32:39Z Franjklogos 3605 888377 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} As ciama '''art marginal''' (o, ëdcò '''art brut''') cola forma d'art ch'a esprim dij valor sërvaj ch'as dëstaco da l'academia. A l'é soens identificà con l'art creà da fòj, masnà e përson-e marginaj e soa consacrassion tanme art a l'é dovùa a [[Jean Dubuffet]].<br> Produssion catalogà an cost filon a son ij dissegn ëd [[Raphaël Lonné]], coj ëd [[Guillaume Pujolle]] (fàit con anciòstr e meisin-e 'me [[mercurocròm]] e [[tenzura ëd jòdio]]), j'euvre d'[[Auguste Forestier]], ël palass costruì da [[Cheval]] a [[Hauterive]], ant la [[Drôme]], an tra 'l 1879 e 'l 1912, che [[Malraux]] a l'ha classificà dël 1969 tanme monument ëstòrich.<br> Un musé consacrà mach a l'art marginal as treuva a [[Losan-na]]. {{Fin}} [[Categorìa:Art e costume]] qfqax034tj3wwp4s6vftoifvjk5c7qe 0 31298 888370 736332 2026-06-03T20:58:49Z Kwamikagami 2825 merge 888370 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Lenga kaxuiâna]] qpvdo3t28nk7dx803l15a81np1fjzoq 0 31315 888371 539850 2026-06-03T21:02:25Z Kwamikagami 2825 merge 888371 wikitext text/x-wiki <!---'''Lenga kaxuiâna/sikiana'''--> {{Prinsipi}} == Pais an dova a l'é parlà == La '''lenga kaxuiâna''' o '''sikiana''' a fa part ëd le [[lenghe carib]] e a l'é parlà dzortut an [[Brasil]]. == Classìfica == Në schema ëd classìfica dël '''Kaxuiâna/Sikiana''' a peul esse: * lenghe carib ** lenghe carib setentrionaj *** lenghe guiana est-òvest **** lenghe waiwai ***** '''lenga kaxuiâna''' ****** lenghe sikiana == Còdes ISO == * Còdes ISO 639-3: '''kbb''', '''sik''' == Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse == http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kbb http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sik {{Fin}} [[Categorìa:Lenghe sikiana]] [[Categorìa:Lenghe guiana meridional]] [[Categorìa:Lenghe dël Brasil]] hjhup3osz4hd71nfso2owllpoan76l2 0 37612 888372 888337 2026-06-04T04:00:59Z ~2026-30769-34 31791 888372 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Mendelssohn Bartholdy.jpg|thumb|right|200px|Felix Mendelssohn Bartholdy]] '''Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy''' ([[Amborgh]], 3 fërvé 1809 – [[Lipsia]], 4 novèmber 1847) a l'é stàit un compositor, diretor d'orchestra e pianista [[Gërmania|alman]] dël perìod romàntich. A l'é considerà un dij pì important compositor dla prima mità dël sécol XIX, avosà për sò stil elegant e melodios, e për soa euvra an sla [[mùsica]] sacra e da [[cambra]]. Nà an na famija ebrea convertìa al [[protestantésim]], a l'ha mostrà un talent musical strasordinari fin da giovo. A l'ha studià sota Karl Friedrich Zelter e a l'é dventà amis ëd [[Johann Wolfgang von Goethe]] . Dël 1829, a l'ha organisà a [[Berlin]] na famosa esecussion dla ''Passion second San Maté'' ëd [[Johann Sebastian Bach|Bach]], ch'a l'ha contribuì a la "rinàssita" dl'euvra dël compositor baròch. A l'é stàit diretor dla Gewandhaus ëd Lipsia dal 1835 al 1847, an elevand l'orchestra