وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 4357 707176 700840 2026-05-19T04:51:49Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707176 wikitext text/x-wiki سورگون ( [[ترکی بولی]] تے [[کریمیائی تاتاری بولی]] چ مطلب "جلاوطنی") 1944ء چ [[کریمیا]] دے [[تاتاری|تاتاریاں]] دی موجودہ [[ازبکستان]] ول جبری ہجرت تے قتل عام نوں آکھئیا جاندا اے ۔ {{infobox civilian attack | title = کریمیائی تاتاریاں د‏‏ی جبری ملک بدری<br />Deportation of the Crimean Tatars | partof = [[Population transfer in the Soviet Union|سویت یونین وچ جبری نقل مکانی]] تے [[دوسری جنگ عظیم]] | image = Deportation of the Crimean Tatars montage.jpg | image_size = | caption = کبھے تو‏ں سجے، اُتے تو‏ں تھلے: [[یوپٹوریہ]] مین جبری ملک بدری د‏‏ی یادگار; [[کیف]] وچ یادگاری شمعاں; تاراس سوچنکو پارک وچ یادگار ریلی; جلاوطنی وچ استعمال کیت‏‏ی جانے والی قسم د‏‏ی طرح کیٹکلیئر; 1939ء تے 2001ء وچ کریمیا د‏‏ی آبادی دے موازنہ دے نقشے۔ | location = [[جزیرہ نما کریمیا]] | target = [[کریمیائی تاتار]] | date = 18–20 مئی 1944 | fatalities = '''متعدد تخمینے'''<br />a) 34,000<ref name="buckley207" /><br />b) 40,000–44,000{{Sfn|Williams|2015|p=109}} <br /> c) 42,000{{Sfn|Rywkin|1994|p=67}} <br /> d) 45,000{{Sfn|Ukrainian Congress Committee of America|2004|pp=43–44}}<br /> e) 109,956{{Sfn|Hall|2014|p=53}}<br />(ان د‏‏ی کل آبادی دا 18 تے 46 فیصد دے درمیان{{Sfn|Human Rights Watch|1991|p=34}}) | type = [[Population transfer|جبری نقل مکانی]]، [[نسلی صفایا]] | perps = [[این دے وی ڈی]]، [[سوویت خفیہ پولیس]] }} {{کریمیائی تاتار}} [[فائل:18 May Monument in Sudak (Monument of Crimean Tatars Deportation).jpg|thumb|کریمیائی تاتاریاں د‏‏ی جبری ملک بدری د‏‏ی یادگار]] '''سورگون''' (معنی "جلا وطنی" بزبان [[کریمیائی تاتاری زبان|کریمیائی تاتاری]] تے [[ترک زبان|تردی]]) [[1944ء]] وچ [[کریمیا]] دے [[کریمیائی تاتار|تاتاریاں]] د‏‏ی موجودہ [[ازبکستان]] د‏‏ی جانب جبری ہجرت تے قتل عام نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[سوویت اتحاد]] وچ [[جوزف استالن|جوزف استالین]] دے عہد وچ [[17 مئی]]، [[1944ء]] نو‏‏ں تمام [[کریمیائی تاتار|کریمیائی]] باشندےآں نو‏‏ں اُس وقت د‏‏ی [[ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ]] وچ جبراً منتقل کر دتا گیا سی۔ استالین عہد وچ ملک دے خلاف مبینہ غداری د‏‏ی سزا اجتماعی طور اُتے پوری قوماں نو‏‏ں دینے د‏‏ی روش اپنائی گئی جس دا نشانہ [[کریمیائی تاتار|کریمیا دے تاتاری]] باشندے وی بنے جنہاں اُتے الزام سی کہ انہاں نے [[نازی جرمنی|نازی جرمناں]] دا نال دے ک‏ے روس دے خلاف غداری دا ثبوت دتا ا‏‏ے۔ اس جبری بے دخلی وچ روس دے خفیہ ادارے این دے وی ڈی دے 32 ہزار اہلکاراں نے حصہ لیا تے اک لکھ 93 ہزار 865 کریمیائی تاتاری باشندےآں نو‏‏ں ازبک و قازق تے ہور علاقےآں وچ جبراً بے دخل کيت‏‏ا گیا۔<ref>{{cite book|last1=Levene|first1=Mark|title=Annihilation: Volume II: The European Rimlands 1939–1953|date=2013|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-968304-8|page=333}}</ref><ref name=naimark104>Naimark 2002, p. 104</ref><ref>{{cite book|last1=Kohl|first1=Philip L.|last2=Kozelsky|first2=Mara|last3=Ben-Yehuda|first3=Nachman|title=Selective Remembrances: Archaeology in the Construction, Commemoration, and Consecration of National Pasts|date=2008|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-45064-3|page=92}}</ref> اس جبری ہجرت دے دوران وچ [[مئی]] تو‏ں [[نومبر]] دے مہینے وچ 10 ہزار 105 تاتاری بھکھ و موسم د‏‏ی شدت تو‏ں جاں بحق ہوئے جو ازبک علاقےآں د‏‏ی جانب منتقل کیتے گئے کل باشندےآں دا 7 فیصد بندا ا‏‏ے۔ [[خفیہ پولیس]] دے اعداد و شمار دے مطابق اک سال دے اندر اندر تقریباً 30 ہزار تاتاری (کل مہاجرین دا 20 فیصد) اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے جدو‏ں کہ کریمیائی تاتاریاں دے اعداد و شمار دسدے نيں کہ ایہ تعداد 46 فیصد سی۔ استالین دے عہد وچ سزا دے طور اُتے جبری مشقت دا نظام [[گولاگ]] (Gulag) قائم کيت‏‏ا گیا سی تے سوویت دستاویز ثابت کردیاں نيں کہ کئی کریمیائی باشندےآں نو‏‏ں اس نظام دے تحت جبری مشقت اُتے وی لگایا گیا۔<ref>[http://www.time.com/time/printout/0٬8816٬823132٬00.html ٹائم میگزین] [[30 نومبر]] [[1953ء]]</ref> جبری مشقت دے ايس‏ے نظام دے تحت کریمیا دے تاتاری تے کئی ہور قوماں دے باشندےآں نو‏‏ں [[سائبیریا]] وی بھیجیا گیا۔ [[کریمیائی تاتار|کریمیا دے تاتاریاں]] دا مطالبہ اے کہ سرگون نو‏‏ں منظم قتل عام ([[مرگ انبوہ|Holocaust]]) قرار دتا جائے۔<ref name=18VRrd>{{cite web|url=http://www.rferl.org/content/ukraine-tatar-deportation-parliament-genocide/27360343.html|title=Ukraine's Parliament Recognizes 1944 'Genocide' Of Crimean Tatars|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107024400/https://www.rferl.org/a/ukraine-tatar-deportation-parliament-genocide/27360343.html|archivedate=2019-01-07|access-date=2020-07-09|dead-url=no}}</ref> [[فائل:Crimean-tatar-population-comparison-1987-2001.png|thumb|400px|وسط|[[کریمیائی تاتار|کریمیا دے تاتاریاں]] دے منظم قتل عام دے بعد کریمیا وچ نسلی آبادی]] [[کریمیائی تاتار|کریمیا دے تاتاریاں]] د‏‏ی جبری وطن بدری د‏‏ی کہانی صدیاں اُتے محیط ا‏‏ے۔ [[1944ء]] ايس‏ے جبری وطن بدری دا تسلسل ا‏‏ے۔ ایہ سلسلہ [[1783ء]] تو‏ں شروع ہويا جدو‏ں روس نے کریمیا اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔ اس قتل عام تے جبری وطن بدری اُتے پردہ پوشی کيتی جاندی رہی مگر موجودہ دور وچ روس دے ٹوٹنے دے بعد سوویت عہد دے خفیہ ادارے [[کے جی بی]] د‏‏ی دستاویزات سامنے آنے تو‏ں اس ظلم تو‏ں کچھ پردہ ہٹا خصوصاً 1944ء تے اس دے بعد دے مظالم سامنے آئے۔ [[برائن گلن ولیمز]] دے مطابق روسی استعمار دے ظلم تو‏ں جو [[1783ء]] وچ شروع ہويا، تاتاری اپنے ہی وطن وچ ناپید ہونے لگے۔ تاتاریاں نے دو قسم د‏‏ی ہجرت کيتی۔ اک ہجرت کریمیا تو‏ں انہاں علاقےآں د‏‏ی طرف سی جو اس وقت [[سلطنت عثمانیہ]] کاحصہ سن ۔ دوسری ہجرت پچھلی صدی وچ روس د‏‏ی باقی ریاستاں د‏‏ی طرف ہوئی ایتھ‏ے تک کہ تاتاری اپنے ہی وطن وچ اقلیت بن گئے تے اوہ کریمیا د‏‏ی آبادی دا 13 فی صد رہ گئے۔ 1944ء تے اس دے بعد کریمیا دے لوکاں د‏‏ی آبادی نو‏‏ں ریاستی اقدامات تو‏ں کم کيت‏‏ا گیا۔ اول تاں تاتاریاں نو‏‏ں جبری طور اُتے روس دے ہور علاقےآں نو‏‏ں بھیجیا گیا جنہاں د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں جبری مشقت دے لئی سائیبیریا لے جایا گیا۔ دوم غیر کریمیائی لوکاں نو‏‏ں بھاری تعداد وچ کریمیا وچ بسایا گیا جس دے لئی کئی طریقے استعمال کیتے گئے۔ کریمیا تو‏ں کڈے جانے والے لوک مسلما‏ن سن تے بسائے جانے والے لوک تمام دے تمام غیر مسلم سن ۔<ref>Brian Glyn Williams, The Crimean Tatars: the diaspora experience and the forging of a nation, BRILL, 2001, ISBN 90-04-12122-6, 9789004121225</ref> == [[سٹالن]] دے حکم تے ملک بدری == [[سویت یونین]] چ [[جوزف سٹالن]] دے عہد چ 17 [[مئی]] 1944ء نوں سارے کریمیائی تاتاری باشندےآں نوں اوس ویلے دی [[ازبکستان|ازبک سویت اشتراکی جمہوریہ]] چ جبرا منتقل کر دتا گئیا سی ۔ [[سٹالن]] دے عہد چ ملک دے خلاف مبینہ غداری دی سزا اجتماعی طور تے پوری قوم نوں دین دی روش اپنائی گئی جس دا نشانہ [[کریمیائی تاتاری]] وی بنے جنہاں تے الزام سی کہ اوہناں نے [[نازی جرمنی]] دا ساتھ دے کے [[روس]] دے خلاف غداری دا ثبوت دتا اے ۔ اس جبری بے دخلی چ [[روس]] دے خفیہ ادارے دے 32 [[ہزار]] اہلکاراں نے حصہ لئیا تے 1 [[لکھ]] 93 ہزار 865 [[کریمیائی تاتاری]] باشندےآں نوں [[ازبکستان]] ، [[قازقستان]] تے دوجے علاقےآں ول جبرا بے دخل کر دتا گئیا ۔ == [[تاتاری|تاتاریاں]] دا اس ملک بدری دوران جانی نقصان == اس جبری ہجرت دے دوران مئی توں [[نومبر]] دے مہینے چ 10 ہزار 105 [[تاتاری]] بھکھ تے موسم دی شدت نال جان بحق ہوئے ، جہڑا [[ازبکستان]] ول منتقل کیتے گئے کل باشندےآں دا 7 فیصد بندا اے ۔ خفیہ پولیس دے اعداد و شمار دے مطابق [[اک]] [[سال]] دے اندر اندر تقریبا 30 ہزار [[تاتاری]] (کل مہاجراں دا 20 فیصد) اپنی جاناں توں ہتھ دھو بیٹھے ۔ جدوں کہ کریمیائی تاتاریاں دے اعداد و شمار دسدے نیں کہ ایہہ تعداد کل مہاجراں دا 46 فیصد اے ۔ ستالن دے ویلے چ جبری مشقت دا نظام [[گولاک]] قائم کیتا گئیا سی ، تے کریمیائی تاتاریاں دی وڈی گنتی نوں وی ایس نظام دے تحت جبری مشقت تے لائیا گئیا ۔ جبری مشقت دے ایسے نظام دے تحت کریمیا دے تاتاری تے کئی دوجی قوماں دے باشندےآں نوں [[سائبیریا]] وی گھلئیا گئیا ۔ == کریمیا دے تاتاریاں دا مطالبہ == [[کریمیا]] دے [[تاتاری|تاتاریاں]] دا مطالبہ اے کہ سورگون نوں منظم قتل عام یعنی "[[ہولوکاسٹ]]" قرار دتا جائے ۔ == ملک بدری دی تریخ == [[File:Gerae-tamga.png|thumb|250px|left|قریم یورتی (کریمیا خانیٹ) دا نشان]] [[کریمیا]] دے [[تاتاری|تاتاریاں]] دی جبری وطن بدری دی کہانی صدیاں تے محیط اے ۔ 1944ء دی جبری ہجرت ایسے جبری وطن بدری دا تسلسل اے ۔ ایہہ سلسلہ 1783ء چ شروع ہوئیا جدوں [[روسی سلطنت]] نے [[قریم یورتی]] ([[قریم یورتی|خانیٹ آف کریمیا]]) تے قبضہ کیتا ۔ ایس قتل عام تے جبری وطن بدری دی پردہ پوشی کیتی جاندی رہی پر موجودہ دور چ [[روس]] دے ٹٹن دے بعد [[سویت یونین]] دے خفیہ ادارے [[کے جی بی]] دیاں دستاویزآں ساہمنے آن تے اینہاں ظلماں توں کجھ پردہ ہٹئیا خصوصا 1944ء تے اسدے بعد دے ظلم ساہمنے آئے ۔ [[برائن گلن ولیمز]] دے مطابق [[روسی]] استعمار دے ظلم نال جہڑا 1783ء چ شروع ہوئیا [[تاتاری]] اپنے ای دیس چ ناپید ہون لگے ۔ تاتاریاں نے دو قسم دیاں ہجرتاں کیتیاں ۔ [[اک]] ہجرت [[کریمیا]] توں اوہناں علاقےآں ول سی جہڑے اوس ویلے [[سلطنت عثمانیہ]] دا حصہ سن ۔ دوجی ہجرت پچھلی صدی چ [[روس]] دیاں باقی ریاستاں ول ہوئی ایتھے تک کہ [[کریمیائی تاتاری]] اپنے وطن [[کریمیا]] چ اقلیت بن گئے تے اج اوہ کریمیا دی آبادی دا صرف 13 فیصد رہ گئے نیں ۔ [[روسی سلطنت]] نے [[قریم یورتی]] تے مل مارن دے مگروں کریمیا دے [[تاتاری]] [[مسلمان|مسلماناں]] دا قتل عام کرتا تے اوہناں نوں ایتھوں اسلامی علاقےآں ول نسن تے مجبور کیتا تے [[سلاو]] نسل دے [[روسی|روسیاں]] تے دوجے لوکاں نوں اینہاں دی تھاں [[کریمیا]] چ آباد کرنا شروع کیتا ۔ کریمیائی تا تاریاں دی بربادی اودوں شروع ہوئی جدوں 1774ء چ [[روسی سلطنت]] نے [[معاہدہ کوچک کناری]] راہیں [[قریم یورتی]] نوں [[سلطنت عثمانیہ]] دے اثر توں کڈن لئی اسنوں روسی سلطنت تے [[سلطنت عثمانیہ]] دے ہم پلہ ریاست قرار دوائیا تے بعد چ 1783ء چ استے آپ مل مار لئیا ۔ 1944ء تے اسدے بعد [[کریمیا]] دے لوکاں دی آبادی نوں ریاستی اقداماں نال گھٹ کیتا گئیا ۔ اول تے [[کریمیائی تاتاری|کریمیائی تاتاریاں]] نوں جبری طور تے [[روس]] دے دوجے علاقےآں ول دھک دتا گئیا جنہاں دی اکثریت نوں جبری مشقت لئی [[سائبیریا]] لے جائیا گئیا ۔ دوجا غیر کریمیائی لوکاں نوں وڈی گنتی چ [[کریمیا]] چ بسائیا گئیا جس لئی کئی طریقے ورتے گئے ۔ کریمیا توں کڈے جان آلے [[مسلمان]] سن تے وسائے جان آلے سارے لوک غیر مسلم سن ۔ == کریمیا دی ابتدائی تریخ == ہور ویکھو : [[کریمیا]] ۔ [[File:قریم یورتی دا نقشہ.GIF|thumb|300px|left|خانان کریمیا([[قریم یورتی]]) دا نقشہ]] جزیرہ نما [[کریمیا]] گھبلے زمانےآں ( [[قرون وسطی]]) توں [[مئی]] 1944ء تک [[کریمیائی تاتاری]] باشندےآں دا وطن رہئیا ۔ کریمیائی [[مسلمان|مسلماناں]] دا تعلق [[ترک]] قوماں دے اوس گروہ نال سی جہڑا 13ویں صدی عیسوی چ [[باتو خان]] دی سلطنت [[طلائی اردو]] دا حصہ سن تے فیر اوہناں نے [[کریمیا]] نوں اپنا وطن بنا لئیا ۔ [[کریمیائی تاتاری]] [[سنی]] [[مسلمان]] نیں تے [[ترکی]] [[بولی]] دا [[اک]] لہجہ [[قپچاق ترک بولی]] یاں [[کریمیائی تاتاری بولی]] بولدے نیں ۔ == ریاست دا قیام == مکمل مضمون لئی ویکھو : [[قریم یورتی]] ۔ 15ویں صدی عیسوی دے ادھ ج ایتھے [[مسلمان]] [[اک]] زبردست قوت دے طور تے ابھرے تے 1428 چ اوہناں نے [[اک]] ریاست قائم کیتی جہڑی [[قریم یورتی]] ([[کریمیائی تاتاری بولی]] تے [[ترکی]] [[بولی]] چ مطلب [[کریمیا]] وطن) یعنی [[قریم یورتی|خانان کریمیا]] کہلاندی سی ۔ ایہہ ریاست 1478ء چ [[سلطنت عثمانیہ]] دے زیر نگیں آ گئی تے 1783ء چ [[روسی سلطنت]] دے مل مارن تک ایہہ [[عثمانیاں]] دے زیر سیادت رہی ۔ == [[سلطنت عثمانیہ]] دے زیر نگیں == سلطنت عثمانیہ دی سیادت چ جان دے باوجود [[قریم یورتی]] دی حیثیت باجگزار ریاست دی نئیں سی ۔ بلکہ [[باب عالی]] تے [[خان]] وچکار بوہت خوشگوار تعلقات قائم سن ۔ منتخب خان نوں [[قسطنطنیہ]] دی منظوری تے لینی پیندی سی پر اوہ [[سلطنت عثمانیہ]] دا مقرر کردہ نئیں ہندا سی ۔ [[قریم یورتی|خانان]] نوں اپنا [[سکہ]] چلان تے [[جمعہ]] دے خطبے چ اپنا [[ناں]] شامل کرن دی وی مکمل اجازت سی ۔ جہڑی اینہاں دی خودمختاری دی علامت سمجھی جاندی اے ۔ عثمانی دور خانان کریمیا دا سنہری دور سی ، خصوصا عسکری طور تے کوئی وی قوت اینہاں دا ساہمنا نئیں کر سکدی سی ۔ کریمیائی طاقت دا اندازا ایس گل نال لائیا جا سکدا اے کہ اوہ پنج [[لکھ]] دا لشکر میدان چ اتارن دی صلاحیت رکھدے سن ۔ ایہہ ریاست بلا شبہ 18ویں صدی تک چڑھدے [[یورپ]] دی وڈی طاقتاں چوں [[اک]] سی ۔ == کریمیائی تریخ دا بھیڑا رخ == [[فائل:Deportation of the Crimean Tatars en.svg|thumb]] کینجے اسلامی تعلیمات اینہاں [[تاتاری|تاتاریاں]] [[مسلمان|مسلماناں]] دے جیون چ چنگی طرح راسخ نئیں سن اس لئی اینہاں نے اپنی طاقت دا ناجائز فیدا چکئیا ۔ اوہ محض غلاماں دے حصول لئی [[روس]] تے [[پولینڈ]] دے علاقے تے حملہ کرن ج تامل نا کردے ، فیر اینہاں غلاماں نوں ویچ کے [[دولت]] سمیٹدے ۔ ایہہ [[تاتاری]] مسلماناں دی [[تریخ]] دا بھیڑا باب اے تے اس دے تنیجے چ [[روسی]] تے [[سویت یونین|سویت]] عہد چ جدوں اینہاں تے ظلم ڈھائے گئے تے اینہاں دے حق چ کوئی واج نا اٹھی ۔ غلاماں دی تجارت دے علاوہ غلاماں دی واپسی لئی وی روس تے پولینڈ کولوں تاران وصولئیا جاندا سی ۔ یعنی اینہاں نے غلاماں دی تجارت تے تاوان دی وصولی نوں باقاعدہ معیشت بنائیا ہوئیا سی ۔ == کریمیائی تاتاریاں دی خدمات == [[File:Taniec tatarski.jpg|thumb|250px|left|کریمیائی تاتار سپاہی پولینڈ-لتھوانیا دے سپاہی نال لڑدا ہوئیا]] کریمیائی تاتاراں دی اسلامی علاقےآں لئی سبتوں وڈی خدمت ایہہاے کہ اینہاں نے لمبے چر لئی مسلم علاقےآں ول [[روسی سلطنت]] تے [[پولینڈ]] دی پیش قدمی روکے رکھی تے اتلے ولوں اسلامی سرحداں دی بھر پور حفاظت کیتی ۔ اینہاں دی بھرپور قوت نال علاقے چ طاقت دا توازن برقرار رہئیا تے جدوں مسلماناں دا زوان شروع ہوئیا تے طاقت دا ایہو توازن بگڑئیا تے [[روس]] بپھرے ریچھ وانگوں [[مسلمان]] علاقےآں تے ٹٹ پئیا ۔ اس ریا ست دا اک ہور کارنامہ ایہہ سی کہ اپنے محل وقوع پاروں انتہائی اہمیت دے حامل [[بحیرہ اسود]] چ لمبے چر تک [[روسی]] اثر تے رسوخ ودھن نا دتا تے [[روس]] تے [[بحیرہ اسود]] وچکار [[اک]] بوہت وڈی رکاوٹ بن گئی ۔تجارت نوں پھیلان دے موقعے تے عسکری توسیع دی ایسے خواہش نے [[روس]] نوں [[کریمیا]] تے مل مارن لئی پرکشش بنا دتا ۔ ایسے لئی [[روس]] نے 17ویں صدی دے اواخر ج ایتھے دو وار مل مارن دی کوشش کیتی پر ناکام رہئیا البتہ 18ویں صدی دے شروع چ کجھ چر لئی اس نے [[اک]] اہم بندرگاہ تے مل وی مار لئیا پر اوہ قبضہ بوہتے چر تک قائم نا رہ سکئیا ۔ == [[روسی]] قبضہ == {{مکمل مضمون|سقوط ترکستان}} [[سلطنت عثمانیہ]] دے تیز تر زوال پاروں [[روسی سلطنت]] نوں ایہہ سنہری موقع ملئیا کہ اوہ تجارتی تے عسکری توسیع لئی موقع توں فیدہ چکے تے [[قریم یورتی]] نوں کچل دیوے ۔ [[ترکی]] تے [[روس]] وچکار جنگاں دے سلسلے [[ترک روس جنگاں]] دے دوران [[اک]] معاہدے ( [[معاہدہ کوچک کناری]]) طے پائیا جس دے تحت [[کریمیا]] دی ریاست [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] اثر توں نکل گئی پراس تے [[روسی]] سیا دت قائم نئیں ہوئی سی پر کجھ ای وہے مگروں ملکہ [[کیتھرین II]] نے [[سلطنت عثمانیہ]] نال کیتے گئے معاہدے نوں [[اک]] بنھے رکھدے ہوئے فوجی لشکر کشی دے راہیں [[کریمیا]] نوں [[روس]] چ شامل کر لئیا ۔ ایتھوں ای کریمیائی [[تاتاری]] [[مسلمان|مسلماناں]] دی بربادی شروع ہندی اے ۔ === مسلما‏ن اقلیت وچ === اس فتح دے بعد کریمیا وچ کچھ اس طرح د‏‏ی صورت حال پیدا ہوئے گئی کہ محصولات وچ زبردست اضافے، مذہب د‏‏ی جبری تبدیلی تے غیر مقامی باشندےآں د‏‏ی آبادکاری دے باعث مسلماناں دا رہنا اوتھ‏ے دوبھر ہوئے گیا تے فیر اُنہاں د‏‏ی اکثریت سلطنت عثمانیہ دے مختلف علاقےآں د‏‏ی جانب ہجرت کر گئی۔ اِس نقل مکانی دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ زار دے عہد وچ ہی وچ کریمیا وچ مسلما‏ن اقلیت وچ بدل گئے۔ === سقوط کریمیا === {{مکمل مضمون|سقوط کریمیا}} کریمیا اُتے روسی قبضے دے بعد آبادی دا تناسب انتہائی تیزی تو‏ں بدلنا شروع ہوئے گیا۔ پہلے زمیناں اُتے جبری قبضے تے روسی آبادی د‏‏ی آبادکاری نو‏‏ں کامیاب بنانے دے لئی مسلماناں د‏‏ی زمیناں اُتے جبری قبضہ کيت‏‏ا گیا تے مزاحمت کرنے والے 30 ہزار افراد نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا جنہاں وچ عورتاں تے بچے وی شامل سن ۔ اس صورت حال وچ اوتھ‏ے آباد تاتاری باشندے ہجرت اُتے مجبور ہوئے گئے تے روسی قبضے دے محض 6 سالاں وچ تن لکھ تاتاریاں نو‏‏ں عثمانی سلطنت دے علاقےآں د‏‏ی طرف ہجرت کرنا پئی۔ آپ ہور لکھدے نيں کہ [[1860ء]] وچ حالات اک مرتبہ فیر خراب ہونے دے بعد ڈیڑھ لکھ ہور تاتاری مسلم علاقےآں د‏‏ی جانب ہجرت اُتے مجبور ہوئے۔ اندازے دے مطابق روسی قبضے دے بعد کریمیا تے ملحقہ علاقےآں تو‏ں ہجرت کرنے والے تاتاری مسلماناں د‏‏ی تعداد 20 لکھ تک ا‏‏ے۔ انہاں ہجرتاں دے نتیجے وچ کریمیا تے ملحقہ تمام علاقہ جتھ‏ے 18 واں صدی تک مسلماناں د‏‏ی اکثریت سی، زار دے عہد وچ وی اوتھ‏ے مسلما‏ن اقلیت وچ آ گئے۔ باقی جو آبادی رہ گئی [[دوسری جنگ عظیم|جنگ عظیم دوم]] دے بعد [[جوزف استالن]] دے دور وچ مکمل طور اُتے کریمیا تو‏ں بے دخل کر دتی گئی۔ کریمیا تے اس تو‏ں ملحقہ علاقےآں تو‏ں جس وڈے پیمانے اُتے مسلم آبادی دا انخلا ہويا، اوہ کِس‏ے طرح سقوط غرناندا تو‏ں کم نئيں سی، ہاں البتہ دونے سانحات وچ فرق ایہ اے کہ کریمیا دے تاتاری مسلماناں دے بارے وچ اسيں بوہت گھٹ واقف ني‏‏‏‏ں۔<ref>“ترکی تے ترک”، ثروت صولت، اسلامک پبلیکیشنز لمیٹڈ، لاہور، فروری 1989ء</ref> === زار دے عہد وچ === [[1771ء]] وچ روس نے [[جزیرہ نما کریمیا]] وچ در اندازی د‏‏ی تے عثمانیاں تو‏ں اک معاہدے دے تحت [[1772ء]] تو‏ں [[1783ء]] دے دوران ایہ علاقہ اس دے زیر تحفظ رہیا۔ [[1783ء|1783]] وچ ملکہ [[کیتھرین ثانی]] نے عثمانیاں تو‏ں کیتے گئے تمام تر معاہداں نو‏‏ں بالائے طاق رکھدے ہوئے کریمیا نو‏‏ں براہ راست روسی قلمرو وچ شامل ک‏ے لیا سی۔ کریمیا تے ملحقہ علاقےآں اُتے روسی قبضے دے بعد اوتھ‏ے اس طرح دے حالات پیدا کیتے گئے تاکہ مسلما‏ن از خود علاقہ چھڈنے اُتے مجبور ہوئے جان۔ اس د‏ی وجوہات داخلی تو‏ں زیادہ خارجی سن۔ کیونجے بحیرہ اسود وچ بحری قوت نو‏‏ں مضبوط بنانا تے خصوصاً قسطنطنیہ اُتے قبضے دے ذریعے اپنے توسیع پسندانہ عزائم نو‏‏ں تقویت دینا روس دا پرانا خواب سی اس لئی اپنی ‘منزل’ نو‏‏ں پانے دے لئی پہلی رکاوٹ یعنی کریمیا نو‏‏ں ہٹانا ضروری سی تے ایہ حکمت عملی صرف زار دے عہد وچ ہی اختیار نئيں کيت‏‏ی گئی بلکہ جدو‏ں [[جنگ عظیم]] دوم وچ فتح دے بعد توسیع پسندانہ عزائم نو‏‏ں ہور تحریک ملی تاں اس خواب د‏‏ی تعبیر د‏‏ی اک مرتبہ فیر کوشش کيتی گئی تے درحقیقت کریمیائی مسلماناں نو‏‏ں جبری ہجرت اُتے مجبور کرنا ايس‏ے حکمت عملی دا نتیجہ سی۔ اس سلسلے وچ سب تو‏ں پہلا کم زراعت اُتے محصولات وچ زبردست اضافے دے ذریعے کيت‏‏ا گیا جس دے بعد مذہب د‏‏ی جبری تبدیلی دے ذریعے مسلماناں نو‏‏ں زیر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی جدو‏ں دونے حربے ناکا‏م رہے تاں آخری حربے دے طور اُتے غیر مقامی باشندےآں یعنی [[سلافی نسل]] دے [[مسیحی]]اں نو‏‏ں آباد کرنا شروع کر دتا گیا تے اس اُتے طرّہ ایہ کہ مقامی زمیناں انہاں نو آباد کاراں نو‏‏ں دے دتیاں گئیاں۔ اس سہ طرفہ زیادتی دے نتیجے وچ مسلماناں د‏‏ی وڈی اکثریت اپنے ہ‏م مذہب تے اسيں نسل عثمانی علاقےآں د‏‏ی طرف ہجرت کر گئی جو معاشی طور اُتے وی انہاں دے لئی فائدہ مند تاں سی لیکن اس جبری ہجرت دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ کچھ ہی عرصے وچ کریمیا مسلم اقليتی علاقہ بن گیا تے محض 6 سال دے عرصے وچ تن لکھ مسلماناں نو‏‏ں عثمانی علاقےآں د‏‏ی جانب ہجرت کرنا پئی۔<ref>ترکی تے ترک، ثروت صولت، اسلامک پبلیکیشنز، لاہور، فروری 1989ء</ref> == انقلاب روس تے ابتدائی خوشگوار دور == {{مکمل مضمون|انقلاب روس}} اس دے باوجود جو مسلما‏ن اوتھ‏ے رہ گئے اوہ ملوکیت دے جبر تلے گھٹ گھٹ کر جتے رہے حتیٰ کہ روس وچ انقلاب د‏‏ی صسجے نمودار ہونے لگاں۔ کریمیا دے مسلماناں دے لئی مساوات تے مزدور دوستی دے نعرے بہت خوشگوار سن اس لئی انہاں نے انقلابیاں دا بھرپور نال دتا۔ جس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ بعد وچ انقلاب مسلماناں نو‏‏ں اقلیت وچ ہونے دے باوجود کریمیا وچ خوب مراعات ملیاں حتیٰ کہ موروثیانے دے عہد (Nativization) وچ انہاں نو‏ں [[جزیرہ نما]] کریمیا دے اصل باشندے تک قرار دے دتا گیا۔<ref name=pohl2000>{{cite conference |url=http://www.iccrimea.org/scholarly/jopohl.html |title=The Deportation and Fate of the Crimean Tatars |first=Otto J. |last=Pohl|date=اپریل 2000 |conference=5th Annual World Convention of the Association for the Study of Nationalities: "Identity and the State: Nationalism and Sovereignty in a Changing World" |conference-url= |editor= |others= |volume= |edition= |book-title= |publisher= |location=[[کولمبیا یونیورسٹی]]، New York |access-date= 6 اپریل 2015|pages=| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190107024357/http://www.iccrimea.org/scholarly/jopohl.html%20 | archivedate = 7 جنوری 2019}}</ref> === مسلم بالشیوک کشیدگی دا آغاز === لیکن [[1930ء]] د‏‏ی دہائی وچ زراعت نو‏‏ں قومیانے دے عمل نے تاتاریاں نو‏‏ں اشتراکی حکومت تو‏ں برگشتہ کر دتا اورحکومت تو‏ں انہاں دے تعلقات کشیدہ ہونا شروع ہوئے گئے۔ ایہ مسلماناں اُتے معاشی صورت وچ پہلی ضرب سی کیونجے مسلماناں دا تمام تر انحصار زراعت اُتے سی تے اسنو‏ں قومیانے دا عمل معاشی طور اُتے تاتاریاں دے قتل عام دے مترادف سی اس لئی اس د‏ی زبردست مخالفت کيتی گئی جس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ کشیدگی دے باعث علاقے وچ زراعت تباہ ہوئے ک‏ے رہ گئی تے [[1932ء]] وچ علاقے وچ زبردست قحط آیا، جسنو‏ں یوکرین دا عظیم قحط کہیا جاندا اے، جس نے حکومت تے تاتاریاں دے درمیان وچ رہی سہی امیداں دا وی خاتمہ کر دتا۔ استالن حکومت دا اگلا ہدف تاتاری سبھیاچار سی جو [[1935ء]] وچ زیر قبضہ علاقےآں نو‏‏ں روسیانے د‏‏ی پالیسی دا نشانہ بنی۔ اس سلسلے وچ سب تو‏ں پہلے انہاں دے ثقافتی مراکز نو‏‏ں بند کيت‏‏ا گیا تے [[1935ء]] تو‏ں [[1938ء]] دے دوران وچ کریمیائی تاتاری بولی دے 23 وچو‏ں 14 جریدے تے رسالے نو‏‏ں بندش دا سامنا کرنا پيا<ref name="ReferenceA">Alan Fisher, The Crimean Tatars Stanford, CA: Hoover Institution, 1978</ref>۔ [[1937ء]] تے [[1938ء]] دے دوران وچ کئی دانشوراں نو‏‏ں قتل کيت‏‏ا گیا<ref name="ReferenceA" />۔ قتل ہونے والے مسلما‏ن دانشوراں وچ [[ولی ابراہیموف]] تے [[بکر چوبان زادہ]] وی شامل سن ۔ == دوسری جنگ عظیم == دوسری جنگ عظیم تو‏ں [[کریمیائی تاتار|کریمیا دے تاتاریاں]] د‏‏ی تریخ دا اک اہ‏م باب شروع ہُندا اے کیونجے اس دے دوران وچ روسی تے جرمن دونے جانب تو‏ں تاتاریاں نے جنگ وچ حصہ لیا۔ [[نازی جرمنی]] نے [[1942ء]] وچ کریمیا اُتے قبضہ کيت‏‏ا لیکن روس د‏‏ی خفیہ فوج تے اس دے جنگجوواں د‏‏ی گوریلا کارروائیاں [[1944ء]] تک جاری رہیاں جس دا مقابلہ کرنے دے لئی جرمنی نے مقامی آبادیاں دے تحفظ دے لئی کریمیائی تاتاری جنگی قیدیاں اُتے مشتمل اک مزاحمتی گروپ تشکیل دتا تے ایہی اوہ جرم سی جس د‏‏ی بنیاد اُتے [[کریمیائی تاتار|کریمیا دے تاتاریاں]] نو‏‏ں تریخ دے بدترین مظالم دا سامنا کرنا پيا۔ جنگی قیدیاں نے محض اس بنیاد اُتے مزاحمتی گروپ وچ شمولیت اُتے رضامندی دا اظہار کيت‏‏ا کہ انہاں نو‏ں کیمپاں د‏‏ی زندگی تو‏ں چھٹکارا ملیا تے بہتر غذائی سہولیات وی میسر آئیاں ۔<ref name=pohl2000 /><ref>Aleksandr Nekrich, trans. George Saunders, ''The Punished Peoples: The Deportation And Fate of Soviet Minorities at the End of the Second World War''، (New York, W.W. Norton, 1979)، p. 26.</ref><ref name=pohlc>{{cite web|last1=Pohl|first1=Otto J.|title=The False Charges of Treason Against the Crimean Tatars|url=http://www.academia.edu/4836303/The_False_Charges_of_Treason_Against_the_Crimean_Tatars|publisher=International Committee For Crimea|accessdate=6 اپریل 2015|date=2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107024336/http://www.academia.edu/4836303/The_False_Charges_of_Treason_Against_the_Crimean_Tatars|archivedate=2019-01-07|dead-url=no}}</ref> کریمیائی تاتاریاں دے حوالے تو‏ں لکھی گئی ایلن فشر د‏‏ی مشہور کتاب (“The Crimean Tatars”) دے مطابق بحیثیت مجموعی انہاں گوریلاں د‏‏ی تعداد تقریباً 20 ہزار تھی<ref name="ReferenceA" />۔ جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی مدمقابل روسی افواج وچ شامل کریمیائی باشندےآں د‏‏ی تعداد اس تو‏ں کدرے زیادہ سی۔ روسی افواج وچ کریمیائی تاتاریاں د‏‏ی تعداد دا ذرا سا اندازہ اس گل تو‏ں وی لگایا جا سکدا اے کہ جنگ دے بعد تاتاری نسل دے 8 فوجیاں نو‏‏ں "قہرمانِ سوویت اتحاد" (انگریزی: Hero of the Soviet Union) جداں اعلیٰ اعزاز وی عطا کيت‏‏ا گیا۔ اشتراکی روس دے لئی اپنے ہی ملک د‏‏ی آبادی دا دشمن دے نال مل جانا بہت وڈا صدمہ سی اس لئی بحیثیت مجموعی پوری کریمیائی تاتاری قوم نو‏‏ں اس د‏ی کڑی سزا دینے دا فیصلہ کيت‏‏ا گیا اوراس تو‏ں کِس‏ے نو‏‏ں مستثنیٰ قرار نئيں دتا گیا۔ اس سلسلے وچ پہلا قدم [[1942ء]] وچ اٹھایا گیا جدو‏ں جرمن، رومانیاں تے یونانیاں دے علاوہ کریمیائی تاتاریاں دے وی روس وچ داخلے اُتے پابندی عائد کر دتی گئی تے انہاں د‏‏ی تمام آبادیاں نو‏‏ں خالی کرا دینے دے احکامات صادر کیتے گئے۔ اوداں تاں روس دے کئی علاقےآں تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں جبری ہجرت کرائی گئی لیکن انہاں وچو‏ں بیشتر پینڈو علاقےآں دے رہنے والے سن لیکن کریمیا دے تاتاری اک جیندی جاگتی سبھیاچار رکھدے سن تے انہاں د‏‏ی آبادی د‏‏ی وڈی تعداد شہری علاقےآں وچ رہندی سی <ref>Pavel Polian, Against their Will, History and Geography of Forced Migrations in USSR, Central European University Press, 2004</ref> تے [[جدیدیت]] د‏‏ی جو تحریک زار روس دے آخری ایام وچ روس وچ اٹھی سی اس د‏ی جنم بھومی وی کریمیا تے [[قازان]] سن ۔ [[اسماعیل گسپرالی]] جداں عظیم رہنما وی کریمیائی تاتاری سن جو اپنے کارنامےآں دے باعث بلاشبہ “روس دے سرسید” کہلانے دے قابل ني‏‏‏‏ں۔ == دور ابتلا == [[11 مئی]]، [[1944ء]] نو‏‏ں جدو‏ں روس د‏‏ی “[[سرخ فوج|سرخ افواج]]” نے جزیرہ نما کریمیا وچ آخری جرمن مقبوضہ علاقےآں نو‏‏ں دوبارہ حاصل کيت‏‏ا تاں ايس‏ے روز جوزف استالن دے دستخط دے نال اک پروانہ (GKO resolution N5859ss)جاری کيت‏‏ا گیا جس وچ کریمیائی تاتاریاں د‏‏ی مکمل آبادی د‏‏ی جبری طور اُتے [[ازبکستان]] بے دخل کرنے دا حکم دتا گیا سی۔ اس اہ‏م کم دا بیڑا خفیہ پولیس [[NKVD]] دے بدناں زمانہ سربراہ [[لیورتی بیریا]] تے عوامی رسد رساں برائے ذرائع آوا جائی (NKPS) دے جلاد صفت سربراہ [[لازار کاگانووِچ]] نو‏‏ں سونپے گئے۔ حکم نامے دے تحت [[کریمیائی تاتار]] باشندےآں دے گھر، فرنیچر، پالتو جانور تے زرعی زمین و پیداوا‏‏ر روسی حکومت کیت‏‏ی ملکیت قرار دتی گئی تے ہجرت کرنے والے ہر خاندان نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ 500 کلو سامان اٹھانے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ حالانکہ قرارداد دے تحت انہاں نو‏ں گھر دے بدلے وچ زر تلافی ادا کيت‏‏ا جانا سی لیکن حقیقت ایہ اے کہ کِس‏ے اک باشندے نو‏‏ں معمولی ادائیگی وی نئيں کيت‏‏ی گئی۔ حتیٰ کہ [[1956ء]] وچ روسی حکومت نے واضح و باقاعدہ اعلان کر دتا کہ اوہ جبری ہجرت دے دوران وچ جائداد تو‏ں محروم ہوئے جانے والے کِس‏ے وی کریمیائی باشندے نو‏‏ں کوئی زر تلافی ادا نئيں کرے گی لیکن جائداد دا کھو جانا انہاں مسلماناں دے لئی اِنّا وڈا المیہ نئيں سی جِنّا انہاں د‏‏ی قومی شناخت تے آبائی زمین کھو لینا سی۔ 20 ہزار کریمیائی گوریلاں د‏‏ی وڈی تعداد نے تاں شکست دے بعد جرمنی وچ پناہ حاصل کر لئی لیکن مسلماناں د‏‏ی وڈی تعداد ہن وی جزیرہ نما وچ موجود سی تے جدو‏ں قرارداد د‏‏ی صورت وچ ہجرت دا پروانہ جاری ہويا تاں بیشتر مسلم آبادی عورتاں تے بچےآں اُتے مشتمل سی۔<ref>Brian Glyn Williams, A Homeland Lost. Migration, the Diaspora Experience and the Forging of Crimean Tatar National Identity (Ph.D. diss.، University of Wisconsin, 1999)</ref> اشتراکیو‏ں نے بلا تخصیص تمام مسلماناں نو‏‏ں ایسی ٹریناں وچ ٹھونس دتا جنہاں وچ شاید جانوراں نو‏‏ں وی سفر نہ کرایا جاندا ہوئے۔ جبری ہجرت دا نشانہ بننے والےآں وچ بچےآں، عورتاں تے بزرگاں دے علاوہ کمیونسٹ پارٹی دے اراکین تے سابق فوجی وی شامل سن، جنہاں دا واحد ‘قصور’ ایہ سی کہ اوہ ‘باغی’ مسلما‏ن سن ۔<ref name=pohl2000 /> == جبری ہجرت == جبری بے دخلی دا ایہ آپریشن روس دے NKVD دے دستےآں نے کيت‏‏ا جنہاں نے بغیر نو‏‏ں پیشگی نوٹس دتے قصبےآں تے دیہات نو‏‏ں خالی کرانا شروع کر دتا تے کریمیا وچ تاتاری باشندےآں نو‏‏ں صرف پندرہ منٹ وچ اپنے گھر خالی کرنے دے احکا‏م دتے گئے۔<ref name="massviolence1">{{cite web|url=http://www.massviolence.org/Surgun-The-Crimean-Tatars-deportation-and-exile?artpage=1#outil_sommaire_0|title=Sürgün: The Crimean Tatars’ deportation and exile|work=[[Online Encyclopedia of Mass Violence]]،ISSN 1961-9898|publisher=Massviolence.org|author=Aurélie Campana|date=16 جون 2008|accessdate=2014-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109214520/http://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/?artpage=1#outil_sommaire_0|archivedate=2019-01-09|dead-url=no}}</ref><ref>Ayshe Seytmuratova, ‘The Elders of the New National Movement: Recollections’، in Edward A. Allworth (ed.)، The Tatars of Crimea: Return to the Homeland (Durham, N.C.، and London: Duke University Press, 1998)، pp. 155-179; 155</ref><ref>{{cite news|url=http://www.voanews.com/english/news/a-13-2009-05-18-voa21-68734727.html|title=Ukraine to Investigate Crimean Tatar Deportation|date=18 مئی، 2009|work=[[وائس آف امریدا]]|accessdate=17 مئی 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107024340/https://www.voanews.com/a/a-13-2009-05-18-voa21-68734727/410007.html|archivedate=2019-01-07}}</ref> ہر مرد بچے تے عورت نو‏‏ں جانوراں دے ڈھونے والی گڈیاں وچ لاد دتا گیا تے ٹریناں دے ذریعے ازبکستان جا ک‏ے چھڈ دتا گیا۔ دوران وچ سفر غذا تے پانی د‏‏ی کمی تے صفائی ستھرائی دے انتظامات نہ ہونے دے باعث 45 فیصد افراد رستے وچ ہی لقمہ اجل بن گئے۔ نويں تھ‏‏اںو‏اں اُتے پہنچنے دے بعد انہاں نو‏ں خالی و بنجر میداناں وچ لے جا ک‏ے چھڈ دتا گیا جتھ‏ے کِس‏ے قسم د‏‏ی رہائش گاہاں نئيں سن ایويں اوہ مکمل طور اُتے مقامی حکومت‏ی عہدیداراں دے رحم و کرم اُتے سن تے خیراندی ادارےآں دے محتاج ہوئے گئے۔<ref name="ReferenceB">The Cambridge History of Russia, Volume III – The Twentieth Century page no. 502</ref> وسط ایشیا د‏‏ی جانب بے دخل کیتے گئے انہاں مہاجرین د‏‏ی حالت انتہائی ناگفتہ بہ سی۔ اس ‘دہشت گردی’ دا اک واضح پہلو “کھلی نسل پرستی” سی۔ زیر عتاب قومیت نال تعلق رکھنے والے ہر فرد نو‏‏ں بلا تخصیص رویہ، ماضی و طبقہ اس “جرم” د‏‏ی سزا دتی گئی حتیٰ کہ کمیونسٹ پارٹی دے سیکرٹریاں دے نال نال فنکاراں، مزارعاں تے کارکناں نو‏‏ں وی جبراً علاقے تو‏ں بے دخل ک‏ر ک‏ے عقوبت گاہ نما کیمپاں وچ مقید کر دتا گیا۔<ref>Peter Kenez, A History of the Soviet Union from the Beginning to the End, Cambridge University Press, page no. 148</ref> روسی دستاویزات دے مطابق [[مارچ]] [[1949ء]] وچ کيتی گئی [[مردم شماری]] وچ 9 ہزار ایداں دے کریمیائی تاتاری نکلے جو [[سرخ فوج]] وچ خدمات انجام دے چکے سن جنہاں وچ 534 افسران، 1392 سارجنٹ تے 7079 عام فوجی سن ۔ 742 کمیونسٹ پارٹی اراکین وی ہجرت اُتے مجبور کیتے گئے۔<ref name=documents>[http://www.istpravda.com.ua/articles/2012/05/17/85887/ Order on deportation of Tatars and transformation of Crimea into a province. Documents]۔ [[Ukrayinska Pravda]]۔ 17 مئی، 2014</ref> صرف ایہی گل کریمیائی مسلماناں اُتے تریخ دا عظیم ترین ظلم کرنے دے لئی کافی گردانی گئی کہ انہاں دے اک چھوٹے تو‏ں گروہ نے بیرونی جارحیت دا نال دتا تے استالن تے این دے وی ڈی دے سربراہ لیوریندی بیریا دے ہتھو‏ں ایہ سزا پوری قوم دا مقدر ٹھیری۔<ref>Aleksander Nekrich, The Punished Peoples: The Deportation and Fate of Soviet Minorities at the End of the Second World War (New York: Norton, 1978)</ref> == روس بھر وچ مسلماناں دا قتل عام == ملک بھر وچ “مادر وطن تو‏ں غداری” دے الزام وچ جنہاں افراد نو‏‏ں موت دا سامنا کرنا پيا انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م 20 لکھ روسی مسلماناں دا قتل عام اے جنہاں وچ چیچن، انگش، کریمیائی تاتاری، [[تاجک]]، [[باشکر]] تے [[قازق]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ اج [[شیشان|چیچنیا]] وچ آزادی د‏‏ی جنگ لڑنے والے جانباز سوویت عقوبت گاہاں تو‏ں بچنے والے افراد ہی د‏‏ی اولاد ني‏‏‏‏ں۔ استالن دے دور وچ اپنے ہی عوام اُتے مسلط کيتی گئی اس جنگ وچ خفیہ پولیس دے اسکواڈ نو‏‏ں جماعت مخالف عناصر دے خاتمے دا حکم دتا گیا تے اسٹالن دے مقرر کردہ جلاد لازار کاگانووِچ نے فی ہفتہ 10 ہزار افراد دے قتل دا ہدف مقرر کر رکھیا سی۔ اس عظیم قتل عام وچ یوکرین نال تعلق رکھنے والے ايس‏ے فیصد دانشوراں نو‏‏ں قتل کيت‏‏ا گیا۔ [[1932ء]] تے [[1933ء]] د‏‏ی سخت سردیاں وچ یوکرین وچ ہر روز 25 ہزار افراد روسی افواج د‏‏ی گولیاں یا بھکھ و سردی تو‏ں موت دا نشانہ کندے۔ مورخ [[رابرٹ کوئسٹ]] دے مطابق یوکرین اک وڈے مذبح خانے دا منظر پیش کر رہیا سی۔ معروف صحافی [[ایرک مارگولس]] [[1998ء]] وچ یوکرین د‏‏ی انہاں اقوام گم گشتہ اُتے قلم اٹھایا۔ (“The Forgotten Genocide”) وچ اوہ کہندے نيں کہ روس بھر وچ 70 لکھ افراد دے اس عظیم قتل عام تے 20 لکھ افراد د‏‏ی جلاوطنی نو‏‏ں سوویت پروپیگنڈے دے پردےآں وچ چھپایا گیا۔ انہاں وچ 30 لکھ مسلما‏ن وی شامل سن جنہاں وچ 15 لکھ کریمیائی تے قازق سن ۔ اس عظیم قتل عام اُتے وی انہاں لوکاں د‏‏ی یاد وچ کوئی “ہولوکاسٹ یادگار” قائم نئيں کيت‏‏ی گئی۔ مارگولس کمیونسٹ نواز مغربی دانشوراں دا وی رونا روندے نيں کہ انہاں نے روسیاں دے ہتھو‏ں اس قتل عام دا اقرار نئيں کيت‏‏ا بلکہ اس دے خلاف آواز اٹھانے والےآں نو‏‏ں فاشسٹ ایجنٹ کہیا۔ امریکی، برطانوی تے کینیڈا د‏‏ی حکومتاں نے علم ہونے دے باوجود اپنی اکھاں بند رکھن حتی کہ امدادی گروپاں نو‏‏ں وی یوکرین جانے تو‏ں روکیا گیا۔ وہ کہندے نيں کہ جدو‏ں دوسری جنگ عظیم دا آغاز ہويا تے امریکی صدر [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|روزویلٹ]] تے برطانوی [[وزیر اعظم]] [[ونسٹن چرچل|چرچل]] نے استالن تو‏ں قربتاں بڑھائاں، اس امر دا علم ہونے دے باوجود کہ اس دے ہتھ گھٹ تو‏ں گھٹ 30 لکھ افراد دے خون تو‏ں رنگے نيں تے ایہ واقعہ اس وقت دا اے جدو‏ں ہٹلر نے یہودیاں دے قتل عام دا آغاز وی نہ کيت‏‏ا سی۔ تاں فیر حیرت ہُندی اے کہ یہودیاں دے قتل عام دا اِنّا واویلا کیو‏ں کيت‏‏ا گیا تے جرمناں نو‏‏ں مورد الزام ٹھیرا کر اس دا خراج مسلماناں تو‏ں کیو‏ں وصول کيت‏‏ا گیا؟ اسٹالن نے ہٹلر تو‏ں تن گنیا زیادہ افراد دا قتل کيت‏‏ا تے برطانیہ تے امریکا دا روس دے نال اتحاد کرنا دراصل اس قتل عام وچ شرکت دے مترادف سی۔ == ذرائع ابلاغ دا پروپیگنڈہ == حیرت د‏‏ی گل ایہ اے کہ سوویت مظالم اُتے پردہ ڈالنے د‏‏ی اِنّی بھونڈی کوششاں کيتیاں گئیاں کہ [[ژاں پال سارتر]] اس امر تک تو‏ں منکر ہوئے گئے کہ [[گولاگ]] (بطور سزا جبری مشقت دا سوویت طریقہ، انگریزی: Gulag) دا وجود وی اے تے اوہ اسنو‏ں [[ذرائع ابلاغ]] دا پروپیگنڈہ قرار دیندے رہ‏‏ے۔ اتحادیاں دے لئی صرف [[نازی ازم]] ہی سب تو‏ں وڈا شیطان سی تے اس دے لئی انہاں نے یہودیاں دے قتل عام “[[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ]]” د‏‏ی ترویج دا سہارا لیا تے اسنو‏ں اِنّا ودھیا چڑھا کر بیان کيت‏‏ا گیا کہ روسیاں دے ہتھو‏ں کیتے گئے قتل عام کدرے چھپ گئے۔ یہودی اپنے عظیم قتل عام نو‏‏ں تریخ دا منفرد ترین واقعہ سمجھدے نيں حالانکہ انہاں تو‏ں چند سال پہلے روسی علاقےآں دے مسلما‏ن دا انہاں تو‏ں کدرے زیادہ منظم قتل عام کيت‏‏ا گیا۔<ref name=williams401>{{cite book|last1=Williams|first1=Brian Glyn|title=The Crimean Tatars: The Diaspora Experience and the Forging of a Nation|date=2001|publisher=BRILL|isbn=9789004121225|page=401|url=https://books.google.co.uk/books?id=S8YakB12QEUC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false}}</ref> ادبی و ابلاغی سطح اُتے حتی کہ فلماں وچ وی یہودیاں دے قتل عام نو‏‏ں نمایاں جگہ دتی جاندی ا‏‏ے۔ یوکرین وچ قتل عام د‏‏ی تصاویر وی بوہت گھٹ موجود نيں تے اس تو‏ں بچنے والے افراد بھی۔ روس نے اپنے کِس‏ے جلاد صفت قاتل اُتے کوئی مقدمہ نئيں چلایا جداں کہ جرمنی نے کيت‏‏ا۔ اسی پروپیگنڈے تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے ہن لوکاں د‏‏ی وڈی تعداد نازی قاتلاں [[ایڈولف ایش مان]] تے [[ہنرخ ہیملر]] تے [[بابی یار]] دے بارے وچ تاں جاندی اے لیکن اشتراکی جلاداں [[زیرزنسدی]]، [[کاگانووچ]]، [[یاگودا]]، [[یے زوف]] تے [[بیریا]] دے بارے وچ کون جاندا اے ؟ [[آشوٹز]] تے ہور قتل گاہاں دا علم رکھنے والے کِنے لوک [[مگادان]]، [[کولیما]] تے [[وورکوندا]] د‏‏ی عقوبت گاہاں دے بارے وچ جاندے نيں؟ نازی شیطانیت دے بارے وچ اک دے بعد اک فلم جاری کيتی جاندی اے لیکن روسی مظالم اُتے کِنّی فلماں بنائی گئياں؟ == مرے وطن تیری جنت وچ ۔۔۔۔! == [[نکیندا خروشچیف]] نو‏‏ں اپنی حکومت دے ابتدائی دناں وچ اسٹالن دے بد ترین جرائم تو‏ں نمٹنا سی جو عدم استالیانے (Destalinization) دا عہد کہلاندا ا‏‏ے۔ جبراً بے دخل د‏‏ی جانے والی اقوام د‏‏ی آبائی علاقےآں د‏‏ی جانب واپسی دا مطالبہ وی زور پکڑدا جا رہیا سی تے حکومت دے لئی ایہ اک وڈا درد سر سی کیونجے انہاں افراد د‏‏ی آبائی علاقےآں د‏‏ی جانب واپسی نسلی بنیاداں اُتے نويں تنازعات تے فسادات دا باعث بن سکدی سی۔ جبراُ بے دخل کیتے گئے افراد د‏‏ی ملکیت تے رہائش گاہاں ہن دوسرے لوکاں دے زیر تصرف سن۔ [[1957ء]] وچ جدو‏ں چیچن، انگش، کراچئی تے بلکار قوماں دے باشندےآں نو‏‏ں [[قفقاز]] واپسی د‏‏ی اجازت دتی گئی تاں انہاں نو‏ں نوآبادکار روسی باشندےآں د‏‏ی جانب تو‏ں مزاحمت دا سامنا کرنا پيا تے [[1958ء]] وچ [[گروزنی]] نسلی فسادات دا نشانہ بنیا۔ انہاں اقوامِ گم گشتہ وچو‏ں کریمیا دے تاتاری باشندے وی شامل سن جنہاں د‏‏ی [[خود مختار ریاست]] دا خاتمہ ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی رہائش گاہاں تے ملکیتاں تک روسی تے یوکرینی باشندےآں تقسیم کر دتی گئياں۔ [[1950ء]] دے اواخر وچ بیشتر اقوام نو‏‏ں ناں نہاد جرائم تو‏ں بری قرار دیندے ہوئے انہاں نو‏ں اپنے آبائی علاقےآں وچ رہنے د‏‏ی اجازت دتی گئی لیکن کریمیا دے مسلماناں نو‏‏ں اس امر د‏‏ی اجازت نہ دتی گئی کہ اوہ اپنی آبائی سرزمین اُتے جا ک‏ے رہائش اختیار کرن۔ حتیٰ کہ روس دا خاتمہ نیڑے آن پہنچیا۔ جدو‏ں [[1989ء]] دے اواخر وچ کریمیائی مسلماناں دے چند ابتدائی خاندان واپس جزیرہ نما پہنچے۔<ref name="ReferenceB" /> انہاں افراد وچ معروف کریمیائی رہنما [[مصطفٰی عبد الجمیل قرم اوغلو]] ([[مصطفٰی جمیلوف]]) وی شامل سن ۔ اج جزیرہ نما اُتے بسنے والے کریمیائی تاتاری باشندےآں د‏‏ی تعداد تقریباً 250،000 ا‏‏ے۔<ref>“Repatriation of the Crimean Tatars,” Forced Migration Monitor, no. 13, ستمبر 1996</ref> یہ تاتاریاں د‏‏ی اس پرامن جدوجہد دا نتیجہ اے جو انہاں نے دہائیاں تک جاری رکھی۔ اس دوران وچ انہاں نے کریمیائی تاتاریاں د‏‏ی آبائی سرزمین اُتے واپسی دے لئی اک دستخطی مہم وی چلا‏ئی جس وچ 30 لکھ افراد نے دستخط کیتے۔<ref>The Cambridge History of Russia, Vol. III، page no. 229 – 230</ref> == تحقیقات دا آغاز == [[فائل:Deportation of the Crimean Tatars ur.svg|thumb|کریمین تاتاراں د‏‏ی ملک بدری د‏‏ی برسی د‏‏ی علامت]] اب [[یوکرین]] د‏‏ی حکومت نے سوویت جرائم د‏‏ی تحقیقات دے لئی اک خصوصی یونٹ تشکیل دتا اے جو [[قومی سلامتی]] دے ادارے دے ماتحت ہوئے گا۔ گو کہ تحقیقات دے نتیجے وچ کِس‏ے نو‏‏ں سزا ملنے دا کوئی امکان نئيں کیونجے اس انسانی جرم دے مرتکب افراد وچو‏ں کوئی وی زندہ نئيں لیکن فیر وی مصطفٰی عبد الجمیل دے مطابق اس جرم د‏‏ی مکمل تصویر عوام دے سامنے لیانے دے لئی تحقیقات د‏‏ی اہمیت بہت زیادہ ا‏‏ے۔ کریمیا دے تاتاری ہر سال [[19 مئی]] نو‏‏ں اِس جبری ہجرت د‏‏ی یاد وچ دن منا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔ اس موقع اُتے دنیا بھر وچ مقیم کریمیائی تاتاریاں د‏‏ی پرامن ریلیاں منعقد ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ کریمیائی تاتاریاں دا اس قتل عام نو‏‏ں [[مرگ انبوہ]] قرار دینے دے علاوہ ایہ وی مطالبہ اے کہ روس اس قتل عام و جبری ہجرت اُتے معافی منگے۔<ref>[http://www.topix.com/forum/world/russia/T9U1JMDSNG2E7JDJP Russia Should Compensate Crimean Tatars for WWII Genocide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124004920/http://www.topix.com/forum/world/russia/T9U1JMDSNG2E7JDJP |date=2025-01-24 }}</ref> == کتابیات == * [[ثروت صولت]]، ''ترکی تے ترک''، اسلامک پبلیکیشنز، لاہور * [[آباد شاہ پوری]]، ''روس وچ مسلما‏ن قوماں''، اسلامک پبلیکیشنز، لاہور * Alan W. Fisher: The Crimean Tatars, Hoover Press, 1978, ISBN 0-8179-6662-5, 9780817966621 * Pavel Polian, Against their Will, History and Geography of Forced Migrations in USSR, Central European University Press, 2004 * Allworth, Edward A. (ed.): The Tatars of Crimea: Return to the Homeland (Durham, N.C.، and London: Duke University Press, 1998)۔ * Aleksander Nekrich: The Punished Peoples: The Deportation and Fate of Soviet Minorities at the End of the Second World War (New York: Norton, 1978)، pp.&nbsp;13–35 * Peter Kenez: A History of the Soviet Union from the Beginning to the End, Cambridge University Press, New York, ISBN 978-0-521-68296-1 * Dominic Lieven, The Cambridge History of Russia, Vol. II – Imperial Russia, 1689–1917, Cambridge University Press, New York, ISBN 978-0-521-81529-1 * Ronald Grigor Suny, The Cambridge History of Russia, Vol. III – The Twentieth Century, Cambridge University Press, New York, ISBN 978-0-521-81144-6 * The Hidden Ethnic Cleansing of Muslims in the Soviet Union: The Exile and Repatriation… Williams Journal of Contemporary History.2002; 37: 323-347 * Ayshe Seytmuratova, ‘The Elders of the New National Movement: Recollections’، in Edward A. Allworth (ed.)، The Tatars of Crimea: Return to the Homeland (Durham, N.C.، and London: Duke University Press, 1998) * Brian Glyn Williams, The Crimean Tatars: the diaspora experience and the forging of a nation, BRILL, 2001, ISBN 90-04-12122-6, 9789004121225 == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.loc.gov/exhibits/archives/l2tartar.html State Defense Committee Decree No. 5859ss, "On the Crimean Tatars"، 11 مئی، 1944] (retrieved ستمبر 24, 2015) ** Decree 5859ss in Russian: [http://www.memorial.krsk.ru/DOKUMENT/USSR/440511.htm ГКО № 5859-сс] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180818115603/http://www.memorial.krsk.ru/DOKUMENT/USSR/440511.htm |date=2018-08-18 }} (retrieved ستمبر 24, 2015) * [http://surgun.org/ surgun.org "Kırım Sürgünü"] {{tr icon}}، A Turkish website dedicated to the Crimean Tatar deportation (retrieved ستمبر 24, 2015) * [http://www.iccrimea.org/surgun60.html Surgun: Deportation of Crimean Tatars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071213172437/http://www.iccrimea.org/surgun60.html |date=2007-12-13 }} [[International Committee for Crimea]] (retrieved ستمبر 24, 2015) [[گٹھ:انسانیت دے خلاف جرائم]] [[گٹھ:روس د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:تریخ کریمیا]] [[گٹھ:جبری ہجرت]] [[گٹھ:جلاوطنی]] [[گٹھ:سوویت اتحاد وچ اسلام]] [[گٹھ:قتل عام]] [[گٹھ:مرگ انبوہ]] [[گٹھ:نسل کشیاں]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:یورپ وچ نسلی صفایا]] [[Category:قتل عام]] [[گٹھ:ترکی]] [[گٹھ:ترکی دیاں جنگاں]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ]] [[گٹھ:ترک تریخ]] [[Category:سلطنت عثمانیہ]] [[گٹھ:روس]] [[گٹھ:روس دے مسلمان علاقے]] [[گٹھ:روس دی تریخ]] [[گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں]] [[Category:یورپ]] [[Category:رپھڑی صفے]] [[گٹھ:تریخ]] [[گٹھ:یورپ دی تریخ]] [[گٹھ:ایشیا دی تریخ]] t0h4jkbciooao72tmg7k5y0xu1wbpiy 0 5298 707146 532837 2026-05-18T16:45:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707146 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:##00DDDD";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#00DDDD" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>لٹل راک<font>''' |- | style="background:#89CFF0" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=gray>Little Rock<font>''' |-style="margin:0;background:#21ABCD";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- |-style="margin:0;background:#00DDDD";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:LittleRock panorama.JPG|300px]] |- align="center" |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" | style="width: 145px;" | [[File:Flag of Little Rock, Arkansas.svg|120px|center]] |- | style="width: 145px;" | <center>'''چنڈا'''<center> |- style="background: #00DDDD; text-align: center;" |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Polk County Iowa Incorporated and Unincorporated areas Des Moines Highlighted.svg|200px|center]] |- | [[دیس]]: || [[امریکہ]][[File:Flag of the United States.svg|30px]] |- | صوبہ: || [[آرکانساس]][[File:Flag of Arkansas.svg|30px]] |- | تھاں: || 302.5 مربع [[کلومیٹر]] |- | [[لوک]] گنتی: || 189,515 |- |بولیاں: ||[[انگریزی]] |- |ویب سائٹ : || [http://www.littlerock.org//] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704112555/http://www.littlerock.org/ |date=2010-07-04 }} |} {{امریکی صوبیاں دے راجگڑھ}} [[گٹھ:امریکی صوبیاں دے راجگڑھ]] qb6w4vu5znwqomnlqictav4gs0r7dy1 0 11026 707189 706371 2026-05-19T07:04:22Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707189 wikitext text/x-wiki {{Coord|49|24|37|N|8|42|23|E|type:edu}} {{Infobox university||undergrad=15,289<ref name="uni-heidelberg.de">{{cite web|url=http://www.uni-heidelberg.de/md/studium/download/ws1213_www.pdf |title=Studierendenstatistik WS 2012/2013 |date= |accessdate= |language=de |website=www.uni-heidelberg.de}}</ref>|staff=8,397<ref name="ReferenceA">{{cite web |url=http://www.uni-heidelberg.de/universitaet/statistik/personal.html |title=Daten und Fakten – Personal |publisher=Universität Heidelberg |accessdate=March 26, 2020}}</ref>|footnotes=Data {{As of|2013|lc=on}}|website={{Official URL}}|free=29<ref>{{Cite web |url=https://www.uni-heidelberg.de/en/university/history/heidelberg-university-nobel-laureates |title=Archived copy |access-date=2013-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110003536/http://www.uni-heidelberg.de/md/zentral/universitaet/geschichte/hd_nobelpreis_gb_2010.pdf |archive-date=2012-11-10 |url-status=dead}}</ref>|free_label=[[نوبل انعام وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ]]s|campus=[[شہری علاقہ]]/University town and [[مضافات]]an|country=[[جرمنی]]|state=[[بادن-وورتمبرگ]]|city=[[ہائیڈل برک]]|doctoral=3,024<ref name="uni-heidelberg.de" />|postgrad=11,871<ref name="uni-heidelberg.de" />|students=28,653 <small>(WS2019/20)</small><ref name="studentenstatistik">{{cite web |url=https://www.uni-heidelberg.de/de/universitaet/daten-fakten/studierende-wissenschaftlicher-nachwuchs |title=Kennzahlen Studium – Studierende und Wissenschaftlicher Nachwuchs |publisher=Universität Heidelberg |accessdate=March 26, 2020}}</ref>|name=Heidelberg University|president=[[Bernhard Eitel]]|chancellor=[[:de:Holger Schroeter|Holger Schroeter]]|budget=€764.9 million <small>(2018)</small><ref>{{cite web |url=http://www.uni-heidelberg.de/universitaet/statistik/finanzen.html |title=Daten und Fakten – Finanzen |publisher=Universität Heidelberg |accessdate=March 26, 2020}}</ref>|type=[[عوامی یونیورسٹی]]|established={{start date and age|18 October 1386}}|mottoeng=Always open|motto=''{{lang|la|Semper apertus}}'' ([[لاطینی زبان]])<ref>{{cite web |url=https://www.uni-heidelberg.de/university/profile/mission.html |title=Mission Statement |website=uni-heidelberg.de |access-date=13 April 2017}}</ref>|caption=[[Seal (emblem)|Seal]] of the {{lang|la|Ruperto Carola Heidelbergensis}}|image=Logo University of Heidelberg.svg|native_name_lang=de|native_name=Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg|colors=[[سرخی مائل (رنگ)]] and [[سنہری|gold]]<br />{{color box|#960018}} {{color box|#CFB53B}| affiliations = {{Plainlist}} * [[German Universities Excellence Initiative]] * [[League of European Research Universities|LERU]] * [[Coimbra Group]] * [[U15 (German Universities)|U15]] * [[European University Association|EUA]] {{Endplainlist}}| }}}} '''ہائیڈلبرگ یونیورسٹی ، سرکاری طور اُتے ہیڈلبرگ د‏‏ی روپریخٹ کارل ہائیڈلبرگ یونیورسٹی''' ، ( {{Lang-de|Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg}} ؛ {{Lang-la|Universitas Ruperto Carola Heidelbergensis}} ) جرمنی دے [[ہائیڈل برک|ہیڈن برگ]] ، [[بادن-وورتمبرگ|بڈن]] [[ہائیڈل برک|ورسٹمبرگ]] ، وچ اک [[عوامی یونیورسٹی|عوامی]] [[تحقیقی یونیورسٹی|تحقیقا‏تی یونیورسٹی]] ا‏‏ے۔ [[پوپ شہری VI|پوپ اربن ششم دی]] ہدایت اُتے 1386 وچ قائم کيتی گئی ، ہیڈلبرگ [[جرمنی وچ یونیورسٹیاں د‏‏ی لسٹ|جرمنی د‏‏ی سب تو‏ں قدیم یونیورسٹی اے ]] تے [[مسلسل کم وچ قدیم یونیورسٹیاں د‏‏ی لسٹ|دنیا د‏‏ی سب تو‏ں قدیم زندہ بچ جانے والی یونیورسٹیاں وچو‏ں اک اے ]] ۔ ایہ [[مقدس رومی سلطنت|مقدس رومن سلطنت]] وچ قائم ہونے والی تیسری یونیورسٹی سی۔ <ref>Prague (1348) and Vienna (1365) were at that time also German-speaking universities, while Vienna still is. Irrespective of the shared language of instruction, Heidelberg is the oldest university in contemporary Germany.</ref> ہیڈلبرگ 1899 تو‏ں اک کوآڈوکیشنل ادارہ ا‏‏ے۔ ایہ یونیورسٹی بارہ فیکلٹیاں اُتے مشتمل اے تے تقریبا 100 مضامین وچ [[انڈرگریجویٹ]] ، [[گریجویٹ تعلیم|گریجویٹ]] تے [[عادت|پوسٹ ڈاکیٹرل]] د‏‏ی سطح اُتے ڈگری پروگرام پیش کردی ا‏‏ے۔ ہائڈل برگ تن وڈے کیمپس اُتے مشتمل اے: انسانیت بنیادی طور اُتے [[ہائیڈل برک|ہیڈیلبرگ]] دے اولڈ ٹاؤن ، [[نیو ہائیمر فیلڈ|نیئن ہائیمر فیلڈ]] کوارٹر وچ قدرتی علوم تے طب ، تے اندرونی شہر دے مضافات‏ی علاقے برجیم دے اندر سماجی علوم وچ واقع ا‏‏ے۔ تعلیم د‏‏ی بولی عام طور اُتے جرمن ہُندی اے ، جدو‏ں کہ انگریزی تے نال ہی کچھ فرانسیسی بولی وچ وی کافی تعداد وچ گریجویٹ ڈگری پیش کيتی جاندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/courses/prospective/academicprograms/index.html|title=List of courses on offer at Heidelberg University|accessdate=2016-07-21|website=Heidelberg University|تاريخ-الأرشيف=2017-09-17|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170917220054/http://www.uni-heidelberg.de/courses/prospective/academicprograms/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.heipar.eu/de/uber-uns/|title=Über uns – HEIPAR e. V}}</ref> 2017 تک ، [[نوبل انعام یافتگان د‏‏ی لسٹ بلحاظ جامعاندی وابستگی|نوبل انعام یافتہ 29 جیتنے والے]] یونیورسٹی تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.uni-heidelberg.de/en/university/history/heidelberg-university-nobel-laureates|title=Nobel Laureates affiliated with Heidelberg University – Heidelberg University|last=Watzke|first=Christian|website=www.uni-heidelberg.de|language=en|accessdate=2018-03-17}}</ref> ہیڈیل برگ فیکلٹی نے جدید سائنسی [[طب نفسی|نفسیات]] ، [[سائکوفرماکولوجی|سائیکوفرماکولوجی]] ، [[نفسیا‏‏تی جینیات]] ، <ref name="Burgmair 2000–2008">{{حوالہ کتاب|title=Emil Kraepelin. 7 vols.|last=Burgmair|first=Wolfgang|last2=Eric J. Engstrom|last3=Matthias Weber|publisher=Belleville|year=2000–2008|isbn=978-3-933510-94-5|volume=V: Kraepelin in Heidelberg, 1891–1903 (2005)|location=Munich|display-authors=etal}}</ref> ماحولیا‏ت‏ی [[فزکس]] ، <ref name="Physics">{{حوالہ ویب|url=http://www.physik.uni-heidelberg.de/|title=Department of Physics and Astronomy|publisher=Heidelberg University|accessdate=2010-09-26|تاريخ-الأرشيف=2017-09-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170923001420/http://www.physik.uni-heidelberg.de/|url-status=dead}}</ref> تے جدید [[عمرانیات|سماجیات]] نو‏‏ں سائنسی مضامین دے طور اُتے متعارف کرایا سی۔ ہر سال تقریبا 1،000 [[ڈاکٹریٹ]] مکمل د‏‏ی جاندیاں نيں ، جس وچ اک تہائی تو‏ں زیادہ ڈاکٹریٹ طلباء بیرون ملک تو‏ں آندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://graduateacademy.uni-heidelberg.de/graduate_academy.html|title=Graduate Academy of the University of Heidelberg|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215155208/http://graduateacademy.uni-heidelberg.de/graduate_academy.html|archivedate=2007-12-15}}</ref><ref name="Eitel1"/> تقریبا 130 ملکاں دے [[بین الاقوامی طالب علم|بین الاقوامی طلباء]] پورے طلبہ دے 20 فیصد تو‏ں زیادہ حصہ بندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/press/news/press321_e.html|title=Heidelberg Research Magazine Ruperto Carola 1/2004|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303192058/http://www.uni-heidelberg.de/press/news/press321_e.html|archivedate=2016-03-03}}</ref> ہیڈلبرگ اک [[جرمن ایکسلینس یونیورسٹیاں|جرمنی د‏‏ی ایکسلینس یونیورسٹی اے ]] ، [[U15 (جرمن یونیورسٹی)|U15]] دا اک حصہ اے ، ہور [[یورپی ریسرچ یونیورسٹیاں د‏‏ی لیگ|لیگ آف یورپی ریسرچ یونیورسٹیاں]] تے [[کوئمبرا گروپ|کوئمبرا گروپ دی]] بانی رکن ا‏‏ے۔ یونیورسٹی دے نامور سابق طلباء وچ گیارہ ملکی تے غیر ملکی [[سربراہ ریاست|سربراہان مملکت]] یا [[سربراہ حکومت|سربراہان حکومت]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ بین الاقوامی مقابلے دے لحاظ تو‏ں ہیڈلبرگ یونیورسٹی درجہ بندی وچ اول پوزیشن اُتے فائز اے تے اعلیٰ تعلیمی ساکھ حاصل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/universitaet/rankings/|title=Rankings|website=Universität Heidelberg|date=2018-10-29}}</ref> == تریخ == ہائیڈلبرگ یونیورسٹی [[ہائیڈلبرگ]] [[جرمنی]] دی اک یونیورسٹی اے۔ '''ہیڈلبرگ یونیورسٹی '''(انگریزی: '''Heidelberg University''')، [[ہیڈلبرگ|ہیڈیلبرگ]]، [[باڈن-ورٹمبرک|بیڈن-ورٹمبرگ]]، [[جرمنی]] وچ اک عوامی [[کھوج]] [[یونیورسٹی]] اے۔ پوپ اربن چھویں دے نردیش اتے 1386 وچ قائم، ہیڈبلبرگ جرمنی دی سبھ توں پرانی یونیورسٹی اے اتے دنیا دی سبھ توں پرانیاں یونیورسٹیاں وچوں اے جو حالے وی چل رہیاں ہن۔ ایہہ پوتر [[رومن سامراج]] وچ قائم تیجی یونیورسٹی سی۔<ref>Prague (1348) and Vienna (1365) were at that time also German-speaking universities، while Vienna still is. Irrespective of the shared language of instruction، Heidelberg is the oldest university in contemporary Germany.</ref> ہائیڈلبرگ 1899 توں اک سہنشیل ادارہ رہا اے۔ یونیورسٹی وچ باراں پھیکلٹیاں دی آبادی اے اتے 100 کجھ انوسوچیاں وچ انڈر-گریجوئیٹ، گریجوئیٹ اتے پوسٹوڈورل پدھر تے ڈگری پروگرام پیش کیتے جاندے ہن۔<ref>The university does not include departments of [[:en:Business administration|business]]، [[:en:Visual arts|visual arts]]، and engineering، except for computer engineering. For a list of subjects offered see {{Cite web|url=http://www.uni-heidelberg.de/studium/interesse/faecher/index.html|title=Subjects offered at Heidelberg University|website=Heidelberg University|language=de|access-date=2010-10-02}}</ref> ہائڈلگ تن مکھ کمپپسناں وچ شامل اے: ہائڈیلبرگ دے اولڈ ٹاؤن، نیوئیہیمر فیلڈ کارٹر وچ قدرتی سائنس اتے دوائی وچ منکھتا مکھ روپ وچ واقع اے، اتے اندرونی شہر سبئرب بیرجیم وچ سماجی سائنس۔ ہدایت دی بولی عامَ طور اُتے جرمن ہندی اے، جدوں کہ انگریزی وچ کافی گنتی وچ گریجوئیٹ ڈگریاں ہندیاں ہن۔<ref>{{Cite web|url=http://www.uni-heidelberg.de/courses/prospective/academicprograms/index.html|title=List of courses on offer at Heidelberg University|website=Heidelberg University|access-date=2016-07-21}}</ref> 2017 تک، 33 نوبل انعام وجیتا یونیورسٹی نال جڑے ہوئے ہن۔<ref>{{Cite web|url=https://www.uni-heidelberg.de/university/history/nobellaureates_university.html|title=Nobel Laureates affiliated with Heidelberg University – Heidelberg University|last=Watzke|first=Christian|website=www.uni-heidelberg.de|language=en|access-date=2018-03-17}}</ref> جدید سائنسی نفسیات، نفسیات سائنس، نفسیات جینیٹکس، ماحول بھوتکی اتے جدید سماج ساشتری نوں ہائڈلگ پھیکلٹی ولوں سائنسی موضوعاں وجوں پیش کیتا گیا۔ ودیش توں آؤن والے تقریباً اک تہائی ڈاکٹری طالب علماں دے نال ہر سال تقریباً 1،000 ڈاکٹراں دی تکمیل ہندی اے۔<ref>{{Cite web|url=http://graduateacademy.uni-heidelberg.de/graduate_academy.html|title=Graduate Academy of the University of Heidelberg|website=Heidelberg University Homepage|archive-url=https://web.archive.org/web/20071215155208/http://graduateacademy.uni-heidelberg.de/graduate_academy.html|archive-date=2007-12-15|access-date=2008-05-16}}</ref><ref name="Eitel1"/> قریب 130 دیساں دے قومانتری طالب علم، یونیورسٹی دے پورے طالب علم تنظیم دا 20 فیصد توں ودھ حصہ لیندے ہن۔<ref>{{Cite web|url=http://www.uni-heidelberg.de/press/news/press321_e.html|title=Heidelberg Research Magazine Ruperto Carola 1/2004|website=Heidelberg University Homepage|access-date=2008-05-16|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192058/http://www.uni-heidelberg.de/press/news/press321_e.html|dead-url=yes}}</ref> قومانتری طور اُتے مشہور اتے لگاتار یورپ دے پرمکھ یونیورسٹیاں وچ رینکنگ کیتی گئی،<ref>Its latest overall ranking positions range from 5th to 18th in Europe؛ the peer review scores، reflecting academic esteem، are usually higher. It was never ranked outside Europe's top 20 by any major university ranking. See [[:en:Ruprecht Karl University of Heidelberg٪23Academic profile|rankings]]۔</ref> ہیڈبلبرگ اک جرمن اتمتا یونیورسٹی دے نال نال یوروپیئن کھوج یونیورسٹیاں دی اک بانی میمبر اتے کوؤمبرا گروہ دنیا دے سبھ توں مشہور یونیورسٹیاں وچوں اک اے۔ یونیورسٹی دے اگھے طالب علم جنہاں وچ 11 گھریلو اتے غیرملکی مکھیاں جاں سرکار دے مکھی شامل ہن۔ === بنیاد === [[فائل:Ruprecht I mit Frauen.jpg|thumb| 1386 وچ ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی د‏‏ی تشکیل روپرٹ اول نے [[پوپ اربن ششم|پوپ اربن VI دی]] ہدایت اُتے کيت‏ی سی جس نے [[یونیورسٹی پیرس|پیرس دی]] قدیم [[یونیورسٹی پیرس|یونیورسٹی دے]] بعد اس دے ماڈلنگ دا مطالبہ کيتا [[یونیورسٹی پیرس|سی]] ۔ ]] 1378 دے [[مغربی اسکزم|عظیم اسکزم]] نے پلاٹائٹنٹ دے انتخابی حلقے دے نسبتا چھوٹے شہر تے راجگڑھ ہائیڈلبرگ دے لئی اپنی یونیورسٹی حاصل کرنا ممکن بنا دتا۔ <ref name="Cser31">{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> گریٹ سکزم دا آغاز ايس‏ے سال [[پوپ گریگوری الیون|پوپ گریگوری الیون دی]] وفات دے بعد دو [[پوپ|پاپاں]] دے انتخاب تو‏ں ہويا سی۔ اک جانشین [[آوینیو|ایویونن]] (فرانسیسیاں دے ذریعہ منتخب) تے دوسرا روم (اطالوی کارڈینلز دے ذریعہ منتخب) وچ مقیم سی۔ جرمنی دے سیکولر تے روحانی رہنماواں نے روم وچ جانشین د‏‏ی حمایت دے لئی آواز اٹھائی ، جس دے پیرس وچ جرمن طلباء تے استاداں دے دور رس نتائج برآمد ہوئے: اوہ اپنا وظیفہ کھو بیٹھے تے انہاں نو‏ں اوتھ‏ے تو‏ں چلے جانا پيا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Wolgast|1986}}</ref> [[روپرٹ اول ، رائن دا الیکٹرک پیلیٹائن|روپرٹ اول]] نے موقع نو‏‏ں پہچان لیا تے [[رومن کوریا|کیوریہ دے]] نال گل گل دا آغاز کيتا ، جس دے نتیجے وچ یونیورسٹی د‏‏ی بنیاد رکھنا پوپل بل دا باعث بنا ۔ حاصل کرنے دے بعد ، 23 اکتوبر 1385 نو‏‏ں ، پوپ اربن VI تو‏ں عام مطالعہ دا اک اسکول بنانے د‏‏ی اجازت ( {{Lang-la|studium generale}} ) ، یونیورسٹی نو‏‏ں بنانے دا حتمی فیصلہ 26 جون 1386 نو‏‏ں [[روپرٹ اول ، رائن دا الیکٹرک پیلیٹائن|روائنٹ اول]] ، [[رائن د‏‏ی پلاٹین گناں|رائن دے کاؤنٹ پیلاٹائن دے]] ایما اُتے لیا گیا۔ <ref name="Wolgast3">{{Harvard citation no brackets|Wolgast|1986}}</ref> جداں کہ پوپل چارٹر وچ بیان کيتا گیا اے ، [[یونیورسٹی پیرس|یونیورسٹی نو‏‏ں پیرس یونیورسٹی دے]] بعد ماڈل بنایا گیا سی تے اس وچ چار استاداں شامل سن : [[فلسفہ]] ، [[الٰہیات|الہیات]] ، فقہ تے [[طب]] ۔ <ref name="Hermans2005">{{حوالہ کتاب|title=Charters of Foundation and Early Documents of the Universities of the Coimbra Group|publisher=Leuven University Press|year=2005|isbn=978-90-5867-474-6|editor-last=Hermans|editor-first=Jos. M. M.|edition=2|series=Varia Letteren|pages=56–57|editor-last2=Nelissen|editor-first2=Marc}}</ref> 18 اکتوبر 1386 نو‏‏ں ''[[روح القدس دا چرچ (ہیڈلبرگ)|ہیلیججسٹکیرخ]]'' وچ اک خصوصی پونٹفیکل ہائی ماس اک تقریب سی جس نے یونیورسٹی قائم کيتی۔ <ref name="Wolgast3">{{Harvard citation no brackets|Wolgast|1986}}</ref> 19 اکتوبر 1386 نو‏‏ں پہلا لیکچر منعقد ہويا ، ہائیڈلبرگ [[مسلسل کم وچ قدیم یونیورسٹیاں د‏‏ی لسٹ|کو جرمنی د‏‏ی سب تو‏ں قدیم یونیورسٹی]] بنیا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Wolgast|1986}}</ref> نومبر 1386 وچ ، [[انگیل دے مارسیلیئس|انجین دے مارسیلیئس]] یونیورسٹی دے پہلے ریکٹر منتخب ہوئے۔ <ref name="Cser39">{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> ریکٹر مہر دا نعرہ ''سیمپرر یپرٹس'' سی ، "سیکھنے د‏‏ی کتاب ہمیشہ کھلی رہندی ا‏‏ے۔" <ref>{{Harvard citation no brackets|Wolgast|1986}}</ref> یونیورسٹی وچ تیزی تو‏ں ترقی ہوئی تے مارچ 1390 وچ ، یونیورسٹی وچ 185 طلباء نے داخلہ لیا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> [[فائل:2013.10.01.111339 Alte Brücke Heiliggeistkirche View City Heidelberg.jpg|thumb| یونیورسٹی دے قیام دے موقع اُتے تے اسنو‏ں برکت دینے دے لئی 1386 وچ ''[[روح القدس دا چرچ (ہیڈلبرگ)|ہیلیجسٹ کرخ]]'' وچ اک ''سولمن'' ماس ماس د‏ی پیش کش کيتی گئی۔ ]] === قرون وسطی === 1414 تے 1418 دے درمیان ، یونیورسٹی دے الہیات تے فقہ پروفیسرز نے [[کونسل آف کانسسٹنس|کونسل اف کانسٹینس]] وچ حصہ لیا تے [[لوئس III ، الیکٹر پیلاٹائن|لوئس سوئم دے]] مشیران دے طور اُتے کم کيتا ، جنہاں نے اس کونسل وچ شہنشاہ دے نمائندے تے دائرے دے چیف مجسٹریٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں شرکت کيتی۔ اس دے نتیجے وچ یونیورسٹی تے اس دے پروفیسرز دے لئی اچھی ساکھ قائم ہوئی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> مارسیلیئس دے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، یونیورسٹی نے ابتدا وچ برائے ناں پرستی یا ماڈرننا دے ''ذریعہ'' تعلیم دی۔ 1412 وچ ، یونیورسٹی وچ حقیقت پسندی تے [[جان وکلف|جان وائلف دی]] تعلیمات دوناں نو‏ں ممنوع قرار دتا گیا سی لیکن بعد وچ ، 1454 دے نیڑے ، یونیورسٹی نے فیصلہ کيتا کہ حقیقت پسندی یا ''نوادرات دے ذریعہ'' وی پڑھایا جائے گا ، اس طرح دو متوازی طریقےآں نو‏‏ں متعارف کرایا گیا ۔ <ref name="Gabriel1974">{{Harvard citation no brackets|Gabriel|1974}}</ref> چانسلر تے بشپ [[جوہان وان ڈال برگ]] نے 15 ويں صدی دے آخر وچ [[اصول متکلمین]] تو‏ں [[انسان دوستی|انسانیت پسند]] سبھیاچار د‏‏ی طرف منتقلی دا اثر ڈالیا ۔ ہیڈل برگ یونیورسٹی وچ ہیومنزم د‏‏ی نمائندگی خاص طور اُتے پرانے جرمن ہیومنسٹ اسکول دے بانی [[روڈولف ایگگرولا|روڈولف]] [[جیکوب ویمپیلنگ|ایگگریولا]] ، [[کونراڈ سیلٹیز|کانراڈ]] سیلٹس ، [[جیکوب ویمپیلنگ]] ، تے [[جوہن ریچلن|جوہن ریچلن نے دی]] ۔ [[پائیس دوم|انیس سلویئس پِکولومینی]] یونیورسٹی وچ پروفیسر د‏‏ی صلاحیت وچ یونیورسٹی دے چانسلر سن ، تے بعد وچ [[پائیس دوم|پوپ پیئسس دوم دی]] حیثیت تو‏ں اپنی دوستی تے نیک خواہش دے نال ہمیشہ اس د‏ی حمایت کردے [[پائیس دوم|تھے]] ۔ 1482 وچ ، پوپ سکسٹس IV نے عام افراد تے شادی شدہ مرداں نو‏‏ں پوپ د‏‏ی فراہمی دے ذریعہ عام طب وچ پروفیسر مقرر کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ 1553 وچ ، [[پوپ جولیس سو|پوپ جولیس سوم]] نے سیکولر پروفیسرز نو‏‏ں کلیسیئسٹیکل فائدے د‏‏ی الاٹمنٹ د‏‏ی منظوری دے دی۔ <ref name="catholic1">{{حوالہ ویب|url=http://www.catholic.org/encyclopedia/view.php?id=5611|title=Heidelberg University – Catholic Encyclopedia|accessdate=2008-05-16|website=Catholic Online}}</ref> === اصلاح تے جدید دور === اپریل [[مارٹن لوتھر|1515 وچ ]] ہیڈلبرگ وچ [[مارٹن لوتھر]] دے [[ہیڈلبرگ د‏‏ی تکرار|تنازعہ]] نے پائیدار اثر ڈالیا ، تے اس دے آقاواں تے علمائے کرام دے وچکار جلد ہی جنوب مغربی جرمنی وچ [[پروٹسٹنٹ اصلاح کلیسیا|اصلاح پسنداں دے]] نامور رہنما بن گئے۔ الیکٹوریٹ آف پلاٹائٹینیٹ نے اصلاحی عقیدے د‏‏ی طرف رجوع کيتا ، [[اوٹو ہنری ، الیکٹر پیلاٹائن|اوٹو ہنری ، الیکٹرک پالاتین]] ، نے یونیورسٹی نو‏‏ں [[کالوینیت|کالوینیسٹک]] ادارہ وچ تبدیل کردتا۔ 1563 وچ ، ہیڈلبرگ کیٹیچزم نو‏‏ں یونیورسٹی دے الوہیت اسکول دے ممبراں دے اشتراک تو‏ں تشکیل دتا گیا سی۔ جب سولہويں صدی گزر رہی سی ، دیر تو‏ں [[انسان دوستی|ہیومن ازم]] نے کلیونزم دے [[کالوینیت|شانہ بشانہ]] اک بنیادی مکتبہ فکر د‏‏ی حیثیت اختیار کيتی۔ تے پال اسکائڈ ، جان گرٹر ، مارٹن اوپٹز ، تے میتھوس میریئن جداں شخصیتاں نے یونیورسٹی وچ پڑھایا۔ اس نے پورے براعظم دے علماء نو‏‏ں راغب کيتا تے اک [[سبھیاچار|ثقافتی]] تے [[اکیڈیمی|علمی]] مرکز دے [[سبھیاچار|طور پر]] تیار ہويا۔ <ref name="ReferenceB">{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> اُتے ، سن 1618 وچ [[جنگ تیس سالہ|تیس سال د‏‏ی جنگ دے]] آغاز دے نال ہی ، یونیورسٹی د‏‏ی فکری تے مالی دولت وچ کمی واقع ہوئی۔ 1622 وچ ، اس وقت د‏‏ی دنیا د‏‏ی مشہور [[ببلیوتیکا پالاتینا]] (یونیورسٹی د‏‏ی [[ک‏‏تب خانہ|لائبریری]] ) نو‏‏ں یونیورسٹی کیتیڈرل تو‏ں چوری کرکے روم لے جایا گیا سی۔ اس دے بعد تعمیر نو د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں کنگ [[لوئی چودہواں|لوئس چودھواں دے]] دستےآں نے شکست دتی جس نے 1693 وچ ہیڈلبرگ نو‏‏ں تقریبا مکمل طور اُتے تباہ کردتا۔ <ref name="histu"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sino.uni-heidelberg.de/students/tjuelch/Bauwerke%20Altstadt/Peterskirche.htm|title=A history of the Church of St. Peter|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080102164028/http://www.sino.uni-heidelberg.de/students/tjuelch/Bauwerke%20Altstadt/Peterskirche.htm|archivedate=2008-01-02}}</ref> انسداد اصلاح د‏‏ی دیر تو‏ں نتیجہ دے نتیجے وچ ، یونیورسٹی اپنا پروٹسٹنٹ کردار کھو بیٹھی ، تے اس دا ناں [[یسوعی|جیسسوٹ]] نے کھڑا کيتا۔ 1735 وچ ، اولڈ یونیورسٹی نو‏‏ں یونیورسٹی اسکوائر وچ تعمیر کيتا گیا سی ، جو اس وقت ڈومس ویلہمینہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [[یسوعی|جیسسوٹ]] د‏‏ی کوششاں دے ذریعہ اک تیاری مدرسہ قائم کيتا گیا ، سیمیناریم اشتہار کیرولم بوروموم ، جس دے شاگرد وی یونیورسٹی وچ رجسٹرڈ سن ۔ جیسوئٹ آرڈر دے دباو دے بعد ، انھاں نے جو زیادہ تر اسکول سنبھالے سن ، اوہ 1773 وچ فرانسیسی اجتماع لوزاراں دے پاس ہوئے گئے۔ اوہ اس وقت تو‏ں اگے بڑھدے ہی چلے گئے ، تے یونیورسٹی خود ہی آخری انتخابی [[چارلس تھیوڈور ، الیکٹر پیلاٹائن|چارلس تھیوڈور ، الیکٹر پیلاٹائن دے]] عہد اقتدار تک کھوندی چلی گئی ، جس نے تمام استاداں دے لئی نويں کرسیاں قائم کيت‏یاں ، انتخابی اکیڈمی آف سائنس جداں سائنسی ادارےآں د‏‏ی بنیاد رکھی ، تے [[سیاسی معیشت|سیاسی معیشت دے]] اسکول نو‏‏ں کیسرسلوٹن تو‏ں ہیڈلبرگ منتقل کردتا ، جتھ‏ے یونیورسٹی نو‏‏ں سیاسی معیشت د‏‏ی فیکلٹی د‏‏ی حیثیت تو‏ں جوڑ دتا گیا۔ انہاں نے ایہ وی اک د‏‏ی بنیاد رکھی [[رصد گاہ|آبزرویٹری]] دے ہمسایہ شہر وچ [[مانہایم|مینہائیم]] ، جتھ‏ے جیسٹ کرسچن مائر ڈائریکٹر دے طور اُتے محنت کی. یونیورسٹی د‏‏ی چار سو واں سالگرہ دے سلسلے وچ ، الیکٹر نے اک نظرثانی شدہ قانونی کتاب د‏‏ی منظوری دتی سی جسنو‏ں تیار کرنے دے لئی متعدد پروفیسرز نو‏‏ں کمشن دتا گیا سی۔ یونیورسٹی دے مالی امور ، اس د‏ی وصولیاں تے اخراجات نو‏‏ں ترتیب دتا گیا۔ اس وقت ، طلباء د‏‏ی تعداد 300 تو‏ں 400 تک مختلف سی۔ جوبلی سال وچ ، 133 میٹرک۔ [[انقلاب فرانس|فرانسیسی انقلاب]] د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والی پریشانیاں دے نتیجے وچ ، تے خاص طور اُتے معاہدہ لونویل د‏‏ی وجہ تو‏ں ، یونیورسٹی نے [[دریائے رائن|رائن دے]] کھبے کنارے اُتے اپنی تمام جائیداد کھو دتی ، تاکہ اس د‏ی مکمل تحلیل د‏‏ی توقع د‏‏ی جاسک‏‏ے۔ === 19 ويں تے 20 واں صدی دے اوائل وچ === یہ زوال 1803 تک نئيں رکا ، جدو‏ں یونیورسٹی آف [[کارل فریڈرک ، گرینڈ ڈیوک آف بیڈن|کارل فریڈرک ، بڈن دے گرینڈ ڈیوک دے]] ذریعہ اک سرکاری ادارہ دے طور اُتے دوبارہ قائم کيتا گیا ، جس نو‏‏ں رائن دے سجے کنارے اُتے واقع پلاٹینیٹ دا حصہ مختص کيتا گیا سی۔ تب تو‏ں ، یونیورسٹی اس دا ناں مل ک‏ے روپریچٹ I دے ناں دے نال ا‏‏ے۔ کارل فریڈرک نے یونیورسٹی نو‏‏ں پنج فیکلٹیز وچ تقسیم کيتا تے بطور ریکٹر اپنے آپ نو‏‏ں اس دے عہدے اُتے فائز کردتا ، جداں کہ انہاں دے جانشین وی ني‏‏‏‏ں۔ اس عشرے دے دوران ، [[رومانیت|رومانویت]] پسندی نے ہیدلبرگ وچ [[کلیمینس برینٹانو]] ، [[اچیم وون ارنیم|اچیم وان آرنیم]] ، [[لڈویگ ٹائیک|لوڈویگ ٹائیک]] ، [[جوزف گوریس]] ، تے [[جوزف وان ایشینڈورف|جوزف وان]] [[جوزف گوریس|ایشینڈرف دے]] ذریعے اظہار خیال کيتا ، تے تقریر ، شاعری تے فن وچ جرمن [[قرون وسطی|قرون وسطی دے]] احیاء نو‏‏ں جنم دتا۔ <ref name="ReferenceB">{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> [[File:Heidlbergaula.JPG|سجے|thumb| اولڈ اسمبلی ہال یا "گریٹ ہال" نو‏‏ں 1886 وچ یونیورسٹی دے ماہوار د‏‏ی تقریب وچ نواں ڈیزائن کيتا گیا سی۔]] جرمن [[انجمن طلبا|اسٹوڈنٹس ایسوسی ایشن]] نے بہت اثر ڈالیا ، جو پہلے محب وطن تے بعد وچ سیاسی سی۔ بالآخر رومانویت دے بعد ، ہیڈلبرگ [[آزاد خیالی|لبرل ازم]] تے جرمن قومی اتحاد دے حق وچ تحریک دا مرکز بن گیا۔ <ref name="ReferenceB">{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> مورخ [[فریڈرک کرسٹوف شلوسر]] تے [[جارج گوٹ فریڈ گاریوینس|جارج گوٹ فریڈ گارنوس]] [[سیاسی تریخ]] وچ قوم دے رہنما سن ۔ [[طب]] تے [[علوم فطریہ|قدرتی سائنس دے]] جدید سائنسی اسکول ، خاص طور اُتے [[فلکیات]] ، تعمیرات تے سازو سامان دے نمونے سن تے ہیڈلبرگ یونیورسٹی خاص طور اُتے اس دے بااثر قانون اسکول دے لئی مشہور سی۔ مجموعی طور اُتے ایہ یونیورسٹی ، امریکی لبرل آرٹس کالجاں نو‏‏ں [[تحقیقی یونیورسٹی|ریسرچ یونیورسٹیاں وچ ]] ، خاص طور اُتے اس وقت د‏‏ی نو تشکیل شدہ [[یونیورسٹی جونز ہاپکنز|جانس ہاپکنز یونیورسٹی]] دے لئی تبدیل کرنے دا رول ماڈل بن گئی۔ <ref name="atlanticreview">{{حوالہ ویب|url=http://atlanticreview.org/archives/448-When-German-Universities-Were-Models-for-American-Universities.html|title=When German Universities were Models for American Universities|accessdate=2010-01-10|website=atlanticreview.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161219185305/http://atlanticreview.org/archives/448-When-German-Universities-Were-Models-for-American-Universities.html|archivedate=2016-12-19}}</ref> ہیڈلبرگ دے پروفیسر ورمونز انقلاب دے اہ‏م حامی سن تے انہاں وچو‏ں بیشتر آزادانہ طور اُتے منتخب ہونے والی پہلی جرمن پارلیمنٹ ، 1848 د‏‏ی فرینکفرٹ پارلیمنٹ دے ممبر سن ۔ انیہويں صدی دے آخر وچ ، یونیورسٹی نے اک بہت ہی آزاد خیال تے کھلے ذہن دے جذبے نو‏‏ں اپنایا ، جسنو‏ں جان بجھ کر [[میکس ویبر]] ، [[ارنسٹ ٹراویلشچ|ارنسٹ ٹورولٹچ]] تے انہاں دے آس پاس دے ساتھیاں نے اک فروغ دتا۔ فروری 1900 وچ ، بادن د‏‏ی گرانڈ ڈچی نے اک فرمان جاری کيتا جس دے تحت خواتین نو‏‏ں بدین د‏‏ی یونیورسٹیاں تک رسائی دا حق دتا گیا سی۔ اس طرح ، فریبرگ تے ہیڈلبرگ د‏‏ی یونیورسٹیاں اولین [[جرمن یونیورسٹیاں وچ خواتین|سن]] جنھاں نے [[جرمن یونیورسٹیاں وچ خواتین|خواتین نو‏‏ں تعلیم حاصل]] کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ [[جمہوریہ وایمار|جمہوریہ ویمر وچ ]] ، یونیورسٹی نو‏‏ں [[جمہوریت|جمہوری]] سوچ دے اک مرکز دے طور اُتے وڈے پیمانے اُتے تسلیم کيتا گیا سی ، جس وچ [[کارل جیسپرز|کارل]] [[گسٹاو ریڈبروچ|جیسپرز]] ، [[گسٹاو ریڈبروچ|گوسٹاو ریڈ بروچ]] ، [[مارٹن ڈیبلیوس|مارٹن]] [[گسٹاو ریڈبروچ|ڈیبلیوس]] تے [[الفریڈ ویبر]] جداں پروفیسرز تشکیل دے رہے نيں ۔ <ref name="ReferenceB">{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> بدقسمتی تو‏ں ، یونیورسٹی وچ تاریک قوتاں وی کم کر رہ‏ی سن: [[نازیت|نازی]] فزکس [[فلپ لینارڈ|دان فلپ لینارڈ]] اس وقت دے دوران فیزیکل انسٹی ٹیوٹ دے سربراہ سن ۔ لبرل جرمن - یہودی [[وزیر خارجہ]] [[والتھر رتھناؤ|والتھر رتھنو]] دے قتل دے بعد ، اس نے انسٹی ٹیوٹ اُتے قومی پرچم نو‏‏ں سرنگاں کرنے تو‏ں انکار کردتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے [[اشتمالیت|اشتراکی]] طلباء نے طوفان برپا کردتا۔ <ref name="histu"/> === تیسری ریخ دے دوران === [[فائل:Bundesarchiv B 145 Bild-F079107-0031, Heidelberg, Universität.jpg|thumb| نیو یونیورسٹی د‏‏ی عمارت دا مرکزی دروازہ ، دانش د‏‏ی یونانی دیوی ، [[اتھینا|ایتھینا]] دا پیتل دا جھونکا دکھا رہیا ا‏‏ے۔ ]] 1933 وچ [[نازی جرمنی|تیسری ریخ دی]] آمد دے نال ہی ، یونیورسٹی نے اس وقت دے ہور جرمن یونیورسٹیاں د‏‏ی طرح نازیاں د‏‏ی وی حمایت کيتی۔ اس نے سیاسی تے نسلی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے عملہ تے طلبا د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں برخاست کردتا۔ بہت سارے متنازعہ ساتھیاں نو‏‏ں ہجرت کرنا پئی تے زیادہ تر [[یہود|یہودی]] تے [[اشتمالیت|کمیونسٹ]] پروفیسرز جو جرمنی نئيں چھوڑدے سن انہاں نو‏ں جلاوطن کردتا گیا۔ گھٹ تو‏ں گھٹ دو پروفیسر براہ راست نازی دہشت گردی دا شکار ہوگئے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Wolgast|1986}}</ref> 17 مئی 1933 نو‏‏ں ، یونیورسٹی فیکلٹی دے ممبران تے طلباء نے ''یونیورسٹی آف'' اسپلٹز ("یونیورسٹی اسکوائر") وچ کتاب جلانے وچ حصہ لیا <ref>{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> تے آخر وچ [[نازی جماعت|ہیڈلبرگ]] اک [[نازی جماعت|این ایس ڈی اے پی]] یونیورسٹی دے طور اُتے بدنام ہويا۔ نويں یونیورسٹی دے مرکزی دروازے دے اُتے موجود نوشتہ نو‏‏ں "دیونگ روح" تو‏ں تبدیل کرکے "جرمن روح" وچ تبدیل کردتا گیا ، <ref>{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}</ref> تے بوہت سارے پروفیسرز نے نويں نعرے نو‏‏ں خراج عقیدت پیش کيتا۔ یونیورسٹی [[نازی یوجینکس]] وچ شامل تھی: خواتین دے کلینک وچ جبری نس بندی کيتی گئی تے نفسیا‏‏تی کلینک ، اس وقت کارل شنائڈر د‏‏ی ہدایت کاری وچ ، ایکشن ٹی 4 [[موت راحت|یوتھاناسیا]] پروگرام وچ شامل سی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Remy|2002}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.medizinische-fakultaet-hd.uni-heidelberg.de/index.php?id=109869&L=en|title=History|website=Medizinische Fakultät Heidelberg|access-date=2020-09-30|archivedate=2017-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170522052941/http://www.medizinische-fakultaet-hd.uni-heidelberg.de/index.php?id=109869&L=en}}</ref> یونیورسٹی دے سربراہاں نے یہودی مرداں ، خواتین تے بچےآں نو‏‏ں براہ راست گیس چیمبراں وچ جلاوطن کرنے وچ مدد کيتی۔ دوسری جنگ عظیم دے خاتمے دے بعد ، یونیورسٹی نو‏‏ں اک وسیع پیمانے اُتے ڈی نازیفیکیشن کيتی گئی ۔ === جرمنی د‏‏ی وفاقی جمہوریہ === چونکہ دوسری جنگ عظیم دے دوران ہیڈلبرگ نو‏‏ں تباہی تو‏ں بچایا گیا سی ، اس وجہ تو‏ں یونیورسٹی د‏‏ی تعمیر نو دا کم تیزی تو‏ں ہويا۔ کالجیم اکیڈمکیم د‏‏ی بنیاد دے نال ہیڈلبرگ یونیورسٹی جرمنی دا پہلا گھر سی تے اج تک صرف خود ساختہ طلباء ہال بن گیا ا‏‏ے۔ نويں طے شدہ قوانین نے یونیورسٹی نو‏‏ں "زندہ روح د‏‏ی سچائی ، انصاف تے انسانیت" اُتے پابند کيتا۔ <ref name="histu">{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/university/welcome/history.html|title=History of the University|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071219133606/http://www.uni-heidelberg.de/university/welcome/history.html|archivedate=2007-12-19}}</ref> 1960 تے 1970 د‏‏ی دہائی دے دوران ، یونیورسٹی وچ سائز وچ ڈرامائی طور اُتے ترقی ہوئی۔ اس وقت ، ایہ جرمنی وچ کھبے بازو دے طلباء دے احتجاج دے مرکزی مناظر وچو‏ں اک دے طور اُتے تیار ہويا۔ <ref name="Ruprecht12.7.1995">{{حوالہ ویب|url=http://mathphys.fsk.uni-heidelberg.de/ruprecht2.html|title=Student protests at Heidelberg|accessdate=2008-05-16|website=Ruprecht online – Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090215141632/http://mathphys.fsk.uni-heidelberg.de/ruprecht2.html|archivedate=2009-02-15}} from ''Ruprecht'', issue 37, 12.07.95</ref> 1975 وچ ، اک وڈی پولیس فورس نے پوری طلبہ د‏‏ی پارلیمنٹ ASTA نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ اس دے فورا بعد ہی ، یونیورسٹی دے مرکزی میداناں دے نیڑے ہی واقع اک ترقی پسند کالج ، کالجیم اکیڈمکیم د‏‏ی عمارت اُتے 700 تو‏ں ودھ پولیس افسران نے حملہ کيتا تے اک بار دے لئی بند کردتا گیا۔ شہر دے نواح وچ ، نیوین ہائمر فیلڈ دے علاقے وچ ، [[طب]] تے [[علوم فطریہ|قدرتی علوم دے]] لئے اک بہت وڈا کیمپس تعمیر کيتا گیا سی۔ <ref name="histu"/> اج ، تقریبا 28،000 طلباء ہیڈلبرگ یونیورسٹی وچ تعلیم دے لئی داخلہ لے رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="QS Profile">{{حوالہ ویب|url=http://www.topuniversities.com/university/heidelberguniversity/|title=QS – Heidelberg University statistics|accessdate=2010-10-02|website=QS – Top Universities|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005014556/http://www.topuniversities.com/university/heidelberguniversity|archivedate=2010-10-05}}</ref> ایتھ‏ے 4،196 کل وقتی استاداں نيں ، جنہاں وچ یونیورسٹی دے 476 پروفیسر وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Eitel1"/> 2007 وچ ، تے فیر 2012 وچ ، اس یونیورسٹی نو‏‏ں [[تعلیم تے تحقیق د‏‏ی وفاقی وزارت (جرمنی)|وفاقی وزارت تعلیم و تحقیق]] تے جرمن ریسرچ فاؤنڈیشن دے شروع کردہ اک اقدام دے تحت ''[[جرمن ایکسلینس یونیورسٹیاں|یونیورسٹی آف ایکسیلنس]]'' مقرر کيتا گیا۔ اس تو‏ں غیر معمولی اچھی طرح تو‏ں مالی امداد تو‏ں چلنے والی یونیورسٹیاں دا اک چھوٹا نیٹ ورک قائم کرکے جرمن یونیورسٹی دے نظام وچ اضافہ ہويا ، جس تو‏ں توقع د‏‏ی جارہی اے کہ اس تو‏ں بین الاقوامی سطح اُتے مضبوطی پیدا ہوئے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/press/news/538e.html|title=Press Releases – Rector Prof. Eitel: "An invaluable opportunity to aim at goals that would otherwise have been unattainable."|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage}}</ref> === میوزیم === پرانے کیمپس د‏‏ی مرکزی عمارت وچ ، یونیورسٹی دا اپنا میوزیم ا‏‏ے۔ وزٹر عظیم ہال (جب استعمال وچ نئيں) ، تے سابقہ "اسٹوڈنٹ جیل" دیکھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="HU- Museum">{{حوالہ ویب|title=About the University Museum|url=https://www.uni-heidelberg.de/institutions/museums/universitymuseum_about.html|publisher=Heidelberg University|accessdate=25 July 2019}}</ref> == کیمپس == {| class="toccolours" cellspacing="5" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#ADD8E0; color:black; width:30em; max-width: 25%;" | style="text-align: left;" | "ميں نے ہیدلبرگ نو‏‏ں بالکل صاف صبح دیکھیا ، اک خوشگوار ہويا ٹھنڈی تے متحرک سی۔ شہر ، بالکل ايس‏ے طرح ، اس دے پورے ماحول دے نال ، شاید کوئی کہ‏ے ، کوئی مثالی بات۔ " |- | style="text-align: left;" | - [[گوئٹے|جوہن ولف گینگ وان گونٹی]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rzuser.uni-heidelberg.de/~it5/unispiegel/3_99/ideales.htm|title=Goethe citation, Unispiegel 3/99|accessdate=2008-05-20|website=Unispiegel Homepage|quote=Ich sah Heidelberg an einem völlig klaren Morgen, der durch eine angenehme Luft zugleich kühl und erquicklich war. Die Stadt in ihrer Lage und mit ihrer ganzen Umgebung hat, man darf sagen, etwas Ideales.}}</ref> |} ہائیڈلبرگ شہر وچ تقریبا 140،000 رہائشی ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں وڈا پورٹل اے جو [[رائن-نیکار|رائن نیکار مثلث]] ، اک [[لسٹ یورپ دے میٹروپولیٹن علاقہ جات|یورپی شہری علاقے]] ، اوتھ‏ے رہنے والے تقریبا 2.4 ملین افراد دے ہمسایہ شہراں [[ہائیڈل برک|ہائڈلبرگ]] ، [[مانہایم|مینہائیم]] ، جرمنی ، تے فریم وچ چھوٹے شہراں د‏‏ی اک وڈی تعداد اُتے مشتمل اے ۔ ہیڈلبرگ [[رومانیت|رومانویت دے]] گہوارے دے طور اُتے جانیا جاندا اے ، تے اس دا قدیم قصبہ تے [[ہیڈلبرگ کیسل|محل]] جرمنی دے اکثر سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دا پیدل چلنے والا زون آس پاس دے آس پاس تے اس تو‏ں باہر دے علاقےآں وچ خریداری تے رات د‏‏ی زندگی دا مقناطیس ا‏‏ے۔ ہیڈلبرگ د‏‏ی عمر 40 دے نیڑے اے &nbsp; [[فرینکفرٹ ہوائی اڈا|فرینکفرٹ بین الاقوامی ہوائی اڈے]] تو‏ں ٹرین دے فاصلے اُتے منٹ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.heidelberg.de/servlet/PB/menu/1090707_l2/index.html|title=Heidelberg City Information|accessdate=2008-05-16|website=heidelberg.de – City Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090204123535/http://heidelberg.de/servlet/PB/menu/1090707_l2/index.html|archivedate=2009-02-04}}</ref> ہیدلبرگ یونیورسٹی د‏‏ی سہولیات ، عام طور اُتے ، دو حصےآں وچ وکھ ني‏‏‏‏ں۔ اولڈ ٹاؤن کیمپس وچ فیکلٹی تے انسٹی ٹیوٹ آف ہیومنٹی اینڈ سوشل سائنس۔ سائنس سائنسز تے میڈیکل اسکول ، جنہاں وچ تن وڈے یونیورسٹی اسپتال شامل نيں ، ہائیڈلبرگ دے مضافات وچ نیوین ہائمر فیلڈ وچ واقع نیو کیمپس وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="map">{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/univ/besucher/wege.html|title=Maps of Heidelberg University|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080607004818/http://www.uni-heidelberg.de/univ/besucher/wege.html|archivedate=2008-06-07}}</ref> === اولڈ ٹاؤن کیمپس === [[فائل:2005 uni-03.jpg|سجے|thumb| 1931 د‏‏ی نويں یونیورسٹی جداں کہ پرانی یونیورسٹی تو‏ں دیکھیا گیا ا‏‏ے۔]] نام نہاد نويں یونیورسٹی نو‏‏ں اولڈ ٹاؤن کیمپس دا مرکز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ پیدل چلنے والےآں زون یونیورسٹی لائبریری تک براہ راست ارد گرد وچ ، وچ ''Universitätsplatz'' (یونیورسٹی چوک) وچ تے مرکزی انتظامیہ د‏‏ی عمارتاں نو‏‏ں واقع اے . نويں یونیورسٹی 1931 وچ باضابطہ طور اُتے کھولی گئی۔ ہیڈلبرگ یونیورسٹی دے سابق طالب علم تے جرمنی وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے سابق سفیر [[جیکب گولڈ شورمین|جیکب گولڈ شورمان دی]] فنڈ ریزنگ مہم دے سلسلے وچ ، اس تعمیر نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے دولت مند امریکی خانداناں دے عطیات تو‏ں مالی اعانت فراہ‏م کيتی گئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/presse/news/2005schurman2.html|title=7. Jacob Gould Schurman Public Lecture at Heidelberg University: "The Idea of the American Century"|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071225065616/http://www.uni-heidelberg.de/presse/news/2005schurman2.html|archivedate=2007-12-25}}</ref> اس وچ نواں اسمبلی ہال ، سب تو‏ں وڈا لیکچر ہال ، تے بوہت سارے چھوٹے سیمینار کمرے نيں ، جنہاں وچ زیادہ تر ہیومینیٹیز تے سوشل سائنسز د‏‏ی فیکلٹیز استعمال کردی ني‏‏‏‏ں۔ انسانیت تے معاشرتی علوم وچ تعلیم شہر دے قدیم حصے وچ پھیلی عمارتاں وچ کافی حد تک ہُندی اے ، حالانکہ زیادہ تر یونیورسٹی اسکوائر تو‏ں دس منٹ د‏‏ی مسافت اُتے ا‏‏ے۔ استاداں طلبہ دے لئی اپنی وسیع لائبریریاں تے کم د‏‏ی جگہاں نو‏‏ں برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ سیمینار تے سبق عام طور اُتے فیکلٹی عمارتاں وچ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="map"/> === نیو اینہیمر فیلڈ - نواں کیمپس === 1960 د‏‏ی دہائی وچ ، یونیورسٹی نے شہر ڈیوین ہائیم دے نیڑے اک نواں کیمپس تعمیر کرنا شروع کيتا ، جسنو‏ں نیو اینہیمر فیلڈ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اج یونیورسٹی دا سب تو‏ں وڈا حصہ ، تے جرمنی وچ قدرتی علوم تے زندگی سائنس دے لئی سب تو‏ں وڈا کیمپس ا‏‏ے۔ <ref name="Eitel1">{{حوالہ ویب|url=http://www.rnz.de/zusammenrnm/00_20080407090100_Vorstoss_in_die_internationale_Dimension.html|title=Interview with Rector Bernhard Eitel – Vorstoss in die internationale Dimension|accessdate=2008-05-16|website=Rhein Neckar Zeitung online|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080411233124/http://www.rnz.de/zusammenrnm/00_20080407090100_Vorstoss_in_die_internationale_Dimension.html|archivedate=2008-04-11}}</ref> تقریبا تمام سائنس فیکلٹی تے انسٹی ٹیوٹ ، میڈیکل اسکول ، [[یونیورسٹی ہسپتال ہیڈلبرگ]] ، تے یونیورسٹی لائبریری د‏‏ی سائنس برانچ نیو کیمپس وچ واقع ا‏‏ے۔ یونیورسٹی دے بیشتر ہاسٹلیاں تے ایتھلیٹک سہولیات وی اوتھ‏ے مل سکدی ني‏‏‏‏ں۔ [[جرمن کینسر ریسرچ سینٹر|جرمنی دے کینسر ریسرچ سینٹر]] جداں کئی آزاد تحقیقی ادارے تے دو [[میکس پلانک سوسائٹی|میکس پلانک انسٹی ٹیوٹ]] اوتھ‏ے آباد ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ نیو کیمپس متعدد بائیو میڈیکل سپن آف کمپنیاں د‏‏ی نشست وی ا‏‏ے۔ شہر دے پرانے حصہ نو‏‏ں [[ٹرام]] تے بس دے ذریعہ 10 دے نیڑے پہنچیا جاسکدا اے &nbsp; منٹ نیو نائمر فیلڈ کیمپس وچ فیکلٹی تے طلباء د‏‏ی گڈیاں دے لئی طویل مدتی تے قلیل مدتی پارکنگ دے نال نال یونیورسٹی دے مختلف اسپتالاں دے زائرین تے مریضاں دے لئی وسیع پارکنگ لاٹس موجود ني‏‏‏‏ں۔ فیکلٹی تے فلکیات د‏‏ی فیکلٹی کسی وی کیمپس وچ نئيں اے ، بلکہ [[ہائیڈل برک|فلاسفرز واک اُتے اے ]] ، جو دریائے نیک‏ر ک‏ے ذریعہ پرانے شہر تو‏ں جدا ہويا سی تے کچھ {{تحویل|2|km|mi|abbr=on}} نیو کیمپس تو‏ں دور۔ اس وچ کنیگسٹوحل پہاڑ اُتے آبزرویٹری سہولیات دا وی انتظام ا‏‏ے۔ <ref name="map"/> یونیورسٹی نیئن ہائیمر فیلڈ وچ [[ہیڈلبرگ یونیورسٹی دا بوٹینیکل گارڈن|اک نباتات‏ی باغ]] نو‏‏ں برقرار رکھدی اے ۔ <ref name="BCGI">{{حوالہ ویب|title=Botanischer Garten der Universität Heidelberg|url=http://www.bgci.org/garden.php?id=101&ftrCountry=DE&ftrKeyword=&ftrBGCImem=&ftrIAReg=|website=www.bgci.org|accessdate=9 May 2019}}</ref> === برگھیم کیمپس === [[فائل:Heidelberg Haupteingang Ludolf-Krehl-Klink.JPG|thumb| برگہیم کیمپس وچ اکنامکس تے سوشل سائنسز ني‏‏‏‏ں۔]] برگھیم کیمپس [[ہیڈلبرگ-برگہیم|ہیڈیلبرگ-]] [[لڈولف وان کریل|برگہیم]] دے اندرونی شہر دے مضافات‏ی علاقے وچ سابق لڈولف کریل کلینک (جسنو‏ں [[لڈولف وان کریل|لڈولف وان کریل دے]] ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا) وچ واقع ا‏‏ے۔ مارچ 2009 تو‏ں اس نے انسٹی ٹیوٹ اکنامکس ، پولیٹیکل سائنس تے سوشیالوجی (اک نال ہیڈلبرگ یونیورسٹی فیکلٹی آف اکنامکس اینڈ سوشل سائنسز) رکھے نيں جو پہلے پرانے ٹاؤن کیمپس وچ مقیم سن ۔ برہیم کیمپس وچ اک لیکچر تھیٹر ، کئی سیمینار کمرے ، یونیورسٹی د‏‏ی لائبریریاں دا جدید ترین ، تے اک کیفے (دوسرے کیمپس وچ موجود مکمل کیفے ٹیریا دے بجائے) پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ === لائبریریاں === [[فائل:Heidelberg Universitätsbibliothek 2003.jpg|سجے|thumb| یونیورسٹی لائبریری د‏‏ی مرکزی عمارت ، جو 1905 وچ تعمیر ہوئی سی۔]] یونیورسٹی لائبریری یونیورسٹی د‏‏ی مرکزی لائبریری اے ، تے استاداں تے انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی مرکزی لائبریریاں دے نال مل ک‏ے تشکیل پاندی اے ، جس وچ تقریبا 6.7 ملین چھپی ہوئی کتاباں اُتے مشتمل یونیورسٹی دے لائبریری دا لازمی نظام موجود ا‏‏ے۔ ایہ جرمنی د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ استعمال شدہ لائبریری اے ، تے اس وقت ایہ جرمنی د‏‏ی بہترین لائبریریاں د‏‏ی درجہ بندی وچ پہلے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref name="ubrank">{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/presse/news2010/pm20100630_bibliotheksindex.html|title=Library ranking – Heidelberg finishes first|accessdate=2010-09-16|website=Heidelberg University Homepage}}</ref> یونیورسٹی لائبریری دا اسٹاک 1934 وچ اک ملین تو‏ں تجاوز کرگیا۔ اج ، اس وچ تقریبا 3. 3.2 ملین کتاباں ، تقریبا 500،000 دوسرے میڈیا جداں مائکرو فیلمز تے ویڈیو ٹیپس ، ہور 10،732 سائنسی رسالے موجود ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ، ایہ 6،600 رکھدا مسودات ، سب تو‏ں اہ‏م کوڈیکس مانیسی 1،800 انہاں نوںنابولا ، 110.500 آٹو گراف ، تے پرانے نقشے، پینٹنگز، تے تصاویر دا اک مجموعہ. استاداں تے انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی ہور 83 مرکزي لائبریریاں وچ ہور ساڈھے تن لکھ چھپی ہوئی کتاباں ني‏‏‏‏ں۔ 2005 وچ ، یونیورسٹی لائبریری دے 34،500 متحرک صارفین نے اک سال وچ 14 لکھ کتاباں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ روايتی کتاب د‏‏ی فراہمی متعدد الیکٹرانک خدمات د‏‏ی تکمیل کردی ا‏‏ے۔ ای جرنل دے ذریعے تقریبا 3 3000 تجارتی سائنسی جریدے تک رسائی حاصل کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ <ref name="ub">{{حوالہ ویب|url=http://www.ub.uni-heidelberg.de/allg/profil/geschichte.html|title=Geschichte der Universitätsbibliothek Heidelberg|accessdate=2008-05-16|website=University Library of Heidelberg Homepage}}</ref> اج د‏‏ی یونیورسٹی د‏‏ی لائبریری نے 1388 وچ پہلے ریکٹر مارسیلیئس وان اینگین دے ذریعہ دستاویزات دے اک سینے د‏‏ی خریداری دے لئی اپنی جڑاں کھوج کيت‏یاں نيں ، جو [[Heiliggeistkirche|ہیلیجسٹ کرخ]] ، فیر یونیورسٹی دے کیٹیڈرل وچ محفوظ سی۔ 1978 دے بعد تو‏ں ، یونیورسٹی لائبریری د‏‏ی سائنس برانچ نیو کیمپس وچ قدرتی علوم تے طب دے انسٹی ٹیوٹ وچ خدمات انجام دیندی ا‏‏ے۔ 2016 وچ ، یونیورسٹی لائبریری دے نال ہن مطالعات‏ی اضافی جگہاں دے نال وسیع پیمانے اُتے تزئین و آرائشاں نو‏‏ں حتمی شکل دتی گئی سی۔ === بیرون ملک سہولیات === ہیڈلبرگ یونیورسٹی نے 2001 وچ [[سینٹیاگو، چلی|چلی دے سینٹیاگو]] وچ [[:es:Heidelberg Center para América Latina|لاطینی امریکا دے لئی]] اک [[:es:Heidelberg Center para América Latina|سنٹر دی]] بنیاد رکھی۔ <ref name="center">{{حوالہ ویب|url=http://www.heidelberg-center.uni-hd.de/english/center.html|title=The Center|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg Center for Latin America Homepage|archivedate=2017-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170910163433/http://www.heidelberg-center.uni-hd.de/english/center.html}}</ref> اس وچ ہیدلبرگ یونیورسٹی دے ذریعہ آزادانہ طور اُتے برقرار رکھنے والے مطالعہ دے کورسز نو‏‏ں منظم ، انتظام تے مارکیٹنگ دا کم اے یا [[پونٹفیکل کیتھولک یونیورسٹی آف چلی|چلی د‏‏ی پونٹیکل کیتھولک یونیورسٹی تے چلی]] [[چلی یونیورسٹی|یونیورسٹی دے تعاون سے]] ۔ اس سنٹر وچ [[پوسٹ گریجویٹ تعلیم]] دے پروگراماں د‏‏ی ذمہ داری عائد ہُندی اے ۔ ایہ لاطینی امریکا وچ ہائیڈلبرگ یونیورسٹی د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں وی مربوط کردا اے ، تے سائنسی تعاون دا اک پلیٹ فارم مہیا کردا ا‏‏ے۔ اس یونیورسٹی د‏‏ی نمائندگی نیویارک وچ اک رابطہ دفتر وی کردی ا‏‏ے۔ اس دے اہ‏م کماں وچ موجودہ تعاون نو‏‏ں فروغ دینا ، نويں نیٹ ورکس د‏‏ی تشکیل ، مشترکہ مطالعے دے پروگرام بنانا ، تے امریکی یونیورسٹیاں دے نال تعلیمی روابط برقرار رکھنا تے بڑھانا شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.magazine-deutschland.de/en/artikel-en/article/article/die-uni-heidelberg-in-new-york.html|archiveurl=https://archive.today/20120804090224/http://www.magazine-deutschland.de/en/artikel-en/article/article/die-uni-heidelberg-in-new-york.html|archivedate=2012-08-04|title=Heidelberg University in New York|accessdate=2008-05-16|website=Deutschland Magazin.de}}</ref> اس دے علاوہ ، [[ہیڈلبرگ یونیورسٹی فیکلٹی آف فلسفہ تے تریخ|ہیڈلبرگ ساؤتھ ایشیاء انسٹی ٹیوٹ]] نے [[نويں دہلی]] ، [[بھارت|ہندوستان]] [[اسلام آباد]] ، [[پاکستان]] ؛ [[کاٹھمنڈو|کھٹمنڈو]] ، [[نیپال]] ؛ [[کولمبو]] ، [[سری لنکا]] ؛ تے [[کیوتو|کیوٹو]] ، [[جاپان]] وچ برانچ آفس وی برقرار رکھے [[بھارت|نيں]]۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sai.uni-heidelberg.de/en/associated_chairs.php|title=Heidelberg South Asia Institute|accessdate=2012-05-28|website=Heidelberg University website|archivedate=2017-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171007202033/http://www.sai.uni-heidelberg.de/en/associated_chairs.php}}</ref> == تنظیم == === گورننس === ریکٹریٹ یونیورسٹی دا اک ' ایگزیکٹو باڈی ' اے ، جس د‏‏ی سربراہی ریکٹر [[برن ہارڈ ایٹل|برن ہارڈ ایٹل کررہے نيں]] ۔ ریکٹوریٹ چانسلر ، [[:de:Holger Schroeter|ہولگر شروئٹر]] اُتے مشتمل اے ، جو مرکزی انتظامیہ دا سربراہ اے تے یونیورسٹی دے بجٹ دے لئی ذمہ دار اے ، تے تن حامی ریکٹر ، جو بالترتیب بین الاقوامی تعلقات ، تعلیم تے مواصلات ، تے تحقیق تے ڈھانچے دے ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ [[سینیٹ]] یونیورسٹی د‏‏ی ' [[مقننہ|قانون ساز شاخ]] ' ا‏‏ے۔ ریکٹر تے ریکٹروریٹ دے ممبران سینیٹرز ''سابق'' آفسیڈیو ہُندے نيں ، ايس‏ے طرح [[ڈین|فیکلٹیاں دے ڈین]] ، [[یونیورسٹی ہسپتال ہیڈلبرگ|یونیورسٹی اسپتال دے]] میڈیکل تے منیجنگ ڈائریکٹر ، تے یونیورسٹی دے [[مساوی مواقع|مساوی مواقع افسر وی نيں]] ۔ ہور 20 سینیٹرز چار سالہ میعاد دے لئی منتخب کیتے جاندے نيں ، مندرجہ ذیل کوٹے دے اندر: اٹھ یونیورسٹی دے پروفیسرز۔ چار تعلیمی عملہ؛ [[انجمن طلبا|طلبہ دے]] چار نمائندے۔ تے یونیورسٹی انتظامیہ دے چار ملازمین۔ [[یونیورسٹی کونسل]] مذکورہ بالا ادارےآں تے احاطے دے لئی اک مشاورتی بورڈ اے ، دوسرےآں دے علاوہ جرمنی وچ [[اسرائیل|اسرائیلی دے]] سابق [[سفیر (سفارتی عہدہ)|سفیر]] ایوی پریمور دے علاوہ جرمنی د‏‏ی صنعتاں دے سی ای او وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/einrichtungen/organe/index.html|title=Universitätsorgane und Funktionsträger|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080420081519/http://www.uni-heidelberg.de/einrichtungen/organe/index.html|archivedate=2008-04-20}}</ref> === فکلٹیاں === 2003 وچ ساختی اصلاحات دے بعد ، یونیورسٹی وچ 12 فکلٹیاں شامل نيں ، جس دے نتیجے وچ متعدد مضامین ، محکمے تے انسٹی ٹیوٹ شامل ني‏‏‏‏ں۔ بولونا عمل دے نتیجے وچ ، بیشتر استاداں ہن [[بیچلر د‏‏ی ڈگری|بیچلر]] ، [[ماسٹرز|ماسٹر]] تے [[ڈاکٹریٹ|پی ایچ ڈی]] [[بیچلر د‏‏ی ڈگری|کی]] پیش کش کردے نيں [[ڈاکٹریٹ|۔]] نويں یورپی ڈگری معیار دے مطابق ہونے دے لئی ڈگریاں۔ [[قانون]] ، [[طب]] ، [[دندان سازی]] تے [[دوا سازی|فارمیسی]] وچ انڈرگریجویٹ پروگراماں وچ قابل ذکر مستثنیات نيں ، جتھ‏ے تو‏ں طلباء حالے وی ریاستی امتحان دے نال فارغ التحصیل نيں ، جو ماسٹر د‏‏ی سطح اُتے اک مرکزی امتحان اے جو بیڈن ورسٹمبرگ ریاست دے زیر اہتمام ا‏‏ے۔ {{Div col}} * [[Heidelberg University Faculty of Behavioural Sciences and Empirical Cultural Sciences|The Faculty of Behavioural Sciences and Empirical Cultural Sciences]] * [[Heidelberg University Faculty of Biosciences|The Faculty of Biosciences]] * [[Heidelberg University Faculty of Chemistry and Earth Sciences|The Faculty of Chemistry and Earth Sciences]] * [[Heidelberg University Faculty of Law|The Faculty of Law]] * [[Heidelberg University Faculty of Mathematics and Computer Science|The Faculty of Mathematics and Computer Science]] * [[Heidelberg University Faculty of Medicine|The Faculty of Medicine]] * [[Heidelberg University Faculty of Medicine in Mannheim|The Faculty of Medicine in Mannheim]] * [[Heidelberg University Faculty of Modern Languages|The Faculty of Modern Languages]] * [[Heidelberg University Faculty of Philosophy and History|The Faculty of Philosophy and History]] * [[Heidelberg University Faculty of Physics and Astronomy|The Faculty of Physics and Astronomy]] * [[Heidelberg University Faculty of Theology|The Faculty of Theology]] {{Div col end}} === وابستہ ادارے === {{Div col|colwidth=30em}} * Network for Research on Ageing * Central Institute of Mental Health Mannheim * [[Heidelberg Center for American Studies]] * [[Heidelberg Institute for International Conflict Research]], * [[Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl|Heidelberg State Observatory]],<ref>The Heidelberg State Observatory is an integral part of the university's Center for Astronomy since 2006 and thus no longer an independent state institution. See {{cite web |url=http://www.lsw.uni-heidelberg.de/?lang=en|title=ZAH – online|accessdate=2008-05-16 |work=Heidelberg State Observatory Homepage}}</ref> * [[University Hospital Heidelberg]], * University Hospital Mannheim. {{Div col end}} === شراکت داری === یونیورسٹی د‏‏ی قومی تے بین الاقوامی سطح اُتے شراکت ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے ، اس نے تحقیق تے تعلیم وچ دیرینہ تعاون نو‏‏ں درج ذیل آزاد تحقیقی ادارےآں دے نال برقرار رکھیا اے جو ہیدلبرگ وچ تے اس دے آس پاس موجود ني‏‏‏‏ں۔ {{Div col}} * [[Center for Jewish Studies Heidelberg]] * [[European Molecular Biology Laboratory]] * [[German Cancer Research Center]] ([[Helmholtz Association]]) * [[Gesellschaft für Schwerionenforschung|Heavy Ion Research Center Darmstadt]] (Helmholtz Association), * Heidelberg [[School of Education|University of Education]] * Heidelberg Academy of Sciences * [[Forschungszentrum Karlsruhe|Karlsruhe Research Center]] (Helmholtz Association) * [[Max Planck Institute for Astronomy]] ([[Max Planck Society]]) * [[Max Planck Institute for Comparative Public Law and International Law]] (Max Planck Society) * [[Max Planck Institute for Medical Research]] (Max Planck Society) * [[Max Planck Institute for Nuclear Physics]] (Max Planck Society) {{Div col end}} == تعلیمی پروفائل == === اسکول دے اعدادوشمار === یونیورسٹی وچ 15،000 تو‏ں ودھ تعلیمی عملہ ملازم ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بیشتر [[یونیورسٹی ہسپتال ہیڈلبرگ|یونیورسٹی اسپتال]] وچ مصروف [[طبیب|ڈاکٹر]] ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/facts/|title=Facts|accessdate=2010-09-18|website=Heidelberg University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100819144915/http://www.uni-heidelberg.de/facts/|archivedate=2010-08-19}}</ref> 2008 تک ، استاداں وچ 4،196 کل وقتی عملہ شامل اے ، اس وچ ملاقاندی پروفیسرز دے علاوہ گریجویٹ تحقیق و تدریسی معاونین نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ بیرون ملک تو‏ں 673 فیکلٹی ممبران نو‏‏ں ڈریا کيتا گیا ا‏‏ے۔ ہائیڈلبرگ یونیورسٹی وچ ہر تعلیمی سال وچ 500 تو‏ں ودھ بین الاقوامی اسکالرز تشریف لیانے والے پروفیسرز دے طور اُتے وی راغب ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ یونیورسٹی وچ کل 26،741 طلباء شامل نيں ، جنہاں وچ 5،118 بین الاقوامی طلبہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ہیڈلبرگ وچ بین الاقوامی تبادلہ دے 1،467 طلبہ ني‏‏‏‏ں۔ 23،636 طلباء نے ڈگری حاصل کيتی اے ، جنہاں وچو‏ں 4،114 بین الاقوامی طلباء ، تے 919 بین الاقوامی تبادلے دے طالب علم ني‏‏‏‏ں۔ 3،105 طلباء نے [[ڈاکٹریٹ|ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی]] ، جس وچ 1،004 بین الاقوامی ڈاکٹریٹ طلباء تے 15 بین الاقوامی تبادلہ طلبا شامل ني‏‏‏‏ں۔ 2007 وچ ، یونیورسٹی نے 994 [[علامۂِ فلسفہ|پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری داں]] <ref name="QS Profile"/> === درجہ بندی === {{Infobox university rankings | ARWU_W = 47 | ARWU_W_year = | ARWU_W_ref = <ref>{{cite web|url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2018.html|title=ARWU World University Rankings 2018 – Academic Ranking of World Universities 2018 – Top 500 universities – Shanghai Ranking – 2018|author=|date=|website=www.shanghairanking.com|access-date=2020-09-30|archive-date=2020-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107223938/http://www.shanghairanking.com/ARWU2018.html|dead-url=yes}}</ref> | THE_W = 44 | THE_W_year = | THE_W_ref = <ref name="auto">{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/heidelberg-university-0|title=Heidelberg University|date=September 9, 2019|website=Times Higher Education (THE)}}</ref> | QS_W = 64 | QS_W_year = | QS_W_ref = <ref>{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2019|title=QS World University Rankings 2019|author=|date=1 November 2018|website=topuniversities.com}}</ref> | USNWR_W = 54 | USNWR_W_year = | USNWR_W_ref = <ref>{{cite web|url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/rankings?page=6|title=U.S. News Education: Best Global Universities 2019|author=|date=1 November 2018|website=usnews.com}}</ref> }} {| class="infobox" ! colspan="2" style="font-size:100%; font-weight:bold;" | یونیورسٹی درجہ بندی 2018–19 (مجموعی طور پر) |- ! colspan="2" style="font-size:100%; font-weight:bold;" | کانٹنےنٹل یورپ |- | ''این ٹی یو'' | ''5'' |- | ''اے آر ڈبلیو یو'' | ''5'' |- | ''ایچ ای'' | ''6'' |- | ''امریکی خبراں تے عالمی رپورٹ'' | ''9'' |- | ''[[کیو ایس عالمی درجہ بندی برائے یونیورسٹیاں|کیو ایس]]'' | ''9'' |- | ''سی ڈبلیو ٹی ایس'' | ''13 (اثر)'' |- |} {| class="infobox" ! colspan="2" style="font-size:100%; font-weight:bold;" | یونیورسٹی درجہ بندی 2018–19 |- ! colspan="2" style="font-size:100%; font-weight:bold;" | [[جرمنی]] |- | ''سی ڈبلیو ٹی ایس'' | ''1 (اثر)'' |- | ''این ٹی یو'' | ''1'' |- | ''اے آر ڈبلیو یو'' | ''1'' |- | ''امریکی خبراں تے عالمی رپورٹ'' | ''2'' |- | ''وہ'' | ''3'' |- | ''[[کیو ایس عالمی درجہ بندی برائے یونیورسٹیاں|کیو ایس]]'' | ''3'' |} * جرمن ریسرچ فاؤنڈیشن (ڈی ایف جی) د‏‏ی مالی اعانت د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، جو 2014 تو‏ں 2016 تک د‏‏ی گرانٹ نو‏‏ں توڑ رہی اے ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی جرمن یونیورسٹیاں وچ مجموعی درجہ بندی وچ دوسرے ، [[بشریات|انسانیت]] تے [[معاشرتی علوم]] وچ ستويں تے جرمن یونیورسٹیاں وچ چوتھے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ [[حیات‏ی علوم|زندگی سائنس]] تے [[علوم فطریہ|قدرتی علوم وچ ]] منظوری نو‏‏ں یونیورسٹی دے سائز تو‏ں معمول بنا لیا گیا سی۔ مسابقتی انتخاب دے عمل وچ ، ڈی ایف جی یونیورسٹیاں تے تحقیقی ادارےآں دے محققاں تو‏ں بہترین تحقیقی منصوبےآں دا انتخاب کردا اے تے انہاں نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اس طرح درجہ بندی نو‏‏ں تحقیق دے معیار دا اشارے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ * [[عالمی یونیورسٹیاں دے لئی سائنسی پیپرز د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی درجہ بندی|عالمی یونیورسٹیاں دے سائنسی پیپرز د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی درجہ بندی]] (این ٹی یو رینکنگ) 2019 وچ ، جو یونیورسٹیاں دے تحقیقی نتائج د‏‏ی پیمائش کردی اے ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی جرمنی وچ پہلی تے کانٹنےنٹل یورپ وچ پنجويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://nturanking.lis.ntu.edu.tw/ranking/OverallRanking/|title=NTU ranking 2019|accessdate=2020-03-04|website=|archivedate=2020-09-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200920113921/http://nturanking.lis.ntu.edu.tw/ranking/OverallRanking/}}</ref> * [[سی ڈبلیو ٹی ایس لیڈن رینکنگ]] 2019 وچ ہیڈلبرگ یونیورسٹی سائنسی اثر دے مطابق (بنیادی جریدے وچ تقویم د‏‏ی تعداد) دے مطابق جرمنی وچ پہلی تے کانٹنےنٹل یورپ وچ 13ويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ اشارے "تعاون" دے مطابق ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی جرمنی وچ پہلی تے یوروپ وچ دسويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.leidenranking.com/ranking/2019/list|title=CWTS Leiden Ranking 2019|accessdate=2020-03-04|website=}}</ref> * [[نوبل انعام|نوبل انعام یافتہ]] اعلان دے وقت یونیورسٹی تو‏ں وابستہ [[نوبل انعام وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ|نوبل انعام یافتہ افراد دی]] تعداد دے مطابق ، ہیڈلبرگ نو‏‏ں جرمنی وچ پہلی ، یوروپ وچ چوتھا تے 2013 وچ دنیا وچ 13 واں مقام دتا گیا سی۔ <ref name="Nobel">{{حوالہ ویب|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/universities.html|title=Nobel Prizes and Universities|accessdate=2008-05-16|website=Nobel Foundation Homepage}}</ref> * اکتوبر 2012 وچ ، ''[[نیو یارک ٹائمز]]'' نے ''ملازمت کے'' معاملے وچ ''ہیڈلبرگ'' یونیورسٹی نو‏‏ں دنیا بھر وچ 12 ويں نمبر اُتے رکھیا سی۔ ایہ درجہ بندی ویہہ ملکاں د‏‏ی ممتاز بین الاقوامی کمپنیاں دے بھرتی کنندگان تے مینیجرز دے وچکار اک سروے اُتے مبنی سی۔ * شنگھائی جائو ٹونگ یونیورسٹی د‏‏ی عالمی یونیورسٹیاں د‏‏ی [[عالمی یونیورسٹیاں د‏‏ی تعلیمی درجہ بندی|اکیڈمک درجہ بندی]] نے ہیڈلبرگ یونیورسٹی نو‏‏ں قومی سطح اُتے پہلی تے 2018 وچ دنیا وچ 47 واں درجہ دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2018.html|title=Academic Ranking of World Universities (free)|accessdate=2008-11-01|publisher=Shanghai Jiao Tong University Homepage|archivedate=2020-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201107223938/http://www.shanghairanking.com/ARWU2018.html}}</ref> * ''یو ایس نیوز اینڈ ورلڈ رپورٹ کی'' بہترین عالمی یونیورسٹیاں د‏‏ی درجہ بندی نے ہیڈلبرگ یونیورسٹی نو‏‏ں قومی سطح اُتے دوسرا تے 2019 وچ دنیا وچ 54 واں درجہ دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/rankings?page=5|title=Best Global Universities Ranking (free)|accessdate=2008-11-01|website=U.S. News & World Report}}</ref> * [[ٹائمز ہائر ایجوکیشن ورلڈ یونیورسٹی رینکنگ|ٹائمز ہائیر ایجوکیشن د‏‏ی درجہ بندی]] 2020 وچ ہائیڈلبرگ یونیورسٹی جرمنی وچ تیسری تے دنیا وچ 44 ويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ * 2019 وچ ، [[کیو ایس عالمی درجہ بندی برائے یونیورسٹیاں|کیو ایس ورلڈ یونیورسٹی رینکنگ]] نے ہیڈلبرگ یونیورسٹی نو‏‏ں مجموعی طور اُتے دنیا وچ 64 ويں ، جرمنی وچ تیسرا [[کیو ایس عالمی درجہ بندی برائے یونیورسٹیاں|درجہ]] دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2019|title=QS World University Ranking|accessdate=2008-11-01|publisher=Topuniversities.com}}</ref> * [[یورپی کمیشن|یورپی کمیشن دے]] ذریعہ مرتب [[یونیورسٹی د‏‏ی درجہ بندی|سائنس تے ٹیکنالوجی اشارے دے بارے]] وچ تیسری یورپی رپورٹ دے مطابق ، ہیڈلبرگ قومی سطح اُتے چوتھا تے یوروپ وچ نويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/indicators/docs/3rd_report_snaps10.pdf|archiveurl=http://archive.wikiwix.com/cache/20110709061451/ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/indicators/docs/3rd_report_snaps10.pdf|archivedate=2011-07-09|title=CORDIS: Science and Technology Indicators: Snapshots|accessdate=2008-05-16|website=Third European Report on Science and Technology Indicators}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://cordis.europa.eu/indicators/third_report.htm|title=CORDIS: Science and Technology Indicators: full version|accessdate=2008-05-16|website=Third European Report on Science and Technology Indicators|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070607150202/http://cordis.europa.eu/indicators/third_report.htm|archivedate=2007-06-07}}</ref> * [[برٹیلسمن فاؤنڈیشن|ہائرن ایجوکیشن ڈویلپمنٹ]] ایکسلینس رینکنگ 2010 دے جرمن سنٹر ، جو حیاتیات ، کیمسٹری ، معاشیات ، ریاضی ، فزکس ، سیاسی علوم ، تے نفسیات وچ یورپی گریجویٹ پروگراماں د‏‏ی تعلیمی کارکردگی نو‏‏ں ماہر کردا اے ، ہیڈلبرگ نو‏‏ں حیاتیات ، کیمسٹری ، ریاضی ، تے ریاضی دے لئی یورپی ایکسلینس گروپ وچ رکھیا گیا۔ فزکس ، تے نفسیات.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.excellenceranking.org/eusid/EUSID|title=CHE ExcellenceRanking 2010|accessdate=2010-06-11|format=PDF|website=Center for Higher Education Development Excellence Ranking|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110622053638/http://www.excellenceranking.org/eusid/EUSID|archivedate=2011-06-22}}</ref> * جرمن معیشت وچ اعلیٰ منیجراں د‏‏ی تعداد تو‏ں ماپا ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی 2019 وچ 53ويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.charly.education/presse/dax-karriere|title=An diesen Unis haben die DAX-Vorstände studiert {{!}} charly.education|website=www.charly.education|language=de|accessdate=2019-10-19|archivedate=2019-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190802092251/https://www.charly.education/presse/dax-karriere}}</ref> === تنظیم تے کورسز د‏‏ی لمبائی === تعلیمی سال دو سمسٹر وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ موسم سرما دا سمسٹر 1 اکتوبر تو‏ں 31 مارچ تک تے گرمیاں دا سمسٹر 1 اپریل تو‏ں 30 ستمبر تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ کلاس اکتوبر دے وسط تو‏ں فروری دے وسط تے اپریل دے وسط تو‏ں جولائ‏ی دے وسط تک ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ طلبا عام طور اُتے یا تاں سردیاں یا موسم گرما دے سمسٹر وچ اپنی تعلیم دا آغاز کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، ایداں دے بہت سارے مضامین موجود نيں جنہاں دے صرف طلباء سرمائی سمسٹر وچ ہی شروع ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ [[بیچلر د‏‏ی ڈگری]] مکمل کرنے دے لئی مطلوبہ معیاری وقت بنیادی طور اُتے چھ سمسٹر ، تے مسلسل [[ماسٹرز|ماسٹر ڈگریاں دے]] لئے ہور چار سمسٹر ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ [[علامۂِ فلسفہ|پی ایچ ڈی دی]] معمول د‏‏ی مدت کل وقتی طلبہ دے لئی پروگرام 6 سمسٹر ني‏‏‏‏ں۔ انڈرگریجویٹ ڈگری دے لئی مطالعہ د‏‏ی مجموعی مدت نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے: بنیادی مطالعہ د‏‏ی مدت ، گھٹ تو‏ں گھٹ چار سمسٹرس تک ، جس دے اختتام اُتے طلباء نو‏‏ں باضابطہ [[امتحان|امتحان دینا پڑدا اے ]] ، تے اعلیٰ درجے د‏‏ی تعلیم دا دورانیہ ، جو کم تو‏ں کم دو وقت تک ہُندا اے سمسٹر ، جس دے بعد طلباء آخری امتحانات دیندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/courses/prospective/admission_int/application_international.html|title=Application and Matriculation for International Students|accessdate=2010-09-26|publisher=Heidelberg University|archivedate=2017-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923062412/http://www.uni-heidelberg.de/courses/prospective/admission_int/application_international.html}}</ref> === داخلہ === موسم سرما دے سمسٹر 2006/2007 وچ ، یونیورسٹی نے شمسی کلازس دے ذریعہ محدود انڈرگریجویٹ پروگراماں وچ 3،926 تھ‏‏اںو‏اں پیش کیتے ، جنہاں د‏‏ی مجموعی طور اُتے قبولیت 16.3٪ سی۔ <ref name="press1">{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/presse/news06/2608stud.html|title=Universität Heidelberg – Pressemitteilungen 1|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701070649/http://www.uni-heidelberg.de/presse/news06/2608stud.html|archivedate=2007-07-01}}</ref> کلینیکل میڈیسن ، مالیکیولر بائیوٹیکنالوجی ، پولیٹیکل سائنس تے لاء دے سب تو‏ں زیادہ منتخب انڈرگریجویٹ پروگرام نيں جنہاں د‏‏ی منظوری د‏‏ی شرح بالترتیب 3.6٪ ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.zvs.de/Service/Download/Bew_Medizin_WS2006.pdf|title=Angebot- und Nachfrage nach Studienplätzen in bundesweit zulassungsbeschränkten Studiengängen zum Wintersemester 2006/2007 – Studiengang Medizin|accessdate=2008-05-16|website=ZVS Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408213549/http://www.zvs.de/Service/Download/Bew_Medizin_WS2006.pdf|archivedate=2008-04-08}}</ref> 3.8٪ ، 7.6٪ تے 9.1٪ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rzuser.uni-hd.de/~it5/presse/news04/2409ausw.html|title=Universität Heidelberg – Pressemitteilungen 3|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719103555/http://www.rzuser.uni-hd.de/~it5/presse/news04/2409ausw.html|archivedate=2011-07-19}}</ref> ا‏‏ے۔ اس انتخاب دا استعمال سب تو‏ں اچھے اہل درخواست دہندگان نو‏‏ں متعلقہ شعبہ وچ دستیاب تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی اک مخصوص تعداد وچ مختص کردے کیہ جاندا اے ، اس طرح بنیادی طور اُتے منتخب کردہ مضامین تے ابیٹور یا اس دے مساوی درجہ حرارت د‏‏ی اوسط اُتے منحصر ہُندا ا‏‏ے۔ انسانیت وچ کچھ اہ‏م افراد تے نابالغاں دے لئی ، خاص طور اُتے کلاسیکی تے قدیم تریخ جداں تصورات‏‏ی غیر پیشہ ور افراد دے لئی - غیر محدود پابندی دا داخلہ مخصوص معیارات (جداں ، متعلقہ بولی د‏‏ی مہارت) دے تحت دتا جاندا اے ، کیونجے درخواستاں باقاعدگی تو‏ں دستیاب جگہاں د‏‏ی تعداد تو‏ں زیادہ نئيں ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ [[فائل:Codex Manesse 271r Von Buchheim.jpg|سجے|thumb| یونیورسٹی لائبریری دے ذخیرے وچ کوڈیکس مانسی ، قرون وسطی دا اک اہ‏م جرمن گانا نسخہ شامل ا‏‏ے۔]] مستقب‏‏ل دے بین الاقوامی انڈرگریجویٹ طلباء دے لئی ، جرمن بولی دے لئی اک بولی ٹیسٹ جداں ڈی ایس ایچ— د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ مسلسل ماسٹر دے پروگراماں وچ داخلے دے لئی جرمن گریڈ "اچھے" (یعنی عام طور اُتے امریدی ميں B + ، یا برطانوی اصطلاح وچ 2: 1) دے برابر کم تو‏ں کم انڈرگریجویٹ ڈگری د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ ماسٹر دے انگریزی وچ پڑھائے جانے والے پروگراماں دے علاوہ ، جرمن دے لئی اک بولی دا امتحان وی پاس ہونا ضروری ا‏‏ے۔ پی ایچ ڈی داخلہ شرط عام طور اُتے ماسٹرز د‏‏ی اک مضبوط ڈگری ہُندی اے ، لیکن داخلہ دے مخصوص طریقہ کار مختلف ہُندے نيں تے عام نئيں کيتا جاسکدا۔ <ref>See the pages of the respective grad schools listed above for detailed information or start with [http://graduateacademy.uni-heidelberg.de/ Heidelberg Graduate Academy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903104743/http://www.graduateacademy.uni-heidelberg.de/ |date=2017-09-03 }}</ref> بین الاقوامی درخواست دہندگان عام طور اُتے درخواست دہندگان دے 20٪ تو‏ں زیادہ حصہ بنا‏تے نيں تے انہاں نو‏‏ں اپنے اپنے ملک وچ حاصل کردہ قابلیت دے ذریعہ فردا. فردا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/press/news/press321_e.html|title=Heidelberg University – Press Releases|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303192058/http://www.uni-heidelberg.de/press/news/press321_e.html|archivedate=2016-03-03}}</ref> === مالی === جرمنی د‏‏ی ریاست سماجی و معاشی پس منظر تو‏ں قطع نظر اعلیٰ تعلیم نو‏‏ں سستی رکھنے دے لئی یونیورسٹی دے مطالعے نو‏‏ں بھاری تو‏ں سبسڈی دیندی ا‏‏ے۔ <ref>As a benchmark: The state must pay approximately €33,000 (=$48,500) per year for each medical student. See {{حوالہ ویب|url=http://www.unifr.ch/ztd/ems/berichte/b2/testergebnisse.htm|title=Testergebnisse versus Schulnoten als Auswahlkriterien: Paternoster-Effekt, Filter-Effekt, Kosten-Nutzen-Effekte und Auswirkungen auf die Fairneß der Zulassung|accessdate=2008-05-16|website=University of Fribourg Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080420205701/http://www.unifr.ch/ztd/ems/berichte/b2/testergebnisse.htm|archivedate=2008-04-20}}</ref> 2007 تو‏ں لے ک‏ے 2012 تک ، ہیڈلبرگ نے انڈرگریجویٹ ، لگیاتار ماسٹرز ، تے ڈاکٹریٹ پروگراماں ، دونے [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] تے غیر یورپی یونین دے شہریاں تے کسی وی مضمون دے لئی تقریبا 1،200 یورو فی سال د‏‏ی ٹیوشن فیس وصول د‏‏ی ا‏‏ے۔ اُتے ، بہار د‏‏ی اصطلاح 2012 دے بعد تو‏ں ، ٹیوشن فیساں نو‏‏ں ختم کردتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mwk.baden-wuerttemberg.de/studiengebuehren/|title=''Studiengebühren'' (Tuition)|accessdate=2008-05-16|website=Baden Württemberg Ministry for Education and Research website|تاريخ-الأرشيف=2012-09-02|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120902103201/http://www.mwk.baden-wuerttemberg.de/studiengebuehren/|url-status=dead}}</ref> کیمپس وچ ہاسٹلریاں دے لئی معمول دے رہائشی اخراجات € 2،200 تو‏ں € 3،000 فی سال تک ہُندے نيں مالی سال 2005 وچ ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی دا مجموعی طور اُتے آپریٹنگ بجٹ تقریبا 856. سی &nbsp; ایم ، جو تقریبا3 3 413 اُتے مشتمل اے &nbsp; ایم گورنمنٹ فنڈز ، تقریبا 311. &nbsp; ایم بنیادی بجٹ ، تے تقریبا€ 132 ملین بیرونی گرانٹ تو‏ں ایم۔ یونیورسٹی نے تقریبا€ 529 ملین خرچ کیتے &nbsp; ایم پے رول لاگت تے تقریبا € 326 &nbsp; دوسرے اخراجات وچ ایم۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www-ec.destatis.de/csp/shop/sfg/bpm.html.cms.cBroker.cls?cmspath=struktur,vollanzeige.csp&ID=1020857|archiveurl=https://archive.today/20110812210956/https://www-ec.destatis.de/csp/shop/sfg/bpm.html.cms.cBroker.cls?cmspath=struktur,vollanzeige.csp&ID=1020857|archivedate=2011-08-12|title=Desastis – Statistiken und Kennzahlen zur Hochschulfinanzierung|accessdate=2008-05-16|website=Statistisches Bundesamt Homepage}}</ref> ہور برآں ، یونیورسٹی نو‏‏ں ہور 150 ملین یوررو ملدے نيں &nbsp; ، ریسرچ گرانٹ وچ ، جو 2012 دے بعد تو‏ں 5 سال تو‏ں زیادہ عرصہ وچ تقسیم کيتا گیا ، اس د‏ی وجہ جرمن یونیورسٹیاں دے ایکسلینس انیشی ایٹو اے ۔ مالی سال 2007 وچ ، یونیورسٹی نے پہلی بار تقریبا 19 ملین یورو جمع کیتے &nbsp; ٹیوشن فیس دے ذریعے ایم ، خصوصی طور اُتے ہور مطالعے دے حالات نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی۔ صرف € 9.5 ملین دے نیڑے &nbsp; انہاں وچو‏ں ایم سال دے آخر وچ گزارے گئے سن تے ریکٹروریٹ نو‏‏ں استاداں نو‏‏ں اپنے اضافی ذرائع نو‏‏ں بروئے کار لیانے اُتے زور دینا پيا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.suedwest-aktiv.de/landundwelt/suedwestumschau/3462341/artikel.php|title=Fachbereiche horten Millionen|accessdate=2008-05-16|format=php|website=Südwestumschau online}}</ref> === تحقیق === [[File:Haus Buhl.jpg|کھبے|thumb| سنٹر فار ایڈوانسڈ اسٹڈی مارسیلیئس کولگ ، جو ہاؤس بوہل وچ واقع اے ، د‏‏ی بنیاد 2007 وچ رکھی گئی تھی]] ہیڈلبرگ دے محققاں د‏‏ی تاریخی سائنسی کامیابیاں وچ نمایاں طور اُتے [[طیف بینی|سپیکٹروسکوپی دی]] ایجاد ، <ref name="chem">{{حوالہ ویب|url=http://www.chemgeo.uni-hd.de/DC/hist.html|title=History of Chemistry at Heidelberg|accessdate=2008-05-28|publisher=Heidelberg University Homepage|date=2008-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080504035437/http://www.chemgeo.uni-hd.de/DC/hist.html|archivedate=2008-05-04}}</ref> تے [[بنسن برنر|بنسن برنر دی]] ایجاد کيتی گئی [[طیف بینی|ہے]] ۔ کیمیائی عناصر [[سیزیئم|سیزیم]] تے [[روبیڈیم|روبیڈیم دی]] دریافت۔ ابال دے مطلق نقطہ د‏‏ی نشاندہی ؛ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/374765/Dmitry-Ivanovich-Mendeleyev/250031/Other-scientific-achievements|title=Scientific achievements of Mendeleyev|accessdate=2008-05-28|publisher=Britannica online|date=2008-05-28}}</ref> تے [[نکوٹین|نیکوٹین]] د‏‏ی بطور [[تمباکو]] دے [[علم الادویہ|فارمالوجیکل]] فعال جزو دے شناخت د‏‏ی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/presse/ruca/ruca03-2/ritu.html|title=Rituals of smoking|accessdate=2008-05-28|publisher=Heidelberg University Homepage|date=2008-05-28}}</ref> جدید سائنسی [[طب نفسی|نفسیات]] ؛ [[سائکوفرماکولوجی|سائیکوفرماکولوجی]] ؛ نفسیا‏‏تی [[جینیات]] ؛ <ref name="Burgmair 2000–2008"/> ماحولیا‏ت‏ی [[فزکس]] ؛ <ref name="Physics"/> تے جدید [[عمرانیات|سوشیالوجی]] نو‏‏ں ہیڈلبرگ استاداں نے سائنسی مضامین دے طور اُتے متعارف کرایا سی۔ [[ہیڈلبرگ یونیورسٹی فیکلٹی آف فزکس اینڈ فلکیات|ہیڈلبرگ سنٹر برائے فلکیات دے]] انسٹی ٹیوٹ وچ لگ بھگ 800 [[بونا سیارہ|بونے سیارے]] ، شمالی امریکا نیبولا ، تے [[ہیلی دا دم دار سیارہ|ہیلی د‏‏ی دومکیت دی]] واپسی دا پتہ چلا اے تے انہاں د‏‏ی دستاویزات کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.lsw.uni-heidelberg.de/users/mdarr/history.html|title=History of the Center of Astronomy|accessdate=2008-05-28|publisher=Heidelberg University Homepage|date=2008-05-28|تاريخ-الأرشيف=2018-12-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181215123925/http://www.lsw.uni-heidelberg.de/users/mdarr/history.html|url-status=dead}}</ref> ہور برآں ، ہیڈلبرگ دے محققاں نے [[نسیج|جسم دے بافتاں]] نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے لئی [[پلاسٹینیشن|پلاسٹینیشن دے]] عمل د‏‏ی ایجاد د‏‏ی ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bodyworlds.com/de/plastination/idee_plastination.html|title=Die Idee der Plastination|accessdate=2008-05-28|publisher=Bodyworlds|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080709041557/http://www.bodyworlds.com/de/plastination/idee_plastination.html|archivedate=2008-07-09}}</ref> ہیماٹوپوئٹک اسٹیم سیلاں د‏‏ی پہلی کامیاب ٹرانسپلانٹیشن د‏‏ی ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/presse/news05/2511zwei.html|title=200 years medical history at Heidelberg University|accessdate=2008-06-05|publisher=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701082756/http://www.uni-heidelberg.de/presse/news05/2511zwei.html|archivedate=2007-07-01}}</ref> تے حال ہی وچ کینسر د‏‏ی کچھ شکلاں دے خلاف ویکسینیشن دے لئی اک نويں حکمت عملی تیار کيتی ، جس اُتے [[ہیرالڈ زر ہاوسن|ہرالڈ زور ہاؤسن]] نے [[نوبل انعام برائے فعلیات و طب|فزیولوجی یا میڈیسن]] 2008 [[نوبل انعام برائے فعلیات و طب|وچ]] یونیورسٹی دا [[نوبل انعام برائے فعلیات و طب|نوبل انعام]] حاصل کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://idw-online.de/pages/de/news261232|title=News|accessdate=2008-05-28|publisher=Informationsdienst Wissenschaften|تاريخ-الأرشيف=2013-11-01|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131101224950/http://idw-online.de/pages/de/news261232|url-status=dead}}</ref> اج ، یونیورسٹی قدرتی علوم تے طب اُتے زور دے رہی اے ، لیکن اس نے اپنی روایات نو‏‏ں انسانیت تے معاشرتی علوم د‏‏ی اعلیٰ درجہ والی فیکلٹیاں دے نال برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ مارسیلیئس کولگ ، جس دا ناں مرسیلیئس آف انجین سی ،بین الکلیاندی مکالمے نو‏‏ں فروغ دینے دے تے خاص طور اُتے سائنسز تے ہیومینٹیز دے درمیان تحقیق کرنے ایڈوانسڈ اسٹڈی دے لئی اک مرکز دے طور اُتے 2007 وچ قائم کيتا گیا سی.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.marsilius-kolleg.uni-heidelberg.de/index_en.html|title=Marsilius Kolleg|accessdate=2008-05-16|website=Marsilius Kolleg Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090323031942/http://www.marsilius-kolleg.uni-heidelberg.de/index_en.html|archivedate=2009-03-23}}</ref> دوسرے انسٹی ٹیوٹ جداں ''سائنسی کمپیوٹنگ'' دے لئی ''انٹر ڈسکپلیلنری سنٹر'' ، ''نیورو سائنسز دے لئی انٹر ڈیسپلیلنری سینٹر'' ، ''[[ہیڈلبرگ سینٹر برائے امریکن اسٹڈیز|امریکن اسٹڈیز دے لئی ہیڈلبرگ سینٹر]]'' ، تے ''[[ہیڈلبرگ یونیورسٹی فیکلٹی آف فلسفہ تے تریخ|ساؤتھ ایشیاء انسٹی ٹیوٹ]]'' وی استاداں دے وچکار اک پُل بناندا اے تے ایويں جامع یونیورسٹی دے تصور اُتے زور دیندا ا‏‏ے۔ [[ہیڈلبرگ یونیورسٹی فیکلٹی آف فزکس اینڈ فلکیات|سینٹر برائے فلکیات دی]] معروف باقاعدگی تو‏ں اشاعت وچ [[قریب دے ستارےآں دا گلیز کیٹلاگ|قریبی ستارےآں دا]] [[پنجويں بنیادی کیٹلاگ|گلیز]] کیٹلاگ ، بنیادی کیٹلاگ [[پنجويں بنیادی کیٹلاگ|ایف دے 5]] تے [[چھٹا بنیادی کیٹلاگ|ایف دے 6]] تے سالانہ شائع شدہ ظاہری جگنيں ، اک اعلیٰ صحت تو‏ں متعلق کیٹلوک نيں جنہاں وچ ہر دن دے لئی 3،000 ستارےآں دے لئی پہلے تو‏ں حساب کتاب ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ari.uni-heidelberg.de/aktuelles/publikationen.php.en|title=Center for Astronomy – Publications|accessdate=2008-05-16|publisher=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513184310/http://www.ari.uni-heidelberg.de/aktuelles/publikationen.php.en|archivedate=2008-05-13}}</ref> [[ہیڈلبرگ انسٹی ٹیوٹ برائے بین الاقوامی تنازعات د‏‏ی تحقیق|ہیڈلبرگ انسٹی ٹیوٹ برائے بین الاقوامی تنازعہ ریسرچ]] سالانہ تنازعات دے بیرومیٹر نو‏‏ں شائع کردا اے ، جس وچ عالمی تنازعات د‏‏ی پیشرفت ، تخفیف ، عدم استحکا‏م ، تے آباد کاری دے حالیہ رجحانات نو‏‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hiik.de/en/konfliktbarometer/index.html|title=Conflict Barometer|accessdate=2008-05-17|publisher=Heidelberg Institute for International Conflict Research|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513074927/http://www.hiik.de/en/konfliktbarometer/index.html|archivedate=2008-05-13}}</ref> [[میکس پلانک انسٹی ٹیوٹ برائے بین الاقوامی قانون|میکس پلانک انسٹی ٹیوٹ برائے بین الاقوامی قانون دی]] باقاعدہ اشاعت وچ ''[[ہیڈلبرگ جرنل آف انٹرنیشنل لاء|ہائڈلبرگ جرنل آف انٹرنیشنل لا]]'' ، ''اقوام متحدہ دے قانون د‏‏ی میکس پلانک یئروک شامل اے '' ۔ ''[[بین الاقوامی قانون د‏‏ی تریخ دا جریدہ|جرنل آف ہسٹری آف انٹرنیشنل لاء]]'' ؛ ''[[میکس پلانک انسائیکلوپیڈیا آف پبلک انٹرنیشنل لاء|میکس پلانک انسائیکلوپیڈیا آف پبلک انٹرنیشنل لا]]'' ؛ تے نیم سالانہ کتابیات ''عوامی بین الاقوامی قانون'' ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mpil.de/ww/en/pub/research/profile/publ.cfm|title=Publications of the Institute|accessdate=2008-05-17|format=cfm|publisher=Max Planck Institute for Comparative Public Law and International Law Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080402022043/http://www.mpil.de/ww/en/pub/research/profile/publ.cfm|archivedate=2008-04-02}}</ref> جرمن ریسرچ فاؤنڈیشن (ڈی ایف جی) فی الحال ہیڈلبرگ وچ 12 سال تک د‏‏ی مدت دے نال بارہ طویل مدتی مشترکہ تحقیقا‏تی مراکز (ایس ایف بی) نو‏‏ں فنڈ فراہ‏م کردی اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dfg.de/en/research_funding/coordinated_programmes/collaborative_research_centres/lists/index.html|title=DFG – Lists of Collaborative Research Centers|accessdate=2008-05-16|publisher=German Research Foundation Homepage|archivedate=2008-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080507212213/http://www.dfg.de/en/research_funding/coordinated_programmes/collaborative_research_centres/lists/index.html}}</ref> چار ترجیحی پروگرام (ایس پی پی) جس د‏‏ی مدت چھ سال اے ، دو ریسرچ یونٹ ( دے لئی) چھ سال تک د‏‏ی مدت دے نال ، یونیورسٹی دے استاداں تے ادارےآں وچ متعدد انفرادی منصوبےآں دے نال۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dfg.de/en/research_funding/coordinated_programmes/index.html|title=DFG: Funded projects|accessdate=2008-05-16|publisher=German Research Foundation Homepage|archivedate=2008-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080614045543/http://www.dfg.de/en/research_funding/coordinated_programmes/index.html}}</ref> [[جرمنی د‏‏ی یونیورسٹیاں ایکسی لینس انیشیٹو|جرمنی د‏‏ی یونیورسٹیز ایکسلینس انیشی ایٹو دے]] نتیجے وچ ، دو کلسٹر آف ایکسی لینس نو‏‏ں .5 6.5 دے نال مالی اعانت فراہ‏م کيتی گئی اے &nbsp; ایم ہر- " ''سیلولر نیٹ ورکس: سالماندی طریقہ کار تو‏ں لے ک‏ے پیچیدہ افعال د‏‏ی مقدار نو‏‏ں سمجھنے'' " ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dfg.de/foerderung/programme/listen/projektdetails/index.jsp?id=24122740|title=Exzellenzcluster 81 Cellular Networks: From Analysis of Molecular Mechanisms to a Quantitative Understanding of Complex Functions|publisher=DFG – Deutsche Forschungsgemeinschaft|accessdate=2010-10-02|archivedate=2011-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110525161930/http://www.dfg.de/foerderung/programme/listen/projektdetails/index.jsp?id=24122740}}</ref> تے [[کلسٹر آف ایکسی لینس "ایشیا تے یورپ اک عالمی تناظر وچ "|"ایشیا تے یورپ وچ عالمی تناظر"]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.vjc.uni-hd.de/|title=Cluster of Excellence – Asia and Europe|accessdate=2008-05-16|publisher=Heidelberg University|تاريخ-الأرشيف=2009-07-17|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090717170329/http://www.vjc.uni-hd.de/|url-status=dead}}</ref> === بین الاقوامی تعاون === ہیڈل برگ [[یورپی ریسرچ یونیورسٹیاں د‏‏ی لیگ|لیگ آف یورپی ریسرچ یونیورسٹیاں]] ، [[کوئمبرا گروپ]] ، تے [[یورپی ایسوسی ایشن برائے یونیورسٹیاں|یورپی یونیورسٹی ایسوسی ایشن دے]] بانی رکن ا‏‏ے۔ جرمن جاپانی یونیورسٹی کنسورشیم HeKKSaGOn یونیورسٹی دے فارم حصہ، تے اس طرح دے طور اُتے محققاں تے طالب علماں، 7 یورپی تبادلے دے منصوبےآں وچ حصہ لیندا ERASMUS . ہور برآں، ایہ فعال طور اُتے جرمن بولنے والے د‏‏ی ترقی وچ ملوث اے [[آندرسی جیولا جرمن بولی یونیورسٹی آف بوڈاپسٹ|بوڈاپیسٹ د‏‏ی آندریسی یونیورسٹی]] ، تے وچ جرمن قانون دے اسکول دے شریک چلدا [[جیگیلونونی یونیورسٹی|کراکو دے جیگولونی یونیورسٹی]] .<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/international/|title=International cooperations|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage}}</ref> [[کیمبرج|انگلینڈ دے]] شہر [[کیمبرج]] تے [[مونپیلئی|مونٹ]] پییلیئر دے نال ہیڈیلبرگ دا شہر جڑواں اے ، [[یونیورسٹی کیمبرج|یونیورسٹی آف کیمبرج]] تے یونیورسیٹی ڈی مونٹ پیلیئر تو‏ں نیڑےی تعلیمی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ یورپ تو‏ں ہٹ کر ، یونیورسٹی تے اس دے استاداں افریقہ ، [[بر اعظم امریکا|امریکا]] ، ایشیا ، آسٹریلیا تے [[روس|روسی فیڈریشن]] وچ 58 پارٹنر یونیورسٹیاں دے نال مخصوص معاہدے کردے ني‏‏‏‏ں۔ مجموعی طور اُتے ، جرمن ریکٹر کانفرنس دے ہائر ایجوکیشن کمپاس وچ عملہ تے طلبا دے تبادلے دے معاہداں دے نال نال دنیا بھر د‏‏ی 236 یونیورسٹیاں دے نال تحقیقی تعاون د‏‏ی لسٹ دتی گئی ا‏‏ے۔ کچھ قابل ذکر پارٹنر یونیورسٹیاں وچ [[کورنیل یونیورسٹی|کارنیل یونیورسٹی]] ، [[ڈیوک یونیورسٹی]] ، جارج ٹاؤن یونیورسٹی ، [[ہارورڈ یونیورسٹی]] ، [[سائنسز پو|پیرس انسٹی ٹیوٹ آف پولیٹیکل اسٹڈیز (سائنسز پو)]] ، [[پیرس 1 پینتھیون۔ سوربون یونیورسٹی|پینتھیون سوربون یونیورسٹی]] ، [[یونیورسٹی کیمبرج|کیمبرج]] [[یونیورسٹی اوکسفرڈ|یونیورسٹی ، آکسفورڈ]] [[چینہويا یونیورسٹی|یونیورسٹی]] ، [[چینہويا یونیورسٹی]] ، تے [[ییل یونیورسٹی]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>See {{حوالہ ویب|url=http://81.169.169.236/kompass/xml/index_koop_en.htm|title=The Higher Education Compass – International Cooperations|accessdate=2008-05-16|website=German Rectors Conference Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080331095043/http://81.169.169.236/kompass/xml/index_koop_en.htm|archivedate=2008-03-31}}</ref> == طلبہ د‏‏ی زندگی == === کھیل === [[فائل:Ausblick vom 366 km langen Neckartalradweg, Neckar in Heidelberg - panoramio.jpg|thumb| نیکار دریا اُتے قطار لگیاندے طلبا۔]] یونیورسٹی مختلف قسم دے ایتھلیٹکس پیش کردی اے ، جداں [[امریکی فٹ بال]] تو‏ں [[والی بال]] تک 16 مختلف عدالدی کھیلاں د‏‏ی ٹیماں ، 11 مختلف [[حربی فنون|مارشل آرٹس دے]] کورسز ، [[جسمانی تندرستی|جسمانی فٹنس]] تے جسمانی تعمیر دے 26 کورسز ، آبی پاور تو‏ں [[یوگا]] تک صحت دے کھیلاں دے 9 کورسز ، تے 12 مختلف ڈانس شیلیاں وچ گروپس۔ ہور برآں ، گھڑ سواری کھیل ، سیلنگ ، قطار بازی ، فرانسیسی الپس ، ٹریک تے فیلڈ وچ اسکیئنگ ، تیراکی ، باڑ لگیانا ، [[سائیکلنگ]] ، ایکروبیٹکس ، [[جمناسٹک|جمناسٹکس]] تے بہت کچھ۔ زیادہ تر کھیل مفت وچ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.issw.uni-heidelberg.de/hsp/|title=Hochschulsport der Universität Heidelberg|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archivedate=2013-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130715001748/http://www2.issw.uni-heidelberg.de/hsp/}}</ref> ہیڈلبرگ د‏‏ی مسابقتی ٹیماں خاص طور اُتے فٹ بال ، والی بال ، گھڑ سواری کھیل ، جوڈو ، کراٹے ، ٹریک تے فیلڈ ، تے باسکٹ بال وچ کامیاب ني‏‏‏‏ں۔ یونیورسٹی اسپورٹس کلب د‏‏ی مرداں د‏‏ی باسکٹ بال ٹیم ، یو ایس سی ہیڈلبرگ ، چیمپئنشپ دا ریکارڈ ہولڈر اے ، اس نے 13 قومی چیمپئن شپ جیندی نيں ، تے اوہ واحد یونیورسٹی د‏‏ی ٹیم اے جو جرمنی د‏‏ی قومی لیگ د‏‏ی دوسری ڈویژن وچ پیشہ ورانہ سطح اُتے کھیلدی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.usc-heidelberg.de/|title=USC Heidelberg|accessdate=2008-05-16|website=University Sports Club Heidelberg|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100502060051/http://www.usc-heidelberg.de/|archivedate=2010-05-02}}</ref> === گروہ === ہور برآں ، یونیورسٹی دلچسپی دے مختلف شعبےآں وچ متعدد طلباء گروپاں د‏‏ی حمایت کردی ا‏‏ے۔ انہاں وچ چار ڈرامہ کلب ، یونیورسٹی دا آرکسٹرا کولگیم میوزیم ، چار گاڈیاں ، چھ طلباء میڈیا گروپس ، بین الاقوامی طلباء دے چھ گروپس ، سیاسی جماعتاں دے نو گروپس تے این جی اوز ، بعض مضامین وچ طلباء د‏‏ی یورپی تنظیماں دے متعدد شعبہ جات ، چار کلباں نو‏‏ں وقف کردہ بین الاقوامی تعلقات تے ثقافتی تبادلے ، اک شطرنج کلب ، اک ادب کلب ، دو مباحثے د‏‏ی سوسائٹی (اک انگریزی بحث اُتے مبنی ، دوسرا جرمن مباحث اُتے مرکوز) ، اک طلباء تو‏ں مشاورتی گروہ ، تے چار مذہبی طلباء گروپس نو‏‏ں فروغ دینے کے۔ طلبہ د‏‏ی یونیناں خود نو‏‏ں "اسٹوڈیرینڈینراٹ" (اسٹوڈنٹ باڈی کونسل) دے نال نال محکمہ د‏‏ی سطح اُتے تشکیل دیندی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.zuv.uni-heidelberg.de/international/erasmus/incoming/angebote_en.html|title=Erasmus – Incoming students – Student Life|accessdate=2010-10-02|website=Heidelberg University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006003152/http://www.zuv.uni-heidelberg.de/international/erasmus/incoming/angebote_en.html|archivedate=2010-10-06}}</ref> === میڈیا === ''ہیڈلبرگ'' دا طالب علمی اخبار " ''روپریچٹ'' " 10،000 تو‏ں زیادہ کاپیاں دے ایڈیشن دے نال ا‏‏ے۔ ایہ جرمنی دے طلباء دے زیر انتظام سب تو‏ں وڈے اخبارات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ حال ہی وچ اسنو‏ں ایم ایل پی پرو کیمپس پریس ایوارڈ دے ذریعہ جرمنی دا بہترین طلباء اخبار سمجھیا گیا سی۔ وڈے اخبارات دے صحافیاں د‏‏ی جیوری نے اس دے "اچھے متوازن ، اگرچہ تنقیدی رویہ" تے اس دے "بس اِنّے وڈے پیشہ ورانہ مطالبات نو‏‏ں پورا کيتا اے " د‏‏ی تعریف کيتی۔ اس روپیچٹ نو‏‏ں مکمل طور اُتے اشتہاری محصولات تو‏ں مالی اعانت فراہ‏م کيتی جاندی اے ، اس طرح یونیورسٹی مینجمنٹ تو‏ں آزادی برقرار رہندی ا‏‏ے۔ بعض معروف صحافیاں روپرخٹ{{'}} ادارتی بورڈ تو‏ں ابھر کر سامنے آئے.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ruprecht.de/fileadmin/pdf/Presseberichte/2007_10_07_RNZ.pdf|title=Der "ruprecht" ist Deutschlands beste Studentenzeitung|accessdate=2008-05-16|website=Rhein Neckar Zeitung online|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080530022839/http://www.ruprecht.de/fileadmin/pdf/Presseberichte/2007_10_07_RNZ.pdf|archivedate=2008-05-30}}</ref> پر ، استاداں د‏‏ی مشترکہ طلباء کونسل دے ذریعہ چلائے جانے والے تنقیدی آن لائن طلباء اخبار ''UNiMUT'' نے اکثر اس د‏ی ''تشکیل دے متنازعہ'' تے حد تو‏ں زیادہ اُتے مبنی ہونے اُتے تنقید کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://texte.ruprecht.de/zeigartikel.php?id=1437|title=UniMUT – Der Kampf geht weiter!|accessdate=2008-05-16|website=Ruprecht online}}</ref> ہیڈلبرگ جرمنی دے سب تو‏ں قدیم طلباء دے قانون جائزہ ''ہیڈلبرگ لاء جائزے دا گھر وی اے '' ۔ ایہ جریدہ ہر سمسٹر بریک دے آغاز تے اختتام اُتے سہ ماہی وچ شائع ہُندا اے ، تے ایہ پورے جرمنی وچ گردش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.studzr.de/html/menu_oben/uberuns_en.html|title=StudZR – About us|accessdate=2008-05-16|website=StudZR Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080224133537/http://www.studzr.de/html/menu_oben/uberuns_en.html|archivedate=2008-02-24}}</ref> === اسٹوڈنٹنبائنڈونگ === ہیڈلبرگ 34 طلبا کارپوریشناں د‏‏ی میزبانی کردا اے ، جو وڈی حد تک 19 ويں صدی وچ قائم ہوئے سن ۔ نگماں کچھ حد تک دے مقابلے نيں [[برادری|برادریاں]] امریکا وچ . چونکہ روايتی علامتاں ( کولیر ) کارپوریشن دے ممبران رسمی مواقع ( ''کامرس'' ) اُتے رنگین ٹوپیاں تے ربن پہندے نيں تے کچھ ہن وی روايتی تعلیمی باڑ لگیانے د‏‏ی مشق کردے نيں ، جو "زندگی دے چیلنجاں دے ''لئے''اپنے ممبراں د‏‏ی تشکیل" کردے ني‏‏‏‏ں۔ 19 ويں تے 20 واں صدی دے اوائل وچ ، کارپوریشناں نے جرمنی د‏‏ی طلبہ د‏‏ی زندگی وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اُتے ، اج کارپوریشناں وچ صرف نسبتا کم تعداد وچ طلبا شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا خود اعلان کردہ مشن تعلیمی روایات نو‏‏ں زندہ رکھنا تے زندگی دے لئی دوستی پیدا کرنا ا‏‏ے۔ پرانے شہر وچ کارپوریشنز د‏‏ی اکثر نمائندہ 19 ويں صدی د‏‏ی حویلی موجود ني‏‏‏‏ں۔ {{یونیورسٹی |ناں = ہائیڈلبرگ یونیورسٹی |مورت = Logo University of Heidelberg.svg |px = 250px |ماٹو = سکھان والی کتاب ہر ویلے کھلی ہوندی اے۔ |ٹریا = 1386 |تھاں = [[ہائیڈلبرگ]] ، جرمنی[[File:Flag of Germany.svg|30px]] | وائس چانسلر= |سٹاف = 4,196 |پڑھاکو = 26,741 |قسم = پبلک |تعلیم = پی ایچ ڈی تک |مضمون = سائنس تے آرٹس |ویب سائیٹ = [http://www.uni-heidelberg.de/] }} === نائٹ لائف === [[ہائیڈل برک|ہیڈلبرگ]] اپنے طالب علمی د‏‏ی رات د‏‏ی زندگی دے لئی کم تو‏ں کم مشہور نئيں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rhein-neckar-guide.de/heidelberg.html|title=Heidelberg night life|accessdate=2008-05-16|website=Rhein-Neckar guide|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080709045120/http://www.rhein-neckar-guide.de/heidelberg.html|archivedate=2008-07-09}}</ref> استاداں د‏‏ی کونسلاں دے ذریعہ باقاعدگی تو‏ں منعقد د‏‏ی جانے والی مختلف جماعتاں دے علاوہ ، یونیورسٹی د‏‏ی سمسٹر کھولنے تے اختتامی جماعتاں ، ہاسٹلری پارٹیاں ، تے ہیڈلبرگ دے 34 طلباء برادریاں دے شہر ، شہر تے اس تو‏ں وی زیادہ [[رائن-نیکار|میٹروپولیٹن علاقے]] ، رات د‏‏ی زندگی د‏‏ی پیش کش کردے نيں کسی وی ذائقہ تے بجٹ دے ل. یونیورسٹی اسکوائر تو‏ں متصل ہیڈلبرگ دا اک اہ‏م نائٹ لائف ڈسٹرکٹ اے ، جتھ‏ے اک پب اک دوسرے دے نال لگیا ہويا ا‏‏ے۔ جمعرات تو‏ں ، ایہ پوری رات بہت بھیڑ تے ماحول تو‏ں بھری ہوئی ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ ہیڈلبرگ دے پاس پنج وڈے ڈسکوز ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈا نیو کیمپس وچ واقع ا‏‏ے۔ [[مانہایم|ہینڈلبرگ سے]] دگنا وڈا شہر ، [[مانہایم|مین ہیم]] شہر ، اک 15 منٹ د‏‏ی ٹرین د‏‏ی سواری دا فاصلہ طے کردا اے ، تے اس تو‏ں کدرے زیادہ متنوع رات د‏‏ی زندگی د‏‏ی پیش کش کردی اے ، جس وچ مختلف قسم دے کلب تے سلاخاں نيں جو ہیدلبرگ تے مانہیم د‏‏ی طلباء برادری دونے دے نال اچھ -ی ني‏‏‏‏ں۔ . == مشہور لوک == {{Gallery|File:Pintoricchio 014.jpg|[[پائیس دوم]]|File:Georg Wilhelm Friedrich Hegel00.jpg|[[جارج ولہلم فریڈریک ہیگل]]|File:Dmitri Ivanowitsh Mendeleev.jpg|[[دمتری میندلیف]]|File:Max Weber 1894.jpg|[[میکس ویبر]]|File:Arnold J. Toynbee Anefo.jpg|[[آرنلڈ ٹائن بی]]|File:Alfred Wegener ca.1924-30.jpg|[[Alfred Wegener]]||[[Hannah Arendt]]|width=135|lines=2}} یونیورسٹی دے سابق طلباء تے استاداں وچ متعدد بانی تے [[درسی علوم|علمی مضامین دے]] علمبردار ، تے بین الاقوامی سطح اُتے شہرت پانے والے فلسفیاں ، شاعراں ، فقہاء ، [[الٰہیات|مذہبی ماہرین]] ، [[علوم فطریہ|قدرتی]] تے [[معاشرتی علوم|سماجی سائنسداناں دی]] اک وڈی تعداد شامل ا‏‏ے۔ [[نوبل انعام یافتگان د‏‏ی لسٹ بلحاظ جامعاندی وابستگی|27 نوبل انعام یافتہ]] ، گھٹ تو‏ں گھٹ 18 لیبنز لاریٹس ، تے [[اکیڈمی ایوارڈز|"آسکر" دے]] دو [[اکیڈمی ایوارڈز|فاتح]] ہیڈلبرگ یونیورسٹی تو‏ں وابستہ رہے ني‏‏‏‏ں۔ [[نوبل انعام وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ|نوبل نوبل انعام یافتہ افراد]] نے ایہ اعزاز ہیڈلبرگ وچ اپنے دور وچ حاصل کيتا۔ <ref name="Nobel"/> [[وزیر (حکومت)|جرمنی دے]] متعدد [[وزیر (حکومت)|وفاقی وزراء]] تے [[جرمنی د‏‏یاں ریاستاں|جرمن ریاستاں دے]] [[وزیر اعظم|وزرائے اعظم]] دے علاوہ [[وزیر (حکومت)|، جرمنی دے]] پنج چانسلراں نے اس یونیورسٹی وچ شرکت کيتی ، تازہ ترین ہیلمٹ کوہل ، جو "اتحاد دے چانسلر" ني‏‏‏‏ں۔ بیلجیم ، [[بلغاریہ]] ، یونان ، [[نکاراگوا]] ، [[سربیا]] ، [[تھائی لینڈ|تھائی لینڈ دے]] [[سربراہ ریاست|سربراہان]] مملکت یا [[سربراہ حکومت|حکومت]] ، اک برطانوی وارث ظاہر ، نیٹو دے سکریٹری جنرل تے [[عالمی امن دفتر|انٹرنیشنل پیس بیورو دے]] ڈائریکٹر نے وی ہڈلبرگ وچ تعلیم حاصل کيتی ا‏‏ے۔ انہاں وچ [[نوبل امن انعام|نوبل امن انعام یافتہ]] [[ایلبرٹ گوباٹ|چارلس البرٹ گوبات]] تے [[آگسٹے بیرنارٹ|آگسٹ بیئرارنٹ]] ۔ مذہب دے میدان تو‏ں وابستہ سابق یونیورسٹی تو‏ں وابستہ افراد وچ [[پائیس دوم|پوپ پیس II]] ، [[کارڈینل|کارڈینلز]] ، [[اسقف|بشپس]] تے فلپ میلانچھن تے زکریاس ارسینس دے نال [[پروٹسٹنٹ اصلاح کلیسیا|پروٹسٹنٹ اصلاحات دے]] دو اہ‏م رہنما شامل ني‏‏‏‏ں۔ قانونی پیشہ تو‏ں وابستہ یونیورسٹی تو‏ں وابستہ افراد وچ [[بین الاقوامی عدالت انصاف|بین الاقوامی عدالت انصاف دے]] صدر ، انسانی حقوق د‏‏ی یوروپی عدالت دے دو صدور ، سمندری قانون دے بین الاقوامی عدالت دے صدر ، [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت دے]] نائب صدر ، اک [[وکیل جامِع|ایڈووکیٹ جنرل]] تو‏ں اُتے جسٹس د‏‏ی یورپی عدالت وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 16 [[جج|ججاں]] د‏‏ی جرمنی د‏‏ی وفاقی آئینی عدالت ، دا صدر جسٹس فیڈرل کورٹ دے اک صدر خزانہ دے وفاقی عدالت دے اک صدر [[جرمنی د‏‏ی فیڈرل لیبر کورٹ|وفاقی لیبر کورٹ]] ، دو وکلاء جنرل جرمنی دا ، تے اک برطانوی لاء لارڈ ۔ کاروبار وچ ، ہیڈلبرگ دے سابق طلباء تے استاداں خاص طور اُتے قائم کيتا ، شریک بانی یا اے بی بی گروپ د‏‏ی سربراہی وچ ۔ استور کارپوریٹ کاروباری ادارےآں ؛ بی اے ایس ایف ؛ بی ڈی اے ؛ [[ڈیملر اے جی]] ؛ [[ڈوئچے بینک]] ؛ EADS ؛ Krupp AG ؛ [[سیمنز|سیمنز اے جی]] ؛ تے تھیسن اے جی ۔ فنون دے شعبے وچ سابق طلباء وچ کلاسیکی کمپوزر [[رابرٹ شمان]] ، فلسفیاں [[لڈ وِگ فیورباچ|لڈویگ فیوربچ]] تے [[ایڈمنڈ مونٹگمری]] ، شاعر [[جوزف فری فیر ون وان ایشینڈرف|جوزف فریئیر وون ایشرینڈر]] تے مصنفاں [[کرسچن فریڈرک ہیبل]] ، [[کرسچن فریڈرک ہیبل|گوٹ]] [[آئرین فریش|فریڈ]] [[گوٹ فرائڈ کیلر|کیلر]] ، [[آئرین فریش|آئرین فریچ]] ، [[ہینرچ ہافمین (مصنف)|ہینریچ ہوفمین]] ، [[محمد اقبال|سر محمد اقبال]] ، [[جوس رجال|جوسے سومل مواز]] ، شامل نيں ۔ ، [[ژاں پال سارتر|ژان پال]] ، [[نوبل انعام برائے ادب|ادب دے نوبل انعام یافتہ]] [[کارل سپٹلر|کارل اسٹلر]] ، تے ناول نگار جگڈا مارینی ۔ ہور مضامین وچ ہیدلبرگ دے سابق طلباء وچ ، "سائیکالوجی دا باپ" [[ولہیم وانڈٹ|ولہیم وونڈ]] ، "فزیکل کیمسٹری دا باپ" [[جے ولارڈ گبس]] ، "امریکن بشری حقوق دے والد" [[فرانز بوس]] ، [[دمتری میندلیف|دیمتری مینڈیلیف]] ، جس نے عناصر د‏‏ی [[دوری جدول|متواتر جدول]] تخلیق کيتا ، دو پہی اصول کف موجد [[کارل ڈریس]] ، [[الفریڈ ویگنر]] ، جس نے براعظم بقیہ دریافت کيتا ، ہور سیاسی تھیوریسٹ [[ہننا آرنڈٹ|ہننا آرینڈٹ]] ، صنفی نظریہ ساز [[جوڈتھ بٹلر]] ، سیاسی سائنس دان [[کارل جوآخم فریڈرک|کارل جواچم فریڈرچ]] ، تے ماہر معاشیات [[کارل مانہیم]] ، [[رابرٹ ای پارک]] تے [[ٹیلکوٹ پارسنز|ٹیلکوٹ پارسن]] ۔ فلسفیاں [[جارج ولہلم فریڈریک ہیگل|جارج ولہیم فریڈرک ہیگل]] ، [[کارل جیسپرز]] ، [[ہنس جارج گیڈامر|ہنس جارج گڈامر]] ، تے [[جورجن ہیرماس]] نے یونیورسٹی دے پروفیسرز د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ، جداں کہ علمبردار سائنسدان [[ہرمن وان ہیلمولٹز]] ، [[رابرٹ بنسن|رابرٹ ولہم بونس]] ، [[گوستااو رابرٹ کرچف|گستاو رابرٹ کرچف]] ، [[ایمل کراپیلین|ایمل کرپیلن]] ، سائنسی عہد دے بانی سن ۔ جدید معاشرتی سائنس دے بانی والد [[میکس ویبر]] جداں بقایا سماجی سائنس دان۔ موجودہ استاداں وچ [[نوبل انعام برائے فعلیات و طب وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ|طب دا نوبل انعام یافتہ شخصیتاں]] [[برٹ سیکمین|برٹ ساکمن]] (1991) تے [[ہیرالڈ زر ہاوسن|ہرالڈ زور ہوسن]] (2008)، [[نوبل انعام برائے کیمیا وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ|علم کیمیا دا نوبل انعام یافتہ]] [[سٹیفین ہیل|سٹیفین ہل]] (2014)،7 لیبنز لاریٹس ، جرمنی د‏‏ی وفاقی آئینی عدالت دے سابق جج پال کرچوف ، تے سابق ریڈیگر وولفرم شامل ني‏‏‏‏ں۔ بین الاقوامی ٹریبونل دا صدر برائے قانون ۔ == فکشن اتے مشہور سبھیاچار وچ == === ساہت === 1880 وچ [[مارک ٹوین]] نے ہائڈیلبرگ دی سٹوڈینٹ لائیپھ آف اے ٹرینپ ایبروڈ وچ شاندار ڈھنگ نال اپنے اثر ظاہر کیتے۔ اسنے یونیورسٹی دی تصویر نوں امیرشاہیاں لئی اک سکول دے روپ وچ اک چتر دے روپ وچ دکھایا، جتھے طالب علماں نے اک ڈنڈی دی جیون سٹائل دا پچھا کیتا اتے ہیڈبلبرگ دے طالب علم جیون دے سارے طالب علماں اتے اثر پایا۔<ref>{{Cite web|url=http://www.gutenberg.org/files/119/119-h/119-h.htm|title=A Tramp Abroad، By Mark Twain، Complete|website=Project Gutenberg|access-date=2008-05-16}}</ref> رابرٹ ہیئنلین دی 1964 دی ناول گلوری روڈ دے ہیرو ای۔ سی۔ گورڈن نے ہائڈلبرگ دی اک ڈگری اتے ڈائیولینگ سکاریاں دی اپنی اچھا دا ذکر کیتا اے۔ برنرہارڈ سکلنک دی اردھ-آتمکہانی 1995 دے ناول '''دِ ریڈر''<nowiki/>' وچ، ہیڈبلبرگ یونیورسٹی حصہ II دے مکھ مورت وچوں اک اے۔ اک بزرگ عورت نال اپنے تعلقاں دے قریب اک دہاکے بعد اک پراسرار انت ہویا، یونیورسٹی دے اک قانون طالب علم مائیکل برگ نے اپنے سابقہ پریمی نال دوبارہ ملاقات کیتی کیونکہ اوہ اک یدھ-اپرادھ مقدمے وچ خود نوں بچاؤندا اے، جس نوں اوہ اک سیمینار یونیورسٹی نوں اکادمی اوارڈ جیتو 2008 دی فلم 'دِ ریڈر' وچ وی پردرشت کیتا گیا اے، جس وچ [[کیٹ ونسلیٹ]]، [[ڈیوڈ کراس]] اتے رالف پھنس شامل ہن۔<ref>[[:en:Bernhard Schlink|Schlink، Bernhard]] (1995؛ English translation 1997 by Carol Brown Janeway)۔ ''The Reader''۔ Vintage International، 157. {{ISBN|978-0-679-44279-0}}۔</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0976051/|title=The Reader 2008|website=Internet Movie Database|access-date=2009-02-22}}</ref> === فلم اتے ٹیلیوژن === 1927 دی موک فلم ولپھیلمیئر میئر-پھورسٹر دی نبھاؤن والے ایلٹ ہائڈلبرگ (1903) اُتے مشتمل فلم "''The Student Prince in Old Heidelberg''" وچ روموں نووارو اتے نورا شیئرر نے کردار نبھایا، [[مارک ٹوین]] دی ہائڈلبرگ دی تصویر نوں جاری رکھیا، جو جرمن شہزادہ دی کہانی نوں درساؤندی اے، جو ہیڈبلبرگ توں پڑھن آؤندا اے۔ اتھے دا مطالعہ کرتا دی دھی نال پیار وچ ڈگدا اے۔ 20 ویں صدی دے پہلے ادھ وچ ایہہ بہت مشہور ہو گیا سی، ایہہ 19 ویں صدی دے شروع وچ اتے 20 ویں صدی دی عامَ طالب علم دی زندگی نوں درساؤندا اے، اتے اس نوں اج تک دی موک فلم یگ دی اک مہان رچنا منیا گیا اے۔<ref>{{Cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0018451/|title=The Student Prince in Old Heidelberg (1927)|publisher=[[Internet Movie Database]]|access-date=2008-05-16}}</ref> === ادب === 1880 وچ [[مارک ٹوین|مارک ٹوین نے]] مزاحیہ انداز وچ ''اے ٹرامپ بیرون ملک'' وچ ہیڈلبرگ د‏‏ی طلبہ د‏‏ی زندگی دے تاثرات نو‏‏ں تفصیل دے نال تفصیل تو‏ں دسیا۔ اس نے یونیورسٹی دے اک اشرافیہ دے لئی اسکول د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک تصویر پینٹ د‏‏ی ، جتھ‏ے طلباء نے گستاخانہ طرز زندگی دا پِچھا کيتا ، تے ہائڈلبرگ د‏‏ی پوری طالب علمی زندگی وچ طلباء کارپوریشناں دے زبردست اثر و رسوخ نو‏‏ں بیان کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.gutenberg.org/files/119/119-h/119-h.htm|title=A Tramp Abroad, By Mark Twain, Complete|accessdate=2008-05-16|website=Project Gutenberg}}</ref> [[ولیم سمرسیٹ ماگھم|ولیم سومرسیٹ موگم]] دے 1915 دے شاہکار ناول ''آف ہیومن بانڈیج وچ '' ، انہاں نے ہیڈلبرگ یونیورسٹی وچ مرکزی کردار فلپ کیری دے اک سال قیام نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے خود نوشت د‏‏ی شکل وچ بیان کيتا۔ ہیڈلبرگ نے 1934 وچ ریلیز ہونے والے اس ناول دے متعلقہ فلمی ورژن وچ وی نمایاں کيتا ( [[لیسلی ہاورڈ (اداکار)|لیسلی ہاورڈ]] نے فلپ دے طور اُتے ، تے [[بیٹی ڈیوس|بٹی ڈیوس بطور]] ملڈریڈ) ، 1946 (جس وچ پال ہنریڈ تے ایلینور پارکر مرکزی کردار وچ سن ) ، تے 1964 ( [[لارنس ہاروے|لارنس ہاروی دے]] نال تے مرکزی کردار وچ [[کم نوواک]] ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.gutenberg.org/etext/351|title=Of Human Bondage, By William Somerset Maugham, Complete|accessdate=2009-02-10|website=[[منصوبہ گوٹن برک]]}}</ref> رابرٹ ہینلن دے 1964 دے ناول ''گلوری روڈ کے'' ہیرو ای سی گورڈن نے ہیڈلبرگ تو‏ں ڈگری حاصل کرنے د‏‏ی خواہش تے اس دے نال جانے دے دوغلا پن دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ [[برنارڈڈ سلنک|برنارڈ شلنک]] دے نیم تصنیف 1995 دے ناول ''دی ریڈر وچ '' ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی پارٹ II دے مرکزی مناظر وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اک بوڑھی عورت دے نال اس دا معاملہ اک پراسرار انجام نو‏‏ں پہنچنے دے نیڑے اک دہائی دے بعد ، یونیورسٹی وچ قانون د‏‏ی طالبہ ، مائیکل برگ دا سابقہ عاشق تو‏ں دوبارہ مقابلہ ہويا کیونجے اس نے اک جنگی جرائم دے مقدمے وچ اپنا دفاع کيتا ، جس دا مشاہدہ اوہ اس دے اک حصے دے طور اُتے کردا ا‏‏ے۔ سیمینار. اس یونیورسٹی نو‏‏ں [[اکیڈمی ایوارڈز|اکیڈمی ایوارڈ تو‏ں جیتنے والی]] 2008 دے فلمی ورژن "ریڈر" وچ وی پیش کيتا گیا اے ، جس وچ [[کیٹ وینسلیٹ|کیٹ ونسلیٹ]] ، [[ڈیوڈ کروس]] تے [[رالف فیہور|رالف فینیس]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.imdb.com/title/tt0976051/|title=The Reader 2008|accessdate=2009-02-22|website=Internet Movie Database}}</ref> === فلم تے ٹیلی ویژن === 1927 د‏‏ی خاموش فلم ''دی سٹوڈنٹ پرنس انہاں اولڈ ہیڈلبرگ'' ، ولہیم میئر-فرسٹر دے ڈرامہ ''الٹ ہیڈلبرگ'' (1903) اُتے مبنی ، جس وچ رامن نوارو تے نورما شیئر نے اداکاری کيت‏ی سی ، مارک ٹوین د‏‏ی ہیڈلبرگ د‏‏ی تصویر جاری رکھی ، جس وچ اک جرمن شہزادے د‏‏ی کہانی دکھادی گئی۔ ہائڈل برگ اوتھ‏ے تعلیم حاصل کرنے دے لئی ، لیکن اپنے سر نوشی د‏‏ی بیٹی نال پیتار کردا ا‏‏ے۔ 20 واں صدی دے پہلے نصف حصے وچ بہت مشہور رہیا اے ، ایہ 19 ويں تے 20 واں صدی دے اوائل وچ عام طالب علمی د‏‏ی زندگی پیش کردا اے ، تے اج کل ایہ خاموش فلمی دور دے شاہکار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.imdb.com/title/tt0018451/|title=The Student Prince in Old Heidelberg (1927)|accessdate=2008-05-16|publisher=[[انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس]]}}</ref> [[ایم جی ایم]] دے 1954 وچ رنگین ریمیک ، ماریو لانزہ د‏‏ی آواز پیش کرنے والا <nowiki><i id="mwBJU">اسٹوڈنٹ پرنس</i></nowiki> ، اس کہانی دے سگمنڈ رومبرگ دے اوپیریٹا ورژن اُتے مبنی اے ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://musicaltheatreguide.com/composers/romberg/student_prince.htm|title=The Student Prince|accessdate=2008-05-16|website=Musical & Theatre Guide}}</ref> == ہور ویکھو == * [[قرون وسطی د‏‏ی یونیورسٹیاں د‏‏ی لسٹ]] * مشترکہ طور اُتے چلائے جانے والے پروگراماں دے لئی [[اپلائیڈ سائنسز د‏‏ی مانہیم یونیورسٹی|مین ہائم یونیورسٹی آف اپلائیڈ سائنسز]] * [[رائن-نیکار|رائن نیکر میٹروپولیٹن ایریا]] == نوٹ == {{حوالے|30em}} == حوالے == {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last=Cser |first=Andreas |title=Kleine Geschichte der Stadt Heidelberg und ihrer Universität |trans-title=Short history of the city of Heidelberg and its University|publisher= Verlag G. Braun |location=Karlsruhe |year=2007 |isbn=978-3-7650-8337-2|language=de|ref=harv}} * {{cite book |last1=Gabriel |first1=Astrid L. |title=Antiqui und Moderni |editor1-first=Albert |editor1-last=Zimmermann |publisher=Walter de Gruyter |year=1974 |isbn=978-3-11-004538-3 |chapter="Via antiqua" and "via moderna" in the fiftennth century |pages = 459–61|oclc=185583682|ref=harv}} * {{cite book |last=Remy |first=Steven P. |title=The Heidelberg Myth: The Nazification and Denazification of a German University |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge |year=2002 |isbn= 978-0-674-00933-2 |ref=harv}} * {{cite book |last=Schlusemann |first=Rita|title=Princes and princely culture, 1450–1650 |volume=1 |editor=Martin Gosman |editor2=Alasdair A. MacDonald |editor3=Arie Johan Vanderjagt |publisher=Brill |year=2003 |chapter=Power and creativity at the court of heidelberg |pages=279–294 |ref=}} * {{cite book |first1=Wolfgang U. |last1=Eckart |first2=Volker |last2=Sellin |first3=Eike |last3=Wolgast |title=Die Universität Heidelberg im Nationalsozialismus |publisher=Springer Verlag |location=Berlin |year=2006 |isbn=978-3-540-21442-7 |language=de|ref=}} * {{cite book |last=Wolgast |first=Eike |title=Die Universität Heidelberg: 1386–1986 |publisher=Springer Verlag |location=Berlin |year=1986 |isbn=978-3-540-16829-4 |language=de|ref=harv}} {{refend}} == ہور پڑھو == * {{حوالہ کتاب|title=Heidelberger Gelehrtenlexikon, Bd. 1: 1803–1932, Bd. 2: 1652–1802, Bd. 3: 1386–1651, Bd. 4: 1933–1986|last=Drüll|first=Dagmar|publisher=Springer|year=1991<!-- , 2002, 2009 -->|location=Heidelberg|language=de|orig-year=1986}} * {{حوالہ کتاب|title=Die Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg, Ansichten – Einblicke – Rückblicke|last=Happ|first=Sabine|last2=Moritz|first2=Werner|publisher=Sutton Verlag|year=2003|isbn=978-3-89702-522-6|location=Erfurt|language=de}} * {{حوالہ کتاب|url=https://heiup.uni-heidelberg.de/catalog/book/122|title=Die Alte Aula der Universität Heidelberg, hrsg. im Auftrag des Rektors|last=Hawicks|first=Heike|last2=Runde|first2=Ingo (Hgg.)|year=2016|location=Heidelberg|language=de}} * {{حوالہ کتاب|url=http://www.uni-heidelberg.de/md/uniarchiv/heidelberg_und_der_heilige_stuhl_web.pdf|title=Päpste – Kurfürsten – Professoren – Reformatoren. Heidelberg und der Heilige Stuhl von den Reformkonzilien des Mittelalters zur Reformation. Katalog zur Ausstellung im Kurpfälzischen Museum vom 21. Mai bis 22. Oktober 2017, hrsg. vom Universitätsarchiv Heidelberg sowie vom Historischen Verein zur Förderung der Calvinismusforschung e.V. und vom Kurpfälzischen Museum Heidelberg|last=Hawicks|first=Heike|last2=Runde|first2=Ingo (Hgg.)|year=2017|location=Heidelberg / Neustadt a.d.W. / Ubstadt-Weiher / Basel|language=de}} * Hawicks, Heike; Runde, Ingo (2018). "Heidelberg and the Holy See – from the Late Medieval Reform Councils to the Reformation in the Electoral Palatinate". 1517. Le università e la Riforma protestante. Studi e ricerche nel quinto anniversario delle tesi luterane (Studi e ricerche sull'università), ed. Simona Negruzzo. Bologna. pp. 33–54. ISBN 978-8815279835. * Krabusch, H. (1961). "Das Archiv der Universität Heidelberg. Geschichte und Bedeutung". Aus der Geschichte der Universität Heidelberg und Ihrer Fakultäten. Sonderbd. Der Ruperto Carola, HRSG. Von G. Hinz (in German). pp. 82–111. * {{حوالہ کتاب|title=Die Rektorbücher der Universität Heidelberg. Band I: 1386–1410. Heft III, Jürgen Miethke Protocollum Contubernii: Visitation und Rechnungspüfung von 1568–1615, Gerhard Merkel|last=Lutzmann|first=Heiner|language=en}} * Moraw, Peter (1983). "Heidelberg: Universität, Hof und Stadt im ausgehenden Mittelalter". Studien zum städtischen Bidlungswesen des späten Mittelalters und der frühen Neuzeit, HRSG. Von Bernd Moeller, Hans Patze, Karl Stackmann, Redaktion Ludger Grenzmann (Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften in Göttingen, Philol.-hist. Klasse, III.137) (in German). Göttingen. pp. 524–552. * {{حوالہ کتاب|title=Zwischen Wissenschaft und Politik. Studien zur deutschen Universitätsgeschichte. Festschrift für Eike Wolgast zum 65. Geburtstag|last=Moritz|first=Werner|year=2001|editor-last=Kohnle|editor-first=Armin|location=Stuttgart|pages=540–562|language=de|chapter=Die Aberkennung des Doktortitels an der Universität Heidelberg während der NS- Zeit|editor-last2=Engehausen|editor-first2=Frank}} * {{حوالہ کتاب|title=Die Heidelberger Universität im Mittelalter (1386–1508), Ein Stück deutscher Geschichte|last=Ritter|first=Gerhard|year=1986|isbn=978-3-533-03742-2|location=Heidelberg|language=German|orig-year=1st. Pub. 1936}} * Runde, Ingo (2013). "Das Universitätsarchiv Heidelberg. Von der parva archella zum modernen Archivbetrieb" (PDF). Universitätsarchive in Südwestdeutschland. Geschichte – Bestände – Projekte. Tagung anlässlich des 625-jährigen Jubiläums der Ersterwähnung einer Archivkiste der Universität Heidelberg zum 8. Februar 1388 (Heidelberger Schriften zur Universitätsgeschichte 1), hrsg. von Ingo Runde (in German). Heidelberg. pp. 47–71. ISBN 978-3-8253-6252-2. * {{حوالہ کتاب|title=Die Universität Heidelberg und ihre Professoren während des Ersten Weltkriegs. Beiträge zur Tagung im Universitätsarchiv Heidelberg am 6. und 7. November 2014 (Heidelberger Schriften zur Universitätsgeschichte 6)|last=Runde|first=Ingo (Hrsg.)|year=2017|isbn=978-3-8253-6695-7|location=Heidelberg|language=de}} * Runde, Ingo (2018). "Universitätsreformen in Heidelberg – Überlieferung und Erschließung". Universität – Reform. Ein Spannungsverhältnis von langer Dauer (12.-21. Jahrhundert), Tagung der Gesellschaft für Universitäts- und Wissenschaftsgeschichte, 18.-20. September 2013 in der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel (Veröffentlichungen der Gesellschaft für Universitäts- und Wissenschaftsgeschichte 14), hrsg. von Martin Kintzinger / Wolfgang Eric Wagner / Julia Crispin (in German). Basel. pp. 71–92. ISBN 978-3-7965-3793-6. * {{حوالہ کتاب|title=Das Klinikum der Universität Heidelberg und seine Institute|publisher=Springer|year=1986|isbn=978-3-540-16033-5|editor-last=Schettler|editor-first=Gotthard|location=Berlin-Heidelberg|language=de}} * {{حوالہ کتاب|title="Semper apertus", Sechshundert Jahre Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg 1386–1986, Festschrift in sechs Bänden|publisher=Springer|year=1985|editor-last=Doerr u.a.|editor-first=Wilhelm|location=Berlin-Heidelberg|language=de}} * {{حوالہ کتاب|title=Urkundenbuch der Universität Heidelberg, Bd. I-II|year=1886|editor-last=Winkelmann|editor-first=Eduard|location=Heidelberg|language=de}} == نوٹ == {{حوالے|30em}} [[گٹھ:یونیورسٹیاں]] === بارلے جوڑ === {{Commons|University of Heidelberg|ہائیڈلبرگ یونیورسٹی|position=left}} {{جرمن یونیورسٹیاں}} * {{دفتری ویب سائٹ}} ; [[ویکی ماخذ|وکی وسیلہ]] {{Commons category|Universität Heidelberg|University of Heidelberg}} * ;[[ویکی ماخذ]] * {{cite Americana|wstitle=Heidelberg University |short=x}} * {{cite Collier's|wstitle=Heidelberg University|short=x}} * {{cite Catholic Encyclopedia|wstitle=University of Heidelberg|short=x}} {{University of Heidelberg|state=expanded}} {{Navboxes|list= {{German U15}} {{German Excellence Universities}} {{League of European Research Universities}} {{Coimbra Group}} {{Universities in Germany}} {{Universities and colleges in Baden-Württemberg}} }} {{Authority control}} [[گٹھ:یورپ وچ 1386ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:چودہويں صدی وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:ہائڈلبرگ یونیورسٹی]] [[گٹھ:حوالہ نگہداشت: آرکائیو شدہ نسخہ بطور عنوان]] [[گٹھ:ممکنہ طور اُتے تریخ بیانات اُتے مشتمل تمام مضامین]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ لاطینی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[Category:جرمنی]] [[Category:جرمن یونیورسٹیاں]] nd5uft57n33zj1sw6gzf689u06yd8q3 0 20473 707138 342586 2026-05-18T14:00:55Z -wuppertaler 37643 changed one image to show more of the city 707138 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:Yellow";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>پلانکن<font>''' |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Planken. 2009-10-29 15-58-58.jpg|250px]] |-|- align="center" |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Liechtenstein-Planken.svg|200px]] |-|- align="center" |- | [[دیس]]:|| [[لیختنشٹاین]][[File:Flag of Liechtenstein.svg|25px]] |- | [[تھاں]]: || 5.3 مربع کلومیٹر |- | لوک گنتی: || 421 |- |} '''پلانکن''' [[یورپ]] دے اک [[دیس]] [[لیختنشٹاین]] دی [[اک]] میونسپلٹی اے۔ == بارلے جوڑ == {{Commons|Category:Planken|پلانکن|position=left}} *[http://www.planken.li] ویب سائیٹ {{لیختنشٹاین دیاں میونسپلٹیاں}} [[Category:لیختنشٹاین دیاں میونسپلٹیاں]] [[Category:لیختنشٹاین]] 2mrd8101ektetddlb425lkxlaju0ea6 0 53438 707144 706679 2026-05-18T16:22:11Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707144 wikitext text/x-wiki اjیہ '''لسٹ قنون ساز اسمبلیاں بلحاظ ملک''' (List of legislatures by country) اے۔ == لسٹ قانون ساز اسمبلیاں == === ماورائے قوم قانون ساز اسمبلیاں=== {|class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" !تنظیم !ناں ایوان !درجہ ایوان !مدت (سال) !ووٹنگ نظام !نشستاں !آبادی فی نشست !خام ملکی پیداوار فی نشست (ملین امریکی ڈالر) !جوڑ |- |{{flagcountry|European Union}} |[[یورپی پارلیمنٹ]]<ref>Article 7(3) [http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/12007L/htm/C2007306EN.01015001.htm Treaty of Lisbon: Protocol ON THE APPLICATION OF THE PRINCIPLES OF SUBSIDIARITY AND PROPORTIONALITY]</ref> |[[یک ایوانیت]] |5 |براہ راست, [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |754 |667,761 |20,983 |[http://www.europarl.europa.eu/ europarl.europa.eu] |- |[[افریقی اتحاد]] |[[پین افریقی پارلیمنٹ]] |[[یک ایوانیت]] |5 |براہ راست (appointed by 47 of 53 national legislatures) |265 |3,974,098.11 |14.180 |[http://www.pan-africanparliament.org/ pan-africanparliament.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626085723/http://www.pan-africanparliament.org/ |date=2012-06-26 }} |- |[[File:Flag of the Central American Integration System.svg|23x15px]] [[وسطی امریکی ادغام نظام]] |[[وسطی امریکی پارلیمنٹ]] |[[یک ایوانیت]] |ملک کے مطابق منحصر |براہ راست, [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |120 |426,274.46 |2,651.175 |[http://www.parlacen.int parlacen.int] |} === لسٹ اقوام متحدہ دے رکن دیساں دیاں قانون ساز اسمبلیاں=== {| class="sortable wikitable" |-bgcolor="#cccccc" !ملک !مقننہ دا مجموعی ناں !ناں ایوان !سطح ایوان !مدت (سام) !ووٹنگ نظام !نشستاں !آبادی فی نشست ![[خام ملکی پیداوار]] فی نشست (ملین امریکی ڈالر) !جوڑ |- |rowspan=2|{{flagcountry|افغانستان}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی افغانستان|قومی اسمبلی]]<ref name="not">Native name not available</ref> |[[House of the People (افغانستان)|House of the People]] (ولسي جرګه ''Wolesi Jirga'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[Single non-transferable vote]] |249 |122,168 |119 |[http://wj.parliament.af/ wj.parliament.af] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160220011312/http://wj.parliament.af/ |date=2016-02-20 }} |- |[[House of Elders]] (مشرانوجرګه ''Meshrano Jirga'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |3, 4 and 5 |[[majority rule|majority]] and appointed by the President |102 |298,234 |291 |[http://mj.parliament.af/ mj.parliament.af] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303201549/http://mj.parliament.af/ |date=2016-03-03 }} |- |{{flagcountry|البانیہ}} | |[[اسمبلی البانیہ]] (''Kuvendi i Shqipërisë'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |140 |20,226 |177 |[http://www.parlament.al/ parlament.al] |- |rowspan=2|{{flagcountry|الجزائر}} |rowspan=2|[[پارلیمان الجزائر|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[عوامی قومی اسمبلی]] (''al-Majlis al-Sha'abi al-Watani'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |6 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |462 |80,303 |439 |[http://www.apn-dz.org/ apn-dz.org] |- |[[کونسل Nation]] (''al-Majlis al-Umma'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |indirect vote and appointed by the President |144 |257,638 |1,830 |[http://www.majliselouma.dz/ majliselouma.dz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111024200323/http://www.majliselouma.dz/ |date=2011-10-24 }} |- |{{flagcountry|انڈورا}} | |[[General کونسل Valleys]] (Consell General de les Valls) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |28 |2,789 |161 |[http://www.consellgeneral.ad/ consellgeneral.ad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160229121927/http://www.consellgeneral.ad/ca/../ |date=2016-02-29 }} |- |{{flagcountry|انگولا}} | |[[قومی اسمبلی انگولا|قومی اسمبلی]] (Assembleia Nacional) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |220 |84,081 |525 |[http://www.parlamento.ao/ parlamento.ao] |- |rowspan=2|{{flagcountry|اینٹیگوا تے باربوڈا}} |rowspan=2|[[پارلیمان اینٹیگوا تے باربوڈا|پارلیمان]]<ref name="head">The [[head of state]] is a constituent part of the parliament too.</ref> |[[ایوان نمائندگان اینٹیگوا تے باربوڈا|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[first-past-the-post]] |19 |4,305 |82 |[http://www.ab.gov.ag/article_details.php?id=194&category=66 ab.gov.ag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928191020/http://www.ab.gov.ag/article_details.php?id=194&category=66 |date=2013-09-28 }} |- |[[سینٹ اینٹیگوا تے باربوڈا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the Governor-General |17 |4,811 |92 |[http://www.ab.gov.ag/article_details.php?id=189&category=66 ab.gov.ag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930024724/http://www.ab.gov.ag/article_details.php?id=189&category=66 |date=2015-09-30 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|ارجنٹائن}} |rowspan=2|[[رجنٹائن قومی کانگریس]] (Congreso de la Nación ارجنٹائن) |[[Argentine Chamber of Deputies|Chamber of Deputies of the Nation]] (Cámara de Diputados de la Nación) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |257 |156,097 |2,787 |[http://www.diputados.gov.ar/ diputados.gov.ar] |- |[[ارجنٹائن سینٹ|سینٹ قومی]] (Senado de la Nación) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |براہ راست ووٹ |72 |557,181 |9,950 |[http://www.senado.gov.ar/ senado.gov.ar] |- |{{flagcountry|آرمینیا}} | |[[قومی اسمبلی آرمینیا|قومی اسمبلی]] (Ազգային Ժողով ''Azgayin Zhoghov'') |[[یک ایوانیت]] |5 |براہ راست ووٹ تے [[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |131 |24,902 |136 |[http://www.parliament.am/ parliament.am] |- |rowspan=2|{{flagcountry|آسٹریلیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان آسٹریلیا]]<ref name="head"/> |[[آسٹریلیائی ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |3 |preferential [[instant-runoff voting]] |150 |154,200 |6,096 |[http://www.aph.gov.au/About_پارلیمان/House_of_Representatives aph.gov.au] |- |[[آسٹریلیائی سینٹ|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |[[single transferable vote]] |76 |304,342 |12,032 |[http://www.aph.gov.au/About_پارلیمان/سینٹ aph.gov.au] |- |rowspan=2|{{flagcountry|آسٹریا}} |rowspan=2|[[وفاقی اسمبلی آسٹریا|وفاقی اسمبلی]] (Bundesversammlung) |[[قومی کونسل (آسٹریا)|قومی کونسل]] (Nationalrat) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[mixed-member proportional representation]] |183 |43,895 |1,923 |[http://www.parlament.gv.at/ENGL/PERK/NRBRBV/NR/ parlament.gv.at] |- |[[وفاقی کونسل (آسٹریا)|فیڈرل کونسل]] (Bundesrat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 and 6 |appointed by state parliaments |62 |129,563 |5,677 |[http://www.parlament.gv.at/ENGL/PERK/NRBRBV/BR/ parlament.gv.at] |- |{{flagcountry|آذربائیجان}} | |[[قومی اسمبلی آذربائیجان|قومی اسمبلی]] (''Milli Məclis'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |125 |73,320 |744 |[http://www.meclis.gov.az/ meclis.gov.az] |- |rowspan=2|{{flagicon|بہاماس}} [[بہاماس]] |rowspan=2|[[پارلیمان بہاماس|پارلیمان]] |[[ایوان اسمبلی بہاماس|ایوان اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[majority rule]] |38 |9,326 |283 |[http://www.بہاماس.gov.bs/wps/portal/public/!ut/p/b0/04_Sj9CPykssy0xPLMnMz0vMAfGjzOKNDdx9HR1NLHzdTQ3MDDxDA3wcA8w9jPwNTfULsh0VAStkWXU!/?1dmy&urile=wcm%3Apath%3A/MOF_Content/internet/The+Government/Government/The+Government/Legislative/The+House+of+اسمبلی/ بہاماس.gov.bs] |- |[[سینٹ بہاماس|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the [[Governor-General of بہاماس|Governor-General]] |16 |22,103 |674 |[http://www.بہاماس.gov.bs/wps/portal/public/!ut/p/b0/04_Sj9CPykssy0xPLMnMz0vMAfGjzOKNDdx9HR1NLHzdTQ3MDDxDA3wcA8w9jPwNTfULsh0VAStkWXU!/?1dmy&urile=wcm%3Apath%3A/MOF_Content/internet/The+Government/Government/The+Government/Legislative/The+سینٹ/ بہاماس.gov.bs] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بحرین}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی بحرین|قومی اسمبلی]]<ref name="not"/> |[[کونسل Representatives of بحرین|اسمبلی Representatives]] (''Majlis an-nuwab'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |40 |30,864 |777 |[http://www.nuwab.gov.bh/ nuwab.gov.bh] |- |[[Consultative کونسل بحرین|Consultative اسمبلی]] (''Majlis al-shura'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |appointed by the king |40 |30,864 |777 |[http://www.shura.gov.bh/ shura.gov.bh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071218172642/http://www.shura.gov.bh/ |date=2007-12-18 }} |- |{{flagcountry|بنگلہ دیش}} | |[[Jatiyo Sangshad|House of the Nation]] (জাতীয় সংসদ ''Jatiyo Sangshad'') |[[یک ایوانیت]] |5 |[[majority rule|majority]] |350 |466,909 |818 |[http://www.parliament.gov.bd/ parliament.gov.bd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160517040401/http://www.parliament.gov.bd/ |date=2016-05-17 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|بارباڈوس}} |rowspan=2|[[پارلیمان بارباڈوس|پارلیمان]] |[[ایوان اسمبلی بارباڈوس|ایوان اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |30 |9,486 |216 |[http://www.بارباڈوسparliament.com/the_house_of_assembly.php بارباڈوسparliament.com] |- |[[سینٹ بارباڈوس|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |گورنر جنرل سے تعینات |21 |13,551 |309 |[http://www.بارباڈوسparliament.com/the_senate.php بارباڈوسparliament.com] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بیلاروس}} |rowspan=2|[[پارلیمان بیلاروس|قومی اسمبلی]] (Нацыянальны сход ''Nacyjanaĺny schod'') |[[نمائندگان چیمبر بیلاروس|نمائندگان چیمبر]] (Палата прадстаўнікоў ''Palata pradstaŭnikoŭ'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |110 |85,997 |1,288 |[http://www.house.gov.by/ house.gov.by] |- |[[کونسل Republic of بیلاروس|کونسل Republic]] (Савет Рэспублікі ''Saviet Respubliki'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |elected by regional councils and appointed by the President |64 |147,773 |2,215 |[http://www.sovrep.gov.by/ sovrep.gov.by] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408024251/http://www.sovrep.gov.by/ |date=2015-04-08 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|بیلجیم}} |rowspan=2|[[بیلجئیم وفاقی پارلیمان|وفاقی پارلیمان]] (Federaal Parlement / Parlement fédéral / Föderales Parlament) |[[نمائندگان چیمبر (بیلجیم)|نمائندگان چیمبر]]<br> (Kamer van Volksvertegenwoordigers / Chambre des Représentants / Abgeordnetenkammer) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |150 |74,000 |2,897 |[http://www.lachambre.be/ lachambre.be] |- |[[سینٹ (بیلجیم)|سینٹ]] (Senaat / Sénat / Senat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |elected by regional parliaments |60 |185,000 |7,242 |[http://www.senate.be/ senate.be] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بیلیز}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی بیلیز|قومی اسمبلی]] |[[ایوان نمائندگان بیلیز|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |31 |10,748 |90 |[http://nationalassembly.gov.bz/index.php/hor-lowerhouse nationalassembly.gov.bz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040705/http://nationalassembly.gov.bz/index.php/hor-lowerhouse |date=2016-03-04 }} |- |[[سینٹ بیلیز|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |گورنر جنرل سے تعینات |12 |27,766 |233 |[http://nationalassembly.gov.bz/index.php/senate-upperhouse nationalassembly.gov.bz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223307/http://nationalassembly.gov.bz/index.php/senate-upperhouse |date=2016-03-03 }} |- |{{flagcountry|بینن}} | |[[قومی اسمبلی بینن|قومی اسمبلی]] (Assemblée Nationale) |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |83 |115,648 |176 |[http://www.gouv.bj/institutions/assemblee-nationale gouv.bj] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بھوٹان}} |rowspan=2|[[پارلیمان بھوٹان]]<ref name="native">The native name is also used in English.