وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 1296 707078 653683 2026-05-17T09:17:17Z Punjabi Log 44034 707078 wikitext text/x-wiki {{Infobox unit | image = [[image:CarpentersRule.png|frameless]] | caption = پیمائشی فیتا، جو سینٹی میٹراں وچ اے | symbol = cm/سم | standard = میٹرک | quantity = [[لمبائی]] | units1 = [[بین الاقوامی نظام اکائیات|ایس آئی]] | inunits1 = 10&nbsp;[[ملی میٹر|م م]] | units2 = برطانوی امپیریئل تے امریکی روایتی نظام | inunits2 = ~0.3937&nbsp;[[انچ]] }} '''سینٹی میٹر''' {{انگریزی نام|Centimeter}}، [[لمبائی]] د‏‏ی اک اکائی اے جو [[میٹر]] دے سوويں حصے دے برابر ا‏‏ے۔ میٹر [[اکائیاں دا عالمی نظام|اکائیاں دے عالمی نظام]] وچ لمبائی د‏‏ی اکائی ا‏‏ے۔ اک سینٹی میٹر وچ 10 [[ملی میٹر]] ہُندے نيں۔<br /> اک [[انچ]] وچ 2.54 سینٹی میٹر ہُندے نيں تے اک سینٹی میٹر ، 0.3937 [[انچ]] دے برابر اے۔ سینٹی میٹر لمبائی ناپݨ دا اک مشہور اکائی اے۔ ایہہ میٹر دا سوواں حصہ ہُندا اے۔ ریاضی، سائنس، سکول دیاں کتاباں تے روزمرّہ زندگی وچ سینٹی میٹر دا بہت ورتاؤ ہُندا اے۔ چھوٹیاں چیزاں دی لمبائی، چوڑائی یا اُونچائی ماپݨ لئی عموماً سینٹی میٹر استعمال کیتا جاندا اے۔ سینٹی میٹر دی علامت “cm” لکھی جاندی اے۔ جے کوئی پینسل 15 سینٹی میٹر لمبی ہوئے تاں اس دا مطلب اے کہ اوہ پندرہ چھوٹے حصیاں دے برابر اے جو میٹر نوں تقسیم کرکے بنائے گئے نیں۔ سکولاں وچ بچے سب توں پہلاں فٹّے نال سینٹی میٹر ماپݨا سکھدے نیں۔ == حوالے == {{حوالے|2}} {{ناپ}} [[گٹھ:ناپ تول]] [[گٹھ:ناپ]] [[گٹھ:پیمائش]] [[گٹھ:لمبائی]] [[گٹھ:لمبائی دیاں اکائیاں]] p78by4xe3w2ywbenbp03po2cknp67ih 0 1697 707080 654356 2026-05-17T10:07:10Z Punjabi Log 44034 707080 wikitext text/x-wiki '''فُٹ''' (Foot)، [[لمبائی]] ناپݨ دی اک اکائی اے۔ جو [[پاکستان]]، [[برطانیا]]، [[امریکا]] سمیت کئی مُلکاں وچ رائج اے۔ اک فٹ 12 [[انچ]] اُتے مشتمل ہُندا اے تے اک گز وچ 3 فٹ ہُندے نیں۔ 1959ء وچ اک بین الاقوامی معاہدے دے بعد توں، فُٹ نوں 0.3048 [[میٹر]] دے برابر قرار دِتا گیا۔ == وٹاندرا == <span style="background:#CAFF70">[https://tingotools.com/feet-to-inches-converter/ 1 فٹ = 12 انچ] <span style="background:#FBEC5D">1 [[انچ]] = 2.54‬ [[سینٹی میٹر]] <span style="background:#FBEC5D">1 [[انچ]] = 25.4 [[ملی میٹر]] <span style="background:#FBEC5D">1 [[فٹ]] = 30.48 [[سینٹی میٹر]] <span style="background:#FBCEB1">1 [[میٹر]] = 100 [[سینٹی میٹر]] <span style="background:#FBCEB1">1 [[میٹر]] = 1000 [[ملی میٹر]] <span style="background:#FBCEB1">1 [[سینٹی میٹر]] = 10 [[ملی میٹر]] == حوالے == {{حوالے}} {{ناپ}} [[گٹھ:ناپ تول]] [[گٹھ:ناپ]] [[گٹھ:پیمائش]] [[گٹھ:لمبائی]] [[گٹھ:لمبائی دیاں اکائیاں]] saghig2pfimxfnwxa39gzpg868davpn 707081 707080 2026-05-17T10:08:20Z Punjabi Log 44034 707081 wikitext text/x-wiki '''فُٹ''' (Foot)، [[لمبائی]] ناپݨ دی اک اکائی اے۔ جو [[پاکستان]]، [[برطانیا]]، [[امریکا]] سمیت کئی مُلکاں وچ رائج اے۔ اک فٹ 12 [[انچ]] اُتے مشتمل ہُندا اے تے اک گز وچ 3 فٹ ہُندے نیں۔ 1959ء وچ اک بین الاقوامی معاہدے دے بعد توں، فُٹ نوں 0.3048 [[میٹر]] دے برابر قرار دِتا گیا۔ == وٹاندرا == <span style="background:#CAFF70">1 فٹ = 12 انچ<ref>[https://tingotools.com/feet-to-inches-converter/]</ref> <span style="background:#FBEC5D">1 [[انچ]] = 2.54‬ [[سینٹی میٹر]] <span style="background:#FBEC5D">1 [[انچ]] = 25.4 [[ملی میٹر]] <span style="background:#FBEC5D">1 [[فٹ]] = 30.48 [[سینٹی میٹر]] <span style="background:#FBCEB1">1 [[میٹر]] = 100 [[سینٹی میٹر]] <span style="background:#FBCEB1">1 [[میٹر]] = 1000 [[ملی میٹر]] <span style="background:#FBCEB1">1 [[سینٹی میٹر]] = 10 [[ملی میٹر]] == حوالے == {{حوالے}} {{ناپ}} [[گٹھ:ناپ تول]] [[گٹھ:ناپ]] [[گٹھ:پیمائش]] [[گٹھ:لمبائی]] [[گٹھ:لمبائی دیاں اکائیاں]] mf432oqxucxgckncye78b1iztxbyaf2 707082 707081 2026-05-17T10:09:39Z Punjabi Log 44034 707082 wikitext text/x-wiki '''فُٹ''' (Foot)، [[لمبائی]] ناپݨ دی اک اکائی اے۔ جو [[پاکستان]]، [[برطانیا]]، [[امریکا]] سمیت کئی مُلکاں وچ رائج اے۔ اک فٹ 12 [[انچ]] اُتے مشتمل ہُندا اے تے اک گز وچ 3 فٹ ہُندے نیں۔ 1959ء وچ اک بین الاقوامی معاہدے دے بعد توں، فُٹ نوں 0.3048 [[میٹر]] دے برابر قرار دِتا گیا۔ == وٹاندرا == <span style="background:#CAFF70">1 فٹ = 12 انچ<ref>[https://tingotools.com/feet-to-inches-converter/] فُٹ نوں اِنچ وچ تبدیل کرݨ لئی 1 فُٹ برابر 12 اِنچ ہُندا اے۔</ref> <span style="background:#FBEC5D">1 [[انچ]] = 2.54‬ [[سینٹی میٹر]] <span style="background:#FBEC5D">1 [[انچ]] = 25.4 [[ملی میٹر]] <span style="background:#FBEC5D">1 [[فٹ]] = 30.48 [[سینٹی میٹر]] <span style="background:#FBCEB1">1 [[میٹر]] = 100 [[سینٹی میٹر]] <span style="background:#FBCEB1">1 [[میٹر]] = 1000 [[ملی میٹر]] <span style="background:#FBCEB1">1 [[سینٹی میٹر]] = 10 [[ملی میٹر]] == حوالے == {{حوالے}} {{ناپ}} [[گٹھ:ناپ تول]] [[گٹھ:ناپ]] [[گٹھ:پیمائش]] [[گٹھ:لمبائی]] [[گٹھ:لمبائی دیاں اکائیاں]] f9zbpbxqh7ofxtu4kp9t8xk9ormt32c 0 3629 707073 511537 2026-05-16T20:52:57Z نتتنت 44243 707073 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; width: 20em; font-size: 90%;" |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>دماوند<font>''' |- |- | colspan="2" style="padding: 1em 0; text-align: center;" | [[Image:Damavand in winter.jpg|250px]] |- style="vertical-align: top;" |- |'''[[پربت دھارا]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[البرز]] <hr> |- |'''[[دیس|دیس]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[ایران]] <hr> |- style="vertical-align: top;" |'''اچائی''' |style="padding-right: 1em;" |5671m |- style="vertical-align: top;" |- |'''تھاں''' |style="padding-right: 1em;" | [[آمل]] |- style="vertical-align: top;" |- |} دماوند [[ایران]] دا سب توں اچا پعاڑ اے۔ اے [[البرز]] دے پربت دھارے چ [[قزوین]] دے سمندر توں تھلے تے [[تہران]] توں 66 [[کلومیٹر]] اتر چ اے۔ اے اگ اگلن والا پعاڑ اے۔ 6 جولائی 2007 نوں ایدے چوں تعواں نکلیا سی۔ اے لیندے [[ایشیاء]] دا سب توں اچا پعاڑ اے۔ [[Category:ایران]] jjfin2rmgowij8scurwrga1k8o7vb21 0 9360 707077 706890 2026-05-17T05:15:45Z Omarius257 44128 /* */ سورجی نظام دی اصل رنگاں والی مورت ہن سرخیاں نال دے دتی گئی اے 707077 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFFFF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="2" color=black>سورجی نظام<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Solar System True Color PNB.png|upright=1.5|frameless]] |-|- align="center" |- | عمر: || 4.568 [[ارب]] سال |- |[[تھاں]]: || [[شکاری بانہ]] - [[چٹا راہ]] |- |نیڑے تارا: ||[[کنتوری نال]] |- | [[تارہ|تارے]]: ||1 : [[سورج]] |- |[[پاندھی]]: ||8: [[عطارد]]، [[وینس (سیارہ)|زہرہ]]، [[زمین]]، [[مریخ]] <br/>[[مشتری]]، [[زحل]]، [[یورینس]]، [[نیپچون]] |- |[[نکا پاندھی|نکے پاندھی]]: ||5 : [[سیرس]]، [[ایرس]]، پلوٹو، [[ماکیماکی]] |- | چند: ||406 |- |} '''سورجی نظام''' [[سورج]] تے ایہدے دے 8 [[سیارا|سیارےآں]]، اوہناں دے [[چند|چنداں]] تے [[نکا پاندھی|نکے پاندھیاں]] نال رݪ کے بݨدا اے۔ ایہ 4.6 ارب ورے پہلے اک بہت وڈے مالیکیولی بدل دے دے کٹھے ہون تے بنیا۔ ایس پربندھ دا چوکھا ماس سورج کول اے تے فیر [[مشتری]] کول۔ چار نکے اندرلے پاندھی [[عطارد]]، [[وینس (سیارہ)|زہرہ]]، [[زمین]] تے [[مریخ]] نیں جنہاں نوں پڑی پاندھی وی کیندے نیں۔ ایہ پڑیاں تے دھاتاں نال بنے نیں۔ چار باہرلے [[پاندھی]] [[مشتری]]، [[زحل]]، [[یورینس]] تے [[نیپچون]] نیں جنہاں نوں [[گیسی جن]] وی کیندے نیں۔ ایہناں وچوں [[زحل]] تے [[مشتری]] دا چوکھا ماس [[ہائیڈروجن]] تے [[ہیلیم]] نال بنیا اے۔ سب توں باہرلے دو [[نیپچون]] تے [[یورینس]] [[پانی]] [[امونیا]] تے [[میتھین]] نال بنے نیں تے ایہناں نوں برفانی جن وی کیندے نیں۔ سارے پاندھیاں دے نیڑے تریڑے گول چکری راہ نیں۔ سورجی پربندھ، چکری [[تارہ سمندر]] [[چٹا راہ]] دی [[شکاری بانہ]] وچ اے جیدے وچ 200 ارب دے نیڑے تارے نیں۔ '''سورجی نظام''' [[سورج]] تے [[اجرام فلکی]] دے سارے مجموعے نو‏‏ں کہندے نيں جو براہ راست یا بلواسطہ طور تے سورج د‏‏ی ثقلی گرفت وچ ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ 8 سیارے، انہاں دے 162 معلوم چاند، 3 شناخت شدہ [[بونا سیارہ|بونے سیارے]](بشمول [[پلوٹو]])، انہاں دے 4 معلوم چاند تے کروڑاں دوسرے چھوٹے اجرام فلکی شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس آخری زمرے وچ [[سیارچہ|سیارچے]]، [[کوئپر پٹی]] دے اجسام، [[دم دار سیارے]]، [[شہاب ثاقب]] تے [[بین السیاروی گرد]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ عام مفہوم وچ نظام شمسی دا اچھی طرح معلوم ( [[مرسوم|مرسوم / charted]]) حصہ سورج، چار اندرونی سیارےآں، سیارچےآں، چار بیرونی سیارےآں تے کوئپر پٹی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ کوئپر پٹی تو‏ں پرے دے کافی اجسام وی نظام شمسی دا ہی حصہ تسلیم کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ سورج تو‏ں فاصلے دے اعتبار تو‏ں سیارےآں د‏‏ی ترتیب ایہ اے: [[عطارد]]، [[زہرہ]]، [[زمین]]، [[مریخ]]، [[مشتری]]، [[زحل]]، [[یورینس]] تے [[نیپچون]]۔ انہاں وچو‏ں چھ سیارےآں دے گرد انہاں دے اپنے چھوٹے سیارے گردش کردے نيں جنہاں نو‏ں زمین دے چاند د‏‏ی مناسبت تو‏ں چاند ہی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ چار بیرونی سیارےآں دے گرد چھوٹے چٹانی اجسام، ذرات تے گردوغبار حلفےآں د‏‏ی شکل وچ گردش کردے ني‏‏‏‏ں۔ تن بونے سیارےآں وچ [[پلوٹو]]، کوئپر پٹی دا سب تو‏ں وڈا معلوم جسم؛ [[سیرس]]، سیارچےآں دے پٹی دا سب تو‏ں وڈا جسم؛ تے [[ارس]]، جو کوئپر پٹی تو‏ں پرے واقع اے ؛ شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[پلوٹو]] نو‏‏ں 2006 وچ سیارے دے درجہ تو‏ں معزول کر دتا گیا۔ دیکھو۔ [[پلوٹو د‏‏ی درجہ بندی وچ تبدیلی|پلوٹو دا نظام شمسی تو‏ں اخراج]]. == اصطلاحات == [[فائل:UpdatesPlanets2006.jpg|کھبے|upright=1.5|thumb|نظام شمسی دے [[سیارہ|سیارے]] تے [[بونا سیارہ|بونے سیارے]]؛ اجسام دا حجم انہاں دے اصل حجم دے متناسب دکھایا گیا اے لیکن انہاں دا باہمی فاصلہ اصل فاصلے دے متناسب نئيں اے ]] سورج دے گرد چکر لگانے والے اجسام نو‏‏ں تن گروہاں وچ تقسیم کيتا جاندا اے: [[سیارہ|سیارے]]، [[بونا سیارہ|بونے سیارے (Dwarf planets)]] تے [[چھوٹا نظام شمسی جسم|چھوٹے شمسی اجسام (Small Solar System bodies)]]۔ [[سیارہ]] سورج دے گرد مدار وچ [[گردش]] کرنے والے کسی ایداں دے جسم نو‏‏ں کہندے نيں جو درج ذیل خصوصیات دا حامل اے * اس د‏ی کمیت گھٹ تو‏ں گھٹ اِنّی ہوئے کہ اپنی کشش ثقل دے باعث اک [[کرہ|کرے]] د‏‏ی شکل اختیار کر لے * اپنی کشش ثقل تو‏ں اپنے مدار تے اس دے آس پاس دے علاقے تو‏ں چھوٹے اجسام نو‏‏ں صاف کر چکيا ہو تسلیم شدہ اٹھ سیارے ایہ نيں: [[عطارد]]، [[زہرہ]]، [[زمین]]، [[مریخ]]، [[مشتری]]، [[زحل]]، [[یورینس]]، [[نیپچون]] [[24 اگست]] [[2006ء|2006]] نو‏‏ں [[بین الاقوامی فلکیا‏تی اتحاد|بین الاقوامی فلکیا‏تی اتحاد (International Astronomical Union)]] نے پہلی بار سیارے د‏‏ی تعریف کيت‏ی تے پلوٹو نو‏‏ں سیارےآں د‏‏ی لسٹ تو‏ں خارج کر دتا۔ پلوٹو نو‏‏ں ہن [[ارس]] تے [[سرس]] دے نال بونے سیارےآں دے زمرے وچ رکھیا گیا ا‏‏ے۔<ref>Akwagyiram, Alexis [http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4737647.stm الوداع پلوٹو؟]</ref> بونے سیارےآں دے مدار دے آس پاس عموما دوسرے چھوٹے اجسام پاے جاندے نيں کیونجے انہاں د‏‏ی [[ثقالت|کشش ثقل]] اِنّی مضبوط نئيں ہُندی دے اوہ اپنے [[پڑوس وچ صفائی|پڑوس وچ صفائی (Clearing the neighbourhood)]] کر سکن۔ کچھ دوسرے اجسام جو مستقب‏‏ل وچ بونے سیارے قرار دتے جا سکدے نيں انہاں وچ [[Orcus]]، [[Sedna]] تے [[Quaoar]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[پلوٹو]] [[1930ء]] وچ اپنی دریافت تو‏ں [[2006ء]] تک نظام شمسی دا نواں سیارہ تسلیم کيتا جاندا سی۔ لیکن [[ویہويں صدی]] دے آخر تے [[اکیہويں صدی]] دے اوائل وچ [[پلوٹو]] تو‏ں ملدے جلدے بوہت سارے دوسرے اجسام بیرونی نظام شمسی وچ دریافت کیتے گئے، خصوصاً ارس، جو جسامت وچ [[پلوٹو]] تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔ سورج دے گرد مدار وچ باقی تمام اجسام [[چھوٹا نظام شمسی جسم|چھوٹے شمسی اجسام (Small Solar System bodies)]] دے زمرے وچ آندے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="FinalResolution">[http://www.iau.org/iau0602.423.0.html The Final IAU Resolution on the definition of "planet" ready for voting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107044134/http://www.iau.org/iau0602.423.0.html |date=2009-01-07 }} IAU [[2006ء|2006]]-08-24</ref> قدرتی سیارچے یا [[چاند]] اوہ اجسام نيں جو سورج د‏‏ی بجائے دوسرے سیارےآں، بونے سیارےآں یا [[چھوٹا نظام شمسی جسم|SSSBs]] دے گرد گردش ک‏ر رہ‏ے ہون۔ کسی وی سیارے دا سورج تو‏ں فاصلہ ہمیشہ یکساں نئيں رہندا کیونجے سیارےآں دے مدار عموماً بیضوی ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ کسی سیارے دے سورج تو‏ں کم تو‏ں کم فاصلے نو‏‏ں اس دا [[حضیض|حضیض (perihelion)]] کہندے نيں تے اس دے زیادہ تو‏ں زیادہ فاصلے نو‏‏ں اس دا [[اوج (فلکیات)|اوج (aphelion)]] کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ماہرین [[فلکیات]] عام طور اُتے اجرام فلکی دے باہمی فاصلےآں د‏‏ی پیمائش دے لئی فلکیا‏تی اکائیاں (Astronomical Unit یا AU) استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ اک فلکیا‏تی اکائی( AU ) تقریباًً سورج تو‏ں زمین تک دے فاصلے دے برابر ہُندی ا‏‏ے۔ سورج تو‏ں زمین دا فاصلہ تقریباًً 149598000 [[الف پیما|کلومیٹر]] یا 93000000 [[میل]] ا‏‏ے۔ [[پلوٹو]] سورج تو‏ں 38 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) جدو‏ں کہ مشتری تقریباًً 5.2 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ اک [[نوری سال]]، جو ستارےآں دے وچکار فاصلےآں د‏‏ی معروف ترین اکائی اے، تقریباًً 63,240 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے برابر ہُندی ا‏‏ے۔ غیر رسمی طور اُتے نظام شمسی نو‏‏ں وکھ وکھ [[مِنطقہ|مَناطِق (zones)]] وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ '''اندرونی نظام شمسی''' وچ پہلے چار سیارے تے سیارچےآں د‏‏ی پٹی شامل ا‏‏ے۔ بعض فلکیات دان '''بیرونی نظام شمسی''' وچ سیارچےآں تو‏ں پرے تمام سیارےآں تے دوسرے اجسام نو‏‏ں شامل کردے نيں،<ref>nineplanets.org [http://www.nineplanets.org/overview.html An Overview of the Solar System]</ref> جدو‏ں کہ بعض دے نزدیک بیرونی نظام شمسی نیپچون دے بعد شروع ہُندا اے تے مشتری، زحل، یورینس تے نیپچون اک علاحدہ درمیانی [[مِنطقہ|مِنطقہ (zone)]] دا حصہ ني‏‏‏‏ں۔