Wikipedia pmswiki https://pms.wikipedia.org/wiki/Intrada MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Media Special Discussion Utent Ciaciarade Wikipedia Discussion ant sla Wikipedia Figura Discussion dla figura MediaWiki Discussion dla MediaWiki Stamp Discussion dlë stamp Agiut Discussion ant sl'agiut Categorìa Discussion ant sla categorìa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 5730 888470 872262 2026-06-07T20:18:55Z Dragonòt 19 888470 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Flag of Kyrgyzstan.svg|thumbnail|destra|160px]] Ël '''Kirghizistan''' (an kirghiz: '''Кыргызстан'''), ofissialment '''Repùblica Kirghisa''' (Кыргыз Республикасы), a l'é un pais sensa sboch al mar dl'[[Asia]] central. A l'é 'l pais pì a nòrd dël [[Tagikistan]] e a l'é conossù për ij sò paesagi montagnos (ël 95% dël teritòri a l'é quatà da [[montagne]]). A confin-a con [[Kazakistan]] a nòrd, [[Cin-a]] a est, [[Uzbekistan]] a òvest, e [[Tagikistan]] a sud. La capital e la sità pì popolà a l'é [[Bishkek]]. A l'ha na surfassa ëd 199.949 km² e a conta 7.200.000 abitant (2024). == Anté ch'as treuva == [[Figura:LocationKyrgyzstan.png|300px|center]] Ël Kirghizistan a l'é në [[stat]] montagnos, con ij pich pi àut dël Tien Shan (''Montagne dël Cel''). A l'ha 'l Lagh Issyk-Kul (scond lagh pi gròss dël mond për volum d'eva dossa, dòp ël [[Lagh Bajkal]]), ch'a l'é 'n leu ëd turism amportant. == Stòria == Ël Kirghizistan a l'é stàit popolà dai kirghiz, na tribù nòmada d'orìgin tùrcica, a parte dal sécol ch'a fa XV. Dël 1876 a l'é stàit anetù a l'Imperi Russ. Dël 1936 a l'é dventà la Repùblica Socialista Soviética Kirghisa (part dl'[[Union Soviética]]). Dël 1991, dòp la dësgregassion dl'URSS, a l'ha diciarà l'indipendensa. == Organisassion polìtica == Ël Kirghizistan (nòm ofissial: '''Кыргыз Республикасы''') a l'é na repùblica unitaria. Dël 2005 a l'ha avù la Rivolussion dij Tulipan, ch'a l'ha campà giù ël president Askar Akayev. Dël 2010, na sconda arvira a l'ha fàit scapé ël president Kurmanbek Bakiyev. Ël president atual a l'é Sadyr Japarov (dal 2021). Ël prim ministr a l'é Akylbek Japarov (dal 2021). Le lenghe ufissiaj a son ël kirghiz e 'l [[russ]]. == Economìa == L'economìa a l'é basà an sl'[[agricoltura]] (coton, forment, tabach), l'[[anlevament]] (feje, crave, cavaj), la minerìa (òr, carbon) e le rimesse dij imigrà kirghiz an [[Russia]] e [[Kazakistan]]. == Anliure == * [[Bishkek]] * [[Union Soviética]] {{Fin}} [[Categorìa:Kirghizistan| ]] p4farb6sqeinam3bom9o1krb4zd5u37 0 6636 888471 876892 2026-06-07T20:39:42Z Dragonòt 19 888471 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} == Pais andoa a l'é parlà == [[File:Map-Hispanophone World.svg|frameless|right|upright=1.5]] La '''lenga spagneula''' (comunement dita ''spagneul''), ò ''castijan'' (an spagneul: ''castellano''), a l'é na [[lenghe romanze|lenga romanza]] dël grup ibérich. A l'é la lenga ufissial ëd la [[Spagna]] e ëd 19 pais dël Sènter e Sud [[América]] ([[Méssich]], [[Guatemala]], [[El Salvador]], [[Honduras]], [[Nicaragua]], [[Costa Rica]], [[Panamà]], [[Colòmbia]], [[Venessuela]], [[Ecuador]], [[Perù]], [[Bolivia]], [[Paraguay]], [[Cile]], [[Argentin-a]], [[Uruguay]], [[Repùblica Dominican-a]], [[Cuba]], [[Porto Rico]]) e a l'é parlà ëdcò an [[Belize]], ant jë [[Stat Unì]] (dzortut an [[Florida]], [[Texas]], [[California]] e [[Neuva York]]), ant ël [[Repùblica Àraba Saharawi Democràtica|Sahara