</ref> |[[قومی اسمبلی بھوٹان|قومی اسمبلی]] (རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ། ''Gyelyong Tshogdu'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |47 |15,072 |91 |[http://www.nab.gov.bt/ nab.gov.bt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080413201546/http://www.nab.gov.bt/ |date=2008-04-13 }} |- |[[قومی کونسل بھوٹان|قومی کونسل]] (རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ། ''Gyelyong Tshogde'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |[[majority rule|majority]] and appointed by the king |25 |28,337 |171 |[http://www.nationalcouncil.bt/ nationalcouncil.bt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090810033532/http://www.nationalcouncil.bt/ |date=2009-08-10 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|بولیویا}} |rowspan=2|[[کثیر قومی مجلس قانون ساز اسمبلی]] (Asamblea Legislativa Plurinacional) |[[Chamber of Deputies of بولیویا|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[majority rule|majority]] and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |130 |83,905 |391 |[http://www.diputados.bo/ diputados.bo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160225184046/http://www.diputados.bo/ |date=2016-02-25 }} |- |[[سینٹ بولیویا|Chamber of Senators]] (Cámara de Senadores) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |36 |302,993 |1,414 |[http://www.senado.bo/ senado.bo] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بوسنیا و ہرزیگووینا}} |rowspan=2|[[پارلیمانی اسمبلی بوسنیا و ہرزیگووینا|پارلیمانی اسمبلی]] ({{Not a typo|Parlamentarna}} Skupština) |[[ایوان نمائندگان (بوسنیا و ہرزیگووینا)|ایوان نمائندگان]] ('Представнички Дом / Predstavnički Dom) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |42 |91,422 |753 |[http://www.parlament.ba/sadrzaj/domovi/predstavnicki_dom/default.aspx?id=20408&langTag=en-US&pril=b parlament.ba] |- |[[ایوان عوام (بوسنیا تے ہرزیگووینا)|ایوان عوام]] (Dom Naroda) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |appointed by lower-level parliaments and assemblies |15 |255,982 |2,109 |[http://www.parlament.ba/sadrzaj/domovi/dom_naroda/default.aspx?id=20428&langTag=en-US&pril=b parlament.ba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322113049/https://www.parlament.ba/sadrzaj/domovi/dom_naroda/default.aspx?id=20428&langtag=en-us&pril=b |date=2016-03-22 }} |- |{{flagcountry|بوٹسوانا}} |[[پارلیمان بوٹسوانا]] |[[قومی اسمبلی (بوٹسوانا)|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ, majority party and appointed by the President |63 |32,211 |471 |[http://www.parliament.gov.bw/ parliament.gov.bw] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090628185105/http://www.parliament.gov.bw/ |date=2009-06-28 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|برازیل}} |rowspan=2|[[قومی کانگریس برازیل|قومی کانگریس]] (کانگریس) |[[Chamber of Deputies of برازیل|Chamber of Deputies]] (Câmara dos Deputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |513 |371,798 |4,471 |[http://www.camara.leg.br/ camara.leg.br] |- |[[وفاقی سینٹ برازیل|وفاقی سینٹ]] (Senado Federal) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |8 |[[majority rule|majority]] |81 |2,354,724 |28,320 |[http://www.senado.leg.br/ senado.leg.br] |- |{{flagcountry|برونائی}} | |[[Legislative کونسل برونائی|Legislative کونسل]]<ref name="not"/> |[[یک ایوانیت]] |no timeframe |مقبول ووٹ and appointed by the sultan |36 |11,355 |582 |[http://www.majlis-mesyuarat.gov.bn/ majlis-mesyuarat.gov.bn] |- |{{flagcountry|بلغاریہ}} | |[[قومی اسمبلی (بلغاریہ)|قومی اسمبلی]] (Народно събрание ''Narodno sabranie'') |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |240 |30,685 |420 |[http://parliament.bg/ parliament.bg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173026/http://parliament.bg/ |date=2016-03-03 }} |- |{{flagcountry|برکینا فاسو}} | |[[قومی اسمبلی (برکینا فاسو)|قومی اسمبلی]] (Assemblée Nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |111 |126,281 |198 |[http://www.an.bf/ an.bf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060128181938/http://www.an.bf/ |date=2006-01-28 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|برما}} (میانمار) |rowspan=2|[[اسمبلی یونین]] (''Pyidaungsu Hluttaw'') |[[ایوان نمائندگان (برما)|ایوان نمائندگان]] (''Pyithu Hluttaw'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the military |440 |137,000 |187 |[http://www.pyithuhluttaw.gov.mm/ pyithuhluttaw.gov.mm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190421034848/https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/ |date=2019-04-21 }} |- |[[House of Nationalities]] (''Amyotha Hluttaw'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the military |224 |269,107 |369 | |- |rowspan=2|{{flagcountry|برونڈی}} |rowspan=2|[[پارلیمان برونڈی|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[قومی اسمبلی (برونڈی)|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |براہ راست ووٹ and appointment by electoral commission |118 |74,570 |43 |[http://www.assemblee.bi/ assemblee.bi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130412210823/http://www.assemblee.bi/ |date=2013-04-12 }} |- |[[سینٹ برونڈی|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |indirect vote and appointment by ethnic groups |49 |179,577 |105 |[http://www.senat.bi/ senat.bi] |- |rowspan=2|{{flagcountry|کمبوڈیا}} | rowspan="2" |[[پارلیمان کمبوڈیا|پارلیمان]] (សភាតំណាងរាស្ត្រ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា) |[[قومی اسمبلی (کمبوڈیا)|قومی اسمبلی]] (រដ្ឋសភាជាតិ; ''Rotsaphea'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |123 |108,852 |272 |[http://www.national-assembly.org.kh/ national-assembly.org.kh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111102063446/http://www.national-assembly.org.kh/ |date=2011-11-02 }} |- |[[سینٹ کمبوڈیا|سینٹ]] (ព្រឹទ្ធសភា; ''Protsaphea'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the monarch, elected by the قومی اسمبلی and commune councils |61 |219,490 |548 |[http://www.senate.gov.kh/ senate.gov.kh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150215203403/http://www.senate.gov.kh/ |date=2015-02-15 }} |- |- |rowspan=2|{{flagcountry|کیمرون}} |rowspan=2|[[پارلیمان کیمرون|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی (کیمرون)|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |180 |97,021 |262 |[http://www.assemblenationale.cm/ assemblenationale.cm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090805071905/http://www.assemblenationale.cm/ |date=2009-08-05 }} |- |[[سینٹ (کیمرون)|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |Indirect vote (70), appointed (30) |100 |174,638 |472 |[http://www.ipu.org/parline-e/reports/2054_A.htm ipu.org] |- |rowspan=2|{{flagcountry|کینیڈا}} |rowspan=2|[[پارلیمان کینیڈا|پارلیمان]] (Parlement) |[[Canadian House of Commons|House of Commons]] (Chambre des communes) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 years, unless elections are called earlier |[[First-past-the-post voting]] |308 |108,690 |4,532 |[http://www.parl.gc.ca/ parl.gc.ca] |- |[[Canadian سینٹ|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |Until age 75, or resigns. |گورنر جنرل سے تعینات |105 |318,825 |13,296 |{{URL|sen.parl.gc.ca}} |- |{{flagcountry|کیپ ورڈی}} | |[[قومی اسمبلی (کیپ ورڈی)|قومی اسمبلی]] ({{Not a typo|Asembleia}} Nacional) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |72 |4,990 |20 |[http://www.parlamento.cv/ parlamento.cv] |- |{{flagcountry|وسطی افریقی جمہوریہ}} | |[[قومی اسمبلی (وسطی افریقی جمہوریہ)|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[two-round system|run-off]] [[majority rule|majority]] |100 |38,951 |36 |[http://www.assembleenationale-rca.org/ assembleenationale-rca.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305061020/http://www.assembleenationale-rca.org/ |date=2016-03-05 }} |- |{{flagcountry|چاڈ}} | | [[قومی اسمبلی چاڈ|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[majority rule|majority]] and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |155 |66,640 |126 | |- |rowspan=2|{{flagcountry|چلی}} |rowspan=2|[[قومی کانگریس چلی|قومی کانگریس]] (Congreso Nacional) |[[Chamber of Deputies of چلی|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |120 |145,021 |2,496 |[http://www.camara.cl/ camara.cl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070709224906/http://www.camara.cl/legis/down/lorgcon.pdf |date=2007-07-09 }} |- |[[سینٹ چلی|سینٹ Republic]] (Senado de la República) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |8 |مقبول ووٹ |38 |457,963 |7,885 |[http://www.senado.cl/ senado.cl] |- |{{flagcountry|چین}} | |[[National People's کانگریس]] ({{lang|zh-cn|全国人民代表大会}} ''Quánguó Rénmín Dàibiǎo Dàhuì'')<ref>The PRC has also a [[Chinese People's Political Consultative Conference]] ({{lang|zh-cn|中国人民政治协商会议}} ''Zhōngguó Rénmín Zhèngzhì Xiéshāng Huìyì''), which is a political advisory body but not a legislature.</ref> |[[یک ایوانیت]] |5 |elected by municipal, regional and provincial congresses, and People's Liberation Army |2,987 |448,518 |3,783 |[http://www.npc.gov.cn/ npc.gov.cn] |- |rowspan=2|{{flagcountry|کولمبیا}} |rowspan=2|[[کانگریس کولمبیا|کانگریس]] (Congreso) |[[ایوان نمائندگان کولمبیا|ایوان نمائندگان]] (Cámara de Representantes) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |166 |279,556 |2,843 |[http://www.camararep.gov.co/ camararep.gov.co] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060806122006/http://camararep.gov.co/ |date=2006-08-06 }} |- |[[سینٹ کولمبیا|سینٹ]] (Senado) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |مقبول ووٹ |102 |454,964 |4,627 |[http://www.senado.gov.co/ senado.gov.co] |- |{{flagcountry|کوموروس}} | |[[اسمبلی یونین کوموروس|اسمبلی یونین]] (Assemblée de la Union) |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and elected by local assemblies |33 |24,181 |25 |[http://www.auc.km/ auc.km] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030135504/http://www.auc.km/ |date=2009-10-30 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|جمہوری لوکراج کانگو}} [[جمہوری لوکراج کانگو]] |rowspan=2|[[پارلیمان جمہوری لوکراج کانگو|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[قومی اسمبلی جمہوری لوکراج کانگو|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |500 |143,425 |50 |[http://www.assemblee-nationale.cd/ assemblee-nationale.cd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150721234858/http://www.assemblee-nationale.cd/ |date=2015-07-21 }} |- |[[سینٹ جمہوری لوکراج کانگو|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |elected by provincial assemblies |108 |664,008 |233 |[http://www.senat.cd/ senat.cd] |- |rowspan=2|{{flagicon|جمہوریہ کانگو}} [[جمہوریہ کانگو]] |rowspan=2|[[پارلیمان جمہوریہ کانگو|پارلیمان]] (Parlement) |[[قومی اسمبلی جمہوریہ کانگو|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |153 |28,537 |119 |[http://www.assemblee-nationale.cg/ assemblee-nationale.cg] |- |[[سینٹ Republic of Congo|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |indirect vote |52 |83,966 |350 | |- |{{flagcountry|کوسٹاریکا}} | |[[Legislative اسمبلی کوسٹاریکا|Legislative اسمبلی]] (Asamblea Legislativa) |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |57 |75,468 |965 |[http://www.asamblea.go.cr/ asamblea.go.cr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317030255/http://asamblea.go.cr/ |date=2011-03-17 }} |- |{{flagcountryآئیوری کوسٹ}} | |[[قومی اسمبلی آئیوری کوسٹ|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[majority rule|majority]] |70 |294,529 |515 |[http://www.anci.ci/ anci.ci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301225555/http://www.anci.ci/ |date=2012-03-01 }} |- |{{flagcountry|کروشیا}} | |[[کروشیائی پارلیمان|کروشیائی اسمبلی]]<ref name="native"/> (Hrvatski sabor) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |151 |28,414 |532 |[http://www.sabor.hr/ sabor.hr] |- |{{flagcountry|کیوبا}} | |[[قومی اسمبلی People's Power]] (Asamblea Nacional del Poder Popular) |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and approval by special candidacy commissions |614 |18,308 |185 |[http://www.parlamentocubano.cu/ parlamentocubano.cu] |- |{{flagcountry|قبرص}} | |[[ایوان نمائندگان قبرص|ایوان نمائندگان]] (Βουλή των Αντιπροσώπων ''Vouli Antiprosópon'' / Temsilciler Meclisi)<ref>Also: Temsilciler Meclisi</ref> |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ by Greek and Turkish Cypriots |59 |18,632 |402 |[http://www.parliament.cy/ parliament.cy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160223193749/http://parliament.cy/ |date=2016-02-23 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|چیک جمہوریہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان چیک جمہوریہ]] (Parlament České republiky) |[[Chamber of Deputies of the چیک جمہوریہ|Chamber of Deputies]] (Poslanecká sněmovna) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |200 |52,811 |1,424 |[http://www.psp.cz/ psp.cz] |- |[[سینٹ چیک جمہوریہ|سینٹ]] (Senát) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |مقبول ووٹ |81 |130,397 |3,517 |[http://www.senat.cz/ senat.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110224013846/http://www.senat.cz/ |date=2011-02-24 }} |- |{{flagcountry|ڈنمارک}} | |[[Folketing|پارلیمان]]<ref name="native"/> (Folketing) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[mixed member proportional representation|mixed]] |179 |30,969 |1,154 |[http://www.ft.dk/ ft.dk] |- |{{flagcountry|جبوتی}} | |[[قومی اسمبلی جبوتی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |65 |12,587 |35 |[http://www.assemblee-nationale.dj/ assemblee-nationale.dj] |- |{{flagcountry|ڈومینیکا}} | |[[ایوان اسمبلی ڈومینیکا|ایوان اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |21 |3,394 |46 |[http://www.ڈومینیکا.gov.dm/cms/index.php?q=node/13 ڈومینیکا.gov.dm] |- |rowspan=2|{{flagcountry|جمہوریہ ڈومینیکن}} |rowspan=2|[[کانگریس جمہوریہ ڈومینیکن|قومی کانگریس]] (Congreso Nacional) |[[Chamber of Deputies of the جمہوریہ ڈومینیکن|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |183 |51,520 |510 |[http://www.camaradediputados.gob.do/ camaradediputados.gob.do] |- |[[سینٹ جمہوریہ ڈومینیکن|سینٹ]] (Senado) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |مقبول ووٹ |32 |293,088 |2,918 |[http://www.senado.gov.do/ senado.gov.do] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108005719/http://www.senado.gov.do/ |date=2005-11-08 }} |- |{{flagcountry|مشرقی تیمور}} | |[[National پارلیمان مشرقی تیمور|National پارلیمان]] (Parlamento Nacional) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |65 |16,408 |146 |[http://www.parlamento.tl/ parlamento.tl] |- |{{flagcountry|ایکواڈور}} | |[[قومی اسمبلی ایکواڈور|قومی اسمبلی]] (Asamblea Nacional) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |124 |116,802 |1,028 |[http://www.asambleanacional.gob.ec/ asambleanacional.gob.ec] |- |{{flagcountry|مصر}} |[[پارلیمان مصر|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[People's اسمبلی (مصر)|People's اسمبلی]] (مجلس الشعب ''Majilis Al-Sha’ab'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |508 |150,983 |1,021 |[http://www.parliament.gov.eg/ parliament.gov.eg] |- |{{flagcountry|ایل سیلواڈور}} | |[[Legislative اسمبلی ایل سیلواڈور|Legislative اسمبلی]] (Asamblea Legislativa) |[[یک ایوانیت]] |3 |مقبول ووٹ |84 |68,382 |530 |[http://www.asamblea.gob.sv/ asamblea.gob.sv] |- |rowspan=2|{{flagcountry|استوائی گنی}} |rowspan=2|[[پارلیمان استوائی گنی]] |[[Chamber of People's Representatives]] (''Cámara de Representantes del Pueblo'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[Party-list proportional representation]] |100 |16,220 |172 |[http://presidencia-ge.org/index.php/es/parlamento presidencia-ge.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160122120035/http://presidencia-ge.org/index.php/es/parlamento |date=2016-01-22 }} |- |[[سینٹ (استوائی گنی)|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |مقبول ووٹ (55) and appointed by the President (15) |70 |23,171 |246 | |- |{{flagcountry|اریتریا}} | |[[قومی اسمبلی اریتریا|قومی اسمبلی]] (''Hagerawi Baito'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |104 |50,878 |38 | |- |{{flagcountry|استونیا}} | |[[Riigikogu|State اسمبلی]]<ref name="native"/> (Riigikogu) |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |101 |12,814 |270 |[http://www.riigikogu.ee/ riigikogu.ee] |- |rowspan=2|{{flagcountry|ایتھوپیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان ایتھوپیا|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[House of People's Representatives]]<br> (የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ''Yehizbtewekayoch Mekir Bet'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |547 |135,134 |173 |[http://www.ethiopar.net/ ethiopar.net] |- |[[House of Federation]] (የፌዴሬሽን ምክር ቤት ''Yefedereshn Mekir Bet'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |elected by State assemblies |112 |659,986 |847 |[http://www.hofایتھوپیا.org/ hofایتھوپیا.org] |- |{{flagcountry|فجی}} | |[[پارلیمان فجی|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |50 |16,745 |82 |[https://web.archive.org/web/20120717002957/http://www.parliament.gov.fj/main/index.html Archive] |- |{{flagcountry|فنلینڈ}} | |[[پارلیمان فنلینڈ|پارلیمان]] (Eduskunta)<ref>Also: Riksdag</ref> |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |200 |25,900 |978 |[http://www.eduskunta.fi/ eduskunta.fi] |- |rowspan=2|{{flagcountry|فرانس}} |rowspan=2|[[پارلیمان فرانس|پارلیمان]] (Parlement) |[[French قومی اسمبلی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[majority rule|majority]] |577 |113,258 |3,843 |[http://www.assemblee-nationale.fr/ assemblee-nationale.fr] |- |[[French سینٹ|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |electoral college |348 |187,787 |6,373 |[http://www.senat.fr/ senat.fr] |- |rowspan=2|{{flagcountry|گیبون}} |rowspan=2|[[پارلیمان گیبون|پارلیمان]] (Parlement) |[[قومی اسمبلی گیبون|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |121 |12,190 |203 |[http://www.assemblee.ga/ assemblee.ga] |- |[[سینٹ گیبون|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |elected by municipal councils and departmental assemblies |102 |14,460 |240 |[http://www.senatگیبون.net/ senatگیبون.net] |- |{{flagcountry|Gambia, The}} | |[[قومی اسمبلی Gambia|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |53 |25,673 |65 |[http://www.assembly.gov.gm/ assembly.gov.gm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160226165835/http://www.assembly.gov.gm/ |date=2016-02-26 }} |- |{{flagcountry|جارجیا}} | |[[پارلیمان جارجیا]] (საქართველოს პარლამენტი ''Sak'art'velos Parlamenti'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] and [[majority rule|majority]] |150 |29,794 |163 |[http://www.parliament.ge/ parliament.ge] |- |rowspan=2|{{flagcountry|جرمنی}} | |[[Bundestag|Federal دیت]]<ref name="native"/> (Bundestag) |[[ایوان زیریں|زیریں]] (not officially) |4 |[[majority rule|majority]] and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |620 |131,934 |4,998 |[http://www.bundestag.de/ bundestag.de] |- | |[[Bundesrat of جرمنی|Federal کونسل]]<ref name="native"/> (Bundesrat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] (not officially) | |elected by state governments |69 |1,185,501 |44,914 |[http://www.bundesrat.de/ bundesrat.de] |- |{{flagcountry|گھانا}} | |[[پارلیمان گھانا|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] |4 |[[majority rule|majority]] |228 |106,286 |328 |[http://www.parliament.gh/ parliament.gh] |- |{{flagcountry|یونان}} | |[[Hellenic پارلیمان]]<ref name="native"/> (Βουλή των Ελλήνων ''Vouli ton Ellinon'') |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |300 |35,958 |981 |[http://www.hellenicparliament.gr/ hellenicparliament.gr] |- |rowspan=2|{{flagcountry|گریناڈا}} |rowspan=2|[[پارلیمان گریناڈا|پارلیمان]] |[[ایوان نمائندگان گریناڈا|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |15 |7,333 |96 |[http://www.gov.gd/departments/parliament.html gov.gd] |- |[[سینٹ گریناڈا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the government and by the leader of opposition |13 |8,461 |111 |[http://www.gov.gd/departments/parliament.html gov.gd] |- |{{flagcountry|گوئٹے مالا}} | |[[کانگریس گوئٹے مالا|کانگریس Republic]] (Congreso de la República) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |158 |80,557 |472 |[http://www.congreso.gob.gt/ congreso.gob.gt] |- |valign=top|{{flagcountry|جمہوریہ گنی}} | |[[قومی اسمبلی جمہوریہ گنی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |114 |88,227 |100 | |- |{{flagcountry|گنی بساؤ}} | |[[National People's اسمبلی گنی بساؤ|National People's اسمبلی]] (Assembleia Nacional Popular) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |100 |13,454 |19 |[http://www.anpguinebissau.org/ anpguinebissau.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303192451/http://www.anpguinebissau.org/ |date=2016-03-03 }} |- |{{flagcountry|گیانا}} | |[[قومی اسمبلی گیانا|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |65 |11,583 |88 |{{URL|parliament.gov.gy}} |- |rowspan=2|{{flagcountry|ہیٹی}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی ہیٹی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[Chamber of Deputies of ہیٹی|Chamber of Deputies]] (Chambre des Députés) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |99 |98,181 |124 |[http://www.parlementہیٹیen.ht/ parlementہیٹیen.ht] |- |[[سینٹ ہیٹی|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 | |30 |323,997 |412 |[http://www.parlementہیٹیen.ht/ parlementہیٹیen.ht] |- |{{flagcountry|ہونڈوراس}} | |[[کانگریس ہونڈوراس|قومی کانگریس]] (Congreso Nacional) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |128 |58,823 |278 |[http://www.congresonacional.hn/ congresonacional.hn] |- |{{flagcountry|مجارستان}} | |[[قومی اسمبلی مجارستان|قومی اسمبلی]] (Országgyűlés) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]]<br>and [[Scorporo]] |386 |25,860 |506 |[http://www.mkogy.hu/ mkogy.hu] |- |{{flagcountry|آئس لینڈ}} | |[[Althing|اسمبلی All]]<ref name="native"/> (Alþingi) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[mixed member proportional representation|mixed]] |63 |5,080 |196 |[http://www.althingi.is/ althingi.is] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بھارت}} |rowspan=2|[[پارلیمان بھارت|پارلیمان]] (संसद Sansad) |[[لوک سبھا|House of the People]]<ref name="native"/> (लोक सभा Lok Sabha) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |552 |2,192,379 |8,075 |{{URL|loksabha.gov.in}} |- |[[راجیہ سبھا|کونسل States]]<ref name="native"/> (राज्य सभा Rajya Sabha) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |appointed by the President and elected members of the states and territories |250 |4,840,773 |17,831 |{{URL|rajyasabha.nic.in}} |- |rowspan=2|{{flagcountry|انڈونیشیا}} |rowspan=2|[[عوامی مشاورتی اسمبلی]] (Majelis Permusyawaratan Rakyat) |[[People's Representative کونسل]] (Dewan Perwakilan Rakyat) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |560 |423,972 |2,008 |[http://www.dpr.go.id/ dpr.go.id] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204074445/http://www.dpr.go.id/ |date=2012-02-04 }} |- |[[Regional Representatives کونسل]] (Dewan Perwakilan Daerah) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |[[Single non-transferable vote]] |132 |1,798,669 |8,520 |[http://www.dpd.go.id/ dpd.go.id] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161203091543/http://www.dpd.go.id/ |date=2016-12-03 }} |- |{{flagcountry|ایران}} | | [[Majlis of ایران|اسمبلی]]<ref name="native"/> (مجلس ''Majlis'') |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |290 |259,136 |3,414 |[http://www.majlis.ir/ majlis.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170925083151/http://www.majlis.ir/ |date=2017-09-25 }} |- |{{flagcountry|عراق}} | |[[کونسل Representatives of عراق]]<ref name="native"/> (مجلس النواب العراقي ''Majlis Al-Niwab Al-عراقi'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |325 |95,782 |392 |[http://www.parliament.iq/ parliament.iq] |- |rowspan=2|{{flagicon|جمہوریہ آئرلینڈ}} [[Republic of جمہوریہ آئرلینڈ|جمہوریہ آئرلینڈ]] |rowspan=2|[[Oireachtas Éireann|پارلیمان]]<ref name="native"/> (Oireachtas) |[[Dáil Éireann|ایوان نمائندگان جمہوریہ آئرلینڈ]] (Dáil Éireann)<ref name="native"/> |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |Proportional Representation Single Transferable Vote |166 |27,640 |1,093 |[http://www.oireachtas.ie/parliament/about/dail/ oireachtas.ie] |- |[[Seanad Éireann|سینٹ جمہوریہ آئرلینڈ]]<ref name="native"/> (Seanad Éireann) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the prime minister and elected by universities |60 |76,470 |3,026 |[http://www.oireachtas.ie/parliament/about/seanad/ oireachtas.ie] |- |{{flagcountry|اسرائیل}} | |[[Knesset|اسمبلی]]<ref name="native"/> (כנסת ''Knesset'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |120 |61,768 |1,960 |[https://www.knesset.gov.il/ knesset.gov.il] |- |rowspan=2|{{flagcountry|اطالیہ}} |rowspan=2|[[Italian پارلیمان|پارلیمان]] (Parlamento) |[[Chamber of Deputies of اطالیہ|Chamber of Deputies]] (Camera dei Deputati) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |630 |94,556 |2,931 |[http://www.camera.it/ camera.it] |- |[[Italian سینٹ|سینٹ Republic]] (Senato della Repubblica) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] and appointed by the President |315 |189,112 |5,863 |[http://www.senato.it/ senato.it] |- |rowspan=2|{{flagcountry|جمیکا}} |rowspan=2|[[پارلیمان جمیکا|پارلیمان]] |[[ایوان نمائندگان جمیکا|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |63 |45,860 |392 |rowspan=2|[http://www.japarliament.gov.jm/ japarliament.gov.jm] |- |[[سینٹ جمیکا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |گورنر جنرل سے تعینات |20 |144,459 |1,237 |- |rowspan=2|{{flagcountry|جاپان}} |rowspan=2|[[دیت جاپان|دیت]] (国会 ''Kokkai'') |[[ایوان نمائندگان جاپان|ایوان نمائندگان]] (衆議院 ''Shūgiin'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] and [[majority rule|majority]] |480 |266,783 |9,250 |[http://www.shugiin.go.jp/ shugiin.go.jp] |- |[[House of کونسلlors of جاپان|House of کونسلlors]] (参議院 ''Sangiin'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |242 |529,157 |18,348 |[http://www.sangiin.go.jp/ sangiin.go.jp] |- |rowspan=2|{{flagcountry|اردن}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی اردن|قومی اسمبلی]] (مجلس الأمة ''Majlis al-Umma'') |[[Chamber of Deputies of اردن|اسمبلی Deputies]] (مجلس النواب ''Majlis al-Nuwaab'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[Single non-transferable vote]] |120 |46,760 |307 |[http://www.representatives.jo/ representatives.jo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119123228/http://www.representatives.jo/ |date=2016-01-19 }} |- |[[سینٹ اردن|اسمبلی Senators]] (مجلس الأعيان ''Majlis al-Aayan'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |appointed by the monarch |60 |93,520 |614 |[http://www.senate.jo/ senate.jo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218174749/http://www.senate.jo/ |date=2020-02-18 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|قازقستان}} |rowspan=2|[[پارلیمان قازقستان|پارلیمان]] (''Parlamenti'') |[[Mazhilis|اسمبلی]]<ref name="native"/> (''Mazhilis'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 | |77 |207,854 |2,815 |[http://www.parlam.kz/kk/mazhilis parlam.kz] |- |[[سینٹ قازقستان|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |appointed by the President and elected by local assemblies |47 |340,527 |4,612 |[http://www.parlam.kz/en/senate parlam.kz] |- |rowspan=2|{{flagcountry|کینیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان کینیا|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی (کینیا)|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[Parallel voting|parallel]] |349 |126,182 |118 |rowspan=2|[http://www.parliament.go.ke/ parliament.go.ke] |- |[[سینٹ کینیا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |67 |657,278 |614 |- |{{flagcountry|کیریباتی}} | |[[ایوان اسمبلی کیریباتی|ایوان اسمبلی]] (Maneaba ni Maungatabu) |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ and appointed by Rabi کونسل Leaders |46 |2,239 |13 |[http://www.parliament.gov.ki/ parliament.gov.ki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706182920/http://www.parliament.gov.ki/ |date=2011-07-06 }} |- |{{flagicon|شمالی کوریا}} [[شمالی کوریا]] | |[[Supreme People's اسمبلی]] (최고인민회의 ''Ch'oe-go In-min Hoe-ŭi'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |687 |36,390 |58 | |- |{{flagicon|جنوبی کوریا}} [[جنوبی کوریا]] | |[[قومی اسمبلی Korea|قومی اسمبلی]] (국회 ''Gukhoe'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[majority rule|majority]] and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |300 |166,691 |5,180 |[http://korea.na.go.kr/ korea.na.go.kr] |- |{{flagcountry|کویت}} | |[[قومی اسمبلی کویت|قومی اسمبلی]] (مجلس الأمة ''Majlis al-Umma'') |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ and appointed by the prime minister |50 |71,328 |3,070 |[http://www.kna.kw/ kna.kw] |- |{{flagcountry|کرغیزستان}} | |[[Supreme کونسل کرغیزستان|Supreme کونسل]] (''Joghorku Keneš'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |120 |44,690 |109 |[http://www.kenesh.kg/ kenesh.kg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160218103847/http://www.kenesh.kg/ |date=2016-02-18 }} |- |{{flagcountry|لاؤس}} | |[[قومی اسمبلی لاؤس|قومی اسمبلی]] (''Sapha Heng Xat'') |[[یک ایوانیت]] |5 |[[one-party state]] [[بندفہرست]] |115 |48,148 |151 |[http://www.na.gov.la/ na.gov.la] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304010400/http://www.na.gov.la/ |date=2011-03-04 }} |- |{{flagcountry|لٹویا}} | |[[Saeima|پارلیمان]]<ref name="native"/> (Saeima) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |100 |20,703 |349 |[http://www.saeima.lv/ saeima.lv] |- |{{flagcountry|لبنان}} | |[[پارلیمان لبنان|اسمبلی Deputies]] (مجلس النواب ''Majlis an-Nuwwab'')<ref>Also: قومی اسمبلی (Assemblée Nationale)</ref> |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |128 |33,000 |480 |[http://www.lp.gov.lb/ lp.gov.lb] |- |rowspan=2|{{flagcountry|لیسوتھو}} |rowspan=2|[[پارلیمان لیسوتھو|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی لیسوتھو|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |120 |16,927 |31 |[http://www.parliament.ls/assembly/ parliament.ls] |- |[[سینٹ لیسوتھو|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by principal chiefs and by the ruling party |33 |61,556 |115 |[http://www.parliament.ls/senate/ parliament.ls] |- |rowspan=2|{{flagcountry|لائبیریا}} |rowspan=2|[[مجلس قانون ساز لائبیریا|مجلس قانون ساز]] |[[ایوان نمائندگان لائبیریا|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |6 |[[majority rule|majority]] |73 |47,624 |24 |[http://legislature.gov.lr/house legislature.gov.lr] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121219233214/http://legislature.gov.lr/house |date=2012-12-19 }} |- |[[سینٹ لائبیریا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |9 |[[majority rule|majority]] |30 |115,896 |58 |[http://legislature.gov.lr/senate legislature.gov.lr] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121219211511/http://legislature.gov.lr/senate |date=2012-12-19 }} |- |{{flagcountry|لیبیا}} | |[[کونسل Deputies]] ( مجلس النواب ''{{transl|ar|Majlis an-Nuwwab}}'') |[[یک ایوانیت]] | | |200 |28,353 |187 |[http://www.hor.ly/ hor.ly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092752/http://www.hor.ly/ |date=2014-10-22 }} |- |{{flagcountry|لیختینستائن}} | |[[Landtag of لیختینستائن|دیت]]<ref name="native"/> (Landtag) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |25 |1,451 |201 |[http://www.landtag.li/ landtag.li] |- |{{flagcountry|لتھووینیا}} | |[[Seimas|پارلیمان]]<ref name="native"/> (Seimas) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |141 |21,658 |436 |[http://www.lrs.lt/ lrs.lt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160221203826/http://www.lrs.lt/ |date=2016-02-21 }} |- |{{flagcountry|لکسمبرگ}} | |[[Chamber of Deputies of لکسمبرگ|Chamber of Deputies]] (D'Chamber)<ref>Also: Chambre des Députés</ref> |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |60 |8,484 |687 |[http://www.chd.lu/ chd.lu] |- |{{flagicon|مقدونیہ}} [[Republic of مقدونیہ|مقدونیہ, Republic of]] | |[[اسمبلی Republic of مقدونیہ|اسمبلی]] (Собрание ''Sobranie'') |[[یک ایوانیت]] | | |123 |16,736 |173 |[http://www.sobranie.mk/ sobranie.mk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|مڈغاسکر}} |rowspan=2|[[پارلیمان مڈغاسکر|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[قومی اسمبلی مڈغاسکر|قومی اسمبلی]] (Antenimieram-Pirenena)<ref>Also: Assemblée nationale</ref> |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |160 |137,078 |127 |[http://www.assemblee-nationale.mg/ assemblee-nationale.mg] |- |[[سینٹ مڈغاسکر|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |33 |664,430 |618 |[http://www.senat.mg/ senat.mg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060104022529/http://www.senat.mg/ |date=2006-01-04 }} |- |{{flagcountry|ملاوی}} | |[[قومی اسمبلی ملاوی|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |[[First-past-the-post]] |194 |76,809 |71 |[http://www.parliament.gov.mw/ parliament.gov.mw] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318111252/https://www.parliament.gov.mw/ |date=2020-03-18 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|ملائشیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان ملائشیا|پارلیمان]] (Parlimen) |[[ایوان نمائندگان ملائشیا|ایوان نمائندگان]]<ref>Literally, People's Hall</ref> (Dewan Rakyat) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |First-past-the-post |222 |127,631 |2,014 |[http://www.parlimen.gov.my/maklumat-umum.html?uweb=dr parlimen.gov.my] |- |[[سینٹ ملائشیا|سینٹ]]<ref>Literally, Nation's Hall</ref>(Dewan Negara) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |3 |26 appointed by the [[State Legislative Assemblies]], 2 for each state and 44 appointed by the [[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ]], of which 4 are for the [[Federal Territories (ملائشیا)|Federal Territories]]. |70 |404,773 |6,389 |[http://www.parlimen.gov.my/maklumat-umum.html?uweb=dn parlimen.gov.my] |- |{{flagcountry|مالدیپ}} | |[[Majlis of the مالدیپ|اسمبلی]]<ref name="native"/> (Majlis) |[[یک ایوانیت]] |5 |First-past-the-post |77 |4,266 |36 |[http://www.majlis.gov.mv/ majlis.gov.mv] |- |{{flagcountry|مالی}} | |[[قومی اسمبلی مالی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |4 |147 elected in single or multi-member constituencies, using a runoff system. 13 elected by overseas Malians. |160 |90,732 |111 |[http://www.assemblee-nationale.insti.ml/ assemblee-nationale.insti.ml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329050441/http://www.assemblee-nationale.insti.ml/ |date=2016-03-29 }} |- |{{flagcountry|مالٹا}} | |[[ایوان نمائندگان مالٹا|ایوان نمائندگان]] (Kamra tad-Deputati) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[Single transferable vote]] |69 |5,950 |155 |[http://www.parlament.mt/ parlament.mt] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20110910105909/http://www.parlament.mt/ |date=2011-09-10 }} |- |{{flagcountry|جزائر مارشل}} | |[[مجلس قانون ساز جزائر مارشل|مجلس قانون ساز]] (Nitijela) |[[یک ایوانیت]] |4 |Single and multi-member constituencies |33 |2,060 |4 |[http://www.rminitijela.org/ rminitijela.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080630091545/http://www.rminitijela.org/ |date=2008-06-30 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|موریتانیہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان موریتانیہ|پارلیمان]] (''Barlamene'') |[[قومی اسمبلی موریتانیہ|قومی اسمبلی]] (''Al Jamiya al-Wataniyah'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[Runoff election]] |81 |37,888 |87 |[http://www.assembleenationale.mr/ assembleenationale.mr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303114737/http://www.assembleenationale.mr/ |date=2016-03-03 }} |- |[[سینٹ موریتانیہ|اسمبلی Senators]] (''Majlis al-Shuyukh'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |Election by communal councillors |56 |56,803 |126 |[http://www.senat.mr/ senat.mr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140325105208/http://www.senat.mr/ |date=2014-03-25 }} |- |{{flagcountry|موریشس}} | |[[قومی اسمبلی موریشس|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 | |70 |17,614 |275 |[http://www.gov.mu/portal/site/اسمبلیSite gov.mu] |- |rowspan=2|{{flagcountry|میکسیکو}} |rowspan=2|[[کانگریس میکسیکو|کانگریس یونین]] (Congreso de la Unión) |[[Chamber of Deputies of میکسیکو|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |3 |[[Parallel voting]]: [[Largest remainder method]] ([[Hare quota]]) (200 seats) / FPTP (300 seats) |500 |227,821 |3,323 |[http://www.diputados.gob.mx/ diputados.gob.mx] |- |[[سینٹ میکسیکو|Chamber of Senators]] (Cámara de Senadores) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |[[Parallel voting]]: [[Largest remainder method]] ([[Hare quota]]) |128 |889,926 |12,981 |[http://www.senado.gob.mx/ senado.gob.mx] |- |{{flagicon|FSM}} [[مائکرونیشیا|مائکرونیشیا, Federated States of]] | |[[کانگریس مائکرونیشیا|کانگریس]] |[[یک ایوانیت]] |4 |10 by [[FPTP]] and 4 by [[Proportional representation]] |14 |7,642 |25 |[http://www.fsmcongress.fm/ fsmcongress.fm] |- |{{flagcountry|مالدووا}} | |[[پارلیمان Republic of مالدووا|پارلیمان]] (Parlamentul) |[[یک ایوانیت]] | | |101 |33,498 |118 |[http://www.parlament.md/ parlament.md] |- |{{flagcountry|موناکو}} | |[[قومی کونسل موناکو|قومی کونسل]] (Conseil National) |[[یک ایوانیت]] | | |24 |1,473 |227 |[http://www.conseil-national.mc/ conseil-national.mc] |- |{{flagcountry|منگولیا}} | |[[State Great Khural|State Great اسمبلی]]<ref>In English State Great Khural is used too.</ref> (Улсын Их Хурал ''Ulsyn Ich-Chural'') |[[یک ایوانیت]] | | |76 |36,245 |174 |[http://www.parliament.mn/ parliament.mn] |- |{{flagcountry|مونٹینیگرو}} | |[[پارلیمان مونٹینیگرو|اسمبلی]] (Skupština / Скупштина) |[[یک ایوانیت]] | | |81 |7,719 |88 |[http://www.skupstina.me/ skupstina.me] |- |rowspan=2|{{flagcountry|مراکش}} |rowspan=2|[[پارلیمان مراکش|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[اسمبلی Representatives of مراکش|اسمبلی Representatives]] (''Majlis al-Nuwab'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |325 |100,444 |500 |[http://www.parlement.ma/ parlement.ma] |- |[[اسمبلی کونسلlors]] (''Majlis al-Mustasharin'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |270 |120,905 |602 |[http://conseiller.ma/ conseiller.ma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517065352/http://conseiller.ma/ |date=2014-05-17 }} |- |{{flagcountry|موزمبیق}} | |[[اسمبلی Republic of موزمبیق|اسمبلی Republic]] (Assembleia da República) |[[یک ایوانیت]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |250 |85,588 |95 |[http://www.parlamento.org.mz/ parlamento.org.mz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130427005233/http://www.parlamento.org.mz/ |date=2013-04-27 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|نمیبیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان نمیبیا|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی نمیبیا|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |78 |26,923 |201 |[http://www.parliament.gov.na/national_assembly/national_assembly.php parliament.gov.na] |- |[[قومی کونسل نمیبیا|قومی کونسل]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |26 |80,769 |605 |[http://www.parliament.gov.na/national_council/national_council.php parliament.gov.na] |- |{{flagcountry|ناورو}} | |[[پارلیمان ناورو|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | | |18 |521 |3 |[http://www.ناوروgov.nr/parliament ناوروgov.nr] |- |{{flagcountry|نیپال}} | |[[نیپالese Constituent اسمبلی|Constituent اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |601 |44,294 |62 |[http://www.parliament.gov.np/ parliament.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304032139/http://www.parliament.gov.np/ |date=2016-03-04 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|نیدرلینڈز}} |rowspan=2|[[ریاستی جرنل نیدرلینڈز|ریاستی جرنل]] (Staten-Generaal) |[[ایوان نمائندگان نیدرلینڈز|ایوان نمائندگان]] (Tweede Kamer, ''Second Chamber'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |150 |111,533 |4,693 |[http://www.tweedekamer.nl/ tweedekamer.nl] |- |[[سینٹ نیدرلینڈز|سینٹ]] (Eerste Kamer, ''First Chamber'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |75 |223,066 |9,387 |[http://www.eerstekamer.nl/ eerstekamer.nl] |- |{{flagcountry|نیوزی لینڈ}} | |[[نیوزی لینڈ ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان]] |[[یک ایوانیت]] | |[[mixed-member proportional representation]] |120 |33,566 |1,018 |[http://www.parliament.nz/ parliament.nz] |- |{{flagcountry|نکاراگوا}} | |[[قومی اسمبلی نکاراگوا|قومی اسمبلی]] (Asamblea Nacional) |[[یک ایوانیت]] | | |92 |64,034 |205 |[http://www.asamblea.gob.ni/ asamblea.gob.ni] |- |{{flagcountry|نائجر}} | |[[قومی اسمبلی نائجر|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] | | |113 |139,210 |102 |[http://www.assemblee.ne/ assemblee.ne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070818033526/http://www.assemblee.ne/ |date=2007-08-18 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|نائجیریا}} |rowspan=2|[[Nigerian قومی اسمبلی|قومی اسمبلی]] |[[Nigerian ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |360 |388,898 |1,148 |[http://www.nass.gov.ng/ nass.gov.ng] |- |[[Nigerian سینٹ|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |109 |1,284,436 |3,792 |[http://www.nassnig.org nassnig.org] |- |{{flagcountry|ناروے}} | |[[Storting|Great اسمبلی]]<ref name="native"/> (Storting) |[[یک ایوانیت]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[mixed member proportional representation|mixed]] |169 |29,785 |1,573 |[http://www.stortinget.no/en/ stortinget.no] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سلطنت عمان}} |rowspan=2|[[کونسل سلطنت عمان]] |''[[Consultative اسمبلی سلطنت عمان|Consultative اسمبلی]]''<ref>The Consultative اسمبلی has only consultative tasks</ref> (''Majlis al-Shura'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |84 |33,017 |973 |[http://www.shura.om/ shura.om] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081031222619/http://www.shura.om/ |date=2008-10-31 }} |- |''[[کونسل State of سلطنت عمان|اسمبلی State]]''<ref>The اسمبلی State has only consultative tasks</ref> (''Majlis al-Dawla'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |83 |33415 |985 |[http://www.omanet.om/english/government/majlis.asp omanet.om] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081026020335/http://www.omanet.om/english/government/majlis.asp |date=2008-10-26 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|پاکستان}} |rowspan=2|[[پارلیمان پاکستان]] (پارلیمنٹ) |[[قومی اسمبلی پاکستان|قومی اسمبلی]] (ایوان زیریں پاکستان) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |336 |537,023 |1,454 |[http://www.na.gov.pk/ na.gov.pk] |- |[[سینٹ پاکستان|سینٹ]] (ایوانِ بالا)<ref>[[:ur:ایوانِ بالا]]</ref> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |104 |1,735,000 |4,697 |[http://www.senate.gov.pk/ senate.gov.pk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|پلاؤ}} |rowspan=2|[[پلاؤ قومی کانگریس|قومی کانگریس]] (Olbiil era Kelulau) |[[House of Delegates of پلاؤ|House of Delegates]]<ref name="not"/> |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |[[majority rule]] |16 |1,309 |17 |rowspan=2|[http://palaugov.org/ palaugov.org] |- |[[سینٹ پلاؤ|سینٹ]]<ref name="not"/> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |[[majority rule]] |9 |2,328 |31 |- |{{flagcountry|پاناما}} | |[[قومی اسمبلی پاناما|قومی اسمبلی]] (Asamblea Nacional) |[[یک ایوانیت]] | | |71 |47,969 |712 |[http://www.asamblea.gob.pa/ asamblea.gob.pa] |- |{{flagcountry|پاپوا نیو گنی}} | |[[National پارلیمان پاپوا نیو گنی|National پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | | |109 |56,766 |154 |[http://www.parliament.gov.pg/ parliament.gov.pg] |- |rowspan=2|{{flagcountry|پیراگوئے}} |rowspan=2|[[کانگریس پیراگوئے|کانگریس]] (Congreso) |[[Chamber of Deputies of پیراگوئے|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |80 |80,681 |441 |[http://www.diputados.gov.py/ diputados.gov.py] |- |[[سینٹ پیراگوئے|Chamber of Senators]] (Cámara de Senadores) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |45 |143,434 |785 |[http://www.senado.gov.py/ senado.gov.py] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130328220656/http://www.senado.gov.py/ |date=2013-03-28 }} |- |{{flagcountry|پیرو}} | |[[کانگریس پیرو|کانگریس Republic]] (Congreso de la República) |[[یک ایوانیت]] | | |130 |217,082 |2,322 |[http://www.congreso.gob.pe/ congreso.gob.pe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060113012952/http://www.congreso.gob.pe/organizacion/pleno.asp?mode=Pleno |date=2006-01-13 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|فلپائن}} |rowspan=2|[[کانگریس فلپائن|کانگریس]] (Kongreso) |[[ایوان نمائندگان فلپائن|ایوان نمائندگان]] (Kapulungán ng mga Kinatawán / Mababang Kapulungán / Cámara de Representantes) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |3 |[[بندفہرست]] and [[first-past-the-post]] |292 |355,393 |1,365 |[http://www.congress.gov.ph/ congress.gov.ph] |- |[[سینٹ فلپائن|سینٹ]] (Senado / Mataás na Kapulungán) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |[[Plurality-at-large voting|bloc voting]] |24 |4,323,958 |16,267 |[http://www.senate.gov.ph/ senate.gov.ph] |- |rowspan=2|{{flagcountry|پولینڈ}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی Republic of پولینڈ|قومی اسمبلی]] (Zgromadzenie Narodowe)<ref name="zgromadzenie">Name used only on those rare occasions when both houses sit together</ref> |[[Sejm of the Republic of پولینڈ|Sejm (دیت)]]<ref name="native"/> (Sejm) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |460 |83,697 |1,677 |[http://www.sejm.gov.pl/ sejm.gov.pl] |- |[[سینٹ Republic of پولینڈ|سینٹ]] (Senat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |[[majority]] |100 |385,010 |7,716 |[http://www.senat.gov.pl/ senat.gov.pl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090711100525/http://www.senat.gov.pl/ |date=2009-07-11 }} |- |{{flagcountry|پرتگال}} | |[[اسمبلی Republic (پرتگال)|اسمبلی Republic]] (Assembleia da República) |[[یک ایوانیت]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |230 |45,920 |1,082 |[http://www.parlamento.pt/ parlamento.pt] |- |{{flagcountry|قطر}} | |''[[Consultative اسمبلی قطر|Consultative اسمبلی]]''<ref>The Consultative اسمبلی has only consultative task</ref> (''Majlis ash-Shura'') |[[یک ایوانیت]] | | |35 |52,958 |5,200 | |- |rowspan=2|{{flagcountry|رومانیہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان رومانیہ|پارلیمان]] (Parlamentul) |[[Chamber of Deputies of رومانیہ|Chamber of Deputies]] (Camera Deputaţilor) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |326 |58,416 |819 |[http://www.cdep.ro/ cdep.ro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160224191941/http://www.cdep.ro/ |date=2016-02-24 }} |- |[[سینٹ رومانیہ|سینٹ]] (Senat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |137 |139,005 |1,950 |[http://www.senat.ro/ senat.ro] |- |rowspan=2|{{flagcountry|روس}} |rowspan=2|[[وفاقی اسمبلی روس|وفاقی اسمبلی]] (Федеральное Собрание ''Federalnoye Sobraniye'') |[[State Duma]]<ref name="native"/> (Государственная Дума ''Gosudarstvennaya Duma'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |450 |318,000 |5,296 |[http://www.duma.gov.ru/ duma.gov.ru] |- |[[Federation کونسل روس|Federation کونسل]] (Совет Федерации ''Sovet Federatsii'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |166 |862,048 |14,357 |[http://www.council.gov.ru/ council.gov.ru] |- |rowspan=2|{{flagcountry|روانڈا}} |rowspan=2|[[پارلیمان روانڈا|پارلیمان]] (Inteko Ishinga Amategeko) |[[Chamber of Deputies of روانڈا|Chamber of Deputies]] (Umutwe w'Abadepite) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |80 |146,121 |171 |[http://www.parliament.gov.rw/chamber-of-deputies/ parliament.gov.rw] |- |[[سینٹ روانڈا|سینٹ]] (Umutwe wa Sena) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |26 |449,603 |526 |[http://www.parliament.gov.rw/senate/ parliament.gov.rw] |- |{{flagcountry|سینٹ کیٹز}} | |[[قومی اسمبلی سینٹ کیٹز|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |15 |3,686 |58 | |- |rowspan=2|{{flag|سینٹ لوسیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان سینٹ لوسیا|پارلیمان]] |[[ایوان اسمبلی سینٹ لوسیا|ایوان اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |17 |10,221 |123 | |- |[[سینٹ سینٹ لوسیا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |11 |15,796 |191 | |- |{{flagcountry|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}} | |[[ایوان اسمبلی سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز|ایوان اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |21 |5,714 |59 | |- |{{flagcountry|سامووا}} | |[[Fono|Legislative اسمبلی]]<ref name="native"/> (Fono) |[[یک ایوانیت]] | | |49 |3,965 |22 |[http://www.parliament.gov.ws/ parliament.gov.ws] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050723010429/http://www.parliament.gov.ws/ |date=2005-07-23 }} |- |{{flagcountry|سان مارینو}} | |[[Grand and General کونسل]] (Consiglio Grande e Generale) |[[یک ایوانیت]] | | |60 |536 |18 |[http://www.consigliograndeegenerale.sm/ consigliograndeegenerale.sm] |- |{{flagcountry|ساؤ ٹومے و پرنسپے}} | |[[قومی اسمبلی ساؤ ٹومے و پرنسپے|قومی اسمبلی]] (Assembleia Nacional) |[[یک ایوانیت]] | | |55 |3,330 |6 |[http://www.parlamento.st/ parlamento.st] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430035407/http://www.parlamento.st/ |date=2011-04-30 }} |- |{{flagcountry|سعودی عرب}} | |''[[Consultative اسمبلی سعودی عرب|Consultative اسمبلی]]''<ref>The appointed Consultative اسمبلی has only legislative tasks</ref> (''Majlis ash-Shura'') |[[یک ایوانیت]] | | |150 |189,175 |4,551 |[http://www.shura.gov.sa/ shura.gov.sa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090217110621/http://shura.gov.sa/ |date=2009-02-17 }} |- |{{flagcountry|سینیگال}} |[[پارلیمان سینیگال|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی (سینیگال)|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 | |150 |85,701 |167 |[http://www.assemblee-nationale.sn/ assemblee-nationale.sn] |- |{{flagcountry|سربیا}} | |[[قومی اسمبلی Republic of سربیا|قومی اسمبلی]] (Народна скупштина / Narodna Skupština) |[[یک ایوانیت]] | | |250 |28,482 |315 |[http://www.parlament.gov.rs/ parlament.gov.rs] |- |{{flagcountry|سیچیلیس}} | |[[قومی اسمبلی سیچیلیس|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |31 |2,709 |72 | |- |{{flagcountry|سیرالیون}} | |[[پارلیمان سیرالیون|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | | |124 |40,136 |41 |[http://www.sl-parliament.org/ sl-parliament.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123191313/http://www.sl-parliament.org/ |date=2016-01-23 }} |- |{{flagcountry|سنگاپور}} | |[[پارلیمان سنگاپور|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | |[[first-past-the-post]] ([[Member of پارلیمان|MP]]) and appointed by the [[President of سنگاپور|President]] ([[Nominated Member of پارلیمان|NMP]]) |99 |52,360 |3,180 |[http://www.parliament.gov.sg/ parliament.gov.sg] |- |{{flagcountry|سلوواکیہ}} | |[[قومی کونسل سلوواکیہ|قومی کونسل]] (Národná rada) |[[یک ایوانیت]] | | |150 |35,980 |846 |[http://www.nrsr.sk/ nrsr.sk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سلووینیا}} |rowspan=2|[[سلووینیاn پارلیمان|پارلیمان]] (Državni zbor Republike Slovenije) |[[قومی اسمبلی (سلووینیا)|قومی اسمبلی]] (Državni zbor) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |90 |22,779 |643 |[http://www.dz-rs.si/ dz-rs.si] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225184239/http://www.dz-rs.si/ |date=2011-02-25 }} |- |[[قومی کونسل (سلووینیا)|قومی کونسل]] (Državni svet)<ref>{{cite book |url=http://dk.fdv.uni-lj.si/dela/Lakota-Igor.PDF |title=Sistem nepopolne dvodomnosti v slovenskem parlamentu (diplomska naloga) |trans_title=The system of incomplete bicameralism in the سلووینیاn پارلیمان (diploma thesis) |page=62 |first=Igor |last=Lakota |year=2006 |accessdate=16 December 2010 |publisher=Faculty of Social Sciences, University of Ljubljana |language=سلووینیاn |quote=Opinions differ, however the majority of domestic experts agree that the قومی کونسل may be regarded as the upper house, but the bicameralism is distinctively incomplete.}}</ref> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |40 |51,254 |1,447 |[http://www.ds-rs.si/ ds-rs.si] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160225103717/http://www.ds-rs.si/ |date=2016-02-25 }} |- |{{flagcountry|جزائر سلیمان}} | |[[National پارلیمان جزائر سلیمان|National پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | | |50 |10,460 |34 |[http://www.parliament.gov.sb/ parliament.gov.sb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195817/http://www.parliament.gov.sb/ |date=2016-03-03 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|صومالیہ}} |rowspan=2|[[وفاقی پارلیمان صومالیہ|وفاقی پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[House of the People of صومالیہ|House of the People]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |Appointed |275 |36,675 |21 |[http://www.parliament.gov.so/index.php/en/ parliament.gov.so] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131108105542/http://www.parliament.gov.so/index.php/en/ |date=2013-11-08 }} |- |[[Upper House (صومالیہ)|[[ایوانِ بالا|بالا]] House]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |Not established yet, powers exercised by the House of the People |56 |180,100 |103 | |- |rowspan=2|{{flagcountry|جنوبی افریقہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان جنوبی افریقہ|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی جنوبی افریقہ|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |400 |126,466 |1,387 |[http://www.parliament.gov.za/live/content.php?Item_ID=33 parliament.gov.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421124617/http://www.parliament.gov.za/live/content.php?Item_ID=33 |date=2012-04-21 }} |- |[[قومی کونسل Provinces]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |90 |562,075 |6,168 |[http://www.parliament.gov.za/live/content.php?Item_ID=34 parliament.gov.