a në standard motobin àut. A l'ha fondà 'dcò ël Conservatòri ëd Lipsia dël 1843. Soa euvra pì conossùa a l'é la duvertura e la mùsica dë scena për ël ''Seugn ëd na neuit ëd mesa istà'' ëd [[William Shakespeare|Shakespeare]] (1826), dont la "Marcia Nussial" a l'é dventà un dij bran pì famos dël mond. == Euvre prinsipaj == * 5 [[Sinfonìa|sinfonìe]] (le pì conossùe: la n. 3 "Scossèisa" op, 56, 1842, e la n. 4 "Italian-a" op. 90, 1833) * 2 consert për [[pianofòrt]] e orchestra op. 25 (1831) e 41 (1837) * 1 consert për [[violin]] e orchestra (op. 64, 1844) * Mùsica dë scena: ''Antigone'' (op. 55, 1841), ''Seugn ëd na neuit ëd mesa istà'' (op. 61, 1843), ''Atalia'' (op. 74, 1845) e ''Edipo a Colono'' (op. 93, 1845) * Oratòri: ''Paulus'' (op. 36, 1836) e ''Elias'' (op. 70, 1846) * Mùsica da cambra: 6 quartèt d'arch, 3 sonade për violin e pianofòrt, 2 sonade për violonsel e pianofòrt, 1 sonada për viòla e pianofòrt, 1 sonada për clarinett e pianofòrt * Pianofòrt: 3 sonade * Òrgan: 3 preludi e fughe op. 37 (1837), 6 sonade (op. 65, 1845) * Pì che 80 ''lieder'' (canson për vos e pianofòrt) {{Fin}} [[Categorìa:Compositor alman|Mendelssohn Bartholdy, Felix]] 8hw4ujy8wpo0ltediqbi700pvao9n1f 888373 888372 2026-06-04T04:02:02Z ~2026-30769-34 31791 888373 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Mendelssohn Bartholdy.jpg|thumb|right|200px|Felix Mendelssohn Bartholdy]] '''Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy''' ([[Amborgh]], 3 fërvé 1809 – [[Lipsia]], 4 novèmber 1847) a l'é stàit un compositor, diretor d'orchestra e pianista [[Gërmania|alman]] dël perìod romàntich. A l'é considerà un dij pì important compositor dla prima mità dël sécol XIX, avosà për sò stil elegant e melodios, e për soa euvra an sla [[mùsica]] sacra e da [[cambra]]. Nà an na famija ebrea convertìa al [[protestantésim]], a l'ha mostrà un talent musical strasordinari fin da giovo. A l'ha studià sota Karl Friedrich Zelter e a l'é dventà amis ëd [[Johann Wolfgang von Goethe]] . Dël 1829, a l'ha organisà a [[Berlin]] na famosa esecussion dla ''Passion second San Maté'' ëd [[Johann Sebastian Bach|Bach]], ch'a l'ha contribuì a la "rinàssita" dl'euvra dël compositor baròch. A l'é stàit diretor dla Gewandhaus ëd Lipsia dal 1835 al 1847, an elevand l'orchestra a në standard motobin àut. A l'ha fondà 'dcò ël Conservatòri ëd Lipsia dël 1843. Soa euvra pì conossùa a l'é la duvertura e la mùsica dë scena për ël ''Seugn ëd na neuit ëd mesa istà'' ëd [[William Shakespeare|Shakespeare]] (1826), dont la "Marcia Nussial" a l'é dventà un dij bran pì famos dël mond. == Euvre prinsipaj == * 5 [[Sinfonìa|sinfonìe]] (le pì conossùe: la n. 3 "Scossèisa" op, 56, 1842, e la n. 4 "Italian-a" op. 90, 1833) * 2 consert për [[pianofòrt]] e orchestra op. 25 (1831) e 41 (1837) * 1 consert për [[violin]] e orchestra (op. 64, 1844) * Mùsica dë scena: ''Antigone'' (op. 55, 1841), ''Seugn ëd na neuit ëd mesa istà'' (op. 61, 1843), ''Atalia'' (op. 74, 1845) e ''Edipo a Colono'' (op. 93, 1845) * Oratòri: ''Paulus'' (op. 36, 1836) e ''Elias'' (op. 70, 1846) * Mùsica da cambra: 6 quartèt d'arch, 3 sonade për violin e pianofòrt, 2 sonade për violonsel e pianofòrt, 1 sonada për viòla e pianofòrt, 1 sonada për clarinëtt e pianofòrt * Pianofòrt: 3 sonade * Òrgan: 3 preludi e fughe op. 37 (1837), 6 sonade (op. 65, 1845) * Pì che 80 ''lieder'' (canson për vos e pianofòrt) {{Fin}} [[Categorìa:Compositor alman|Mendelssohn Bartholdy, Felix]] 941qt9teent2gup93vpi545xgpq6vrt 888374 888373 2026-06-04T06:06:26Z Dragonòt 19 Protegiù "[[Felix Mendelssohn Bartholdy]]" ([Modìfica=Bloché j'utent nen registrà] (për sempe) [Tramuda=Bloché j'utent nen registrà] (për sempe)) 888373 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Mendelssohn Bartholdy.jpg|thumb|right|200px|Felix Mendelssohn Bartholdy]] '''Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy''' ([[Amborgh]], 3 fërvé 1809 – [[Lipsia]], 4 novèmber 1847) a l'é stàit un compositor, diretor d'orchestra e pianista [[Gërmania|alman]] dël perìod romàntich. A l'é considerà un dij pì important compositor dla prima mità dël sécol XIX, avosà për sò stil elegant e melodios, e për soa euvra an sla [[mùsica]] sacra e da [[cambra]]. Nà an na famija ebrea convertìa al [[protestantésim]], a l'ha mostrà un talent musical strasordinari fin da giovo. A l'ha studià sota Karl Friedrich Zelter e a l'é dventà amis ëd [[Johann Wolfgang von Goethe]] . Dël 1829, a l'ha organisà a [[Berlin]] na famosa esecussion dla ''Passion second San Maté'' ëd [[Johann Sebastian Bach|Bach]], ch'a l'ha contribuì a la "rinàssita" dl'euvra dël compositor baròch. A l'é stàit diretor dla Gewandhaus ëd Lipsia dal 1835 al 1847, an elevand l'orchestra a në standard motobin àut. A l'ha fondà 'dcò ël Conservatòri ëd Lipsia dël 1843. Soa euvra pì conossùa a l'é la duvertura e la mùsica dë scena për ël ''Seugn ëd na neuit ëd mesa istà'' ëd [[William Shakespeare|Shakespeare]] (1826), dont la "Marcia Nussial" a l'é dventà un dij bran pì famos dël mond. == Euvre prinsipaj == * 5 [[Sinfonìa|sinfonìe]] (le pì conossùe: la n. 3 "Scossèisa" op, 56, 1842, e la n. 4 "Italian-a" op. 90, 1833) * 2 consert për [[pianofòrt]] e orchestra op. 25 (1831) e 41 (1837) * 1 consert për [[violin]] e orchestra (op. 64, 1844) * Mùsica dë scena: ''Antigone'' (op. 55, 1841), ''Seugn ëd na neuit ëd mesa istà'' (op. 61, 1843), ''Atalia'' (op. 74, 1845) e ''Edipo a Colono'' (op. 93, 1845) * Oratòri: ''Paulus'' (op. 36, 1836) e ''Elias'' (op. 70, 1846) * Mùsica da cambra: 6 quartèt d'arch, 3 sonade për violin e pianofòrt, 2 sonade për violonsel e pianofòrt, 1 sonada për viòla e pianofòrt, 1 sonada për clarinëtt e pianofòrt * Pianofòrt: 3 sonade * Òrgan: 3 preludi e fughe op. 37 (1837), 6 sonade (op. 65, 1845) * Pì che 80 ''lieder'' (canson për vos e pianofòrt) {{Fin}} [[Categorìa:Compositor alman|Mendelssohn Bartholdy, Felix]] 941qt9teent2gup93vpi545xgpq6vrt 0 52933 888380 780033 2026-06-04T07:40:47Z Dragonòt 19 888380 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} As