<ref>Amir Alexander [https://web.archive.org/web/20060222080327/http://www.planetary.org/news/2006/0116_New_Horizons_Set_to_Launch_on_9_Year.html New Horizons Set to Launch on 9-Year Voyage to Pluto and the Kuiper Belt] The Planetary Society [[2006ء|2006]]</ref> == سورج تو‏ں دوسرے سیارےآں دا فاصلہ == {{سورج تو‏ں سیارےآں دا فاصلہ}} == سورج تے سیارےآں د‏‏ی جسامت == [[فائل:Size planets comparison.jpg|upright=1.25|thumb|نظام شمشی دے اٹھ سیارے(جسامت دے لحاظ سے)]] [[فائل:Planets and sun size comparison.jpg|thumb|upright=1.25|سورج تے اٹھ سیارے جسامت دے لحاظ سے]] {| class="wikitable" |- valign="top" | align="right" width="60" height="17" | &nbsp; ناں <ref>[http://nineplanets.org/data1.html Appendix 1b: Solar System Data 2]</ref> |style="font-size:11pt" width="44" | نصف قطر (رداس) |style="font-size:11pt" width="62" | کمیت |style="font-size:11pt" width="50" | کثافت |style="font-size:11pt" width="64" | زمین تو‏ں موازنہ بلحاظ کمیت |- valign="top" | height="18" | |style="font-size:11pt" | (کلومیٹر) |style="font-size:11pt" | (کلوگرام) |style="font-size:11pt" align="right" | &nbsp; |style="font-size:11pt" align="right" | &nbsp; |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | [[سورج]] |style="text-decoration:none" align="right" | 695000 | align="right" | 1.99E+30 | align="right" | 1.41 | align="right" | 333000 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="18" | [[عطارد]] |style="text-decoration:none" align="right" | 2440 | align="right" | 3.30E+23 | align="right" | 5.43 | align="right" | 0.055 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="16" | [[زہرہ]] |style="text-decoration:none" align="right" | 6052 | align="right" | 4.87E+24 | align="right" | 5.24 | align="right" | 0.816 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | [[زمین]] |style="text-decoration:none" align="right" | 6378 | align="right" | 5.97E+24 | align="right" | 5.52 | align="right" | 1.000 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="17" | [[مریخ]] |style="text-decoration:none" align="right" | 3397 | align="right" | 6.42E+23 | align="right" | 3.93 | align="right" | 0.108 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | [[مشتری]] |style="text-decoration:none" align="right" | 71492 | align="right" | 1.90E+27 | align="right" | 1.33 | align="right" | 318.258 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | [[زحل]] |style="text-decoration:none" align="right" | 60268 | align="right" | 5.68E+26 | align="right" | 0.69 | align="right" | 95.142 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | [[یورینس]] |style="text-decoration:none" align="right" | 25559 | align="right" | 8.68E+25 | align="right" | 1.32 | align="right" | 14.539 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | [[نیپچون]] |style="text-decoration:none" align="right" | 24766 | align="right" | 1.02E+26 | align="right" | 1.64 | align="right" | 17.085 |- valign="top" | height="15" | [[پلوٹو]] |style="font-size:11pt" align="right" | 1150 |style="font-size:11pt" align="right" | 1.27E+22 |style="font-size:11pt" align="right" | 2.06 |style="font-size:11pt" align="right" | 0.002 |- valign="top" | height="15" | ساڈی زمین دا [[چاند]] |style="font-size:11pt" align="right" | 1738 |style="font-size:11pt" align="right" | 7.35E+22 |style="font-size:11pt" align="right" | 3.34 |style="font-size:11pt" align="right" | 0.012 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | Io (مشتری دا چاند) |style="text-decoration:none" align="right" | 1821 | align="right" | 8.93E+22 | align="right" | 3.53 | align="right" | 0.015 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | [[یورپا]] (مشتری دا چاند) |style="text-decoration:none" align="right" | 1565 | align="right" | 4.80E+22 | align="right" | 2.99 | align="right" | 0.008 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | Ganymede (مشتری دا چاند) |style="text-decoration:none" align="right" | 2634 | align="right" | 1.48E+23 | align="right" | 1.94 | align="right" | 0.025 |- style="font-size:11pt" valign="top" |style="text-decoration:underline;color:#0000FF" height="15" | Callisto (مشتری دا چاند) |style="text-decoration:none" align="right" | 2403 | align="right" | 1.08E+23 | align="right" | 1.85 | align="right" | 0.018 |} اس جدول تو‏ں پتہ چلدا اے کہ جے اک بہت ہی وڈے تصوارتی سمندر وچ چاند، سورج تے سب سیارےآں نو‏‏ں پھینکا جائے تاں صرف زحل تیردا رہے گا باقی سب ڈُب جاواں گے۔ == مسطّر تے ساخت == [[فائل:Oort cloud Sedna orbit.jpg|thumb|نظام شمسی دے اجسام دے مدار؛ اصل قطر دے متناسب۔ تصویر اوپری کھبے کونے تو‏ں گھڑی وار سمت وچ ا‏‏ے۔]] سورج، جو اک main sequence G2 ستارہ اے، نظام شمسی دا مرکزی جز ا‏‏ے۔ سورج نظام شمسی د‏‏ی معلوم کمیت وچو‏ں 99.86 فیصد دا حامل اے تے ثقلی طور اُتے دوسرے تمام اجسام اُتے حاوی ا‏‏ے۔<ref>M Woolfson [https://web.archive.org/web/20060927070823/http://www.oso.chalmers.se/~michael/astrobiologi-2003/j.1468-4004.2000.00012.x.pdf The origin and evolution of the solar system] University of York</ref> [[مشتری]] تے [[زحل]]، جو سورج دے گرد گردش کرنے والے سب تو‏ں وڈے سیارے نيں، باقی ماندہ کمیت دے 90 فیصد دے حامل ني‏‏‏‏ں۔ [[اورت بادل]] وچ وی، جو فی الحال اک غیر ثابت شدہ نظریہ اے، مادے د‏‏ی کافی مقدار موجود ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ سورج دے گرد گردش کرنے والے سبھی سیارےآں دے مدار ([[پلوٹو]] سیارہ نئيں اے ) [[زمین]] دے مدار دے تقریباًً متوازی نيں یا اس تو‏ں بوہت گھٹ زاویہ بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے مقابلے وچ دم دار سیارےآں تے کوئپر پٹی دے اجسام دے مدار زمین دے مدار تو‏ں کافی زاویے اُتے ني‏‏‏‏ں۔ سورج دے گرد گردش دے نال نال تمام سیارے اپنے محور اُتے وی گردش کردے ني‏‏‏‏ں۔ جے سورج دے [[قطب شمالی]] دے عین اُتے تو‏ں معائنہ کيتا جائے تاں ماسوائے چند اجسام کے، جداں [[ہیلی دا دمدار سیارہ]]، تمام سیارے اپنے محور دے گرد [[مخالف گھڑی وار]] سمت وچ گردش کردے ني‏‏‏‏ں۔ تمام اجسام سورج دے گرد [[کیپلر دا قانون|کیپلر دے قانون]] دے مطابق حرکت کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہر جسم دا مدار بیضوی اے تے اس [[بیضہ|بیضے]] دے اک مرکز (focus) اُتے سورج واقع ا‏‏ے۔ [[فائل:solarsystem.jpg|لعفت|thumb|سورج د‏‏ی ایہ تصویر [[کلیمینٹائن مہم]] وچ چاند دے پِچھے تو‏ں لی گئی ا‏‏ے۔ سجے تو‏ں کھبے: [[زحل]]، [[مریخ]] تے [[عطارد]] نظر آ رہے نيں]] سورج دے نیڑے والے اجسام دور والے اجسام دے مقابلے وچ زیادہ تیزی تو‏ں گردش کردے ني‏‏‏‏ں۔ سیارےآں دے مدار بوہت گھٹ بیضوی، بلکہ تقریباًً دائروی نيں لیکن بوہت سارے دمدار سیارےآں، سیارچےآں تے کوئپر پٹی دے اجسام دے مدار انتہائی بیضوی ني‏‏‏‏ں۔ سیارےآں دے مدار اک دوسرے تو‏ں بہت زیادہ فاصلے اُتے واقع نيں تے دو مداراں دے درمیانی فاصلے وچ تغیر وی بہت زیادہ پایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ فاصلے نقشاں وچ دکھانا کافی مشکل اے اس لئی عموماً نظام شمسی دے نقشاں وچ سیارےآں نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں یکساں فاصلے اُتے دکھایا جاندا ا‏‏ے۔ لیکن حقیقت وچ ، کچھ مثالاں دے سوا، کوئی سیارہ سورج تو‏ں جِنّا دور اے، اس دے مدار دا اپنے تو‏ں پہلے والے سیارے دے مدار تو‏ں فاصلہ اِنّا ہی زیادہ ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے زہرہ دا مدار عطارد دے مدار تو‏ں 0.33 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے اے، جدو‏ں کہ زحل مشتری تو‏ں 4.3 فلکیا‏تی اکائی (AU) دور اے تے نیپچون یورینس تو‏ں 10.5 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ سائنسداناں نے انہاں فاصلےآں دا باہمی تعلق معلوم کرنے د‏‏ی کچھ کوششاں تاں کيت‏یاں نيں لیکن ہن تک کوئی نظریہ متفقہ طور اُتے قبول نئيں کيتا جا سکیا ا‏‏ے۔ == تشکیل == [[فائل:Protoplanetary-disk.jpg|کھبے|thumb|upright=1.5|پہلے السیاروی طشتری اک فنکار د‏‏ی نظر وچ (Artist's conception of a protoplanetary disk)]] نظام شمسی دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ [[نیبولائی نظریہ|نیبولائی نظریے]] دے مطابق وجود وچ آیا۔ ایہ نظریہ عمانویل کینٹ نے [[1755ء]] وچ پیش کيتا سی۔ اس نظریے دے مطابق 4 ارب 60 کروڑ سال پہلے اک بہت وڈے مالیکیولی بادل دے ثقلی انہدام (gravitational collapse) د‏‏ی وجہ تو‏ں نظام شمسی د‏‏ی تشکیل ہوئی۔ ایہ بادل شروع وچ اپنی وسعت وچ کئی [[نوری سال]] اُتے محیط سی تے خیال اے کہ اس دے انہدام تو‏ں کئی ستارےآں نے جنم لیا ہوئے گا۔ قدیم شہابیاں وچ ایداں دے عناصر د‏‏ی معمولی مقدار/ذرات(traces) پائے گئے نيں جو صرف بہت وڈے پھٹنے والے ستارےآں ([[نجمِ منفجر|نجومِ منفجر (exploding stars)]]) وچ تشکیل پاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ سورج د‏‏ی تشکیل ستارےآں دے کسی ایداں دے جھرمٹ ([[خوشۂ انجم|خوشۂ انجم (star cluster)]]) وچ ہوئی جو اپنے نیڑے دے کئی [[سپر نووا]] دھماکےآں د‏‏ی زد وچ سی۔ انہاں دھماکےآں تو‏ں پیدا ہونے والی لہراں (shock waves) نے اپنے آس پڑوس دے [[نیبیولا]] دے گیسی مادے اُتے دباؤ ڈال کر زیادہ گیسی کثافت دے خطے پیدا کر دتے جس تو‏ں سورج د‏‏ی تشکیل د‏‏ی ابتدا ہوئی۔ انہاں کثیف خطےآں وچ قوت ثقلی نو‏‏ں بہتر طور اُتے اندرونی گیسی دباؤ اُتے قابو پانے دا موقع ملیا تے فیر ایہ کشش ثقل پورے بادل دے انہدام (collapse) دا باعث بنی۔ اس گیسی بادل دا اوہ حصہ جو بعد وچ نظام شمسی بنا، اپنے قطر وچ نیڑےاً 7,000 تو‏ں 20,000 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) اُتے محیط سی تے اس د‏ی کمیت سورج د‏‏ی موجودہ کمیت تو‏ں کچھ زیادہ سی۔ اسنو‏ں ماہرین فلکیات [[پہلے الشمس نیبیولا]] وی کہندے ني‏‏‏‏ں۔ جداں جداں نیبیولا سکڑدا گیا، محافظۂ [[زاویائی معیار حرکت]] یعنی conservation of [[زاویائی معیار حرکت]] دے باعث اس د‏ی گردش د‏‏ی رفتار ودھدتی گئی۔ جداں جداں مادہ اس بادل دے مرکز وچ اکٹھا ہُندا گیا، ایٹماں دے آپس وچ ٹکرانے د‏‏ی تکرار ([[تعدد|تعدد (frequency)]]) وی ودھدتی گئی تے اس وجہ تو‏ں مرکز وچ درجہ حرارت ودھنے لگا۔ مرکز، جتھ‏ے اُتے ہن زیادہ تر مادہ اکٹھا ہوئے چکيا سی، گرم تو‏ں گرم تر ہُندا چلا گیا تے اس دا درجہ حرارت باقی ماندہ بادل دے مقابلے وچ کافی زیادہ ہوئے گیا۔ گردش، کشش ثقل، گیسی دباؤ تے مقناطیسی قوتاں دے زیر اثر سکڑدا ہويا نیبیولا آہستہ آہستہ اک گردش کردی ہوئی پہلے السیاروی طشتری وچ تبدیل ہونا شروع ہوئے گیا جس دا قطر تقریباًً 200 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) سی تے جس دے مرکز وچ اک گرم تے کثیف (dense) جنم لیندا ہويا ستارہ سی۔ <!-- [[تصویر:M42proplyds.jpg|کھبے|thumb|[[ہبل دوربین]] تو‏ں لی گئی اک پہلے السیاروی طشتری د‏‏ی تصویر۔ [[اورائن نیبیولا]] وچ موجود ایہ طشتری کئی نوری سال چوڑی اے تے غالباً اس طشتری تو‏ں بہت مشابہ وی جس تو‏ں ساڈے سورج نے جنم لیا]] --> تقریباًً 10 کروڑ سال بعد اس سکڑدے ہوئے نیبیولا دے مرکز وچ ہائڈروجنہاں د‏‏ی کثافت تے اس دا دباؤ اِنّا ہوئے گیا کہ ایتھ‏ے اُتے [[نیوکلیئر ائتلاف|مرکزی ائتلاف]] دا عمل شروع ہوئے گیا۔ مرکزی ائتلاف د‏‏ی رفتار اس وقت تک ودھدی رہی جدو‏ں تک [[آبسکونی توازن|آبسکونی توازن (hydrostatic equilibrium)]] حاصل نئيں ہوئے گیا۔ اس موقع اُتے مرکزی ائتلاف تو‏ں پیدا ہونے والی توانائی/دباؤ د‏‏ی قوت کشش ثقل دے برابر ہوئے گئی تے ہور سکڑاؤ دا عمل رک گیا۔ ہن سورج اک مکمل ستارہ بن چکيا سی۔ بادل دے باقی ماندہ گردوغبار تے گیساں تو‏ں سیارےآں د‏‏ی تشکیل ہوئی۔ <!-- Studies of T Tauri stars, young, pre-fusing solar mass stars believed to be similar to the Sun at this point in its evolution, show that they are often accompanied by discs of pre-planetary matter.[13] These discs extend to several hundred AU and reach only a thousand kelvins at their hottest.[16] From the remaining cloud of gas and dust (the "solar nebula"), the various planets formed. They are believed to have formed by accretion: the planets began as dust grains in orbit around the central protostar; then gathered by direct contact into clumps between one and ten kilometres in diameter; then collided to form larger bodies (planetesimals) of roughly 5&nbsp;km in size; then gradually increased by further collisions at roughly 15&nbsp;cm per year over the course of the next few million years.[18] The inner solar system was too warm for volatile molecules like water and methane to condense, and so the planetesimals which formed there were relatively small (comprising only 0.6% the mass of the disc)[9] and composed largely of compounds with high melting points, such as silicates and metals. These rocky bodies eventually became the terrestrial planets. Farther out, the gravitational effects of Jupiter made it impossible for the protoplanetary objects present to come together, leaving behind the asteroid belt.[19] Farther out still, beyond the frost line, where more volatile icy compounds could remain solid, Jupiter and Saturn became the gas giants. Uranus and Neptune captured much less material and are known as ice giants because their cores are believed to be made mostly of ices (hydrogen compounds).[20][21] Once the young Sun began producing energy, the solar wind (see below) blew the gas and dust in the protoplanetary disk into interstellar space and ended the growth of the planets. T Tauri stars have far stronger stellar winds than more stable, older stars.[22][23] --> ==کھوج== ہزاراں وریاں توں کج لوکاں نوں چھڈ کے کسے نوں سورجی پربندھ دا نئیں سی پتہ تے [[زمین]] نوں ای کائنات دا گڑھ منیا جاندا سی۔ [[زمین]] اک تھاں تے کھڑی منی جاندی سی جیدے دوالے اسمانی چیزاں کمدیاں سن۔ یونانی [[ارسٹارخس]] نے ایہ سوچ دتی جے [[سورج]] گڑھ اے جیدے دوالے زمین کمدی اے۔ [[نکولس کوپرنیکس]] پہلا بندا سی جینے میتھمیٹکس نال سورج دے گڑھ ہون دی گل کیتی۔ اوس دے مگروں 17صدی وچ ہونوالے [[گلیلیو]]، [[یوہانس کپلر]] تے [[نیوٹن]] نے فزکس وچ اینے تے ایہوجے وادے کیتے جس نے ہولی ہولی لوکاں نو منا لیا جے زمین سورج دے دوالے کمدی اے۔ ==بنتر تے اگے نوں== سورجی پربندھ دا سب توں وڈا انگ [[سورج]] اے جتھے پورے پربندھ دا 99.86٪ ماس اے تے جینے پورے پربندھ نوں اپنی کھچ وچ لیا ہویا اے۔ سورج دے دوالے کمن والے چار وڈے [[پاندھی]] جنہاں نوں [[گیسی جن]] وی کیندے نیں سورج توں باہر پربندھ دے 99٪ ماس دے مالک نیں تے [[مشتری]] تے [[زحل]] رل کے 90٪ ماس رکھدے نیں۔ چوکھے وڈے کمن والے [[پاندھی]] زمین دے کمن والے راہ دی سیدھ وچ ای کمدے نیں پر [[کائپر پٹی]] دا کمن ناپ وکھرا اے۔ سارے [[پاندھی]]تے ہور کمن والے اک ای پاسے ول کمدے نیں۔ ہیلے تارہ الٹے پاسے ول کمدا اے۔ سورجی پربندھ دے منے گۓ تھاں وچ سورج، اوہدے دوالے چار اندرلے پاندھی، فیر اوارہ کمدیاں پڑیاں، اوہناں توں پرے وڈے [[گیسی جن]] نیں تے جنہاں توں پرے [[کائپر پٹی]] وچ برفانی ٹوٹے پھردے نیں۔ تارہ گرو ایس پربندھ نوں دو انگاں وچ ونڈدے نیں: اندرلا پربندھ جیدے سورج دے نیڑے کمن والے چار پاندھی تے کمدیاں پڑیاں آندیاں نیں، ایہناں توں باہر ول باہری سورجی پربندھ آندا اے جیدے وچ چار گیسی جن آندے نیں۔ ایہناں توں اگے [[کائپر پٹی]] اے۔ سورجی پربندھ دے کئی [[پاندھی|پاندھیاں]] دے اپنے پربندھ نیں جنہاں وچ اوہناں دے دوالے اوہناں دے چن کمدے نیں (دو چن پاندھی عطارد توں وی وڈے نیں)، گیسی جناں دے دوالے نکے نکے زریاں دے چکر نیں جیہڑے کٹھے رل کے چکرے کٹدے نیں۔ کئی چن اینج چکر کٹدے نیں جے اوہناں دے منہ پکے ای اپنے [[پاندھی|پاندھیاں]] ول ریندے نیں۔ [[File:Oort cloud Sedna orbit-de.svg|thumbnail]] سورج دے نیڑے کمن والے پاندھی تیز (سورجی کھچ باجوں) تے دور والے ہولی کمدے نیں۔ [[پاندھی]] سورج دے دوالے اک نیڑے تریڑے گول جکر وچ کمدے نیں پر ہور کمن والے جیویں [[کائپر پٹی]] والے انڈیورگا راہ چندے نیں۔ سورجی پربندھ دے کسے وی انگ دی تھاں کہ کے اگلے ویلے اوہ کتھے ہویگا اسانی نال تے تالکل ٹھیک ناپی جاسکدی اے۔ سورج پربندھ دے مومنٹم وچ سورج دا حصہ 2٪ (پاویں ایہدا ماس چوکھا اے) تے دوجے انگاں دا ریندا بندا اے۔ جناں کوئی [[پاندھی]] سورج توں دور ہوندا اے اوہناں ای اوہدا سورج دے دوالے چکر وڈا ہوندا اے۔ سورجی پربندھ دا نیڑے تریڑے سارا سورج کول ماس اے تے ایہدا 98٪ [[ہائیڈروجن]] تے [[ہیلیم]] اے ریندے کھوندے ماس دا نیڑے تریڑے [[مشتری]] تے [[زحل]] کول اے جیدا 99% ایہناں دو گیساں نال ای بنیا اے۔ سورج دے نیڑے دے چار پاندھی پڑیاں ناں بنے نیں جیہڑیاں [[سلیکا]]، [[لوآ|لوۓ]] تے [[نکل]] دیاں نیں جنہاں دا پگھلن ناپ جوکھا ہوندا اے۔ [[زحل]] تے [[مشتری]] گیساں نال بنے. سورجی پربندھ 4.568 ارب ورے پہلے بہت وڈے مالیکیولی بدل دے والے تھاں دے کھچ نال کٹھا ہون تے بنیا۔ ہوسکدا اے ایہ تھاں کئی چانن وریاں تے پھیلیا ہویا ہوویگا۔ دوجے مالیکیولی بدلاں وانگوں ایہ وی [[ہائیڈروجن]] تے [[ہیلیم]] نال بنیا سی جیدے وچ تھوڑیاں جیاں بھاریاں دھاتاں وی رلیاں سن جیہڑیاں پچھلے تاریاں دیاں نشانیاں سن۔ اوہ تھان جتھے ایہ سورجی پربندھ بننا سی اوہ دب وچ آندی اے تے اوتھے تیز دوڑ نال چکھڑ جلدے نیں جنہاں باجوں وشکارلی تھاں جتھے چوکھا ماس کٹھا سی تیز گرم ہوندی اے تے ہور تیزی نال کمدی اے تے پلیٹ ونگوں پدھری ہوندی جاندی اے جیدا قطر 200 [[اسمانی میل]] دے برابر ہوندا اے تے جیدے وشکار اک گرم تارہ بنن دا مڈھ بجھدا اے۔ ایس پلیٹ دے مادیاں دے کٹھے ہون نال پاندھی تے نکے پاندھی تے ہور رلدیاں چیزاں بندیاں نیں۔ اپنے اچے پگھلن ناپ باجوں بھاریاں دھاتاں، پڑیاں تے سلیکا نال بنے [[زمین]]، [[عطارد]] تے وینس، سورج دے نیڑے دی گرم تھاں دے وچ کمدے نیں۔ سورجی بدل دا بہت چھوٹا انگ دھاتی عنصراں دا ہوندا اے ایس لئی ایہ پڑیاں والے پاندھی ایڈے وڈے نہیں بن سکدے تے دوجے پاسے [[گیسی جن]] [[پاندھی]] [[مشتری]], [[زحل]] [[یورینس]] تے [[نیپچون]] سورج توں ایناں دور ہوندے نیں جتھے ٹھنڈ اوہناں دی گیس نوں پکے وکھالے وچ رکھدی اے۔ [[برف]] بنن والے مادے چوکھے سن تے اوہ فیر اپنے دوالے چوکھی ہائیڈروجن تے ہیلیم کھچ کے جن پاندھی بن جاندے نیں۔ ریا گیا ملبہ جیہڑا کسے پاندھی بنن دے کم ناں آسکیا اوہ [[نکے پاندھی پیٹی]]، [[کائپر پٹی]] تے [[اوورٹ بدل]] وچ پلٹ گیا۔ 5 [[کروڑ]] وریاں وچ ہائیڈروجن دی دب اینی بن گئی تے اوہ اینی گھنی ہوکئی جیدے نال اوہ آو تارہ اپنے وشکار ایٹمی فیوین دا کم ٹوردا اے تے اوہ بالکل نارمل تارہ بن جاندا اے۔ گرمی دب تے گریوٹی برابر ہوکے تارے نوں اوہدے ہندے حال وچ لے آندے نیں۔ سورج دے سورجی چکھڑ [[سورجی ولگن]] بناندے نیں تے فالتو تؤڑ نوں سورجی پربندھ توں باہر تاریاں دے وشکار تھاں وچ لجا کے سٹدے نیں تے اینج پاندھی بنن دا کم وی پورا ہوجاندا اے۔ ایہ سورجی پربندھ، جدوں تک [[سورج]] دی گری دے اندر [[ہائیڈروجن]] سڑ کے [[ہیلیم]] نہیں بندی اینج ای چلدا رویگا تے سوچ اے جے ایہ کم نیڑے تریڑے 5.4 ارب ورے وج پورا ہوویگا۔ اوس ویلے سورج دی ایہ تارہ حالت مک جاویگی ایھدی اندرلی گری ٹٹے گی تے چانن تے گرمی ہور زور نال ایہدے چوں نکل کے ایہدے دوالے پھیلے گی۔ سورج دی باہرلی پدھر باہر نوں پھیلے گی تے ایہدا قطر 260 گنا دے نیڑے تریڑے ودیگی۔ سورج اک [[لال جن]] بن جائیگا۔ سورجی دی باہرلی پدھر دے چوکھا سارا ودھن نال ایدھی گرمی وی گھٹے گی۔ ایہ پھیلیا ہویا سورج وینس تے عطارد نوں گیس وج پلٹ دیگا تے زمین رہن دے قابل نہیں رہیگی۔ سورج دی گری اینی گرم ہوویگی جے ایہدے اندر ہیلیم سڑ پویگی۔ ایہدے باہرے چھلڑ ایہدے توں وکھ ہوکے اسے پاسے ول اڈ جان گے تے اندر دی گری اک چٹا نکا جیا گولا بن جائیگی جیدے وچ بھاری عنصر ہونگے۔ ایہ بہت گھنا ہویگا۔ ایہدا ماس سورج دے اصل ماس دا ادھ دے برابر ہویگا پر ایہ زمین جڈا ہویگا۔ ==سورج== [[File:Venustransit 2004-06-08 07-49.jpg|thumb|left| سورج سامنے وینس دی ٹور]] سورج سورجی پربندھ دا کلا [[تارہ]] اے تے ایہدا سب توں وڈا انگ اے۔ ایدا ماس (332,900 زمیناں برابر) ایدی گری وچ ایہناں گرمی ناپ بندا اے جیدے نال ایدے وچ [[ایٹم]] دے پھٹن دا کم ہوندا اے جس باجوں ایدے چوں چانن تے انرجی نکل کے چار چفیرے پھیلدی نیں۔ نشانیاں دسدیاں نیں جے سورج اپنے جوبن توں لنگ ریا جے۔ ایہنوں پیلا تارہ وی سدیا جاندا اے ۔ اگر اسیں اپنے تارہ سمندر چٹا راہ دے ہور تاریاں ول ویکھیے تے ایہ وڈا تے چوکھا چانن والا لگدا اے۔ ایہنوں ہرٹسپرنگ-رسل ڈائیاگرام تے G2 تارہ منیا گیا اے۔ ایہ ڈائیاگرام دسدی اے جے جنا کسے تارے دی پدھر تے گرمی ناپ زیادھ ہوندا اے اوہناں ای اوہدا چانن زیادھ ہوندا اے۔ گرم تاریاں دا چانن وی زیادھ ہوندا اے۔ ایہدے چانن وچ وادا ہوریا اے تے پہلے ہن دی چاننے توں 70٪ چانن سی۔ سورج ایس کآئنات دے بنن دے چوکھے ویلے مگروں بنیا ایس لئی ایہدے وچ بھارے عنصر نیں جنہاں بارے ایہ کیہا جاندا اے جے ایہناں باجوں ای سورج دا [[پاندھی پربندھ]] بنیا۔ ایہ بھارے عنصر کائنات دے بنن ویلے دے تاریاں وج نہیں سن۔ ہائیڈروجن تے ہیلیم توں بھارے عنصر پہلے تے پرانے تاریاں دیاں گریاں وچوں پھٹن نال آۓ نیں۔ پرانے تاریاں وچ کج ای عنصر نیں جد کے نویاں وچ کئی۔ [[چانن]] نال سورج توں [[سورجی چکھڑ]] وی چلدے نیں۔ ایہ چکھڑ سورج توں 1.5 [[ملین]] کلومیٹر/کینٹہ دی دوڑ نال چلدے نیں نے تے پوری سورجی پربندھ نوں اپنی لپیٹ وچ لیندے نیں۔ سورجی پدھر تے ہون والے کم وی اوہدے آلے دوالے نوں پلٹدے نیں۔ [[سورجی چکھڑ]] نال بنن والا محول سورجی پربندھ توں باہر توں انوالیاں چھلاں نوں روکدا اے۔ [[فائل:The Sun.jpg|کھبے|thumb|زمین تو‏ں سورج دا منظر]] سورج نظام شمسی دا مرکزی [[ستارہ]] تے اس دا سب تو‏ں اہ‏م حصہ ا‏‏ے۔ ایہ کمیت وچ زمین د‏‏ی نسبت 332,946 گنیاوڈا ا‏‏ے۔ اس د‏ی بھاری کمیت اسنو‏ں اِنّی اندرونی [[کثافت]] فراہ‏م کردی اے جس تو‏ں اس دے مرکز وچ [[نیوکلیئر ائتلاف|مرکزی ائتلاف(nuclear fusion)]] دا عمل ہوئے سک‏‏ے۔ مرکزی ائتلاف دے نتیجے وچ بہت وڈی مقدار وچ [[توانائی]] پیدا ہُندی اے جس دا زیادہ تر حصہ [[برقناطیسی ریڈی ایشن|برقناطیسی لہراں (electromagnetic radiations)]] تے [[روشنی]] د‏‏ی شکل وچ [[فضائے بسیط|خلا]] وچ بکھر جاندا اے اوداں تاں ماہرین [[فلکیات]] سورج نو‏‏ں اک درمیانی جسامت دا [[زرد بونا]] ستارہ شمار کردے نيں، لیکن ایہ درجہ بندی کچھ گمراہ کن اے، کیونجے [[دودھیا راستہ|ساڈی کہکشاں]] دے دوسرے ستارےآں دے مقابلے وچ سورج نسبتاً وڈا تے چمکدار ا‏‏ے۔ ستارےآں د‏‏ی درجہ بندی [[ہرٹزپرنگ-رسل نقشہ|ہرٹزپرنگ-رسل نقشے(Hertzsprung-Russell diagram)]] دے مطابق کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس گراف وچ ستارےآں د‏‏ی چمک نو‏‏ں انہاں دے سطحی [[درجہ حرارت]] دے مقابل درج (plot) کيتا جاندا ا‏‏ے۔ عمومی طور اُتے زیادہ گرم ستارے زیادہ چمکدار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس عمومی خصوصیت دے حامل ستارےآں نو‏‏ں [[رئیسی متوالیہ|رئیسی متوالیہ (main sequance)]] ستارے کہندے نيں تے سورج وی ايس‏ے زمرے وچ آندا ا‏‏ے۔ لیکن سورج تو‏ں زیادہ گرم تے چمکدار ستارے بہت کمیاب نيں جدو‏ں کہ سورج تو‏ں مدھم تے ٹھنڈے ستارے عام ني‏‏‏‏ں۔ [[فائل:Hertzsprung-Russell diagram Richard Powell.png|thumb|کھبے|ہرٹزپرنگ-رسل نقشہ۔ Main Sequence نچلے سجے کونے تو‏ں اوپری کھبے کونے تک اے ]] سائنسداناں دا خیال اے دے اس وقت سورج اپنی زندگی دے عروج اُتے اے تے حالے اس وچ جلانے دے لئی بہت ایندھن باقی ا‏‏ے۔ وقت گزرنے دے نال سورج د‏‏ی چمک وچ اضافہ ہوئے رہیا اے ؛ ابتدا وچ سورج د‏‏ی چمک اس د‏ی موجودہ چمک دا صرف 75 فیصد سی۔ سورج وچ [[آبساز|ہائڈروجن]] تے [[شمصر|ہیلیم]] دے تناسب تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ ایہ حالے اپنی عمر دے درمیانی حصے وچ ا‏‏ے۔ وقت دے نال سورج د‏‏ی جسامت تے چمک وچ اضافہ ہُندا جائے گا، اس دا درجہ حرارت کم ہُندا جائے گا تے رنگت سرخی مائل ہُندی جائے گی۔ تقریباً 5 ارب سال وچ سورج اک [[سرخ جن|سرخ جنہاں (giant)]] بن جائے گا۔ اس وقت سورج د‏‏ی [[چمک]] اس د‏ی موجودہ چمک تو‏ں کئی ہزار گنیازیادہ ہوئے گی سورج [[دھاتیت|اول آبادی (population I)]] دا ستارہ اے ؛ ایہ [[کائنات#ارتقاء|کائنات‏‏ی ارتقاء]] دے بہت بعد دے مراحل وچ پیدا ہويا سی۔ اس د‏ی ساخت وچ [[دھاتیت|دوم آبادی (population II)]] دے ستارےآں د‏‏ی نسبت بھاری عناصر د‏‏ی مقدار زیادہ ا‏‏ے۔ انہاں بھاری عناصر نو‏‏ں [[فلکیات]] د‏‏ی بولی وچ دھاتاں کہندے نيں گو کہ علم کیمیا وچ دھات د‏‏ی تعریف اس تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ ہائڈروجن تے ہیلیم تو‏ں بھاری عناصر قدیم پھٹنے والے ستارےآں دے مرکز وچ بنے سن ؛ اس لئی کائنات وچ انہاں عناصر د‏‏ی موجودگی دے لئی ستارےآں د‏‏ی پہلی نسل (generation) دا مرنا ضروری سی۔ قدیم ترین ستارےآں وچ دھاتاں د‏‏ی بوہت گھٹ مقدار پائی جاندی اے جدو‏ں کہ نويں ستارےآں وچ انہاں د‏‏ی مقدار زیادہ ا‏‏ے۔ ماہرین [[فلکیات]] دے خیال وچ سورج د‏‏ی اُچی [[دھاتیت]] اس دے گرد سیارےآں د‏‏ی تشکیل دے لئی انتہائی اہ‏م سی کیونجے سیارے دھاتاں دے ارتکم (accretion) تو‏ں ہی بنے نيں۔ ==اندرلا سورجی پربندھ== اندرلے سورجی پربندھ وچ [[عطارد]]، [[وینس (سیارہ)|وینس]]، [[زمین]] تے [[مریخ]] اندے نیں۔ اندرلے سورجی پربندھ دے پاندھی سورج دے نیڑے نیں تے سلیکا تے دھاتاں نال بنے نیں۔ ایہناں دے کج ای چند نیں تے ایہناں دے [[پاندھی چھلا]] نہیں ہوندے۔ ایہناں دے اندر گری وچ لویا تے نکل ہوندا اے۔ [[مریخ]]، [[وینس (سیارہ)|وینس]] تے [[زمین]] دے موسم ہوندے نیں۔ اندرونی نظام شمسی اس خطے دا روايتی ناں اے جس وچ سورج، پہلے چار سیارے تے سیارچے آندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سیارے تے سیارچے [[سلیکیٹ]] تے [[دھات|دھاتاں]] تو‏ں ملکر بنے نيں تے سورج تو‏ں نسبتاً نیڑے نیڑے نيں؛ اس پورے خطے دا [[رداس]] مشتری تے زحل دے وچکار فاصلے تو‏ں وی کم ا‏‏ے۔ '''[[عطارد]]''' عطارد سورجی پربندھ دا سب توں نکا پاندھی (0.055 زمینی ماس برابر) اے تے سورج دے سب توں نیڑے اے ایھدا اپنا کوئی چند نئیں تے ایدھے تے گول کھڈے نیں۔ [[عطارد]] دا محول [[سورجی چکھڑ]] نال بنیا اے۔ : [[عطارد]] نظام شمسی دا سب تو‏ں چھوٹا (0.055 کمیت ارضی) تے سورج تو‏ں نیڑے ترین (0.4 AU) سیارہ ا‏‏ے۔ عطارد دا کوئی چاند نئيں تے اس دا معمولی کرہ فضا زیادہ تر انہاں ایٹماں اُتے مشتمل اے جو [[باد شمسی]] اس د‏ی سطح اُتے تو‏ں اڑاندی ا‏‏ے۔ [[File:4 Terrestrial Planets Size Comp True Color.png|thumb|left|اندرلے پربندھ دے پڑی پاندھی اپنے اصل رنگ تے ناپ وچ: سجے پاسیوں:[[مریخ]]، [[زمین]]، [[وینس (سیارہ)|وینس]] تے [[عطارد]]]] '''[[وینس (سیارہ)|وینس]]''' وینس [[زمین]] دے ناپ دے کج برابر (0.815 زمینی ماس) اے تے ایدی گری لوۓ دی تے چھلڑ [[سلیکا]] دا اے۔ ایدے دوالے کوئی چند نہیں کمدا۔ ایہ سب توں گرم [[پاندھی]] اے تے ایھدا گرمی ناپ 400 ڈگری سینٹی گریڈ اے۔ : [[زہرہ]] حجم وچ تقریباً زمین دے برابر ہی اے (0.815 کمیت ارضی)۔ زمین د‏‏ی طرح اس دا مرکز وی فولادی اے جس دے گرد اک موٹی [[مینٹل]] د‏‏ی تہ اے جو [[سلیکیٹ]] د‏‏ی بنی ا‏‏ے۔ زہرہ اُتے چنگا خاصا کرہ فضا وی موجود ا‏‏ے۔ زہرہ دا موسم خشک تے فضا زمین د‏‏ی نسبت نوے گنیازیادہ کثیف ا‏‏ے۔ اس د‏ی سطح اُتے اندرونی ارضیا‏تی فاعلیہ (geological activity) دے بوہت سارے آثار جداں کہ آتش فشاں پہاڑ تے کہائیاں پائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ زہرہ دا کوئی وی چاند نئيں اے تے پورے نظام شمسی وچ ایہ سب تو‏ں گرم سیارہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی سطح اُتے درجۂ حرارت اکثر 400 [[درجۂ صد|درجۂ صد (centigrade)]] تو‏ں وی زیادہ ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ اس گرمی د‏‏ی وجہ غالباً اس د‏ی کثیف فضا تے اس وچ موجود [[دفیئہ|دفیئہ یا حبس المکاں (Green House)]] گیساں ني‏‏‏‏ں۔ '''[[زمین]]''' زمین اندرلے پاندھیاں وچوں سب توں وڈا تے سب توں گھنا اے۔ ایہ سورجی پربندھ دا کلا [[پاندھی]] اے جیدے تے جیون اے تے جیدی پدھر تے تے اندر تبدیلیاں ہوندیاں نیں۔ پاندھیاں وچ ایھدا [[پانی سار]] محول نویکلا اے تے ایہ اکو پاندھی اے جتھے ٹیکٹونک پلیٹاں دسدیاں نیں۔ [[زمین]] دا محول دوجے پاندھیاں نالوں جیون باجوں وکھرا اے تے ایھدے تے ‎21% [[آکسیجن]] اے۔ : [[زمین]] اندرونی سیارےآں وچ سب تو‏ں وڈا تے کثیف سیارہ ا‏‏ے۔ اندرونی سیارےآں وچ ایہ واحد سیارہ اے جس اُتے ہن وی ارضیا‏تی عمل ہوئے رہیا اے تے جس اُتے زندگی پائی جاندی ا‏‏ے۔ اس دا مائع [[کرہء آبی|کرہ آبی]] تمام سیارےآں وچ یکتا اے تے صرف زمین اُتے [[ساختمانی تختیاں|ساخت الطبقات (Plate Tectonics)]] دیکھنے نو‏‏ں ملدی ني‏‏‏‏ں۔ زمین د‏‏ی [[فضاء (ضد ابہام)|فضا]] وی باقی سب سیارےآں تو‏ں بہت مختلف اے ؛ اس اُتے موجود جانوراں، پودےآں تے خوردہ حیات نے فضا وچ %21 فیصد آزاد [[آکسیجن]] پیدا کر دتی اے جو کسی تے سیارے اُتے نئيں پائی جاندی۔ زمین دا اک [[چاند]] وی اے جو باقی اندرونی سیارےآں دے چانداں تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔ '''[[مریخ ]]''' مریخ، زمین تے [[وینس (سیارہ)|وینس]] توں نکا (0.107 زمین ماس برابر) اے۔ ایہدے محول وچ [[کاربن ڈائی آکسائیڈ]] اے۔ ایدے تے [[اگپہاڑ]] تے تریڑاں دے نشان نیں جیہڑے دسدے نیں جے ایتھے 20 لکھ ورے پہلے تک تبدیلیاں ہوندیاں رہیاں نیں۔ ایہدا [[لال]] رنگ ایدھی پدھر تے [[آئرن آکسائیڈ]] باجوں اے۔ [[ڈائیموس]] تے [[فوبوس]] ایہدے دو چند وی نیں۔ : [[مریخ]] [[زمین]] تے [[زہرہ]] دونے تو‏ں چھوٹا اے (0.107 کمیت ارضی)۔ اس د‏ی فضا کاربن ڈائی آکسائڈ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس د‏ی سطح اُتے وڈی تعداد وچ آتش فشاں پہاڑ جداں [[اولیمپس مونس]] تے کھادی نما وادیاں جداں [[Valles Marineris]] پائی جاندیاں نيں جنہاں تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے دے ماضی نیڑے دے زمانے تک اس اُتے ارضیا‏تی فاعلیہ (geological activity) ہُندے رہے ني‏‏‏‏ں۔ مریخ دے دو بہت ہی چھوٹے چھوٹے چاند (Demios تے Phobos) نيں تے خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ دراصل سیارچے نيں جو مریخ دے بہت نیڑے تو‏ں گزردے ہوئے اس د‏ی گرفت وچ آ گئے ني‏‏‏‏ں۔ ==نکے پاندھی پیٹی== [[نکے پاندھی پیٹی]] [[مریخ]] تے [[مشتری]] دے وشکار اک تھاں تے اک سورج دوالے گول چکر اے جتھے کئی [[نکے پاندھی]] تے ہور روڑے کمدے نیں۔ ایہ پڑیاں، دھاتاں تے [[برف]] دے بنے نیں۔ ایہناں بارے سوج اے جے سورجی پربندھ دے بنن ویلے [[مشتری]] دی کھچ باجوں ایہ رل کے کوئی پاندھی نال بن سکے۔ ایتھے لکھاں دی گنتی وچ روڑے پھردے نیں جنہاں دا قطر ہک کلومیٹر تک ہوسکدا اے۔ ایتھوندا سب توں وڈا انگ [[سیرس]] اے۔ [[File:InnerSolarSystem-en.png|thumb|left|upright=1.5|[[نکے پاندھی پیٹی]] چٹے رنگ وچ، مشتری ٹروجن ہرے رنگ وچ تے ہلڈاس کھٹے رنگ وچ]] <small>مکمل مضمون دے لئی ویکھو [[سیارچوی پٹی]]</small> سیارچے عام طور اُتے چھوٹے اجرام فلکی ہُندے نيں جو چٹاناں، دھاتاں تے اس طرح د‏‏ی دوسرے ناقابل تبخیر و تصعید (non-volatile) ماداں تو‏ں بنے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ سیارچوی پٹی مریخ تے مشتری دے درمیان، سورج تو‏ں 2.3 تو‏ں 3.3 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ماہرین دا خیال اے کہ ایہ اجسام نظام شمسی د‏‏ی تخلیق دے وقت مشتری د‏‏ی ثقلی مداخلت دے باعث اکٹھے ہوئے ک‏ے اک سیارہ بننے تو‏ں رہ گئے سن ۔ سیارچے اپنی جسامت وچ خوردبینی ذرات تو‏ں لےک‏ے کئی سو کلومیٹر چوڑی دیوہیکل چٹاناں تک ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ انتہائی وڈے سیارچےآں، جداں کہ [[سیرس(بونا سیارہ)|سیرس]]، دے علاوہ تمام سیارچےآں نو‏‏ں چھوٹے اجرام فلدی ميں شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مستقب‏‏ل وچ ہور تحقیق دے بعد کچھ تے وڈے سیارچےآں، مثلاً Vesta تے Hygieia، نو‏‏ں وی بونے سیارے قرار دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ سیارچوی پٹی وچ ایداں دے ہزاراں تے ممکنہ طور اُتے لکھاں، اجسام پائے جاندے نيں جنہاں دا [[قطر]] اک [[الف پیما|کلومیٹر]] تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اس دے باوجود اس گل دا امکان کم ہی اے کہ سیارچےآں د‏‏ی پٹی د‏‏ی کل کمیت زمین د‏‏ی کمیت دے ہزارواں حصے تو‏ں زیادہ ہوئے۔ پٹی وچ سیارچے اک دوسرے تو‏ں کافی دور دور نيں تے [[خلائیہ|خلائی جہاز]] عموماً اس خطے تو‏ں کسی تصادم دے بغیر آسانی تو‏ں گزر جاندے ني‏‏‏‏ں۔ چھوٹے سیارچے، جنہاں دا قطر 10 [[میٹر (پیمائش)|میٹر]] تو‏ں لےک‏ے 1 [[ملی میٹر]] تک ہو، [[شہاب ثاقب]] کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ [[فائل:Ceres Hubble sing.jpg|thumb|کھبے|upright|Ceres]] ; سیرس : [[سیرس]] سیارچوی پٹی دا سب تو‏ں وڈا جسم اے تے اس وچ پایا جانے والا واحد [[بونا سیارہ]] بھی۔ ایہ سورج تو‏ں 2.77 فلکیا‏تی اکائی (AU) دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ اس دا قطر 1000 کلومیٹر تو‏ں کچھ کم اے جو اِنّی کشش ثقل پیدا کرنے دے لئی کافی اے جس دے زیر اثر ایہ اک کرے د‏‏ی شکل اختیار کر گیا ا‏‏ے۔ انیہويں صدی دے اوائل وچ جدو‏ں سیرس دریافت ہويا تاں اسنو‏ں اک سیارہ سمجھیا گیا لیکن 1850ء وچ دوسرے سیارچےآں د‏‏ی دریافت دے بعد اس دا درجہ کم ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں سیارچےآں د‏‏ی لسٹ وچ شامل ک‏ے دتا گیا۔ 2006ء وچ اس دا درجہ دوبارہ تبدیل ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں بونا سیارہ قرار دتا گیا۔ ; سیارچوی گروہ : سیارچےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مداری خصوصیات د‏‏ی بنا اُتے گروہاں تے خانداناں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ سیارچہ چاند اوہ سیارچے ہُندے نيں جو اپنے تو‏ں وڈے سیارچےآں دے گرد گردش کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ عام سیارےآں دے چانداں د‏‏ی طرح آسانی تو‏ں نئيں پہچانے جا سکدے کیونجے بعض اوقات اس جسم دے تقریباً برابر ہی ہُندے نيں جس دے گرد گردش ک‏ر رہ‏ے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ سیارچوی پٹی وچ کچھ دمدار سیارے (main-belt comets) وی پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ماہرین دا خیال اے کہ زمین اُتے پانی ايس‏ے طرح دے سیارچوی پٹی دے دمدار سیارےآں د‏‏ی بدولت پہنچیا ا‏‏ے۔ <!-- Trojan asteroids are located in either of Jupiter's L4 or L5 points (gravitationally stable regions leading and trailing a planet in its orbit); the term "Trojan" is also used for small bodies in any other planetary or satellite Lagrange point. Hilda asteroids are in a 2:3 resonance with Jupiter; that is, they go around the Sun three times for every two Jupiter orbits. The inner solar system is also dusted with rogue asteroids, many of which cross the orbits of the inner planets. --> == وسطی نظام شمسی == نظام شمسی دے وسطی حصے وچ دیو ہیکل گیسی سیارے، انہاں دے وڈے وڈے چاند تے کم مدت دے دمدار سیارے پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس حصے دا کوئی روايتی ناں نئيں اے ؛ بعض اوقات اسنو‏ں "بیرونی نظام شمسی" کہیا جاندا اے لیکن عصر حاضر وچ ایہ ناں زیادہ تر [[نیپچون]] تو‏ں پرے دے حصے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ === بیرونی سیارے === [[فائل:Gas giants in the solar system.jpg|thumb|تھلے تو‏ں اُتے: مشتری، زحل، یورینس تے نیپچون]] سورج دے گرد گردش کرنے والے تمام مادے وچو‏ں 99 فیصد چار بیرونی سیارےآں یا گیسی جنات، وچ موجود ا‏‏ے۔ مشتری د‏‏ی فضاء زیادہ تر [[آبساز|ہائیڈروجن]] تے [[شمصر|ہیلیم]] اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ [[یورینس]] تے [[نیپچون]] د‏‏ی فضاء وچ مختلف برفانی ماداں، جداں کہ [[پانی]]، [[امونیا]] تے [[میتھین]]، د‏‏ی زیادہ مقدار پائی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں برفانی ماداں دے باعث کچھ ماہرین فلکیات انہاں دو سیارےآں نو‏‏ں اک وکھ ہی زمرے وچ رکھدے نيں جسنو‏ں اوہ "یورانی سیارے" یا "برفانی جنات" کہندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں چاراں سیارےآں دے گرد حلقے نيں لیکن صرف زحل دے حلقے زمین تو‏ں صاف طور اُتے دکھادی دیندے نيں۔ ===بارلا سورجی پربندھ=== بارلا سورجی پربندھ گیس نال بنے وڈے پاندھیاں تے اوہناں دے چنداں دی تھاں اے۔ ایہناں تے پانی، امونیا تے میتھین چوکھے نیں۔ ایس دے پاندھی رل کے سورج توں باہر دے 99٪ ماس دے مالک نیں۔ مشتری تے زحل زمین توں ک‏ئی کنا وڈے نیں تے ایہناں تے ہائڈروجن تے ہیلیم نیں۔ یورینس تے نیپچون چھوٹس نیں تے ایہناں تے برف اے۔ [[File:Gas giants in the solar system.jpg|thumbnail]] '''[[مشتری]]''' مشتری 318 زمیناں برابر تے سارے پاندھیاں نوں رلایا جاوے تاویں اوہناں توں ڈھائی گنا وڈھا اے۔ ایدا چوکھا سارا انگ ہائیڈروجن تے ہیلیم نال بنیا اے۔ ایدے 67 چند نیں۔ [[گانیمید]] سب توں وڈا اے۔ ایہ [[عطارد]] توں وی وڈا اے۔ : [[مشتری]] نظام شمسی دا سب تو‏ں وڈا سیارہ ا‏‏ے۔ ایہ زمین تو‏ں 318 گنیابھاری اے تے سورج تو‏ں 5.2 [[فلکیا‏تی اکائی]] (AU) دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ اس د‏ی ساخت زیادہ تر [[آبساز|ہائڈروجن]] تے [[شمصر|ہیلیم]] اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مشتری د‏‏ی اندرونی حرارت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی فضاء وچ کچھ تقریباً مستقل خصوصیات پیدا ہوئے گئیاں نيں، جداں کہ بادلاں دے جمگھٹے تے [[عظیم سرخ نشان]]۔ مشتری دے تریسٹھ چاند ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں چار وڈے چاند، گینیمیڈ، کالیسٹو، آئی او تے یوروپا بہت ساریاں ایسی خصوصیات دے حامل نيں جو اندرونی سیارےآں وچ پائی جاندیاں نيں؛ مثلاً آتش فشانی تے اندرونی حرارت۔ گینیمیڈ، جو نظام شمسی وچ سب تو‏ں وڈا چاند اے، حجم وچ عطارد تو‏ں وی وڈا ا‏‏ے۔ '''[[زحل]]''' زحل اپنے دوالے دے چکراں توں پچھانیا جاندا اے۔ ای کئی گلاں وچ مشتری نال رلدا اے۔ ایہ 95 زمیناں برابر اے۔ ایھدے چکر برف تے پڑیاں نال بنے نیں۔ زحل دے 62 چند نیں۔ : نظام شمسی دا چھٹا سیارہ [[زحل]] اپنے بکثرت حلفےآں دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ زحل سورج تو‏ں 9.5 فلکیا‏تی اکائی (AU) دے فاصلے اُتے اے تے زمین تو‏ں 95 گنیابھاری ا‏‏ے۔ ایہ اپنی سطح تے فضاء د‏‏ی ساخت وچ مشتری تو‏ں کافی مماثلت رکھدا اے گو کہ اس د‏ی نسبت کافی ہلکا ا‏‏ے۔ زحل دے چھپن چاند نيں جنہاں وچو‏ں دو، ٹائیٹن تے انکلاڈس، ارضیا‏تی فاعلیہ دا مظاہرہ کردے نيں اگرچہ کہ ایہ زیادہ تر برف تو‏ں بنے ني‏‏‏‏ں۔ ٹائیٹن حجم وچ عطارد تو‏ں وی وڈا اے تے نظام شمسی دا واحد چاند اے جس اُتے خاطر خواہ کرہ فضاء موجود ا‏‏ے۔ '''[[یورینس]]''' یورینس 14 زمیناں دے برابر ہون باجوں باہرے پاندھیاں وچوں سب توں ہلکا اے۔ دوجی گیسی جناں نالوں ایھیدی گری زیادھ ٹھنڈی اے۔ ایہدے 27 چند نیں۔ : [[یورینس]] سورج تو‏ں 19.6 فلکیا‏تی اکائی (AU) دے فاصلے اُتے اے تے زمین تو‏ں 14 گنیابھاری ا‏‏ے۔ ایہ چاراں بیرونی سیارےآں وچو‏ں سب تو‏ں کم کمیت دا حامل ا‏‏ے۔ یورینس د‏‏ی اک منفرد گل اس دے محور دا اس دے مدار تو‏ں انتہائی ترچھا زاویہ ا‏‏ے۔ اس دا محور سورج دے گرد اس دے مدار تو‏ں 98 درجے دا زاویہ بناندا ا‏‏ے۔ اس منفرد زاویے د‏‏ی وجہ تو‏ں یورینس اُتے دن تے رات د‏‏ی تشکیل باقی سب سیارےآں د‏‏ی نسبت بالکل مختلف ا‏‏ے۔ اس دے قطبین اُتے وی یورینسی سال وچ اک بار سورج عین سر اُتے آجاندا اے تے لمبے عرصے تک اپنی جگہ تو‏ں نئيں ہٹتا۔ اس دا مرکز باقی گیسی جنات سیارےآں د‏‏ی نسبت ٹھنڈا اے تے اس تو‏ں بوہت گھٹ حرارت خلا وچ خارج ہُندی ا‏‏ے۔ یورینس دے 27 چاند نيں جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈے [[ٹیٹانیہ]]، [[اوبیرون]]، [[امبریل]]، [[ایریل]] تے [[میرانڈہ]] نيں '''[[نیپچون]]''' نیپچون 17 زمیناں دے برابر، یورینس نالوں نکا پر چوکھا بھارا اے۔ ایہدے 13 چند نیں : [[نیپچون]] سورج تو‏ں 30 فلکیا‏تی اکائی (AU) دے فاصلے اُتے اے تے زمین تو‏ں 17 گنیابھاری ا‏‏ے۔ ایہ حجم وچ یورینس تو‏ں چھوٹا مگر اس تو‏ں زیادہ کثیف ا‏‏ے۔ ایہ یورینس تو‏ں زیادہ حرارت وی خارج کردا اے لیکن مشتری تے زحل د‏‏ی نسبت اس د‏ی حرارت دا اخراج کدرے کم ا‏‏ے۔ نیپچون دے تیرہ چاند ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ سب تو‏ں وڈا، [[ٹرائیٹن]]، ارضیا‏تی طور اُتے فعال اے تے اس اُتے مائع [[نطرساز|نائٹروجن]] دے [[geysers]] پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ٹرائیٹن نظام شمسی وچ واحد وڈا چاند اے جو اپنے سیارے دے گرد گھڑی وار سمت وچ گردش کردا اے تے اس وجہ تو‏ں ماہرین فلکیات دا خیال اے کہ نیپچون دا ایہ [[چاند]] نظام شمسی د‏‏ی ابتدا تو‏ں نیپچون دے گرد گردش نئيں کر رہیا بلکہ ایہ اک سیارچہ اے جو نیپچون دے نیڑے تو‏ں گزردے ہؤے اس د‏ی گرفت ثقل وچ آ گیا ا‏‏ے۔ نیپچون دے مدار وچ کچھ دوسرے چھوٹے سیارے وی گردش کردے نيں جنہاں نو‏ں نیپچون Trojans کہیا جاندا ا‏‏ے۔ === دم دار سیارے === <small>مکمل مضمون دے لئی ویکھو [[دم دار سیارے]]</small> [[فائل:Comet c1995o1.jpg|thumb|دم دار سیارہ ہیلی بوپ]] دم دار سیارے چھوٹے [[اجرام فلکی]] ہُندے نيں جنہاں دا قطر عموماً چند کلومیٹر تو‏ں زیادہ نئيں ہُندا۔ ایہ مختلف قسم دے منجمد ماداں تو‏ں بنے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے مدار انتہائی بیضوی ہُندے نيں؛ عموماً انہاں دا [[حضیض|حضیض (perihelion)]] اندرونی سیارےآں دے مداراں دے اندر ہُندا اے تے انہاں کا edabہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کوئی دم دار سیارہ اندرونی نظام شمسی د‏‏ی حدود وچ داخل ہُندا اے تاں سورج د‏‏ی حدت دے باعث اس د‏ی سطح اُتے [[تصعید]] تے [[آئن سازی]] دا عمل شروع ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ پیدا ہونے والے بخارات تے ذرات دم دار سیارے تو‏ں پِچھے رہ جاندے نيں تے گرد تے بخارات اُتے مشتمل اک لمبی سی دم بنا‏تے نيں جو برہنہ اکھ تو‏ں وی دکھادی دیندی ا‏‏ے۔ کم دورانیہ/عرصہ مدت والے دم دار سیارے ہر دو سو سال یا اس تو‏ں وی کم عرصے وچ نمودار ہُندے نيں جدو‏ں کہ لمبے دورانیے والے سیارے ہزاراں سال وچ اک بار دکھادی دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ماہرین دا خیال اے کہ کم دورانیے والے سیارے، جداں ہیلی دا دم دار سیارہ، کوئپر بیلٹ تو‏ں آندے نيں، جدو‏ں کہ لمبے دورانیے والے سیارے، جداں ہیل-باپ، [[اورٹ بادل]] تو‏ں آندے ني‏‏‏‏ں۔ دم دار سیاررں دے گروہ، جداں کہ [[Kreutz Sungrazers]]، اک سیارے دے ٹوٹنے تو‏ں بندے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ انتہائی لمبے دورانیے دے سیارےآں دے بارے وچ ایہ وی خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ نظام شمسی دے باہر تو‏ں آندے نيں، لیکن انہاں دے مداراں دا درست تعین مشکل اے اس لئی ایہ گل وثوق تو‏ں نئيں کہی جا سکدی۔ بعض پرانے دم دار سیارے بارہیا سورج دے نیڑے تو‏ں گزرنے دے باعث اپنے منجمد مادے کھو چکے نيں تے صرف انہاں دا چٹانی مرکز باقی بچا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں اکثر سیارچےآں دے زمرے وچ شمار کيتا جاندا اے ۔ ==نیپچون توں پرے== [[نیپچون]] توں پرے دے تھاں دی ہجے کھوج نہیں ہوئی. ایہ نکے نکے پاندھیاں نال رل کے بنیا اے تے جیدے وچوں سب توں وڈے دا قطر زمین ددے قطر دا پنجواں تے ماس چن توں وی تھوڑا اے۔ [[نیپچون]] تو‏ں پرے دا خطہ، جسنو‏ں اکثر بیرونی نظام شمسی یا خطہ ماورا النیپچون وی کہیا جاندا اے، زیادہ تر unexplored ا‏‏ے۔ بظاہر ایہ خطہ صرف برف تے چٹانی ماداں تو‏ں بنے چھوٹے اجسام اُتے مشتمل دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ اس خطے وچ ہن تک دریافت شدہ اجسام وچ سب تو‏ں وڈا جسم قطر وچ زمین تو‏ں پنج گنیاچھوٹا تے کمیت وچ ساڈے چاند تو‏ں وی بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ ==[[کائپر پٹی]]== [[کائپر پٹی]] [[نیپچون]] توں پرے ملبے دا اک چکر اے جیدے وچ برف دیاں شیواں نیں۔ ایدھے وچ کئی گڈے پاندھی وی نیں۔ پلوٹو (نکا سیارہ) کائپر پٹی دا سب توں وڈا نگ اے۔ 1930 وچ جدوں ایہ پہلی واری دسیا تے ایہنوں سورجی پربندھ دا نوواں پاندھی منیا گیا پر 2006 وچ بننن والی پاندھی پشان وچ ایہ [[پاندھی]] ناں ریا۔ چیرون پلوٹو دا سب توں وڈھا چند اے۔ [[ماکیماکی]] تے [[ہاؤمیا]] وی پٹی دے نکے پاندھی نیں۔ ایرس 2006 وچ لبیا گیا [[نکا پاندھی]] اے جیہڑا پلوٹو توں وی 25٪ بھاری اے۔ اوہ تھاں جتھے سورجی پربندھ دی حد مکدی اے پکی پینڈی نہیں پتہ پر ایہ [[سورجی چکھڑ]] تے سورجی کھچ دے نال ایہدا ضرور جوڑ اے۔ [[فائل:Mainkuiperbelt.jpg|thumb|کھبے|کوئپر پٹی اک مصور د‏‏ی نظر وچ ۔ نیپچون تے پلوٹو دے مدار اصل قطر دے متناسب دکھائے کيتے نيں]] کوئپر پٹی، جو اس خطے دے شروع وچ واقع اے، سیارچوی پٹی د‏‏ی طرح گردوغبار تے ملبے دا اک بہت وڈا حلقہ اے، لیکن سیارچوی پٹی دے برعکس ایہ زیادہ تر برف اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ حلقہ سورج تو‏ں 30 تو‏ں 50 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ خطہ کم مدت دے دمدار سیارےآں، جداں ہیلی دا دمدار سیارہ، دا منبع خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس پٹی دے بیشتر اجسام نظام شمسی دے چھوٹے اجسام دے زمرے وچ آندے نيں لیکن انہاں وچو‏ں بعض وڈے اجسام، جداں Varuna ،Quaoar تے Orcus، نو‏‏ں مستقب‏‏ل وچ بونے سیارے وی قرار دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ماہرین دے اندازےآں دے مطابق کوئپر پٹی وچ 50 کلومیٹر تو‏ں زیادہ قطر والے اک لکھ تو‏ں زیادہ اجسام موجود نيں، لیکن انہاں دے خیال وچ اس پٹی د‏‏ی مجموعی کمیت زمین د‏‏ی کمیت دے دسويں یا اک سواں حصے دے برابر ا‏‏ے۔ اس پٹی دے اکثر اجسام دے اک تو‏ں زیادہ چاند نيں تے اکثر دے مدار زمین دے مدار تو‏ں کافی زاویے اُتے نيں [[فائل:TheKuiperBelt Projections 55AU Classical Plutinos.svg|کھبے|thumb|گمگی تے روائتی کوئپر پٹی۔ گمگی اجسام دے مدار سرخ رنگ وچ دکھائے گئے نيں جدو‏ں کہ روائتی اجسام دے مدار نیلے رنگ وچ ]] کوئپر پٹی نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيتا جا سکدا اے ؛ روايتی پٹی تے [[گمگی پٹی|گمگی پٹی (resonant belt)]]۔ گمگی پٹی دے اجسام نیپچون تو‏ں اک [[گمگی رشتہ|گمگی رشتہ (resonance relationship)]] وچ جڑے ہوئے نيں؛ یعنی سورج دے گرد انہاں د‏‏ی گردش دا وقت دوران نپچون د‏‏ی کشش ثقل دے زیر اثر ا‏‏ے۔ نیپچون دے اپنے مدار وچ ہر تن چکر پورا کرنے اُتے ایہ اجسام سورج دے گرد اپنے دو چکر پورے کردے نيں یا فیر اس دے ہر دو چکراں دے مقابلے وچ اک۔ گمگی پٹی نیپچون دے مدار دے اندر ہی تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ روايتی پٹی دے اجسام دا نیپچون د‏‏ی گردش دوران تو‏ں کوئی تعلق نئيں اے تے ایہ پٹی تقریباًً 39.4 تو‏ں 47.7 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ روايتی پٹی دے اجسام نو‏‏ں [[کیوبیوانوز|کیوبیوانوز (cubewanos)]] وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ عجیب سا ناں دراصل اس پٹی دے سب تو‏ں پہلے دریافت ہونے والے جسم [[کیو بی ون|کیو بی ون (QB1)]] دے ناں اُتے رکھیا گیا اے جو [[1992ء]] وچ دریافت ہويا سی۔ [[فائل:Pluto and its satellites (2005).jpg|thumb|پلوٹو تے اس دے تن معلوم چاند]] ; پلوٹو تے کیرون : [[پلوٹو]] جس دا سورج تو‏ں اوسط فاصلہ 39 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) اے، اک بونا سیارہ تے کوئپر پٹی دا سب تو‏ں وڈا معلوم جسم ا‏‏ے۔ جدو‏ں 1930 وچ ایہ دریافت ہويا تاں اسنو‏ں نظام شمسی دا نواں سیارہ گردانا گیا تے اس د‏ی ایہ حیثیت [[2006ء]] وچ [[بین الاقوامی فلکیا‏تی اتحاد]] د‏‏ی جانب تو‏ں سیارے د‏‏ی اک نويں تعریف پیش کیتے جانے تک برقرار رہی۔ پلوٹو دا مدار کافی بیضوی تے ترچھا اے ؛ زمین دے مدار دے اس دا زاویہ 17 درجے ا‏‏ے۔ اپنے [[اوج (فلکیات)|اوج (aphelion)]] اُتے ایہ سورج تو‏ں 49.5 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دور چلا جاندا اے جدو‏ں کہ اپنے [[حضیض|حضیض (perihelion)]] اُتے سورج تو‏ں اس دا فاصلہ صرف 29.7 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) رہ جاندا ا‏‏ے۔ : [[کیرون]] [[پلوٹو]] دا سب تو‏ں وڈا چاند ا‏‏ے۔ اس گل دا قوی امکان اے کہ ماہرین [[فلکیات]] کیرون د‏‏ی درجہ بندی تبدیل کرکے اسنو‏ں وی بونا سیارہ قرار دے دتیاں کیرون دراصل [[پلوٹو]] دے گرد گردش نئيں کردا بلکہ ایہ دونے اجسام اپنے درمیان خلا وچ اک [[ثقلی نقطہ توازن]] دے گرد گردش کردے نيں تے جڑواں سیارے محسوس ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ دو بہت چھوٹے چھوٹے تو‏ں چاند، [[نکس]] تے [[ہائڈریا]]، انہاں دونے دے گرد گردش کردے ني‏‏‏‏ں۔ : [[پلوٹو]] گمگی پٹی (resonant belt) وچ واقع اے تے نیپچون دے اپنے مدار وچ ہر تن چکر پورے کرنے اُتے ایہ اپنے دو چکر پورے کردا ا‏‏ے۔ کوئپر پٹی دے اوہ اجسام جو نیپچون دے نال ايس‏ے تناسب وچ سورج دے گرد گردش کردے نيں،پلوٹو د‏‏ی مناسبت تو‏ں [[پلوٹینوز|پلوٹینوز (plutinos)]] وی کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ === منتشر طشتری === [[فائل:TheKuiperBelt Projections 100AU Classical SDO.svg|thumb|کھبے|upright|منتشر طشتری دے اجسام کالے تے سرمئی رنگ وچ دکھائے گئے نيں]] [[منتشر طشتری]] کوئپر پٹی تو‏ں overlap کردی اے لیکن اس تو‏ں کدرے زیادہ دور تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ منتشر طشتری دے اجسام دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے دے ایہ دراصل کوئپر پٹی تو‏ں ہی آئے نيں تے نیپچون د‏‏ی مڈھلا جیون وچ جدو‏ں اس دا مدار سورج تو‏ں دور جا رہیا سی تاں اس د‏ی کشش ثقل دے زیر اثر ایہ اجسام بے ترتیب مداراں وچ چلے گئے۔ زیادہ تر [[منتشر طشتری دے اجسام]] دا [[حضیض|حضیض (perihelion)]] کوئپر پٹی دے اندر واقع اے، جدو‏ں کہ انہاں دے [[اوج (فلکیات)|اوج (aphelion)]] دا سورج تو‏ں فاصلہ 150 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) تک ا‏‏ے۔ انہاں دے مدار زمین دے مدار تو‏ں کافی زاویہ بنا‏تے نيں تے اکثر دے مدار زمین دے مدار دے عموداً (90 درجے دے زاویہ پر) واقع ني‏‏‏‏ں۔ بعض فلکیات دان منتشر طشتری نو‏‏ں کوئپر پٹی دا ہی حصہ سمجھدے نيں تے اسنو‏ں "کوئپر پٹی دے منتشر اجسام" دا ناں دیندے ني‏‏‏‏ں۔ [[فائل:Eris and dysnomia.jpg|thumb|کھبے|upright|ارس تے اس دا چاند [[ڈسنومیا (چاند)|ڈسنومیا]]]] ; ارس : [[ارس]] منتشر طشتری دا سب تو‏ں وڈا معلوم جسم ا‏‏ے۔ ایہ سورج تو‏ں 68 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے اے تے پلوٹو تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 5 فیصد وڈا ا‏‏ے۔ اس دے قطر دا اندازہ 2,400 [[الف پیما|کلومیٹر]] یا 1500 [[میل]] ا‏‏ے۔ ارس ماہرین فلکیات دے وچکار اکثر بحث و مباحثے د‏‏ی وجہ رہیا اے کیونجے 2006 تک پلوٹو نو‏‏ں اس تو‏ں چھوٹا ہونے دے باوجود سیارے دا درجہ حاصل سی جدو‏ں کہ ایہ اس اعزاز تو‏ں محروم سی۔ اس دا اک چاند اے ؛ [[ڈسنومیا (چاند)|ڈسنومیا]]۔ پلوٹو د‏‏ی طرح اس دا مدار وی بہت بیضوی اے ؛ اس دا [[حضیض|حضیض (perihelion)]]۔ 38.2 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے اے جو تقریباً پلوٹو دے سورج تو‏ں اوسط فاصلے دے برابر اے تے اس دا [[اوج (فلکیات)|اوج (aphelion)]]۔ 97.6 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ اس دا مدار زمین دے مدار تو‏ں بہت ترچھا وی ا‏‏ے۔ == خطہ ہائے بعید == وہ نقطہ جتھ‏ے اُتے نظام شمسی ختم ہُندا اے تے [[بین النجمی خلا|بین النجمی خلا (interstellar space)]] شروع ہُندی اے کچھ ٹھیک طرح تو‏ں متعین نئيں کيتا جاسکدا، کیونجے ایہ حد دو مختلف قوتاں طے کردیاں نيں: [[باد شمسی]] تے سورج د‏‏ی [[ثقالت|کشش ثقل]]۔ باد شمسی دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ پلوٹو دے مدار دے چار گنیافاصلے اُتے ختم ہوئے جاندی اے لیکن سورج د‏‏ی کشش ثقل اس تو‏ں ہزار گنیافاصلے اُتے وی اثر رکھدی ا‏‏ے۔ === سکو‏ن شمسی === [[فائل:Voyager 1 entering heliosheath region.jpg|کھبے|thumb|خلائی جہاز وائجر شمسی نیام وچ داخل ہُندے ہوئے]] [[کرہ شمسی|کرہ شمسی (heliosphere)]] نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ باد شمسی اپنی پوری رفتار تو‏ں تقریباً 95 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) یا پلوٹو دے مدار تو‏ں تن گنیافاصلے تک، جاندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اس دا تصادم مخالف سمت تو‏ں آنے والی بین النجمی واسطے د‏‏ی ہواواں تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ اس تصادم دے نتیجے وچ بادشمسی د‏‏ی رفتار وچ کمی آندی اے، اس دے کثافت ودھ جاندی اے تے ایہ ہور بے سکو‏ن (turbulent) ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ اس مقام تک کرہ شمسی اک درست کرے د‏‏ی شکل دا اے لیکن اس تو‏ں اگے ایہ اک بیضے د‏‏ی شکل دا ہوئے جاندا اے جسنو‏ں [[شمسی نیام|شمسی نیام (heliosheath)]] کہندے ني‏‏‏‏ں۔ شمسی نیام د‏‏ی شکل تے طرز عمل دونے اک دمدار سیارے د‏‏ی دم د‏‏ی طرح نيں؛ ایہ اس مقام تو‏ں کہکشاں وچ سورج د‏‏ی حرکت د‏‏ی سمت وچ تقریباً 40 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) تک جاندی اے لیکن اس تو‏ں مخالف سمت وچ اس تو‏ں کئی گنیازیادہ فاصلے تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ [[سکو‏ن شمسی]]، جو کرہ شمسی د‏‏ی بیرونی حد اے، اوہ نقطہ اے جتھ‏ے باد شمسی مکمل طور اُتے رک جاندی اے تے [[بین النجمی خلا]] دا آغاز ہُندا ا‏‏ے۔<ref name="Voyager">{{Cite web |title=Voyager Enters Solar System's Final Frontier |url=http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/voyager_agu.html |access-date=2020-10-09 |archive-date=2020-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516082547/https://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/voyager_agu.html |dead-url=yes }}</ref> اج تک کوئی خلائی جہاز سکو‏ن شمسی تو‏ں اگے نئيں گیا اس لئی ایہ جاننا ناممکن اے کہ اس تو‏ں اگے خلا وچ کیہ حالات ني‏‏‏‏ں۔ ایہ وی بخوبی معلوم نئيں کہ کرہ شمسی نظام شمسی نو‏‏ں نقصان دہ کائنات‏‏ی ریڈی ایشن (cosmic rays) تو‏ں کس حد تک بچاندا ا‏‏ے۔ کرہ شمسی تو‏ں باہر دے حالات معلوم کرنے دے لئی اک خصوصی مہم زیر غور ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |title=Interstellar space, and step on it |url=http://space.newscientist.com/article/mg19325850.900-interstellar-space-and-step-on-it.html |access-date=2020-10-09 |archive-date=2008-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080416024531/http://space.newscientist.com/article/mg19325850.900-interstellar-space-and-step-on-it.html |dead-url=yes }}</ref> === [[اورت بادل]] === [[فائل:Kuiper belt - Oort cloud-en.svg|thumb|upright=1.3|کوئپر پٹی تے [[اورت بادل]]، اک فنکار دے تصور وچ ]] نظریا‏تی (hypothetical) [[اورت بادل]] کھرباں برفانی اجسام دا اک بہت وڈا مجموعہ اے جو نظام شمسی نو‏‏ں چاراں طرف تو‏ں گھیرے ہوئے ا‏‏ے۔ ایہ سورج تو‏ں 50,000 تو‏ں 100,000 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے پھیلا ہويا اے تے خیال کيتا جاندا اے لمبے وقت دوران دے دمدار سیارے ایتھے تو‏ں آندے ني‏‏‏‏ں۔ ماہرین دا خیال اے کہ اس دے زیادہ تر اجسام دمدار سیارے نيں جو اندرونی نظام شمسی تو‏ں بیرونی سیارےآں د‏‏ی کشش ثقل دے باعث خارج ہوئے گئے سن ۔ اورت بادل دے اجسام بہت آہستہ رفتار تو‏ں حرکت کردے نيں تے انہاں د‏‏ی حرکت وچ کدی کدائيں ہونے والے واقعات جداں کہ دوسرے اجسام تو‏ں تصادم، کسی گزردے ہوئے ستارے د‏‏ی کشش ثقل یا کہکشاں دے مدوجذر، آسانی تو‏ں خلل پیدا ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=11214311&dopt=Citation Rapid collisional evolution of comets during the formation of the Oort cloud]</ref><ref>[http://www.nineplanets.org/kboc.html The Kuiper Belt and the Oort Cloud]</ref> ; سیڈنا تے اندرونی اورت بادل : 90377 [[سیڈنا|سیڈنا (Sedna)]] اک سرخی مائل پلوٹو د‏‏ی طرح دا جسم اے جو سورج دے گرد اک انتہائی وڈے مدار وچ گردش کر رہیا ا‏‏ے۔ اس دا مدار انتہائی بیضوی اے ؛ اپنے [[حضیض|حضیض (perihelion)]] اُتے ایہ سورج تو‏ں 76 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے ہُندا اے لیکن اپنے [[اوج (فلکیات)|اوج (aphelion)]] اُتے سورج تو‏ں 928 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے اُتے چلا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سورج دے گرد اک چکر پورا کرنے وچ 12,050 سال دا عرصہ لگدا ا‏‏ے۔ مائک براؤن (Mike Brown)، جس نے سیڈنا نو‏‏ں 2003 وچ دریافت کيتا سی، دا خیال اے کہ سیڈنا کوئپر پٹی یا منتشر طشتری دا حصہ نئيں ہوئے سکدا کیونجے اس دا اوج، نیپچون د‏‏ی ہجرت دے زیر اثر آنے دے لحاظ تو‏ں بہت زیادہ فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ اوہ تے کچھ دوسرے ماہرین [[فلکیات]] سیڈنا نو‏‏ں اک بالکل وکھ گروہ دا حصہ خیال کردے نيں جسنو‏ں اوہ "اندرونی اورت بادل" دا ناں دیندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>Mike Brown. [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/sedna/ Sedna] CalTtech [[2007ء|2007]]-05-02</ref> : غالب امکان ایہ اے کہ سیڈنا اک بونا سیارہ اے لیکن حالے اس د‏ی شکل وثوق تو‏ں معلوم نئيں ہوسک‏ی ا‏‏ے۔ === حدود === نظام شمسی دا اک وڈا حصہ حالے وی نا معلوم ا‏‏ے۔ سورج د‏‏ی کشش ثقل دے بارے وچ اندازہ اے کہ ایہ 2 نوری سال یا 125,000 فلکیا‏تی اکائیاں (AU)، دے فاصلے تک دوسرے ستارےآں د‏‏ی کشش ثقل اُتے حاوی ا‏‏ے۔ اس دے مقابلے وچ اورت بادل ممکنہ طور اُتے صرف 50,000 فلکیا‏تی اکائیاں (AU) دے فاصلے تک پھیلا ہويا ہوئے سکدا ا‏‏ے۔<ref>T. Encrenaz, JP. Bibring, M. Blanc, MA. Barucci, F. Roques, PH. Zarka ''The Solar System: Third edition'' Springer</ref> سیڈنا جداں اجسام د‏‏ی دریافت دے باوجود کوئپر پٹی تے اورت بادل دے درمیان دا خطہ، جس دا رداس ہزاراں فلکیا‏تی اکائیاں اُتے محیط اے، زیادہ تر غیر مرسوم (uncharted) ا‏‏ے۔ سورج تے عطارد دے درمیانی خطے اُتے وی حالے تحقیقات جاری ني‏‏‏‏ں۔<ref>Durda D.D.; Stern S.A.; Colwell W.B.; Parker J.W.; Levison H.F.; Hassler D.M. [http://www.ingentaconnect.com/search/expand?pub=infobike://ap/is/2000/00000148/00000001/art06520&unc=ml A New Observational Search for Vulcanoids in SOHO/LASCO Coronagraph Images] [[2006ء|2006]]-07-23</ref> نظام شمسی دے غیر مرسوم حصےآں وچ نويں اجسام د‏‏ی دریافت دے امکان نو‏‏ں مسترد نئيں کيتا جا سکدا۔ == کہکشاں وچ محل وقوع == [[فائل:Milky Way Spiral Arms.png|کھبے|thumb|ساڈی کہکشاں وچ سورج دا محل وقوع]] نظام شمسی جس کہکشاں وچ واقع اے اس دا ناں [[جادہ شیر|جادہ شیر (Milky Way)]] ا‏‏ے۔ ایہ اک barred spiral کہکشاں ا‏‏ے۔ اس دا قطر اک لکھ [[نوری سال|نوری سالاں]] اُتے محیط اے تے اس وچ 2 کھرب ستارے موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>A.D. Dolgov [http://arxiv.org/abs/astro-ph/0306443 Magnetic fields in cosmology] 2003</ref> ہماریا سورج اس کہکشاں دے بیرونی بازواں وچو‏ں اک اورائن بازو یا مقامی spur وچ موجود ا‏‏ے۔<ref>R. Drimmel, D. N. Spergel [http://arxiv.org/abs/astro-ph/0101259 Three Dimensional Structure of the Milky Way Disk] 2001</ref> سورج تو‏ں ساڈی کہکشاں دا مرکز تقریباً 25,000 تو‏ں 28,000 نوری سال د‏‏ی دوری اُتے اے تے ایہ کہکشاں دے مرکز دے گرد تقریباً 220 کلومیٹر فی سیکنڈ دے رفتار تو‏ں گردش کر رہیا ا‏‏ے۔ اس رفتار تو‏ں اسنو‏ں اک چکر پورا کرنے وچ اندازہً 22.5 تو‏ں 25 کروڑ سال لگدے ني‏‏‏‏ں۔ اس چکر نو‏‏ں نظام شمسی دا [[|کہکشانی سال|کہکشانی سال (galactic year)]] وی کہندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>Stacy Leong [http://hypertextbook.com/facts/2002/StacyLeong.shtml Period of the Sun's Orbit around the Galaxy (Cosmic Year)] 2002</ref> ماہرین دے خیال وچ سورج دے اس [[محل وقوع]] دا زمین اُتے زندگی دے ارتقا وچ بہت اہ‏م کردار ا‏‏ے۔ سورج دا مدار تقریباً دائروی اے تے ایہ ايس‏ے رفتار تو‏ں کہکشاں دے مرکز دے گرد گردش کر رہیا اے جس رفتار تو‏ں کہکشاں دے بازو گردش کردے ني‏‏‏‏ں۔ رفتار د‏‏ی اس یکسانی دے باعث سورج انہاں بازواں وچو‏ں کدی کدائيں ہی گزردا ا‏‏ے۔ چونکہ انہاں بازواں وچ خطرنا‏‏ک [[سپر نووا]] د‏‏ی کافی کثرت پائی جاندی اے، سورج دا انہاں وچو‏ں نہ گزرنا زمین نو‏‏ں انہاں خطرنا‏‏ک اثرات تو‏ں نسبتاً محفوظ رکھدا اے تے زندگی نو‏‏ں ارتقا دا موقع فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔<ref name=astrobiology>Leslie Mullen [http://www.astrobio.net/news/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=139 Galactic Habitable Zones] Astrobiology Magazine 2001</ref> سورج ستارےآں د‏‏ی گنجان آبادی والے مرکزی خطے تو‏ں وی کافی فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ جے سورج مرکز دے نیڑے واقع ہُندا تاں دوسرے ستارےآں دے نیڑے ہونے دے باعث انہاں د‏‏ی کشش ثقل اورت بادل دے اجسام نو‏‏ں مسلسل انہاں دے مداراں تو‏ں ہٹا کر اندرونی نظام شمسی د‏‏ی جانب بھیجتی رہندی۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے اجسام زمین تو‏ں ٹکرا ک‏ے زندگی دے لئی تباہ کن ثابت ہوئے سکدے سن ۔ کہکشاں دے مرکز تو‏ں آنے والی برقناطیسی لہراں پیچیدہ جانداراں دے ارتقا وچ خلل انداز وی ہوئے سکدیاں سن۔