Wikipedia pmswiki https://pms.wikipedia.org/wiki/Intrada MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Media Special Discussion Utent Ciaciarade Wikipedia Discussion ant sla Wikipedia Figura Discussion dla figura MediaWiki Discussion dla MediaWiki Stamp Discussion dlë stamp Agiut Discussion ant sl'agiut Categorìa Discussion ant sla categorìa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 7085 888480 885158 2026-06-09T11:34:48Z Dragonòt 19 888480 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Flag of Japan.svg|thumb|right|160px]] [[Figura:Japan sea map.png|thumb|right|160px]] Ël '''Giapon''' (an giaponèis: 日本, ''Nihon'' o ''Nippon'', "orìgin dël sol") a l'é un pais dl'[[Asia]] oriental, formà da n'[[arsipélagh]] ëd 6.852 ìsole ant l'[[Océan Passìfich]]. La capital a l'é [[Tokyo]], la pì granda sità dël mond për popolassion. A l'ha na surfassa ëd 377.975 km² e a conta anviron 125 milion d'abitant (2023), ch'a lo rend l'11° pais pì popolà dël mond e un dij pì urbanisà. == Anté ch'as treuva == [[Figura:Japan-location-cia.png|300px|center]] Ël Giapon as treuva a est dla penìsola corean-a e a l'é separà dal continent dai mar dël Giapon (a òvest) e dal mar ëd la Cin-a Oriental (a sud). Le quatr ìsole prinsipaj a son (da nòrd a sud): Hokkaidō, Honshū (andoa a-i son Tokyo, [[Osaka]] e [[Kyoto]]), Shikoku e Kyūshū. == Geografìa == Ël Giapon a l'é 'n pais montagnos (pì che 70% dël teritòri). La pian-a pì granda a l'é cola dël Kantō, anté a sta Tokyo. A l'é 'dcò un dij pais pì ativ da 'n pont ëd vista sìsmich dël mond, con anviron 1.500 [[teramòt]] a l'ann (për la pì part cit). Sìmboj nassionaj a son ël [[Mont Fuji]] (3.776 m) e le fior ëd sarissa (''sakura''). == Stòria == La prima dinastìa a l'é stàita cola dij Yamato, ch'a l'ha unificà 'l pais dël sécol ch'a fa III. Dël 1543 a son rivà ij portughèis e dël 1603 ël Tokugawa Ieyasu a l'ha fondà lë Shogunà Tokugawa ch'a l'ha isolà 'l Giapon dal rest dël mond për 250 agn. Dël 1868 a l'é ancaminà l'Arvolussion Meiji (restaurassion dël podèj imperial) e l'industrialisassion. Dòp la [[Sconda guèra mondial]] (andoa 'l Giapon a fasìa part dl'Asse), a l'é stàit ocupà da jë [[Stat Unì]] e a l'ha adotà na [[costitussion]] passifista. == Economìa == Ël Giapon a l'é stàit për vàire agn la sconda economìa dël mond, grassie a 'd colòss com [[Toyota]], Sony e [[Mitsubishi]]. Ancheuj a l'é la tersa (dòp Stat Unì e Cin-a). Moneda ufissial a l'é lë [[yen]]. Dël 2024, ël PIL a l'é stàit d'apopré 6.000 miliard ëd [[dòlar]]. La disocupassion a l'é anviron 2,5% (2023). La chërsùa econòmica a l'é stàita dël 2,1% dël 2007; dël 2023 a l'é stàita d'anviron 1,9%. La part dël PIL dedicà a l'arserca e dësvlup a l'é stàita dël 3,3% dël 2012. == Coltura == Ël Giapon a l'é avosà për la [[cusin-a]] ([[sushi]], tempura), le [[art marsiaj]] ([[judo]], kendo, [[karate]]), l'[[architetura]], ij [[giardin]] e la cultura pop (manga, [[anime]], [[videogieugh]]). == Organisassion polìtica == Ël Giapon a l'é na [[monarchìa]] costitussional. L'imperator a l'é [[Naruhito]] (dal 2019). Ël prim ministr a l'é [[Shigeru Ishiba]] (dal 2024). La capital a l'é [[Tokyo]]. == Anliure esterne == {{Interprogetto}} {{Fin}} [[Categorìa:Giapon| ]] ba5iv7dq27s0mmrcm9gfxxjw33r7joq 0 12804 888476 730202 2026-06-08T20:33:16Z IvanScrooge98 13765 /* */ figura 888476 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Ignazio Silone 2017.jpg|thumb|right|220px|Ignazio Silone]] Scritor [[Italia|italian]].