definiss '''sistema anterativ''' (an [[lenga anglèisa|anglèis]] ''interactive system'') doi o pì comunicant angagià ant ël process ëd definì soa relassion. An '''sociologìa''' e ant la '''teorìa dla comunicassion''', a son dij [[sistema]] anté che l'[[assion]] ëd mincadun dij comunicant a dà un significà a cola dj'àutri. Ij sistema anterativ a son dzortut studià ant la '''cibernética''' e ant l'anàlisi dël discors. == Anliure an sla Ragnà == * [[Sibernética]] * [[Sistema]] * [[Comunicassion]] {{Fin}} [[Categorìa:Comunicassion]] rzewpfy7ylxn76s6c0iezlbbn6shbe9 0 64401 888381 375297 2026-06-04T07:45:11Z Dragonòt 19 888381 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Pizzo Lupo''' a l'é na montagna ëd [[Sicilia]] àuta 1.092 méter. A l'é un-a dle sime pì àute dël comun ëd [[Cammarata]] e a l'é comprèisa ant ël sènter d'amportansa comunitaria (SIC) “Fortësse ëd Castronuovo, Pizzo Lupo, Gurghi ëd Sant'Andrea” (ITA020011). La montagna as treuva ant la Val dël Platani e a l'é caraterisà da 'n paesagi boscà, con [[rol]] e [[Quercus ilex]] ch'a chërso an sle colin-e. La zòna a l'é avosà për soa rica biodiversità e për l'habitat ëd vàire [[specie]] ràire. D'àutri ''Pizzo Lupo'' an Sicilia a son: * '''Pizzo Lupo''' (801 m), a [[Trabia]] ([[Provincia ëd Palerm]]). * '''Pizzo del Lupo''' (192 m), a [[Sant'Angelo Muxaro]] ([[Provincia d'Agrigent]]). * '''Pizzo Passo del Lupo''' (611 m), ant la Riserva Natural Orientà Zingaro (Sità metropolitan-a ëd Palerm e [[Provincia ëd Tràpani]]). {{Fin}} [[Categorìa:Montagne|Pizzolupo]] [[Categorìa:Sicilia|Pizzolupo]] qumf9rnbaqjcmehtl136a99wiwpwr73 0 69122 888365 406723 2026-06-03T11:59:34Z Dragonòt 19 888365 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Honoré Camos''' (nòm complet Honoré Théodore Camos, nassù dël 1906 o 1905, mòrt dël 1991) a l'é stàit un pitor e ceramista fransèis, avosà për ij sò dipint ëd natura mòrta e d'osej esòtich, e për soa atività artìstica an [[Provensa]]. == Vita e cariera == A l'é stàit ativ dzortut ant la sità ëd [[Vallauris]], ant j'[[Alp Marìtime]]. Soa art a l'ha marcà la stòria artìstica dla sità, e chiel a l'é mòrt a Vallauris. A l'é stàit pare 'd Jean Camos, nassù dël 1936. Sò nòm a l'é stàit associà a la galarìa e al musé ch'a pòrta sò nòm a Bargemon, ant l'antica capela ''Saint-Etienne'' (costruìa dël sécol ch'a fa XI e peui restaurà), andoa a son esponùe soe euvre. Dël 1988, sò bust an sira a l'é stàit esponù al Musée Grévin. == Euvre == Soe euvre a son motobin colorà e a comprendo : * '''Piture d'osej''' (es. ''Songbirds'', ''Greater Bird of Paradise'', ''Two Tucans'', ''Blue Ara''). * '''Natura mòrta''' (es. ''Im Hühnerstall'', ''Intérieur de grange'', ''Still Life with lilacs''). * '''Sogèt provensaj e paisage'''. * '''Euvre an ceràmica''' (es. carreau de faïence, pied de lampe). Camos a l'ha firmà soe euvre tant 'me "''H. Camos''", "''Honore Camos''", "''T. Camos''" o "''Camos''". Soa tècnica a l'é stàita dzortut l'euli su tèila o su panel. == Musé e esposission == * Musée Camos (o Musée-Galerie Honoré Camos), a Bargemon (Fransa), dedicà a soa vita e a soa euvra. * Soe euvre a son trovasse an vàire aste 'd vëndita an Euròpa e ant jë Stat Unì (es. Christie's, Roland Auctions, Litchfield Auctions). == A pòrto sò nòm == *[[Musé galarìa Honoré-Camos]] == Anliure == * [[Pitura]] {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Camos, Honoré]] 6pdkvrgsdigf0hgmuhjd14ey6b9jl6q 0 69445 888378 807205 2026-06-04T07:36:48Z Dragonòt 19 888378 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} La '''sima dlë Fenouillet''' (an [[lenga fransèisa|fransèis]]: ''Sommet de Fenouillet'' o ''Mont Fenouillet'') a l'é na sima dël '''massiss dle Maurette''' (''Massif des Maures''), ant ël Var, an [[Fransa]]. A l'ha n'autëssa ëd '''291 méter''' . == Geografia == As treuva ant ël comun ëd '''La Crau''', davzin a la località ëd '''La Bayorre''' e a l'arvista dij '''Martins''' . Soe coordinà geogràfiche a son 43° 8' 6" N e 6° 5' 49" E. As treuva an [[Provensa-Alp-Còsta Asura]]. == Toponomàstica == Ël nòm a l'é stàit fornì an [[lenga piemontèisa]] da '''Wikipedia an piemontèis''' . Sòn a l'é n'esempi d'adatassion lenghìstica dël topònim originari fransèis (''Fenouillet''). == Anliure == * [[Var (dipartiment)]] * [[La Crau]] {{Fin}} [[Categorìa:Riliev fransèis|Fenouillet]] pota8fhtukrp4r8o2dockjdtziljzsr 888379 888378 2026-06-04T07:37:38Z Dragonòt 19 888379 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Fenouillet_pano.JPG|thumb|Fenouillet]] La '''sima dlë Fenouillet''' (an [[lenga fransèisa|fransèis]]: ''Sommet de Fenouillet'' o ''Mont Fenouillet'') a l'é na sima dël '''massiss dle Maurette''' (''Massif des Maures''), ant ël Var, an [[Fransa]]. A l'ha n'autëssa ëd '''291 méter''' . == Geografia == As treuva ant ël comun ëd '''La Crau''', davzin a la località ëd '''La Bayorre''' e a l'arvista dij '''Martins''' . Soe coordinà geogràfiche a son 43° 8' 6" N e 6° 5' 49" E. As treuva an [[Provensa-Alp-Còsta Asura]]. == Toponomàstica == Ël nòm a l'é stàit fornì an [[lenga piemontèisa]] da '''Wikipedia an piemontèis''' . Sòn a l'é n'esempi d'adatassion lenghìstica dël topònim originari fransèis (''Fenouillet''). == Anliure == * [[Var (dipartiment)]] * [[La Crau]] {{Fin}} [[Categorìa:Riliev fransèis|Fenouillet]] ruxnod2k0bhx20eke0u7sex7ym1h97l 0 82682 888368 776339 2026-06-03T15:41:46Z Dragonòt 19 888368 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} L''''energìa''' a l'é la propietà d'un còrp o d'un sistema ëd còrp ch'a përmet ëd fé dël [[travaj]], visadì ëd trasmëtte moviment o cambié lë stat ëd la materia. A l'é 'n concet fondamental dla [[fìsica]] e dla [[chìmica]]. == Forme d'energìa == La fìsica a distingh vàire forme d'energìa: * '''[[Energìa cinética]]''': l'energìa dël moviment (es. na vitura ch'a marcia, n'eletron an moviment). * '''[[Energìa potensial]]''': l'energìa "ancorà" ant la posission d'un còrp (es. na pera àuta, n'elàstich tirant). * '''Energìa gravitassional''': forma d'energìa potensial ch'a dipend da