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080412031940/http://www.parliament.gov.za/live/content.php?Item_ID=34 |date=2008-04-12 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|جنوبی سوڈان}} |rowspan=2|[[قومی مجلس قانون ساز (جنوبی سوڈان)|قومی مجلس قانون ساز]] |[[National Legislative اسمبلی (جنوبی سوڈان)|قومی مجلس قانون ساز اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |170 |48,591 |81 |[http://www.goss.org/index.php/legislative-assembly goss.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306081107/http://www.goss.org/index.php/legislative-assembly |date=2016-03-06 }} |- |[[کونسل States (جنوبی سوڈان)|کونسل States]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |Appointed by President |50 |165,210 |276 |[http://www.goss.org/index.php/legislative-assembly/council-of-states goss.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306081107/http://www.goss.org/index.php/legislative-assembly/council-of-states |date=2016-03-06 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|ہسپانیہ}} |rowspan=2|[[Cortes Generales|عمومی عدالتیں]]<ref name="native"/> (Cortes Generales) |[[Spanish کانگریس Deputies|کانگریس Deputies]] (Congreso de los Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |350 |131,894 |4,038 |[http://www.congreso.es/ congreso.es] |- |[[Spanish سینٹ|سینٹ]] (Senado) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |266 |173,545 |5,313 |[http://www.senado.es/ senado.es] |- |{{flagcountry|سری لنکا}} | |[[پارلیمان سری لنکا|پارلیمان]] (ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව (Sinhala)/ இலங்கை பாராளுமன்றம் (Tamil))<ref name="not"/> |[[یک ایوانیت]] | | |225 |90,122 |517 |[http://www.parliament.lk/ parliament.lk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سوڈان}} |rowspan=2|[[قومی مجلس قانون ساز سوڈان|قومی مجلس قانون ساز]] |[[قومی اسمبلی سوڈان|قومی اسمبلی]] (''Majlis Watani'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |450 |68,653 |197 |[http://www.parliament.gov.sd/ parliament.gov.sd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110824021607/http://www.parliament.gov.sd/ |date=2011-08-24 }} |- |[[کونسل States of سوڈان|اسمبلی States]] (''Majlis Welayat'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |50 |617,880 |1,780 |[http://www.councilofstates.gov.sd/ councilofstates.gov.sd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304073222/http://www.councilofstates.gov.sd/ |date=2016-03-04 }} |- |{{flagcountry|سرینام}} | |[[قومی اسمبلی سرینام|قومی اسمبلی]] (Nationale Assemblée) |[[یک ایوانیت]] | | |51 |10,470 |99 |[http://www.dna.sr/ dna.sr] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سوازی لینڈ}} |rowspan=2|[[پارلیمان سوازی لینڈ|پارلیمان]] (Liblanda) |[[ایوان اسمبلی سوازی لینڈ|ایوان اسمبلی]]<ref name="not"/> |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |[[majority rule|majority]] |55 |22,181 |113 | |- |[[سینٹ سوازی لینڈ|سینٹ]]<ref name="not"/> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |appointed by the [[King of سوازی لینڈ|King]] |30 |40,666 |207 | |- |{{flagcountry|سویڈن}} | |The [[Riksdag]] |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |349 |27,286 |1,093 |[http://www.riksdagen.se/ riksdagen.se] |- |{{flagcountry|شام}} | |[[People's کونسل شام|People's اسمبلی]] (''Majlis al-Sha'ab'') |[[یک ایوانیت]] | | |250 |86,964 |240 |[http://parliament.sy/ parliament.sy] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سوئٹزرلینڈ}} |rowspan=2|[[وفاقی اسمبلی سوئٹزرلینڈ|وفاقی اسمبلی]] (Bundesversammlung, Assemblée fédérale, Assemblea federale) |[[قومی کونسل سوئٹزرلینڈ|قومی کونسل]] (Nationalrat, Conseil National, Consiglio Nazionale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |200 |40,000 |1,699 |[http://www.parlament.ch/e/organe-mitglieder/nationalrat/Pages/default.aspx parliament.ch] |- |[[Swiss کونسل States|کونسل States]] (Ständerat, Conseil des Etats, Consiglio degli Stati) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |46 |173,913 |7,388 |[http://www.parlament.ch/e/organe-mitglieder/staenderat/Pages/default.aspx parliament.ch] |- |rowspan=2|{{flagcountry|تاجکستان}} |rowspan=2|[[سپریم اسمبلی تاجکستان|سپریم اسمبلی]] (''Majlisi Oli'') |[[اسمبلی Representatives of تاجکستان|اسمبلی Representatives]] (''Majlisi Mamoyandogan'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |63 |123,809 |257 | |- |[[قومی اسمبلی تاجکستان|قومی اسمبلی]] (''Majlisi Milliy'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |33 |236,363 |491 | |- |{{flagcountry|تنزانیہ}} | |[[قومی اسمبلی تنزانیہ|قومی اسمبلی]] (Bunge) |[[یک ایوانیت]] | | |357 |120,974 |178 |[http://www.parliament.go.tz/ parliament.go.tz] |- |rowspan=2|{{flagcountry|تھائی لینڈ}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی تھائی لینڈ|قومی اسمبلی]] (รัฐสภา ;''Rathasapha'') |[[ایوان نمائندگان تھائی لینڈ|ایوان نمائندگان]] (สภาผู้แทนราษฎร ;'' Saphaputhan Ratsadon'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |500 |130,958 |1,204 |[http://www.parliament.go.th/ parliament.go.th] |- |[[سینٹ تھائی لینڈ|سینٹ]] (''วุฒิสภา ;Wuthisapha'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |150 |436,529 |4,013 |[http://www.senate.go.th/ senate.go.th] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150223020223/http://www.senate.go.th/ |date=2015-02-23 }} |- |{{flagcountry|ٹوگو}} | |[[قومی اسمبلی ٹوگو|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] | | |81 |76,434 |79 |[http://www.assemblee-nationale.tg/ assemblee-nationale.tg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511202912/http://www.assemblee-nationale.tg/ |date=2011-05-11 }} |- |{{flagcountry|ٹونگا}} | |[[Legislative اسمبلی ٹونگا|Legislative اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |26 |3,962 |29 |[http://parliament.gov.to/ parliament.gov.to] |- |rowspan=2|{{flagcountry|ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو}} |rowspan=2|[[پارلیمان ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو|پارلیمان]] |[[ایوان نمائندگان ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |41 |32,139 |647 |rowspan=2|[http://www.ttparliament.org/ ttparliament.org] |- |[[سینٹ ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |31 |42,506 |856 |- |{{flagcountry|تونس}} | |[[اسمبلی Representatives of the People]] (مجلس نواب الشعب ''Majless Noweb al Shaab'') |[[یک ایوانیت]] | | |217 |49,188 |465 |[http://www.arp.tn/ arp.tn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210711111210/http://www.arp.tn/ |date=2021-07-11 }} |- |{{flagcountry|ترکی}} | |[[Grand قومی اسمبلی ترکی]] (Türkiye Büyük Millet Meclisi) |[[یک ایوانیت]] | | |550 |135,862 |1,951 |[http://www.tbmm.gov.tr/ tbmm.gov.tr] |- |{{flagcountry|ترکمانستان}} | |[[اسمبلی ترکمانستان|اسمبلی]] (Mejlis) |[[یک ایوانیت]] | | |125 |41,360 |346 | |- |{{flagcountry|تووالو}} | |[[پارلیمان تووالو|پارلیمان]] (Palamene) |[[یک ایوانیت]] | | |15 |666 |2 |[http://www.parliament.gov.tv/ parliament.gov.tv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524085214/http://www.parliament.gov.tv/ |date=2013-05-24 }} |- |{{flagcountry|یوگنڈا}} | |[[قومی اسمبلی یوگنڈا|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |375 |87,839 |123 |[http://www.parliament.go.ug/ parliament.go.ug] |- |{{flagcountry|یوکرین}} | |[[Verkhovna Rada|Supreme کونسل]] (Верховна Рада ''Verkhovna Rada'') |[[یک ایوانیت]] | | |450 |101,248 |732 |[http://portal.rada.gov.ua/ rada.gov.ua] |- |{{flagcountry|متحدہ عرب امارات}} | |[[Federal قومی کونسل|Federal قومی اسمبلی]] (المجلس الوطني الإتحادي ''Majlis Watani Ittihad'') |[[یک ایوانیت]] | | |40 |206,601 |6,470 |[http://www.almajles.gov.ae/ almajles.gov.ae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100930151449/http://www.almajles.gov.ae/ |date=2010-09-30 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|برطانیہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان برطانیہ|پارلیمان]] |[[British House of Commons|House of Commons]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[First-past-the-post]] |650 |95,787 |3,478 |[http://www.parliament.uk/business/commons/ parliament.uk] |- |[[دارالامرا]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |Life |[[Life peer]]s appointed by the [[Monarchy of the برطانیہ|Sovereign]]. 92 elected by and from [[hereditary peer]]s using [[Instant-runoff voting|preferential voting]]. 26 [[Lords Spiritual]] are [[bishop]]s of the [[Church of انگلستان]]. |765 |81,388 |2,955 |[http://www.parliament.uk/business/lords/ parliament.uk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} |rowspan=2|[[ریاستہائے متحدہ امریکہ کانگریس|کانگریس]] |[[ریاستہائے متحدہ امریکہ ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |2 |[[majority rule|majority]] |435 |722,636 |34,698 |[http://www.house.gov/ house.gov] |- |[[ریاستہائے متحدہ امریکہ سینٹ|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |[[majority rule|majority]] |100 | 3,143,467 |215,623 |[http://www.senate.gov/ senate.gov] |- |rowspan=2|{{flagcountry|یوراگوئے}} |rowspan=2|[[جرنل اسمبلی یوراگوئے|جرنل اسمبلی]] (Asamblea General) |[[نمائندگان چیمبر یوراگوئے|نمائندگان چیمبر]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |99 |33,195 |514 |rowspan=2|[http://www.parlamento.gub.uy/ parlamento.gub.uy] |- |[[سینٹ یوراگوئے|Chamber of Senators]] (Cámara de Senadores) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |30 |109,543 |1,696 |- |rowspan=2|{{flagcountry|ازبکستان}} |rowspan=2|[[سپریم اسمبلی ازبکستان|سپریم اسمبلی]] (Oliy Majlis) |[[Legislative Chamber of ازبکستان|Legislative Chamber]]<ref name="not"/> |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |150 |194,156 |634 |[http://www.parliament.gov.uz/ parliament.gov.uz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060831163528/http://www.parliament.gov.uz/ |date=2006-08-31 }} |- |[[سینٹ ازبکستان|سینٹ]]<ref name="not"/> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |100 |291,234 |952 |[http://www.senat.gov.uz/ enat.gov.uz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160211084440/http://senat.gov.uz/ |date=2016-02-11 }} |- |{{flagcountry|وانواتو}} | |[[پارلیمان وانواتو|پارلیمان]] (Parlement) |[[یک ایوانیت]] |4 | |52 |4319 |14 |[http://www.parliament.gov.vu/ parliament.gov.vu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306063129/http://www.parliament.gov.vu/ |date=2016-03-06 }} |- |{{flagcountry|ویٹیکن سٹی}} | |[[Pontifical Commission for ویٹیکن سٹی State|Pontifical Commission]] (Pontificia Commissione per lo Stato della Città del Vaticano) |[[یک ایوانیت]] | | |7 |114 | | |- |{{flagcountry|وینزویلا}} | |[[قومی اسمبلی وینزویلا|قومی اسمبلی]] (Asamblea Nacional) |[[یک ایوانیت]] | | |165 |175,430 |2,267 |[http://www.asambleanacional.gob.ve/ asambleanacional.gob.ve] |- |{{flagcountry|ویتنام}} | |[[قومی اسمبلی ویتنام|قومی اسمبلی]] (Quốc hội) |[[یک ایوانیت]] | | |498 |176,385 |602 |[http://www.na.gov.vn/ na.gov.vn] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20100709222441/http%3A//www.na.gov.vn/ |date=2010-07-09 }} |- |{{flagcountry|يمن}} | |[[اسمبلی Representatives of يمن|اسمبلی Representatives]] (''Majlis al-Nuwaab'') |[[یک ایوانیت]] | | |301 |81,485 |192 | |- |{{flagcountry|زیمبیا}} | |[[قومی اسمبلی زیمبیا|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |150 |87,284 |145 |[http://www.parliament.gov.zm/ parliament.gov.zm] |- |rowspan=2|{{flagcountry|زمبابوے}} |rowspan=2|[[پارلیمان زمبابوے|پارلیمان]] |[[ایوان اسمبلی زمبابوے|ایوان اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |210 |61,971 |29 | |- |[[سینٹ زمبابوے|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |40 |325,350 |153 | |} == حوالے == {{حوالے}} {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{قومی اک ایوانی قانون ساز اسمبلیاں}} {{قومی ایوان زیریں قانون ساز اسمبلیاں}} {{قومی ایوان بالا قانون ساز اسمبلیاں}} [[گٹھ:قومی قنون ساز اسمبلیاں]] [[گٹھ:قنون ساز اسمبلیاں]] [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ دیس]] 899nix2dj58eya55vexqhn25ax62aa0 0 57071 707193 494340 2026-05-19T09:14:44Z Kwamikagami 2721 707193 wikitext text/x-wiki [[فائل:A Specimen by William Caslon.jpg|thumbnail|left|لاطینی لپی دا نمونہ]] '''لاطینی لپی''' (Latin script) یا '''رومن لپی'''، کلاسکی [[لاطینی اکرے|لاطینی حروف]] اتے اس دے ودھا تے مشتمل دنیا دا اک لکھن نظام ہے۔ ایہہ لہندیاں تے وچکارلیاں یورپی بولیاں وچوں بوہتیاں نوں تے دنیا دے کئی ہور حصےآں دیاں وی کئی بولیاں نوں لکھن دے طریقے دے روپ وچ استعمال کیتی جاندی اے۔ لاطینی لپی کسے وی لکھتی نظام لئی [[اکھر]] دی سبھ توں وڈی گنتی لئی بنیاد اے۔ ایہ قومانتری فونیٹک اکھراں (International Phonetic Alphabet) لئی وی مُڈھ اے۔ سبھ توں ودھ پرچلت 26 اکھر ISO (International Organization for Standardization) دی مول لاطینی حروف وچ موجود اکھر نیں۔ [[گٹھ:لپیاں]] [[گٹھ:لپی]] sxctv8rqc8qh06otcead52n7a0qcsxx 0 57384 707142 625819 2026-05-18T15:01:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707142 wikitext text/x-wiki {{Infobox writing system |name=فونیقی حروف تہجی |type=[[ابجد]] |languages=[[فونیقی بولی|فونیقی]] |time= اندازن 1200&ndash;150 ق م <ref>Earliest attestation in the [[Bronze Age collapse]] period, classical form from about 1050 BC; gradually died out during the [[Hellenistic period]] as its evolved forms replaced it; obsolete with the [[Third Punic War|destruction of Carthage]] in 149 BC.</ref> |fam1=[[مصری تصویری اکھر]] <ref>Himelfarb, Elizabeth J. "First Alphabet Found in Egypt", Archaeology 53, Issue 1 (Jan./Feb. 2000): 21.</ref> |fam2=[[Proto-Sinaitic]] |children=[[پالیؤ عبرانی لپی]] ([[عبرانی لپی]])<br>[[آرامی لپی]]<br>[[یونانی لپی]]<br>?[[Libyco-Berber]]<br>?[[Paleohispanic scripts]] |sisters=جنوبی عربی حروف |sample=Phoenician alphabet.svg |imagesize=200px |unicode=[http://www.unicode.org/charts/PDF/U10900.pdf U+10900–U+1091F] |iso15924=Phnx }} '''فونیشیائی لپی یا فونیقی لپی''' دنیا دی سبھ توں پراݨی لپی اے جس نوں پڑھیا گیا ہووے۔ اس وچّ 22 اکھر نیں تے ایہہ سارے ہی [[وئنجن]] (صحیح حروف) نیں، اس لئی اسنوں [[ابجد]] کہیا جاندا اے۔<ref><cite class="citation book" contenteditable="false">Fischer, Steven Roger (2004). </cite></ref> بعد وچّ اس دے کجھ روپاں وچّ کجھ [[سوَر]] آوازاں (واول) لئی کجھ وئنجناں دی ہی ورتوں کیتی جاندی سی۔ اس دی ورتوں [[فونیقی]] رہتل وچّ [[فونیشیائی بولی]] ([[فونیقی بولی]]) لکھن لئی کیتی جاندی سی جو کہ اک شمالی [[سامی بولیاں|سامی]] بولی سی۔ فونیقی حروف [[مصری تصویری اکھر|مصری تصویری اکھراں]]<ref>Michael C. Howard (2012).</ref> توں ڈویلپ ہوئے اتے سبھ توں زیادہ ورتی جان والی لپی بن گئی۔ فونیقی وپاریاں دے صدقہ [[بحیرہ روم]] دے نیڑے-تیڑے دے سبھیاچاراں دا انگ بن گئی۔ [[پالیؤ عبرانی لپی]] سدھے طور اتے فونیقی لپی توں ڈیولپ ہوئی ہے۔ موجودہ [[عربی حروف تہجی]] دی مان [[آرامی لپی]] وی فونیقی لپی توں ہی ڈیولپ ہوئی ہے۔ اجوکی [[عبرانی لپی]] وی آرامی لپی دا ہی روپ ہے۔ [[یونانی لپی]] (اتے استوں ڈیولپ ہوئیاں لاطینی، [[سریلک لپی|سریلک]]، اتے کوپٹک لپیاں) وی فونیقی لپی توں ڈویلپ ہوئی ہے۔ ایہہ اکھر مول روپ وچّ اک خاص قسم دے پین نال لکھے جاندے سن جس کر کے ایہناں وچّ گولائی نہیں سی تے بعد دے زمانے وچّ ہی اس دے اکھراں وچّ گولائی دِکھدی اے۔ پھونیشیائی عامَ طور اتے سجے توں کھبے لکھی جاندی سی پر کجھ ایہجیاں لکھتاں وی ملیاں نیں جیہناں وچّ لکھت دو-طرفہ اے۔ ==اکھر== {| class="wikitable" id="letters_chart" |- ! rowspan=2 | اکھر ! rowspan=2 | [[یونیکوڈ]] ! rowspan=2 | ناں<ref>after {{cite book|first=Steven R.|last=Fischer|year=2001|title=A History of Writing|publisher=Reaction Books|location=London|page=126}}</ref> ! rowspan=2 | مطلب ! rowspan=2 | قونیٹک ! colspan=9 | ہیٹھلیاں لپیاں وچّ ایہی اکھر |- ! [[عبرانی لپی|عبرانی]] ! [[سیریائی حروف تہجی|سیریائی]] ! [[عربی حروف تہجی|عربی]] ! [[دکھنی عربی حروف تہجی|دکھنی عربی]] ! [[گعز لپی|کعز]] ! [[یونانی لپی|یونانی]] ! [[لاطینی لپی|لاطینی]] ! [[سریلک لپی|سریلک]] |- | {{Anchor|aleph}}[[File:Phoenician aleph.svg|20px|Aleph]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x10900;}}}} | [[الف|{{unicode|ʾālep}}]] | ox (also measuring tool dividers) | {{unicode|ʾ}} {{IPAblink|ʔ}} | [[الف|א]] | [[الف|ܐ]] | [[الف|ﺍ]] | [[File:Himjar alif.PNG|20px|Aleph]] | [[الف|አ]] | [[Α]]α | [[A]]a | [[А]]а |- | {{Anchor|Beth|Bet}}[[File:Phoenician beth.svg|20px|Beth]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x10901;}}}} | [[بیت (اکھر)|bēt]] | house | b {{IPAblink|b}} | [[بیت (اکھر)|ב]] | [[بیت (اکھر)|ܒ]] | [[بیت (اکھر)|ﺏ]] | [[File:Himjar ba.PNG|20px|bet]] | [[بیت (اکھر)|በ]] | [[بیٹا (اکھر)|Ββ]] | [[B]]b | [[Б]]б, [[В]]в |- | {{Anchor|Gimel}}[[File:Phoenician gimel.svg|20px|Gimel]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x10902;}}}} | [[گمیل]] | camel | g {{IPAblink|ɡ}} | [[گمیل|ג]] | [[گمیل|ܓ]] | [[گمیل|ﺝ]] | [[File:Himjar djim.PNG|20px|Gimel]] | [[گمیل|ገ]] | [[Γ]]γ | [[C]]c, [[G]]g | [[Г]]г, [[Ґ]]ґ |- | {{Anchor|Daleth|Dalet}}[[File:Phoenician daleth.svg|20px|Daleth]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x10903;}}}} | [[Dalet|dālet]] | door | d {{IPAblink|d}} | [[Dalet|ד]] | [[Dalet|ܕ]] | [[Dalet|د]] | [[File:Himjar dal.PNG|20px|Dalet]] | [[Dalet|ደ]] | [[Δ]]δ | [[D]]d | [[Д]]д |- | {{Anchor|He}}[[File:Phoenician he.svg|20px|He]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x10904;}}}} | [[ہے (اکھر)|ہے]] | window | h {{IPAblink|h}} | [[ہے (اکھر)|ה]] | [[ہے (اکھر)|ܗ]] | [[ہے (اکھر)|ه]] | [[File:Himjar ha.PNG|20px|He (letter)]] | [[ہے (اکھر)|ሀ]] | [[Ε]]ε | [[E]]e | [[Е]]е, [[Є]]є, [[Э]]э |- | {{Anchor|Waw}}[[File:Phoenician waw.svg|20px|Waw]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x10905;}}}} | [[واؤ (اکھر)|واؤ]] | hook | w {{IPAblink|w}} | [[واؤ (اکھر)|ו]] | [[واؤ (اکھر)|ܘ]] | [[واؤ (اکھر)|ﻭ]] | [[File:Himjar wa.PNG|20px|Waw (letter)]] | [[واؤ (اکھر)|ወ]] | ({{lang|grc|[[Ϝ]]ϝ}}), [[Υ]]υ | [[F]]f, [[U]]u, [[V]]v, [[Y]]y, [[W]]w | ([[Ѵ]]ѵ), [[У]]у, [[Ў]]ў |- | {{Anchor|Zayin}}[[File:Phoenician zayin.svg|20px|Zayin]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x10906;}}}} | [[زائن]] | weapon | z {{IPAblink|z}} | [[زائن|ז]] | [[زائن|ܙ]] | [[زائن|ﺯ]], [[زال|ذ]] | [[File:Himjar dhal.PNG|20px|Zayin]] | [[زائن|ዘ]] | [[Ζ]]ζ | [[Z]]z | [[Ж]]ж, [[З]]з |- | {{Anchor|Heth}}[[File:Phoenician heth.svg|20px|Heth]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x10907;}}}} | [[Heth|{{unicode|ḥēt}}]] | wall, courtyard | {{unicode|ḥ}} {{IPAblink|ħ}} | [[Heth|ח]] | [[Heth|ܚ]] | [[Heth|ح]], [[Ḫāʾ|خ]] | [[File:Himjar ha2.PNG|20px|Heth]], [[File:Himjar kha.PNG|20px|Ḫāʾ]] | [[Heth|ሐ]], [[Ḫarm|ኀ]] | [[Η]]η | [[H]]h | [[И]]и, [[Й]]й |- | {{Anchor|Teth}}[[File:Phoenician teth.svg|20px|Teth]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x10908;}}}} | [[Teth|{{unicode|ṭēt}}]] | wheel | {{unicode|ṭ}} {{IPAblink|tˤ}} | [[Teth|ט]] | [[Teth|ܛ]] | [[Teth|ط]], [[Ẓāʾ|ظ]] | [[File:Himjar ta1.PNG|20px|Teth]] | [[Teth|ጠ]] | [[Θ]]θ | — | ({{unicode|[[Ѳ]]ѳ}}) |- | {{Anchor|Yodh}}[[File:Phoenician yodh.svg|20px|Yodh]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x10909;}}}} | [[Yodh|yōd]] | hand | y {{IPAblink|j}} | [[Yodh|י]] | [[Yodh|ܝ]] | [[Yodh|ي]] | [[File:Himjar ja.PNG|20px|Yodh]] | [[Yodh|የ]] | [[Ι]]ι | [[I]]i, [[J]]j | [[І]]і, [[Ї]]ї, [[Ј]]ј |- | {{Anchor|Kaph}}[[File:Phoenician kaph.svg|20px|Kaph]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x1090A;}}}} | [[کاف]] | palm (of a hand) | k {{IPAblink|k}} | [[کاف|כך]] | [[کاف|ܟ]] | [[کاف|ﻙ]] | [[File:Himjar kaf.PNG|20px|Kaph]] | [[کاف|ከ]] | [[Κ]]κ | [[K]]k | [[К]]к |- | {{Anchor|Lamedh}}[[File:Phoenician lamedh.svg|20px|Lamedh]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x1090B;}}}} | [[Lamedh|lāmed]] | [[goad]] | l {{IPAblink|l}} | [[Lamedh|ל]] | [[Lamedh|ܠ]] | [[Lamedh|ﻝ]] | [[File:Himjar lam.PNG|20px|Lamedh]] | [[Lamedh|ለ]] | [[Λ]]λ | [[L]]l | [[Л]]л |- | {{Anchor|Mem}}[[File:Phoenician mem.svg|20px|Mem]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x1090C;}}}} | [[میم]] | water | m {{IPAblink|m}} | [[میم|מם]] | [[میم|ܡ]] | [[میم|ﻡ]] | [[File:Himjar mim.PNG|20px|میم]] | [[میم|መ]] | [[Μ]]μ | [[M]]m | [[М]]м |- | {{Anchor|Nun}}[[File:Phoenician nun.svg|20px|Nun]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x1090D;}}}} | [[نون (اکھر)|نون]] | snake | n {{IPAblink|n}} | [[نون (اکھر)|נן]] | [[نون (اکھر)|ܢ]] | [[نون (اکھر)|ﻥ]] | [[File:Himjar nun.PNG|20px|نون]] | [[نون (اکھر)|ነ]] | [[Ν]]ν | [[N]]n | [[Н]]н |- | {{Anchor|Samekh}}[[File:Phoenician samekh.svg|20px|Samekh]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x1090E;}}}} | [[Samekh|ṣāmek]] | support | s {{IPAblink|s}} | [[Samekh|ס]] | [[Samekh|ܣ]], [[Samekh|ܤ]] | — | [[File:Himjar sin.PNG|20px|Sat (letter)]] | [[Sat (letter)|ሰ]] | [[Ξ]]ξ, poss. [[Χ]]χ | poss. [[X]]x | ({{unicode|[[Ѯ]]ѯ}}), poss. [[Х]]х |- | {{Anchor|Ayin}}[[File:Phoenician ayin.svg|20px|Ayin]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x1090F;}}}} | [[Ayin|{{unicode|ʿayin}}]] | eye | {{unicode|ʿ}} {{IPAblink|ʕ}} | [[Ayin|ע]] | [[Ayin|ܥ]] | [[Ayin|ع]], [[Ghain|غ]] | [[File:Himjar ajin.PNG|20px|Ayin]] | [[Ayin|ዐ]] | [[Ο]]ο, [[Ω]]ω | [[O]]o | [[О]]о |- | {{Anchor|Pe}}[[File:Phoenician pe.svg|20px|Pe]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x10910;}}}} | [[پے (اکھر)|پے]] | mouth | p {{IPAblink|p}} | [[پے (اکھر)|פף]] | [[پے (اکھر)|ܦ]] | [[پے (اکھر)|ف]] | [[File:Himjar fa.PNG|20px|پے (اکھر)]] | [[پے (اکھر)|ፈ]] | [[Π]]π | [[P]]p | [[П]]п |- | {{Anchor|Sadek|Tsade}}[[File:Phoenician sade.svg|20px|Sadek]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x10911;}}}} | [[صاد]] | hunt | {{unicode|ṣ}} {{IPAblink|sˤ}} | [[صاد|צץ]] | [[صاد|ܨ]] | [[صاد|ص]], [[زاد|ض]] | [[File:Himjar sad.PNG|20px|صاد (اکھر)]] | [[صاد|ጸ]], ጰ, ፀ | ({{lang|grc|[[Ϻ]]ϻ}}) | — | [[Ц]]ц, [[Ч]]ч, [[Џ]]џ |- | {{Anchor|Qoph}}[[File:Phoenician qoph.svg|20px|Qoph]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x10912;}}}} | [[قاف]] | needle head | q {{IPAblink|q}} | [[قاف|ק]] | [[قاف|ܩ]] | [[قاف|ﻕ]] | [[File:Himjar qaf.PNG|20px|قاف]] | [[قاف|ቀ]] | ({{lang|grc|[[Ϙ]]ϙ}}), poss. [[Φ]]φ, [[Ψ]]ψ | [[Q]]q | ([[Ҁ]]ҁ) |- | {{Anchor|Res|Resh}}[[File:Phoenician res.svg|20px|Res]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x10913;}}}} | [[ریش]] | head | r {{IPAblink|r}} | [[ریش|ר]] | [[ریش|ܪ]] | [[ریش|ﺭ]] | [[File:Himjar ra.PNG|20px|ریش]] | [[ریش|ረ]] | [[Ρ]]ρ | [[R]]r | [[Р]]р |- | {{Anchor|Sin|Shin}}[[File:Phoenician sin.svg|20px|Sin]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x10914;}}}} | [[شین (اکھر)|شین]] | tooth | š {{IPAblink|ʃ}} | [[شین (اکھر)|ש]] | [[شین (اکھر)|ܫ]] | [[شین (اکھر)|ش]], [[سین (اکھر)|س]] | [[File:Himjar shin.PNG|20px|شین (اکھر)]] | [[Śawt|ሠ]] | [[سگما|Σ]]σς | [[S]]s | [[С]]с, [[Ш]]ш, [[Щ]]щ |- | {{Anchor|Taw}}[[File:Phoenician taw.svg|20px|Taw]] | {{lang|phn|{{script|Phnx|&#x10915;}}}} | [[تاؤ]] | mark | t {{IPAblink|t}} | [[تاؤ|ת]] | [[تاؤ|ܬ]] | [[تاؤ|ت]], [[Ṯāʾ|ث]] | [[File:Himjar-ta2.svg|20px|Taw]] | [[تاؤ|ተ]], ፐ (?) | [[Τ]]τ | [[T]]t | [[Т]]т |- |} {| class="wikitable" style="text-align: center" id="ipa_table" |- ! rowspan="2" colspan=2 | ! rowspan="2" | ہونٹھی ! colspan="2" | Alveolar ! rowspan="2" | Palatal ! rowspan="2" | Velar ! rowspan="2" | Uvular ! rowspan="2" | Pharyngeal ! rowspan="2" | Glottal |- ! <small>Plain</small> ! <small>Emphatic</small> |- ! colspan=2 | ناسکی | {{IPA|m}} || {{IPA|n}} || || || || || || |- ! rowspan=2 | ڈکویں ! <small>Voiceless</small> | {{IPA|p}} || {{IPA|t}} || {{IPA|tˤ}} || || {{IPA|k}} || {{IPA|q}} || || {{IPA|ʔ}} |- ! <small>Voiced</small> | {{IPA|b}} || {{IPA|d}} || || || {{IPA|ɡ}} || || || |- ! rowspan=2 | Fricative ! <small>Voiceless</small> | || {{IPA|s}} || {{IPA|sˤ}} || {{IPA|ʃ}} || || || {{IPA|ħ}} || {{IPA|h}} |- ! <small>Voiced</small> | || {{IPA|z}} || || || || || {{IPA|ʕ}} || |- ! colspan=2 | Trill | || {{IPA|r}} || || || || || || |- ! colspan=2 | Approximant | || {{IPA|l}} || || {{IPA|j}} || {{IPA|w}} || || || |} == حوالے== {{Reflist|30em}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.ancientscripts.com/phoenician.html Ancient Scripts.com (فونیشیائی)] * [http://www.omniglot.com/writing/phoenician.htm Omniglot.com (فونیشیائی حروف تہجی)] * official [http://www.unicode.org/charts/PDF/U10900.pdf Unicode standards document] for Phoenician (PDF file) * [https://www.gnu.org/software/freefont/ GNU FreeFont] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011135827/https://www.gnu.org/software/freefont/ |date=2017-10-11 }} Unicode font family with Phoenician range in its serif face. [[گٹھ:فونیقی لپی]] [[گٹھ:فونیقی بولی]] [[گٹھ:لپی]] [[گٹھ:لپیاں]] cfc01kncygyxlfjkn6dnmtgy73bjlxb 0 61863 707190 670304 2026-05-19T07:09:56Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707190 wikitext text/x-wiki {{Infobox cinema market | name = امریک‏‏ی سنیما<br />Cinema of the United States | image = File:United States film clapperboard.svg | image_size = | alt = | caption = | screens = 39,641 (2011)<ref name=screens_uis>{{cite web|title=Table 8: Cinema Infrastructure – Capacity|url=http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=5542|publisher=UNESCO Institute for Statistics|accessdate=5 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225516/http://data.uis.unesco.org/?ReportId=5542|archivedate=2018-12-24|url-status=dead}}</ref> | screens_per_capita = 14.0 فی 100,000 (2011)<ref name=screens_uis /> | distributors = {{br separated entries|[[پیراماؤنٹ پکچرز|پیراماؤنٹ]] 19.2%|[[وارنر برادرز]] 18.0%|[[سونی پکچرز|سونی]] 12.5%}}<ref name=distributors_uis>{{cite web|title=Table 6: Share of Top 3 distributors (Excel)|url=http://stats.uis.unesco.org/unesco/ReportFolders/reportFolders.aspx|publisher=UNESCO Institute for Statistics|accessdate=5 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225508/http://data.uis.unesco.org/|archivedate=2018-12-24|url-status=dead}}</ref> | produced_year = 2011 | produced_ref = <ref name=production_uis>{{cite web|title=Table 1: Feature Film Production – Genre/Method of Shooting|url=http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=5545|publisher=UNESCO Institute for Statistics|accessdate=5 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225519/http://data.uis.unesco.org/?ReportId=5545|archivedate=2018-12-24|url-status=dead}}</ref> | produced_total = | produced_fictional = 798 (97.4%) | produced_animated = 21 (2.6%) | produced_documentary = | admissions_year = 2011 | admissions_ref = <ref name=adm_gross_uis>{{cite web|title=Table 11: Exhibition – Admissions & Gross Box Office (GBO)|url=http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=5538|publisher=UNESCO Institute for Statistics|accessdate=5 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225511/http://data.uis.unesco.org/?ReportId=5538|archivedate=2018-12-24|url-status=live}}</ref> | admissions_total = 1,283,844,500 | admissions_per_capita = 3.9 (2010)<ref name=cine_aussie>{{cite web|title=Cinema – Admissions per capita|url=http://www.screenaustralia.gov.au/research/statistics/acompadmitper.aspx|publisher=Screen Australia|accessdate=9 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225514/https://www.screenaustralia.gov.au/research/statistics/acompadmitper.aspx|archivedate=2018-12-24|url-status=dead}}</ref> | admissions_national = | box_office_year = | box_office_ref = <ref name=adm_gross_uis /> | box_office_total = ${{Format price|10186115222}} | box_office_national = <!-- ${{Format price|}} --> }} '''امریک‏‏ی سنیما''' (American cinema) یا [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] دا سینما تو‏ں مراد اکثر اورعام طور اُتے [[ہالی وڈ]] ا‏‏ے۔ اس د‏ی تریخ نو‏‏ں چار اہ‏م ادوار وچ تقسیم کيتا جاندا اے : * خاموش فلم دور * کلاسیکی ہالی ووڈ سنیما * نواں ہالی وڈ * عصری دور ہالیوڈّ (English-Hollywood(صحیح شبد-ہالیوڈّ))[[امریکہ]] دی فلم صنعت دا ناں اے۔ اسدا ناں [[کیلیفورنیا]] وچ رکھیا گیا۔ [[19ویں صدی]] وچ [[تھامس ایلوا ایڈیسن]] نے 'کاینیٹوسکوپ' ایجاد کیتا اتے سدے پیٹینٹ دے سہارے فلم پروڈیؤسراں توں کافی وڈی فیس منگی۔ ستوں بچن دے لئی کئی فلم کمپنیئاں کیلیفورنیا توں ہالیوڈّ ضلعے وچّ آکے قائم ہو گئیاں۔ اج-کلّੵ زیادہ تر فلم صنعت 'بربیک' اتے 'ویسٹسایڈ' وچّ چلے گے ہن پر بہت سارے کم اجے وی ہالیوڈّ وچّ ہندے ہن۔ ہالیوڈّ دا سبھ توں مشہور انعام [[اکادمی انعام|آسکر انعام]] اے۔ ہالیوڈّ لاس ینجلس اتے کیلیفورنیا دا مرکز اے۔ ہالیوڈّ 1870 وچّ اکّ چھوٹی برادری سی۔ <ref>{{cite web|title=Los Angeles Herald, Volume XXXI, Number 45|url=http://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=LAH19031115.2.91|publisher=By the California Digital Newspaper Collection (15 [[نومبر|نومبر،]] 1903)|accessdate= فروری 22, 2014}}</ref> ہالیوڈّ [[1910]] وچّ انتظام پکھوں [[فلم]] دا شہر بنایا گیا تے جلدی ہی ایہ دنیا دی سبھ توں مشہور فلم صنعت بن گئی۔ <ref>{{cite book|title=Annual Report of the Controller of the City of Los Angeles, California|url=https://books.google.com/books?id=1VbOAAAAMAAJ&pg=PA193&lpg=PA193&dq=Hollywood+merged+with+City+of+Los+Angeles+in+1910&source=bl&ots=UXy8g_Cebu&sig=gPzBGw8oNI3piV9WM_TWi591vg0&hl=en&sa=X&ei=LyAJU_ngBMLyoAT93oHwAQ&ved=0CDAQ6AEwAjgK#v=onepage&q=Hollywood%20merged%20with%20City%20of%20Los%20Angeles%20in%201910&f=false|publisher=By Office of Controller Los Angeles, CA [[1914|(1914)]]|accessdate= فروری 22, 2014}}</ref><ref>{{cite book|title=Report of the Auditor of the City of Los Angeles California of the Financial Affairs of the Corporation in Its Capacity as a City for the Fiscal Year|url=https://books.google.com/books?id=cPo2AQAAMAAJ&pg=PA173&lpg=PA173&dq=Hollywood+merged+with+City+of+Los+Angeles+in+1910&source=bl&ots=0dV9MtZD24&sig=IedPvUG3UsxR4KbUSSviQ_aWS-A&hl=en&sa=X&ei=ZCEJU_n_MM72oASl5oHQBg&ved=0CC0Q6AEwATgK#v=onepage&q=Hollywood%20merged%20with%20City%20of%20Los%20Angeles%20in%201910&f=false|publisher=By Auditor's Office of Los Angeles, CA [[1913|(1913)]]|accessdate =فروری 22, 2014}}</ref> == اتہاس == === سابق اتہاس تے ترقی === [[1853]] وچّ اکّ نوپالیرا(نوپال کھیتر) وچّ 'اڈوبے ہٹّ سٹڈّ'، جو میکسیکن نوپال تھوہر دا کھیتر سی ،نوں ریکھاکرت کیتا۔ اہہ کھیتر 'کاہونگا گھاٹی' دے ناں نال جانئا جاندا سی جو بعد وچّ جلدی ہی تری امریکہ وچّ 'سنتا مونکا' پہاڑیئاں دے ناں نال جانیا جان لگا۔ [[ایچ۔ جے۔ وایٹلے]] دی ڈاری مطابق، 'اہہ(ایچّ۔ جے۔ وائیٹلے) ہالیوڈّ دا بانی اے۔ اسنے اپنا ہنیمون [[1886]] وچّ پہاڑ دی ٹیسی دے سخر اُتے گھاٹی نوں ماندے ہوۓ گزاریا۔ اس دوران تاھے اکّ چینی آدمی روندا ہوئی آیا۔ اس چینی آدمی نے پچھیا کہ،"توں اتھے کیہ کر رہا یاں؟ تاں اسنے کیہا کہ "آئی ہالنگوڈّ (i hauling wood) مطلب 'میں لکڑ نوں کھچّ رہا ہاں'، تاں پھر ایچّ۔ جے۔ وائیٹلے نے سوچیا کہ شہر دا ناں 'ہالیوڈّ' ہی رکھانگا۔ ہالیوڈّ وچّ 'ہالی' [[انگلینڈ]] دی اتے 'وڈّ' [[سکاٹلینڈ]] دے ہیریٹیج دی نمائندگی کردا اے۔ ایچّ۔ جے۔ وایٹلے۔نے پہلاں ہی 100 توں ودھیرے ٹاون پچھمی ریاستاں وچّ وچھانے شروع کر دتے سن۔ <ref>[http://thefatherofhollywood.com/images/HJ%201886%20name%20Hollywood0002.JPG Margaret Virginia Whitley Diary (1886)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222154011/http://thefatherofhollywood.com/images/HJ%201886%20name%20Hollywood0002.JPG |date=2015-12-22 }}</ref><ref name="Rivers in the Desert">Margaret Leslie Davis, [https://books.google.com/books?id=VNUqAwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Rivers+in+the+desert&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjVjP2HlrjRAhVLw1QKHa5qCMQQ6AEIHDAA#v=onepage&q=Rivers%20in%20the%20desert&f=false] (1993)، p. 92.</ref> پھر ایچّ۔ جے۔ وایٹلے نے پدھری زمین والے 500 کلے دا 'ایسیہرڈ رینچ' نال ملکے پبندھ کیتا۔ اسطراں ہالیوڈّ شہر دی نیہہ رکھی گئی۔ [[1900]] وچّ اس کھیتر وچّ ڈاک گھر، ہوٹل، اکھوار سیوا تے بازار مہیا ہو گے سی۔ 14 [[نومبر]]، [[1903]] نوں میونسیپل دییاں چوناں ہویاں جس وچّ 88 وچوں 77 حریف سن۔ 30 [[جنوری]] [[1904]] نوں پھر چوناں ہویئاں، جس وچوں 113 'چوں 96 ووٹاں ملیئاں۔ ہالیوڈّ وچّ ہوٹلاں جاں ریسٹورینٹاں وچّ کھانے توں پہلاں جاں بعد وچّ [[شراب]] پین تے پابندی سی۔ <ref>[http://search.proquest.com/hnplatimes/docview/164260860/ED12571D9ABE42B5PQ/3?accountid=6749] "Hollywood Becomes a Prohibition Town," ''Los Angeles Times,'' دسمبر 29, 1903, page A-3</ref> 1910 وچّ س [[شہر]] وچّ [[پانی]] اتے سیوریج نظام دا انتظام کیتا تے ساریاں گلیاں دے نمبر بدل دتے۔<ref>[http://www.abouthollywood.com/hollywood-neighborhoods/hollywood-california-history-and-information/ Hollywood California | Hollywood History and Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110418010207/http://www.abouthollywood.com/hollywood-neighborhoods/hollywood-california-history-and-information/ |date=2011-04-18 }}۔ Abouthollywood.com (نومبر 16, 2010)۔ Retrieved on دسمبر 11, 2011.</ref> === موشن پکچر نڈسٹری === [[1912]] وچ موشن پکچر کمپنیاں تیاری لئی لاس اینجلس وچ قائم ہوئیاں۔ <ref>Jacobs, Lewis. ''The Rise of the American Film'' Harcourt Brace, New York, 1930; p. 85</ref> پہلاں 1900 وچ موشن پکچر پیٹینٹ کمپنی دا پیٹینٹ 'تھامس ایڈیسن' نے ااپنے ناں کیتا۔ جس کارن اکثر فلمکاراں دے قیام کم وچ ایہ اڑکا بندا رہندا سی، جس کارن ایہ پچھم ولّ چلے گئے جتھے ایڈیسن دے پیٹینٹاں دا اہناں اُتے اثر نہیں پینا سی۔ <ref>{{cite web|title=History of Hollywood, California|url=http://www.u-s-history.com/pages/h3871.html|accessdate=27 مئی, 2014}}</ref>پہلاں ہی ہالیوڈّ دا ماحول اس نرمان کم لئی ڈھکواں سی، جس کرکے ایہ اتھے چھیتی وسّ گئے اتے لاس اینجلس فلم تیاری دا مرکز بن گیا۔<ref>name="Mintz, S. 2013">Mintz, S.، and S. McNeil. "Hollywood as History." Digital History. N.p.، 2013. Web. 20 مئی, 2014.</ref> ڈاکٹر۔ ڈبلیو گفت موشن پکچر دا پہلاں ڈریکٹر سی۔ اسدی 17 منٹ دی شارٹ فلم "ان اولڈ کیلیپھورنیئا"[[1910|(1910)]] بائیوگاف کمپنی لئی فلمائی۔ <ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/film/2010/feb/28/philip-french-best-hollywood-films |title=How 100 years of Hollywood have charted the history of America |accessdate=24 مئی, 2010 |author=Philip French |date=فروری 28, 2010|work=The Guardian |location=UK}}</ref><ref>{{cite news|title=L.A. Then and Now: Film Pioneer Griffith Rode History to Fame|first=CECILIA |last=RASMUSSEN|work=Los Angeles Times|date=اگست 1, 1999|page=3}}</ref><ref>{{cite news|title=How the West was won Time lapse|first=Jonathan|last=Dyson|work=The Independent|location=London (UK)|date=مارچ 4, 2000|page=54}}</ref> پہلی فلم دی شوٹنگ [[اکتوبر]]، [[1911]] نوں 'نیسٹر موشن کمپنی' ولوں کیتی گئی۔ جس وچ ایچّ۔ جے۔ وایٹلے دے گھر نوں فلم دے سیٹ دے طور تے ورتا گا۔ ایہ بے نام فلم اس دے گھر دے وچکار فلمائی گئی۔<ref name="The Father of Hollywood2">The Father of Hollywood by Gaelyn Whitley Keith (اگست 31, 2010)www.thefatherofhollywood.com</ref> === چار وڈیاں فلم کمپنیئاں === # پیراماونٹ # وارنر بروس # آر۔ کے۔ او۔ # کولمبیا === ترقی === [[1923]] وچّ "HOLLYWOOD"(ہالیوڈّ) شبد دا چنہੵ ہالیوڈّ دیئاں پہاڑیئاں وچوں 'مانٹ لی' پہاڑی اُتے قائم کیتا گئا۔ دوں ایہہ شبد "HOLLYWOODLAND" (ہالیوڈلینڈ) سی۔ سدا مقصد ہالیوڈّ دی مشہوری کرنا سی۔ جس نال سدا ترقی ہو سکے۔ [[1949 ]]وچ ہالیوڈّ چیمبر دے کامرس ڈیپارٹمنٹ نے لاس ینجلس نال کنٹیکٹ سائن کرکے اس 'ہالیوڈّ لینڈ' چنہ دا مڑ نرمان کیتا اتے "LAND"(لینڈ) شبد ہٹا دتا اتے اکلا "HOLLYWOOD"(ہالیوڈّ) شبد رہِ گئا جو فلم صنعت نوں نہیں بلکہ پورے ضلعے دی نمائندگی کردا سی۔ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnzsAgAAQBAJ&lpg=PA94&dq=1949,%20the%20Hollywood%20Chamber%20of%20Commerce%20contract&pg=PA94|title=The New Historical Dictionary of the American Film Industry|last=Slide|first=Anthony|date=فروری 25, 2014|publisher=Routledge|year=|isbn=978-1-135-92554-3|location=|pages=94|language=en|quote=|via=}}</ref>تری امریکہ دے 'ہالیوڈّ بلیورڈ' وچّ 'کیپیٹل ریکارڈ بلڈنگز وائیٹسٹیٹ' اُتے [[1956]] ی: وچ بنی 'ہالیوڈّ واک آف فیم' ہالیوڈّ دی مرکزی تھاں اے، جتھے اداکاراں دے ناں والے سٹار(تارے) سڑک اُتے بناے ہن، جو تھے فلمی جیون دے سخر ویلے پیدل چلے۔ ایہہ سڑک [[1958]] وچّ فلم دیوگ دے ودھیئا کلاکاراں اتے ہور رچناکاراں دئارا بنائی گئی۔ ایہہ سڑک ووستھئی طور تے 8 [[فروری]]،[[1960]] نوں کھولھੵی گئی۔'ہالیوڈّ بلیورڈ' امریکہ دے اتہاسک تھاواں دے قومی رجسٹر دی لسٹ وچّ [[1985]] وچّ شامل کیتا گئا۔ [[جون]] [[1999]] ای: وچّ میٹرو ریل لائن لاس ینجلس دی 'ڈاون ٹاون' توں 'سینپھرنندو گھاٹی' نال جوڑی گئی جو ہالیوڈّ دے ویسٹرن ایونو سٹیشن، وائین سٹریٹ اتے ہائیلینڈ ایونو سٹیشن تے رکدی سی۔ 'ڈولبی تھیٹر'(Dolby theatre) [[2001]] وچّ 'کوڈک تھیٹر' دے نال "ہائیلینڈ سینٹر" مال وچّ کھولئا گئا جو 'آسکر انعام' دا گھر اے بھاوَ اتھے [[اکیڈمی اوارڈ|آسکر انعام']] دتا جاندا اے۔ ایہہ سینٹر مال تھے واقع اے جتھے اتہاسک 'ہالیوڈّ ہوٹل' موجود اے۔ === سیشن گتیتکنیک === ہالیوڈّ دے ووٹراں نے [[2002]] وچّ اسدی زمین اتے ہور کئی مسلئاں سنبندھی لاس ینجلس بورڈ دی میونسیپل دے مکھ سنچالک نوں ووٹاں دتیئاں تاں جو 'ہالیوڈّ' اتے 'سینپھرنندو' گھاٹی اک بیلٹ وچّ شامل ہو سکن۔ اس لئی اس کم واسطے نویں منسیپل انتظام دی ضرورت سی جویں 'لاس ینجلس' شہر وچّ سی پر نومبر دیئاں چوناں وچّ دونوں مقصداں لئی دتیئاں ووٹاں والے ووٹر ہار گئے۔<ref name=DailyBruin2002>{{cite web|last=Grand|first=Noah|title=Valley, Hollywood secession measures fail|url=http://dailybruin.com/2002/11/05/valley-hollywood-secession-mea/|work=Daily Bruin|accessdate=دسمبر 29, 2013|date=نومبر 5, 2002}}</ref> == بھوگول == 'لاس اینجلس دے نقشے مطابق 'ہالیوڈّ' ہالیوڈّ پہاڑیئاں دے قریب وسیا اے۔ ہالیوڈّ دے تر وچّ 'ہالیوڈّ ہلز'، تر-پوربر وچّ 'لاس پھلیز'، پورب وچّ 'پوربی ہالیوڈّ' تے 'لارک ماونٹ'، دکھن ولّ 'ہینکوک پارک'، دکھن-پچھم ولّ 'پھیئرپھیکس'، پچھم ولّ 'پچھمی ہالیوڈّ' اتے تر-پچھمر ولّ 'پچھمی ہالیوڈّ ہلز' ہن۔ 'ہالیوڈّ' دیاں سندر چوڑیئاں گلیئاں وکھ-وکھ سمتاں ولّ جاندیئاں ہن۔ مرکزی تھاں توں تر ولّ 'ہالیوڈّ بلیورڈ' توں 'لا برئا ایوینو' کولوں دی 'ویٹلس گارڈن' دی پوربی سرحد تکّ اتے 'پھرینکلن ایوینو' وچکار دی 'بونیٹا' اتے 'ویسٹرن ایوینو' تکّ اک گلی جاندی اے۔ پورب ولّ 'ویسٹرن ایوینو' ولّ، دکھن ولّ 'میلروج ایوینو' ولّ اتے دکھن ولّ 'لا برئا ایوینو' گلیئاں جاندیئاں ہن۔ ہالیوڈّ وچ اسے سمت وچ 'سٹی لائن' گلی اے۔ <ref name=MappingLAHollywood>{{cite web|url=http://projects.latimes.com/mapping-la/neighborhoods/neighborhood/hollywood |title="Hollywood," Mapping L.A.، '&#39;Los Angeles Times'&#39; |publisher=Projects.latimes.com |date= |accessdate=جنوری 14, 2014}}</ref><ref name=ThomasGuide>''The Thomas Guide, Los Angeles County'' 2006, page 593</ref> 1918 ای: وچ ایچّ۔ جے۔ وائیٹلے دے کمیشن اارکیٹیکچر 'اے۔ ایس۔ بارنس' نے وائیٹلیء ہائیٹس دا نقشہ تئار کیتا۔ ایہہ نقشہ پنڈ دا سی جو مدھکالی سٹائل دا سی تے ہالیوڈّ بلیورڈ پر وسائیا گئا سی۔ ایہہ پہلا سیلیبرٹی کمنٹی کیندر بنئا۔ <ref name="Mr. Whitley's Neighborhood">{{cite web |url=http://www.whitleyheights.org/about5.html |title=About |publisher=Whitley Heights |date= |accessdate=جنوری 14, 2014 |archive-date=2013-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130818103325/http://www.whitleyheights.org/about5.html |dead-url=yes }}</ref><ref name="HPOZ Whitley Heights">{{cite web |url=http://www.preservation.lacity.org/hpoz/la/whitley-heights |title=Whitley Heights &#124; Office of Historic Resources, City of Los Angeles |publisher=Preservation.lacity.org |date= |accessdate=جنوری 14, 2014 |archive-date=2017-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170628012410/http://preservation.lacity.org/hpoz/la/whitley-heights |dead-url=yes }}</ref><ref name="Whitley Heights pg. 34">{{cite web |url=http://www.whitleyheights.org/about9.html |title=About |publisher=Whitley Heights |date= |accessdate=جنوری 14, 2014 |archive-date=2013-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130818104333/http://www.whitleyheights.org/about9.html |dead-url=yes }}</ref> ہالیوڈّ دے ہور کھیتراں وچ پھریکلن پنڈ، چھوٹا امریکہ(Little America)، سپلیڈگ سکئیئر، تھائی ٹاون، یوکا کاریڈور ہن۔ <ref>[http://ycchollywood.org/ycc-membership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222220055/http://ycchollywood.org/ycc-membership/ |date=2015-12-22 }} Yucca Corridor Coalition website</ref><ref name=ALook>[http://search.proquest.com/latimes/docview/421395053/BA3648F1EA974F3FPQ/28?accountid=6749 Monte Morin, "A Look Ahead: Activists Are Stepping Up Efforts on Their New Cause and Meeting Strong Business Opposition," ''Los Angeles Times,'' اگست 23, 1999, page 1]</ref> == نزدیکی آنڈھ- گوانڈھ == ہالیوڈّ دا تعلقات کافی ساریئاں کمنیٹیئاں نال اے۔ مشہور 'HOLLYWOOD' چنہੵ والی تھاں، جو 'ماوٹ لی' پہاڑی تے اے، اصل وچ ہالیوڈّ نہیں اے پر پھر وی ہالیوڈّ دے ااس-پاس دا پہاڑی علاقہ اس نال جڑئا اے اتے ہالیوڈّ کرکے ہی جانئا جاندا اے۔ <ref name=MappingLAHollywood /> === گوانڈھی شہر === [[لاس اینجلس]] وچ ہالیوڈّ دے دس گئانڈھی شہر ہن۔ جویں، # کوریئا ٹاون، لاس اینجلس-42,61 # ویسٹلیک(پچھمی جھیل)، لاس اینجلس-38,214 # ایسٹ ہالیوڈّ(پوروی ہالیوڈّ)، لاس اینجلس-31,095 # پیکو یونین، [[لاس اینجلس]]-25,352 # مییئوڈّ، [[کیلیفورنیا]]-23,638 # ہارورڈ ہائیٹس، لاس اینجلس-23,473 # والنٹ پارک، کیلیفورنیا-22,028 # ہالیوڈّ، لاس اینجلس-22,193 # پامز، لاس اینجلس-22,870 # ایڈمن نورمنڈائی، لاس اینجلس-21,848 # ہالیوڈّ، لاس اینجلس-22,193 # پامز، لاس اینجلس-22,870 # ایڈمن نورمنڈائی، لاس اینجلس-21,848 == آبادی== [[امریکہ]] دی 2000 دی مردمشماری مطابق تھے 3.51 سکئیئر میل(9.1 کہ۔می۔) وچ 77,818 شہری رہِ راے ہن۔ 2008 تکّ شہر دی جنسنکھئا ودھ کے اندازاً 85,489 ہو گئی۔ <ref name=MappingLAHollywood /> 2000 تکّ تھے 'لیٹن' جاں 'ہسپینک' 42.2%، غیر- ہسپینک گورے 41%، ایشیئن 7.1% اتے کالے انسان 5.2 % اتے ہور 4.5% سن۔ <ref name=MappingLAHollywood /> شوہر انسان اامدن 33,6945 ڈالر سلانہ اے۔ ہالیوڈّ وچ 92.4% اامدن گھراں دے کرائے توں ہندی اے۔ جس وچ گھر، اپارٹمینٹ آدی آرام لئی دتے جاندے ہن۔ <ref name=MappingLAHollywood /> 2000 ای: تکّ 2,828 فوجی زریعہ پورے شہر وچ سن۔ <ref name=MappingLAHollywood /> == ہالیوڈّ دا ریڈیو اتے ٹیلیوژن == 2005 وچّ "KNX"(کے۔اینّ۔ایکس) اخیرلا ریڈیو سٹیشن سی جتھوں 'سی۔ بی ۔ایسّ۔ کولمبیئا سکئیئر' نے 'میرائیکل مائیل سٹوڈیؤ' چھڈن توں پہلاں 'ہالیوڈّ' لئی براڈ کاسٹ کیتا۔ <ref>[http://articles.latimes.com/2005/aug/11/local/me-hollywood11 Bob Pool, "Hollywood, Radio Finally Part Waves," ''Los Angeles Times,'' اگست 11, 2005]</ref> 22 جنوری، 1947 نوں "KTLA" (کے ۔ٹی ۔ایلّ ۔اے۔) پہلا ٹیلیوژن سٹیشن سی جو 'مسیسپی ندی' کول اے، جسنے 'ہالیوڈّ' لئی ٹیلیوژن سیوا مہئیئا کروائی۔ اس ہی سال دے دسمبر وچّ' دِ پبلک پوسکوٹر' پہلی ٹیلیوژن سیریز سی جو "ہالیوڈّ" وچّ پھلمائی گئی۔ ٹیلیوژن سٹیشن 'کے۔ ٹی۔ ایلّ ۔اے۔' اتے 'کے۔ سی۔ ای۔ ٹی۔' دونوں 'سنسیٹّ بلیورڈ' تے واقع ہن، جتھوں اخیرلی وار ٹی۔ وی۔ اتے ریڈیو دوناں لئی 'ہالیوڈّ' دے پتے نال براڈ کاسٹنگ ہوئی پر 'کے۔ سی۔ ای۔ ٹی۔' دا سٹوڈیؤ تھے ہی 'سنسیٹّ بلیورڈ' تے اے اتے سنوں کتے ہور لجان دی یوجنا اے۔ 'کے۔ اینّ۔ بی۔ سی' 1962 وچّ 'سنسیٹّ بلیورڈ' دے تری کونے وچّ واقع 'اینّ۔ بی۔ سی۔ ریڈیو سٹی سٹوڈیؤ' وچّ چلا گئا جو "نویارک" نال لگدا اے۔ اتھے ہور کئی سٹوڈیؤ ہن، جویں :- # [[ہینا-باربیرا]](فلم) # کے۔ٹی۔ٹی۔وی۔(K.T.T.V.) # کے۔سی۔او۔پی۔(K.C.O.P.) # [[میٹرو-گولڈون-میئرون]](فلم) # کے۔سی۔بی۔ایسّ۔-ٹی۔ وی(K.C.B.S.-Television) # کے۔سی۔اے۔ایلّ۔-ٹی۔ وی۔(K.C.A.L.-Television) == سرکار == [[لاس اینجلس|'لاس اینجلس']] دا شہر ہون کرکے 'ہالیوڈّ' دی ااپنی منسیپلی سرکار نہیں اے۔ 'ہالیوڈّ چیمبر' دا 'ارتھ چارا وحصہ' اسدا سنچالن کردا اے۔ سدا مکھی ہی ہالیوڈّ دا میئر اے۔ پچھلا سابقہ میئر 'جونی گرانٹ 'سی جو 2008 وچّ سورگواسی ہویا۔ 'جونی گرانٹ' نے 1980 توں 9 جنوری، 2008 تکّ اس میئر دے عہدے تے سیوا نبھائی۔ <ref name="CNNobit">{{cite news|url=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/TV/01/10/grant.obit|title=Johnny Grant, honorary Hollywood mayor, dies|publisher=CNN |accessdate=جنوری 12, 2008 | date=جنوری 10, 2008}}</ref> === اپاتکالین سیوا === لاس اینجلس دا 'پولیس وحصہ' سرکھئا لئی پولیس سنوجواناں دندا اے۔ ہالیوڈّ دا پولیس سٹیشن '1358 اینّ۔ ولکوکس ایو' وکھے اے۔ لاس اینجلس دے اپاتکالین اگّ بجھاُ کیندر چار ہن جویں :- # سٹیشن 27 # سٹیشن 41 # سٹیشن 52 # سٹیشن 82 لاس اینجلس دا صحتَ سنوجواناں دا کیندر 'ولمائیر ہیلتھ سینٹر' اے جو ہالیوڈّ وچّ ہی اے۔ === ڈاک گھر === 'ینائیٹڈ سٹیٹ ڈاک سروس' ڈاک گھر دا کارجدور کردی اے۔ ہالیوڈّ وچّ 'پاویلیئن ڈاک دفتر' اتے 'سنسیٹّ ڈاک دفتر ہن۔ == گئانڈھی کونسل == ہالیوڈّ 'ہالیوڈّ ینائیٹڈ نیبرہڈّ کونسل وچّ شامل اے اتے 'ہالیوڈّ' دے سٹوڈیؤ ظلੵا 'نیبرہڈّ کونسل' وچّ شامل ہن۔ 'نیبرہڈّ کونسل' زوننگ، یوجناواں اتے ہور کئی مسلئاں سنبندھی ووٹاں پا کے فیصلہ کردی اے۔ کونسل' میمبر کسے دے کونسل دی ہکبندی، ااچار، رہن-سہن، کم کاج، جائداد اادِ سنبندھی ووٹاں پا کے فیصلے لیندی اے۔<ref>{{Cite web |title=HSDNC.org: FAQs |url=http://hsdnc.org/modules/smartfaq/ |access-date=2017-06-25 |archive-date=2008-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208001742/http://hsdnc.org/modules/smartfaq/ |dead-url=yes }}</ref> == سکھئا انتظام == 2000 تکّ ہالیوڈّ وچّ رہن والے 25 سال جاں استوں پر دے مر والے ناگرکاں دی گنتی 28% سی جہناں کول چار سال دی ڈگری سی۔<ref name=MappingLAHollywood /> === سکول === سرکاری سکول 'لاس اینجلس ینیپھائیڈ سکول ڈسٹکٹ' دئارا چلا ئے جاندے ہن۔ ایہہ ارارہ ظلੵا پدھر دی اے۔ 'ہالیوڈّ' دے ہور سکول :- # ٹیمپل لسریل سکول - 7300 'ہالیوڈّ بلیورڈ'۔ # گارڈ نر سٹریڈ ایلیمینٹری سکول - 7450 'ہائتھون ایوینو'۔ # گرانٹ ایلیمینٹری سکول - 1530 تر ولٹون تھاں۔ # سلما ایوینو ایلیمینٹری سکول - 6611 سلما ایوینو۔ # ینگ ہالیوڈّ، پرائیویٹ ایلیمینٹری - 1547 تر میککیڈن تھاں۔ # ہالیوڈّ ہائی سکول - 1521 ہائیلینڈ ایوین۔ <ref>{{cite web|url=http://hollywoodhighschool.net|title=Hollywood High School|publisher=}}</ref> # ہالیوڈّ کمنگی اڈلٹ سکول - 1521 تر ہائیلینڈ ایوینو۔ # بلیسڈ سیکرامینٹ سکول پرائیویٹ ایلیمینٹری - 6641 سنسیٹّ بلیورڈ۔ # ہیلن بیرنسٹرین ہائی سکول، 1309 تر ولٹون تھاں۔ # رچرڈ اے۔ اکونیو کمنٹی سکول-5755 پھورٹین ایوینُ۔ # بویلری ہلس اار۔ سی۔ سکول، پੵائیویٹ ایلیمینٹری- 6650 پھورٹین ایوینُ۔ # ہالیوڈّ سکول ہاوس، پੵائیویٹ ایلیمینٹری-1233 تر میککیڈن تھاں۔ # جوسیف لیکونیٹ مڈل سکول- 1316 تر بروسن ایوینُ۔ # ٹی۔ سی۔ اے۔ ارسیگ ڈکرینیئن سکول-پکولੵائیویٹ-12 -1200 تر کاہگا بلیورڈ۔ # ہالیوڈّ پੵائیمری سینٹر(ایلیمینٹری)- 1115 ٹامارنڈ ایوینُ۔ # سانتا مونیکا بلیورڈ کمنٹی چارٹر سکول- 1022 تر وین نیس ایوینُ۔ # وائین سٹریٹ ایلیمینٹری سکول- 955 تر وائین گلی(سٹریٹ)۔ # ہبرڈ ہوئویء بین کرافٹ مڈل سکول-929 تر لاس پالمس ایوینُ۔ # لارکمونٹ چارٹر سکول،ایلیمینٹری-815 تر ای۔ ایل۔ سیٹرو ایوینُ۔ # کیڈر میناکیس پੵائیویٹ ایلیمینٹری-1606 دکھن لا سیئنگا بلیور۔ === سرکاری پستکالے(لائبیری) === 'ول' اینڈ اےریال ڈراٹ ساخا' اتے 'پھرانسس ہاورڈ گولڈون' ہالیوڈّ دے کھیتری سرکاری پستکالے دیئاں ساخاواں ہن۔ == دھیان یوگ تھاں == # سی۔بی۔ایس۔ کولمبیا سکئیرڈ۔ # چارلی چینپلن سٹوڈیؤ۔ # سنیراما گمبد۔ # کراسروڈس آف دِ ورلڈ(دنیا دی اک دوجے نال ملدیئاں سڑکاں دی تھاں)۔ # [[ڈولبی تھئیٹر]]۔ # ایرل کاریل تھئیٹر۔ # ایل۔ کیپٹن تھئیٹر۔ # پھریڈرکس ااف ہالیوڈّ۔ # گراؤمین دا چینی تھئیٹر۔ # ہالیوڈّ اتے ویسٹرن عمارت۔ # ہالیوڈّ اتے ہائیلینڈ کیندر۔ # ہالیوڈّ اتے وائین۔ # ہالیوڈّ پھورئیور سیمیٹری۔ # [[ہالیوڈّ ہیریٹیج مزیئم]]۔ # ہالیوڈّ واک ااف پھیم۔ # [[ہالیوڈّ مزیئم]]۔ # نکربریکر ہوٹل۔ # [[ہالیوڈّ ویکس مزیئم]]۔ # ہالیوڈّ پلاڈیئم۔ # میڈیم ٹساڈس ہالیوڈّ۔ # موسو اینڈ پھرینک گرل۔ # [[پیراویگج تھئیٹر]]۔ # روسیویلٹ ہوٹل۔ # سنسیٹّ گریئر سٹڈیؤ۔ == خاص تقریباں== # [[اکادمی انعام]]:- ایہہ انعام فروری(پہلاں مارچ وچّ) 2004 توں دتا جاندا اے۔ آسکر انعام 2004 توں 'ڈولبی تھئیٹر' وچّ دتا جاندا اے۔ پرکسکاراں وچّ ہی اک ہور انعام [[گولڈن گلوب انعام|'گولڈن گلوب انعام']] دتا جاندا اے۔ # ہالیوڈّ کسمس پریڈ:- 2017 وچ اس پریڈ دی 86ویں سالگرا اے۔ ایہہ پریڈ ہالیوڈّ بلیورڈ اتے کے۔ ٹی۔ ایل۔ اے۔ توں [[لاس اینجلس]] وچ براڈکاسٹ کیتی جاندی اے۔ ایہہ [[امریکہ]] توں 'ٹبن آپھر سٹیشن' اتے 'ڈبلیو۔ جی۔ این۔ سپرسٹیشن' دئارا براڈکاسٹ کیتی جاندی اے۔<ref>[http://hollywoodchamber.net/icons/parade.asp] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090707022548/http://hollywoodchamber.net/icons/parade.asp|date=جولائی 7, [[2009]]}}</ref> # ہالیوڈّ ہاف میراتھن دوڑ(ادھی میراتھن دوڑ):- ایہہ دوڑ اپریل مہینے وچّ فنڈ اتے جاگرکتا لئی کھیتر یوتھ ہوملیس سیلٹر لئی ہندی اے۔ اس وچّ 10 کہ۔می۔، 5 کہ۔می اتے بچئاں لئی صرف ہالیوڈّ بلیورڈ تکّ ہندی اے۔ == ہالیوڈّ دے کجھ اداکار == # [[پال واکر|پال واکر]] # [[کرس یونس]] # [[ون ڈیزل|ون ڈیزل]] # [[کرس ہیمسورتھ]] # [[جیکی چین|جیکی چین]] # [[ہُ جیکمین]] # [[عرفان خان|عرفان خان]] # [[اینڈرُ گارپھیلڈ]] # [[پیٹر ڈنکلج|پیٹر ڈکلج]] # [[مارک رفیلو]] # [[لیسا کوڈرو|لیسا کوڈرو]] # [[سکارلیٹ جوہانسن]] # [[ویرا-ایلنا|ویرا ایلن]] # [[جرمی رینر]] # [[نکول کڈمین|نکول کڈمین]] # [[روبرٹ ویب]] # [[کیتھرین ہیپبرن|کیتھرین ہیپورن]] # [[سیمئل ایل۔ جیکسن]] # [[ایما سٹون|ایما سٹون]] # [[ہینری کویل]] # [[مرلن منرو|مرلن منرو]] # [[بروس وین]] # [[روبرٹ ڈاؤنی جونیئر|روبرٹ ڈاؤنی جونیئر]] # [[فریدہ پنٹو]] # [[چارلی چیپلن|چارلی چیپلن]] # [[روبرٹ سٹیپہینس]] # [[مارک والبرگ|مارک والبرگ]] # [[رونالڈ ہائورڈ]] # [[جونی ڈیپّ|جونی ڈیپّ]] # [[روبرٹ رینڈل]] # [[بروس ولس|بروس ولس]] # [[ایلی نوروڈّ]] # [[لیوناردو دیکیپریؤ|لیوناردو دیکیپریؤ]] # [[سیلا وارڈ]] # [[مورگن فریمین|مورگن فریمین]] # [[ایڈون سٹینلی]] # [[میگی جلنہول|میگی جلنہول]] # [[ٹوم بیکر]] # [[پال رابسن|پال رابسن]] # [[پیٹر کک]] # [[ٹریسی مورگن|ٹریسی مورگن]] # [[جان وڈّ]] # [[ٹام ہڈلسٹن|ٹوم ہڈلسٹن]] # [[ریان رینولڈس]] # [[ڈوین جانسن|ڈوین جانسن]] # [[جیما اارٹرن]] # [[جانیل مونے]] # [[ٹوم کروج]] # [[پیٹر ڈنکلج]] ==ہورویکھو== == حوالے == {{حوالے}} ==باہرلےجوڑ== [[گٹھ:امریک‏‏ی سنیما|امریک‏‏ی سنیما]] [[گٹھ:تریخ ریاستہائے متحدہ بلحاظ موضوع]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا وچ صنعت]] [[گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:ہالی وڈ د‏‏ی تریخ تے سبھیاچار]] [[گٹھ:لاس اینجلس]] [[گٹھ:ایکٹر]] [[گٹھ:امریکہ]] [[گٹھ:فلم]] [[گٹھ:کیلیفورنیا]] [[گٹھ:زندہ لوک]] 71e2i7rklyorqactae65tytkeoxmbbl 0 68386 707150 695541 2026-05-18T18:39:59Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707150 wikitext text/x-wiki {{معلومات-ڈیم}} [[فائل:AncientMars.jpg|thumb|ارضیاتی اعداد و شمار کی بنیاد پر قدیمی مریخ کس طرح  کا نظر آتا ہوگا، ایک مصور کا تخیل۔]] دور حاضر وچ اگرچہ مریخ اُتے پانی دی تھوڑی سی مقدار کرۂ فضائی وچ بطور آبی بخارات موجود اے پر ایتھے اُتے زیادہ تر پانی صرف [[برف]] دی صورت ای وچ پایا جاندا اے<ref>جیکوسکی، بی ایم؛ ہیبرل، آر ایم(1992ء)۔ "مریخ دے پانی دا موسمی برتاؤ "۔ کیفر ایچ ایچ و ہور وچ۔ ٹکسن، اے زی :یونیورسٹی آف ایریزونا پریس۔ صفحہ نمبر 969-1016۔</ref> جدونکہ کدی کبھار تھوڑے توں [[نمکین پانی]] دی مقدار مریخ دی [[مٹی]] وچ کم گہرائی اُتے وی پائی جاتی اے۔<ref>اوجا، ایل؛ ولہیلم، ایم بی؛ میرچی، ایس ایل؛ مک ایون، اے، ایس؛ رے، جے جے؛ ہینلی، جے؛ ماسی، ایم چوجناکی، ایم۔(2015ء)۔ " مریخ دے باز گرد ڈھلوانی خط وچ آبیدہ نمک دے طیفی ثبوت"۔ نیچر جیو سائنس doi:[https://dx.doi.org/10.1038/ngeo2546 10.1038/ngeo2546]</ref> اوہ واحد جگہ جتھے اُتے پانی دی برف سطح اُتے دکھائی دے سکدی اے اوہ شمالی قطبی برفیلی ٹوپی اے۔<ref>کار ایما ایچ(1996ء)۔ مریخ اُتے پانی۔ نیویارک: آکسفورڈ یونیورسٹی پریس۔ صفحہ 197۔</ref> پانی دی برف دی فراواں مقدار مریخ دے جنوبی قطب اُتے سدا بہار کاربن ڈائی آکسائڈ دی برفیلی ٹوپی دے نیچے تے معتدل [[عرض البلد]] وچ سطح زمین توں قریب موجود اے۔<ref>ببرنگ، جے۔ پی؛ لینگون، ویس؛ پولٹ؛ فرانکویس؛ جینڈرن، الین؛ گونڈت، بریگٹ؛ برتھی، مچل؛ سوفلٹ، الین؛ دروسرٹ، پیری، کومبس، مچل، بیلوکی، جیانکارلو؛ مروز، وسیلی، مینگ گولڈ، نیکولس؛ شمٹ، برنارڈ؛ ومیگاٹیم،ارارڈ، ایس؛ فورنی، او،مانود، این؛ پولی، جی،؛ انکریناز، ٹی، فوچٹ، ٹی؛ ملکیوری، آر؛ الٹیری، ایف؛ فورمیسانو، وی؛ بونیلو، جی؛ فونٹی، ایس؛ کپاچیونی، ایف، سیرونی، پی؛کوراڈینی،، اے؛ کٹسوف، وی؛ و ہور۔(2004ء)۔ " مریخ دے جنوبی قطبی ٹوپی وچ سدا بہار پانی دی برف دی شناخت"۔ نیچر 428 (6983): 627–630۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2004Natur.428.۔627B 2004Natur.428.۔627B]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1038/nature02461 10.1038/nature02461]۔PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15024393 15024393]۔</ref><ref>[http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEMYKEX5WRD_0.html "مریخ دے جنوبی قطب اُتے پانی"]۔ یورپی خلائی ایجنسی (ای ایس اے)۔ 17 مارچ 2004ء۔</ref><ref>[http://mars.jpl.nasa.gov/odyssey/newsroom/pressreleases/20020528a.html "مریخی مہم: کمرۂ خبر"]۔ 28 مئی 2002ء۔</ref><ref>فیلڈمین، ڈبلیو سی و ہور (2004ء)۔" مریخ دی سطح دے قریب سیاروی ہائیڈروجن دی تقسیم"۔ جے۔ ارضیاتی طبیعیاتی تحقیق109۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2004JGRE.۔10909006F 2004JGRE.۔10909006F]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2003JE002160 10.1029/2003JE002160]۔</ref> پنجاہ لکھ مکعب کلومیٹر توں زیادہ برف دا سراغ مریخ دی سطح اُتے جاں اس دے قریب لایا جا چکیا اے۔ ایہ مقدار اس قدر اے کہ پورے [[سیارہ|سیارے]] دی سطح نوں 35 میٹر دی گہرائی وچ ڈبو سکدی اے۔<ref>کریسچن سن، پی آر (2006ء)۔ " مریخ دے قطبین تے دائمی زیر سطحی منجمد زمین اُتے پانی"۔ ارضی سائنسی جتھے عناصر 3(2):151-155۔</ref> بلکہ سطح توں نیچے تے گہرائی وچ مزید برف دی موجودگی دا امکان اے۔<ref>کار، 2006ء، صفحہ- 173۔</ref> دور حاضر وچ کچھ [[مائع]] پانی مریخ دی سطح اُتے عارضی طور اُتے نمودار ہو سکدا اے پر ایسا صرف مخصوص حالات دے زیر اثر ای ہُندا اے۔<ref>ہیچٹ، ایم ایچ (2002ء)۔ "مریخ اُتے مائع پانی دا عارضی پن"۔ ایکارس 156(2): 373-386۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Icar.۔156.۔373H 2002Icar.۔156.۔373H]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1006/icar.2001.6794 10.1006/icar.2001.6794]۔</ref><ref>ویبسٹر، گاں؛ براؤن، ڈواین (10 دسمبر 2013ء)۔ [http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2013-361&1#1 "ناسا دے مریخی خلائی جہاز نے مزید متحرک سرخ سیارے دا پتا دتا"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214013848/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2013-361&1#1 |date=2013-12-14 }}۔ ناسا۔</ref><ref>[http://astrobiology.nasa.gov/articles/2014/7/3/liquid-water-from-ice-and-salt-on-mars/ "مریخ اُتے برف تے نمک توں بنا مائع پانی"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814092915/http://astrobiology.nasa.gov/articles/2014/7/3/liquid-water-from-ice-and-salt-on-mars/ |date=2014-08-14 }}۔ ارضی طبیعیاتی تحقیقی خطوط (ناسا فلکی حیاتیات)۔ 3 جولائی 2014ء۔</ref> مریخ دی سطح اُتے [[جسم آب|مائع پانی کےکھڑے بڑے ذخیرے]] اس لئی وجود نئيں رکھدے کیونجے سطح اُتے موجود [[ہوا کا دباؤ|فضائی دباؤ]] دی اوسط 600 پاسکل (0.087 psi) – یعنی [[زمین]] دے [[سطح سمندر]] دے دباؤ دا صرف 0.6 فیصد اے – تے کیونجے سیاروی [[درجہ حرارت]] بوہت ای کم ((210K (-63&nbsp;°C ) اے لہٰذا اس دی وجہ توں جاں تو تیز رفتار تبخیر ([[عمل تصعید]]) جاں تیز رفتار انجماد وقوع پزیر ہو جاندا اے۔ اج توں لگ بھگ 3 ارب 80 کروڑ برس پہلے، مریخ دا کرۂ فضائی کافی کثیف تے درجہ حرارت کافی بلند سی <ref>پولاک جے بی (1979ء)۔ " میدانی سیارے وچ موسمی تغیر"۔ ایکارس 37 (3): 479–553. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1979Icar.۔.37.۔