<br /> '''Ignazio Silone''', pseudònim ëd '''Secondino Tranquilli''', a l'era nassù a [[Pescina]] (AQ) ël 1^m ëd magg dël 1900 e a l'é mòrt a [[Gëneva]] ai 22 d'agost dël 1978. == Euvre prinsipaj == * ''Fontamara'' (1930) * ''Vino e pane'' (1937) * ''Il seme sotto la neve'' (1942) * ''Una manciata di more'' (1952) * ''Il segreto di Luca'' (1956) * ''La volpe e le camelie'' (1960) * ''Uscita di sicurezza'' ([1965) * ''L'avventura di un povero cristiano'' (1968) ([[Premi Campiello]]) * ''Severina'' (1981) {{Fin}} [[Categorìa:Literatura italian-a|Silone, Ignazio]] [[Categorìa:Scritor|Silone, Ignazio]] npq7aqq97a4bcnhbc68x5oasqe6wy8e 888477 888476 2026-06-08T22:05:03Z IvanScrooge98 13765 /* */ 888477 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Ignazio Silone, 1940s (2).jpg|thumb|right|220px|Ignazio Silone]] Scritor [[Italia|italian]].<br /> '''Ignazio Silone''', pseudònim ëd '''Secondino Tranquilli''', a l'era nassù a [[Pescina]] (AQ) ël 1^m ëd magg dël 1900 e a l'é mòrt a [[Gëneva]] ai 22 d'agost dël 1978. == Euvre prinsipaj == * ''Fontamara'' (1930) * ''Vino e pane'' (1937) * ''Il seme sotto la neve'' (1942) * ''Una manciata di more'' (1952) * ''Il segreto di Luca'' (1956) * ''La volpe e le camelie'' (1960) * ''Uscita di sicurezza'' ([1965) * ''L'avventura di un povero cristiano'' (1968) ([[Premi Campiello]]) * ''Severina'' (1981) {{Fin}} [[Categorìa:Literatura italian-a|Silone, Ignazio]] [[Categorìa:Scritor|Silone, Ignazio]] 9q9m2pyzltx1um6folgbumn1vcnn6uw 0 82475 888478 830115 2026-06-09T02:48:55Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 888478 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Maccagno (cheese).jpg|thumb|left|Na forma ëd Macagn]] Ël '''Macagn''' a l'é ën [[formagg]] fàit ëd [[làit]] ëd [[vaca]], tìpich dël [[provincia ëd Biela|Bielèis]] e dla [[Valsesia]]. As mangia da sol, ënt el [[Ris (botànica)|ris]] (''ris ën cagnon'') e ënt la [[polenta]]. A l'ha pijà sò nòm da l'Alp dal Macagn, ant la comun-a ëd [[La Riva]]. == Anliure esterne == Regolament ëd produssion: [https://web.archive.org/web/20110514134543/http://www.regione.piemonte.it/governo/bollettino/abbonati/2002/33/siste/00000011.htm ''Boletin Ofissial n. 33 dël 14/08/2002''] {{Fin}} [[Categorìa:Mangé a la piemontèisa]] cpxfwelnftewm8dwku4mz6iso7csjrq 0 91685 888479 821374 2026-06-09T04:58:22Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 888479 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Torcetti di lanzo.jpg|thumb|Torcèt ëd Lans]] Ij '''torcèt''' a son dij [[bëscheuit]] piemontèis. Sò angredient a son: farin-a, [[butir]], [[sùcher]], [[liévit]] e [[sal]]. A son tìpich dle [[Val ëd Lans]], dël [[Canavèis]] e dël [[provincia ëd Biela|Bielèis]]. ==Anliure esterne== * Pàgina dedicà: [https://web.archive.org/web/20140423093533/http://www.piemonteagri.it/qualita/prodotti/paste-e-dolci/scheda/352-torcetti www.piemonteagri.it] {{Fin}} [[Categorìa:Mangé a la piemontèisa]] gmfqf53iyc3x0j9bp7qmrij8dzkk66d 0 91934 888474 810849 2026-06-08T20:24:24Z Dragonòt 19 888474 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Adolf Eugen Fick''' (nassù a Kassel, Gërmania, ël 3 dë stèmber dël 1829, mòrt a Blankenberge, Belgi, ël 21 d'ost dël [[1901]]) a l'é stàit un fisiòlogh e médich alman. A l'é avosà dzortut për le '''Lej ëd Fick''' an sla difusion e për ël '''[[Prinsipi