Ossidental]], an [[Guinea Equatorial]] e ant le [[Filipin-e]]. A l'é un-a dle ses lenghe ufissiaj ëd l'[[ONU]] e, d'apress al [[Lenga cinèisa mandarin-a|Cinèis mandarin]], a l'é la lenga pì parlà ant ël mond për nùmer ëd parlant nativ (anviron 500 milion), e la tersa pì parlà com sconda lenga. == Stòria == Ël Castilian a l'é nassù ant la region ëd Castija (an [[Spagna]]) dël [[sécol ch'a fa IX]] da la fusion dël [[latin]] volgar con l'[[lenga aràbica|àrab]] (për la ocupassion moresca). Dël XII sécol as ancamin-a a scrive an lenga romanza, con ël ''Cantar del Mío Cid'' (anviron 1200). Dël 1492, Antonio de Nebrija a pùblica la prima [[gramàtica]] dla lenga spagneula, e l'istess ann [[Cristòfo Colomb]] a dëscheurv l'América, portand la lenga ant ël Neuv Mond. La Real Academia Spagneula (fondà dël 1713) a régola soa ortografìa e [[gramàtica]]. == Caraterìstiche == Lë spagneul a l'ha 5 vocaj (a, e, i, o, u) e 18 consonant, an tra cui la ''[[ñ]]'' (eñe). A l'é na lenga fonética, përchè as les com a l'é scrit. A l'ha doe forme për la sconda përson-a singolar: ''tú'' (formal) e ''vos'' (formal an Spagna, e ''voseo'' an América Latina). A l'ha 'dcò 'n congiuntiv e n'imperfet. L'òrdin normal dle [[paròla|paròle]] a l'é soget, [[verb]], oget. == Diferensa antra Castilian e Spagneul == An Spagna, la paròla ''castellano'' a l'é dovrà për arferisse a la lenga dël nòrd e dël [[sènter]] dël pais, antramentre che ''español'' a l'é la lenga total. An América, ''castellano'' a l'é la lenga contra 'l galissian, catalan e basch. == Classìfica == Në schema ëd classìfica dlë '''spagneul''' a peul esse: * [[lenghe indoeuropenghe]] ** [[lenghe romanze]] *** lenghe romanze ossidentaj **** lenghe ibériche ***** lenghe spagneule == Còdes ISO == * Còdes ISO 639-1: '''ES''' * Còdes ISO 639-2: '''SPA''' == Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse == http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=spa {{Fin}} [[Categorìa:Lenghe romanze]] b1ff64cmrhujlmvxny8xqh5wic0n0uv 0 7972 888469 888117 2026-06-07T19:10:47Z Ziv 27545 ([[c:GR|GR]]) [[File:LIE Vaduz COA.svg]] → [[File:LIE Vaduz COA HistLex.svg]] → File replacement: update to new version ([[c:c:GR]]) 888469 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:LIE Vaduz COA HistLex.svg||right|150px]] '''Vaduz''' a l’é la capital dël Prinsipà dël [[Liechtenstein]].<br /> A conta mach 5.143 abitant (2005). == Geografìa == [[Figura:Liechtenstein asv2022-10 img22 Vaduz Schloss.jpg|thumb|right|200px|Ël castel]] Vaduz as treuva ans la sponda drita dël fium [[Ren]]. {{Fin}} [[Categorìa:Liechtenstein]] [[Categorìa:Sità europenghe]] epk0jh1dh1cfm7si4n1lqln6feh8xs2 0 8139 888467 727129 2026-06-07T17:27:13Z Dragonòt 19 888467 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} Un '''palinsest''' (an [[lenga greca|grech]]: ''παλίμψηστος'', "përchè a l'é stàit gratà torna") a l'é na [[bërgamin-a]] o 'n ''papir'' scrit ch'a l'é stàita gratà, lavà o dësblà për scriv-ie ansima n'àutr test. La paròla a ven dal grech ''palin'' (torna) e ''psao'' (graté). Sòn a l'era na prática comun ant l'antichità e ant ël Medi Ev, cand la [[bërgamin-a]] a l'era 'n material pressios e a l'era tròp car për esse campà via. Doe scriture (l'original e la neuva) a coesisto ansima al midem feuj, bele che l'original a sia stàit scurì dal passé dij [[sécol|sécoj]]. Për arfé seurte l'original (''scriptio inferior'') as deuvro dle técniche com la [[fotografìa]] a lus ultraviolëtta o con ragg X. A l'é l'oget dë studi dla [[filologìa]], ch'a l'ha l'obietiv ëd arpijé 'l test pi antich. Tra ij palinsest pi avosà a-i son: * '''Palinsest ëd Përm''' (Codex rescriptus), ch'a conten d'euvre 'd [[Platon]] e 'd Salom. * '''Codex Ephraemi Rescriptus''', a la Biblioteca Nassional ëd Fransa. == Anliure == * [[Bërgamin-a]] * [[Filologìa]] {{Fin}} [[Categorìa:Literatura]] 2gabs5valup5thn865krcjtgce92rvp 888468 888467 2026-06-07T17:28:20Z Dragonòt 19 888468 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Codex_ephremi_(The_S.S._Teacher's_Edition-The_Holy_Bible_-_Plate_XXIV).jpg|thumb|Codex Ephraemi Rescriptus]] Un '''palinsest''' (an [[lenga greca|grech]]: ''παλίμψηστος'', "përchè a l'é stàit gratà torna") a l'é na [[bërgamin-a]] o 'n ''papir'' scrit ch'a l'é stàita gratà, lavà o dësblà për scriv-ie ansima n'àutr test. La paròla a ven dal grech ''palin'' (torna) e ''psao'' (graté). Sòn a l'era na prática comun ant l'antichità e ant ël Medi Ev, cand la [[bërgamin-a]] a l'era 'n material pressios e a l'era tròp car për esse campà via. Doe scriture (l'original e la neuva) a coesisto ansima al midem feuj, bele che l'original a sia stàit scurì dal passé dij [[sécol|sécoj]]. Për arfé seurte l'original (''scriptio inferior'') as deuvro dle técniche com la [[fotografìa]] a lus ultraviolëtta o con ragg X. A l'é l'oget dë studi dla [[filologìa]], ch'a l'ha l'obietiv ëd arpijé 'l test pi antich. Tra ij palinsest pi avosà a-i son: * '''Palinsest ëd Përm''' (Codex rescriptus), ch'a conten d'euvre 'd [[Platon]] e 'd Salom. * '''Codex Ephraemi Rescriptus''', a la Biblioteca Nassional ëd Fransa. == Anliure == * [[Bërgamin-a]] * [[Filologìa]] {{Fin}} [[Categorìa:Literatura]] lbnqgm8025gr73iwa3s7tugghfuvlga 0 12613 888472 730073 2026-06-07T23:24:54Z Ollin Masa 31741 888472 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Buffon 1707-1788.jpg|thumb|right|200px|Geoorges-Louis Leclerc, cont ëd Buffon (1753)]] Matemàtich e naturalista [[Fransa|fransèis]].<br /> '''Georges-Louis Leclerc''', cont ëd Buffon, a l'era nassù a [[Montbard]] ël 7 de stèmber dël 1707 e a l'é mòrt a [[Paris]] ël 16 d'avril dël 1788. == A pòrto sò nòm == * [[Gucia ëd Buffon]]. == Euvre prinsipaj == * ''Histoire naturelle, générale et particulière'' (36 liber) * ''Probabilités des jugements'' {{Fin}} [[Categorìa:Matemàtich|Buffon, Georges-Louis Leclerc de]] a25xj8zypb22pj212r1nozziw663jta 0 49896 888473 743875 2026-06-08T10:35:54Z CommonsDelinker 115 Replacing Coat_of_arms_of_Werthenstein.svg with [[File:CHE_Werthenstein_COA.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set)). 888473 wikitext text/x-wiki <!--'''Werthenstein'''--> {{Prinsipi}} {{geocoordinà |47_03_00_N_8_06_00_E|47° 03' N 8° 06' E}} {{Comun(CH)| |nome = Werthenstein |bfs = 1009 |canton = [[canton ëd Lucerna|Lucerna]] |distret = [[distret ëd Entlebuch|Entlebuch]] |imagem = |legenda = |stemma = CHE Werthenstein COA.svg |surfassa = 15,80 |autëssa = 547 |popolassion = 1.962 |densità = 124 |censiment = [[2004]] |comun vzin = [[Entlebuch]], [[Malters]], [[Ruswil]], [[Schwarzenberg]], [[Wolhusen]] |frassion = Schachen, Wolhusen-Markt |prefiss_tel = 041 |cod_postal = 6106 |coordinà = 47° 03' N 8° 06' E |lenghe = [[Lenga tedesca|Alman]] |mapa = Karte Gemeinde Werthenstein.png |website = www.werthenstein.ch }} '''Werthenstein''' a l'é na comun-a dla [[Svìssera]], ant ël canton ëd [[canton ëd