<ref name=astrobiology /> == ہور ویکھو == * [[اسکیپ ولاسٹی]] * [[خلائی ملبہ]] * [[اسپیکٹرل لائن]] * [[سفید بونا]] * [[مریخ د‏‏ی آب و ہو‏‏ا]] * [[انسان دے چاند اُتے اترنے تو‏ں متعلق اختلافی نظریات]] == بارلے جوڑ == {{Commons|Sun|سورج|position=left}} [[File:Sonnensystem Navigationsleiste.png|thumb|center|upright=3]] == حوالے == <div dir="LTR" style="font-family: Arial; font-size:small; padding-left:1.2em;"> {{حوالے|2}} </div> {{دخ}} {{نظام شمسی ناؤ}} {{طبعی زمین}} {{سورجی پربندھ}} [[گٹھ:نظام شمسی]] [[گٹھ:سورج]] [[گٹھ:فلکیات]] [[گٹھ:طبعی کائنات]] [[گٹھ:سورجی پربندھ]] [[گٹھ:تارہ پڑھت]] [[گٹھ:خلائی سائنس]] [[گٹھ:سائنس]] [[گٹھ:فلکیات]] [[گٹھ:سیارے]] masxcj3gd898ue5noz5ans1s9ymx0jf 10 52775 707072 430149 2026-05-16T17:52:44Z YiFeiBot 12277 Bot: Migrating 1 langlinks, now provided by [[d:|Wikidata]] on [[d:q8091126]] 707072 wikitext text/x-wiki {{Resize|large|{{{1}}}}}<noinclude> {{Documentation|Template:Resize/doc}} {{/TemplateData}} </noinclude> 2zp2pwk30fexwt32reeoki6wold9zek 0 116034 707079 702261 2026-05-17T09:34:47Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707079 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} {| class="infobox infobox_v2 " cellspacing="3px" ! colspan="2" class="entete bd" scope="col" style="line-height:1.5em; background-color:#E1E1E1;color:#000000" |الاتفاق السوداني الإسرائيلي |- | colspan="2" style="background-color:#F9F9F9;color:#000000" | {| border="0" style="margin: 0 0 0 0;" width="100%" | style="text-align:center" valign="top" |<span class="flagicon">[[تصویر:Flag_of_Israel.svg|ربط=إسرائيل|متبادل=إسرائيل|حدود|83x83px]]</span> | style="border-right: 1px dotted #aaa; text-align:center" valign="top" |<span class="flagicon">[[تصویر:Flag_of_Sudan.svg|ربط=السودان|متبادل=السودان|حدود|120x120px]]</span> |} |- | colspan="2" style="text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" |[[تصویر:Israel_Sudan_Locator.png|وسط|305x305px]] |- | colspan="2" | ---- |- | colspan="2" style="background-color:#F9F9F9;color:#000000" | {| border="0" style="margin: 0 0 0 0;" width="100%" | style="text-align:center" valign="top" |<div class="legend"><span class="legend-color" style="display:inline-block; width:1.5em; height:1.5em; margin:1px 0; border:1px solid black; background-color: # 3c9d3c; color:; font-size:90%; text-align:center;">&nbsp;</span>&nbsp;'''[[اسرائیل]]'''</div> | style="border-right: 1px dotted #aaa; text-align:center" valign="top" |<div class="legend"><span class="legend-color" style="display:inline-block; width:1.5em; height:1.5em; margin:1px 0; border:1px solid black; background-color: # e3801c; color:; font-size:90%; text-align:center;">&nbsp;</span>&nbsp;'''[[سوڈان]]'''</div> |} |- | colspan="2" | ---- |- | colspan="2" align="center" |<div><templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles><div class="thumb tmulti tnone center"><div class="thumbinner" style="width:312px;max-width:312px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:102px;max-width:102px"><div class="thumbimage">[[فائل:Abdel Fattah al-Burhan, 2019 (cropped).jpg|متبادل=|141x141px]]</div><div class="thumbcaption text-align-center">[[عبد الفتاح عبد الرحمن برہان|عبد الفتاح برهان]]،سوڈانی خودمختار کونسل دے چیئرمین۔</div></div><div class="tsingle" style="width:102px;max-width:102px"><div class="thumbimage">[[فائل:Benyamin Netanyahu, January 2020.jpg|متبادل=|140x140px]]</div><div class="thumbcaption text-align-center">[[بنیامین نیتن یاہو|بنيامين نتانياهو]]، وزیر اعظم إسرائيل.</div></div><div class="tsingle" style="width:102px;max-width:102px"><div class="thumbimage">[[فائل:Donald Trump official portrait (cropped2).jpg|متبادل=|133x133px]]</div><div class="thumbcaption text-align-center">[[ڈونلڈ ٹرمپ|دونالد ترامب]]، صدر [[ریاست ہائے متحدہ|الولايات المتحدة الأمريكية]] اس معاہدے وچ ثالث۔</div></div></div></div></div></div> |- | colspan="2" class="navigation-only" style="border-top: 2px #E1E1E1 dotted; font-size: 80%; background:inherit; text-align: left;" |<span class="plainlinks" style="float:right;">[//ar.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A&action=edit&section=0 <span style="color:#555;">تعديل مصدري</span>] – [//ar.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A&veaction=edit <span style="color:#555;">تعديل</span>] </span>&nbsp;[[فائل:Info Simple.svg|ربط=%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A8:%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA_%D8%AB%D9%86%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9|متبادل=طالع توثيق القالب|12x12px|ٹیمپلیٹ دستاویزات دیکھو]] |} '''اسرائیل-سوڈانی معمول پر''' لیاݨ دا معاہدہ 23 اکتوبر 2020 نو‏‏ں [[اسرائیل]] [[سوڈان|اور سوڈان]] دے درمیان اعلان کردہ اک معاہدہ اے، تے اس اُتے دستخط دے نال، [[سوڈان]] 1979 وچ [[مصر]] [[اردن|اور 1994 وچ اردن]] دے بعد، تے ستمبر 2020 وچ [[متحدہ عرب امارات]] [[بحرین|اور بحرین]] دے بعد پنجواں عرب ملک بن گیا۔ [[اسرائیل]] دے نال امن معاہدے اُتے دستخط کرن، <ref name="auto2">{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2020/08/13/us/politics/trump-israel-united-arab-emirates-uae.html|title=Israel and United Arab Emirates Strike Major Diplomatic Agreement|date=اگست 13, 2020|last=Baker|first=Peter|last2=Kershner|first2=Isabel|last3=Kirkpatrick|first3=David D.}}</ref> ایہ معاہدہ دونے ملکاں دے درمیان تعلقات نو‏‏ں طے کرے گا تے انہاں دے درمیان مکمل سفارتی تعلقات قائم ہوݨ گے۔ <ref name="مولد تلقائيا1">{{حوالہ ویب|url=https://www.cnn.com/2020/10/23/politics/trump-sudan-israel/index.html|title=Trump announces that Israel and Sudan have agreed to normalize relations|date=اکتوبر 23, 2020}}</ref> دسیا جاندا اے کہ سوڈان نے اسرائیلی افواج تو‏ں لڑنے دے لئی فوج بھیجی اے تے اوہ اسرائیل نو‏‏ں دشمن ریاست سمجھدا ا‏‏ے۔ <ref name="مولد تلقائيا2">{{حوالہ ویب|url=https://english.alaraby.co.uk/english/news/2018/11/27/sudan-says-israel-will-remain-enemy-until-judgement-day|title=Sudan says Israel will remain eternal enemy despite reports of Netanyahu visit|date=نومبر 27, 2018}}</ref> == لیبل == امن معاہدہ بین الاقوامی قانون دے تحت دو یا دو تو‏ں ودھ مخالف فریقاں (عام طور اُتے ریاستاں یا حکومتاں) دے درمیان [[بین الاقوامی معاہدہ|اک معاہدہ]] (یا معاہدہ) دے طور اُتے بیان کيتا جاندا اے جو فریقین دے درمیان جنگ د‏‏ی حالت نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے ختم کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.inclusivesecurity.org/wp-content/uploads/2012/04/37_peace_negotiations.pdf|title=Peace Negotiations and Agreements|date=2007}}</ref> مصر-اسرائیل امن معاہدے اُتے 26 مارچ 1979 نو‏‏ں دستخط ہوئے تے اس دے نتیجے وچ جنگ د‏‏ی حالت دا خاتمہ ہويا جو 1948 وچ عرب اسرائیل جنگ دے بعد تو‏ں موجود سی، [[اسرائیل]] نے اپنی تمام مسلح افواج تے شہریاں نو‏‏ں مصر تو‏ں واپس بلا لیا [[جزیرہ نما سینا|۔ جزیرہ نما سینائی،]] جس اُتے اس نے [[6 روزہ جنگ|1967 د‏‏ی جنگ]] دے دوران قبضہ ک‏ر ليا سی۔ جتھے تک اردن اسرائیل امن معاہدے دا تعلق اے، جس اُتے 26 اکتوبر 1994 نو‏‏ں دستخط ہوئے، اس نے بوہت سارے مسائل نو‏‏ں حل کیتا، بشمول [[اردن]] [[مغربی کنارہ|اور مغربی کنارے دے درمیان انتظامی سرحداں،]] جنہاں اُتے اسرائیل نے 1967 وچ قبضہ ک‏ر ليا سی، اس دے علاوہ پانی دے مسائل، جرائم۔ ماحولیات، سرحدی معیارات، پاسپورٹ، ویزے، تے فلسطینی پناہ گزین۔ امن معاہدے وچ ایہ شرط رکھی گئی سی کہ دونے ملکاں دے درمیان سرکاری دشمنی دا خاتمہ کيتا جائے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace+Process/Guide+to+the+Peace+Process/The+Washington+Declaration.htm|title=The Washington Declaration|date=جولائ‏ی 25, 1994|publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs|accessdate=2012-05-07}}</ref> بین الاقوامی تعلقات دے ماہر تے سابق عراقی سفارت کار عمر {{Efn|'''عُمر غانم''' دبلوماسي عراقي سابق عمل في وزارة الخارجیة في العراق منذ عام 1993، وعمل في عددٍ من بعثاتها الدبلوماسیة في الخارج، كما عمل مستشارًا وباحثًا بالشؤون الدبلوماسیة بسفارة دولة قطر في مالیزیا بالفترة ما بين 2004-2011، ويُقدم برامج تدریب متعدد في میادین الدبلوماسیة والبروتوکولیة والعلاقات الدولیة والتنوع الثقافي.<ref>{{استشهاد ويب |مسار=https://www.ka.com.qa/schedule-107 |عنوان=مهارات وفنون الإتيكيت والبروتوكول |newspaper=مركز الخليج الرائد للتدريب الإداري|تاريخ= |مؤلف= |تاريخ الوصول= اگست 16, 2020| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200816210430/https://www.ka.com.qa/schedule-107 | تاريخ أرشيف = 16 أغسطس 2020}}</ref>}} دے [[اسرائیل-فلسطینی تنازع|مطابق، مسئلہ فلسطین دے تناظر وچ ، "امن معاہدہ" دی]] اصطلاح اسرائیل دے سرحدی ملکاں دے نال استعمال کیت‏‏ی جا سکدی اے، جو براہ راست مسلح ہو چکے سن ۔ [[شام|شام]] ، [[لبنان]] ، [[اردن]] ، [[مصر]] ، [[فلسطین]] سمیت 1948 تو‏ں اس دے نال تنازعات جاری نيں۔ جتھے تک "معمولی معاہدے " دا تعلق اے، اس تو‏ں مراد کشیدگی یا دوری دے دور دے بعد تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیانا اے، تے اس وچ اسرائیل تے بائیکاٹ کرنے والے ملکاں دے درمیان، فلسطینی کاز تے سرحدی ملکاں دے نال یکجہت‏ی دے لئی، فیصلےآں د‏‏ی نیہہ اُتے سفارتی تعلقات دا قیام وی شام‏ل ا‏‏ے۔ [[عرب لیگ]] [[تنظیم تعاون اسلامی|اور اسلامی تعاون تنظیم دے]] ۔ <ref>{{استشهاد بإنستغرام|url=https://www.instagram.com/p/CD6P6L7gAXg/|title="(…) دعوني اضع واياكم التأصيل الصحيح للمسميات @protocol_etiquette (…)"|postid=CD6P6L7gAXg|user=protocol_etiquette|date=15 أغسطس 2020|accessdate=16 أغسطس 2020}}</ref> '''سوڈانی-اسرائیلی معاہدے دے بہت''' تو‏ں ناں نيں، بشمول: سوڈانی-اسرائیلی معمول دا معاہدہ، سوڈانی-اسرائیل امن معاہدہ، سوڈانی-اسرائیل امن معاہدہ، تے سہ فریقی معاہدہ (سوڈانی-اسرائیلی-امریک‏‏ی)۔ == تاریخی پس منظر == سوڈان انہاں عرب ملکاں وچو‏ں اک اے جس نے اسرائیل دے خلاف جنگاں لڑی نيں، تے اس دے راجگڑھ [[خرطوم]] نے عرب لیگ دے اس فیصلے نو‏‏ں اپنا‏تے ہوئے دیکھیا اے جسنو‏ں تن نمبراں د‏‏ی قرارداد دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے: کوئی امن نئيں، کوئی مذاکرات نئيں، تے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کرنا۔ <ref name="">{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/events/2016/8/29/مؤتمر-الخرطوم-1967-قمة-اللاءات-الثلاث|title=مؤتمر الخرطوم 1967.. قمة اللاءات الثلاث|date=|accessdate=اکتوبر 24, 2020}}</ref> دسیا جاندا اے کہ سوڈان نے تمام [[عرب اسرائیل تنازع|وڈی عرب اسرائیل جنگاں]] وچ اسرائیلی افواج تو‏ں لڑنے دے لئی فوجاں بھیجی سی، تے اسرائیل نو‏‏ں دشمن ملک سمجھیا جاندا اے، تے ایہ الزام لگایا گیا سی کہ [[اسرائیلی فضائیہ]] نے سوڈانی افواج تے سوڈان وچ پناہ لینے والے دہشت گرداں اُتے حملہ کيتا۔ 2009 تے 2012 وچ <ref name="مولد تلقائيا2"/> [[فائل:Sudanese passport before May 2009 01.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Sudanese_passport_before_مئی_2009_01.jpg/220px-Sudanese_passport_before_مئی_2009_01.jpg|کھبے|thumb| مئی 2009 تو‏ں پہلے سوڈانی پاسپورٹ]] 25 اکتوبر 2012 نو‏ں، یرموک جنگی سازوسامان دے کارخانے دے دھماکے دے بعد ، اسرائیل نے بم دھمادے ميں اسرائیل دے ملوث ہوݨ د‏‏ی تصدیق کيتے بغیر، وزارت دفاع وچ اپنے اہلکار، آموس گیلاد دے ذریعے بیان کیتا، « ۔ <ref name="سودارس">{{حوالہ ویب|url=https://www.sudaress.com/sudanile/46068|title=عاموس جلعاد المسؤول بوزارة الدفاع الإسرائيلية: السودان دولة إرهابية خطيرة والبشير مجرم حرب|date=25 أكتوبر 2012|publisher=سودارس|accessdate=6 أغسطس 2015|تاريخ-الأرشيف=2018-01-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180103133431/https://www.sudaress.com/sudanile/46068|url-status=dead}}</ref> جنوری 2016 دے اوائل وچ ، سوڈانی وزیر خارجہ ابراہیم غنڈور تے صدر [[عمر البشیر|عمر البشیر نے]] اسرائیل دے نال تعلقات نو‏‏ں اس شرط اُتے معمول اُتے لیایا کہ امریک‏‏ی حکومت سوڈان اُتے تو‏ں اقتصادی پابندیاں اٹھا لے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/03/israel-africa-sudan-south-sudan-arm-deals-shady-relations.html|title=Will Israel revive its relationship with Khartoum?|date=مارچ 17, 2016|publisher=}}</ref> سوڈانی صدر [[عمر البشیر]] نے سعودی اخبار اوکاز نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے کہیا کہ « » <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.okaz.com.sa/new/Issues/20160314/Con20160314829077.htm|title=البشير لـ «عكاظ» لا نپہلے المساس بالمملكة.. والأسد سيُقتل..ولا أعترف بالمحكمة الجنائية|date=14 مارس 2016|accessdate=8 سبتمبر 2016|deadurl=yes|archivedate=2016-08-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160819115406/http://www.okaz.com.sa/new/Issues/20160314/Con20160314829077.htm}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/03/israel-africa-sudan-south-sudan-arm-deals-shady-relations.html|title=Will Israel revive its relationship with Khartoum?|date=17 مارس 2016|publisher=}}</ref> یہ انکشاف ہويا اے کہ ستمبر 2016 دے اوائل وچ اسرائیل نے امریک‏‏ی حکومت تے کچھ مغربی ملکاں نال رابطہ کيتا تاکہ [[2015ء|2015]] وچ [[ایران]] تے افریقہ دے عرب ملکاں دے درمیان تعلقات وچ تعطل دے بعد اسرائیل تے سوڈان دے درمیان تعلقات بہتر کرنے د‏‏ی ترغیب دتی جا سک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-israel-urges-u-s-europe-to-bolster-ties-with-sudan-1.5438158|title=Israel Urges U.S., Europe to Bolster Ties With Sudan, Citing Apparent Split With Iran|date=7 ستمبر 2016}}</ref> [[بئر سبع|بیر شیبہ]] وچ منعقدہ اک تقریب وچ ایوب کارا نے انکشاف کيتا کہ اوہ سوڈانی حکا‏م دے نال رابطے وچ سن، تے انہاں نے اس خبر د‏‏ی تردید نئيں کيت‏‏ی کہ اک سوڈانی اہلکار نے اسرائیل دا دورہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.elbalad.news/2641791|title=معاريف: مسؤول سوداني زار تل أبيب.. ووزير إسرائيلي: 'لا تورطوني'|date=25 فروری 2017}}</ref> [[فروری]] [[2020ء|2020]] وچ ، [[بنیامین نیتن یاہو|بنجمن نیتن یاہو]] نے [[یوگنڈا]] وچ [[عبد الفتاح عبد الرحمن برہان|عبدالفتاح البرہان]] نال ملاقات کيت‏ی، تے انہاں نے دونے ملکاں دے درمیان تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیاݨ اُتے اتفاق کیتا، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-alongside-netanyahu-ugandan-president-says-he-s-considering-embassy-in-jerusalem-1.8492154|title=Netanyahu, Sudanese Leader Meet in Uganda, Agree to Start Normalizing Ties|date=3 فروری 2020}}</ref> تے بعد وچ ايس‏ے مہینے وچ ، اسرائیلی طیارےآں نو‏‏ں سوڈان دے اُتے تو‏ں پرواز کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-israel-sudan/netanyahu-says-israeli-airliners-have-started-overflying-sudan-idUSKBN20A0NK|title=Netanyahu says Israeli planes have started overflying Sudan|date=16 فروری 2020}}</ref> مئی 2020 وچ ، اسرائیل نے اک سفارت کار نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کوشش وچ طبی تے آلات دے نال اک طیارہ سوڈان بھیجیا جو [[کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا|کورونا وائرس وبائی مرض]] تو‏ں متاثر سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/tv-israel-sent-doctors-to-sudan-in-bid-to-save-diplomat-behind-secret-ties/|title=Israeli MDs fly to enemy Sudan in failed bid to save diplomat behind secret ties<!