l'autëssa 'd n'oget ant un camp gravitassional. * '''Energìa elàstica''': forma d'energìa potensial ch'a dipend da la deformassion d'un còrp elàstich (es. mòla). * '''Energìa térmica''': a l'é l'energìa associà al moviment ëd le partìcole (àtom e molécole) ch'a formo la materia. * '''Energìa chìmica''': a l'é l'energìa ch'as lìbera o ch'as assorb durant na reassion chìmica. * '''Energìa nuclear''': a l'é l'energìa ch'a l'é ancreusa ant ël [[cheur]] dj'[[àtom]], ch'as lìbera con la fission o la fusion. == Prinsipi ëd conservassion == L'energìa a peul nen esse creà nì dëstruta (prim prinsipi ëd la termodinàmica). Ij sistema isolà a na goerno la quantità total. L'energìa a peul mach esse cambià da na forma a n'àutra. Për esempi, ant na pila elétrica, l'energìa chìmica as trasforma an energìa elétrica. Ant na lampadin-a, l'energìa elétrica as trasforma an energìa lusinosa e an energìa térmica. == Unità dë mzura == L'unità dë mzura dl'energìa ant ël Sistema Antërnassional a l'é 'l [[joule]] (J). An àutri [[contest]] as deuvro: * la [[calorìa]] (cal) për l'energìa térmica, * l'eletronvolt (eV) për l'energìa dle partìcole subatòmiche, * ël chilowatora (kWh) për l'energìa elétrica, dzortut an àmbit doméstich. == Anliure == * [[Travaj]] * [[Potensa]] * [[Termodinàmica]] {{Fin}} [[Categorìa:Fìsica]] 92hc39c5nkfh6tz525p2tnhbwzr29th 888369 888368 2026-06-03T15:43:33Z Dragonòt 19 888369 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Hot_metalwork.jpg|thumb|Energìa tèrmica]] L''''energìa''' a l'é la propietà d'un còrp o d'un sistema ëd còrp ch'a përmet ëd fé dël [[travaj]], visadì ëd trasmëtte moviment o cambié lë stat ëd la materia. A l'é 'n concet fondamental dla [[fìsica]] e dla [[chìmica]]. == Forme d'energìa == La fìsica a distingh vàire forme d'energìa: * '''[[Energìa cinética]]''': l'energìa dël moviment (es. na vitura ch'a marcia, n'eletron an moviment). * '''[[Energìa potensial]]''': l'energìa "ancorà" ant la posission d'un còrp (es. na pera àuta, n'elàstich tirant). * '''Energìa gravitassional''': forma d'energìa potensial ch'a dipend da l'autëssa 'd n'oget ant un camp gravitassional. * '''Energìa elàstica''': forma d'energìa potensial ch'a dipend da la deformassion d'un còrp elàstich (es. mòla). * '''Energìa tèrmica''': a l'é l'energìa associà al moviment ëd le partìcole (àtom e molécole) ch'a formo la materia. * '''Energìa chìmica''': a l'é l'energìa ch'as lìbera o ch'as assorb durant na reassion chìmica. * '''Energìa nuclear''': a l'é l'energìa ch'a l'é ancreusa ant ël [[cheur]] dj'[[àtom]], ch'as lìbera con la fission o la fusion. == Prinsipi ëd conservassion == L'energìa a peul nen esse creà nì dëstruta (prim prinsipi ëd la termodinàmica). Ij sistema isolà a na goerno la quantità total. L'energìa a peul mach esse cambià da na forma a n'àutra. Për esempi, ant na pila elétrica, l'energìa chìmica as trasforma an energìa elétrica. Ant na lampadin-a, l'energìa elétrica as trasforma an energìa lusinosa e an energìa tèrmica. == Unità dë mzura == L'unità dë mzura dl'energìa ant ël Sistema Antërnassional a l'é 'l [[joule]] (J). An àutri [[contest]] as deuvro: * la [[calorìa]] (cal) për l'energìa tèrmica, * l'eletronvolt (eV) për l'energìa dle partìcole subatòmiche, * ël chilowatora (kWh) për l'energìa elétrica, dzortut an àmbit doméstich. == Anliure == * [[Travaj]] * [[Potensa]] * [[Termodinàmica]] {{Fin}} [[Categorìa:Fìsica]] 2l0fw6aoulbermzu5ykgv9j5lujgwr2 0 87222 888383 774345 2026-06-04T08:40:15Z Dragonòt 19 888383 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Uran''' (an [[lenga greca|grech antich]]: Oὐρανός, ''Ouranós'') a l'era 'l [[dé]] primodial dël cel ant la mitologìa greca. A l'era fieul e consòrt ëd Gea (la Tèra), e pare dij Titan, dij Ciclòp e dj'Ecatonchir. Second la ''Teogonìa'' d'[[Esìod]] (sécol ch'a fa VIII aGC), Uran a l'era nassù da Gea da sol, për coatela. Ansema a Gea a l'ha generà la prima generassion ëd divinità. Për ël rapòrt 'd vërgogna anvers ij sò fieuj mostruos (Ecatonchir), a-j tnisìa 'mprisonà ant ël Tàrtar. Gea, anrabià, a l'ha ciamà ai sò fieuj ëd castré Uran. Mach ël pì giovo, Cròno, a l'ha acetà: a l'ha evirà sò pare e a l'ha campà ij sò testìcoj ant ël mar. Dal [[sangh]] ch'a l'é spatarasse a son nassù j'Erij e le Furie; da lë sperma ch'a l'é mës-ciasse con la s-ciuma ëd mar a l'é nassùa Afrodite. Dòp la castrassion, Uran a l'é artirasse dal podèj e a l'ha lassà 'l regn ai Titan, ma chiel a l'é restà sempe na presensa ativa ant l'univers. Ant l'art antica, Uran a l'é rafigurà 'me 'n vej ch'a ten ël [[cel]] an sle spale. Ij [[Roman]] a l'han identificà Uran con Ciel (''Caelus''). Ant la [[astronomìa]], a pòrta sò nòm ël pianeta [[Uran (pianeta)|Uran]] e l'element chìmich [[urani]]. == Anliure == * [[Uran (pianeta)]] {{Fin}} [[Categorìa:Mitologìa]] fyljdno1bb1tuibpmpze6htgx8mcmyb 888384 888383 2026-06-04T08:41:09Z Dragonòt 19 888384 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Altar_Pérgamo_Urano_01.JPG|thumb|Uran]] '''Uran''' (an [[lenga greca|grech antich]]: Oὐρανός, ''Ouranós'') a l'era 'l [[dé]] primodial dël cel ant la mitologìa greca. A l'era fieul e consòrt ëd Gea (la Tèra), e pare dij Titan, dij Ciclòp e dj'Ecatonchir. Second la ''Teogonìa'' d'[[Esìod]] (sécol ch'a fa VIII aGC), Uran a l'era nassù da Gea da sol, për coatela. Ansema a Gea a l'ha generà la prima generassion ëd divinità. Për ël rapòrt 'd vërgogna anvers ij sò fieuj mostruos (Ecatonchir), a-j tnisìa 'mprisonà ant ël Tàrtar. Gea, anrabià, a l'ha ciamà ai sò fieuj ëd castré Uran. Mach ël pì giovo, Cròno, a l'ha acetà: a l'ha evirà sò pare e a l'ha campà ij sò testìcoj ant ël mar. Dal [[sangh]] ch'a l'é spatarasse a son nassù j'Erij e le Furie; da lë sperma ch'a l'é mës-ciasse con la s-ciuma ëd mar a l'é nassùa Afrodite. Dòp la castrassion, Uran a l'é artirasse dal podèj e a l'ha lassà 'l regn ai Titan, ma chiel a l'é restà sempe na presensa ativa ant l'univers. Ant l'art antica, Uran a l'é rafigurà 'me 'n vej ch'a ten ël [[cel]] an sle spale. Ij [[Roman]] a l'han identificà