Lucerna|Lucerna]], con sirca 1.962 abitant. A së stend për na surfassa ëd 15,80 [[Kilòmetr quadrà|km²]], con na densità ëd popolassion ëd 124 ab/km². A confin-a con coste comun-e: [[Entlebuch]], [[Malters]], [[Ruswil]], [[Schwarzenberg]], [[Wolhusen]]. La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'[[Lenga tedesca|Alman]]. [[Categorìa:Sità svìssere]] [[Categorìa:Comun-e dël canton ëd Luserna]] {{Fin}} 27qc2k4y6shzvidh33sfw25kv1r9iz3 0 84608 888465 686593 2026-06-07T16:01:23Z Dragonòt 19 888465 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} Ël '''wattmeter''' a l'é n'utiss për mzuré la [[potensa (fìsica)|potensa]] elétrica (an [[watt]]) d'un sircùit. A l'é dovrà dzortut ant l'angignarìa elétrica e ant l'andustria për controlé l'[[energìa]] consumà da dispositiv e machinari. == Prinsipi ëd fonsionament == Un wattmeter a l'ha doe bobin-e: * '''Bobin-a ëd corent''' (an serie): a mzura la corent (I) ch'a passa ant ël sircùit. * '''Bobin-a ëd tension''' (an paralel): a mzura la tension (V) aplicà. Ël wattmeter a mzura ël prodòt ëd la corent e dla tension, e a ten cont dlë sfasament φ (''fator ëd potensa'') për la potensa ativa (''P = V × I × cos φ''). == Sòrt ëd wattmeter == * '''Wattmeter analògich''' (a sistema feromagnétich): a deuvra n'esercissi dël camp magnétich për devié n'agugia. * '''Wattmeter digital''': a deuvra 'd sensor (es. [[efet Hall]], convertidor A/D) për mostré ij dat an s'un display. A peulo mzuré ëdcò la potensa reativa e aparenta. == Utilisassion == Ël wattmeter as deuvra për: * Contròl dël consum elétrich ant le [[ca]] e le fàbriche. * Proget e manutension dij [[motor elétrich]]. * Verìfica dl'eficensa dj'utiss (com fornel, pompa). * An energìa renovàbil (për mzuré la potensa generà da panel solar o [[turbin-a eòlica]]). == Anliure == * [[Potensa (fìsica)]] * [[Corent elétrica]] {{Fin}} [[Categorìa:Fìsica]] [[Categorìa:Utiss]] 9m57wno5vapn6yxatm89ev51wl74p37 888466 888465 2026-06-07T16:02:26Z Dragonòt 19 888466 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Wattmeter.jpg|thumb|Un wattmeter]] Ël '''wattmeter''' a l'é n'utiss për mzuré la [[potensa (fìsica)|potensa]] elétrica (an [[watt]]) d'un sircùit. A l'é dovrà dzortut ant l'angignarìa elétrica e ant l'andustria për controlé l'[[energìa]] consumà da dispositiv e machinari. == Prinsipi ëd fonsionament == Un wattmeter a l'ha doe bobin-e: * '''Bobin-a ëd corent''' (an serie): a mzura la corent (I) ch'a passa ant ël sircùit. * '''Bobin-a ëd tension''' (an paralel): a mzura la tension (V) aplicà. Ël wattmeter a mzura ël prodòt ëd la corent e dla tension, e a ten cont dlë sfasament φ (''fator ëd potensa'') për la potensa ativa (''P = V × I × cos φ''). == Sòrt ëd wattmeter == * '''Wattmeter analògich''' (a sistema feromagnétich): a deuvra n'esercissi dël camp magnétich për devié n'agugia. * '''Wattmeter digital''': a deuvra 'd sensor (es. [[efet Hall]], convertidor A/D) për mostré ij dat an s'un display. A peulo mzuré ëdcò la potensa reativa e aparenta. == Utilisassion == Ël wattmeter as deuvra për: * Contròl dël consum elétrich ant le [[ca]] e le fàbriche. * Proget e manutension dij [[motor elétrich]]. * Verìfica dl'eficensa dj'utiss (com fornel, pompa). * An energìa renovàbil (për mzuré la potensa generà da panel solar o [[turbin-a eòlica]]). == Anliure == * [[Potensa (fìsica)]] * [[Corent elétrica]] {{Fin}} [[Categorìa:Fìsica]] [[Categorìa:Utiss]] dua4gx032wjxvcpwsbi80ekqtsjq8ni