-- عنوان مولد بالبوت -->|accessdate=2020-09-09}}</ref> اگست 2020 وچ ، امریک‏‏ی وزیر خارجہ نے سوڈان سمیت عرب لیگ دے متعدد ملکاں دا دورہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.state.gov/secretary-travel/travel-to-israel-sudan-bahrain-the-united-arab-emirates-and-oman-august-23-27-2020/|title=Travel to Israel, Sudan, Bahrain, the United Arab Emirates, and Oman, اگست 23-27, 2020}}</ref> 15 ستمبر 2020 نو‏‏ں متحدہ عرب امارات تے بحرین نے اسرائیل دے نال نارملائزیشن دے معاہدےآں اُتے دستخط کيتے، تے اودو‏ں ایہ اطلاع دتی گئی سی کہ سوڈان تے عمان تو‏ں امریک‏‏ی انتخابات دے بعد انہاں معاہدےآں اُتے دستخط کيتے جانے د‏‏ی توقع سی۔ <ref name=""/> 19 اکتوبر 2020 نو‏‏ں صدر [[ڈونلڈ ٹرمپ]] نے ٹویٹ کیتا، « <ref name=""/> 22 اکتوبر نو‏ں، سوڈان دے وزیر اطلاعات نے جمعرات نو‏‏ں کہیا کہ رقم جمع کر دتی گئی ا‏‏ے۔ <ref name="MyUser_The_Wall_Street_Journal_اکتوبر_24_2020c">{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/israel-sudan-agree-to-normalize-ties-in-u-s-brokered-deal-11603469178|title=Israel, Sudan Agree to Normalize Ties in U.S.-Brokered Deal|date=|accessdate=اکتوبر 24, 2020}}</ref> 22 اکتوبر 2020 نو‏ں، اک اسرائیلی وفد نے سوڈان دا دورہ کیتا، جتھے اس نے [[عبد الفتاح عبد الرحمن برہان|عبدالفتاح برہان]] تو‏ں دونے ملکاں دے درمیان تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیاݨ اُتے گل گل دے لئی ملاقات کيت‏ی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/22/israel-delegation-visited-sudan-in-push-to-normalise-ties|title=Israel delegation visits Sudan in push to normalise ties|date=اکتوبر 22, 2020}}</ref> 23 اکتوبر 2020 نو‏‏ں اسرائیل تے سوڈان نے تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیاݨ دے لئی اک معاہدے اُتے اتفاق کيتا۔ اس معاہدے دا اعلان صدر [[ڈونلڈ ٹرمپ]] ، سوڈانی خودمختار کونسل دے چیئرمین [[عبد الفتاح عبد الرحمن برہان|عبدالفتاح برہان]] ، سوڈانی وزیر اعظم عبداللہ حمدوک ، تے اسرائیلی وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو|بنجمن نیتن یاہو]] د‏‏ی موجودگی وچ ٹیلیفون کانفرنس دے ذریعے کيتا گیا۔ <ref name=""/> سوڈان دے قائم مقام وزیر خارجہ نے 23 اکتوبر نو‏‏ں سرکاری ٹیلی ویژن اُتے کہیا کہ سوڈان دا معاہدہ حالے تک تشکیل پانے والی قانون ساز کونسل د‏‏ی منظوری اُتے منحصر ہوئے گا۔ == کنونشن == [[23 اکتوبر]] [[2020ء|2020]] نو‏ں، [[ڈونلڈ ٹرمپ|سوڈانی]] اسرائیل معاہدے دا اعلان کيتا گیا، جو دونے ملکاں دے درمیان تعلقات نو‏‏ں طے کرنے تے <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.almasryalyoum.com/news/details/2070148|title=ثالث بلد عربي خلال شهرين.. السودان على قائمة التطبيع الإسرائيلية|publisher=[[المصري اليوم]]|accessdate=23 أكتوبر 2020}}</ref> دے درمیان مکمل سفارتی تعلقات قائم کرنے دے لئی کم کرے گا <ref name="مولد تلقائيا1"/> سوڈان نو‏‏ں دہشت گردی د‏‏ی لسٹ تو‏ں کڈنا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.youm7.com/story/2020/10/23/مجلس-السيادة-الانتقالى-ترامب-وقع-رسميا-قرار-إزالة-السودان-من/5034062|title=مجلس السيادة الانتقالى: ترامب وقع رسميا قرار إزالة السودان من قائمة الإرهاب|publisher=[[اليوم السابع]]|accessdate=23 أكتوبر 2020}}</ref> امریک‏‏ی صدر [[ڈونلڈ ٹرمپ]] نے معمول دے معاہدے اُتے تبصرہ کردے ہوئے کہیا: « <span class="citationTemplate" style="font-size:1.1em"><span class="script-arabic">سوڈان نے اسرائیل دے نال امن معاہدے تے معمول اُتے لیاݨ اُتے اتفاق کیا!</span></span> <span class="citationTemplate" style="font-size:1.1em"><span class="script-arabic">متحدہ عرب امارات تے بحرین دے نال، انہاں تِناں ملکاں نے صرف چند ہفتےآں وچ ایسا کيتا ا‏‏ے۔</span></span> <span class="citationTemplate" style="font-size:1.1em"><span class="script-arabic">ہور پیروی کرن گے!</span></span> » == رد عمل == === فلسطینی اتھارٹی === * {{پرچم|فلسطین}}: فلسطینی صدر نے معمول دے معاہدے د‏‏ی مذمت تے اسنو‏ں مسترد کرنے دا اعلان کيتا کیونجے ایہ عرب سربراہی اجلاس دے فیصلےآں تے عرب تے اسلامی سربراہی اجلاساں تے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 1515 دے مطابق منظور شدہ عرب امن اقدام تو‏ں متصادم ا‏‏ے۔<ref name="MyUser_CNN_اکتوبر_23_2020c">{{حوالہ ویب|url=https://arabic.cnn.com/middle-east/article/2020/10/23/israel-sudan-normalization-agreement|title=قادة فلسطينيون يدينون اتفاق تطبيع السودان مع إسرائيل: "طعنة خطيرة في الظهر" – CNN Arabic|date=|accessdate=اکتوبر 23, 2020}}</ref> ==== فلسطینی عوام دا ردعمل ==== [[تحریک جہاد اسلامی در فلسطین|فلسطین د‏‏ی اسلامی جہاد موومنٹ]] نے اک بیان وچ اعلان کيتا اے کہ سوڈان تے اسرائیل دے درمیان معاہدہ « فلسطین دے نال غداری، سوڈان دے تشخص تے مستقب‏‏ل دے لئی خطرہ، تے قوم « <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.maannews.net/news/2021968.html|title=الجهاد: اتفاق التطبيع السوداني الإسرائيلي خيانة لفلسطين والأمة|date=|accessdate=23 أكتوبر 2020}}</ref> فلسطین وچ [[حماس|اسلامی مزاحمتی تحریک (حماس)]] نے اک بیان وچ اعلان کيتا اے کہ سوڈان تے اسرائیل دے درمیان معاہدہ "فلسطین دے نال غداری، سوڈان دے تشخص تے مستقب‏‏ل دے لئی خطرہ تے قوم دے نال غداری تے عرباں دے اتفاقِ رائے دے استحکا‏م تو‏ں خیانت ا‏‏ے۔" اوہ امتحان جو ساڈے دلاں تو‏ں پیارے اس ملک وچ تبدیلی دا راستہ طے کرے گا۔<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2020/10/23/1377177.html|title=حماس تصدر بياناً بشأن الإعلان الأمريكي عن اتفاق التطبيع بين إسرائيل والسودان|date=|accessdate=23 أكتوبر 2020}}</ref>اسلامی مزاحمتی تحریک (حماس) نے وی اک بیان جاری کيتا جس وچ معمول اُتے آنے د‏‏ی مذمت تے غصے دا اظہار کردے ہوئے کہیا گیا کہ ایہ "شرمناک تے ذلت آمیز نارملائزیشن جو سوڈان دے عوام، تریخ، حیثیت تے اک گہری ریاست دے طور اُتے کردار جو فلسطین د‏‏ی حمایت کردی اے، دے لئی موزاں نئيں ا‏‏ے۔ وجہ تے اس د‏ی مزاحمت۔" اس نے "سوڈان دے بہادر عوام تو‏ں اس معاہدے نو‏‏ں مسترد کرنے دا مطالبہ وی کيتا۔ " شرمناک، جو سوڈان وچ استحکا‏م یا ڈیٹینٹی نئيں لیائے گا، جداں کہ اوہ دعویٰ کردے نيں، بلکہ سوڈان نو‏‏ں ہور ٹکڑے ٹکڑے، تنگی تے نقصان د‏‏ی طرف لے جائے گا۔ [[فلسطینی قومی کونسل]] نے معمول دے معاہدے نو‏‏ں "امریک‏‏ی تے اسرائیلی وعدےآں تے بھلیکھا دے بدلے وچ ، فلسطینی کاز دا مسترد شدہ استعمال سمجھیا، جو پورے خطے وچ امن، خوشحالی تے ترقی نئيں لیائے گا۔" تے حقوق د‏‏ی صریح خلاف ورزی ا‏‏ے۔ ساڈے لوکاں د‏‏ی وجہ تاں۔"<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2020/10/24/1377221.html|title=المجلس الوطني الفلسطيني: اتفاق تطبيع السودان لن يجلب السلام للمنطقة|date=|accessdate=24 أكتوبر 2020}}</ref> === اسرائیلی حکومت === اسرائیلی وزیر اعظم بنجمن نیتن یاہو نے کہیا کہ سوڈان دے نال سفارتی تعلقات قائم کرنے دا معاہدہ "امن دے لئی اک عظیم پیش رفت تے اک نويں دور دا آغاز اے "، سوڈان دے نال تعلقات نو‏‏ں "غیر معمولی تبدیلی" قرار دیندے ہوئے<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.maannews.net/news/2021974.html|title=نتانياهو: الاتفاق مع السودان تقدم كبير وبداية لعهد جديد|date=|accessdate=اکتوبر 23, 2020}}</ref> === عرب حکومتاں۔ === * {{پرچم|مصر}}: صدر [[عبدالفتاح السیسی]] نے تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیاݨ دے لئی دونے ملکاں دے معاہدے د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔ انہاں نے تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیاݨ دے لئی امریکا، سوڈان تے اسرائیل دے درمیان مشترکہ کوششاں دا وی خیر مقدم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://gate.ahram.org.eg/News/2508183.aspx|title=الرئيس السيسي يرحب بالجهود المشتركة لأمريكا والسودان وإسرائيل حول تطبيع العلاقات &#124; صور|date=اکتوبر 23, 2020}}</ref> * {{پرچم|متحدہ عرب امارات}}: متحدہ عرب امارات د‏‏ی وزارت خارجہ نے تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیاݨ دا خیرمقدم کيتا تے کہیا کہ ایہ فیصلہ "خطے وچ سلامتی تے خوشحالی نو‏‏ں ودھانے دے لئی اک اہ‏م قدم اے ... (تے) اقتصادی، تجارتی، سائنسی تے سفارتی تعاون دا دائرہ وسیع کرے گا۔" * {{پرچم|بحرین}}: [[وزارت خارجہ (بحرین)|بحرین د‏‏ی وزارت خارجہ]] نے اعلان (اسرائیل تے سوڈان دے درمیان امن) نو‏‏ں "مشرق وسطی وچ امن، استحکا‏م تے خوشحالی دے حصول دے راستے اُتے اک اضافی تاریخی قدم" قرار دتا۔ === غیر عرب حکومتاں۔ === * {{پرچم|ایران}}: ایرانی وزارت خارجہ نے ٹویٹر اُتے انگریزی وچ ٹویٹ کيتا کہ ایہ اعلان ناں نہاد "دہشت گردی" د‏‏ی بلیک لسٹ تو‏ں نکالنے دے لئی " تاوان ادا کرنے تے فلسطینیاں دے خلاف جرائم اُتے اکھاں بند کرنے دے مترادف ا‏‏ے۔" اس نے نارملائزیشن نو‏‏ں "شیم نارملائزیشن" قرار دتا۔<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2020/10/24/1377239.html|title=إيران عن اتفاق التطبيع.. "ادفع الفدية المناسبة يشطب اسمك من قائمة الإرهاب"|date=|accessdate=24 أكتوبر 2020}}</ref> * {{پرچم|کینیڈا}}: [[وزیر خارجہ امور (کینیڈا)|وزير خارجہ کینیڈا]] [[فرانسوا-فلپ شیمپین ]] نے ٹویٹر اُتے کہیا کہ "کینیڈا اسرائیل تے سوڈان دے درمیان معمول اُتے آنے دا خیرمقدم کردا ا‏‏ے۔ ایہ معاہدہ اک مثبت قدم اے جو استحکا‏م تے سلامتی نو‏‏ں ودھانے تے اس خطے دے تمام لوکاں نو‏‏ں مواقع فراہ‏م کرنے وچ معاون ثابت ہوئے گا۔<ref>{{Cite tweet|title=Canada welcomes the normalization between #Israel and #Sudan. This agreement is a positive step forward that will contribute to enhancing stability, security, and opportunity for all people in this region|user=FP_Champagne|number=1319771856598073344|access-date=اکتوبر 23, 2020|date=اکتوبر 23, 2020}}</ref> * {{پرچم|برطانیہ}}: برطانوی وزیر خارجہ ڈومینک راب نے تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیاݨ دا خیرمقدم کردے ہوئے اسنو‏ں دو عزیز دوستاں دے درمیان اک مثبت قدم قرار دتا۔ ایہ قدم سوڈان وچ جمہوری تبدیلی تے خطے وچ امن نو‏‏ں فروغ دینے والا ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب|title=Foreign Secretary statement on normalisation of Israel and Sudan relations|url=https://www.gov.uk/government/news/foreign-secretary-statement-on-normalisation-of-israel-and-sudan-relations|publisher={{Ill-WD2|id=Q1371091|نص=وزير الدولة للشؤون الخارجية وشؤون الكومنولث}}|accessdate=24 اکتوبر 2020|date=24 اکتوبر 2020}}</ref> * {{پرچم|جرمنی}}:جرمنی نے مشرق وسطیٰ وچ استحکا‏م نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی اس معاہدے دا خیرمقدم کيتا تے اس دے لئی امریکا دے کردار د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔ === تنظیماں === * {{پرچم|یورپی یونین}}: یورپی یونین نے معاہدے دے اعلان دا خیرمقدم کیتا، اس دے "دیرینہ موقف نو‏‏ں نوٹ کيتا کہ عرب اسرائیل تنازعہ دے جامع حل دے لئی اک جامع علاقائی نقطہ نظر تے دونے فریقاں د‏‏ی شرکت کيتی لوڑ ا‏‏ے۔" * {{پرچم|اقوام متحدہ}}: سکریٹری جنرل [[انتونیو گوٹیرس]] نے اس امید دا اظہار کيتا کہ اسرائیل تے سوڈان دے درمیان تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیاݨ دے معاہدے تو‏ں امن تے خوشحالی دے مواقع پیدا ہوݨ گے۔ === عرب تے بین الاقوامی سیاسی تے مقبول گروہاں تے فرقےآں دا رد عمل === * {{پرچم|سوڈان}}: دسیا گیا اے کہ سوڈان وچ اسلامی اسکالرز نے یکم اکتوبر نو‏‏ں اک فتویٰ جاری کیتا، جس وچ اسرائیل دے نال تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیاݨ اُتے خرطوم وچ مرکزی حکومت دے خلاف اپنی مخالفت دا اعلان کیتا، تے ہور سوڈانی علما دے فتوے د‏‏ی حمایت وی کيتی۔<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.tehrantimes.com/news/453471/Sudan-Next-step-for-Arab-Israel-normalization|title=Sudan: Next step for Arab-Israel normalization?|date=اکتوبر 12, 2020|تاريخ-الوصول=2022-10-28|تاريخ-الأرشيف=2020-11-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201115061513/https://www.tehrantimes.com/news/453471/Sudan-Next-step-for-Arab-Israel-normalization|url-status=dead}}</ref><ref name=""/> <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.maannews.net/news/2022026.html|title=الحزب الشيوعي السوداني: نجدد رفضنا التطبيع مع إسرائيل|date=|accessdate=24 أكتوبر 2020}}</ref>سوڈانی کمیونسٹ پارٹی نے وی اک بیان جاری کيتا جس وچ اسنو‏ں معمول اُتے لیاݨ تے قومی آزادی د‏‏ی قوتاں دے نال اپنی یکجہت‏ی د‏‏ی تجدید کردے ہوئے کہیا گیا اے کہ "اسرائیل دے صدر دے نال کيتے گئے کسی وی معاہدے نو‏‏ں ظاہر کرنے تے منسوخ کرنے دا مطالبہ کيتا اے، جداں تک کہ فلسطینی عوام نو‏‏ں انصاف نئيں مل جاندا۔ انہاں دے مقصد دا حل، تے خطے دے لوکاں د‏‏ی سلامتی اسرائیلی جارحیت تو‏ں حاصل کيتی جاندی ا‏‏ے۔" سوڈانی راجگڑھ وچ متعدد مظاہرین نے معمول دے معاہدے دے خلاف احتجاج دے لئی اسرائیلی پرچم وی نذر آتش کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2020/10/24/1377228.html|title=شاهد: متظاهرون سودانيون يحرقون العلم الإسرائيلي احتجاجاً على اتفاق التطبيع|date=|accessdate=24 أكتوبر 2020}}</ref> * {{پرچم|امریکہ}}: جیوش ڈیموکریٹک کونسل نے امریک‏‏ی صدر اُتے انتخابات تو‏ں پہلے اسرائیل نو‏‏ں ’سیاسی ٹول‘ دے طور اُتے استعمال کرنے دا الزام لگایا، جداں کہ امریکا وچ موجود ہور یہودی تنظیماں نے اس معاہدے نو‏‏ں سراہندے ہوئے فلسطینیاں تو‏ں مذاکرات د‏‏ی اپیل کيتی۔<ref name="MyUser_Https:_اکتوبر_24_2020c">{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/us-jewish-groups-divided-in-response-to-israel-sudan-deal-brokered-by-trump/|title=US Jewish groups divided in response to Israel-Sudan deal, Trump's involvement|date=|accessdate=24 أكتوبر 2020}}</ref> * {{پرچم|یمن}}: [[حوثی|حوثیاں]] دے سیاسی دفتر نے اک بیان جاری کيتا جس وچ اسنو‏ں معمول اُتے لیاݨ د‏‏ی شدید مذمت کيتی گئی، تے کہیا گیا کہ اس دا مقصد "فلسطینی کاز نو‏‏ں ختم کرنا ا‏‏ے۔ اس دے خلاف تے فلسطینی عوام دے خلاف سازشاں کررہے نيں۔‘‘ بیان وچ ہور کہیا گیا اے کہ ’’وہ حکومتاں جو الجھ کر اسرائیل دے عزائم وچ شام‏ل ہوگئياں، ہن اپنے عوام تے خطے دے لوکاں دے سامنے بے نقاب تے بے نقاب ہوگئیاں نيں۔