ëd Fick]]''' për la mzura dël débit cardìach. A l'é 'dcò stàit un pioné ant l'anvension dle lent a contat. == Biografìa == Fick a l'era fieul ëd n'architet municipal e a l'ha studià [[matemàtica]] e [[fìsica]] prima d'ancaminé [[medzin-a]] a l'Università ëd Marburg. A l'ha otnù sò dotorà an medzin-a dël 1851. A l'é stàit anlev e peui colaborador dël fisiòlogh Carl Ludwig. A l'ha mostrà a l'Università dë Zurigh (1852-1868) e peui a l'Università ëd Würzburg (1868-1899), andoa a l'é stàit professor ëd fisiologìa. == Euvre prinsipaj == * '''[[Lej ëd Fick]]''' (1855): doe lej ch'a régolo la difusion dël [[gas]] e dle solussion. La prima a stabiliss che 'l fluss ëd difusion a l'é proporsional al gradient ëd concentrassion (''J = -D dφ/dx''). La sconda a descriv la variassion dla concentrassion ant ël [[temp]] (''dφ/dt = D d²φ/dx²''). * '''[[Prinsipi ëd Fick]]''' (1870): a përmët dë mzuré 'l débit cardìach (''Q = VO₂ / (CaO₂ - CvO₂)''). Costa fòrmula a l'é ancor al dì d'ancheuj në standard an cardiologìa. * '''[[Pletismògraf]]''' (1868): për mzuré la velocità dël [[sangh]]. * '''[[Tonòmeter]]''' (1888): për mzuré la [[pression]] intraocular. == A pòrto sò nòm == * [[Lej ëd Fick]] * [[Prinsipi ëd Fick]] * Lent a contat (ch'a l'ha anventà dël 1888, ma a l'é stàit sò novod Adolf Gaston Eugen Fick a realisé la prima cobia pràtica). * Premi Adolf Fick: un premi për la fisiologìa an lenga alman-a. {{Fin}} [[Categorìa:Siensià dël 1800|Fick, Adolf]] dz9ehy2dv3trq1ggbitregmbla0wafw 888475 888474 2026-06-08T20:25:19Z Dragonòt 19 888475 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Adolf_Fick_8bit_korr_klein1.jpg|thumb|Adolf Fick]] '''Adolf Eugen Fick''' (nassù a Kassel, Gërmania, ël 3 dë stèmber dël 1829, mòrt a Blankenberge, Belgi, ël 21 d'ost dël [[1901]]) a l'é stàit un fisiòlogh e médich alman. A l'é avosà dzortut për le '''Lej ëd Fick''' an sla difusion e për ël '''[[Prinsipi ëd Fick]]''' për la mzura dël débit cardìach. A l'é 'dcò stàit un pioné ant l'anvension dle lent a contat. == Biografìa == Fick a l'era fieul ëd n'architet municipal e a l'ha studià [[matemàtica]] e [[fìsica]] prima d'ancaminé [[medzin-a]] a l'Università ëd Marburg. A l'ha otnù sò dotorà an medzin-a dël 1851. A l'é stàit anlev e peui colaborador dël fisiòlogh Carl Ludwig. A l'ha mostrà a l'Università dë Zurigh (1852-1868) e peui a l'Università ëd Würzburg (1868-1899), andoa a l'é stàit professor ëd fisiologìa. == Euvre prinsipaj == * '''[[Lej ëd Fick]]''' (1855): doe lej ch'a régolo la difusion dël [[gas]] e dle solussion. La prima a stabiliss che 'l fluss ëd difusion a l'é proporsional al gradient ëd concentrassion (''J = -D dφ/dx''). La sconda a descriv la variassion dla concentrassion ant ël [[temp]] (''dφ/dt = D d²φ/dx²''). * '''[[Prinsipi ëd Fick]]''' (1870): a përmët dë mzuré 'l débit cardìach (''Q = VO₂ / (CaO₂ - CvO₂)''). Costa fòrmula a l'é ancor al dì d'ancheuj në standard an cardiologìa. * '''[[Pletismògraf]]''' (1868): për mzuré la velocità dël [[sangh]]. * '''[[Tonòmeter]]''' (1888): për mzuré la [[pression]] intraocular. == A pòrto sò nòm == * [[Lej ëd Fick]] * [[Prinsipi ëd Fick]] * Lent a contat (ch'a l'ha anventà dël 1888, ma a l'é stàit sò novod Adolf Gaston Eugen Fick a realisé la prima cobia pràtica). * Premi Adolf Fick: un premi për la fisiologìa an lenga alman-a. {{Fin}} [[Categorìa:Siensià dël 1800|Fick, Adolf]] 5b1ac62qd20bd3xvcbbu37427zcd9da