Uran con Ciel (''Caelus''). Ant la [[astronomìa]], a pòrta sò nòm ël pianeta [[Uran (pianeta)|Uran]] e l'element chìmich [[urani]]. == Anliure == * [[Uran (pianeta)]] {{Fin}} [[Categorìa:Mitologìa]] gm6g7kn7gxantno7upi4rnll7r26wgd 0 94020 888366 845547 2026-06-03T13:56:20Z Dragonòt 19 888366 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} L''''ora''' (sìmbol: '''h''' ) a l'é n'unità dë mzura dël [[temp]] basà an sla durà dël di. A l'é dovrà an [[astronomìa]] ëdcò për mzuré j'àngoj. L'ora a l'é part dël sistema sessagesimal babilonèis. A l'é nen n'unità dël Sistema Antërnassional (SI), ma a l'é acetà për l'usagi con ël SI. == Definission == 1 ora a val 60 minute, visadì 3600 second : <center><math>1\ h = 60\ min = 3600\ s</math></center> Un [[di]] a l'é formà da 24 ore. La definission moderna a l'é basà an sj'[[arlògi atòmich]] e a peul esse agiornà (për manten-e UTC sincronisà). == Stòria == Ant l'Età antica, ij Babilonèis a l'han anandià la division dël di an 24 ore, basà an sël nùmer 60. Për ij [[Grech antich]], la durà dl'ora a variava con la stagion (''''ora stagional''''). J'[[Egissi]] a l'avìo 'dcò dividù 'l temp con arlògi d'eva. == Anliure == * [[Temp]] * [[Second]] * [[Arlògi]] {{Fin}} [[Categorìa:Sistema d'amzura dël temp]] 4w0ksgiotiy2l9vpny5vzxgn4ym9zi0 888367 888366 2026-06-03T13:57:30Z Dragonòt 19 888367 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:AnalogClockAnimation1_2hands_1h_in_6sec.gif|thumb|N'ora]] L''''ora''' (sìmbol: '''h''' ) a l'é n'unità dë mzura dël [[temp]] basà an sla durà dël di. A l'é dovrà an [[astronomìa]] ëdcò për mzuré j'àngoj. L'ora a l'é part dël sistema sessagesimal babilonèis. A l'é nen n'unità dël Sistema Antërnassional (SI), ma a l'é acetà për l'usagi con ël SI. == Definission == 1 ora a val 60 minute, visadì 3600 second : <center><math>1\ h = 60\ min = 3600\ s</math></center> Un [[di]] a l'é formà da 24 ore. La definission moderna a l'é basà an sj'[[arlògi atòmich]] e a peul esse agiornà (për manten-e UTC sincronisà). == Stòria == Ant l'Età antica, ij Babilonèis a l'han anandià la division dël di an 24 ore, basà an sël nùmer 60. Për ij [[Grech antich]], la durà dl'ora a variava con la stagion (''''ora stagional''''). J'[[Egissi]] a l'avìo 'dcò dividù 'l temp con arlògi d'eva. == Anliure == * [[Temp]] * [[Second]] * [[Arlògi]] {{Fin}} [[Categorìa:Sistema d'amzura dël temp]] rxfxbd9dplcxsgkrxljn87phje9cs0s 0 111889 888382 2026-06-04T08:27:18Z Franjklogos 3605 Creà la pàgina con '{{Prinsipi}} '''Raphaël Lonné''' ([[Montfort-en-Chalosse]], 4 maj 1910 - [[Paris]], 12 novèmber 1989) a l'é stàit në pitor [[Fransa|fransèis]].<br /> {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Lonné, Raphaël]]' 888382 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Raphaël Lonné''' ([[Montfort-en-Chalosse]], 4 maj 1910 - [[Paris]], 12 novèmber 1989) a l'é stàit në pitor [[Fransa|fransèis]].<br /> {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Lonné, Raphaël]] dl0eu0iz1hpjsqhkjodduaoei3vxhup