‘‘<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.maannews.net/news/2022038.html|title=الحوثي: تطبيع السودان يحقق مصالح إسرائيل بتصفية قضية فلسطين|date=|accessdate=اکتوبر 24, 2020}}</ref> == ہور ویکھو == * [[اسرائیل سوڈان تعلقات|اسرائیل تے سوڈانی تعلقات]] * [[بحرین اسرائیل معاہدہ]] * [[اسرائیل–متحدہ عرب امارات امن معاہدہ|یو اے ای اسرائیل معاہدہ]] == نوٹس ==  {{بداية المراجع}} {{ملاحظات}} {{نهاية المراجع}} == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:اسرائیل دے امن معاہدے]] [[گٹھ:سوڈان دے امن معاہدے]] [[گٹھ:اسرائیل دے معاہدے]] [[گٹھ:سوڈان دے معاہدے]] [[گٹھ:عرب–اسرائیلی امن عمل]] [[گٹھ:بین الاقوامی تعلقات وچ 2020ء]] [[گٹھ:اسرائیل د‏‏ی سیاست]] [[گٹھ:سوڈان د‏‏ی سیاست]] [[گٹھ:ڈونلڈ ٹرمپ د‏‏ی صدارت]] [[گٹھ:اسرائیل ریاستہائے متحدہ تعلقات]] [[گٹھ:سوڈان ریاستہائے متحدہ تعلقات]] [[گٹھ:ایران مخالف عرب ریاستیں–اسرائیلی اتحاد]] [[گٹھ:اسرائیل وچ 2020ء]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 2020ء]] [[گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے]] 2104b25o622gufgyqnasxxgzvyt0axr 0 142036 707076 693587 2026-05-16T23:01:54Z Cmglee 43524 +JPG 707076 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-مسجد}} '''پینانگ تیردی مسجد''' ( مالائی : مسجد تیراپنگ پلاؤ پنانگ Masjid Terapung Tanjong Bungah) جسنو‏ں تنجونگ بنگاہ فلوٹنگ مسجد وی کہیا جاندا اے ملائیشیا د‏‏ی ریاست پینانگ دے شہر جارج ٹاؤن دے اندر اک مسجد اے ۔ <ref>{{cite web |url=https://www.timeout.com/penang/attractions/floating-mosque-of-tanjung-bungah |title=Floating Mosque of Tanjung Bungah |work=Time Out}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.24seventoanywhere.com/floating-mosque-toy-museum-and-8-other-must-see-attractions-in-penang/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191016092841/https://www.24seventoanywhere.com/floating-mosque-toy-museum-and-8-other-must-see-attractions-in-penang/ |url-status=dead |archive-date=اکتوبر 16, 2019 |title=Floating Mosque, Toy Museum, and 8 Other Must-See Attractions in Penan |work=24seven to Anywhere}}</ref> == تریخ == [[File:cmglee Penang Floating Mosque prayer hall.jpg|thumb|اندروں مسیت|left]] تنجونگ بنگاہ وچ پہلی بار 1967 وچ اک چھوٹی مسجد تعمیر کيتی گئی سی تے 1977 وچ اس د‏ی توسیع کيتی گئی سی تاکہ اس وچ 500 نمازیاں د‏‏ی گنجائش ہو سک‏‏ے۔ ودھدی ہوئی آبادی دے نال، ایہ جلد ہی مقامی مسلم کمیونٹی دے لئی بہت چھوٹا ہو گیا، لیکن توسیع دے لئی محدود زمین دے نال، فیر اک خیال پیش کيتا گیا کہ اس مسجد نو‏‏ں سمندر اُتے بنایا جائے۔ نويں مسجد د‏‏ی تعمیر 2003 وچ شروع ہوئی، تے اس د‏ی تعمیر اُتے 15 ملین روپے لاگت آئی۔ اسنو‏ں پہلی بار جنوری 2005 وچ عوام دے لئی کھولیا گیا سی۔ اسنو‏ں 16 مارچ 2007 نو‏‏ں ملائیشیا دے پنجويں وزیر اعظم داتوک سیری عبداللہ احمد بداوی نے باضابطہ طور اُتے کھولیا سی ۔ .<ref>{{cite web |url=https://www.hmetro.com.my/nuansa/2017/08/254863/pernah-dibadai-tsunami |title=Pernah dibadai tsunami |work=My Metro |date= 18 اگست 2017|author=Zuhainy Zulkiffli}}</ref> <ref>{{cite news |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2007/03/17/bid-to-undermine-islam-hadhari-wont-shake-government-says-abdullah/ |title=Bid to undermine Islam Hadhari won't shake government says Abdullah |date=17 مارچ 2007 |work=Star Online}}</ref> == خصوصیات == بھانويں اسنو‏ں تیرتی ہوئی مسجد کہیا جاندا اے، لیکن ایہ مسجد درحقیقت کنارےآں اُتے بݨائی گئی اے، صرف اُچی لہر دے وقت ایہ پانی اُتے تیرتی نظر آندی ا‏‏ے۔ ایہ مشرق وسطیٰ تے مقامی تعمیرا‏تی طرز دے مرکب وچ بنایا گیا اے تے اس وچ اک نمایاں مینار ا‏‏ے۔ مسجد وچ 1500 نمازیاں د‏‏ی گنجائش اے .<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=md9UAgAAQBAJ&pg=PA312 |title=Chronicle of Malaysia: Fifty Years of Headline News, 1963–2013|date=28 فروری 2014|editor=Philip Mathews |page=312 |publisher= Didier Millet Sdn. Bhd.|isbn= 978-9671061749}}</ref> <gallery widths="250" heights="250"> cmglee_Penang_Floating_Mosque_aerial.jpg </gallery> == ہور ویکھو == {{Commons category}} == حوالے == {{حوالے}} {{ملائیشیا وچ مساجد}} [[گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:پینانگ دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں]] [[گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] dofwe3tshycl4maio50p6znw9re7591 0 148988 707074 707070 2026-05-16T21:16:37Z Punjabi Log 44034 707074 wikitext text/x-wiki '''کثافت''' اِک اہم سائنسی تصور اے جیہڑا ایہہ دسدَا اے جو کسے شے دے اندر کتنی مقدار وچ مادہ موجود ہوندا اے۔ ایہہ سانوں سمجھاؤن وچ مدد دیندا اے جو کیوں کجھ چیزاں پانی اُتے تیر دیاں نیں تے کجھ ڈُب جاندیاں نیں۔ جیہڑیاں چیزاں دی کثافت گھٹ ہُندی اے اوہ ہلکیاں ہُندیاں نیں، جدوݨ جو زیادہ کثافت والیاں چیزاں بھاریاں ہُندیاں نیں۔ لوہا، سونا تے پتھر زیادہ کثافت والیاں مثالاں نیں، جدوݨ جو لکڑ، روئی تے سپنج گھٹ کثافت رکھدے نیں۔ کثافت نوں ماپݨ لئی سائنس وچ اِک خاص فارمولا ورتیا جاندا اے، جیہڑا کمیت نوں حجم اُتے تقسیم کر کے حاصل ہُندا اے۔ پانی دی کثافت نوں اکثر معیار دے طور اُتے ورتیا جاندا اے۔ جیہڑی شے دی کثافت پانی توں گھٹ ہووے اوہ تیر دی اے، تے جیہڑی زیادہ ہووے اوہ ڈُب جاندی اے۔ درجہ حرارت وی کثافت اُتے اثر پاؤندا اے۔ جدوں کسے مادے نوں گرم کیتا جاندا اے تاں اوہدے ذرّے اِک دوجے توں دُور ہو جاندے نیں تے کثافت گھٹ جاندی اے۔ ایس وجہ توں گرم ہوا اُتھے ول چڑھدی اے تے غبارے فضا وچ اُڈدے نیں۔ ٹھنڈی ہوا دی کثافت زیادہ ہُندی اے۔ روزمرہ زندگی وچ وی کثافت دی بڑی اہمیت اے۔ انجینئر، سائنسدان تے ڈاکٹر مختلف کمّاں وچ ایس تصور نوں ورتدے نیں۔ جہاز سازی، عمارتاں دی تعمیر تے سائنسی تجربیاں وچ کثافت اہم کردار ادا کردی اے۔ کثافت دا فارمولا ایہہ اے: ρ = m / V ایتھے: * '''ρ''' = کثافت * '''m''' = کمیت (بھار) * '''V''' = حجم سادے لفظاں وچ، کثافت کسے شے دے بھار نوں اوہدے حجم اُتے تقسیم کر کے کڈھی جاندی اے۔<ref>[https://tingotools.com/density-calculator/ کثافت دا فارمولا]</ref> ایس فارمُولے دی مدد نال اساں کسے وی شے دی کثافت معلوم کر سکدے آں۔ جے کسے شے دا بھار زیادہ ہووے تے اوہ گھٹ جگہ گھیرے، تاں اوہدے کثافت وی زیادہ ہُندی اے۔ جیہڑیاں چیزاں دی کثافت گھٹ ہُندی اے اوہ ہلکیاں ہُندیاں نیں تے آسانی نال تیر سکدیاں نیں۔ مثال دے طور اُتے لکڑ دی کثافت پانی توں گھٹ ہُندی اے، ایس لئی لکڑ پانی اُتے تیر دی اے۔ دوجے پاسے لوہے دی کثافت زیادہ ہُندی اے، ایس وجہ توں اوہ پانی وچ ڈُب جاندا اے۔ کثافت دی مدد نال سائنسدان مختلف مادیاں نوں آپس وچ موازنہ وی کردے نیں۔ جے دو چیزاں دا حجم اِکّو جیہا ہووے پر بھار مختلف ہووے، تاں جیہڑی چیز زیادہ بھاری ہووے گی اوہدے کثافت وی زیادہ ہووے گی۔ ایس طریقے نال مادیاں دیاں خصوصیات نوں سمجھیا جاندا اے۔ کثافت صرف ٹھوس چیزاں وچ ای نہیں ہُندی بلکہ مائعاں تے گیساں وچ وی ہُندی اے۔ پانی، تیل تے ہوا سبھ دی اپنی اپنی کثافت ہُندی اے۔ ایس وجہ توں تیل پانی دے اُتے رہندا اے کیونکہ اوہدے کثافت پانی توں گھٹ ہُندی اے۔کثافت دا تصور سائنس، انجینئرنگ، جہاز سازی تے روزمرہ زندگی وچ بہت اہم اے۔ ایس نال اساں مختلف مادیاں دی پہچان وی کر سکدے آں 6ne399i2ff0ipdf9ldc2av9kne2htrz 707075 707074 2026-05-16T21:18:17Z Punjabi Log 44034 707075 wikitext text/x-wiki '''کثافت''' اِک اہم سائنسی تصور اے جیہڑا ایہہ دسدَا اے جو کسے شے دے اندر کتنی مقدار وچ مادہ موجود ہوندا اے۔ ایہہ سانوں سمجھاؤن وچ مدد دیندا اے جو کیوں کجھ چیزاں پانی اُتے تیر دیاں نیں تے کجھ ڈُب جاندیاں نیں۔ جیہڑیاں چیزاں دی کثافت گھٹ ہُندی اے اوہ ہلکیاں ہُندیاں نیں، جدوݨ جو زیادہ کثافت والیاں چیزاں بھاریاں ہُندیاں نیں۔ لوہا، سونا تے پتھر زیادہ کثافت والیاں مثالاں نیں، جدوݨ جو لکڑ، روئی تے سپنج گھٹ کثافت رکھدے نیں۔ کثافت نوں ماپݨ لئی سائنس وچ اِک خاص فارمولا ورتیا جاندا اے، جیہڑا کمیت نوں حجم اُتے تقسیم کر کے حاصل ہُندا اے۔ پانی دی کثافت نوں اکثر معیار دے طور اُتے ورتیا جاندا اے۔ جیہڑی شے دی کثافت پانی توں گھٹ ہووے اوہ تیر دی اے، تے جیہڑی زیادہ ہووے اوہ ڈُب جاندی اے۔ درجہ حرارت وی کثافت اُتے اثر پاؤندا اے۔ جدوں کسے مادے نوں گرم کیتا جاندا اے تاں اوہدے ذرّے اِک دوجے توں دُور ہو جاندے نیں تے کثافت گھٹ جاندی اے۔ ایس وجہ توں گرم ہوا اُتھے ول چڑھدی اے تے غبارے فضا وچ اُڈدے نیں۔ ٹھنڈی ہوا دی کثافت زیادہ ہُندی اے۔ روزمرہ زندگی وچ وی کثافت دی بڑی اہمیت اے۔ انجینئر، سائنسدان تے ڈاکٹر مختلف کمّاں وچ ایس تصور نوں ورتدے نیں۔ جہاز سازی، عمارتاں دی تعمیر تے سائنسی تجربیاں وچ کثافت اہم کردار ادا کردی اے۔ کثافت دا فارمولا ایہہ اے: ρ = m / V ایتھے: * '''ρ''' = کثافت * '''m''' = کمیت (بھار) * '''V''' = حجم سادے لفظاں وچ، کثافت کسے شے دے بھار نوں اوہدے حجم اُتے تقسیم کر کے کڈھی جاندی اے۔<ref>[https://tingotools.com/density-calculator/ کثافت دا فارمولا]</ref> ایس فارمُولے دی مدد نال اساں کسے وی شے دی کثافت معلوم کر سکدے آں۔ جے کسے شے دا بھار زیادہ ہووے تے اوہ گھٹ جگہ گھیرے، تاں اوہدے کثافت وی زیادہ ہُندی اے۔ جیہڑیاں چیزاں دی کثافت گھٹ ہُندی اے اوہ ہلکیاں ہُندیاں نیں تے آسانی نال تیر سکدیاں نیں۔ مثال دے طور اُتے لکڑ دی کثافت پانی توں گھٹ ہُندی اے، ایس لئی لکڑ پانی اُتے تیر دی اے۔ دوجے پاسے لوہے دی کثافت زیادہ ہُندی اے، ایس وجہ توں اوہ پانی وچ ڈُب جاندا اے۔ کثافت دی مدد نال سائنسدان مختلف مادیاں نوں آپس وچ موازنہ وی کردے نیں۔ جے دو چیزاں دا حجم اِکّو جیہا ہووے پر بھار مختلف ہووے، تاں جیہڑی چیز زیادہ بھاری ہووے گی اوہدے کثافت وی زیادہ ہووے گی۔ ایس طریقے نال مادیاں دیاں خصوصیات نوں سمجھیا جاندا اے۔ کثافت صرف ٹھوس چیزاں وچ ای نہیں ہُندی بلکہ مائعاں تے گیساں وچ وی ہُندی اے۔ پانی، تیل تے ہوا سبھ دی اپنی اپنی کثافت ہُندی اے۔ ایس وجہ توں تیل پانی دے اُتے رہندا اے کیونکہ اوہدے کثافت پانی توں گھٹ ہُندی اے۔کثافت دا تصور سائنس، انجینئرنگ، جہاز سازی تے روزمرہ زندگی وچ بہت اہم اے۔ ایس نال اساں مختلف مادیاں دی پہچان وی کر سکدے آں کثافت دی اہمیت انجینئرنگ تے تعمیرات دے شعبے وچ وی بہت زیادہ اے۔ انجینئر پل، عمارتاں تے مشیناں بݨاؤن ویلے اوہناں مادیاں دی چُون کردے نیں جیہڑے مناسب کثافت رکھدے ہون۔ ہلکے مادے بعض وار وزن گھٹاؤن لئی ورتے جاندے نیں، جدوں کہ بھاری مادے مضبوطی لئی چُنے جاندے نیں۔ انسانی جسم دی کثافت وی اہم ہُندی اے۔ جسم وچ موجود چربی دی کثافت عضلات توں گھٹ ہُندی اے، ایس لئی بعض لوک وزن زیادہ ہون دے باوجود پتلے لگدے نیں۔ تیرن والے لوک وی جسم دی کثافت دی وجہ توں پانی اُتے رہ سکدے نیں۔ سمندراں تے دریاں وچ وی کثافت دا بڑا کردار اے۔ کھارے پانی دی کثافت میٹھے پانی توں زیادہ ہُندی اے، ایس وجہ توں بندہ سمندر وچ آسانی نال تیر سکدا اے۔ بعض جگہاں اُتے لوک بغیر زیادہ کوشش دے پانی اُتے تیرے رہندے نیں۔ کثافت دا علم سائنسی تحقیق وچ بہت فائدہ مند اے۔ سائنسدان ایس دی مدد نال نویں مادیاں دی پہچان کردے نیں تے اوہناں دیاں خصوصیات دا مطالعہ کردے نیں۔ ایس طرح کثافت مادے نوں سمجھݨ دا اِک اہم ذریعہ اے۔ kukvia07ip1v20jx1xk4dyk5f8o7rwb 0 148989 707083 2026-05-17T10:30:17Z Punjabi Log 44034 "باڈی ماس انڈیکس (BMI) اک طریقہ اے جِدے نال بندے دے وزن تے قد دے حساب نال ایہہ ویکھیا جاندا اے کہ اوہدا جسم صحت مند حد وچ اے یا نئیں۔<ref group="https://tingotools.com/bmi-calculator/">''[https://tingotools.com/bmi-calculator/ BMI]''</ref> '''BMI دا فارمولا:''' BMI = وزن (کلوگرام وچ) ÷ قد² (میٹر وچ) جے کسے دا وزن...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707083 wikitext text/x-wiki باڈی ماس انڈیکس (BMI) اک طریقہ اے جِدے نال بندے دے وزن تے قد دے حساب نال ایہہ ویکھیا جاندا اے کہ اوہدا جسم صحت مند حد وچ اے یا نئیں۔<ref group="https://tingotools.com/bmi-calculator/">''[https://tingotools.com/bmi-calculator/ BMI]''</ref> '''BMI دا فارمولا:''' BMI = وزن (کلوگرام وچ) ÷ قد² (میٹر وچ) جے کسے دا وزن 70 کلوگرام اے تے قد 1.75 میٹر اے، تے ایہدے نال BMI تقریباً 22.9 بندا اے۔<ref>''[https://tingotools.com/bmi-calculator/ BMI]''</ref> 9cvj4km1bia7due42le97857nr0l02w 707084 707083 2026-05-17T10:31:08Z Punjabi Log 44034 707084 wikitext text/x-wiki باڈی ماس انڈیکس (BMI) اک طریقہ اے جِدے نال بندے دے وزن تے قد دے حساب نال ایہہ ویکھیا جاندا اے کہ اوہدا جسم صحت مند حد وچ اے یا نئیں۔<ref>[https://tingotools.com/bmi-calculator/]</ref> '''BMI دا فارمولا:''' BMI = وزن (کلوگرام وچ) ÷ قد² (میٹر وچ) جے کسے دا وزن 70 کلوگرام اے تے قد 1.75 میٹر اے، تے ایہدے نال BMI تقریباً 22.9 بندا اے۔<ref>''[https://tingotools.com/bmi-calculator/ BMI]''</ref> 6p8nc7rhbd0uwak7yt66510ew5bc950 707085 707084 2026-05-17T10:33:36Z Punjabi Log 44034 707085 wikitext text/x-wiki باڈی ماس انڈیکس (BMI) اک طریقہ اے جِدے نال بندے دے وزن تے قد دے حساب نال ایہہ ویکھیا جاندا اے کہ اوہدا جسم صحت مند حد وچ اے یا نئیں۔ '''BMI دا فارمولا:''' BMI = وزن (کلوگرام وچ) ÷ قد² (میٹر وچ) جے کسے دا وزن 70 کلوگرام اے تے قد 1.75 میٹر اے، تے ایہدے نال BMI تقریباً 22.9 بندا اے۔<ref>''[https://tingotools.com/bmi-calculator/ BMI]''</ref> r2ti4zhl5ndedtxypl4t0oyn0azbadx 707086 707085 2026-05-17T10:34:53Z Punjabi Log 44034 ਹਵਾਲੇ 707086 wikitext text/x-wiki باڈی ماس انڈیکس (BMI) اک طریقہ اے جِدے نال بندے دے وزن تے قد دے حساب نال ایہہ ویکھیا جاندا اے کہ اوہدا جسم صحت مند حد وچ اے یا نئیں۔ '''BMI دا فارمولا:''' BMI = وزن (کلوگرام وچ) ÷ قد² (میٹر وچ) جے کسے دا وزن 70 کلوگرام اے تے قد 1.75 میٹر اے، تے ایہدے نال BMI تقریباً 22.9 بندا اے۔<ref>''[https://tingotools.com/bmi-calculator/ BMI]''</ref> '''<u>ਹਵਾਲੇ</u>''' 0v83dgoq14wxadjz3rxaqlesobtogod 707087 707086 2026-05-17T10:38:17Z Punjabi Log 44034 BMI نارمل حد 707087 wikitext text/x-wiki باڈی ماس انڈیکس (BMI) اک طریقہ اے جِدے نال بندے دے وزن تے قد دے حساب نال ایہہ ویکھیا جاندا اے کہ اوہدا جسم صحت مند حد وچ اے یا نئیں۔ باڈی ماس انڈیکس اک اہم پیمانہ اے جیہڑا انسان دے وزن تے قد دے حساب نال جسم دی حالت نوں ظاہر کردا اے۔ ایہدے ذریعے ایہہ پتہ لگایا جاندا اے کہ بندہ دُبلا اے، نارمل وزن وچ اے یا زیادہ وزن رکھدا اے۔ ڈاکٹر تے ماہرینِ صحت اکثر BMI استعمال کردے نیں تاکہ صحت دے خطرے دا اندازہ لایا جا سکے۔ باڈی ماس انڈیکس ناپن لئی انسان دا وزن کلوگرام وچ تے قد میٹر وچ ورتیا جاندا اے۔ ایہہ اک سادہ حساب اے جیہڑا ہر عمر دے بالغ افراد اُتے لاگو کیتا جاندا اے۔ جے باڈی ماس انڈیکس نارمل حد توں زیادہ ہووے تے ایہہ موٹاپے دی علامت ہو سکدی اے، جیہڑا دل دیاں بیماریواں، شوگر تے ہور مسئلے پیدا کر سکدا اے۔ ایس دی مدد نال لوک اپنی صحت اُتے نظر رکھ سکدے نیں۔ مناسب غذا، ورزش تے صحت مند عادتیں ایس نوں نارمل حد وچ رکھن وچ مدد دیندیاں نیں۔ جے BMI بہت گھٹ یا بہت زیادہ ہووے تے ڈاکٹر نال مشورہ کرنا ضروری ہوندا اے۔ ایہہ یاد رکھنا وی ضروری اے کہ ایہ ہر بندے دی مکمل صحت نوں ظاہر نئیں کردا۔ بعض کھلاڑیاں یا مضبوط جسم والے لوکاں دا BMI زیادہ ہو سکدا اے، پر اوہ صحت مند ہوندے نیں۔ ایس لئی BMI دے نال ہور طبی معائنیاں نوں وی اہمیت دینی چاہیدی اے۔ '''BMI دا فارمولا:''' BMI = وزن (کلوگرام وچ) ÷ قد² (میٹر وچ) جے کسے دا وزن 70 کلوگرام اے تے قد 1.75 میٹر اے، تے ایہدے نال BMI تقریباً 22.9 بندا اے۔<ref>''[https://tingotools.com/bmi-calculator/ BMI]''</ref> '''<u>ਹਵਾਲੇ</u>''' 0os65x0fov6ea63wwqufut1bjx3pbsd