479P 1979Icar.۔.37.۔479P]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/0019-1035(79)90012-5 10.1016/0019-1035(79)90012-5]۔</ref><ref>پولاک جے بی؛ کاسٹنگ، جے ایف؛ رچرڈسن، ایس ایم؛ پولیاکوف، دے (1987ء)۔ "مریخ دی ابتدا وچ گرم و مرطوب موسم دی صورت"۔ ایکارس 71 (2): 203–224. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1987Icar.۔.71.۔203P 1987Icar.۔.71.۔203P]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1016/0019-1035(87)90147-3 10.1016/0019-1035(87)90147-3]۔</ref> جس دی وجہ توں سطح اُتے پانی دی وسیع مقدار موجود سی <ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2015/03/150305140447.htm “releases/2015/03/150305140447”]۔ sciencedaily.com۔ اخذ کردہ 25 مئی 2015ء۔</ref><ref>ویلانوا، جی؛ مومام ایم؛ نووک، آر؛ کوفل، ایچ، ہارٹو، پی، انکریناز، ٹی؛ ٹوکناگا، اے، خیاط، اے؛ اسمتھ، ایم (2015ء)۔ "مریخی ماحول وچ پانی دی شدید اساں جائی بے قاعدگیاں: موجودہ تے قدیمی ذخائر دی تلاش"۔ سائنس۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.aaa3630 10.1126/science.aaa3630]۔</ref><ref>بیکر، وی آر؛ اسٹروم، آر جی؛ گولک، وی سی؛ کارجیل، جے ایس؛ کوماٹسو، وی ایس (1991ء)۔ "مریخ اُتے قدیمی سمندر، برفیلی چادراں تے آبی چکر"۔ نیچر 352(6348): 589–594. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1991Natur.352.۔589B 1991Natur.352.۔589B]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1038/352589a0 10.1038/352589a0]۔</ref> گمان اے کہ مریخ اُتے اس دور وچ اک وڈا سمندر وی ہوۓگآ<ref>پارکر، ٹی جے؛ ساؤنڈر، آر ایس، شینی برگر، دے ایم (1989ء)۔ "مریخ دے مغربی ڈیوٹرونیلس وچ سا وچ عبوری شکلیات: نچلے/ اُچے میداناں دے تغیر دے مضمرات"۔ ایکارس 82: 111–145. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1989Icar.۔.82.۔111P 1989Icar.۔.82.۔111P]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/0019-1035(89)90027-4 10.1016/0019-1035(89)90027-4]۔</ref><ref>ڈوہم، جے ایم؛ بیکر، وکٹر آر؛ بؤینٹن، ولیم وی؛ فیئرن، البرٹو جی؛ فیرس، جسٹن سی؛ فنچ، مائیکل؛ فرفارو، رابرٹو؛ ہیئر،ٹرینٹ ایم؛ جانز، دڈینیل ایم؛ کارجیل،جیفری ایس؛کارنٹی لیک، سونیتی؛ کیلر، جان؛ کیری، کرس، کم، کیونگ جے؛ کوماٹسو، گورو؛ مہانی، ولیم سی؛ شولزی مکوچ، ڈرک، مارینانجیلی، لوشیا؛ جیان جی؛ رویز، جویر؛ وہیل لاک، شون جے (2009ء)۔ "جی آر ایس ثبوت تے مریخ اُتے ممکنہ تیسرے ارضیاتی دور دے سمندر"۔ سیاروی تے خلائی سائنس 57 (5–6): 664–684. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2009P&SS.۔.57.۔664D 2009P&SS.۔.57.۔664D]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.pss.2008.10.008 10.1016/j.pss.2008.10.008]۔</ref><ref>[http://www.psrd.hawaii.edu/July03/MartianSea.html "پی ایس آر ڈی: قدیمی سیلابی پانی تے مریخ اُتے سمندر"]۔ Psrd.hawaii.edu۔ 16 جولائی 2003ء۔</ref><ref>[http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=26947 "گیما – شعاع دے ثبوت اشارے کر دے نیں کہ قدیم مریخ وچ سمندر سن"]۔ خلائی حوالہ 17 نومبر 2008ء۔</ref> جس نے سیارے دے اک تہائی حصّے نوں گھیرا ہویا ہوۓگآ۔<ref>کلفرڈ، ایس ایم؛ پارکر، ٹی جے (2001ء)۔ "مریخی آبی کرہ دا ارتقا: قدیمی سمندر دے مقدر دے مضمرات تے شمالی میداناں دی موجودہ صورت حال"۔ ایکارس 154: 40–79. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2001Icar.۔154.۔.40C 2001Icar.۔154.۔.40C]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1006/icar.2001.6671 10.1006/icar.2001.6671]۔</ref><ref>ڈی ایکلی، گائٹانو؛ ہینیک، برائن ایم (2010ء)۔ " ڈیلٹا تے وادیاں دی تقسیم مریخ اُتے قدیمی سمندر دے ثبوت دیتی اے" نیچر جیو سائنس 3 (7): 459–463.Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010NatGe.۔.3.۔459D 2010NatGe.۔.3.۔459D]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1038/ngeo891 10.1038/ngeo891]۔</ref><ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2010/06/100613181245.htm "قدیمی سمندراں نے مریخ دا اک تہائی حصّہ ڈھانپا ہویا ہوۓگآ"]۔ Sciencedaily.com۔ 14 جون 2010ء۔</ref> بظاہر ایسا لگتا اے کہ مریخ دے ماضی قریب وچ پانی سطح اُتے مختلف ادوار وچ مختصر طور اُتے بہتا رہیا اے۔<ref>کار، 2006ء، صفحہ 144–147۔</ref><ref>فسیٹ، سی آئی؛ ڈکسن، جیمز ایل؛ ہیڈ، جیمز ڈبلیو؛ لیوی، جوزف ایس؛ مرچنٹ، ڈیوڈ آر۔ (2010ء)۔ "مریخی ایمیزون اُتے برفیلے تودے تے برفیلی وادیاں"۔ ایکارس 208 (1): 86–100.Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010Icar.۔208.۔.86F 2010Icar.۔208.۔.86F]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2010.02.021 10.1016/j.icarus.2010.02.021]۔</ref><ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2010/06/100613181245.htm "ماضی نمائی:10 برس پہلے مریخ اُتے پانی دی دریافت دا اعلان"]۔ SPACE.com۔ 22 جون (2000ء)۔</ref> 9 دسمبر 2013ء نوں ناسا نے کیوریوسٹی جتھے گرد دی تحقیق توں حاصل کردہ ثبوتاں دی بنیاد اُتے دسیا کہ ایولس پالس، گیل شہابی گڑھے وچ قدیمی تازہ پانی دی جھیلاں موجود نیں جو خرد حیات دے لئی مہمان نواز ماحول مہیا کر سکدی تھاں۔<ref>چنگ، کینتھ (9 دسمبر 2013ء)۔ [http://www.nytimes.com/2013/12/10/science/space/on-mars-an-ancient-lake-and-perhaps-life.html "مریخ اُتے اک قدیمی جھیل تے شاید حیات وی"]۔ نیویارک ٹائمز۔</ref><ref>مختلف (9 دسمبر 2013ء)۔ [http://www.sciencemag.org/site/extra/curiosity/ " سائنس – مجموعہ خاص – کیوریوسٹی جتھے گرد مریخ اُتے۔"] سائنس۔</ref> '''مریخ اُتے پانی''' دی  کثیر مقدار تے سیارے دی ارضیاتی تریخ وچ اس دے اہم کردار دے بارے وچ  کافی ثبوت ملے نیں ۔<ref>پارکر، ٹی؛ کلفرڈ، ایس ایم بینرڈت، ڈبلیو بی۔ (2000ء)۔ [http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2000/pdf/2033.pdf "آرگائیر پلانیشیا تے مریخی مائیاتی چکر"] (پی ڈی ایف۔ قمری تے سیاروی سائنس XXXI: 2033۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2000LPI.۔.۔31.2033P 2000LPI.۔.۔31.2033P]۔</ref><ref>ہائیزنگر ایچ؛ ہیڈ جے (2002ء)۔ " مریخی آرگائیرطاس دی مقام نگاری تے شکلیات: اس دی ارضیاتی تے آبیاتی تریخ اُتے مضمرات"۔ پلانٹ۔ اسپیس سائنس۔ 50 (10–11): 939–981. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2002P&SS.۔.50.۔939H 2002P&SS.۔.50.۔939H]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/S0032-0633(02)00054-5 10.1016/S0032-0633(02)00054-5]</ref> دور حاضر وچ مریخ دے پانی دے ذخائر دا اندازہ خلائی جہاز توں حاصل کردہ تصویراں، دور حساسی تیکنیک ( طیف پیمائی،<ref>سوڈربلوم، ایل اے۔ (1992ء)۔ کیفر، ایچ ایچ؛ ودیگر۔ ای ڈی ایس۔ " طیف پیما توں کیتے گئے مشاہدات دی رو توں مریخی سطح دی ہیئت تے معدنی علم: 0.3μm تا 50 μm۔ مریخ وچ۔ ٹکسن، اے زی: یونیورسٹی آف ایریزونا پریس۔ صفحہ 557–593. ISBN 0-8165-1257-4</ref><ref>گلوچ، ٹی؛ کرایسٹنسن، پی (2005ء)۔ " منتشر بازو دی ارضیاتی تے معدنی نقشہ سازی: پانی توں لبریز تریخ دے ثبوت"۔ جے جیوفز۔ ریز 110: E09006.Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005JGRE.۔110.9006G 2005JGRE.۔110.9006G]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2004JE002389 10.1029/2004JE002389]</ref> ریڈار،<ref>ہولٹ، جے ڈبلیو؛ سفاینلی، اے؛ پلوٹ، جے جے؛ ینگ، ڈی اے؛ ہیڈ، جے ڈبلیو؛ فلپس، آر جے؛ کیمبل، بی اے؛ کارٹر، ایل ایم؛ جم، وائی؛ سیو، آر؛ ٹیم، شراڈ (2008ء)۔ [http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2008/pdf/2441.pdf "مریخ دے وسطی جنوبی عرض البلد وچ واقع ہیلس طاس دے قریب گوشہ دار دھول تہ بند دے اندر برف دی موجودگی دے ریڈار دے صدائی ثبوت"] (پی ڈی ایف)۔ قمری تے سیاروی سائنس۔ XXXIX: 2441.Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2008LPI.۔.۔39.2441H 2008LPI.۔.۔39.2441]۔</ref> وغیرہ) تے خلائی گاڑیاں تے جتھے گرداں دی تفتیش توں لایا جا سکدا اے۔<ref>ایموس، جوناتھن (10 جون 2013ء)۔[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-22832673 "پرانے آپرچونیٹی مریخی جتھے گرد نے چٹان دریافت کیتا"]۔ ناسا (بی بی سی نیوز)۔</ref><ref>[http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2013-167 "مریخی جتھے گرد آپرچونیٹی نے چٹان وچ مٹی دے سراغ دا تجزیہ کیتا"]۔ جیٹ پروپلشن لیبارٹری، ناسا۔ 17 مئی 2013ء۔</ref> ماضی دے پانی توں متعلق ارضیاتی ثبوتاں دے سراغ وچ مریخ دی سطح اُتے آنے والے سیلاباں توں تراشی ہوئی شاندار بہنے والی نہراں،<ref>[http://spaceref.com/mars/regional-not-global-processes-led-to-huge-martian-floods.html "عالمگیری نئيں بلکہ مقامی عوامل عظیم مریخی سیلاب دا سبب بنے"] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20150929035120/http://spaceref.com/mars/regional-not-global-processes-led-to-huge-martian-floods.html |date=2015-09-29 }}۔ پلانٹری سائنس انسٹی ٹیوٹ (اسپیس ریفرنس)۔ 11 ستمبر 2015ء۔ اخذ کردہ 2015-09-12۔</ref> قدیمی دریائی وادیاں دے جال،<ref>ہیرسن، دے گریم، آر (2005ء)۔ "سطح اُتے پانی توں بننے والی وادیاں دے جال تے سطح دا کٹاؤ مریخ دی ابتدا وچ۔"ارضی طبیعیاتی تحقیقی جریدہ 110: E12S16.Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005JGRE.۔11012S16H 2005JGRE.۔11012S16H]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2005JE002455 10.1029/2005JE002455]</ref><ref>ہوورڈ، اے؛ مور، جیفری ایم؛ ارون، روسمین پی (2005ء)۔ "ابتدائی مریخ اُتے وسیع پیمانے اُتے ہونے والے بہاؤ دا شدید ختم ہویا دور:1۔ وادیاں دے جال دی تراش تے متعلقہ ذخائر"۔ ارضی طبیعیاتی تحقیقی جریدہ 110: E12S16.Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005JGRE.۔11012S14H 2005JGRE.۔11012S16H]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2005JE002459 10.1029/2005JE002455]</ref> ڈیلٹا تے جھیلاں دی تہاں،<ref>ارون، روسمین پی؛ ہوورڈ، ایلن ڈی، کراڈوک، رابرٹ اے؛ مور، جیفری ایم (2005ء)۔ " "ابتدائی مریخ اُتے وسیع پیمانے اُتے ہونے والے بہاؤ دا شدید ختم ہویا دور:2۔ ودھدا ہویا بہاؤ تے پیلو جھیل دا ارتقا"۔ ارضی طبیعیاتی تحقیقی جریدہ 110: E12S15. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005JGRE.۔11012S15I 2005JGRE.۔11012S15I]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2005JE002460 10.1029/2005JE002460]</ref><ref>فسیٹ سی، ہیڈ،III (2008ء)۔ " وادیاں دے جال توں بھرنے والی- کھلے طاس دی مریخ اُتے جھیل: نوچیان سطح تے زیر سطح مائیات دی تقسیم و مضمرات"۔ ایکارس 198: 37–56. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2008Icar.۔198.۔.37F 2008Icar.۔198.۔.37F]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2008.06.016 10.1016/j.icarus.2008.06.016]</ref><ref>مور، جے؛ ولہلمز، ڈی (2001ء)۔ [http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20020050249_2002081883.pdf "مریخ اُتے ہیلس بطور قدیمی برف توں ڈھکی ہوئی جھیل دی ممکنہ جگہ"] (پی ڈی ایف)۔ ایکارس 154 (2): 258–276. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2001Icar.۔154.۔258M 2001Icar.۔154.۔258M]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1006/icar.2001.6736 10.1006/icar.2001.6736]</ref><ref>ویٹز، سی؛ پارکر، ٹی (2000ء)۔ [http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2000/pdf/1693.pdf " نویں ثبوت جو بتاندے نیں ویلس مرینیرس دے اندرونی ذخائر کھڑے ہوئے پانی دے جسم دی موجودگی بنے نیں "] (پی ڈی ایف)۔ قمری تے سیاروی سائنس XXXI: 1693.Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2000LPI.۔.۔31.1693W 2000LPI.۔.۔31.1693W]۔</ref> اورمائع پانی توں بننے والی سطح اُتے موجود چٹاناں تے معدنیات شامل نیں ۔<ref>[http://www.space.com/6033-signs-ancient-mars-wet.html "نویں سراغ بتاندے نیں کہ قدیمی مریخ گیلا سی"]۔ Space.com۔ 28 اکتوبر 2008ء۔</ref> اکثر سطحی خدوخال زمینی برف (زیر سطحی مستقلاً جمی ہوئی زمین)،<ref>اسکوئرس، ایس ڈبلیو؛ ودیگر (1992ء)۔ " مریخی مٹی اُتے برف"۔ کیفر، ایچ ایچ مریخ۔ ٹکسن، اے زی: یونیورسٹی آف ایریزونا پریس صفحہ 523–554. ISBN 0-8165-1257-4۔</ref> تے برفانی توداں وچ ہونے والی برف دی حرکت دے بارے وچ ماضی قریب<ref>ہیڈ، جے مرکانٹ، ڈی (2006ء)۔ شمالی عربیہ میدان وچ شمالی وسطی عرض البلد ایمیزونی برفیلے دور دے دوران مریخ پرنوچیان شہابی گڑھے دی دیواراں اُتے ہونے والی تبدیلی: گوشہ دار دھول تہ بند دی ہیئت تے ارتقا تے انہاں دا بھری ہوئی دھاری دھار وادیاں توں تعلق تے برفیلے توداں دا نظام (خلاصہ)۔ قمری۔ سیارہ۔ سائنس – 37۔ صفحہ 1128۔</ref><ref>ہیڈ، جے؛ و ہور (2006ء)۔ " تغیر اگر مریخی سرحد اُتے شاخیت دا سبب ایمیزونی وسطی عرض البلد علاقائی گلیشیر بستگی بنی" جیوفز، ریز، خطوط: 33۔</ref><ref>ہیڈ، جے؛ مرکانٹ، ڈی (2006ء)۔ " مریخ دے ایمیزونی دور وچ ثبوت برائے عالمگیری پیمانے اُتے شمالی وسطی عرض البلد وچ گلیشیر بستگی: دھول توں اٹے ہوئے تودے تے توداں توں بھری وادیاں 30 تا 50 شمالی عرض البلد پٹی وچ (خلاصہ)"۔ قمری۔ سیارہ۔ سائنس – 37۔ صفحہ 1127۔</ref><ref>لوئس، رچرڈ (23 اپریل 2008ء)۔ [http://news.brown.edu/pressreleases/2008/04/martian-glaciers "برفیلے توداں توں معلوم ہویا کہ مریخی ماحول حال وچ متحرک اے"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012034101/http://news.brown.edu/pressreleases/2008/04/martian-glaciers |date=2013-10-12 }}۔ براؤن یونیورسٹی۔</ref> تے عصر حاضر <ref>پلوٹ، جیفری جے؛ سفاینلی، علی؛ ہولٹ، جان ڈبلیو؛ فلپس، راجر جے؛ ہیڈ جیمز ڈبلیو؛ سیو، رابرٹو؛ پٹزیگ، نتھانیل ای؛ فریجری، الیسندرو (2009ء)۔ [http://www.planetary.brown.edu/pdfs/3733.pdf "مریخ دے وسطی شمالی عرض البلد وچ واقع گوشہ دار دھول تہ بند وچ ریڈار توں حاصل کردہ برف دے ثبوت"] (پی ڈی ایف)۔ ارضیاتی طبیعیاتی تحقیقی خطوط 36 (2)۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2009GeoRL.۔3602203P 2009GeoRL.۔3602203P]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2008GL036379 10.1029/2008GL036379]۔</ref> وچ اشارہ دیندے نیں ۔ عمودی چوٹیاں تے شہابی گڑھاں دی دیواراں دے نال نالیاں تے ڈھلوانی نالیاں بتاتی نیں کہ پانی نے مریخ دی سطح دی تراش خراش نوں جاری رکھیا اے، ہرچند کہ ایہ عمل قدیمی ماضی دی نسبت ہن حد درجہ کم ہو گیا اے۔ اگرچہ مریخ دی سطح ماضی وچ مختلف ادوار وچ مرطوب رہی اے تے امکان اے کہ ایہ ارب ہا برس پہلے خرد حیات دے لئی مہربان وی رہی ہوگی،<ref>وال، مائک (25 مارچ 2011ء)۔ [http://www.space.com/11232-mars-life-evolution-carr-interview.html "مریخ اُتے حیات دی تلاش کرنے والے کرس کار توں سوال و جواب"]۔ Space.com۔</ref> پر سطح اُتے موجود حالیہ ماحول خشک تے جما دینے والا اے، شاید ایہ ماحول خرد حیات دے لئی اک ناقابل تسخیر رکاوٹ اے۔ مزید براں مریخ وچ کثیف کرۂ فضائی، اوزون دی تہ تے [[مقناطیسی میدان]] وی موجود نئيں نیں جس دی وجہ توں شمسی تے کائناتی اشعاع بغیر کسے رکاوٹ دے اس دی سطح توں ٹکراتی نیں ۔ سطح اُتے موجود خلیاتی ساخت رکھنے والی حیات دے زندہ رہنے دے لئی اک تے وڈا مسئلہ انہاں اُتے پڑنے والی آئن زدہ تابکاری دا تباہ کر دینے والا اثر اے۔<ref>ڈارٹنیل، ایل آر؛ ڈسور گھر؛ وارڈ؛ کوٹس (30 جنوری، 2007ء)۔ [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2006GL027494/abstract "مریخی تابکار ماحول دی سطح تے زیر سطح نمونہ گیری: فلکی حیاتیات اُتے مضمرات"] ارضی طبیعیاتی تحقیقی خطوط۔ 34 (2)۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2007GeoRL.۔34.2207D 2007GeoRL.۔34.2207D]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2006GL027494 10.1029/2006GL027494]۔ خلیاتی ساخت اُتے آئن زدہ تابکاری ممکنہ فلکی حیاتیاتی رہائشیاں دی زندگی دی بقاء نوں محدود کرنے دا اک اہم عوامل اے۔</ref><ref>ڈارٹنیل، ایل آر؛ ڈسور گھر؛ وارڈ؛ کوٹس (30 جنوری، 2007ء)۔ [http://www.biogeosciences.net/4/545/2007/bg-4-545-2007.html "مریخی زیر سطحی آئن زدہ تابکاری: حیاتیاتی نقش پا تے ارضیات"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150926182017/http://www.biogeosciences.net/4/545/2007/bg-4-545-2007.html |date=2015-09-26 }}۔ حیاتیاتی ارضیاتی سائنسز 4: 545–558.Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2007BGeo.۔.۔4.۔545D 2007BGeo.۔.۔4.۔545D]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.5194/bg-4-545-2007 10.5194/bg-4-545-2007]۔ اخذ کردہ 1 جون 2013ء۔ خوابیدہ خلیات جاں تخمک اُتے اس آئن زد تابکار میدان دا مضر اثر اورزیر سطح سالماتی حیاتیاتی نقوش دا ثابت قدم رہنا تے انہاں دی خصلت نگاری۔[۔۔] سطح توں دو میٹر دی گہرائی وچ وی کوئی وی جرثومہ خوابیدہ تے موجودہ جما دینے والے ماحول وچ منجمد ای رہے گا تے یوں اس دا استحالہ غیر فعال ہوۓگآ تے اپنے خلیات دی تنزلی دے بعد انہاں دی مرمت نئيں کر سکے گا۔</ref> لہٰذا مریخ اُتے حیات نوں پروان چڑھانے دے لئی سب توں بہترین جگہ زیر سطح ماحول ای ہو سکدا اے۔<ref>ڈی مورائس، اے (2012ء)۔ [http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2012/pdf/2943.pdf "مریخ دے لئی ممکنہ حیاتیاتی نمونہ"] (پی ڈی ایف)۔ تینتالیسواں قمری و سیاروی سائنسی کانفرنس (2012ء)۔ اخذ کردہ [[5 جون]] 2013ء۔ اس وقت وسیع آتش فشاناں نے ممکنہ طور اُتے زیر زمین شگاف تے غار مختلف پرتاں وچ بنا دتے ہون گے تے ہو سکدا اے کہ مائع پانی انہاں زیر زمین جگہاں اُتے جمع ہو گیا ہو، جتھے وڈے آب اندوخت بن گئے ہون گے جس وچ نمکین مائع پانی، نمکیاتی نامیاتی سالمات تے ارضی حرارتی گرمی موجود ہوگی – یعنی زمین اُتے معلوم حیات دے سارے اجزائے ترکیبی اوتھے موجود ہون گے۔</ref><ref>ڈیڈیمس، جان تھامس ([[21 جنوری]] 2013ء)۔ [http://digitaljournal.com/article/341801 "سائنس داناں نوں ایسے ثبوت ملے نیں کہ جداں مریخ دی زیر زمین سطح حیات نوں اپنی اندر رکھ سکدی اے"]۔ ڈیجیٹل جریدہ – سائنس۔ مریخ دی سطح اُتے کوئی حیات نئيں پنپ سکدی کیونجے ایہ تابکاری وچ ڈوبی ہوئی مکمل جمی ہوئی اے۔ زیر زمین موجود حیات اس توں محفوظ ہو سکدی اے – پروفیسر پارنیل۔</ref><ref>اسٹیجیر والڈ، بل (15 جنوری 2009ء)۔ [http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/marsmethane.html "مریخی میتھین توں معلوم چلدا اے کہ سرخ سیارہ مکمل طور اُتے مردہ نئيں اے۔"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090117141425/http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/marsmethane.html |date=2009-01-17 }} ناسا دا گوڈارڈ اسپیس فلائٹ سینٹر (ناسا)۔ اگر میتھین نوں مریخی خرد حیات بنا رہی اے تو امکان اے کہ اوہ سطح توں کافی نیچے رہتی ہوگی، جتھے ہن وی اِنی گرمی ہو سکدی اے کہ مائع پانی وجود قائم رکھ سکے۔</ref> [[فائل:Channels_near_Warrego_in_Thaumasia.JPG|thumb|واریگو  ویلس کے قریب خشک نالے]] مریخ اُتے پانی دے بارے وچ علم، سیارے دی حیات نوں سہارا دینے دی تفہیم تے مستقبل دی انسانی کھوج دے لئی وسائل نوں مہیا کرنے دی صلاحیت دی جانچ دے لئی انتہائی اہم و ضروری اے۔ [[اکیسویں صدی]] دی پہلی دہائی وچ "پانی دے پیچھے چلو"دا نعرہ ناسا دے مریخ کھوجی پروگرام دا رہیا اے۔ [[2001ء]] مریخی مہمات، مریخی کھوجی جتھے گرد، مریخی پڑتال گر مدار گرد تے مریخی فینکس خلائی گاڑی ایہ تمام دے سارے مریخ اُتے پانی دی فراوانی تے تقسیم دے بارے وچ اہم سوالات دے جواب دینے دے لئی کھوج کر چکے نیں ۔ ای ایس اے دا مریخی ایکسپریس مدار گرد نے وی اس مہم جوئی دے بارے وچ اہم معلومات فراہم دی اے۔<ref>ناسا دی مریخی کھوجی مہم دا عمومی جائزہ۔ http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/overview/index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211209015359/http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/overview/index.html |date=2021-12-09 }}</ref> مریخی مہم، مریخی ایکسپریس، آپرچونیٹی جتھے گرد، ایم آر او تے مریخی سائنس خلائی گاڑی کیوریوسٹی جتھے گرد ہن وی مریخ توں معلومات نوں بھیج رہے نیں تے دریافتاں نے ہونا ہن وی جاری رکھیا ہویا اے۔ == تاریخی پس منظر  == '''مریخ اُتے پانی ''' دا قیاس خلائی دور شروع ہونے توں وی سینکڑاں برس پہلے توں رہیا اے۔ دوربین توں ابتدائی مشاہدہ کرنے والاں نے انتہائی درستی توں سفید قطبی ٹوپیاں تے بادلاں نوں پانی دی موجودگی دے نشان دے طور پرشناخت کر لیا سی۔ کافی برساں تک مریخ دی سطح اُتے موجود تاریک حصّوں نوں سمندرسمجھا جاندا رہیا۔<ref>ہارٹمین، 2003ء، صفحہ 11۔</ref> انہاں مشاہدات نے اس حقیقت دے نال مل کر کہ مریخ اُتے وی [[دن]] 24 گھنٹے دا ہُندا اے، فلکیات دان ولیم ہرشل کو1784ء اس بات دا اعلان کرنے دی راہ دکھائی کہ شاید مریخ اپنے رہائشیاں نوں اک ایسا ماحول فراہم کردا اے جوزمین توں کافی حد تک مشابہ اے۔ <ref>ہارٹمین، 1996ء، صفحہ 35۔</ref> {{Double image|right|Mars Schiaparelli MKL Bd. 11 1890 (128500338).jpg|220|Lowell Mars channels.jpg|220|مریخ کا تاریخی نقشہ از طرف جیووانی شیاپیریلی۔|مریخی نہروں کے فلکیات دان پرسیول لوویل کے 1898ء میں بنائے گئے خاکے۔}} [[بیسویں صدی]] دے آغاز وچ اکثر فلکیات داناں نے ایہ دریافت کر لیا سی کہ مریخ زمین توں زیادہ سرد و خشک اے۔ [[بحر (سمندر)|سمندروں]] دے وجود نوں ہن تسلیم نئيں کیتا جادا سی، لہٰذا مریخ دی تصویر تبدیل ہو کر اک ایسے "دم توڑتے" ہوئے سیارے دی ہو گئی سی جس وچ پانی دی انتہائی گھٹ مقدار سی۔ اوہ تاریک علاقے جو موسم دے نال بدلدے سن ہن انہاں نوں سبزہ روئیدگی سمجھیا جانے لگیا سی۔<ref>کیفر، ایچ ایچ، جاکوسکی، بی ایم؛ سینڈر، سی (1992ء)۔ " سیارہ مریخ: عہد قدیم توں عہد جدید تک"۔ کیفر ایچ ایچ ودیگر۔ مریخ۔ ٹکسن اے زی: یونیورسٹی آف ایریزونا پریس۔ صفحہ 1-33۔</ref> اوہ آدمی جس نے مریخ دے اس چہرہ نوں قبول عام بنانے وچ سب توں زیادہ کردار ادا کیدا سی اوہ پرسیول لوویل (1855–1916) سی، جس نے ایہ تصور کیدا سی کہ مریخ اُتے نہراں دے جال نوں بنانے دی اک دوڑ لگی ہوئی اے تے انہاں نہراں دے ذریعہ مریخ دے استوائی خطے دے لوک پانی نوں قطبین توں لاتے ہون گے۔ ہرچند کہ اس نے عوام الناس وچ انتہائی جوش و خروش بھر دتا سی، پر لوویل دا خیال اکثر فلکیات داناں نے رد کر دتا سی۔ اس دور وچ سائنسی حقیقت اُتے سب توں زیادہ لوگاں نوں جس شخص نے قائل کیتا اوہ انگریز فلکیات دان ایڈورڈ والٹر مونڈر (1851–1928) سن جنہاں نے مریخ دے ماحول کوآرکٹک جزیرے اُتے موجود بیس ہزار فٹ دی چوٹی توں ملایا سی <ref>ہارٹمین، 2003ء، صفحہ 20۔</ref> اس طرح دے ماحول وچ صرف کائی دے باقی رہنے دی امید دی جا سکدی اے۔ اسی دوران وچ کئی فلکیات دان سیاروی [[طیف بینی]] دے آلات نوں مزید بہتر کرنے وچ لگے ہوئے سن تاکہ مریخی ماحول دے اجزاء دا تعین کرسکاں۔ [[1925ء]] تا [[1943ء]] دے درمیان ماؤنٹ ولسن رصدگاہ دے والٹر ایڈمزاور تھیوڈور ڈنہم مریخ دے ماحول وچ آکسیجن تے پانی دے بخارات نوں ڈھونڈنے دی کوشش دی، جس دے نتیجے کچھ زیادہ حوصلہ افزا نہ سن۔ مریخی ماحول وچ جس جز دے بارے وچ یقین توں کہیا جا سکدا سی اوہ صرف کاربن ڈائی آکسائڈ سی جس دی شاخت جیرارڈ کائیپر نے طیف بینی کرکے [[1947ء]] وچ دی سی۔<ref>شیہان، 1996ء، صفحہ 150۔</ref> مریخ اُتے 1963ءسے پہلے تک پانی دے بخارات دا واضح طور اُتے سراغ نئيں لایا گیا سی۔ <ref>اسپنرڈ، ایچ منچ، جی؛ کپلان، ایل ڈی (1963ء)۔ "مدیر دے ناں خط: مریخ اُتے پانی دے بخارات دا سراغ"۔ فلکی طبیعیاتی جریدہ 137: 1319. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1963ApJ.۔.137.1319S 1963ApJ.۔.137.1319S]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1086/147613 10.1086/147613]</ref> [[فائل:Mariner 4 craters.gif|thumb|مرینیر چارم سے حاصل کردہ اس تصویر میں ایک ویران سیارہ دکھائی دیتا ہے (1965ء)]] کیسینی ([[1666ء]]) دے دور توں قطبی ٹوپیاں دے اجزائے ترکیبی وچ پانی نوں فرض کیتا جاندا رہیا سی، اس اُتے [[1800ء]] دے دور دے کچھ سائنس داناں نے اعتراض اٹھائے جو اوتھے اُتے کاربن ڈائی آکسائڈ ہونے دے حق وچ سن کیونجے اس دی وجہ انہاں دی نظر وچ سیارے دا بحیثیت مجموعی درجہ حرارت تے پانی دی قابل ذکر مقدار دی کمی سی۔ [[1966ء]] وچ اس مفروضے دی تصدیق رابرٹ لیٹن تے بروس مررے نے دی۔<ref>لیٹن، آر بی؛ مررے، بی سی (1966ء)۔ " مریخ اُتے کاربن ڈائی آکسائڈ تے دوسرے طیران پزیر ماداں دا برتاؤ"۔ سائنس Science 153 (3732): 136–144. doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.153.3732.136 10.1126/science.153.3732.136]۔PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17831495 17831495]</ref> اج اساں جانتے نیں کہ دونے قطب دی سرد ٹوپیاں بنیادی طور اُتے [[کاربن ڈائی آکسائڈ]] دی برف توں بنی ہوئی نیں ، پر اک دائمی (جاں سدا بہار) پانی دی برف دی ٹوپی شمالی قطب اُتے [[موسم گرما]] دے دوران موجود رہتی اے۔ جنوبی قطب اُتے موسم گرما دے دوران وچ کاربن ڈائی آکسائڈ دی برف رہتی اے، پر اس ٹوپی دے نیچے وی پانی دی برف موجود اے۔ مریخ دے ماحول دے معمے دا آخری حصّے مرینیر چہارم نے [[1965ء]] وچ دتا۔ خلائی جہاز توں حاصل کردہ دانے دار ٹیلی ویژن دی تصویراں وچ معلوم ہویا کہ سطح اُتے شہابی گڑھاں دا غلبہ اے، جس دا مطلب ایہ سی کہ سطح کافی پرانی اے تے اس نے کٹاؤ تے ساختمائی دے عمل دا سامنا نئيں کیتا اے جس طرح توں زمین اُتے ہُندا اے۔ کم کٹاؤ دا مطلب ایہ سی کہ مائع پانی نے شاید سیارے دی شکلی ارضیات وچ ارب ہا برس توں کوئی اہم کردار ادا نئيں کیتا اے۔<ref>لیٹن، آر بی؛ مررے، بی س؛ شارپ، آر پی؛ ایلن، جے ڈی؛ سلوان، آر دے (1965ء)۔ " مرینیر چہارم مریخ دی تصویر کشی: ابتدائی نتیجے"۔ سائنس 149 (3684): 627–630.doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.149.3684.627 10.1126/science.149.3684.627]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17747569 17747569]۔</ref> مزید براں جدوں خلائی جہاز سیارے دے پیچھے توں لنگھدا اے تو اس توں حاصل کردہ ریڈیائی اشاراں وچ تغیرات سائنس داناں نوں اس قابل کر دے نیں کہ اوہ کرۂ فضائی دی کثافت نوں ناپ سکاں۔ نتیجے توں معلوم ہویا اے کہ زمین دے سطح سمندر دے دباؤ دا 1 فیصد توں وی کم اوتھے دا ماحولیاتی دباؤ اے جو لامحالہ طور اُتے مائع پانی دے وجود دا انکار کردا اے کیونجے اتنے کم دباؤ دی وجہ توں پانی تیزی توں ابلے گا جاں فیر جم جائے گا۔<ref>کلیورے، اے؛ و ہور (1965ء)۔ " اخفائی تجربات: مریخ دے کرہ فضائی تے کرۂ روانیہ دی پیمائش دے پہلے براہ راست نتیجے۔" Science 149 (3689): 1243–1248.doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.149.3689.1243 10.1126/science.149.3689.1243]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17747455 17747455]</ref> مریخ اک ایسی دنیا دے طور اُتے ابھرا جو چاند وانگکی اے پر اس دا لچھے دار کرۂ فضائی اتنا اے کہ ارد گرد دی دھول نوں اڑا دیتا اے۔ مریخ دی ایہ تصویر اس وقت تک مزید اک دہائی تک باقی رہی جدوں تک مرینیر نہم نے مریخ دی زیادہ متحرک تصویر نئيں دکھائی جس وچ اس نے اشارہ دتا کہ سیارے دا ماضی اس دے حال دے ماحول توں کافی حلیم و مہمان نواز سی۔ [[24 جنوری]] 2014ء وچ ناسا نے دسیا کہ کیوریوسٹی تے آپرچونیٹی جتھے گرداں دے ذریعہ مریخ اُتے دی جانے والی حالیہ تحقیق قدیمی حیات دے ثبوتاں دی تلاش کرے گی۔ اس دے علاوہ ایہ اس حیاتی کرہ دی وی تلاش کرے گا جس دی بنیاد خود پرور، جرثوماں تے / جاں کیمیائی سنگی خود پرور [[خرد حیاتیات]] ہُتی اے۔ مزید براں اس نے قدیمی پانی دے نال یخ توداں دے تالابی ماحول (میدان جنہاں دا تعلق قدیمی دریاواں جاں جھیلاں توں اے) تے قابل مسکن جگہاں نوں وی تلاش کرنا اے۔<ref>گروٹزنگر، جان پی (24 جنوری 2014ء)۔ [http://www.sciencemag.org/content/343/6169/386 "خصوصی مسئلہ دا تعارف – سکونت پذیری، رکازیات تے نامیاتی کاربن دی مریخ اُتے تلاش"]۔ سائنس 343 (6169): 386–387. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2014Sci.۔.343.۔386G 2014Sci.۔.343.۔386G]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1249944 10.1126/science.1249944]۔</ref> <ref>متفرق (24 جنوری 2014ء)۔ [http://www.sciencemag.org/content/343/6169.toc#SpecialIssue " خصوصی اشاعت – فہرست مضامین- مریخ اُتے قابل سکونت جگہ دی کھوج"]۔ سائنس 343 (6169): 345–452۔</ref><ref>متفرق (24 جنوری 2014ء)۔ [http://www.sciencemag.org/site/extra/curiosity/ "خصوصی مجموعہ – کیوریوسٹی - مریخ اُتے قابل سکونت جگہ دی کھوج"]۔ سائنس۔</ref><ref>گروٹزنگر، جے پی؛ و ہور۔ (24 جنوری 2014ء)۔ [http://www.sciencemag.org/content/343/6169/1242777 " مریخی گیل شہابی گڑھے دے علاقے یلو نائف وچ قابل سکونت تالابی بہاؤ دا ماحول"]۔ سائنس 343 (6169): 1242777.doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1242777 10.1126/science.1242777]۔</ref> کئی برساں تک ایہ سمجھیا جاندا رہیا کہ سیلاباں دی باقیات دے مشاہدات دی وجوہات سیاروی پانی دے جدول توں نکلنے والا پانی اے، پر 2015ء وچ ہونے والی تحقیق نے 45 کروڑ برس پہلے مقامی رسوبی چٹاناں دے ذخیرے تے دھری ہوئی برف نوں اس دا ماخذ دسیا اے۔<ref>روڈریگیز، جے، ایلکسز پی؛ کارجیل ایس؛ بیکر، وکٹر آر؛ گلیک، ورجینیا سی؛ و ہور (8 ستمبر 2015ء) [http://www.nature.com/articles/srep13404 "مریخی مخرج نہراں: انہاں دے آب اندوخت دے منبع کس طرح بنتے نیں تے آیا کیاں ایہ اِنی سرعت دے نال خالی ہو جاندے نیں ؟"] نیچر – سائنٹفک رپورٹ 5: 13404.doi:[https://dx.doi.org/10.1038/srep13404 10.1038/srep13404]۔ اخذ کردہ 2015-09-12۔</ref> دریاواں تے توداں دے پگھلنے توں رسوبی ذخائر نے قدیمی سمندراں دے نیچے موجود دیو ہیکل گھاٹیاں نوں بھر دتا اے جو سیارے دے شمالی نچلے میداناں وچ موجود نیں ۔ ایہ اوہ پانی سی جو انہاں گھاٹیاں دی رسوبی چٹاناں وچ جمع سی جو بعد وچ عظیم سیلاباں دی صورت وچ نکلا جس دا اثر اج وی دیکھیا جا سکدا اے۔ == چٹاناں تے معدنیات توں حاصل کردہ ثبوت  == اج اس بات نوں کافی حد تک تسلیم کر لیا گیا اے کہ مریخ دی ابتدائی تریخ وچ اوتھے پانی دی کافی فراوانی سی،<ref>اسٹاف (2 جولائی 2012ء) [http://www.space.com/16335-mars-underground-water-impact-craters.html "زمین دی گہرائی وچ قدیمی مریخی پانی دی موجودگی"]۔ Space.com۔</ref><ref>کراڈوک، آر؛ ہوورڈ، اے (2002ء)۔ "گرم، گیلے ابتدائی مریخ اُتے ہونے والی بارش دی صورت"۔ جے جیوفز۔ ریز 107: E11. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2002JGRE.۔107.5111C 2002JGRE.۔107.5111C]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2001je001505 10.1029/2001je001505]</ref> پر اس دور دے پانی دے سارے وڈے علاقے اج غائب ہو چکے نیں ۔ ابتدائی مریخ دے دور دے پانی دا کچھ حصّے عصرحاضر دے مریخ وچ ہن وی موجود اے کیونجے برف تے پانی توں لبریز مادّوں دی ساخت بشمول مٹی والی معدنیات (سیلیکٹ) تے گندھک دے نمک وچ قید اے۔<ref>ہیڈ، جے؛ و ہور (2006ء)۔ "مریخ دے وسطی عرض البلد وچ واقع وسیع وادیائی برفیلے توداں دے ذخیرے: بعید ایمیزونی بے قاعدگی توں ہونے والی ماحولیاتی تبدیلیاں دے ثبوت"۔ زمین سیارہ۔ سائی لیٹ 241: 663–671. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2006E&PSL.241.۔663H 2006E&PSL.241.۔663H]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.epsl.2005.11.016 10.1016/j.epsl.2005.11.016]</ref><ref>میڈلین، جے؛ و ہور۔ (2007ء)۔ مریخ: شمالی وسطی عرض البلد دے گلیشیر بستگی دے لئی پیش کردہ ماحولیاتی منظرنامہ" قمری سیارہ۔ سائی۔ (خلاصہ) 38۔ صفحہ 1178۔</ref><ref>میڈلین، جے؛ و ہور۔ (2009ء)۔ "مریخ اُتے ایمیزونی شمالی وسطی عرض البلد دے گلیشیر بستگی: اک پیش کردہ ماحولیاتی منظر نامہ" ایکارس 203: 300–405. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2009Icar.۔203.۔390M 2009Icar.۔203.۔390M]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2009.04.037 10.1016/j.icarus.2009.04.037]۔</ref><ref>مسچنا، ایم؛ و ہور۔ (2003ء)۔ "مریخی پانی تے کاربن ڈائی آکسائڈ دے چکر دے مداری خطوط اُتے: سادہ طیران پزیر اسکیم دے نال اک عمومی چکر دار نمونہ دی تحقیق۔" جے۔ جیوفز۔ ریز 108(E6): 5062. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2003JGRE.۔108.5062M 2003JGRE.۔108.5062M]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2003je002051 10.1029/2003je002051]۔</ref><ref>اسٹاف (28 اکتوبر 2008ء)۔ [http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=26817 "ناسا دا مریخی پڑتال گر مدار گرد نے گیلے مریخ دی تفصیلاں نوں افشا کیتا۔"] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20130202173747/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=26817 |date=2013-02-02 }} اسپیس ریفرنس۔ ناسا۔</ref> ہائیڈروجن دے اساں جاؤں دی تحقیق بتاتی اے کہ مریخ توں 2.5 فلکی اکائیاں دے فاصلے اُتے موجود سیارچاں تے دم دار تارےآں نے مریخ نوں پانی دتا، جس دی مقدار زمین دے حالیہ سمندراں دا 6 تا 27 فیصد بنتی اے۔<ref>لونائن، جوناتھن آئی؛ چیمبرز، جان؛ و ہور۔ (ستمبر 2003ء)۔ [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0019103503001726 "مریخ اُتے پانی دا ماخذ"]۔ ایکارس 165 (1): 1–8. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2003Icar.۔165.۔.۔1L 2003Icar.۔165.۔.۔1L]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/S0019-1035(03)00172-6 10.1016/S0019-1035(03)00172-6]۔ اخذ کردہ 10 جون 2013ء۔</ref> [[فائل:History_of_Water_on_Mars.jpg|بائیں|thumb|مریخ پر پانی کی تاریخ  اعدادپہلے کے  ارب ہا برسوں کو ظاہر کررہے ہیں]] === پانی ماحولیاتی مصنوعات وچ (آبی معدنیات) === مریخ دی سطح اُتے بنیادی پتھر دی قسم سنگ سیاہ اے۔ ایہ اک لطیف دانے دار آتشاں چٹان ہُتی اے جو زیادہ تر مافک سیلیکٹ زبر جد، پیروکسن تے پلاجیوکلاس فلسپار(بلوری قلماں اُتے مُشتمل فلسپار معدنیات دے سلسلے) اُتے مشتمل ہُتی اے۔<ref>سوڈربلوم، ایل اے؛ بیل، جے ایف (2008ء)۔ "مریخی سطح دی چھان بین:1992ءتا 2007ء"۔ بیل جے ایف دی مریخی سطح: ہیئت، علم معدنیات تے طبیعیاتی خصائص۔ کیمبرج یونیورسٹی پریس۔ صفحہ 3 تا 19۔</ref> جدوں پانی تے فضائی گیساں توں اس دا سامنا ہُندا اے تو ایہ معدنیات کیمیائی موسم وچ اک نواں (ذیلی) معدنیات وچ بدل جاندے نیں ، جس وچوں کچھ اپنی [[قلمی ساخت]] وچ پانی نوں وی شامل کر لیندے نیں ، چاہیے اوہ پانی ہو جاں ہائیڈروکسل(اک ہائیڈروجن ایٹم اک [[آکسیجن]] ایٹم توں مزدوج) دی صورت ہو۔ [[آبید|آبیدہ]] معدنیات دی مثالاں وچ آئرن ہائیڈ روآکسائیڈز گوتھائٹ (میدانی مٹی دا اک عام جز)؛ تبخیر ہوئے معدنیات، جپسم تے کیسیرائیٹ؛ اپلائن سیلیکا تے سنگی سیلی کیٹ (جس نوں مٹی دی معدن وی کہندے نیں )، جداں کہ گل چینی تے مونٹ موریلونائیٹ شامل نیں ۔ <ref>منگ، ڈی ڈبلیو؛ مورس، آر وی؛ کلارک، آر سی (2008ء)۔ " مریخ اُتے آبی تغیر"۔ بیل جے ایف دی مریخی سطح: ہیئت، علم معدنیات تے طبیعیاتی خصائص۔ کیمبرج یونیورسٹی پریس۔ صفحہ 519تا 540۔</ref> کیمیائی ماحول دا اک براہ راست اثر پانی تے دوسرے تعاملی کیمیائی عناصر دا استعمال اے، جس نوں اوہ چلتے پھرتے ذخیراں مثلاً کرۂ فضائی تے آبی کرہ توں حاصل کردا اے تے اس نوں جدا کرکے چٹاناں تے معدنیات وچ ڈال دیتا اے۔<ref>لیوِس جے ایس (1997ء)۔ نظام شمسی دی طبیعیات تے کیمیا (ترمیم شدہ)۔ سان ڈیاگو، سی اے: اکیڈمک پریس۔ ISBN 0-12-446742-3۔</ref> مریخی پرت نے آبیدہ معدنیات وچ پانی دی کتنی مقدار نوں ذخیرہ کیتا اے اس دا فی الوقت معلوم نئيں اے پر اندازہ اے کہ ایہ کافی وڈی مقدار ہوگی۔<ref>لاسو، جے؛ و ہور (2013ء)۔ " مریخی آبی کرہ دی مقداری جانچ"۔ اسپیس سائی۔ ترمیم شدہ۔ 174: 155–212. doi:[https://dx.doi.org/10.1007/s11214-012-9946-5 10.1007/s11214-012-9946-5]۔</ref> مثال دے طور اُتے مریڈیانی پلانم اُتے آپرچونیٹی جتھے گرد وچ لگے ہوئے آلات توں کیتی گئی سطح توں نکلی ہوئی چٹان دے معدنیاتی نمونے دی جانچ توں معلوم ہویا کہ اوتھے اُتے موجود گندھک دے نمک دے ذخیرے اپنے وزن دا 22 فیصد تک پانی اُتے مشتمل ہُندے نیں ۔<ref>کلارک، بی سی؛ و ہور۔ (2005ء)۔ " مریڈیانی پلانم وچ واقع سطحی چٹاناں دا کیمیا تے علم معدن۔" زمین سیارہ۔ سائی خطوط 240: 73–94. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005E&PSL.240.۔.73C 2005E&PSL.240.۔.73C]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.epsl.2005.09.040 10.1016/j.epsl.2005.09.040]۔</ref> زمین اُتے تمام کیمیائی موسمی تعاملات وچ پانی کسے حد تک شامل ہُندا اے۔<ref>بلوم، اے ایل (1978ء)۔ ارضیاتی شکلہ: نوحیاتی دور دی جدید زمینی تشکیل۔ انگل ووڈ کلیفس، این جے: پرنٹس – ہال۔ صفحہ 114۔</ref> لہٰذا کافی ذیلی معدن اصل وچ پانی نوں اپنے اندر ذخیرہ نئيں کر دے بلکہ انہاں نوں بننے دے لئی پانی ضرورت ہُتی اے۔ کچھ نابیدہ ذیلی معدن دی مثالاں وچ کاربونیٹ، کچھ گندھک دے نمکیات (جداں کہ نابیدہ کیلشیم سلفیٹ) تے دھاتی آکسائڈز جداں کہ آئرن آکسائڈ معدن قلمی کچا لوہا شامل نیں ۔ مریخ پراس طرح دی کچھ موسمی پیدوار نظری طور اُتے پانی دے بغیر جاں گھٹ مقدار دی موجود برف جاں مہین سالماتی پیمانے دی فلماں (یک سالمی تہ) وچ وی بن سکدی نیں ۔<ref>بؤینٹن، ڈبلیو وی؛ و ہور (2009ء)۔ "مریخی فینکس خلائی گاڑی دے اترنے دی جگہ اُتے چھونے دے پتھراں دے ثبوت"۔ سائنس 325 (5936): 61–4. doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1172768 10.1126/science.1172768]۔PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19574384 19574384]۔</ref><ref>گوڈنگ، جے ایل؛ اروڈسن، آر ای؛ زولوٹوف، ایم وائی یو۔ (1992ء)۔ " طبیعیاتی تے کیمیائی موسم دی کفیت"۔ کیفر دی، ایچ ایچ؛ و ہور۔ مریخ۔ ٹکسن، اے زی: یونیورسٹی آف ایریزونا پریس۔ صفحہ 626–651. ISBN 0-8165-1257-4۔</ref> مریخ اُتے جاری رہنے والے اس عجیب موسم دے دائرہ کار دے بارے وچ ہن وی اساں قطعیت دے نال کچھ نئيں کہہ سکدے۔ انہاں معدنیات نوں جو پانی نوں شامل کردتی نیں جاں پانی دی موجودگی وچ بنتی نیں ، عام طور توں "آبیدہ معدنیات" کہندے نیں ۔ آبیدہ معدنیات اپنے بننے دے وقت موجود ماحول دی قسم دا حساس اشارہ دیتی نیں ۔ آبیدہ تعامل دے آسانی توں وقوع پزیر ہونے دا انحصار دباؤ، درجہ حرارت تے قابل حل مادّوں تے گیساں دے مرتکز ہونے اُتے ہُندا اے۔<ref>میلوش، ایچ جے (2011ء)۔ سیاروی سطح دے عوامل۔ کیمبرج یونیورسٹی پریس۔ صفحہ 296.ISBN 978-0-521-51418-7۔</ref> دو اہم خصوصیات pH تے تکسیدی تخفیفی امکان (Eh) اے۔ مثال دے طور اُتے سلفیٹ معدن جاروسائٹ صرف کم pH (زبردست تیزابی) پانی وچ ای بنتا اے۔ سنگی سیلی کیٹ عام طور اُتے معتدل توں لے کر زیادہ pH (کھارے) وچ بنتا اے۔ Eh آبیدہ نظام وچ تکسیدی حالت نوں ناپنے دی اکائی اے۔ Eh تے pH مل کر انہاں معدنیات دی اقسام دا بتاندے نیں جنہاں دے حرحرکی طور اُتے بننے دا امکان مخصوص آبیدہ جزئیات توں ہُندا اے۔ اس طرح مریخ اُتے موجود ماضی دی ماحولیاتی شرطاں بشمول مائل با حیات نوں چٹاناں وچ موجود معدنیات دی اقسام توں انبساط کیتا جا سکدا اے۔ === گرماہی تغیر  === گرماہی(hydrothermal) سیال دی مساماں تے شگافاں دے ذریعہ ہجرت وی زیر سطح زمین وچ آبیدہ معدن نوں بنا سکدے نیں ۔ گرماہی نظام نوں چلانے والی توانائی قریبی میگما جسم جاں وڈے تصادماں دی باقی مانندہ حرارت توں ملتی ہوگی۔<ref>ابراموف، او؛ کرنگ، ڈی اے (2005ء)۔ "مریخ دی ابتدا وچ تصادم توں ہونے والی حرحرارتی سرگرمی"۔ جے جیوفز۔ ریز۔ 110: E12S09. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005JGRE.۔11012S09A 2005JGRE.۔11012S09A]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2005JE002453 10.1029/2005JE002453]۔</ref> زمینی سمندراں دی تہ وچ ہونے والے گرماہی تغیر دی اک اہم قسم سرپنٹینائیٹ( بل کھادی ہوئی ساخت) اے، جو اس وقت وقوع پزیر ہُتی اے جدوں سمندری پانی بالائے مافک تے سنگ سیاہ دی چٹاناں دے درمیان وچوں ہُندا ہویا ہجرت کردا اے۔ پانی دی چٹاناں دا تعامل دا نتیجہ زبرجد تے پیروکسن وچ موجود لوہے دی تکسید دی صورت وچ نکلتا اے جس توں آہنی لوہا (جداں کہ معدن سنگ مقناطیس) بنتا اے تے ضمنی پیداوار دے طور اُتے سالماتی ہائیڈروجن نوں بناندا اے۔ اس عمل وچ اک بلند درجے دا کھاری تے تخفیفی (پست Eh) ماحول بنتا اے۔ ایہ ماحول مختلف قسم دی سنگی سیلی کیٹ (بل کھاتی معدن) تے مختلف کاربونیٹ معدنیات نوں بنانے دے لئی سازگار ہُندا اے تے مل کر اک چٹان نوں بناندا اے جس نوں سرپنٹینائیٹ (بل کھادی ہوئی ساخت) کہندے نیں ۔<ref>شرینک ایم او؛ برازیلٹن، ڈبلیو جے؛ لینگ، ایس کیو۔ (2013ء)۔ " بل کھاتی ہوئی، کاربن تے گہرائی وچ رہنے والی حیات"۔ علم معدنیات تے ارضیاتی کیمیا اُتے جائزہ 75: 575–606. doi:[https://dx.doi.org/10.2138/rmg.2013.75.18 10.2138/rmg.2013.75.18]۔</ref> بننے والی ہائیڈروجن گیس کیمیائی تالیفی جانداراں دی توانائی دا اہم ذریعہ ہو سکدی اے بصورت ہور ایہ کاربن ڈائی آکسائڈ توں تعامل کرکے میتھین گیس نوں پیدا کر سکدی اے، مریخ دے ماحول وچ پائی جانے والی میتھین گیس دی کچھ مقدار اس عمل دے ذریعہ بنی اے جس نوں غیر حیاتیاتی ماخذ دے طور اُتے جانا جاندا اے۔<ref>باکوم، مارٹن (مارچ تا اپریل 2006ء)۔ [http://www.americanscientist.org/issues/pub/life-on-mars "مریخ اُتے حیات؟"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170615115316/http://www.americanscientist.org/issues/pub/life-on-mars |date=2017-06-15 }} امریکن سائنٹسٹ۔</ref> سرپنٹین معدن وی کافی پانی دا ذخیرہ (ہائیڈروکسل) دے طور اُتے اپنی قلمی ساخت وچ کر سکدے نیں ۔ اک حالیہ تحقیق دلیل دیتی اے کہ مریخ دے قدیمی بلند میداناں دی پرتاں وچ قیاسی سرپنٹینائیٹ پانی دی 500 میٹر موٹی سیاروی اساں پلہ تہ تک رکھ سکدی اے۔<ref>چیزیفیر، ای، لنگلائس، بی؛ کوئینسنیلم وائی؛ لبلانک، ایف۔ (2013ء)، [http://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC2013/EPSC2013-188.pdf "ابتدائی مریخ دے کھوئے ہوئے پانی دا مقدر: بل کھاتی ہوئی جگہاں دا کردار۔"](پی ڈی ایف)، ای پی ایس سی خلاصہ 8: EPSC2013-188۔</ref> ہرچند کہ کچھ سرپنٹینا ئیٹ معدن دا سراغ مریخ اُتے لایا جا چکیا اے، دور حساسیاں توں حاصل کردہ اعداد و شمار اس طرح دے وسیع سطح توں اُتے نکلے ہوئے ثبوت فراہم نئيں کر سکے نیں ۔<ref>ایہلمان، بی۔ ایل؛ مسٹارڈ، جے ایف؛ مرچی، ایس ایل (2010ء)۔ " مریخ اُتے بل کھادی ہوئی جگہاں دے ذخیراں دی ارضیاتی ترکیب"۔ جیوفز۔ ریز خطوط 37: L06201. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010GeoRL.۔37.6201E 2010GeoRL.۔37.6201E]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2010GL042596 10.1029/2010GL042596]۔</ref> ایہ حقیقت اس بات نوں نظر انداز نئيں کر سکدی کہ سرپنٹینائیٹ دی وڈی مقدار مریخی تہ وچ مخفی ہو سکدی اے۔ === موسمی شرح  === اوہ شرح جس توں بنیادی معدن ذیلی آبیدہ معدن وچ تبدیل ہُتی اے، بدلتی رہتی اے۔ بنیادی سیلی کیٹ معدن دی قلماں میگما توں جس دباؤ تے درجہ حرارت وچ بنتی نیں اوہ سیارے دی سطح اُتے موجود ماحول توں وسیع پیمانے اُتے الگ ہُندا اے۔ جدوں ایہ سطح دے ماحول دا سامنا کر دے نیں تو ایہ معدنیات توازن نوں کھو دیندے نیں تے دستیاب کیمیائی اجزاء توں متعامل کرنے دی کوشش کر دے نیں تاکہ مزید پائیدار معدن بنا سکاں۔ عام طور اُتے اوہ سیلی کیٹ معدن جو اُچے درجہ حرارت والے موسم اُتے قلم دی شکل انتہائی تیزی توں اختیار کر لیندے نیں (ٹھنڈے ہوئے میگما وچ پہلے ٹھوس ہُندے نیں )۔<ref>بلوم، اے ایل (1978ء)۔ ارضیاتی شکلہ: نوحیاتی دور دی جدید زمینی تشکیل۔ انگل ووڈ کلیفس، این جے: پرنٹس – ہال۔ صفحہ 120۔</ref> زمین تے مریخ دونے اُتے سب توں زیادہ عام پایا جانے والا معدن جو اس کسوٹی اُتے پورا اترتا اے زبرجد اے جو پانی دی موجودگی وچ فوراً مٹی والی معدن وچ بدلتا اے۔ زبرجد مریخ اُتے کافی موجود اے <ref>اوڈی، اے؛ و ہور۔ (2013ء)۔ "مریخ اُتے زبرجد دی سیاروی چھان بین: غلاف تے پرتاں دی ہیئت دے بارے وچ اندرونی معلومات۔" جے جیوگز۔ ریز 118: 234–262. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2013JGRE.۔118.۔234O 2013JGRE.۔118.۔234O]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2012JE004149 10.1029/2012JE004149]۔</ref> جس توں ایہ معلوم ہُندا اے کہ مریخ دی سطح نوں پانی نے بوہت زیادہ متغیر نئيں کیتا؛ کثیر ارضیاتی ثبوت اس دے برخلاف وی موجود نیں ۔<ref>سوئنڈلم ٹی ڈی؛ ٹریمن، اے ایچ؛ لنڈاسٹارم، ڈی جے؛ برکلینڈ، ایم دے ؛ کوہین، بی اے؛ گریر، جے اے؛ لی، بی؛ اولسن، ای، دے (2000ء)۔ "لفییٹی شہابیے دی جگہ ایڈنگسائٹ وچ غیر عامل گیساں: چند کروڑ برس پہلے تک مریخ وچ مائع پانی دے ثبوت"۔ شہابی تے سیاروی سائنس 35 (1): 107–115. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2000M&PS.۔.35.۔107S 2000M&PS.۔.35.۔107S]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1111/j.1945-5100.2000.tb01978.x 10.1111/j.1945-5100.2000.tb01978.x]</ref><ref>گولک، وی؛ بیکر، وی (1989ء) "بہاؤ توں بنی وادیاں تے مریخی قدیمی موسم"۔ نیچر 341(6242): 514–516. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1989Natur.341.۔514G 1989Natur.341.۔514G]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1038/341514a0 10.1038/341514a0]۔</ref><ref>ہیڈ، جے، کریسلافسکی، ایم اے؛ آئی وانو، ایم اے؛ ہائیزنگر، ایچ؛ فلر، ای آر؛ پراٹ، ایس (2001ء)۔ "مریخ دی تریخ دے وسط وچ پانی: مولا توں حاصل کردہ اعداد و شمار دی تازہ معلومات"۔ امریکن جیوفزیکل یونین۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2001AGUSM.۔.P31A02H 2001AGUSM.۔.P31A02H]</ref><ref>ہیڈ، جے؛ و ہور۔ (2001ء)۔ "مریخ دی سطح اُتے پانی دے کھڑے اجسام دی کھوج: جدوں اوہ اوتھے سن، تو اوہ کہاں گئے تے فلکی حیاتیات دے لئی کیتا مضمرات نیں ؟" امریکن جیوفزیکل یونین۔ 21: 03. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2001AGUFM.P21C.۔03H 2001AGUFM.P21C.۔03H]۔</ref><ref>ڈیوڈ، لیونارڈ (20 جنوری 2005ء)۔ [http://www.space.com/707-mars-rover-meteorite-discovery-triggers-questions.html "مریخی جتھے گرد دی شہابیے دی دریافت نے سوالات اٹھا دتے۔"] Space.com۔ اخذ کردہ 10 فروری 2013ء۔</ref> === مریخی شہابیے === [[فائل:ALH84001.jpg|thumb|200x200px|مریخی شہابیہ  ALH84001]] 60 توں زائد مریخ توں آنے والے شہابیے دریافت کیتے جاچکے نیں ۔<ref>میر، سی (2012ء) مریخی شہابیہ انتخاب؛ نیشنل ایرونا ٹکس اینڈ اسپیس ایڈمنسٹریشن۔http://curator.jsc.nasa.gov/antmet/mmc/</ref> انہاں وچوں کچھ وچ ایسے ثبوت موجود نیں جو ایہ بتاندے نیں کہ جدوں اوہ مریخ اُتے سن تو انہاں دا سامنا پانی توں ہویا سی۔ کچھ مریخی شہابیے سنگ سیاہ شیرگو ٹایئٹ کہلاندے نیں، انہاں نوں ( آبیدہ کاربونیٹ تے گندھک دی نمکیات دی موجودگی توں )دیکھ کر ایسا لگتا اے کہ خلا وچ پھینکے جانے توں پہلے اس دا سامنا مائع پانی توں ہویا سی۔<ref>[http://www2.jpl.nasa.gov/snc/shergotty.html "شیرگوٹی شہابیہ – جے پی ایل، ناسا"]۔ ناسا اخذ کردہ 9 دسمبر 2010ء۔</ref><ref>ہملٹن، ڈبلیو کریسچنسن، فلپس آر؛ مکسوین، ہیری وائی (1997ء)۔ "مرتعش طیف پیمائی دا استعمال کر دے ہوئے شہابی علم ہجریات تے علم معدنیات دا تعین۔" ارضیاتی طبیعیاتی تحقیق دا جریدہ 102: 25593–25603. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1997JGR.۔.10225593H 1997JGR.۔.10225593H]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1029/97JE01874 10.1029/97JE01874]۔</ref> ایسا وی دیکھیا گیا اے کہ شہابیاں دی اک تے جماعت نخیلائیٹ وچ مائع پانی لگ بھگ 62 کروڑ برس پہلے پھیلیا سی تے اوہ مریخ توں لگ بھگ اک کروڑ ست لکھ پنجاہ ہزار برس پہلے سیارچوی ٹکر وچ اوتھے توں ٹٹ کر نکلا سی۔ ایہ زمین اُتے پچھلے دس ہزار برس وچ گرے نیں ۔ <ref>ٹریمن، اے (2005ء)۔ [http://www.lpi.usra.edu/science/treiman/nakhlite_rev.pdf "نیکلائٹ شہابیہ: مریخ توں آئی اجائيٹ توں لبریز آتشی چٹان"](پی ڈی ایف)۔ کیمی ڈر ارڈی طبیعیاتی کیمیا۔65 (3): 203–270.Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005ChEG.۔.65.۔203T 2005ChEG.۔.65.۔203T]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.chemer.2005.01.004 10.1016/j.chemer.2005.01.004] اخذ کردہ 8 ستمبر 2006ء۔</ref> [[1996ء]] وچ سائنس داناں دے اک گروپ نے مریخ توں آئے ہوئے شہابیے ایلن ہلز 84001 وچ خرد رکاز دی ممکنہ موجودگی دا دسیا۔<ref>مک دے، ڈی؛ گبسن جونیئر، ای دے ؛ تھامس کیپرٹا، دے ایل؛ والی، ایچ؛ رومانک، سی ایس؛ کلیمٹ، ایس جے؛ چلئیر، ایکس ڈی؛ میچلنگ، سی آر؛ زار، آر این (1996ء)۔ "مریخ اُتے ماضی دی حیات دی تلاش: مریخی شہابیہ AL84001 وچ ممکنہ نامیاتی سرگرمی دا نشان"۔ سائنس 273 (5277): 924–930.Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1996Sci.۔.273.۔924M 1996Sci.۔.273.۔924M]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.273.5277.924 10.1126/science.273.5277.924]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8688069 8688069]</ref> اس اُتے دی جانے والی اکثر تحقیقات نے رکاز دے معتبر ہونے نوں تسلیم نئيں کیتا۔<ref>گبس، ڈبلیو؛ پاول، سی (19 اگست 1996ء)۔ [http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=bugs-in-the-data "اطلاع وچ غلطی؟"]۔ سائنٹفک امریکن۔</ref><ref>[http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/mars_meteorite_020320.html "تنازع جاری: مریخی شہابیہ حیات توں چمٹ گیا – واقعی ایسا ہویا اے؟"]۔ SPACE.com. 20 مارچ 2002ء۔</ref> ایہ پتا لگیا کہ سیارچے دا زیادہ تر نامیاتی مادّہ ارضیاتی اصل دا سی۔<ref>بادا، جے؛ گلوین، ڈی پی؛ مکڈونلڈ، جی ڈی؛ بیکر، ایل (1998ء)۔ "مریخی شہابیے AL84001 وچ دی جانے والی درنمو امینو ایسڈس دی تلاش"۔ سائنس 279 (5349): 362–365.Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1998Sci.۔.279.۔362B 1998Sci.۔.279.۔362B]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.279.5349.362 10.1126/science.279.5349.362]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9430583 9430583]</ref> == ارض شکلہ ثبوت  == === جھیلاں تے دریائی وادیاں  === 1971ء دے مرینیر نہم خلائی جہاز نے مریخ اُتے پانی دے حوالے توں ہمارے تصورات وچ انقلاب برپا کر دتا۔ کئی علاقاں وچ وسیع دریائی وادیاں پائی گئاں۔ تصویراں بتاتی نیں کہ پانی دے سیلاب نے ڈیماں نوں توڑتے ہوئے گہری وادیاں تراشاں، چکر دار نالیاں نوں بہا کر نچلی چٹاناں وچ بدل دتا تے ہزار ہا کلومیٹر دا سفر طے کیتا۔ [[جنوبی نصف کرہ]] وچ شاخ دار بہاؤ دے علاقے بتاندے نیں کہ کدی اوتھے بارش وی ہُتی سی۔<ref>رایبرن، پی (1998ء)۔"سرخ سیارے مریخ دے راز ہوئے طشت از بام"۔ نیشنل جیوگرافک (واشنگٹن ڈی سی)۔</ref><ref>مور، پی ؛ و ہور (1990 ء)۔ نظام شمسی دے نقشے۔ نیو یارک: مچل بیزلے پبلشرز۔</ref><ref>کیفر، ہو ایچ، ایڈیشن۔ (1994 ء) (مریخ نسخہ دوم)۔ ٹکسن: یونیورسٹی آف ایریزونا پریس۔ آئی ایس بی این 0-8165-1257-4۔</ref> وقت گزرنے دے نال شناخت شدہ وادیاں دی تعداد وچ اضافہ ہُندا گیا۔ 2010ء وچ شایع ہونے والی تحقیقاتی رپورٹ نے مریخ اُتے 40 ہزار وادیاں دا نقشہ بنایا یعنی ایہ تعداد لگ بھگ پہلے جانے جانی والی وادیاں دی تعداد توں چار گنا زیادہ اے۔ مریخی پانی توں کٹاؤ توں بننے والے خدوخال دو مختلف جماعتاں وچ زمرہ بند کیتے جا سکدے نیں : ١) شجر نما (شجرینی)، میدانی پیمانے دے وسیع منقسم، نوایچین دور دے وادیاں دے جال تے ٢) غیر معمولی وڈے، لمبے، یک لڑی، الگ، ہیسپیرین دور دے مخرج نالے۔ حالیہ کم بتاندا اے کہ ہو سکدا اے کہ اوتھے کوئی حالیہ پیچیدہ، چھوٹے، نوجوان ( ایمیزونی ہیسپیرین) نالاں دی جماعت وسط عرض البلد وچ وی موجود ہو، جو ممکنہ طور اُتے مقامی پگھلی ہوئی برف دے ذخیراں دی وجہ توں بنی ہو۔<ref>برمن، ڈینیل سی ؛ کراؤن، ڈیوڈ اے ؛ بلی ماسٹر، لیزلی ایف (2009 ء)۔ " مریخ دے وسطی عرض البلد وچ ہونے والا کٹاؤ "۔ ایکارس 200: 77–95۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2009Icar.۔200.۔.77B 2009Icar۔۔200۔۔۔77B]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2008.10.026 10۔1016/j۔icarus۔2008۔10۔026]۔</ref><ref>فسٹ، کیلب آئی ؛ ہیڈ، جیمز ڈبلیو (2008 ء)۔ "مریخی وادیاں دے جال دا دور: بچانے والے شہابی گڑھاں دی گنتی توں حاصل ہونے والے پابتی"۔ ایکارس 195: 61–89۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2008Icar.۔195.۔.61F 2008Icar۔۔195۔۔۔61F]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2007.12.009 10۔1016/j۔icarus۔2007]۔12۔009۔</ref> [[فائل:Kasei Valles topo.jpg|thumb|کیسی ویلز - ایک اہم مخرج نہر - مولا کے ارتفاعی اعداد و شمار میں دیکھا جانے والا۔ بہاؤ نیچے بائیں سے دائیں طرف ہے۔ تصویر لگ بھگ 1600 کلومیٹر حصّے کی ہے۔ یہ نہروں کا نظام اس تصویر کے جنوب میں 1200 کلومیٹر ایکس کھائی تک پھیلا ہوا ہے۔]] مریخ دے کچھ حصّے الٹے سطح دے ابھار دکھاندے نیں۔ ایسا تد ہُندا اے جدوں گاد بہاؤ دی تہ وچ جمع ہو جاتی اے تے کٹاؤ توں سیمنٹ وانگجڑ کر مزاحمت کرنا شروع کر دیتی اے۔ بعد وچ ایہ علاقے دفن ہو جاندے نیں ۔ بالآخر کٹاؤ اوپری سطح نوں الگ کرکے بعد الذکر بہاؤ نوں سامنے لے آتی اے کیونجے ایہ کٹاؤ توں مزاحمت کر دے نیں ۔ مریخ آفاقی سرویر نے اس عمل دی کافی مثالاں دیکھی نیں ۔،<ref>مالن، مائیکل سی (2010 ء) "1985ء تا 2006ء تک مریخی مدار گرد دے کیمرے دی سائنسی تفتیش دا جائزہ۔ مارس جریدہ 5: 1–60۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010IJMSE.۔.5.۔.۔1M 2010IJMSE ۔۔5۔۔۔۔1M]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1555/mars.2010.0001 10۔1555/mars۔2010۔0001]۔</ref><ref>" ہوائی مینسا دے قریب پیچ دار پہاڑیاں " Hiroc.lpl.arizona.edu.۔ جنوری 31، 2007 ء۔</ref> مریخ دے کافی علاقاں وچ اس طرح دے الٹی سطح دے ابھار ملے نیں بطور خاص، میڈوسا مجوف بناوٹ<ref>زیمبل مین، جے؛ گرفن، ایل (2010 ء)۔ "ہائی رائز توں مریخی میڈوسا مجوف دی ساخت دے نچلے رکن دی پیچ دار پہاڑیاں تے ابھری ہوئی لکیراں والی زمین دی حاصل کردہ تصویراں"۔ ایکارس 205: 198–210۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010Icar.۔205.۔198Z 2010Icar۔۔205۔۔198Z]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2009.04.003 10۔1016/j۔icarus۔2009۔04۔003]۔</ref> میاموٹو شہابی گڑھے،<ref>نیوسوم، ایچ ؛ لانزا، نینا ایل ؛ او لیلہ، این ایم ؛ وائز مین، سینڈرا ایم ؛ روش، ٹیڈ ایل ؛ مارزو، گسپے اے ؛ ٹومابینی، لیویو ایل ؛ اوکوبو، کرس ایچ ؛ اوسٹرلو، مکی ایم ؛ ہیملٹن، وکٹوریا ای ؛ کرمپلر، لیری ایس (2010 ء)۔ " مریخی شہابی گڑھے میاموٹو وچ پلٹی ہوئی نہراں دے اجماع " ایکارس 205: 64–72۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010Icar.۔205.۔.64N 2010Icar۔۔205۔۔۔64N]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2009.03.030 10۔1016/j۔icarus۔2009]۔03۔030۔</ref> سہیکی شہابی گڑھے<ref>مورگن، اے ایم ؛ ہاورڈ، اے ڈی ؛ ہوبلی، ڈی ای جے ؛ مور، جے ایم ؛ ڈیٹرچ، ڈبلیو ای ؛ ولیمس، آر ایم ای ؛ بر، ڈی ایم ؛ گرانٹ، جے اے ؛ ولسن، ایس اے ؛ مٹسوبارا، وائی (2014 ء)"مریخی سہیکی شہابی گڑھے دے سیلابی باد کش وچ تہ نشین گاد تے موسمی ماحول تے اس دا ارضیاتی باد کش دے اتاکاما صحرا توں موازنہ"۔ ایکارس 229: 131–156۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2014Icar.۔229.۔131M 2014Icar۔۔229۔۔131M]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2013.11.007 10۔1016/j۔icarus۔2013۔11۔007]۔</ref> تے جونتا ئے [[سطح مرتفع]] وچ۔<ref>ویٹز، سی ؛ ملی کن، آر ای ؛ گرانٹ، جے اے ؛ مک ایون، اے ایس ؛ ولیمس، آر ایم ای ؛ بشپ، جے ایل ؛ تھامسن، بی جے (2010 ء)" مریخی پڑتال گر مدار گرد دے ہلکے رنگاں دی پرتاں دے ذخائر تے انہاں توں متعلق سطح مرتفع توں متصل ویلس مرینیرس دی سیلابی زمینی ساخت دے مشاہدات"۔ ایکارس 205: 73–102۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010Icar.۔205.۔.73W 2010Icar۔۔205۔۔۔73W]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2009.04.017 10۔1016/j۔icarus۔2009۔04۔017]۔</ref><ref>[http://www.sciencedirect.com/science/journal/00191035 "ایکارس"] 210 (2)۔ سائنس ڈائریکٹ۔ دسمبر 2010 ء۔ صفحہ۔ 539–1000۔ اخذ کردہ دسمبر 19، 2010 ء۔</ref> [[فائل:Antoniadi Crater Stream Channels.JPG|دائیں|thumb|انٹونیاڈی شہابی گڑھے میں موجود الٹے بہاؤ والی نہریں۔ مقام سرٹس بڑا چوگوشہ]] مریخ وچ جھیلاں دے طاس دی مختلف نوع دریافت ہوئی نیں ۔<ref>کیبرول، این ؛ گرن، ای، نسخہ (2010 ء)۔ مریخ اُتے جھیلاں۔ نیو یارک: ایلسویر۔</ref> انہاں وچوں کچھ تو زمین اُتے موجود وڈی جھیلاں توں مماثلت رکھتی اے جداں کہ کیسپین جھیل، [[بحیرہ مردار]] تے بیکل جھیل۔ اوہ جھیلاں جو وادیاں دے نظام توں بھرتی ہون گے اوہ جنوبی اُچے علاقاں وچ پائی گئی نیں ۔ ایتھے ایسی جگہاں نیں جو انہاں تک جاتی دریائی وادیاں دے نال پچکنے دے قریب نیں ۔ انہاں علاقاں دے بارے وچ ایہ سمجھیا جاندا اے کہ کسے زمانے وچ ایتھے جھیلاں ہوں گی؛ اک میدانی سیرنم اے جس دا مخرج مادام ویلس توں لنگھدا ہویا گوسف شہابی گڑھے تک جاندا اے، اس دی چھان بین مریخی کھوجی جتھے گرد اسپرٹ توں کیتی گئی اے۔ اک تے پرانہ ویلس لائیر ویلس وچ وی موجود اے۔<ref>گولڈ اسپیل، جے؛ اسکوئرس، ایس (2000 ء) [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0019103500964650 "مریخ اُتے زیر زمین پانی دا رساؤ تے وادیاں دی تشکیل"]۔ ایکارس 148: 176–192۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2000Icar.۔148.۔176G 2000Icar۔۔148۔۔176G]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1006/icar.2000.6465 10۔1006/icar۔2000]۔6465۔</ref> کچھ جھیلاں دے بارے وچ خیال اے کہ ایہ [[عمل تبخیر]] دے نتیجے وچ بنی ہوں گی، جدونکہ کچھ زیر زمین پانی دی وجہ توں وجود وچ آئی ہوں گی۔ جھیلاں دے بارے وچ اندازہ لایا گیا اے کہ ارگیرے طاس، ہیلس طاس<ref>کار، مائیکل ایچ مریخ دی سطح۔ کیمبرج سیاروی سائنس سلسلہ نمبر(6)۔ آئی ایس بی این 978-0-511-26688-1۔</ref> تے شاید ویلس مرینیر وچ وی موجود ہوں گی۔<ref>مک کولی، جے 1978ء۔ مریخی چوگوشے کوپریٹس دا ارضیاتی نقشہ۔ یو ایس ارضیاتی متفرقہ نقشاں دی فہرست I-897</ref><ref>نیڈل، ایس ؛ اسکوئرس، اسٹیون ڈبلیو؛ اینڈرسن، ڈیوڈ ڈبلیو (1987ء)۔ ویلس مرینیرس، مریخ وچ پرتاں دے ذخائر دے ماخذ تے انہاں دا ارتقا، "۔ ایکارس 70 (3): 409–441۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1987Icar.۔.70.۔409N 1987Icar۔۔۔70۔۔409N]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/0019-1035(87)90086-8 10۔1016/0019-1035(87)90086-8]۔</ref> گمان اے کہ نوکین وچ اکثر بوہت سارے شہابی گڑھے جھیلاں دی میزبانی کر دے سن۔ ایہ جھیلاں ٹھنڈی خشک (زمینی معیار دے مطابق) آبیاتی ماحول توں میل کھاتی نیں جس طرح توں مغربی یو ایس اے دا عظیم طاس آخری تودے دی انتہا دے دور وچ سی۔<ref>مٹسوبارا، یو، ایلن ڈی ہاورڈ تے سارا اے ڈریمونڈ۔۔ "ابتدائی مریخ دا آبیاتی چکر: جھیلاں دے طاس۔" جریدہ جیوفزیکل ریسرچ: سیارے(1991–2012) 116۔E4 (2011)</ref> [[2010ء]] دے بعد توں دی جانے والی تحقیق بتاتی اے کہ مریخ وچ استوائی علاقاں دے کچھ حصّوں وچ جھیلاں موجود تھاں۔ ہرچند کہ پہلی ہونے والی تحقیق بتاتی اے کہ مریخ دا گرم و مرطوب ابتدائی موسم سی پر اوہ عرصہ ہویا ختم ہو کر خشک ہو گیا، ایہ جھیلاں ہیسپیرین دور وچ موجود تھاں، جو کافی بعد دا دور اے۔ ناسا دے مریخی پڑتال گر مدارگرد توں حاصل کردہ مفصل تصویراں دا استعمال کر دے ہوئے، محققین نے اندازہ لایا اے اک دور ایسا ہوۓگآ جس دے دوران مریخ وچ آتش فشانی عمل، شہابی ٹکراؤ وچ اضافہ جاں مریخ دے مدار وچ تبدیلی ہوئی ہوگی جس توں مریخ دے ماحول اتنا گرم ہو گیا ہوۓگآ کہ زمین اُتے موجود کثیر برف نوں پگھلا سکے۔ آتش فشاناں نے اوہ گیساں خارج دی ہوں گی جنہاں نے ماحول نوں وقتی عرصے دے لئی کثیف کر دتا ہوۓگآ، یوں سورج دی روشنی ماحول وچ زیادہ قید ہونے لگی ہوگی تے ماحول نوں اس قدر گرما دتا ہوۓگآ کہ مائع پانی اپنا وجود برقرار رکھ سکے۔ اس تحقیق وچ اوہ نہراں دریافت ہوئی نیں جو جھیل دے طاساں نوں آپس وچ ایرس ویلس وچ ملاتی نیں ۔ جدوں اک جھیل بہر جاتی، تو اس دا پانی کناراں توں نکلتا تے نچلے علاقاں وچ نالیاں نوں بناندا چلا جاندا جتھے اک تے جھیل بن جاتی۔<ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2012/01/100104092452.htm " قدیمی جھیلاں دے ثبوتاں نوں ظاہر کردتی مریخ دی حیرت انگیز و شاندار تصویراں۔"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605085434/http://www.sciencedaily.com/releases/2012/01/100104092452.htm |date=2011-06-05 }}۔ Sciencedaily.com۔ جنوری 4، 2010ء۔</ref><ref>گپتا، سنجیو؛ وارنر، نیکولس؛ کم، ریک؛ لن، یوآن؛ مولر، جان؛ -1#جونگ-، شی- (2010ء)۔ "ہیس پیرین استوائی چونے دے پتھر دی ایریز ویلس وچ جھیلاں مریخ اُتے بطور گرم موسم دے بدلنے دا ثبوت نیں ۔ Geology 38: 71–74. doi:[https://dx.doi.org/10.1130/G30579.1 10.1130/G30579.1]</ref> ایہ خشک جھیلاں ماضی وچ موجود حیاتیاتی نقش پا دے ثبوت تلاش کرنے دے لئی مستقبل وچ ہمارا ہدف ہوں گی۔ [[27 ستمبر]] 2012ء وچ ناسا دے سائنس داناں نے اعلان کیتا کہ کیوریوسٹی جتھے گرد نے براہ راست قدیمی بہنے والی نہراں دے ثبوت گیل شہابی گڑھے وچ دریافت کیتے جس توں مریخ دی سطح اُتے قدیمی زبردست پانی دے بہاؤ دے بارے وچ پتا چلدا اے۔<ref>براؤن، ڈیوائینی ؛ کولی، اسٹیو؛ ویبسٹر، گاں؛ اگل، ڈی سی (ستمبر 27، 2012ء)۔[http://www.nasa.gov/home/hqnews/2012/sep/HQ_12-338_Mars_Water_Stream.html "ناسا جتھے گرد نے مریخ دی سطح اُتے پرانی جھیلاں دی تہاں دیکھی نیں "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200513091007/https://www.nasa.gov/home/hqnews/2012/sep/HQ_12-338_Mars_Water_Stream.html |date=2020-05-13 }}۔ ناسا۔</ref><ref>ناسا (ستمبر 27، 2012ء)۔ [http://www.youtube.com/watch?v=fYo31XjoXOk "ناسا دے کیوریوسٹی جتھے گرد نے مریخ اُتے پرانے نہراں دی تہاں تلاش دی نیں ویڈیو(51:40)"]۔ ناسا ٹیلی ویژن۔</ref><ref>چانگ، الیشیا (ستمبر 27، 2012ء)۔[http://apnews.excite.com/article/20120927/DA1IDOO00.html "مریخی جتھے گرد کیوریوسٹی نے قدیمی نہراں دے سراغ پائے نیں "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921053259/http://apnews.excite.com/article/20120927/DA1IDOO00.html |date=2013-09-21 }} ایسوسی یٹیڈ پریس۔</ref><ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/msl/news/msl20130312.html "ناسا جتھے گرد نے ایسے حالات دا سراغ لایا اے جو مریخ اُتے کسے قدیم زمانے وچ حیات دے لئی ساز گار سن"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130703035324/http://www.nasa.gov/mission_pages/msl/news/msl20130312.html |date=2013-07-03 }}۔ ناسا مارچ 12، 2013ء۔</ref> بطور خاص ہن سوکھے ہوئے بہتی ہوئی نہراں دے نشاناں دا تجزیہ بتاندا اے کہ پانی ممکنہ طور اُتے بلتی توں پستی ول 3.3 کلومیٹر فی گھنٹہ دی رفتار توں بہدا سی۔ بہتے ہوئے پانی دا ثبوت گول کنکراں تے بجری دے بکھرے ہوئے حصّوں دی صورت وچ موجود اے، ایسی چیزاں صرف اس وقت بن سکدی نیں جدوں مائع بہتے ہوئے پانی دا زبردست بہاؤ موجود ہو۔ انہاں دی شکل و صورت تے سمت بتاتی اے کہ اوہ کافی لمبا سفر طے کرکے شہابی گڑھے دے کنارے دے اُتے توں آئے نیں جتھے اُتے اک پیس ویلس ناں دی نہر الوویل فین نوں بھرتی سی۔ === جھیلاں دے ڈیلٹا === [[فائل:Distributary fan-delta.jpg|thumb|ایبرس والڈ شہابی گڑھا]] مریخی جھیلاں وچ بننے والے ڈیلٹا دی کئی مثالاں محققین نوں ملی نیں ۔ ڈیلٹا دا ملنا اک اہم سراغ اس بات دا اے کہ مریخ اُتے کدی گرم مائع پانی موجود سی۔ ڈیلٹا بننے دے لئی عموماً لمبے عرصے تک گہرا پانی درکار ہُندا اے۔ مزید براں پانی دی سطح نوں متوازن ہونے دی وی ضرورت ہُتی اے تاکہ گاد نوں بہنے توں روک سکے۔ وسیع ارضیاتی پیمانے اُتے ڈیلٹا ملے نیں ، اگرچہ کچھ اشارے ایسے وی موجود نیں جو ایہ بتاندے نیں کہ ڈیلٹا شاید مریخ دے سابقہ قیاسی شمالی سمندر دے کناراں دے گرد مرتکز نیں ۔<ref>ڈی ایکلی، گیٹانو تے برائن ایم ہینک"ڈیلٹاؤں تے وادیاں دی عالمگیری تقسیم مریخ اُتے قدیم سمندراں دے مفروضہ نوں تقویت دیتی اے"۔ نیچر جیو سائنس 3.7 (2010ء) 459-463۔</ref> === زیر زمین پانی === [[فائل:Groundwaterseries8final.jpg|thumb|بائیں|پرتیں شاید بتدریج بلند ہوتے ہوئے پانی کی وجہ سے بنی ہیں۔]] [[1979ء]] تک ایسا سمجھیا جادا سی کہ بہتی ہوئی نہراں برف توں بند زیر زمین پانی دے ذخیراں وچ کسے اک آنے والی تباہ کن شکستگی دی وجہ توں بنتی نیں ، جس دے نتیجے وچ عظیم پانی دی مقدار مریخ دے خشک سطح اُتے نکلتی سی۔<ref>کار، ایم ایچ (1979ء) [http://www.es.ucsc.edu/~rcoe/eart206/Carr_MarsFloodFeatures_JGR79.pdf "مریخ اُتے ماضی وچ سیلاباں دا آنا بند ہوئے آب اندوخت دی وجہ توں آندا سی۔"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924002006/http://www.es.ucsc.edu/~rcoe/eart206/Carr_MarsFloodFeatures_JGR79.pdf |date=2015-09-24 }}(پی ڈی ایف)۔ جے جیوفز۔ ریز۔ 84: 2995–3007۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1979JGR.۔.۔84.2995C 1979JGR ۔۔۔84۔2995C]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/JB084iB06p02995 10۔1029/JB084iB06p02995]۔</ref><ref>بیکر، وی ؛ ملٹن، ڈی (1974ء)"مریخ تے زمین اُتے تباہ کن سیلاباں توں ہونے والا کٹاؤ"۔ ایکارس23: 27–41۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1974Icar.۔.23.۔.27B 1974Icar۔۔۔23۔۔۔27B]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/0019-1035(74)90101-8 10۔1016/0019-1035(74)90101-8]۔</ref> مزید براں بھاری جاں تباہ کن سیلاب دے ثبوت ایتھابسکا ویلس دی دیوہیکل لہراں وچ پائے گئے نیں ۔<ref>[http://www.msss.com/mars_images/moc/2004/09/27/ "مریخی سیاروی سرویر MOC2-862 ریلیز"]۔ Msss.com. اخذ کردہ جنوری 16، 2012ء۔</ref><ref>اینڈریو ہینا، جیفری سی ؛ فلپس، راجر جے ؛ زوبر، ماریا ٹی (2007ء)۔ "میریڈیانی پلانم تے مریخی سیاروی آبیاتی نظام "۔ نیچر 446 (7132): 163–6۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2007Natur.446.۔163A 2007Natur۔446۔۔163A]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1038/nature05594 10۔1038/nature05594]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17344848 17344848]۔</ref> بہتی ہوئی اکثر نہراں کسے تباہی جاں کھادی دا نتیجہ نیں جس توں اوہ ثبوت ملدا اے جو ساناں ایہ بتاندا اے کہ پھٹاؤ نے زیر زمین برف دے بند نوں توڑ دتا ہوۓگآ۔ مریخ اُتے وادیاں دے جال دی شاخاں زیر زمین پانی دے اچانک نکلنے دی وجہ توں بننے والی نہراں توں ،نہ تو اپنی شجر نما صورت توں جو کسے اک بہتے ہوئی نقطہ توں نئيں بن سکدی تے نہ ای پانی دے نکلنے دی صورت وچ جو بظاہر ایسا لگتا اے کہ انہاں دے نال ای بہا، میل کھاتی نیں ۔<ref>ارون؛ روز مین، پی ؛ کراڈوک، رابرٹ اے ؛ ہاورڈ، ایلن ڈی (2005ء) مریخی وادیاں وچ واقع اندرونی نہراں: چھڈے جانے تے بہنے والی چیز دی پیداوار"۔ Geology 33 (6): 489–492۔doi:[https://dx.doi.org/10.1130/g21333.1 10۔1130/g21333۔1]۔</ref> اس دی بجائے کچھ مصنفین دلائل دیندے نیں کہ ایہ زیر زمین پانی دے سست رفتار اچھل کر نکلنے والے اخراج توں رس کر بنی نیں ۔<ref>جیکوسکی، بروس ایم (1999) "پانی، ماحول تے حیات"۔ سائنس 283 (5402): 648–649۔doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.283.5402.648 10۔1126/science۔283۔5402۔648]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9988657 9988657]۔</ref> اپنی اس دلیل دے ثبوت دے طور اُتے اوہ بتاندے نیں کہ اس طرح دے جال وچ اکثر وادیاں دے اوپری بہاؤ دے کونے ڈبے والی کھادی جاں بیضوی کھاڑی دے سر توں شروع ہُتی نیں ، زمین اُتے اس طرح دی چیزاں عام طور اُتے زمینی پانی دے رساؤ توں ای بنتی نیں ۔ بہتر پیمانے دی نہراں جاں نہراں دے سوتاں اُتے موجود وادیاں دے بارے وچ وی ثبوت انتہائی کم نیں جس دی وجہ توں کچھ لوک کہندے نیں کہ بجائے سطح اُتے بتدریج پانی دے جمع ہونے دے پانی دی قابل ذکر مقدار اچانک توں زیر زمین توں نکل کر بہتی ہوئی لگتی اے۔ کچھ لوک وادیاں دی بیضوی کھاڑی دے سر تے زیر زمین پانی توں بننے والی ساختاں دی ارضیاتی مثال نوں نئيں مانتے،<ref>لیمب، مائیکل پی، و ہور "کیندا چشمے گھاٹیاں نوں چٹاناں وچ کاٹ سکدے نیں ؟" جریدہ جیوفزیکل ریسرچ: سیارے (1991–2012) 111۔E7 (2006)۔</ref> تے دلیل دیندے نیں کہ وادیاں دے جال وچ بہتر پیمانے دی نہراں دی کمی دی وجہ موسمی تے تصادمی پھلواڑی اے۔ اکثر مصنفین مانتے نیں کہ اکثر وادیاں دے جال گھٹ توں گھٹ جزوی طور اُتے زیر زمین پانی دے رساؤ دے عمل دی وجہ توں بنے نیں ۔ [[فائل:Burns cliff.jpg|thumb|دائاں|اینڈیورینس شہابی گڑھے دی برنس عمودی پہاڑی دے ہوائی ٹیلے دی طبقات شناسی دے محفوظ تے سیمنٹ وانگجڑے رہنے دی وجہ اتھلے زیر زمین پانی دے بہاؤ نوں سمجھیا جاندا اے۔<ref>گروٹزنگر، جے پی ؛ آر وڈسن، آر ای ؛ بیل III، جے ایف ؛ کیلون، ڈبلیو؛ کلارک، بی سی ؛ فائیک، ڈی اے ؛ گولومبک، ایم ؛ گریلی، آر ؛ ہیلڈیمین، اے ؛ ہرکن ہوف، دے ای ؛ جولیف، بی ایل ؛ کینول، اے ایچ ؛ مالن، ایم ؛ مک لینن، ایس ایم ؛ پارکر، ٹی ؛ سوڈر بلوم، ایل ؛ شول ڈکسٹین، جے این ؛ اسکوئرس، ایس ڈبلیو؛ ٹوسکا، این جے؛ واٹرس، ڈبلیو اے (نومبر 25، 2005ء)۔[http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012821X05006333 "سوکھے توں گیلے ہوائی ذخائر دے نظاماں دی طبقات شناسی تے رسوب شناسی، گَلمُچھ تشکیل، میریڈیانی پلانم"] مریخ، زمین تے سیاروی سائنسی خطوط 240 (1): 11–72۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005E&PSL.240.۔.11G 2005E&PSL 240۔۔۔11G]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.epsl.2005.09.039 10۔1016/j۔epsl۔2005۔09۔039]۔ آئی ایس ایس این [https://www.worldcat.org/issn/0012-821X 0012-821X]۔</ref>]] مریخ اُتے زیر زمین پانی وسیع پیمانے دی تہ نشینی دے نموناں تے عمل دا انتظام سنبھالنے وچ اک اہم کردار ادا کردا اے۔<ref>مچلسکی، جوزف آر ؛ نیلز، پال بی ؛ کواڈروس، جویر؛ پارنیل، جان؛ راجرس، اے ڈی این ؛ رائٹ، شان پی (جنوری 20، 2013ء)۔ [http://www.nature.com/ngeo/journal/v6/n2/full/ngeo1706.html "مریخ اُتے زیر زمین پانی دی سرگرمی تے گہرے حیاتیاتی کرۂ اُتے اس دے مضمرات"]۔ نیچر جیو سائنس 6 (2): 133–138۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2013NatGe.۔.6.۔133M 2013NatGe۔۔۔6۔۔133M]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1038/ngeo1706 10۔1038/ngeo1706]۔ اخذ کردہ [[جون 17]]، 2013ء۔ ایتھے اُتے اساں مریخ دی زیر زمین سکونت پذیری دا تصوراتی نمونہ پیش کر رہے نیں تے نال وچ زیر زمین پانی دا گہرے طاس وچ جمع ہونے دے ثبوتاں دا جائزہ وی لے رہے نیں ۔</ref> اس مفروضے دے مطابق، زیر زمین پانی حل پزیر معدنیات دے نال سطح اُتے شہابی گڑھاں تے اس دے آس کول آیا تے معدنیات دا اضافہ کرکے پرتاں نوں بنانے وچ مدد دی - بطور خاص سلفیٹ – تے سیمنٹ وانگجڑے رہنے والی گاد۔<ref>زوبر، ماریا ٹی (2007ء)۔" سیاروی سائنس:مریخ ضرب کھانے دے دھانے اُتے" نیچر 447(7146): 785–786۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2007Natur.447.۔785Z 2007Natur۔447]۔۔785Z۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1038/447785a 10۔1038/447785a]۔PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17568733 17568733]۔</ref><ref>انڈریوس ہینا، جے سی؛ زوبر، ایم ٹی؛ آر وڈسن، آر ای؛ وائز مین، ایس ایم (2010ء) "ابتدائی مریخی مائیات: میریڈیانی پلایا ذخائر تے عربیہ میدان دے رسوبی نامچے"۔ جے جیوفز۔ ریز۔ 115: E06002۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010JGRE.۔115.6002A 2010JGR E ۔115۔6002A]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2009JE003485 10۔1029/2009JE003485]۔</ref><ref>مک لینن، ایس ایم ؛ و ہور (2005ء)۔ تبغیر ہوئی برنس ساخت، میریڈیانی پلانم دا ماخذ و رسوبی چٹانی عمل"۔ سائی۔ لیٹ۔ 240: 95–121۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005E&PSL.240.۔.95M 2005E&PSL 240۔۔۔95M]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.epsl.2005.09.041 10۔1016/j۔epsl۔2005۔09۔041]۔</ref><ref>اسکوئرس، ایس ڈبلیو؛ کینول، اے ایچ (2005ء)" میریڈیانی پلانم اُتے واقع رسوبی چٹاناں: ماخذ، رسوبی چٹانی عمل تے حیات اُتے انہاں دے مضمرات" زمین سیارہ۔ سائی۔ لیٹ۔ 240: 1–10۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005E&PSL.240.۔.۔1S 2005E&PSL 240۔۔۔۔1S]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.epsl.2005.09.038 10۔1016/j۔epsl۔2005۔09۔038۔]۔</ref><ref>اسکوئرس، ایس ڈبلیو؛ و ہور (2006ء)"میریڈیانی پلانم اُتے دو برس : آپرچونیٹیجہاں گرد توں حاصل کردہ نتیجے"۔ سائنس 313: 1403–1407۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science 10۔1126/science۔]۔</ref> بالفاظ ہور کچھ پرتاں شاید زیر زمین پانی دے اُتے آنے دی وجہ توں بنی جنہاں نے معدنیات نوں ایتھے جمع کیتا تے موجود بکھری ہوئی ہوائی گاد نوں جوڑا۔ ساختی پرتاں لامحالہ طور اُتے کٹاؤ توں زیادہ محفوظ رہی۔ شاید ایہ عمل جھیلاں دے اندر پرتاں دے بننے دے عمل دے برخلاف وقوع پزیر ہویا ہوۓگآ۔ [[2011ء]] وچ مریخی پڑتال گر مدار گرد توں حاصل کردہ اطلاعات دی روشنی وچ اک تحقیق شایع ہوئی، جس نے دسیا کہ اسی طرح دے گاد وڈے علاقے بشمول عربیہ میدان وچ وجود رکھتی اے۔<ref>وائز مین، ایم؛انڈریوس ہینا، جے سی؛ آر وڈسن، آر ای ؛ مسٹارڈ، جے ایف؛ زبرسکی، دے جے (2011ء) کرزم اعداد و شمارکا استعمال کر دے ہوئے عربیہ میدان وچ آبیدہ گندھک دے تیزاب دی تقسیممریخی مائیات اُتے اس دے مضمرات"۔ بیالیسواں قمری و سیاروی سائنس کانفرنس۔</ref> ایہ دلیل دی جاتی اے کہ اساں دور حساسی سیارچاں توں حاصل ہونے والی معلومات دے نتیجہ وچ جانے گئے علاقاں نوں گاد توں بنی چٹاناں توں لبریز دیکھدے نیں ایہ اوہ علاقے نیں جو زیر زمین پانی دے علاقائی پیمانے اُتے اُتے آنے دا مزہ چکھنے دے سب توں وڈے امیدوار نیں ۔<ref>انڈریوس ہینا، جیفری سی ؛ لیوس، کیون ڈبلیو (2011ء) مریخ دی ابتدائی مائیات: 2۔ نواچیاناور ہیس پیرین دور وچ مائیات دا ارتقا"۔ جیوفزیکل جریدہ Research: Planets (1991–2012) 116: E2۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2011JGRE.۔116.2007A 2011JGR E ۔116۔2007A]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2010je003709 10۔1029/2010je003709]۔</ref> === مریخی سمندراں دا مفروضہ === مریخ اُتے سمندراں دی موجودگی دا نظریہ بتاندا اے کہ وسٹیٹس بوریلس طاس کدی کسے زمانے وچ مائع پانی دے سمندر دی جگہ سی تے ایہ ظاہر کردا اے کہ قریباً مریخ دی اک تہائی سطح مائع پانی توں سیارے دی ابتدائی ارضیاتی تریخ وچ ڈھکی ہوئی سی۔<ref>کلفورڈ، ایس ایم ؛ پارکر، ٹی جے (2001ء) [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WGF-457CXN8-4&_user=126524&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000010360&_version=1&_urlVersion=0&_userid=126524&md5=f78bbc3ae211391e23070bd03d8e1dc6 "مریخی آبیاتی کرہ دا ارتقا: قدیمی سمندراں دے مقدر تے شمالی میداناں دی موجودہ حالت اُتے اس دے مضمرات"]۔ ایکارس 154: 40–79۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2001Icar.۔154.۔.40C 2001Icar۔۔154۔۔۔40C]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1006/icar.2001.6671 10۔1006/icar۔2001۔6671]۔</ref> ایہ سمندر جس نوں بوریلس سمندر کہیا جاندا اے اس نے وسٹیٹس طاس نوں [[شمالی نصف کرہ]] وچ بھر دتا ہوۓگآ، ایہ علاقہ سیارے دی اوسط اونچائی توں 4تا 5 کلومیٹر نیچے اے۔ دو ناں نہاد ساحلی پٹیاں دے ناں وی تجویز کیتے گئے نیں ۔ اک بلتی والی اے جو لگ بھگ 3 ارب 80 کروڑ برس پہلے اُچے میدان دی وادیاں دے جال دے بننے دے نال بنی اے تے دوسری پستی والی اے، جو امید اے کہ نوجوان مخرج نہراں دے نال بنی ہوگی۔ بلتی والی، عربیہ ساحلی پٹی نوں پورے مریخ اُتے دیکھیا جا سکدا اے سوائے تھارسس آتش فشانی علاقے دے۔ پستی والی ڈیوٹرو نیلس وسٹیٹس بوریلس دے نال بنی اے۔ 2010ء وچ ہونے والی تحقیق نے نتیجہ اخذ کیتا کہ زیادہ قدیمی سمندراں نے مریخ دا 36 فیصد حصّہ ڈھانکا ہویا سی۔ مریخی مدار گرد لیزر الٹیمیٹر (مولا) توں حاصل کردہ اعداد و شمار جس نے مریخ اُتے موجود تمام میداناں نوں ناپا اے، اس دا استعمال 1999ء وچ کیتا گیا جس نے دسیا کہ کسے ایسے سمندر دا پن دھارے 75 فیصد سیارے نوں ڈھانک سکدا اے۔<ref>اسمتھ، ڈی؛ و ہور (1999ء)[http://seismo.berkeley.edu/~rallen/eps122/reading/Smithetal1999.pdf "مریخ دے ثقلی میدان: مریخی سیاروی سرویر توں حاصل کردہ نتیجے"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305005726/http://seismo.berkeley.edu/~rallen/eps122/reading/Smithetal1999.pdf |date=2016-03-05 }} (پی ڈی ایف)۔ سائنس 284 (5437): 94–97۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1999Sci.۔.286.۔.94S 1999Sci۔۔۔286۔۔]۔94S۔doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.286.5437.94 10۔1126/science۔286۔5437۔94]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10506567 10506567]۔</ref> قدیمی مریخ نوں اپنی سطح اُتے مائع پانی دا وجود برقرار رکھنے دے لئی گرم ماحول تے کثیف کرۂ فضائی دی ضرورت ہوگی۔<ref>ریڈ، پیٹر ایل؛ لیوس، ایس آر (2004ء) [http://www.praxis-publishing.co.uk/9783540407430.htm مریخی ماحول اُتے نظر ثانی: صحرائی سیارے دا ماحول و کرۂ فضائی](پیپر بیک)۔ چیکسٹر، یو دے : پریکسس۔ آئی ایس بی این 978-3-540-40743-0۔ اخذ کردہ دسمبر 19، 2010ء۔</ref><ref>[http://www.astrobio.net/pressrelease/3322/martian-north-once-covered-by-ocean "مریخی شمال کدی سمندراں توں ڈھکا ہویا سی"]۔ Astrobio.net۔ اخذ کردہ دسمبر 19، 2010ء۔</ref> مزید براں وڈی تعداد وچ وادیاں دے جال سیارے دے ماضی وچ [[آبی چکر]] دے امکان دا وی ظاہر کر دے نیں ۔<ref>[http://www.space.com/scienceastronomy/091123-mars-ocean.html "نویں نقشے مریخ دے قدیمی سمندراں نوں تقویت دیندے نیں "]۔ SPACE.com۔ نومبر 23، 2009۔</ref> قدیمی مریخی سمندراں دی موجودگی سائنس داناں دے درمیان وچ وجہ تنازع بنی ہوئی اے تے قدیمی ساحلی پٹیاں دی توجیہ نوں للکارا گیا اے۔<ref>کار، ایم ؛ ہیڈ، جے (2003ء)"مریخ اُتے سمندر: مشاہداتی ثبوت تے ممکنہ مقدر دی جانچ"۔ جریدہ جیوفزیکل ریسرچ 108: 5042 ۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2003JGRE.۔108.5042C 2003JGR E۔108۔5042C]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2002JE001963 10۔1029/2002JE001963]۔</ref><ref>[http://astrobiology.nasa.gov/articles/mars-ocean-hypothesis-hits-the-shore/ "مریخی سمندراں دا مفروضہ سامنے آگیا"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220081803/http://astrobiology.nasa.gov/articles/mars-ocean-hypothesis-hits-the-shore/ |date=2012-02-20 }}۔ ناسا فلکی حیاتیات۔ ناسا جنوری 26، 2001ء۔</ref> دو ارب برس پرانے قیاسی ساحلی پٹی دے نال اک مسئلہ تو ایہ اے کہ ایہ چپٹی نئيں اے – یعنی ایہ خط مستقل ثقلی سکنہ دی اتباع نئيں کردا۔ اس دی وجہ مریخ دی کمیت دی تقسیم وچ ہونے والا فرق وی ہو سکدا اے جو شاید آتش فشانی پھٹاؤ جاں شہابی ٹکراؤ دے نتیجے وچ وقوع پزیر ہویا ہوۓگآ۔<ref>پیرن؛ ٹیلر، جے؛ و ہور (2007ء)"بگڑی ہوئی ساحلی پٹیاں دی مقامی جغرافیہ توں حاصل کردہ قدیمی مریخی سمندراں دے ثبوت"۔ نیچر 447 (7146): 840–843۔doi:[https://dx.doi.org/10.1038/nature05873 10۔1038/nature05873]۔</ref> ایلی سیم آتش فشانی صوبہ جاں ضخیم یو ٹوپیا طاس جو شمالی میدان دے نیچے دفن اے اس نوں وی ایسا کرنے دا ذمہ دار سمجھیا جاندا اے۔ مارچ [[2015ء]] وچ سائنس داناں نے کہیا کہ مریخی قدیم سمندر دے ثبوت وجود رکھدے نیں ، جو سیارے دے شمالی نصف کرہ وچ زمین دے آرکٹک سمندر دے حجم دے برابر جاں لگ بھگ مریخ دی سطح دے 19 فیصد تک دے سن۔ ایہ تلاش حالیہ مریخ دے ماحول وچ پانی تے ڈیوٹیریئم وچ پائی جانے والی نسبت دا مقابلہ زمینی اُتے پائے جانے والی نسبت توں لگیا کر کیتا اے۔ زمین دے مقابلے وچ مریخ اُتے ڈیوٹیریئم دی مقدار اٹھ گنا زیادہ اے، جس توں ایہ معلوم ہُندا اے کہ مریخ وچ پانی دی سطح چنگی خاصی سی۔ کیوریوسٹی جتھے گرد توں حاصل کردہ نتیجے نے پہلے گیل شہابی گڑھے وچ ڈیوٹیریئم دے زیادہ نسبت پائی سی پر ایہ اس قدر زیادہ نئيں سی کہ اس توں کسے سمندر دے وجود دے بارے وچ قیاس کیتا جا سکدا۔ دوسرے سائنس دان خبردار کر دے نیں کہ اس تحقیق دی حالے تصدیق ہونا باقی اے تے کہندے نیں کہ مریخی ماحولیاتی نمونے نے حالے تک ایہ نئيں ظاہر کیتا کہ سیارہ ماضی وچ اس قدر گرم سی کہ مائع پانی دے اجسام نوں سہارا دے سکے۔<ref>کوفمین، مارک (مارچ 5، 2015ء)[http://www.nytimes.com/2015/03/06/science/mars-had-an-ocean-scientists-say-pointing-to-new-data.html "مریخ اُتے سمندر سن، سائنس دان نویں اعداد و شمار دی روشنی وچ کہندے نیں "] نیو یارک ٹائمز۔ اخذ کردہ مارچ 5، 2015۔</ref> == موجودہ پانی دی برف == {{multiple image |align=right |direction=vertical |width=200 |image1=Water equivalent hydrogen abundance in the lower latitudes of Mars 01.jpg |image2=Water equivalent hydrogen abundance in the high latitudes of Mars.jpg |caption2=پانی کی برف کا حصّہ مریخی نچلی سطح (اوپر) اور اوپری سطح (نیچے) کے عرض البلد پر جو حال میں موجود ہے۔ بر حری نیوٹرانی اخراج کی بنیاد پر مقادیر پیما کے ذریعہ لگائے گئے حساب سے شرح فیصد کو حاصل کیا گیا ہے۔ اس بہاؤ کو2001ء مریخی مہم کے خلائی جہاز پر لگے ہوئے نیوٹران کے طیف پیما سے ناپا گیا۔}} مریخی مہم نیوٹران طیف پیما تے گیما شعاع طیف پیما توں سیاروی طور اُتے وڈی تعداد وچ ہائیڈروجن نوں سطح اُتے پایا گیا اے۔<ref>بوینٹن، ڈبلیو وی؛ و ہور(2007ء) [http://dx.doi.org/10.1029/2007JE002887 "مریخ دے نچلے تے وسطی عرض البلد وچ مرتکز، ہائیڈروجن، سلیکان، کلورین، پوٹاشیم، لوہا تے تھوریم"]۔ جریدہ جیوفزیکل ریسرچ: سیارے 112(E12)۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2007JGRE.۔11212S99B 2007JGR E ۔11212S99B]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2007JE002887 10۔1029/2007JE002887]۔</ref> ایہ سمجھیا جاندا اے کہ برف دی سالمی ساخت وچ ایہ [[ہائیڈروجن]] ضم ہو گئی ہوگی تے مقادیر پیما دے ذریعہ لگائے گئے حساب توں کیتے گئے مشاہدے وچ بہاؤ نوں پانی دی برف وچ بدل کر مریخ دے اوپری میٹر وچ مرتکز کر دتا گیا۔ اس عمل نے دسیا کہ برف نہ صرف کافی جگہ پھیلی ہوئی اے بلکہ حالیہ مریخ دی سطح اُتے کافی فراواں اے۔60درجہ توں نیچے عرض البلد اُتے برف کئی علاقاں وچ ٹکڑاں وچ مرتکز اے بطور خاص ایلی سیم [[آتش فشاں]]، میدانی سبیا تے میدانی سرینم دے شمال مغرب وچ تے زیر زمین وچ برف 18 فیصد تک مرتکز ہو سکدی اے۔ 60 درجے توں اُتے دے عرض البلد وچ برف کثرت توں اے۔ پولوارڈ دے 70 درجے عرض البلد اُتے برف دا ارتکاز ہر جگہ لگ بھگ 25 فیصد دا اے تے ایہ قطبین اُتے جا کر تو 100 فیصد ہو جاندا اے۔<ref>فیلڈمین، ڈبلیو سی؛ پریٹی مین، ٹی ایچ؛ موریس، ایس؛ پلوٹ، جے جے؛ بش، ڈی ایل؛ وینی مین، ڈی ٹی؛ ٹوکر، آر ایل (2004ء)"مریخ اُتے سطح دے قریب ہائیڈروجن دی عالمگیری تقسیم"۔ جریدہ جیوفزیکل ریسرچ 109: E9۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2004JGRE.۔109.9006F 2004JGR E ۔109۔9006F]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2003JE002160 10۔1029/2003JE002160]۔ E09006۔</ref> حال ای وچ شراڈ تے مارسس ریڈار دے صوتی آلات نے اس قابل ہونا شروع کر دتا اے کہ بتا سکاں کہ سطح دے خدوخال برف توں مالا مال نیں جاں نئيں۔ مریخ دی سطح دی حالیہ صورت وچ برف دے غیر استحکام پزیر ہونے دے بارے وچ معلوم ہونے دی وجہ توں ایہ سمجھیا جاندا اے کہ لگ بھگ تمام برف لازمی طور اُتے چٹان دی پرت جاں دھول دی پرت توں ڈھکی ہوئی ہوگی۔ مریخی مہم [[نیوٹران]] طیف پیما دے مشاہدات بتاندے نیں کہ اگر مریخی سطح دے بالا بحر وچ موجود تمام برف برابر پھیلی ہوئی ہوگی تو ایہ گھٹ توں گھٹ 14 سینٹی میٹر دی پانی دی سیاروی سطح دے برابر ہوگی – بالفاظ ہور ایہ اوسطاً مریخی سیاروی سطح لگ بھگ 14 فیصد پانی دا اے۔<ref>فیلڈمین، ڈبلیو سی؛ و ہور (2004ء) [http://dx.doi.org/10.1029/2003JE002160 "مریخ اُتے سطح دے قریب ہائیڈروجن دی عالمگیری تقسیم"]۔ جریدہ جیوفزیکل ریسرچ 109: E9۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2004JGRE.۔109.9006F 2004JGR E ۔109۔9006F]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2003JE002160 10۔1029/2003JE002160]۔ E09006۔</ref> دونے قطبین وچ پھنسی ہوئی برف 30 میٹر پانی دی سیاروی سطح دے برابر اے تے ارضی شکلہ ثبوت ارضیاتی تریخ دے مقابلے وچ کافی وڈی سطح اُتے موجود پانی دی مقدار دا بتاندے نیں جس وچ 500 میٹر تک دی گہرائی تک دی سیاروی سطح دے برابر پانی دی مقدار اے۔ ایہ سمجھیا جاندا اے کہ ماضی دے اس پانی دا کچھ حصّہ زیر زمین گہرائی وچ چلا گیا اے جدوں کہ کچھ خلا وچ ہرچند کہ اس عمل دا مفصل کمیتی توازن ہن وی جاننا جانا باقی اے۔ موجودہ فضائی پانی دا ذخیرہ بطور آب گزر دے برف دی اک حصّے توں دوسرے حصّے بتدریج ہجرت موسمی تے لمبے عرصے دے دوران وچ بوہت اہم اے۔ مقدار دے حوالے توں ایہ بوہت معمولی اے تے 10 مائیکرو میٹر سیاروی سطح دے برابر اے۔ === برفیلے پیوند === [[28 جولائی]] [[2005ء]] وچ یورپین اسپیس ایجنسی نے اک ایسے شہابی گڑھے دا اعلان کیتا جو جزوی طور اُتے منجمد پانی توں بھرا ہویا؛<ref>[http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEMGKA808BE_0.html "مریخی شمالی قطب وچ واقع شہابی گڑھے وچ پانی دی برف"] (پریس ریلیز)۔ ای ایس اے جولائی 27، 2005ء۔</ref> کچھ لوگاں نے اس دریافت نوں برف دی جھیل توں تعبیر کیتا۔<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4727847.stm "برف دی جھیلاں سرخ سیارے اُتے پائی گئی"]۔ بی بی سی۔ جولائی 29، 2005ء۔</ref> یوروپی اسپیس ایجنسی دے مریخی ایکسپریس اُتے لگے ہوئے ہائی ریزولوشن اسٹیریو کیمرے توں لی ہوئی تصویراں واضح طور اُتے اک چوڑی برف دی چادر نوں اک بے ناں شہابی گڑھے دے تلے وچ دکھا رہی نیں ۔ ایہ شہابی گڑھا وسٹیٹس بوریلس وچ واقع اے، ایہ جگہ اک ایسا میدان اے جو مریخ دے شمالی بعید ارض البلد اُتے تقریباً 70.5° شمال اور103° مشرق اُتے پھیلیا ہویا اے۔ شہابی گڑھا لگ بھگ 35 کلومیٹر چوڑا تے 2 کلومیٹر گہرا اے۔ شہابی گڑھے دے فرش تے پانی دی برف دے درمیان وچ اونچائی دا فرق لگ بھگ 200 میٹر دا اے۔ ای ایس اے دے سائنس دان اس اونچائی دے فرق دے زیادہ ذمہ دار برف دے نیچے موجود ٹیلاں نوں بتاندے نیں جن نوں جزوی طور اُتے دیکھیا جا سکدا اے۔ اگرچہ سائنس دان اس پیوند نوں "جھیل" نئيں گردانتے، پانی دا برف دا ایہ پیوند اپنے حجم تے پورے سال وجود رکھنے دی وجہ توں قابل ذکر اے۔ پانی دی برف دے ذخیرے تے برف دی پرتاں سیارے دے مختلف تھاں اُتے پائی گئی نیں ۔ جس طرح سیارے دی سطح دی تصویراں جدید نسل دے مدار گرد حاصل کر رہے نیں اس توں بتدریج ایہ بات عیاں ہو رہی اے کہ شاید ممکنہ طور اُتے برف دے مزید پیوند مریخی سطح اُتے بکھرے ہوئے ہون گے۔ برف دے ایہ ناں نہاد پیوند اکثر مریخ دے وسطی عرض البلد (تقریباً استواء دے 30 تا 60° شمال/ جنوب ) وچ پائے جاندے نیں ۔ مثال دے طور اُتے کافی سائنس دان اس بات اُتے یقین رکھدے نیں کہ انہاں عرض البلد پٹیاں وچ پھیلے ہوئے خدوخال نوں بطور " عرض البلد اُتے انحصار کرنے والے غلاف" جاں " "میدان وچ چپکے ہوئے" توں بیان کیتا جاندا اے جو مٹی و دھول توں اٹے ہوئے برف دے پیوند نیں تے آہستہ آہستہ انحطاط پزیر ہو رہے نیں ۔ دھول دی اک چادر، تصویر وچ نظر آنے والی مدھم سطح جو برف وانگمنعکس نئيں ہو رہی تے برف دے پیونداں نوں لمبے عرصے تک مکمل تبخیر ہوئے بغیر، دونے وجوہات نوں بیان کرنے دے لئی درکار اے۔ ایہ پیوند بطور پراسرار نہراں دے بہاؤ جداں نالاں دے ممکنہ پانی دے وسیلے دے طور اُتے انہاں عرض البلد دے علاقاں وچ بیان کیتے جاندے نیں ۔ === استوائی منجمد سمندر === سطح دے خدوخال جنوبی ایلی سیم پلانیشیا وچ دریافت ہوئے موجودہ جمی ہوئی برف توں میل کھاندے نیں ۔30 میٹر توں 30 کلومیٹر دے درمیان وچ دی بظاہر نظر آنے والی پرتاں نہراں وچ پائی گئی نیں جو شمالی سمندر جتنے چوڑے تے گہرے سیلابی علاقاں تک جاتی نیں ۔ پرتاں وچ ٹٹ پھوٹ تے گھماؤ دے نشان موجود نیں جو واضح طور اُتے انہاں نوں کہاں تے مریخ دی سطح اُتے پائے جانے والی لاوا دی پرتاں توں ممتاز کر دے نیں ۔ سیلاب دا ماخذ قریبی ارضیاتی شگاف سر بیرس مجوف سمجھیا جاندا اے جس نے پانی و لاوا نوں 20 لکھ توں اک کروڑ برس تک دے درمیان وچ اگلا سی۔ ایہ قیاس کیتا جاندا اے کہ پانی سر بیرس مجوف وچ موجود سی اس دے بعد ایہ جمع ہو کر نچلے میدانی سطح اُتے جم گیا تے ہو سکدا اے کہ اوہ جھیلاں ہن وی موجود ہوں۔<ref>مرے، جان بی ؛ و ہور (2005ء)[http://www.nature.com/nature/journal/v434/n7031/abs/nature03379.html "مریخی ایکسپریس دے بہتر معیار دے اسٹیریو کیمرے توں لی گئی مریخی خط استواء دے قریب منجمد سمندر دی تصویراں"]۔ نیچر 434 (7031): 352– 356۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005Natur.434.۔352M 2005Natur۔434۔۔352M]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1038/nature03379 10۔1038/nature03379]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15772653 15772653]۔ ایتھے اساں پیش کر دے نیں بہتر معیار دی یورپی اسپیس ایجنسی دے مریخی ایکسپریس خلائی جہاز دے اسٹیریو کیمرے توں لی گئی تصویراں جو اس بات دا اشارہ دیندے نیں کہ شاید اس طرح دی جھیلاں کدی وجود رکھتی تھاں۔</ref> تمام دے سارے سائنس دان انہاں نتیجے توں متفق نئيں نیں ۔<ref>اروسی، آر؛ کارٹاکی، ایم ؛ سیک چیٹی، اے ؛ فیڈریکو، سی ؛ فلامینی، ای ؛ فریجری، اے ؛ ہولٹ، جے ڈبلیو؛ مرینا انجیلی، ایل ؛ نوچیز، آر ؛ پیٹینلی، ای ؛ فلپس، آر جے ؛ پیکارڈی، جی ؛ پلوٹ، جے جے ؛ سفاینلی، اے ؛ سیو، آر (2008ء)۔ [http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2008/pdf/1866.pdf " سربیرس پالس،مریخ وچ واقع ممکنہ منجمد سمندر دے اُتے توں زیر سطحی ریڈارکی صوتی موجاں "](پی ڈی ایف)۔ قمری تے سیاروی سائنس۔ XXXIX: 1۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2007AGUFM.P14B.۔05O 2007AGUFM P14 B ۔05O]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1109/ICGPR.2010.5550143 10۔1109/ICGPR 2010]۔5550143۔ آئی ایس بی این 978-1-4244-4604-9۔</ref><ref>بارلو، نا ڈائین جی مریخ:اس دی اندرونی سطح تے ماحول دا تعارف۔ کیمبرج یونیورسٹی پریس۔ آئی ایس بی این 978-0-521-85226-5۔</ref> === قطبی برفیلی ٹوپیاں === [[فائل:Martian north polar cap.jpg|thumb|مریخی سیاروی سرویر نے شمالی موسم گرما کے شروع میں مریخی شمالی قطب کی برفیلی ٹوپی کی یہ تصویر حاصل کی ہے۔]] دونے شمالی قطبی ٹوپی (پلانم بوریم) تے جنوبی قطبی ٹوپی (پلانم اوسٹریل) دے بارے وچ سمجھیا جاندا اے کہ انہاں دی موٹائی سردیاں وچ ودھدی اے جدونکہ جزوی طور اُتے گرمیاں وچ انہاں وچ عمل تصعید وقوع پزیر ہُندا اے۔ [[2004ء]] وچ مریخی ایکسپریس سیارچے اُتے لگے ہوئے مار سس ریڈار آواز پیما نے جنوبی قطبی ٹوپی نوں ہدف بنایا تے اس نے اوتھے اُتے 3.7کلومیٹر تک دی گہری برف دی سطح دے نیچے تصدیق دی۔<ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/mars-20070315.html "مریخی جنوبی قطب وچ گہری تے وسیع برف"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211208131250/https://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/mars-20070315.html |date=2021-12-08 }}۔ [http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/index.html ناسا نیوز تے میڈیا ریسورسز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407030658/https://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/index.html |date=2019-04-07 }}۔ ناسا مارچ 15، 2007ء</ref> اسی برس اسی جتھے گرد اُتے لگے ہوئے اومیگا آلے نے دسیا کہ ٹوپی تن مختلف حصّوں وچ بٹی ہوئی اے، جس وچ منجمد پانی دی متغیر مقدار عرض البلد دے لحاظ توں موجود اے۔ تصویر وچ دیکھیا جانے والا پہلا حصّہ قطبی ٹوپی دا روشن حصّہ اے، قطب دے درمیان وچ کاربن ڈائی آکسائڈ دی برف 85 فیصد جدونکہ 15 فیصد برف پانی دی اے۔ دوسرے حصّہ کھڑی ڈھلواناں اُتے مشتمل اے جس نوں فصیل دے ناں توں جانا جاندا اے، جو لگ بھگ پانی دی برف توں بنی اے، جو قطب دے آس کول دے میدانی علاقاں وچ حلقہ بناتی ہوئی قطب توں دور جاتی اے۔ تیسرا حصّہ وسیع دائمی زیر سطحی برف اُتے مشتمل اے جو اس فصیل توں دسیاں ہزار ہا کلومیٹر دور تک کھچیا ہویا اے تے اس وقت تک قطب دا حصّہ نئيں سمجھیا گیا جدوں تک سطح دے اجزاء دا تجزیہ نئيں کیتا گیا۔<ref>کوسٹا ما، وی - پی ؛ کریسلافسکی، ایم اے؛ ہیڈ، جے ڈبلیو (جون 3، 2006ء)[http://www.agu.org/pubs/crossref/2006/2006GL025946.shtml "مریخ دے شمالی میداناں وچ موجودہ بلند عرض البلد وچ برفیلے غلاف:خصائص و جائے وقوع"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318010946/http://www.agu.org/pubs/crossref/2006/2006GL025946.shtml |date=2009-03-18 }}۔ جیوفزیکل ریسرچ خطوط 33 (11): L11201۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2006GeoRL.۔3311201K 2006GeoRL ۔3311201K]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2006GL025946 10۔1029/2006GL025946]۔</ref> ناسا دے سائنس داناں نے حساب لایا کہ اگر جنوبی برفیلی ٹوپی وچ موجود برف دی مقدار نوں پگھلایا جائے تو ایہ اِنی ہوگی کہ پورے سیارے دی سطح نوں 11 میٹر دی گہرائی تک ڈھانک لے گی۔<ref>پلوٹ، جے جے؛ و ہور (مارچ 15، 2007ء) [http://dx.doi.org/10.1126/science.1139672 "مریخ دے جنوب پولر وچ موجود پرتاں دے ذخائر دے اُتے ریڈار دی صوتی لہراں"]۔ سائنس 316 (5821): 92–95۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1139672 10۔1126/science۔1139672]۔PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17363628 17363628]۔</ref> دونے قطبین تے سیارے دی وسیع سطح دے مشاہدے بتاندے نیں کہ اگر اس دی سطح دی تمام برف نوں پگھلا دتا جائے تو پانی دی سیاروی سطح دی 35 میٹر گہری تہ بن جائے گی۔ [[فائل:PIA13164 North Polar Cap Cross Section, Annotated Version.jpg|thumb|دائیں|مریخ کے شمالی قطب کی برفیلی ٹوپی کا سیارچے کے آواز پیما ریڈار سے اخذ کردہ عمودی حصّہ۔]] [[جولائی]] 2008ء وچ ناسا نے اعلان کیتا کہ فینکس خلائی گاڑی نے پانی دی برف دی موجودگی دی تصدیق اپنے اترنے دی جگہ توں قریب شمالی قطبی ٹوپی (68.2° عرض البلد) اُتے دی اے۔ سطح توں حاصل ہونے والا ایہ برف دی موجودگی دا پہلا براہ راست ثبوت سی۔<ref>جانسن، جان (اگست 1، 2008ء)[http://www.latimes.com/news/science/la-sci-phoenix1-2008aug01٫0,3012423.story "مریخ اُتے پانی اے۔ ناسا نے تصدیق کردتی"]۔ لوس انجیلس ٹائمز۔</ref> دو برس بعد، مریخی پڑتال گر مدار گرد اُتے لگے اتھلے ریڈار نے شمالی قطبی ٹوپی دی پیمائش دی تے اندازہ لایا کہ ٹوپی اُتے پانی دی برف کل مقدار821٫000 مکعب کلومیٹر (197٫000 مکعب میل) اے۔ ایہ مقدار زمین اُتے موجود گرین لینڈ دی برف دی چادر دے 30 فیصد دے برابر اے جاں اس قدر اے کہ مریخ دی سطح نوں 5.6 میٹر تک ڈھانپ لے۔<ref>[http://onorbit.com/node/1524 "دفن ہوئے مریخی پرتاں دے ریڈار توں حاصل کردہ نقشے ماحولیاتی چکر توں باہم موافقت رکھدے نیں "۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101221190147/http://onorbit.com/node/1524 |date=2010-12-21 }}۔ آن اوربٹ۔ اخذ کردہ دسمبر 19، 2010ء۔</ref> دونے قطبی ٹوپیاں نے کثیر باریک اندرونی پرت نوں اس وقت ظاہر کیتا جدوں انہاں دا تجزیہ ہائیرائز تے مریخی سیاروی سرویر امیجری نے کیتا۔ کئی محققین نے اس پرت دا استعمال کر دے ہوئے کوشش دی کہ ٹوپیاں دی ساخت، تریخ تے بہاؤ دے خصائص نوں سمجھ سکاں اگرچہ کہ انہاں دی توضیح صاف گو نئيں سی۔<ref>فش بو، دے ای؛ برنی، شینی برگر؛ ہرکن ہوف، کینتھ ای ؛ کرک، رنڈولف ایل ؛ فورٹیزو، کورے؛ رسل، پیٹرک ایس ؛ مک ایون، الفریڈ (2010ء)[http://www.lpl.arizona.edu/~shane/publications/fishbaugh_etal_icarus_2010.pdf "مریخ دے شمالی قطبی پرتاں دے ذخائر وچ 'پرتاں' دے معنی دی جانچ تے اس دا ماحول توں تعلق اُتے اثر"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210706110813/https://www.lpl.arizona.edu/~shane/publications/fishbaugh_etal_icarus_2010.pdf |date=2021-07-06 }}(پی ڈی ایف)۔ ایکارس 205 (1): 269–282۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010Icar.۔205.۔269F 2010Icar۔۔205۔۔269F]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2009.04.011 10۔1016/j۔icarus۔2009۔04۔011]۔</ref> [[انٹارکٹکا]] وچ واقع جھیل ووستک نوں دیکھدے ہوئے کہیا جا سکدا اے کہ مائع پانی مریخ اُتے شاید ہن وی وجود رکھتا ہو کیونجے اگر پانی مریخ اُتے قطبی برفیلی ٹوپیاں توں پہلے موجود سی تو ایہ ممکن اے کہ برفیلی ٹوپیاں دے نیچے ہن وی مائع پانی موجود ہو۔<ref>ڈکسبری، این ایس؛ زوٹیکوف، آئی اے؛ نیلسن، دے ایچ ؛ رومانوفسکی، وی ای؛ کارسی، ایف ڈی (2001ء) [http://www.agu.org/journals/je/v106/iE01/2000JE001254/2000JE001254.pdf "عددی نمونہ برائے متبادل ماخذ جھیل وستوک تے اس دے مریخ دے لئی ماورائے ارض حیات اُتے مضمرات"](پی ڈی ایف)۔ جریدہ جیوفزیکل ریسرچ 106: 1453۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2001JGR.۔.106.1453D 2001JGR ۔۔106۔1453D]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2000JE001254 10۔1029/2000JE001254]۔</ref> === زمینی برف === کئی برساں توں اکثر سائنس دان رائے دیندے نیں کہ کچھ مریخی سطح، زمین دے برفیلے توداں دے آس کول دے علاقاں جیسی لگتی اے۔<ref>کیفر، ہو ایچ (1992ء)۔[http://books.google.com/books?id=NoDvAAAAMAAJ مریخ]۔ یونیورسٹی آف ایریزونا پریس۔ آئی ایس بی این 978-0-8165-1257-7۔ اخذ کردہ مارچ 7، 2011ء۔</ref> انہاں میدانی خدوخال توں مشابہت دے ذریعہ ایہ دلیل کئی برساں تک دی جاتی رہی کہ ایہ علاقے سطح زمین دے اندر موجود دائمی برف دے نیں ۔ اس دا مطلب ایہ ہویا کہ منجمد پانی سطح دے بالکل عین نیچے موجود ہوۓگآ۔ بلند عرض البلد دی نقش دار میداناں دی اک عمومی خاصیت کئی صورتاں وچ وقوع پزیر ہو سکدی اے بشمول پٹیاں تے کثیر الزاویہ اشکال دے۔ زمین اُتے انہاں صورتاں دے بننے دی وجہ مٹی دا جمنا تے پگھلنا ہُندا اے۔<ref>[http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=494 "کثیر الاضلاع صورت والی میدان: مریخ تے زمین دی سطح وچ مماثلت"]۔ SpaceRef۔ ستمبر 28، 2002ء۔</ref> مریخ دی سطح دے نیچے وڈی مقدار وچ جمے ہوئے پانی دے دوسرے ثبوت وی اے جداں کہ نرم زمین، جس دے گول مقامی جغرافیائی خدوخال نیں ۔<ref>اسکوئرس، ایس (1989ء)۔ "یوری دا انعام یافتہ لیکچر: مریخ اُتے پانی"۔ ایکارس 79 (2): 229–288۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1989Icar.۔.79.۔229S 1989Icar۔۔۔79۔۔229S]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/0019-1035(89)90078-X 10۔1016/0019-1035(89)90078-X]۔</ref> نظریاتی حساب تے تجزیئے اس بات دے امکان دی جانب اشارہ کر رہے نیں کہ ایہ خدوخال زمینی برف دے اثر دی وجہ توں بنے نیں ۔ مریخی مہم دے گیما شعاع دے طیف پیما تے فینکس خلائی گاڑی دی براہ راست پیمائش توں حاصل کردہ ثبوت اس بات نوں تقویت دیندے نیں کہ انہاں وچوں اکثر خدوخال دا قریبی تعلق زمینی برف دی موجودگی دے نال اے۔<ref name="2010Icar۔۔205۔۔259L">لیفورٹ، اے ؛ رسل، پی ایس ؛ تھامس، این (2010ء)" مریخ دے پینوس تے ایمفیٹیرائٹ پٹیری علاقاں وچ چونے دے میداناں دا مشاہدہ از ہائی رائز"۔ ایکارس 205: 259–268۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010Icar.۔205.۔259L 2010Icar۔۔205۔۔259L]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2009.06.005 10۔1016/j۔icarus۔2009۔06۔005]۔</ref> مریخ دے کچھ علاقے مخروطی اشکال توں ڈھکے ہوئے نیں جو زمین دے انہاں علاقاں توں ملتے نیں جتھے لاوا جمے ہوئی برفیلی زمین دے اُتے بہتا اے۔ لاوے دی حرارت برف نوں پگھلا دیتی اے تے بدل کر بھاپ وچ تبدیل کر دیتی اے۔ بھاپ دی طاقت ور قوّت لاوے توں ہُتی ہوئی نکلتی اے تے اس قسم دی بے جڑ دی مخروطی اشکال نوں بناتی اے۔ مثال دے طور اُتے انہاں خدوخال نوں اتھابیسکا ویلس وچ تلاش کیتا جا سکدا اے جو مخرج نہراں دے نال بہتے ہوئے لاوے توں تعلق رکھتی نیں ۔ وڈی مخروطی اشکال اس وقت بنتی نیں جدوں بھاپ موٹی لاوے دی پرت وچوں لنگھدی اے۔<ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/MRO/multimedia/mro-20100111.html "ناسا – تباہی پھیلانے والے لاوے دے بہاؤ مریخی اتھابسکا ویلس وچ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100325002718/http://www.nasa.gov/mission_pages/MRO/multimedia/mro-20100111.html |date=2010-03-25 }}۔ Nasa.gov۔ جنوری 11، 2010ء۔</ref> === خول نما مقامی جغرافیہ === [[فائل:Scalop formation.jpg|thumb|بائیں|ہیلس چو گوشہ میں بننے والی خول نما ساختوں کے مراحل]] مریخ دے کچھ علاقے خول نما شکل دی بھینچی ہوئی صورت نوں ظاہر کر دے نیں ۔ انہاں بھینچی ہوئی ساختاں دے بارے وچ گمان ایہ اے کہ شاید ایہ انحطاط پزیر برف توں لبریز غلاف دے ذخیرے دی باقیات ہوں گی۔ جمی ہوئی مٹی وچوں برف دی عمل تصعید دے نتیجے وچ ایہ خول نما ساختاں وجود وچ آتی نیں ۔ ایکارس وچ شایع ہونے والی اک تحقیق وچ پتا لگیا اے کہ خول نما مقامی جغرافیائی دے قطعہ زمین نوں مریخ دی حالیہ ماحول دی شرطاں دے اندر ہونے والی سطح زمین دے اندر موجود پانی دی برف نوں عمل تصعید دے نتیجے وچ کھونے توں حاصل کیتا جا سکدا اے۔ انہاں دے نمونے اسی طرح دی ساختاں دے بارے وچ اس وقت وی پیش گوئی کر دے نیں جدوں زمین وچ وڈی مقدار وچ دسیاں میٹر گہری خالص برف موجود ہو۔<ref>ڈنڈاس، سی، ایس بریرنی، اے مک ایون۔ 2015ء مریخی عمل تصعید وچ حرارتی عمل توں بننے والے چونے دے میداناں دے نمونے دی تشکیل۔ ایکارس: 262، 154-169۔</ref> ایہ غلاف دا مادّہ ممکنہ طور اُتے کرۂ فضائی توں نکل کر ایتھے جمع ہو گیا اے کیونجے برف دھول اُتے اس وقت جمی اے جدوں موسم مریخ دے قطب دے جھکاؤ(نیچے برفانی دور نوں دیکھو) وچ ہونے والی تبدیلی دی وجہ توں مختلف ہو گیا سی۔<ref>ہیڈ، جیمز ڈبلیو؛ مسٹارڈ، جان ایف ؛ کریسلافسکی، میخائل اے ؛ ملی کن، رالف ای ؛ مارکانٹ، ڈیوڈ آر (2003ء) "مریخ دے ماضی قریب دے برفیلے ادوار"۔ نیچر 426 (6968): 797–802۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2003Natur.426.۔797H 2003Natur۔426۔۔797H]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1038/nature02114 10۔1038/nature02114]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14685228 14685228]۔</ref><ref>[http://hirise.lpl.arizona.edu/PSP_002917_2175 "غلافی میداناں دی چیر پھاڑ از ہائی رائز(PSP_002917_2175)"]۔ ایریزونا یونیورسٹی۔ اخذ کردہ دسمبر 19، 2010ء۔</ref> خول نما ساختاں عام طور اُتے دسیاں میٹر گہری ہُتی نیں ۔ کچھ چند سو توں لے کر چند ہزار میٹر تک پھیلی ہوئی ہُتی نیں ۔ ایہ لگ بھگ دائروی جاں لمبوتری ہو سکدی نیں ۔ کچھ تو ایسی لگتی نیں کہ جداں اک وڈے بھاری کھڈے والی زمین دی وجہ توں متحد ہو گئی ہوں۔ زمین نوں بنانے دا عمل شاید شگاف توں ہونے والی عمل تصعید توں شروع ہُندا ہوۓگآ۔ اوتھے اکثر کثیر الاضلاع شگاف موجود ہُندے نیں جتھے خول نما ساختاں بنتی نیں تے خول نما جغرافیائی ساختاں دی موجودگی منجمد زمین دے بارے وچ عتیہ دیتی اے۔<ref name="2010Icar۔۔205۔۔259L"/> ایہ خول نما خدوخال سطحی طور اُتے بے شمار سوراخ والے سوئس پنیر وانگکے ہُندے نیں ، جو جنوبی قطبی ٹوپی دے گرد پائے گئے نیں ۔ بے شمار سوراخ والے سوئس پنیر وانگکے خدوخال دے بارے وچ ایہ سمجھیا جاندا اے کہ ایہ بجائے پانی دی برف دے ٹھوس کاربن ڈائی آکسائڈ دی پرت دی سطح اُتے بننے والے سوراخاں دی وجہ توں بنتی نیں – ہرچند کہ انہاں سوراخاں دے فرش وچ ممکنہ طور اُتے پانی دی مقدار کافی اے۔<ref>برنی، ایس ؛ انجرسول، اے پی (2002ء) " عمل تصعید توں مریخی قطبی مسام دار صورت دی تشکیل دا نمونہ" امریکن ایسٹرونومیکل سوسائٹی (امریکن ایسٹرونومیکل سوسائٹی) 34: 837۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2002DPS.۔.۔34.0301B 2002DPS ۔۔۔34۔0301B]۔</ref> === برفیلے تودے === [[فائل:Mars glacial-like lobe deposit.jpg|thumb|دائیں|5 کلومیٹر چوڑے نظارے میں برفیلے تودوں کی طرح گوشہ کے ذخیرے ڈبے والی گھاٹی میں نیچے سے اوپر کی طرف ہے ۔ سطح پر چٹانوں کا ثلجی ملبے کے ذخیرے ہیں جو برفیلے تودوں کی پیش قدمی کو ظاہر کرتے ہیں۔]] مریخ دے کچھ وڈے حصّے جاں تو وڈے توداں دی میزبانی کر دے نظر آندے نیں جاں اوہ ثبوت رکھدے نیں جو حال وچ اساں دیکھدے نیں ۔ زیادہ تر بلند عرض البلد دے حصّے بالخصوص اسمینس لاکس چوگوشہ دے بارے وچ ایہ سمجھیا جاندا اے کہ ہن وی اوہ وڈی مقدار وچ پانی دی برف رکھتا اے۔<ref>اسٹروم، آر جی ؛ کروفٹ، اسٹیون دے ؛ بارلو، نا ڈائین جی (1992ء) "مریخی تصادم توں پیدا ہونے والے شہابی گڑھاں دا اندراج، مریخ"۔ یونیورسٹی آف ایریزونا پریس۔ آئی ایس بی این 0-8165-1257-4۔</ref><ref>[http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEMBS5V681F_0.html ای ایس اے – مریخی ایکسپریس – دم بخود کردینے والے ڈیوٹرونیلس مینسا دے مریخ اُتے نظارے۔] Esa.int مارچ 14، 2005ء۔</ref> حالیہ ثبوت و شواہد نے کافی سیاروی سائنس دناں نوں ایہ یقین کرنے اُتے مجبور کر دتا کہ پانی دی برف ہن وی بطور برف دے توداں دے مریخ دے وسطی تے بلند عرض البلد وچ موجود نیں جنہاں دی عمل تصعید توں حفاظت غیر حاجز چٹاناں دی پتلی توں تہ جاں دھول کردتی اے۔ جنوری 2009ء وچ سائنس داناں نے ڈیوٹیرو نیلس مینسا دے علاقے وچ موجود برف دے توداں جداں خصائص جن نوں گوشہ دار دھول تہ بند کہندے نیں ، اُتے دی جانے والی تحقیق ریڈار دی مدد توں دی جس وچ انھاں چند میٹرچٹاناں دی دھول دے نیچے جگہ جگہ پھیلی ہوئی برف دے ثبوت ملے نیں ۔ برف دے توداں دا تعلق منقش میداناں تے کئی آتش فشاناں دے نال ہُندا اے۔ محققین نے ہیکاٹس تھولس،<ref>ہوبر، ای ؛ و ہور (2005ء) "مریخ وچ واقع ہیکاٹس تھولس وچ پہلوی آتش فشانی دہانے دی دریافت"۔ نیچر 434 (7031): 356–61۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005Natur.434.۔356H 2005Natur۔434۔۔356H]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1038/nature03423 10۔1038/nature03423]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15772654 15772654]۔</ref> عرشیہ مونس، <ref>شینی، ڈیوڈ ای ؛ ہیڈ، جیمز ڈبلیو؛ فاسٹوک، جیمز ایل ؛ مارکانٹ، ڈیوڈ آر (2007ء)[http://www.planetary.brown.edu/pdfs/3281.pdf "مریخ وچ واقع ارسیا مونس وچ بلتی اُتے ہونے والی حالیہ گلیشیر بستگی:وڈے منطقہ حارہ دے پہاڑاں دی تشکیل و ارتقا اُتے پڑنے والے مضمرات"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924074200/http://www.planetary.brown.edu/pdfs/3281.pdf |date=2015-09-24 }}(پی ڈی ایف)۔ جریدہ جیوفزیکل ریسرچ 112 E3): E03004)۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2007JGRE.۔11203004S 2007JGRE ۔11203004S]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2006JE002761 10۔1029/2006JE002761]۔</ref> پیوونس مونس <ref>شینی، ڈی؛ و ہور (2005ء)"مریخ اُتے واقع ٹھنڈ اُتے انحصار کرنے والے پہاڑی توداں دا ماخذ و ارتقا: پیوونس مونس پنکھے دی شکل دے ذخائر"۔ جریدہ جیوفزیکل ریسرچ 110 (E5): E05001۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005JGRE.۔11005001S 2005JGR E۔11005001S]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2004JE002360 10۔1029/2004JE002360]۔</ref> تے اولمپس مونس <ref>باسیلفسکی، اے ؛ و ہور (2006ء) "حال ای وچ مریخ وچ واقع اولمپس مونس دے مشرقی کوکھ وچ ہونے والی ارضیاتی ارضی سختائے پرتاں دی آتش فشانی تے سیلابی سرگرمی"۔ جیوفزیکل ریسرچ خطوط 33۔ L13201۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2006GeoRL.۔3313201B 2006GeoRL ۔3313201B]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2006GL026396 10۔1029/2006GL026396]۔</ref> نوں برفیلے توداں دے ذخیرے دے طور اُتے بیان کیتا اے۔ وسطی تے بلند عرض البلد وچ موجود کئی مریخی شہابی گڑھے وچ برفیلی توداں دے ہونے دے بارے وچ اطلاعات نیں ۔ [[فائل:Reull Vallis lineated deposits.jpg|thumb|رول ویلس دھاری دار فرشی ذخیروں کے ساتھ۔ محل وقوع ہیلس چو گوشہ ہے۔]] مریخ اُتے توداں جداں خدوخال نوں نقوش دی شکل و صورت، ۔<ref>ملی کن، آر ؛ و ہور (2003ء) "مریخ دی سطح اُتے ریشے دار بہاؤ دی صورت دے خدوخال: مریخی جتھے گرد اُتے لگے ہوئے اعلیٰ درجے دے کیمرے (ایم او سی) توں حاصل کردہ تصاویری مشاہدات"۔ جریدہ جیوفزیکل ریسرچ 108 (E6): 5057۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2003JGRE.۔108.5057M 2003JGR E ۔108۔5057M]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2002je002005 10۔1029/2002je002005]۔</ref> محل وقوع، جس زمین توں اس دا تعلق اے تے کون سا مصنف اس دی تشریح کر رہیا اے ،دی مناسبت توں بطور بہاؤ دے نقوش، مریخی بہاؤ دے نقوش، گوشہ دار دھول تہ بند ،جاں بھری ہوئی دھاری دار وادیاں توں وی بیان کیتا جاندا اے۔ تمام دے سارے تو نئيں پر انہاں وچوں اکثر برف دے تودے غلاف دے مادّے اورتنگ گھاٹی دی دیواراں وچ موجود تنگ گھاٹی توں نسبت رکھدے نیں ۔<ref>آرف اسٹورم، جے ؛ ہارٹمین، ڈبلیو (2005ء)" مریخی بہاؤ دے خدوخال تے ثلجی ملبے جیسی پہاڑیاں تے گھاٹیاں:ارضیاتی مطابقت تے باہمی تعلق"۔ ایکارس 174 (2): 321–35۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005Icar.۔174.۔321A 2005Icar۔۔174۔۔321A]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2004.05.026 10۔1016/j۔icarus۔2004۔05۔026]۔</ref> دھاری دار ذخیرے جن نوں بھری ہوئی دھاری دار وادیاں توں وی جانا جاندا اے ممکنہ طور اُتے پتھراں توں ڈھکے ہوئے برفیلے تودے نیں جو زیادہ تر نہراں دی تہ وچ پائے گئے نیں جو شمالی نصف کرہ وچ واقع عربیہ میدان دے منقش میدان وچ پائے گئے نیں ۔ انہاں دی ستہ اُتے پہاڑیاں تے کھانچے دار مادّہ موجود اے جو رکاوٹاں دے گرد ٹیڑھا ہو جاندا اے۔ ہو سکدا اے کہ دھاری دار تہ دے ذخیرے گوشہ دار دھول تہ بند توں نسبت رکھدے ہوں جن وچ مدار گردریڈار پہلے ای وڈی مقدار وچ برف دے ہونے دی تصدیق کر چکے نیں ۔ کئی برساں توں محققین ایہ تشریح کر دے رہے نیں کہ نقوش جن نوں گوشہ دار دھول تہ بند کہندے نیں اصل وچ برفیلے توداں دا بہاؤ نیں تے ایہ سمجھیا جاندا اے کہ برف اک غیر موصل پتھراں دی تہ دے نیچے موجود اے<ref>ہیڈ، جے ڈبلیو؛ نیوکم، جی ؛ جو مین، آر ؛ ہیزنگر، ایچ ؛ ہوبر، ای ؛ کار، ایم ؛ میسن، پی ؛ فوینگ، بی ؛ ہوفمین، ایچ ؛ کریسلافسکی، ایم ؛ ورنر، ایس ؛ ملکووچ، ایس ؛ وین گسلٹ، ایس ؛ ایچ آر ایس سی شراکتی تفتیش کار ٹیم (2005ء) "مریخ اُتے منطقہ حارہ توں لے کر وسطی عرض البلد وچ منجمد پالا تے برف دے اجتماع، بہاؤ تے توداں دی تشکیل" نیچر 434 (7031): 346–350۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005Natur.434.۔346H 2005Natur۔434۔۔346H]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1038/nature03359 10۔1038/nature03359]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15772652 15772652]۔</ref><ref>اسٹاف (اکتوبر 17، 2005ء) [http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=18050 "مریخی موسمی بہاؤ: وسطی عرض البلد برفیلے تودے"۔] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20130618031257/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=18050 |date=2013-06-18 }} Marstoday۔ براؤنیونیورسٹی۔</ref> نویں آلات دے اعداد و شمار دے نال اس بات دی تصدیق ہو گئی اے کہ گوشہ دار دھول تہ بند وچ لگ بھگ خالص برف موجود اے جس نوں چٹان دی اک پرت نے ڈھانک رکھیا اے۔ [[فائل:Glacier close up with hirise.JPG|thumb|الپائن برفیلے تودے کا بچا ہوا ثلجی ملبے کو پہاڑی سمجھا جاتا ہے۔ محل وقوع اسمینس لاکس چو گوشہ]] متحرک برف اپنے نال چٹانی مادّہ لے جاتی اے تے جدوں برف غائب ہو جاتی اے تو اوہ باقی رہ جاندا اے۔ عام طور اُتے ایسا تودے دے کنارے جاں تھوتھنی اُتے ہُندا اے۔ زمین اُتے ایسے نقوش ثلجی ملبہ کہلاندے نیں، پر مریخ اُتے انہاں نوں عموماً اساں ثلجی ملبے جداں پہاڑ جاں خم دار پہاڑی کہندے نیں ۔<ref>برمن، ڈی ؛ و ہور (2005ء) "خم دار پہاڑیاں تے گھاٹیاں دا مریخ دے نیوٹن طاس علاقے وچ موجود شہابی گڑھاں دی شکست و ریت وچ کردار"۔ ایکارس 178 (2): 465–86۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005Icar.۔178.۔465B 2005Icar۔۔178۔۔465B]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2005.05.011 10۔1016/j۔icarus۔2005۔05۔011]۔</ref> کیونجے مریخ وچ برف پگھلنے دی بجائے تصعیدی عمل ہُندا اے تے کیونجے مریخ دے کم درجہ حرارت دی وجہ توں برف دے تودے ٹھنڈ دی بنیاد (اپنے تختے اُتے جم کر ہلنے دے قابل نئيں رہندے)اُتے ہُندے نیں ، تو انہاں برفیلے توداں تے پہاڑیاں دی باقیات جو اوہ چھڈتے نیں بعینہ ایسے نئيں ہُندے جداں کہ زمین اُتے موجود عام برف دے تودے چھڈتے نیں ۔ بطور خاص مریخی ثلجی ملبے نیچے موجود مقامی جغرافیہ توں خم کھائے بغیر ای جمع ہوئے نیں جو اس بات نوں ظاہر کردا اے کہ مریخی توداں وچ موجود برف عام طور اُتے جم کر نیچے بیٹھ جاتی اے تے ہل نئيں سکدی۔ برف دے توداں دی سطح اُتے موجود دھول دی پہاڑیاں برف دی حرکت دا اشارہ دیتی نیں ۔ کچھ توداں دی سطح اُتے کھردری بناوٹ دفن ہوئی برف وچ تصعیدی عمل دی وجہ توں ہُندا اے۔ برف بغیر پگھلے ای تبخیر ہو جاتی اے تے اپنے پیچھے خالی جگہ چھڈ دیتی اے۔ اُتے موجود مادّہ خالی جگہ وچ منہدم ہو جاندا اے۔<ref>[http://hirise.lpl.arizona.edu/PSP_009719_2230 "پیچیدہ منقش میدانی افقی وادی"] Hirise.lpl.arizona.edu۔ اخذ کردہ جنوری 16، 2012ء۔</ref> کدی کبھار برف دے ٹکڑے تودے توں گر کر زمین دی سطح اُتے دفن ہو جاندے نیں ۔ جدوں اوہ پگھلتے نیں ، تو کم و بیش سوراخ جیسی چیز باقی رہ جاتی اے۔ کیتلی جداں سوراخاں نوں مریخ وچ شناخت کیتا گیا اے۔<ref>[http://hirise.lpl.arizona.edu/PSP_006278_2225 "عدم ترتیب بہاؤ دے نمونے"۔] ایریزونا یونیورسٹی۔ اخذ کردہ جنوری 16، 2012ء۔</ref> مریخ اُتے برفیلے توداں دے بہاؤ دے مضبوط شواہد دے باوجودبرفیلے توداں دے کٹاؤ توں بننے والی زمینی تراش دے بارے وچ قائل کرنے دے لئی انتہائی کم ثبوت نیں مثال دے طور اُتے یو صورت دی وادیاں، گھاٹی تے دم دار پہاڑیاں، ایریٹس، ڈرملنس وغیرہ۔ زمین اُتے موجود برفیلے توداں دے علاقاں وچ اس طرح دے نقوش عام نیں ، لہذا مریخ اُتے انہاں دی غیر موجودگی اک ثابت معما اے۔ زمینی تراش دی اس طرح دی کمی دی وجہ مریخ اُتے موجودہ برفانی توداں وچ موجود برف دی ٹھنڈ دی بنیا د دی ہیئت نوں سمجھیا جاندا اے۔ سیارے اُتے پہنچنے والی شمسی آفتاب زدگی دی وجہ توں کرۂ فضائی دا درجہ حرارت تے کثافت تے زمینی حرارتی گرمی دا بہاؤ تمام دے سارے زمین دی نسبت مریخ اُتے کم نیں ۔ نمونہ جات بتاندے نیں کہ برف دے تودے تے اس دے تختے دے درمیان وچ درجہ حرارت دا تعامل جمنے توں نیچے رہندا اے تے برف حقیقت وچ زمین توں نیچے جم جاتی اے۔ اس دی وجہ توں ایہ تختے اُتے پھسلنے توں بچ جاتی اے تے اسی کوبرف دی وجہ توں سطح دے کٹاؤ دی قابلیت نوں روکنا سمجھیا جاندا اے۔ == برفانی دور == [[فائل:Conical mound in trough on Mars' north pole.jpg|thumb|شمالی قطب میں برف اوردھول کی تہ کے ذخیرے]] اپنے حالیہ ماضی قریب وچ مریخ نے برف دی مقدار تے تقسیم وچ وڈے پیمانے اُتے تبدیلی نوں دیکھیا اے۔ زمین اُتے ایسی تبدیلیاں نوں برفانی دور جاں برفانی عہد کہیا جاندا اے۔ مریخ دے برفانی دور زمین دے برفانی ادوار توں کافی مختلف نیں ۔ مریخی برفانی دور دے دوران وچ قطبین گرم ہو جاندے نیں ، تد پانی دی برف ٹوپیاں نوں چھڈ دیتی اے تے وسطی عرض البلد وچ جا کر ذخیرہ ہو جاتی اے۔<ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2003/12/031218075443.htm "ہو سکدا اے کہ مریخ برفانی دور توں لنگھدا ہویا نمودار ہویا ہو"۔] ScienceDaily (ایم ایل اے ناسا/جیٹ پروپلشن لیبارٹری)۔ دسمبر 18، 2003ء۔</ref> برفیلی ٹوپی توں نمی پست عرض البلد ول پالے جاں برف دے گالاں دی صورت وچ سفر کردتی اے۔ مریخ دے کرۂ فضائی وچ بریک مٹی دے ذرّات دی اک وڈی تعداد موجود اے، پانی دے بخارات انہاں ذرّات وچ تکثیف ہو جاندے نیں تے فیر پانی دے اضافی وزن دی وجہ توں اوہ زمین اُتے گر جاندے نیں ۔ جدوں غلافی پرت دے اُتے موجود برف واپس کرۂ فضائی وچ جاتی اے تو ایہ اپنے پیچھے دھول چھڈ دیتی اے جو باقی بچی ہوئی برف دے لئی بطور حاجز دا کم کردتی اے۔ برفیلی ٹوپی توں جانے والی پانی دی کل مقدار اس دا صرف کچھ فیصد ای ہُتی اے جاں یوں کہہ لیں کہ ایہ مقدار اس قدر ہُتی اے کہ پورے سیارے دی سطح نوں اک میٹر تک ڈھک سکدی اے۔ برف دی ٹوپیاں دی زیادہ تر نمی دا نتیجہ برف و دھول دے آمیزے توں بنے ہوئے موٹے ہموار غلاف دی صورت وچ نکلتا اے۔<ref>مسٹارڈ، جے ؛ و ہور (2001ء) "موجودہ سطح توں قریب برف دی شناخت توں مریخ اُتے ہونے والی حالیہ موسمی تبدلیاں دا ثبوت ملیا اے"۔ نیچر 412 (6845): 411–4۔doi:[https://dx.doi.org/10.1038/35086515 10۔1038/35086515]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11473309 11473309]۔</ref><ref>کریسلافسکی، ایم ؛ ہیڈ، جے (2002ء) [http://www.planetary.brown.edu/pdfs/2756.pdf "مریخ:موجودہ عرض البلد اُتے انحصار کرنے والے پانی دی برف توں زرخیز غلاف دی ہیئت و ارتقا"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924074059/http://www.planetary.brown.edu/pdfs/2756.pdf |date=2015-09-24 }}(پی ڈی ایف)۔ جیوفزیکل ریسرچ خطوط 29 (15): 14–1–14–4۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2002GeoRL.۔29o.۔14K L ۔29o۔۔14K۔] doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2002GL015392 10۔1029/2002GL015392]۔</ref> برف توں لبریز ایہ چند میٹر موٹا غلاف پست عرض البلد دی زمین نوں ہموار کر دیتا اے، پر اس دی ظاہری صورت ناہموار ہُتی اے۔ گلیشیر بستگی دے اک توں زیادہ مراحل وقوع پزیر ہُندے نیں ۔<ref>شینی، ڈی ؛ و ہور (2005ء)"مریخ اُتے واقع ٹھنڈ اُتے انحصار کرنے والے پہاڑی توداں دا ماخذ و ارتقا: پیوونس مونس پنکھے دی شکل دے ذخائر"۔ جریدہ جیوفزیکل ریسرچ 110 (E5): E05001۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005JGRE.۔11005001S 2005JGR E۔11005001S]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2004JE002360 10۔1029/2004JE002360]۔</ref> کیونجے موجود دور دے غلاف وچ صرف چند شہابی گڑھے ای موجود نیں ، لہٰذا اس نوں کافی نوجوان سمجھیا جاندا اے۔ ایہ سمجھیا جاندا اے کہ ایہ غلاف نسبتاً حال دے برفانی دور دے دروان بچھا اے۔ برفانی دور مریخ دے مدار تے جھکاؤ وچ تبدیلی دی وجہ توں آندے نیں ، جس دا موازنہ اساں ارضیاتی میلانکووچ چکر توں کر سکدے نیں ۔ مداروی حساب بتاندے نیں کہ مریخ اپنے محور اُتے زمین دے مقابلے وچ زیادہ ڈگمگاندا اے۔ زمین نوں استحکام اس دے نسبتاً وڈے چاند دی وجہ توں مل جاندا اے لہٰذا ایہ صرف چند درجے تک ڈگمگاتی اے۔ مریخ اپنا جھکاؤ- جس نوں خمیدگی توں جانا جاندا اے- دسیاں درجے تک بدل سکدا اے۔ جدوں ایہ خمیدگی زیادہ ہُتی اے، اس دے قطبین نوں زیادہ روشنی تے حرارت براہ راست ملتی اے؛ اس توں اس دے برفیلی ٹوپیاں گرم ہو جاتی نیں تے برف دے تصعیدی عمل دی وجہ توں ایہ مہین ہو جاتی نیں ۔ ماحول وچ تغیر نوں وی اگر جمع کر لیں تو مریخ دے مدار وچ ایہ انحرافی تبدیلی زمین دے انحراف توں دگنا تک ہو سکدی اے۔ جدوں قطب تصعید دے عمل توں لنگھدے نیں تو برف استواء دے قریب دوبارہ جمع ہو جاتی اے جو انہاں زیادہ خمیدگی دی نسبت کم شمسی آفتاب زدگی نوں پاتی نیں ۔ کمپیوٹر نقول بتاتی نیں کہ مریخ دے 45 درجے دے جھکاؤ اُتے برفانی توداں نوں رکھنے والی زمین وچ برف کافی جمع ہو جاتی اے۔<ref>فارگیٹ، ایف ؛ و ہور (2006ء) "بلند خمیدگی اُتے ماحولیاتی رسوب سازی دی وجہ توں مریخ اُتے برفیلے توداں دی تشکیل"۔۔ سائنس 311 (5759): 368–71۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2006Sci.۔.311.۔368F 2006Sci۔۔۔311۔۔368F]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1120335 10۔1126/science۔1120335]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16424337 16424337]۔</ref> 2008ء وچ ہونے والی تحقیق ایمیزونی گلیشیر بستگی دے آخری دور دے دوران مریخ دی سرحد نوں دو حصّوں وچ تقسیم کرنے دی جگہ اُتے کثیر برفانی مراحل دے بارے وچ ثبوت دیتی اے۔<ref>ڈکسن، جیمز ایل ؛ ہیڈ، جیمز ڈبلیو؛ مارکانٹ، ڈیوڈ آر (2008ء) " ایمیزونی دور دے بعد دے حصّے وچ مریخ دی فروعی تقسیم دی سرحد اُتے برفیلے توداں دی تشکیل: برفیلے توداں دی زیادہ موٹائی تے مختلف مراحل دے ثبوت" Geology 36 (5): 411–4۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1130/G24382A.1 10۔1130/G24382A 1]۔</ref> == موجودہ بہاؤ دے شواہد == [[فائل:Warm Season Flows on Slope in Newton Crater (animated).gif|thumb|دائیں|نیوٹن شہابی گڑھے میں ڈھلوان پر ہونے والے موسم گرما کے بہاؤ۔]] [[فائل:Branched gullies.jpg|thumb|شاخ دار آبی درے]] [[فائل:Deep Gullies.jpg|thumb|گہرے آبی دروں کے گروہ]] خالص مائع پانی مستحکم صورت وچ مریخ دی ستہ اُتے اپنے موجودہ فضائی دباؤ تے کم درجہ حرارت دے نال بجز کچھ نچلے علاقاں وچ چند گھنٹاں دے نئيں قائم رہ سکدا۔<ref>ہیلڈ مین، جینیفر ایل ؛ و ہور (مئی 7، 2005ء) [http://daleandersen.seti.org/Dale_Andersen/Science_articles_files/Heldmann%20et%20al.2005.pdf "مریخی موجودہ ماحولیاتی حالات وچ مائع پانی دے بہنے توں بننے والی مریخی نالیاں"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001162643/http://daleandersen.seti.org/Dale_Andersen/Science_articles_files/Heldmann%20et%20al.2005.pdf |date=2008-10-01 }} (پی ڈی ایف)۔ جریدہ جیوفزیکل ریسرچ 110: Eo5004۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005JGRE.۔11005004H 2005JGRE ۔11005004H]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2004JE002261 10۔1029/2004JE002261]۔ 'اوہ حالات جداں کہ حالے مریخ اُتے جاری نیں ، مائع پانی دے لئی حرارتی دباؤ دے مستحکم دور توں پرے '۔۔۔ 'مائع پانی عام طور پرسیارے دی نچلی جگہاں تے پست عرض البلد اُتے قائم رہندا اے کیونجے ماحولیاتی دباؤ پانی دے بخارات دے دباؤ توں زیادہ ہُندا اے تے استوائی خطاں وچ درجہ حرارت دن دے حصّے وچ 273 K تک پہنچ سکدا اے۔"</ref> لہذا ارضی معما [[2006ء]] وچ اس وقت شروع ہویا جدوں [[ناسا]] پڑتال گر مدار گرد توں حاصل کردہ مشاہدات نے آبی درے دے ذخیراں نوں ظاہر کیتا جو دس برس پہلے موجود نئيں سن، ممکنہ طور اُتے ایہ مائع نمکین پانی مریخ دے گرمیاں دے موسم دے دوران وچ کدی بنے سن۔<ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2009/02/090213110731.htm مریخی نالیاں نمکین مائع دے بہاؤ توں بن سکدی نیں "]۔ Sciencedaily.com۔ فروری 15، 2009ء۔</ref><ref>مالن، مائیکل سی ؛ ایڈگیٹ، کینتھ ایس ؛ پوشی اولوا،للیا وی ؛ مک کولی، شان ایم ؛ ڈوبیرا، ایلڈر زی نوح (دسمبر 8، 2006ء) [http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/314/5805/1573 "حالیہ تصادماں توں ہونے پیدا ہونے والے شہابی گڑھاں دی شرح تے عصر حاضر دی نالیاں دے مریخ اُتے بننے دا عمل"]۔ سائنس 314 (5805): 1573–1577۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2006Sci.۔.314.1573M 2006Sci۔۔۔314۔1573M]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1135156 10۔1126/science۔1135156]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17158321 17158321]۔ اخذ کردہ ستمبر 3، 2009ء۔</ref><ref>ہیڈ، جے ڈبلیو؛ مارکانٹ، ڈی آر؛ کریسلافسکی، ایم اے(2008ء)[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2734344 "مریخ اُتے نالیاں دی تشکیل:حالیہ ماحول دے ماضی توں تعلق تے آفتاب زدگی دا خرد بینی ماحول"]۔ پی این اے ایس 105 (36): 13258–63۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2008PNAS.۔10513258H 2008PNAS ۔10513258H]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1073/pnas.0803760105 10۔1073/pnas۔0803760105]۔ پی ایم سی [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2734344 2734344]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18725636 18725636]۔</ref> ایہ تصویراں دو شہابی گڑھاں سیرینم میدان تے قنطورس مونٹیس دی تھاں جس وچ بظاھر ایسا نظر آ رہیا سی کہ مریخ وچ 1999ء تا 2001ء دے دوران وچ کسے وقت مائع پانی سطح اُتے بہا سی۔<ref>ہینڈرسن، مارک (دسمبر 7، 2006ء)[http://www.timesonline.co.uk/article/0,،3-2491082٫00.html "لنگھے پنج برساں دے دوران مریخ اُتے پانی بہتا رہیا اے،ناسا"] ٹائمز (یو دے )۔</ref><ref>[http://www.csmonitor.com/2006/1207/p01s02-usgn.html "مریخ دی حالیہ تصویراں نے بہتے ہوئے پانی دے ثبوت ظاہر کیتے"]۔ کرسچین سائنس مانیٹر۔ اخذ کردہ مارچ 17، 2007ء۔</ref><ref>مالن، مائیکل سی ؛ ایڈگیٹ، کینتھ ایس (2000ء) "مریخ اُتے حالیہ سطحی رساؤ تے سطحی بہاؤ دے ثبوت"۔ سائنس 288 (5475): 2330–2335۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2000Sci.۔.288.2330M 2000Sci۔۔۔288۔2330M]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.288.5475.2330 10۔1126/science۔288۔5475۔2330]۔PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10875910 10875910]</ref> سائنس داناں دے درمیان وچ اس بات اُتے اختلاف اے کہ آیا ایہ آبی درے مائع پانی توں بنے نیں جاں نئيں۔ ایہ وی ممکن اے کہ آبی درے ایسے بہاؤ توں بنے ہون گے جو خشک ہون گے،<ref>کالب، دے ؛ پیلٹیئر، جان ڈی؛ مک ایون، الفریڈ ایس (2010ء) "مریخ وچ واقع ہیلی شہابی گڑھے دی نالیاں توں تعلق رکھنے والے روشن ڈھلوان ذخائر دی تشکیل دے نمونے: حالیہ مائع پانی دے اشارے"۔ ایکارس 205: 113–137۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010Icar.۔205.۔113K 2010Icar۔۔205۔۔113K]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2009.09.009 10۔1016/j۔icarus۔2009۔09۔009]۔</ref> جاں شاید کاربن ڈائی آکسائڈ توں ہموار ہوئی ہوگی۔<ref>ہوفمین، نک (2002ء) "مریخ اُتے سرگرم قطبی نالیاں تے کاربن ڈائی آکسائڈ دا کردار" فلکی حیاتیات 2 (3): 313–323۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1089/153110702762027899 10۔1089/153110702762027899]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12530241 12530241]۔</ref><ref>موزل وائٹ، ڈونلڈ ایس ؛سوئنڈل، ٹموتھی ڈی ؛ لو نائن، جوناتھن آئی (2001ء) "مریخ اُتے مائع کاربن ڈائی آکسائڈ دی ٹٹ اورحالیہ چوٹی نالیاں دی تشکیل"۔ جیوفزیکل research letters28 (7): 1283–1285۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2001GeoRL.۔28.1283M 2001GeoRL ۔28۔1283M]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2000gl012496 10۔1029/2000gl012496]۔</ref> اگر آبی درے سطح اُتے بہنے والے [[پانی]] توں بنے تو پانی دا اصل ماخذ تے اس حرکت دے پیچھے نظام صحیح طرح توں نئيں سمجھیا گیا اے۔<ref>مک ایون، الفریڈ۔ ایس ؛ اوجھا، لوجینڈرا؛ ڈنڈاس، کولن ایم (جون 17، 2011ء) [http://www.sciencemag.org/content/333/6043/740 "مریخی گرم ڈھلواناں اُتے موسمی بہاؤ"]۔ سائنس (امریکن ایسوسی ایشن برائے ترقی سائنس) 333 (6043): 740–743۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2011Sci.۔.333.۔740M 2011Sci۔۔۔333۔۔740M]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1204816 10۔1126/science۔1204816]۔ E ایس ایس این [https://www.worldcat.org/issn/0036-8075 0036-8075]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21817049 21817049]۔</ref> [[اگست]] 2011ء وچ ناسا نے جنوبی نصف کرہ وچ شہابی گڑھاں دے کنارے چٹانی سطح توں ابھرا ہوئی ساختاں دے نیچے کھڑی ڈھلواناں اُتے موجودہ موسمی تبدیلی دا اعلان کیتا۔ ایہ دریافت نیپالی سند فضیلت حاصل کرنے والے طالبعلم لوجیندرا اوجھا نے دی سی۔<ref>[http://nepaliblogger.com/news/nepali-scientist-lujendra-ojha-spots-possible-water-on-mars/2793 "نیپالی سائنٹسٹ لوجیندرا اوجھا داغ، ممکنہ مریخی پانی "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130604112105/http://nepaliblogger.com/news/nepali-scientist-lujendra-ojha-spots-possible-water-on-mars/2793 |date=2013-06-04 }}۔ نیپالی بلاگر۔ 6 اگست، 2011ء۔</ref> ایہ گہری دھاریاں جن نوں ہن باز گرد ڈھلانی خط کہندے نیں مریخی موسم گرما دے گرم ترین حصّے وچ ڈھلواناں دے نیچے بنتے ہوئے دیکھی گئی نیں ، اس دے بعد ایہ بتدریج سال دے دوسرے حصّے وچ غائب ہو جاتی نیں تے سال دے دوران متوالی ہُتی نیں ۔ محققین کہندے نیں کہ ایہ نشان نمکین پانی توں میل کھاندے نیں جو ڈھلواناں اُتے نیچے ول بہتا اے تے فیر اڑ جاندا اے تے شاید کسے قسم دی باقیات اپنے پیچھے چھڈ جاندا اے۔<ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/MRO/news/mro20110804.html "ناسا دے خلائی جہاز توں حاصل کردہ اعداد وشمار مریخ اُتے بہتے ہوئے پانی دا عتیہ دے رہے نیں "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304075750/http://www.nasa.gov/mission_pages/MRO/news/mro20110804.html |date=2016-03-04 }}۔ ناسا۔ 4 اگست، 2011ء۔</ref><ref>مک ایون، الفریڈ؛ لوجیندرا، اوجھا؛ ڈنڈاس، کولن؛ میٹسن، سارا؛ برینی، ایس ؛ رے، جے ؛ کل، سیلبی؛ مرچی، اسکاٹ؛ تھامس، نیکولس؛ گولک، ورجینیا (5 اگست 2011ء) [https://sciencescape.org/paper/21817049 "مریخی گرم ڈھلاناں اُتے موسمی بہاؤ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150929112931/https://sciencescape.org/paper/21817049 |date=2015-09-29 }}۔ سائنس 333 (6043): 743–743۔doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1204816 10۔1126/science]۔1204816۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21817049 21817049]۔ اخذ کردہ 28 ستمبر 2015۔</ref> کرزم طیف پیما آلے نے اس وقت توں آبیدہ نمک دے براہ راست مشاہدات دے نیں جو اسی وقت ظاہر ہُندے نیں جدوں ایہ متوالی ڈھلوانی خط بنتے نیں ، جس توں 2015ء وچ اس بات دی تصدیق ہوئی کہ ایہ خط اتھلی مٹی وچوں گزرنے والے مائع نمکین پانی توں ای بنے نیں ۔ انہاں خطوط وچ آبیدہ کلورائیٹ تے پرکلوریٹ موجود اے جس وچ مائع پانی دے سالمے موجود نیں ۔<ref>ڈریک، نادیہ؛ 28، نیشنل جیوگرافک پبلشڈ ستمبر۔ [http://news.nationalgeographic.com/2015/09/150928-mars-liquid-water-confirmed-surface-streaks-space-astronomy/ "ناسا نے 'قطعی' مریخ اُتے مائع پانی تلاش کر لیا"]۔ نیشنل جیوگرافک نیوز۔ اخذ کردہ 2015-09-30۔</ref> ایہ خطی بہاؤ پہاڑی توں نیچے مریخی موسم گرما وچ بہتے نیں جدوں درجہ حرارت -23 سیلسیس (-10 فارن ہائیٹ ) توں اُتے ہُندا اے۔<ref>موسکوویٹز، کلارا [http://www.scientificamerican.com/article/water-flows-on-mars-today-nasa-announces/ "اج مریخ اُتے پانی بہتا اے، ناسا دا اعلان"] اخذ کردہ ۔2015-09-30۔</ref> بہرحال پانی دا ماخذ ہن وی نامعلوم اے۔<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=bDv4FRHI3J8&ab_channel=NASA.govVideo "ناسا دی نیوز کانفرنس:اج دے مریخ اُتے مائع پانی دے ثبوت"]۔ ناسا 28 ستمبر 2015ء۔</ref><ref>[http://www.nasa.gov/press-release/nasa-confirms-evidence-that-liquid-water-flows-on-today-s-mars/ "ناسا نے اس ثبوت دی تصدیق کردتی کہ اج دے مریخ اُتے پانی بہتا اے"]۔ اخذ کردہ 2015-09-30۔</ref> == سکونت پذیری دی جانچ == حیات دے بارے وچ جانا جاندا اے کہ اس نوں مائع پانی دی ضرورت ہُتی اے، پر صرف ایہ اک شرط ای حیات دے لئی ضروری نئيں اے۔۔،<ref>[http://cmapsnasacmex.ihmc.us/servlet/SBReadResourceServlet?rid=1025200161109_2045745605_1714&partName=htmltext "حیات دے لئی لازمی شرطاں"]۔ ناسا سی ایم ای ایکس اخذ کردہ مئی 26، 2013ء۔</ref><ref>شروگر، اینڈریو سی ؛ گولڈن، ڈی سی ؛ منگ، ڈو ڈبلیو (جولائی 20، 2012ء) [http://plantpath.ifas.ufl.edu/faculty/statewide/schuerger/Schuerger_2012_PSS-3371.pdf "مریخی مٹی وچ حیاتیاتی زہر:1۔ خرد حیاتیاتی آبادیاں اُتے مٹی جداں خشک ذخائر تے مریخی ماحول وچ زندہ باقی رہنا "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130409142818/http://plantpath.ifas.ufl.edu/faculty/statewide/schuerger/Schuerger_2012_PSS-3371.pdf |date=2013-04-09 }}(پی ڈی ایف)۔ ایلسویر -پلانٹری تے اسپیس سائنس۔</ref><ref>بیٹی، ڈیوڈ ڈبلیو؛ و ہور (جولائی 14، 2006ء)۔ [http://mepag.jpl.nasa.gov/reports/MEPAG_SR-SAG_final1.pdf "ایم ای پی اے جی ایس آر-ایس اے جی (2006) غیر شایع شدہ قرطاس ابیض "] (پی ڈی ایف) مریخ دے کھوجی پروگرام دے تجزیاتی جماعت وچ (ایم ای پی اے جی)۔ مریخی خصوصی علاقے دی سائنس دے تجزیہ دی جماعت دی کھوج۔ جیٹ پروپلشن لیبارٹری ناسا صفحہ۔ 17۔</ref> حیات دی شرطاں دے لئی پانی، توانائی دے ذرائع، خلیات دی نشو و نما دے ضروری مادّے سب دے سب اک موزاں ماحول دے نال درکار نیں <ref>[http://adsabs.harvard.edu/abs/2012DPS.۔.۔4421522F "دریافت دی فنیات اورمریخ دی زیر سطح وچ قابل سکونت ماحول دی وصف نگاری"]۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2012DPS.۔.۔4421522F 2012DPS ۔۔۔4421522F]۔ اخذ کردہ مارچ 21، 2014ء۔</ref> ماضی وچ مریخ دی زمین اُتے کدی بہنے والے پانی، غذائیت بخش مادّے تے پہلے توں دریافت کیتے گئے ماضی دے مقناطیسی میدان جو سیارے نوں کائناتی تے شمسی اشعاع توں محفوظ رکھدے سن<ref>نیل -جونز، نینسی؛او کیرول، سنتھیا (اکتوبر 12، 2005ء)۔ [http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2005/mgs_plates.html "نویں نقشاں نے مزید ثبوت اس بات دے فراہم کیتے کہ مریخ کدی زمین جداں سی"] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120914153601/http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2005/mgs_plates.html |date=2012-09-14 }}۔ گوڈارڈ اسپیس فلائٹ سینٹرناسا۔</ref><ref>[http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=31028&fbodylongid=645 "مریخی اندرون: ہلکی مقناطیسیت "]۔ مریخ ایکسپریس۔ یورپی اسپیس ایجنسی۔ جنوری 4، 2007ء۔</ref> ایہ تمام دے سارے ثبوت مل کر بتاندے نیں کہ مریخ وچ حیات نوں سہارا دینے والا ماحول ہو سکدا سی۔ ایتھے ایہ بات واضح کرنا ضروری اے کہ مریخ نوں ماضی وچ قابل سکونت پانے دا مطلب ایہ نئيں اے کہ مریخی حیات کدی اوتھے حقیقت وچ وجود رکھتی ہو۔ [[فائل:ALH84001 structures.jpg|thumb|بائیں|ALH84001شہابیے کے ٹکڑے پر برقی خرد بین سے دیکھنے پر جرثومے کی طرح کی ساخت دکھائی دے رہی ہے۔]] جدوں اوتھے اُتے اک مقناطیسی میدان ہو تو ماحول شمسی ہویا توں ہونے والے کٹاؤ توں محفوظ رہندا اے تے کثیف کرۂ فضائی نوں باقی رہنے دا وی یقین دلاندا اے جو سطح اُتے مائع پانی دے وجود نوں قائم رکھنے دے لئی ضروری اے۔<ref>دیھانت، وی ؛ لیمر، ایچ ؛ کلاکوف، وائی این ؛ گرییبمئر، جے -ایم ؛ و ہور (2007ء) [http://link.springer.com/chapter/10.1007/978-0-387-74288-5_10 "ابتدائی زمین و مریخ دے ماحولیاتی ڈھال اُتے سیاروی مقناطیسی مبراقی اثر"]۔ اسپیس سائنسزسلسلہ آئی ایس ایس آئی 24: 279–300۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1007/978-0-387-74288-5_10 10۔1007/978-0-387-74288-5_10]۔ اخذ کردہ جون 6، 2013ء۔</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/science/0/20915340 "مریخ اُتے کس چیز نے اس نوں حیات دے لئی اتنا معاندانہ بنا دتا؟"]۔ بی بی سی نیوز۔ جنوری 7، 2013ء۔</ref> مریخی سطح اُتے قابل سکونت ماحول دا اندازہ لگانے دے لئی دو حالیہ ماحولیاتی طریقے 19 جاں 20 عوامل دا استعمال کر دے نیں ، جس وچ زیادہ زور پانی دی دستیابی، درجہ حرارت، غذائیت بخش اجزاء، توانائی دے ذرائع تے شمسی بالائے بنفشی اشعاع تے کہکشانی کائناتی اشعاع توں محفوظ رکھنے اُتے دتا گیا اے۔ بطور خاص خلیاتی ساختاں اُتے آئن زدہ تابکاری دا تباہ کن اثر ممکنہ فلکی حیاتیاتی رہائشیاں دی زندگی دے باقی رہنے دے لئی سب توں اہم عمل اے۔ ایتھے تک کہ سطح دے 2 میٹر نیچے تک کوئی وی خرد جرثومہ اونگھتا ہویا، حالیہ جما دینے والے حالات وچ منجمد ہو کر محفوظ ہوۓگآ، اس طرح اوہ استحالی طور اُتے غیر عامل ہوۓگآ تے وقوع پزیر خلیاتی انحطاط نوں ہونے اُتے ٹھیک کرنے دے قابل نئيں ہوۓگآ۔<ref>ڈارٹنیل، ایل آر ؛ ڈیسورگر؛ وارڈ؛ کوٹس (جنوری 30، 2007ء) [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2006GL027494/abstract "مریخی سطح تے زیر سطحی تابکار ماحول دی نمونہ کاری: فلکی حیات اُتے اس دے مضمرات"]۔ جیوفزیکل ریسرچ خطوط 34 (2)۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2007GeoRL.۔34.2207D 2007GeoRL ۔34۔2207D]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2006GL027494 10۔1029/2006GL027494]۔ "جما دینے والے حالات دی وجہ توں خوابیدہ جرثومے جاں تخمک عمل استحالہ دے قابل نئيں ہوسکتے ایہ جمع ہُتی تابکاری دی وجہ توں غیر فعال ہون گے۔ مریخ دی 2 میٹر دی گہرائی تک جتنا اساں کھودنے دے قابل نیں ، اوتھے تابکاری دے خلاف مزاحمت رکھنے والے خلیہ کواب وی قابل زیست رہنے دے لئی پچھلے 450٫000 برساں وچ دوبارہ توں زندہ ہونا ہُندا، برف توں محفوظ رکھے گئے قابل زیست خلیات قیاسی سربیرس توں ڈھکی برف دے اندر توں نکالنے دے لئی کم از کم7.5 میٹر دی گہرائی تک کھودنا ہوۓگآ"۔</ref> لہٰذا مریخ وچ حیات دی تلاش دی دریافت دی سب توں بہترین جگہ زیر زمین ماحول اے جس اُتے حالے تک تحقیق نئيں کیتی گئی اے۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-north-east-orkney-shetland-21063817 "مریخ: 'قوی ثبوت' شاید سیارہ حیات دا پالنا ہو سکدا اے"]، سائنس دان کہندے نیں "۔ بی بی سی نیوز۔ جنوری 20، 2013ء۔</ref><ref>مچلسکی، جوزف آر ؛ کواڈروس، جویر؛ نیلز، پال بی ؛ پارنیل، جان؛ راجرس، اے ڈی این ؛ رائٹ، شان پی (جنوری 20، 2013ء) [http://www.nature.com/ngeo/journal/vaop/ncurrent/full/ngeo1706.html "مریخ اُتے زیر زمین پانی دی سرگرمی تے اس دے گہرے حیاتیاتی کرہ اُتے اثرات"]۔ نیچر جیو سائنس 6 (2): 133–138۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2013NatGe.۔.6.۔133M 2013NatGe۔۔۔6۔۔133M]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1038/ngeo1706 10۔1038/ngeo1706]۔ اخذ کردہ جنوری 22، 2013ء۔</ref> ماضی وچ وسیع آتش فشانی عمل نے ممکنہ طور اُتے زیر زمین شگاف تے جوف نوں مختلف شکل و صورت وچ بنایا ہوۓگآ تے ہو سکدا اے کہ مائع پانی اس طرح دے زیر زمین جگہاں وچ جمع ہویا ہو، جتھے اس نے وڈے نمکین پانی دے ذخیرے بنا دتے ہوں جن وچ معدنیات، نامیاتی سالمات تے ارضی حرارتی گرمی وی شامل ہو- ایہ سب مل کر سطح اُتے موجود شدت دے ماحول توں دور ممکنہ طور اُتے موجودہ قابل سکونت ماحول مہیا کر سکدے نیں ۔<ref>اینڈرسن، پال ایس (دسمبر 15، 2011ء) [http://www.universetoday.com/91848/new-study-says-large-regions-of-mars-could-sustain-life/ " نواں تحقیق بتاتی اے کہ مریخ دے وڈے علاقے حیات نوں قائم رکھ سکدے نیں "]۔ یونیورس ٹوڈے اکثر سائنس دان اس بات توں متفق نیں کہ جانداراں دی بقاء و افزائش دے لئی سب توں موزاں جگہ زیر زمین ہوگی۔</ref><ref>[http://phoenix.lpl.arizona.edu/mars143.php "سکونت پذیری دی اہلیت تے حیاتیات: حیات دی کیتا خصوصیات ہوسکتی نیں ؟"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002043856/http://phoenix.lpl.arizona.edu/mars143.php |date=2013-10-02 }}۔ فینکسمریخی مہم یونیورسٹی آف ایریزونا۔ اخذ کردہ جون 6، 2013ء۔ اگر اج حیات دی کوئی صورت مریخ اُتے اپنا وجود رکھتی ہوگی تو سائنس داناں نوں یقین اے کہ اوہ مریخی سطح دے نیچے پانی دے جوہڑاں وچ ای ہوگی۔</ref><ref>تھان، کر (اپریل 2، 2007ء) [http://www.space.com/3632-mars-caves-targets-search-life.html "مریخ دے ممکنہ نویں غار حیات دی تلاش دا نیا ہدف"]۔ Space.com۔</ref><ref>ہائینی، پال او ؛ شوفیلڈ، جان ٹی ؛ کلینبوہل، آرمن ؛ کاس، ڈیوڈ اے ؛ مک کلیز، ڈینیل جے (فروری 4–6، 2013ء) [http://planets.ucla.edu/wp-content/form-data/mars-abstracts-2013/73-hayne_marsconf_UCLA_2013.pdf " دور حاضر دے مریخ وچ مائع پانی دی حر حرکی قیام پذیری: سطح "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210706110841/https://planets.ucla.edu/wp-content/form-data/mars-abstracts-2013/73-hayne_marsconf_UCLA_2013.pdf |date=2021-07-06 }}(پی ڈی ایف)۔ عصر حاضر کیمریکہ دی سکونت پذیری دی اہلیت 2013ء(پی ڈی ایف)۔ کیلی فورنیا، یو ایس اے: یو سی ایل اے انسٹی ٹیوٹ برائے سیارے و ماورائے شمس سیارے۔ اخذ کردہ جون 17، 2013ء۔ ایہ نتیجے بتاندے نیں کہ مریخ اُتے عصر حاضر دی بہاؤ دی سرگرمیاں (نالیاں) ہو سکدا اے کہ پورے سیارے اُتے پھیلی ہوئی برف توں تعلق رکھنے دی بجائے موسم جاں اندرونی موسمی چکر دے دوران وچ زیر زمین آب اندوخت توں نکلنے والے پانی توں تعلق رکھدی آں۔ "مریخی کھوجی مہم"۔ Marsprogram.jpl.nasa.gov۔ اخذ کردہ دسمبر 19، 2010ء۔</ref> == کھوجیاں توں کیتی گئی دریافتاں == === مرینیر نہم === [[فائل:Scamander Vallis from Mars Global Surveyor.jpg|thumb|مرینیر نہم سے دیکھا جانا والااسکامندرویلس میں پیچیدہ راستہ۔ اس طرح کی تصویروں کا مطلب ہوتا ہے کہ بڑی مقدار میں پانی کبھی مریخ کی سطح پر بہتا ہوگا۔]] [[1971ء]] وچ مرینیر نہم مریخی مدار گرد توں حاصل ہونے والی تصویراں نے ماضی دے پانی دے پہلے براہ راست ثبوت نوں خشک دریائی فرش، آبی دراں (بشمول ویلس مرینیرز، جو اک 4٫020 کلومیٹر اُتے پھیلیا ہویا نظام اے)، پانی دے کٹاؤ تے ذخیرے دے ثبوت، موسمی محاذ تے کئی دوسرے ثبوتاں دی صورت وچ پہلی مرتبہ ظاہر کیتا۔<ref>[http://marsprogram.jpl.nasa.gov/missions/past/mariner8-9.html "وائکنگ جتھے گرد دے مریخی نظارے"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605092444/http://marsprogram.jpl.nasa.gov/missions/past/mariner8-9.html |date=2011-06-05 }}۔ History.nasa.gov۔ اخذ کردہ دسمبر 19، 2010ء۔</ref> مرینیر نہم توں دی جانے والی دریافتاں نوں بعد دے وائکنگ منصوبے نے گہنا دتا۔ عظیم الشان ویلس مرینیرز آبی درے دے نظام دا ناں مرینیر نہم دی خدمات دے صلے وچ رکھیا گیا۔ === وائکنگ منصوبہ === [[فائل:Streamlined Islands in Maja Valles.jpg|thumb|دائیں|ماجا ویلس میں دھارے کی صورت والا جزیرہ مریخ پر آنے والے بڑے سیلابوں کی جانب اشارہ کرتا ہے۔]] عام طور اُتے وڈی مقدار وچ پانی توں بننے والی ارضیاتی اشکال دی دریافت نوں کرکے دو وائکنگ مدار گرداں تے دو خلائی گاڑیاں نے مریخ اُتے پانی دے بارے وچ ہمارے علم وچ انقلاب برپا کر دتا۔ نہراں دے وڈے وڈے مخرج کئی علاقاں وچ پائے گئے نیں ۔ ایہ بتاندے نیں کہ پانی دے سیلاب نے ڈیماں نوں توڑ کر، گہری وادیاں نوں تراشا، کھانچے دار زمین نوں کاٹ کر دریائے فرش وچ ڈھالا تے ہزار ہا کلومیٹر دا سفر کیتا۔<ref>[http://history.nasa.gov/SP-441/ch4.htm "وائکنگ جتھے گرد دے مریخی نظارے"۔] History.nasa.gov۔ اخذ کردہ دسمبر 19، 2010ء۔</ref> جنوبی نصف کرہ وچ وڈے علاقاں وچ شاخ دار وادیاں دے جال موجود نیں ، جو اس بات نوں ظاہر کر دے نیں کہ کدی اوتھے بارش ہویا کردتی سی۔<ref>[http://history.nasa.gov/SP-441/ch5.htm "باب پنجم"]۔ ناسا دی تریخ، ناسا۔ اخذ کردہ دسمبر 19، 2010ء۔</ref> کئی شہابی گڑھے ایسے ظاہر کر دے نیں جداں کہ تصادم گیلی مٹی وچ ہویا ہو۔ جدوں اوہ بنے سن، تو شاید مٹی وچ موجود برف پگھلی ہوگی، جس توں زمین نوں کیچڑ وچ بدل دتا ہوۓگآ تے فیر ایہ کیچڑ سطح اُتے پھیل گئی ہوگی۔<ref>[http://history.nasa.gov/SP-441/ch7.htm "شہابی گڑھے "]۔ ناسا اخذ کردہ دسمبر 19، 2010ء۔</ref> "منتشر میدان" جداں علاقاں وچ لگتا اے کہ پانی دی وڈی مقدار ضائع ہو گئی ہوگی جس دی وجہ توں نیچے ول بہنے والی وڈی نہراں بن گئی ہوں گی۔ کچھ تخمینہ جات تو مسیسپی دریا دے بہاؤ دے مقابلے وچ دس ہزار ہا گنا طور اُتے بہدے سن۔<ref>مورٹن، او(2002ء) مریخی نقشہ سازی۔ پیکاڈور، این وائی۔</ref> زیر زمین آتش فشاناں نے شاید جمی ہوئی برف نوں پگھلا دتا ہوۓگآ؛ اس دے بعد پانی دور بہ گیا ہوۓگآ تے زمین نے منہدم ہو کر منتشر میداناں نوں اپنے پیچھے چھڈ دتا ہوۓگآ۔ مزید براں انہاں دونے وائکنگ خلائی گاڑیاں توں کیتے جانے والے عام کیمیائی تجزیے بتاندے نیں کہ جاں تو سطح ماضی وچ ظاہر ہوئی ہوگی جاں فیر پانی وچ مل گئی ہوگی۔<ref>آر وڈسن، آر؛ گوڈنگ، جیمز ایل ؛ مور، ہینری جے (1989ء) " عکس بند، نمونہ تے تجزیہ کیتی گئی از وائکنگ خلائی گاڑی "۔ جیو فزکس دا جائزہ 27: 39–60۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1989RvGeo.۔27.۔.39A 1989RvGeo۔۔27۔۔۔39A]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/RG027i001p00039 10۔1029/RG027i001p00039]۔</ref><ref>کلارک، بی ؛ بیرڈ، اے دے ؛ روز جونیئر۔، ایچ جے؛ ٹولمن پی، تیسرا؛ کیل، دے ؛ کیسٹرو، اے جے؛ کیلیہر، ڈبلیو سی؛ روی، سی ڈی؛ ایوانس، پی ایچ (1976ء) " وائکنگ دے اترنے دی جگہ اُتے موجود مریخی نموناں دا غیر نامیاتی تجزیہ"۔ سائنس 194 (4271): 1283–1288۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1976Sci.۔.194.1283C 1976Sci۔۔۔194۔1283C]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.194.4271.1283 10۔1126/science۔194۔4271۔1283]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17797084 17797084]۔</ref> === مریخی سیاروی مساحت کنندہ === [[فائل:Hematite region Sinus Meridiani sur Mars.jpg|thumb|دائیں|سائی نس میریڈیانی میں موجود قلمی کچے لوہے کی تقسیم نقشے میں دیکھی جا سکتی ہے۔ ان اطلاعات کو آپرچونیٹی خلائی گاڑی کے اترنے کی جگہ کے حوالے سے ہدف بنانے کے لیے استعمال کیا تھا جس نے ماضی کے پانی کے بارے میں قطعی ثبوت دیکھے۔]] مریخی سیاروی مساحت کنندہ دا حرارتی اخراجی طائف پیما اک ایسا آلہ اے جو مریخ دی سطح اُتے جمع ہوئی معدنیات دا تعیین کر سکدا اے۔ اس آلے نے نیلی مجوف ساخت وچ اک وڈے علاقے (30٫000 مربع کلومیٹر)دی شناخت دی اے جس وچ زبرجد معدن موجود اے۔ ایہ سمجھیا جاندا اے کہ قدیمی سیارچے دے اس تصادم وچ جس وچ اسیڈس طاس بنا ایسے شگاف پیدا ہو گئے جس وچ ایہ زبرجد سامنے نکل کر آگیا۔<ref>ہوئفین، ٹی ایم ؛ و ہور (2003ء)۔ [http://www.sciencemag.org/content/302/5645/627 "مریخ دے نیلی فوسے دے علاقے وچ زبرجد دی دریافت"]۔ سائنس 302: 627–630۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1089647 10۔1126/science۔1089647]۔</ref> زبرجد دی دریافت اس بات نوں تقویت دیتی اے کہ مریخ دے کچھ حصّے لمبے عرصے توں شدید خشک نیں ۔ استواء دے 60 درجے شمال تے جنوب دے اندر کچھ دوسرے چھوٹے علاقاں وچ وی زبرجد پایا گیا اے۔<ref>هوئفین، ٹی ؛ کلارک، آر این؛بینڈ فیلڈ، جے ایل؛ اسمتھ، ایم ڈی؛پرل، جے سی؛ کریسچنسن، پی آر (2003ء)۔ مریخی علاقے نیلی فوسے وچ زبرجد دی دریافت "۔ سائنس 302 (5645): 627–630۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2003Sci.۔.302.۔627H 2003Sci۔۔۔302۔۔627H]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1089647 10۔1126/science۔1089647]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14576430 14576430]۔</ref> کھوجی نے کئی نہراں دی تفتیش دی اے جس توں معلوم ہُندا اے کہ مستحکم مائع بہاؤ وچوں دو نانیدی ویلس تے نرگال ویلس وچ پائے گئے نیں ۔<ref>مالن، مائیکل سی ؛ ایڈگیٹ، کینتھ ایس (2001ء)۔ مریخی سیاروی سرویرکے مریخی مدار گرد دا کیمرا:بین السیاروی جہاز بنیادی مہم دے دوران"۔ جریدہ جیوفزیکل ریسرچ 106 (E10): 23429–23570۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2001JGR.۔.10623429M 2001JGR ۔۔10623429M]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2000JE001455 10۔1029/2000JE001455]۔</ref> [[فائل:Nanedi channel.JPG|thumb|نانیدی ویلس کے فرش پر موجود اندرونی نہریں (تصویر کے اوپر) بتاتی ہیں کہ پانی کا بہاؤ کافی لمبے عرصے تک رہا ہوگا۔ تصویر از طرف لونا پالس چوگوشہ۔]] === مریخی خضر راہ === خضر راہ خلائی گاڑی نے یومیہ درجہ حرارت دے چکر وچ رد و بدل دی پیمائش دی۔ سورج دے طلوع ہونے توں پہلے ایہ سرد ترین لگ بھگ -78 سیلسیس درجہ حرارت دے نال ہُندا اے، جدونکہ سب توں زیادہ گرم مریخی دوپہر وچ -8سیلسیس درجہ حرارت دے نال ہُندا اے۔ ایہ دونے شدت دے درجہ حرارت اس میدان دے قریب ہُندے نیں جو تیزی توں گرم و سرد ہو جاندا اے۔ اس جگہ اُتے سب توں زیادہ درجہ حرارت کدی وی پانی دے نقطۂ انجماد 0 درجہ حرارت تک نئيں پہنچتا، ایہ اس قدر ٹھنڈا اے کہ خالص مائع پانی سطح اُتے اپنا وجود برقرار نئيں رکھ سکدا۔ سطح دا دباؤ یومیہ 0.2 ملی بار توں اپر ہُندا اے پر کم توں کم تے زیادہ توں زیادہ یومیہ 2 تک وی جاندا اے۔ روزانہ دا اوسطاً دباؤ 6.75 ملی بار دے لگ بھگ توں کم توں کم 6.7ملی بار ہُندا اے، بمطابق جدوں کاربن ڈائی آکسائڈ دی زیادہ توں زیادہ مقدار جنوبی حصّے وچ تکثیف ہُتی اے۔ مریخ اُتے خضر راہ نے جس فضائی دباؤ دی پیمائش دی اے اوہ بوہت کم اے یعنی لگ بھگ زمین دا 0.6 فساد دے قریب تے ایہ اتنا نئيں اے کہ مائع پانی نوں سطح اُتے رہنے دے قابل چھڈے۔<ref>[http://mars.jpl.nasa.gov/MPF/science/atmospheric.html "معدنیاتی تے موسمیاتی خصوصیات"]۔ ناسا</ref> دوسرے مشاہدات اس بات توں میل کھاندے نیں کہ پانی ماضی وچ موجود رہیا ہوۓگآ۔ مریخی خضر راہ دے اترنے دی جگہ اُتے کچھ چٹاناں اک دوسرے دے مخالف اس طرح توں نیں جس نوں ماہرین ارضیات کنارہ پوش کہندے نیں ۔ ایہ قیاس کیتا جاندا اے کہ ماضی وچ زبردست سیلابی پانی نے چٹاناں نوں اتنا دھکا دتا ہوۓگآ کہ اوہ بہاؤ توں دور ہو گئے ہون گے۔ کچھ کنکریاں گول نیں ، شاید بہاؤ توں لڑکھڑا کر بن گئی ہوں گی۔ زمین دا کچھ حصّے چھلکے دار اے شاید ایسے سیال دی وجہ توں جڑ گیا ہوۓگآ جس وچ معدنیات ہوں گی۔<ref>گولومبک، ایم پی ؛ کک، آر اے ؛ایکو نومو، ٹی ؛ فولکنر، ڈبلیو ایم ؛ ہیلڈیمین، اے ایف سی ؛ کیلی مین، پی ایچ ؛ کنڈسن، جے ایم ؛ میننگ، آر ایم ؛ مور، ایچ جے ؛ پارکر، ٹی جے ؛ ریڈر، آر ؛ شوفیلڈ، جے ٹی ؛ اسمتھ، پی ایچ ؛ وہان، آر ایم (1997ء) "مریخی پاتھ فائینڈر دا جائزہ مہم تے اترنے دی جگہ دے قیاس "۔ سائنس 278 (5344): 1743–1748۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1997Sci.۔.278.1743G 1997Sci۔۔۔278۔1743G]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.278.5344.1743 10۔1126/science۔278۔5344۔1743]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9388167 9388167]۔</ref> اوتھے اُتے بادلاں تے دھند دے ثبوت وی سن۔ === مریخی مہم === [[فائل:Semeykin Crater Drainage.jpg|thumb|Right|سیمیکن شہابی گڑھے میں پیچیدہ نالیوں کا نظام۔ محل وقوع اسیمینس لاکس چو گوشہ ہے۔]] 2001ء مریخی مہم نے تصویراں دی صورت وچ مریخ اُتے پانی دے کافی زیادہ ثبوت پائے تے اپنے طیف پیما دے نال، اس نے دسیا کہ زمین دا کافی زیادہ حصّہ پانی توں لبریز سی۔ مریخ دی سطح دے نیچے اس قدر برف موجود اے کہ جھیل مشی گن دو مرتبہ اس توں بھر سکدی اے۔ دونے نصف کراں وچ، 55 درجے عرض البلد توں لے کر قطبین تک، سطح دے بالکل نیچے مریخ وچ برف دی بلند کثافت موجود اے، لگ بھگ اک کلو مٹی وچ 500 گرام پانی دی برف موجود اے۔ پر استواء دے قریب مٹی وچ پانی دی مقدار صرف 2 فیصد توں لے کر 10 فیصد تک اے۔ سائنس دان سمجھتے نیں کہ اس پانی دی اکثریت معدنیات دی کیمیائی ساخت وچ مقید اے جداں کہ مٹی تے گندھک دے تیزاب دے نمک وچ۔<ref>مرچی، ایس ؛ مسٹارڈ، جان؛ بشپ، جینس؛ ہیڈ، جیمز؛ پیٹرس، کارلی؛ ایرارڈ، اسٹیفنی (1993ء) "مریخ دے روشن علاقاں دی طیفی خصوصیات وچ ہونے والے تغیرات"۔ ایکارس 105 (2): 454–468۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1993Icar.۔105.۔454M 1993Icar۔۔105۔۔454M]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1006/icar.1993.1141 10۔1006/icar۔1993۔1141]۔</ref><ref>[http://marswatch.tn.cornell.edu/burns.html "بیل دا صفحہ اول (1996ء)جیو کیمکل سوسائٹی پیپر"۔] Marswatch.tn.cornell.edu۔ اخذ کردہ دسمبر 19، 2010ء۔</ref> ہرچند کہ اوپری سطح وچ کچھ فیصد ای کیمیائی طور اُتے بندھا ہویا پانی موجود اے، پر صرف چند میٹر گہرائی وچ برف موجود اے جسیا کہ عربیہ میدان، ایمیزونا چو گوشہ تے ایلی سیم چو گوشہ وچ دیکھیا گیا اے کہ انہاں وچ وڈی مقدار وچ پانی دی برف موجود اے۔<ref>فیلڈمین، ڈبلیو سی ؛ بوینٹن، ڈبلیو وی ؛ ٹوکر، آر ایل ؛ پریٹی مین، ٹی ایچ ؛گیس نالٹ، او ؛ اسکوئرس، ایس ڈبلیو؛ الفک، آر سی؛ لارنس، ڈی جے ؛ لا سن، ایس ایل ؛ موریس، ایس ؛ مک کنی، جی ڈبلیو؛ مور، دے آر ؛ ریڈی، آر سی (2002ء) "مریخ دے نیوٹران دی سیاروی تقسیم از مریخی مہم"۔ سائنس 297 (5578): 75–78۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Sci.۔.297.۔.75F 2002Sci۔۔۔297۔۔۔75F]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1073541 10۔1126/science۔1073541]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12040088 12040088]۔</ref> اعداد و شمار دے تجزیات بتاندے نیں کہ جنوبی نصف کرہ وچ پرت دار ساخت ہو سکدی اے جو نیچے پرت دار ذخیرے نوں ہن وڈے معدوم ہوئے پانی دے ڈھیر دے بارے وچ عتیہ دیتی اے۔<ref>میٹروفانوف، آئی ؛ اینفی موف، ڈی ؛ کوزیریو، اے؛ لٹویک، ایم ؛ سنین، اے ؛ ٹریٹ یاکوف، وی ؛ کریلوف، اے ؛ شیوٹ سوف، وی ؛ بوینٹن، ڈبلیو؛ شینو ہریا، سی؛ ہمارہ، ڈی ؛ سانڈرس، آر ایس (2002ء) "مریخی مہم دے بلند توانائی دے نیوٹران سراغ رساں توں حاصل کردہ زیر زمین ہائیڈروجن دے نقشے"۔ سائنس 297(5578): 78–81۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Sci.۔.297.۔.78M 2002Sci۔۔۔297۔۔۔78M]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1073616 10۔1126/science۔1073616]۔PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12040089 12040089]۔</ref> [[فائل:Blocks in Aram.JPG|thumb|آرام میں موجود قالب ممکنہ قدیمی پانی کے ماخذ کے بارے میں بتاتے ہیں۔ محل وقوع اوکزیا پالس چو گوشہ ہے۔]] مریخی مہم اُتے لگے ہوئے آلات صرف اوپری مٹی دا تجزیہ کرنے دے قابل نیں ، جدونکہ مریخی پڑتال گر مدار گرد وچ لگے ہوئے ریڈار چند کلومیٹر گہرائی تک پیمائش کر سکدے نیں ۔ [[2002ء]] وچ دستیاب اعداد و شمار دا استعمال کیتا تاکہ ایہ پتا لگیا جا سکے کہ تمام سطح دی مٹی اک برابر پانی دی تہ توں ڈھکی ہوئی اے، تو معلوم ہویا کہ ایتھے اتنا پانی اے کہ اک 0.5 توں لے کر 1.5 کلو میٹر گہری سیاروی پانی دی پرت بن سکدی اے۔<ref>بوینٹن، ڈبلیو وی ؛ فیلڈمین، ڈبلیو سی ؛ اسکوئرس، ایس ڈبلیو؛ پریٹی مین، ٹی ایچ ؛ بروکنر، جے ؛ ایوانس، ایل جی ؛ ریڈی، آر سی ؛ اسٹار، آر ؛ آرنلڈ، جے آر ؛ ڈریک، ڈی ایم ؛ اینگلرٹ، پی اے جے ؛ میٹزجر، اے ای ؛ میٹروفانوف، ایگور؛ ٹرومبکا، جے آئی ؛ d'Uston، سی ؛ وانکی، ایچ ؛گیس نالٹ، او ؛ ہمارہ، ڈی دے ؛ جانز، ڈی ایم ؛ مارسیالس، آر ایل ؛ موریس، ایس ؛ میخیوا، آئی ؛ ٹیلر، جی جے ؛ ٹوکر، آر ؛ شینو ہریا، سی (2002ء) "مریخ دی سطح دے قریب ہائیڈروجن دی تقسیم: زیر زمین برف دے ذخائر دے ثبوت"۔ سائنس 297 (5578): 81–85۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Sci.۔.297.۔.81B 2002Sci۔۔۔297۔۔۔81B]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1073722 10۔1126/science۔1073722]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12040090 12040090]۔</ref> مہم مدار گرد توں حاصل کردہ ہزار ہا تصویراں اس خیال نوں تقویت دیتی نیں کہ مریخ وچ کدی پانی دی عظیم مقدار اس دی سطح اُتے بہتی سی۔ کچھ تصویراں شاخ دار وادیاں دے نموناں نوں ظاہر کردتی نیں ؛ دوسرے کچھ ایسی پرتاں دا بتاتی نیں جو جھیل دے اندر بنی ہوں؛ بلکہ دریا تے ڈیلٹاں دی وی شناخت ہو چکی اے۔<ref>[http://themis.asu.edu/zoom-20020807a "ڈاو ویلس"] مریخی مہم مشن۔ تھیمس۔ اگست 7، 2002ء۔ اخذ کردہ دسمبر 19، 2010ء۔</ref> کافی برساں توں محققین سوچتے رہے نیں کہ برفیلے تودے حاجز چٹان دی تہ دے اندر موجود نیں ۔ بھری ہوئی دھاری دار وادیاں ایسے برفیلے توداں نوں ڈھک کر رکھنے والی چٹاناں دی اک مثال نیں ۔ انہاں نوں کچھ نہراں دے فرش اُتے وی پایا گیا اے۔ انہاں دی سطح اُتے سکڑا ہویا تے مسام دار مادّے وی موجود اے جو رکاوٹاں توں ٹیڑھا ہو رہیا اے۔ دھاری دھار فرش دا ممکنہ تعلق گوشہ دار دھول تہ بند توں اے، جنہاں دے بارے وچ مدار وچ چکر لاندے ہوئے ریڈار نے دسیا سی کہ انہاں وچ وڈی مقدار وچ برف موجود اے۔ === فینکس === [[فائل:Phoenix Sol 0 horizon.jpg|thumb|زیر زمین دائمی برف کی کثیر الاضلاع ساختیں جن کی تصویر فینکس خلائی گاڑی نے اتاری۔]] فینکس خلائی گاڑی نے وی مریخ دے شمالی علاقاں وچ وڈی مقدار وچ پانی دی موجودگی دی تصدیق دی اے۔<ref>اسمتھ، پی ایچ ؛ تمپاری، ایل ؛ آر وڈسن، آر ای ؛ باس، ڈی ؛ بلاینی، ڈی ؛ بوینٹن، ڈبلیو؛ کارسویل، اے ؛ کیٹلنگ، ڈی ؛ کلارک، بی ؛ ڈک، ٹی ؛ ڈی جانگ، ای ؛ فشر، ڈی ؛ گویٹز، ڈبلیو؛ گن لوسن، پی ؛ ہیچٹ، ایم ؛ ہپکن، وی ؛ ہوفمین، جے ؛ ہوڈ، ایس ؛ کیلر، ایچ ؛ کوناویس، ایس ؛ لینج، سی ایف ؛ لیمون، ایم ؛ میڈسن، ایم ؛ مالن، ایم ؛ مارکیویز، ڈبلیو؛ مارشل، جے ؛ مکائی، سی ؛ میلن، ایم ؛ مچل انجیلی، ڈی ؛ و ہور (2008ء) "فینکس مہم اُتے لگے ہوئے خصوصی حصّے دا تعارف:اترنے دی جگہ دی تصویر کشی دے تجربات، مہم دا جائزہ تے سائنسی توقعات۔ جے جیوفزیکل ریسرچ 113: E00A18۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2008JGRE.۔113.0A18S 2008JGR E ۔113۔0A18S]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2008JE003083 10۔1029/2008JE003083]۔</ref><ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/phoenix/news/phx20100909.html "ناسا دے اعداد و شمار نے مریخ اُتے پانی تے آتش فشاناں اُتے نواں طرح توں روشنی ڈالی"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126063250/https://www.nasa.gov/mission_pages/phoenix/news/phx20100909.html |date=2021-01-26 }} ناسا ستمبر 9، 2010ء۔ اخذ کردہ مارچ 21، 2014ء۔</ref> اس کھوج دا اندازہ مدار گرداں توں حاصل کردہ اعداد و شمار تے نظریہ دی مدد توں لایا گیا سی<ref>میلن، ایم ؛ جیکوسکی، بی (1993ء) "مریخ اُتے حرارت وچ جغرافیائی تغیر تے سطحی برف دا منتشر استحکام"۔ جے جغرافیائی ریسرچ 98: 3345–3364۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1993JGR.۔.۔98.3345M 1993JGR ۔۔۔98۔3345M]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/92JE02355 10۔1029/92JE02355]۔</ref> جس دی پیمائش مدار توں مریخی مہم دے آلات نے دی سی۔ [[19 جون]] 2008ء نوں ناسا نے اعلان کیتا کہ ڈوڈو گولڈی لاکس حصّے وچ روشن مادّے دے پانساں دے حجم دے ڈھیر جس دی روبوٹ دے بازو نے کھودا سی صرف چار دن وچ فضاء وچ اڑ گئے، جس توں اس بات نوں تقویت ملتی اے کہ روشن ڈھیر پانی دی برف سن جو سامنے آنے اُتے تصعیدی عمل توں لنگھے۔ اگرچہ کاربن ڈائی آکسائڈ (خشک برف) وی موجودہ ماحول وچ تصعیدی عمل وچ گزر سکدی اے پر ایہ ایسا مشاہدہ کیتے جانے توں زیادہ دی شرح توں کردتی۔<ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/phoenix/news/phoenix-20080620.html "مریخ اُتے پانی دی تصدیق"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080701104400/http://www.nasa.gov/mission_pages/phoenix/news/phoenix-20080620.html |date=2008-07-01 }}۔ Nasa.gov۔ جون 20، 2008ء۔</ref> 31 جولائی 2008ء ناسا نے اعلان کیتا کہ فینکس نے اپنی اترنے دی جگہ اُتے پانی دی برف دی موجودگی دی تصدیق دی اے۔ نمونے دے حرارتی چکر دے دوران، کمیت طیف پیما نے پانی دے بخارات دا سراغ اس وقت لایا جدوں نمونے دا درجہ حرارت صفر درجہ سینٹی گریڈ تک جا پہنچا۔ مائع پانی مریخ دی سطح پراس دے موجودہ ماحولیاتی دباؤ تے درجہ حرارت دی وجہ توں وجود نئيں رکھ سکدا، کچھ نچلے علاقاں وچ کچھ ای دیر دے لئی مائع پانی رہ سکدا اے۔<ref>[http://www.space.com/scienceastronomy/090702-phoenix-soil.html "مریخی خلائی گاڑی اُتے دھول، مٹی دی دریافت"]۔ SPACE.com۔ اخذ کردہ دسمبر 19 ،2010ء۔</ref> پرکلوریٹ، جو اک طاقتور اوکسائیڈ اے اس دی موجودگی دی مٹی وچ تصدیق ہوئی اے۔ کیمیا جدوں پانی دے نال ملدا اے تو پانی دا نقطۂ انجماد نوں کم کر دیتا اے بعینہ اسی طرح جداں کہ نمک نوں سڑکاں اُتے برف نوں پگھلانے دے لئی پایا جاندا اے۔ ایہ قیاس کیتا جاندا اے کہ اُتے کلوریٹ شاید مریکہ اُتے اج وی تھوڑی مقدار وچ مائع پانی نوں بننے دی اجازت دیتا ہوۓگآ تے شاید کھڑی ڈھلواناں اُتے مٹی دے کٹاؤ دی وجہ توں بننے والی قابل مشاہدہ تنگ آبی دراں نوں بنانے وچ مدد دی ہوگی۔ [[تصویر:PIA10741 Possible Ice Below Phoenix.jpg|thumb|right| فینکس خلائی گاڑی کے نیچے سے نظر آنے والے منظر میں پانی کی برف کو خلائی گاڑی کے راکٹ کے پیچھے کی طرف سے دیکھا جا سکتا ہے۔]] جدوں فینکس اترا، تو زمین اُتے زور لگنے دی وجہ توں مٹی بکھری تے برف گاڑی اُتے پگھل گئی۔ ۔<ref>مارٹینز، جی ایم تے رینو، این او (2013ء) [http://link.springer.com/article/10.1007/s11214-012-9956-3/fulltext.html "مریخ اُتے پانی تے نمک:حالیہ شواہد تے ایم ایس ایل اُتے اس دے اثرات"]۔ اسپیس سائنس ریویوز 175 (1-4): 29–51۔doi:[https://dx.doi.org/10.1007/s11214-012-9956-3 10۔1007/s11214-012-9956-3]۔</ref> تصویراں بتاتی نیں کہ ٹکراؤ دی وجہ توں مادّے دی چھینٹاں کھڑی گاڑی اُتے لگ کر چپک گئاں۔ چھینٹاں اسی شرح توں پھیلاں جو پسیجنے توں میل کھاتی نیں تے غائب ہونے توں پہلے گہری ہوئاں (ترقیق دے بعد ٹپکنے توں میل کھاتی نیں ) تے بھر ایسا لگیا جداں کہ اک دوسرے وچ ضم ہو گئی ہوں۔ ایہ مشاہدات، حر حرارتی ثبوتاں دے نال مل کر محققین نوں ایہ عتیہ دیندے نیں کہ ایہ چھینٹے اصل وچ مائع نمکین قطرے سن۔<ref>رینو، نلٹن او ؛ بوز، برینٹ جے ؛ کیٹلنگ، ڈیوڈ؛ کلارک، بینٹن سی ؛ ڈروب، لائن ؛ فشر، ڈیوڈ؛ گویٹز، والٹر؛ ہوڈ، اسٹبی ایف ؛ کیلر، ہورسٹ اوی؛ کوک، جیسپر ایف ؛ کوناویس، سمیول پی ؛ لئیر، کرسٹوفر؛ لیمون، مارک؛ میڈسن، مورٹن بو ؛ مارکیویز، وج سیچ جے ؛ مارشل، جان؛ مکائی، کرسٹوفر؛ مہتا، منیش؛ اسمتھ، مائلز؛ زورزانو، ایم پی ؛ اسمتھ، پیٹر ایچ ؛ سٹوکر، کیرول؛ ینگ، سوزین ایم ایم (2009ء) " فینکس دے اترنے دی جگہ اُتے ممکنہ پانی دے طبیعیاتی تے حرحرارتی شواہد" جریدہ جیوفزیکل ریسرچ 114: E00E03۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2009JGRE.۔114.0E03R 2009JGR E ۔114۔0E03R]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2009JE003362 10۔1029/2009JE003362]۔</ref> دوسری تحقیق بتاتی اے کہ ایہ چھینٹے "برف دے ٹکڑے" وی ہو سکدے نیں ۔<ref>چانگ، کینتھ (مارچ 16، 2009ء)۔[http://www.nytimes.com/2009/03/17/science/17mars.html "مریخی خلائی گاڑی دی تصویر اُتے موجود چھینٹاں نے گرما گرم بحث چھیڑ دی؟ کیتا اوہ پانی اے؟"]۔ نیو یارک ٹائمز(آن لائن)۔</ref><ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2009/03/090319232438.htm "نویں تجزیات بتاندے نیں کہ مائع نمکین پانی ممکنہ طور اُتے مریخ اُتے موجود اے"]۔ سائنس ڈیلی۔ مارچ 20، 2009ء۔</ref><ref>[http://www.astrobio.net/index.php?option=com_retrospection&task=detail&id=3350 "فلکی حیاتیات ٹاپ ٹین: جمنے دے لئی بوہت زیادہ نمکین"۔] Astrobio.net۔ اخذ کردہ دسمبر 19 ،2010ء۔</ref> 2015ء وچ اس بات دی تصدیق ہو گئی کہ پرکلوریٹ کھڑی نالیاں اُتے باز گرد ڈھلوان خطوط بنانے دے لئی اہم کردار ادا کردا اے۔<ref>ہیچٹ، ایم ایچ ؛ کوناویس، ایس پی ؛ کوئین، آر سی ؛ ویسٹ، ایس جے ؛ ینگ، ایس ایم ایم ؛ منگ، ڈی ڈبلیو؛ کیٹلنگ، ڈی سی ؛ کلارک، بی سی ؛ بوینٹن، ڈبلیو وی ؛ ہوفمین، جے ؛ ڈی فلوریس، ایل پی ؛ گوسپوڈینووا، دے ؛ کاپٹ، جے ؛ اسمتھ، پی ایچ (2009ء) " فینکس خلائی گاڑی دے اترنے دی جگہ اُتے مریخی مٹی وچ پرکلوریٹ تے قابل حل کیمیائی عناصر دا سراغ"۔ سائنس 325 (5936): 64–67۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2009Sci.۔.325.۔.64H 2009Sci۔۔۔325۔۔۔64H]۔ doi:10۔1126/science۔1172466 (inactive 2015-01-23)۔PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19574385 19574385]۔</ref> جتنا کیمرا دیکھ سکدا سی، اترنے دی جگہ چپٹی سی، پر اس دی وضع قطع 2 تا 3 میٹر دے کثیرالاضلاع ساخت جیسی سی تے ایسی لگن دے نال بتی ہوئی سی جو 20 سینٹی میٹر تا 50 سینٹی میٹر گہری نیں ۔ ایہ ہیئت مٹی وچ موجود برف دے درجہ حرارت وچ اتار چڑھاؤ دے سبب پھیلنے تے سکڑنے دی وجہ توں بنی سی۔ خرد بین نے دکھایا کہ کثیر الاضلاع ساختاں دے اوپری حصّے گول و چپٹے ذرّات توں بنے نیں ، شاید کسے قسم دی مٹی اے۔<ref>اسمتھ، پی ایچ ؛ تمپاری، ایل دے ؛ آر وڈسن، آر ای ؛ باس، ڈی ؛ بلاینی، ڈی ؛ بوینٹن، ڈبلیو وی ؛ کارسویل، اے ؛ کیٹلنگ، ڈی سی ؛ کلارک، بی سی ؛ ڈک، ٹی ؛ ڈی جانگ، ای ؛ فشر، ڈی ؛ گویٹز، ڈبلیو؛ گن لوسن، ایچ پی ؛ ہیچٹ، ایم ایچ ؛ ہپکن، وی ؛ ہوفمین، جے ؛ ہوڈ، ایس ایف ؛ کیلر، ایچ یو؛ کوناویس، ایس پی ؛ لینج، سی ایف ؛ لیمون، ایم ٹی ؛ میڈسن، ایم بی ؛ مارکیویز، ڈبلیو جے ؛ مارشل، جے ؛ مکائی، سی پی ؛ میلن، ایم ٹی ؛ منگ، ڈی ڈبلیو؛ موریس، آر وی ؛ و ہور (2009ء) "فینکس دے اترنے دی جگہ اُتے پانی دا سالمہ"۔ " سائنس 325 (5936): 58–61۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2009Sci.۔.325.۔.58S 2009Sci۔۔۔325۔۔۔58S]۔doi:10۔1126/science۔1172339 (غیر فعال 2015-01-23)۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19574383 19574383]۔</ref> کثیر الاضلاع ساختاں دے وسط وچ سطح دے کچھ انچ نیچے برف موجود اے تے اس دے کناراں دے نال برف گھٹ توں گھٹ 8 انچ گہری اے۔ جدوں برف مریخ دے کرۂ فضائی دا سامنا کردتی اے تو آہستگی دے نال تصعید ہو جاتی اے۔ برف ریشہ دار بادلاں توں گرتے ہوئے مشاہدہ دی جاچکی اے۔ کرۂ فضائی وچ بادل اس سطح اُتے بنے سن جتھے درجہ حرارت لگ بھگ -65 درجے سینٹی گریڈ سی، لہٰذا بادلاں نوں لازمی طور اُتے کاربن ڈائی آکسائڈ (خشک برف) توں بننے دی بجائے پانی دی برف توں بننا ہوۓگآ کیونجے کاربن ڈائی آکسائڈ دی برف بننے دے لئی درجہ حرارت نوں -120سینٹی گریڈ جتنا ہونا ہوۓگآ۔ مہم دے مشاہدات دے نتیجے وچ ہن گمان ایہ اے کہ پانی دی برف (ژالہ) اس جگہ اُتے اس برس بعد وچ جمع ہوگی۔<ref>وائٹ وے، جے اے ؛ کومگیم، ایل ؛ ڈکنسن، سی ؛ کک، سی ؛ النیکی، ایم ؛ سی بروک، جے ؛ پوپوویچی، وی ؛ ڈک، ٹی جے ؛ ڈے وی، آر ؛ ٹیلر، پی اے ؛ پاتھک، جے ؛ فشر، ڈی ؛ کارسویل، اے آئی ؛ ڈالی، ایم ؛ ہپکن، وی ؛ زینٹ، اے پی ؛ ہیچٹ، ایم ایچ ؛ ووڈ، ایس ای ؛ تمپاری، ایل دے ؛ رینو، این ؛ مورس، جے ای ؛ لیمون، ایم ٹی ؛ ڈائرڈن، ایف ؛ اسمتھ، پی ایچ (2009ء) "مریخی پانی دی برف، بادل اوررسوب سازی"۔ سائنس 325 (5936): 68–70۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2009Sci.۔.325.۔.68W 2009Sci۔۔۔325۔۔۔68W]۔doi:10۔1126/science۔1172344 (غیر فعال 2015-01-23)۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19574386 19574386]۔</ref> مہم دے درمیان وچ سب توں زیادہ درجہ حرارت جو مریخی موسم گرما دے دوران وچ درج کیتا گیا اوہ -19.6 سینٹی گریڈ سی جدوں کہ سرد ترین درجہ حرارت -97.7 سینٹی گریڈ سی۔ لہٰذا اس علاقے وچ درجہ حرارت وچ پانی دے نقطۂ انجماد(0 درجے سینٹی گریڈ) توں کہاں نیچے رہیا۔<ref>[http://www.asc-csa.gc.ca/eng/media/news_releases/2009/0702.asp "سی ایس اے – نیوز ریلیز "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110705011110/http://www.asc-csa.gc.ca/eng/media/news_releases/2009/0702.asp |date=2011-07-05 }}۔ Asc-csa.gc.ca۔ جولائی 2، 2009ء۔</ref> === مریخی کھوجی جتھے گرد === [[فائل:Opportunity photo of Mars outcrop rock.jpg|thumb|دائیں|سطح سے نکلے ہوئے ابھاروں کی قریب سے تصویر]] [[فائل:Opp layered sol17-B017R1 br.jpg|thumb|بائیں|پتلی چٹانوں کی پرتیں جو ایک دوسرے کے متوازی نہیں ہیں۔]] [[فائل:07-ml-3-soil-mosaic-B019R1 br.jpg|thumb|دائیں|قلمی کچے لوہے کے کروچے (چھوٹی گولیاں)]] [[فائل:nasa mars opportunity rock water 150 eng 02mar04.jpg|thumb|بائیں|جزوی پیوستہ کروچہ (چھوٹی گولی)]] مریخی کھوجی جتھے گرد، اسپرٹ تے آپرچونیٹی نے مریخ دے ماضی وچ پانی دے کافی ثبوت حاصل کیتے نیں ۔ اسپرٹ جتھے گرد اک ایسی جگہ اُتے اترا اے جس نوں جھیل دی تہ سمجھیا جادا سی۔ جھیل دی تہ لاوے دے بہاؤ توں ڈھکی ہوئی اے، لہٰذا ابتدا وچ بہنے والے پانی دے ثبوتاں دا سراغ لانا کافی مشکل اے۔ 5 مارچ 2004ء ناسا نے اعلان کیتا کہ اسپرٹ نے پانی دی تریخ توں متعلق ثبوت اک چٹان وچ پائے نیں جس نوں "ہمفرے" دا ناں دتا گیا اے۔<ref>[http://marsrovers.jpl.nasa.gov/newsroom/pressreleases/20040305a.html "مریخی کھوجی جتھے گردمہم : پریس ریلیز"۔] Marsrovers.jpl.nasa.gov۔ مارچ 5، 2004ء۔</ref> دسمبر [[2007ء]] وچ جدوں اسپرٹ نے الٹا سفر شروع کیتا تو اپنے نال پیچھے اک ناکارہ پہیے نوں وی کھچدا چلا گیا، پہیے نے مٹی دی اوپری تہ نوں کریدا تو سیلیکا توں لبریز سفید فرش دا ٹکڑا نکلا۔ سائنس دان سمجھتے نیں کہ ایہ لازمی طور اُتے دو وچوں اک طریقے توں بنا ہوۓگآ۔<ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/mer-20070521.html "ناسا دے مریخی جتھے گرد اسپرٹنے گیلے ماضی دے حیرت انگیز ثبوت وا کیتے"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130308054606/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/mer-20070521.html |date=2013-03-08 }} ناسا مئی 21، 2007ء۔</ref> پہلا طریقہ تو ایہ اے کہ گرم پانی دے چشمے دے رسوب اس وقت بنتے نیں جدوں پانی سیلیکا دا اک جگہ حل کردا اے تے دوسری جگہ لے جاندا اے (یعنی کہ چشماں دی صورت وچ)۔ دوسرا طریقہ ایہ اے کہ تیزابی بھاپ چٹاناں وچ موجود شگافاں توں نکل کر انہاں نوں معدنیات توں محروم کر دیتی اے تے پیچھے صرف سیلیکا باقی بچ جاندا اے۔<ref>برٹسٹر، گاں (دسمبر 10، 2007ء) [http://marsrovers.jpl.nasa.gov/newsroom/pressreleases/20071210a.html "مریخی جتھے گرد نے مریخ دے ماضی دے بھاپ دے ماحول دے ثبوتاں دی تفتیش دی"۔] پریس ریلیز۔ جیٹ پروپلشن لیبارٹری، پاساڈینا، کیلی فورنیا۔</ref> اسپرٹ جتھے گرد نے کولمبیا پہاڑی دے گوسف شہابی گڑھے وچ پانی دے ثبوت پائے نیں ۔ چٹاناں دے کلووس جماعت وچ موسسباور طیف پیما نے گو تھائٹ دا سراغ لایا<ref>کلنگل ہوفر، جی ؛ و ہور (2005ء)۔ قمری سیارہ۔ سائی۔(خلاصہ)۔ XXXVI: 2349۔</ref> جو صرف پانی دی موجودگی وچ ای بنتی اے۔<ref>شروڈر، سی ؛ و ہور (2005ء)۔ جیوفزیکل ریسرچ (خلاصہ) (یورپی جیو سائنسز یونین، جنرل اسسمبلی) 7: 10254۔</ref><ref>موریس، ایس ؛ و ہور " مریخی شہابی گڑھے گوسف اُتے موسبیئرچٹاناں، مٹی و دھول دی معدن شناسی:میداناں وچ کمزور طور اُتے بدلی ہوئی سنگ سیاہ تے کولمبیا پہاڑیاں دے اثر نفوز توں تبدیل شدہ سنگ سیاہ وچوں اسپرٹ دا سفر"۔ جے جیوفز۔ ریز: 111۔</ref><ref>منگ، ڈی ؛ میٹل فیلڈٹ، ڈی ڈبلیو؛ موریس، آر وی ؛ گولڈن، ڈی سی ؛ گلرٹ، آر ؛ ین، اے ؛ کلارک، بی سی ؛ اسکوئرس، ایس ڈبلیو؛ فررانڈ، ڈبلیو ایچ ؛ رف، ایس ڈبلیو؛ آر وڈسن، آر ای ؛ کلنگل ہوفر، جی ؛ مک سوین، ایچ وائی؛ روڈیونوف، ڈی ایس ؛ شروڈر، سی ؛ ڈی سوزا، پی اے ؛ وانگ، اے (2006ء) "مریخ دی کولمبیا پہاڑیاں وچ واقع گوسف شہابی گڑھے وچ عمل آب دار دے ارضی کیمیائی تے معدنیاتی اشارے"۔ جے جیوفز۔ ریز۔111 111: E02S12۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2006JGRE.۔111.2S12M 2006JGR E ۔111۔2S12M]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/2005JE002560 10۔1029/2005JE002560]۔</ref> اس دے علاوہ لوہا تکسیدی صورت وچ،<ref>بیل، جے، ایڈیشن (2008ء) "مریخی سطح "۔ کیمبرج یونیورسٹی پریس۔ آئی ایس بی این 978-0-521-86698-9۔</ref> کاربونیٹ توں لبریز چٹاناں وی ملی نیں جس دا مطلب ایہ دے سیارے دے علاقے کدی پانی دی میزبانی کر دے سن۔<ref>موریس، آر وی ؛ رف، ایس ڈبلیو؛ گلرٹ، آر ؛ منگ، ڈی ڈبلیو؛ آر وڈسن، آر ای ؛ کلارک، بی سی ؛ گولڈن، ڈی سی ؛ سیبا، دے ؛ کلنگل ہوفر، جی ؛ شروڈر، سی ؛ فلیسچر، آئی ؛ ین، اے ایس ؛ اسکوئرس، ایس ڈبلیو (جون 4، 2010ء) [http://www.sciencedaily.com/releases/2010/06/100603140959.htm "مریخ وچ کمیاب سطح توں نکلی ہوئی چٹاناں مل گئاں"]۔ سائنس (Sciencedaily.com) 329 (5990): 421–424۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010Sci.۔.329.۔421M 2010Sci۔۔۔329۔۔421M]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1189667 10۔1126/science۔1189667]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20522738 20522738]۔</ref><ref>موریس، رچرڈ وی ؛ رف، اسٹیون ڈبلیو؛ گلرٹ، رالف؛ منگ، ڈگلس ڈبلیو؛ آر وڈسن، ریمنڈ ای ؛ کلارک، بینٹن سی ؛ گولڈن، ڈی سی ؛ سیبا، کرسٹن؛ و ہور (جون 3، 2010ء) " اسپرٹ جتھے گردنے مریخ اُتے کاربونیٹ توں لبریز سطح توں ابھری ہوئی چٹاناں دی شناخت دی"۔ سائنس 329 (5990): 421–424۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010Sci.۔.329.۔421M 2010Sci۔۔۔329۔۔421M]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1189667 10۔1126/science۔1189667]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20522738 20522738]۔</ref> آپرچونیٹی جتھے گرد نوں اک ایسی جگہ اُتے بھیجیا گیا جتھے وڈی مقدار وچ مدار توں کچا لوہا دیکھیا گیا سی۔ کچا لوہا اکثر پانی توں بنتا اے۔ جتھے گرد نے حقیقت وچ پرتی چٹاناں تے سنگ مرمر جاں نیل بیری جداں کچے لوہے دے پتھر دیکھے۔ دوسری جگہ اپنے سفر دے دوران وچ آپرچونیٹی نے اینڈیورنس شہابی گڑھے وچ واقع برنس چوٹی وچ موجود ہوائی ٹیلے دے طبقات دی تفتیش دی۔ اس دے آپریٹراں نے نتیجہ اخذ کیتا کہ سطح توں انہاں نکلے ہوئے ابھاراں دی رکھوالی تے جوڑ کر رکھنے نوں اتھلے زیر زمین پانی دے بہاؤ نے بنایا اے۔ اپنے مسلسل کم کرنے دے برس آپرچونیٹی ہن وی ثبوت بھیج رہیا اے کہ مریخ اُتے موجود ایہ جگہ ماضی وچ مائع پانی توں گیلی رہی ہوگی۔<ref>[http://marsrovers.jpl.nasa.gov/newsroom/pressreleases/20040302a.html "آپرچونیٹی جتھے گرد نے میریڈیانی پلانم دے گیلے ہونے دے مضبوط شواہد حاصل کرلیے"]۔ اخذ کردہ جولائی 8، 2006ء۔</ref><ref>ہارووڈ، ولیم (جنوری 25، 2013ء)۔ [http://www.spaceflightnow.com/news/n1301/25opportunity/ "آپرچونیٹی جتھے گرد دے مریخ اُتے کم کر دے ہوئے دس برس"۔] اسپیس فلائٹ ناؤ ۔</ref> مریخی کھوجی جتھے گرد نے قدیمی پانی دے ماحول دے وی ثبوت حاصل کیتے نیں جو بوہت زیادہ تیزابی سن۔ حقیقت وچ آپرچونیٹی نے جو چیز زیادہ دریافت دی جاں ثبوت پائے نیں اوہ گندھک دے تیزاب دے نیں جو حیات دے لئی انتہائی اُتے آشوب کیمیا اے۔<ref>بینیزن، دے سی؛ لکلئیر، ڈی اے (2003ء) "جدید و قدیم شدید تیزابی نمک دے ذخائر:مریخی ماحول دی زمینی مماثلت؟"۔ Astrobiology 3 (3): 609–618۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2003AsBio.۔.3.۔609B 2003AsBio۔۔۔3۔۔609B]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1089/153110703322610690 10۔1089/153110703322610690]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14678669 14678669]۔</ref><ref>بینیزن، دے ؛ بووین، B (2006ء) "تیزابی نمک دی جھیل دے نظام نے مریخ دے ماضی دے ماحول دے بارے وچ تے حیات دی تلاش دے بارے وچ اشارے دتے نیں "۔ ایکارس 183 (1): 225–229۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2006Icar.۔183.۔225B 2006Icar۔۔183۔۔225B]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2006.02.018 10۔1016/j۔icarus۔2006۔02۔018]۔</ref> 17 مارچ 2013ء وچ ناسا نے اعلان کیتا کہ آپرچونیٹی نے مٹی دے ذخائر پائے نیں جو عام طور اُتے گیلے ماحول وچ بنتے نیں تے جو معتدل تیزابیت دے قریب نیں ۔ ایہ تلاش مزید ثبوت قدیمی گیلے ماحول دے بارے وچ دیتی اے جو ممکنہ طور اُتے حیات دے لئی ساز گار ہوگی۔ === مریخی پڑتال گر جتھے گرد === [[فائل:Springs in Vernal Crater.jpg|دائیں|thumb|ورنل شہابی گڑھے میں موجود ہائی رائز سے دیکھے جانے والے چشمے۔ ماضی کی حیات کے ثبوت کو تلاش کرنے کے لیے یہ چشموں والی جگہیں کافی اچھی ہیں کیونکہ گرم چشمے حیات کی شکل کے ثبوت لمبے عرصے تک محفوظ رکھ سکتے ہیں۔ محل وقوع اوکسیا پالس چو گوشہ ہے۔]] مریخی پڑتال گر جتھے گرد ہائی رائز آلے نے کئی تصویراں اتاراں جو اس بات دا عتیہ دیندے نیں کہ مریخ دے ماضی وچ پانی توں متعلق کافی شواہد موجود نیں ۔ اک اہم دریافت نے قدیمی گرم چشماں دا ثبوت پایا۔ اگر اس وچ خرد حیاتیات نے اپنا مسکن بنایا ہویا ہوۓگآ تو اس وچ حیاتیاتی نقش پا ضرور موجود ہون گے۔<ref>اوسٹرلو، ایم ایم؛ ہیملٹن، وی ای؛ بینڈ فیلڈ، جے ایل؛ گلوچ، ٹی ڈی؛ بالڈریج، اے ایم ؛ کرسچنسن، پی آر؛ ٹومابینی، ایل ایل؛ اینڈرسن، ایف ایس (2008ء) "مریخ دے جنوبی اُچے میداناں وچ کلورائڈ اُتے مشتمل مادّے"۔ سائنس 319 (5870): 1651–1654۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2008Sci.۔.319.1651O 2008Sci۔۔۔319۔1651O]۔doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1150690 10۔1126/science۔1150690]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18356522 18356522]۔</ref> 2010ء وچ اک تحقیق شایع ہوئی جس نے قوی ثبوت جاری رہنے والے رسوب ساز عمل دے ویلس مرینیر دے قریب دے علاقاں وچ فراہم کیتے۔ اوتھے اُتے موجود معدنیات دی اقسام پانی توں نسبت رکھتی نیں ۔ مزید براں چھوٹی شاخ دار نہراں دی زیادہ تعداد کافی وڈے پیمانے اُتے ہونے والے رسوبی عمل دا عتیہ دیتی اے۔ مریخ پرکئی جگہاں اُتے پائی جانے والی چٹاناں اکثر بطور پرتاں دے پائی جاتی نیں جن نوں پرت مطبق طبقہ کہندے نیں ۔<ref>گروٹزنگر، جے ؛ ملی کن، آر، ایڈیشن۔ (2012ء) "مریخ دے رسوب دی ارضیات"۔ ایس ای پی ایم ۔</ref> پرتاں کئی طریقاں توں بنتی نیں جس وچ آتش فشاناں، ہواؤں تے پانی دے ذرائع شامل نیں ۔<ref>[http://hirise.lpl.arizona.edu/?PSP_008437_1750 "ہائی رائز دے اعلیٰ معیار دے سائنسی تصاویری تجربات "] یونیورسٹی آف ایریزونا۔ اخذ کردہ دسمبر 19، 2010ء۔</ref> مریخ اُتے ہلکے رنگ دی چٹاناں آبیدہ معدنیات جداں کہ گندھک دا نمک تے مٹی توں نسبت رکھتی نیں ۔<ref>[http://themis.asu.edu/features/nilosyrtis "ہدف بنایا گیا علاقہ: نیلو سرٹس؟ مریخی مہم مشن ٹی ایچ ای ایم آئی ایس"۔] Themis.asu.edu۔ اخذ کردہ دسمبر 19، 2010ء۔</ref> [[فائل:Asimov Layers Close-up.JPG|thumb|ایسی موف شہابی گڑھے کے مغربی ڈھلوان پر موجود پرتیں۔ محل وقوع نواچس چو گوشہ ہے۔]] مدار گرد نے سائنس داناں نوں اس بات نوں تعین کرنے وچ مدد دی کہ مریخ دی سطح موٹی ہموار غلاف توں ڈھکی ہوئی اے جس نوں برف تے گرد دا آمیزہ سمجھیا جاندا اے۔<ref>میلن، ایم ٹی ؛ جیکوسکی، بی ایم ؛ پستاکو، ایس ای (1997ء) [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/97JE01346/ "مریخ اُتے استوائی سطحی برف دی استقامت"۔] جے جیوفز۔ ریز۔ (onlinelibrary.wiley.com)۔ 102(E8): 19357–19369۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1997JGR.۔.10219357M 1997JGR ۔۔10219357M]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1029/97JE01346 10۔1029/97JE01346]۔</ref><ref>آرف اسٹورم، جان ڈی (2012ء) [http://www.lpi.usra.edu/meetings/climatology2012/pdf/8001.pdf "مریخ اُتے استوائی برف دی چادراں دا مفروضاتی نمونہ"] جے "(پی ڈی ایف)۔ ارضیاتی سیاراں دا مماثل موسمیات۔ قمری و سیاروی انسٹی ٹیوٹ۔</ref> اتھلی زیر زمین دے نیچے برف دے غلاف نوں اکثر و بیشتر تبدیل ہونے والے موسم دی وجہ سمجھیا جاندا اے۔ مریخ دے مدار تے جھکاؤ وچ تبدیلی پانی دی برف دی تقسیم اُتے قطبی علاقاں توں لے کر نیچے ٹیکساس جتنے عرض البلد تک زبردست طریقے توں اثر انداز ہوسکتی اے۔ کچھ مخصوص ماحولیاتی تبدیلیاں دے دوران وچ پانی دے بخارات قطبی برف نوں چھڈ دیندے نیں تے کرۂ فضائی وچ داخل ہوجاندے نیں۔ پانی زمین اُتے کم عرض البلد پراس وقت واپس چلا جاندا اے جدوں برف دے ذخائر دھول دے نال نرمی توں ملتے نیں ۔ مریخ دا کرۂ فضائی باریک ذرّات دی کافی مقدار رکھتا اے۔ جدوں پانی دے بخارات ذرّات اُتے تکثیف ہُندے نیں تو اوہ پانی دے اضافی وزن توں نیچے گر جاندے نیں ۔ جدوں غلاف دے اوپری تہ اُتے موجود برف واپس کرۂ فضائی وچ جاتی اے، تو اوہ اپنے پیچھے دھول نوں چھڈ دیتی اے جو بقیہ برف دے لئی حاجز دا کم دیتی اے۔ [[2008ء]] وچ مریخی پڑتال گر مدار گرد وچ لگے اتھلے [[ریڈار]] توں دی جانے والی تحقیق نے قوی ثبوت گوشہ دار دھول تہ بند دے بارے وچ ہیلس پلانیشیا وچ دتے تے وسطی شمالی نصف عرض البلد وچ برفیلے تودے نیں جو چٹان دی پتلی تہ توں ڈھکے ہوئے نیں ۔ اس دے ریڈار نے انہاں گوشہ دار دھول تہ بنداں دے اُتے تے نیچے توں انعکاس دا کافی قوی سراغ لایا، مطلب ایہ کہ خالص پانی دی برف نے زیادہ تر حصّے نوں بنایا اے۔ گوشہ دار دھول تہ بنداں وچ پانی دی برف دی دریافت ظاہر کردتی اے کہ پانی نچلے عرض البلد دی سطح اُتے وی پایا جاندا اے۔ [[ستمبر]] [[2009ء]] وچ شایع ہونے والی تحقیق بتاتی اے کہ مریخ اُتے موجود کچھ نویں شہابی گڑھے خالص پانی دی برف نوں دکھاندے نیں۔<ref>برنی، شینی برگر؛ ڈنڈاس، کولن ایم ؛ کینیڈی، میگن آر ؛ میلن، مائیکل ٹی ؛ مک ایون، الفریڈ ایس ؛ کل، سیلبی سی ؛ ڈابر، انگرڈ جے ؛ شینی، ڈیوڈ ای ؛ سیلوس، کیمبرلی ڈی ؛ مرچی، اسکاٹ ایل ؛ کینٹر، بروس اے ؛ آر وڈسن، ریمنڈ ای ؛ ایڈگیٹ، کینتھ ایس ؛ روفر، اینڈریس؛ تھامس، نیکولس؛ ہریسن، تانیہ این ؛ پوشی اولوا، للیا وی ؛ سیلوس، فرینک پی (2009ء) "نویں تصادماں توں بنے شہابی گڑھاں وچ وسطی عرض البلد وچ موجود سطحی برف دی تقسیم"۔ سائنس 325(5948): 1674–1676۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2009Sci.۔.325.1674B 2009Sci۔۔۔325۔1674B]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1175307 10۔1126/science۔1175307]۔PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19779195 19779195]۔</ref> کچھ وقت دے بعد برف غائب ہوجاتی اے تے بخارات بن کر کرۂ فضائی وچ چلی جاتی اے۔ برف صرف چند فٹ گہری اے۔ برف دی تصدیق مریخی پڑتال گر مدار گرد وچ لگے ہوئے بھنچے ہوئے تصویری طیف پیما (کرزم) توں ہوئی سی۔<ref>[http://www.space.com/scienceastronomy/090924-mars-crater-ice.html "مریخی شہابی گڑھاں وچ موجود پانی دی برف ہوئی بے نقاب"۔] SPACE.com اخذ کردہ دسمبر 19، 2010ء۔</ref> === کیوریوسٹی جتھے گرد === [[فائل:PIA16156-Mars Curiosity Rover-Water-AncientStreambed.jpg|thumb|بائیں|ہوتاہ سطحی چٹان – ایک قدیمی بہاؤ کا فرش جس کو کیوریوسٹی جہاں گرد کی ٹیم نے دریافت کیا (14 ستمبر 2012ء) (قریب سے سہ جہتی نسخہ)]] [[فائل:PIA16189 fig1-Curiosity Rover-Rock Outcrops-Mars and Earth.jpg|thumb|مریخ پر سطحی چٹان – میدانی سیلابی بہاؤ کی گاد کا ڈھیر – جو اس بات کی طرف اشارہ کرتا ہے کہ پانی بہاؤ کے ساتھ شدت سے بہتا ہوگا۔]] اپنے جاری رہنے والے منصوباں دے دوران وچ ناسا دے کیوریوسٹی جتھے گرد نے مریخ اُتے واضح دریائی عمل توں بننے والی گاد نوں دریافت کیتا۔ اس قسم دے سطح توں اُتے دے ابھاراں وچ موجود گول پتھراں دے خصائص سابقہ زبردست دریائی بہاؤ دے بارے وچ بتاندے نیں ایہ بہاؤ ٹخنے تے کمر دی اونچائی دے درمیان وچ گہرے سن۔ ایہ چٹاناں الوویل فین نظام دے نیچے شہابی گڑھے توں اترتے ہوئے پائی گئی نیں جن نوں پہلے مدار توں شناخت کیتا گیا سی۔ 2012ء وچ [[اکتوبر]] دے مہینے وچ کیوریوسٹی نے مریخی مٹی دا پہلا ایکس رے انکسار تجزیہ کیتا۔ نتیجے توں کئی معدنیات بشمول فلسپار، پائیروکسین تے زبرجد دی موجودگی دا معلوم ہویا تے ایہ پتا لگیا کہ نمونے دی مریخی مٹی اسی طرح دی سی جداں کہ موسمی اثر توں بننے والی ہوائی آتش فشاں دی سنگ سیاہ دی مٹی۔ جس نمونے دا استعمال کیتا گیا سی اوہ سیاروی دھول دے طوفان توں تقسیم ہوئی تے مقامی باریک دھول سی۔ ہن تک کیوریوسٹی نے جن مادّوں دا تجزیہ کیتا اے انہاں دے نتیجے گیل شہابی گڑھے دے ذخیرے دے ابتدائی تصور توں اساں آہنگ نیں جس وچ انہاں نوں گیلی توں خشک ماحول دے دوران وچ درج کیتا گیا سی۔<ref>براؤن، ڈیوائینی (اکتوبر 30، 2012ء)۔ [http://www.nasa.gov/home/hqnews/2012/oct/HQ_12-383_Curiosity_CheMin.html "ناسا جتھے گرد دی مٹی اُتے پہلی تحقیق نے مریخی معدنیات دے نقش پا نوں تلاش کرنے وچ مدد دی"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160603091908/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2012/oct/HQ_12-383_Curiosity_CheMin.html |date=2016-06-03 }}۔ ناسا۔</ref> [[دسمبر]] [[2012ء]] وچ ناسا نے مطلع کیتا کہ کیوریوسٹی نے اپنا پہلا مفصل مٹی دا تجزیہ کیتا اے جس وچ پانی دے سالمات، [[گندھک]] تے [[کلورین]] دی موجودگی مریخی مٹی وچ ملی اے۔<ref>براؤن، ڈیوائینی ؛ ویبسٹر، گاں؛ جونز، نینسی نیل (دسمبر 3، 2012ء)۔ [http://mars.jpl.nasa.gov/msl/news/whatsnew/index.cfm?FuseAction=ShowNews&NewsID=1399 "ناساکے مریخی جتھے گرد نے پہلی مرتبہ پوری طرح مریخی مٹی دے نموناں دا تجزیہ کیتا "۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823211438/http://mars.jpl.nasa.gov/msl/news/whatsnew/index.cfm?FuseAction=ShowNews&NewsID=1399 |date=2016-08-23 }} ناسا۔</ref><ref>چانگ، کین (دسمبر 3، 2012ء)۔ [http://thelede.blogs.nytimes.com/2012/12/03/mars-rover-discovery-revealed "مریخی جتھے گرد دی دریافت منکشف"۔] نیو یارک ٹائمز۔</ref> مارچ 2013ء وچ ناسا نے آبیدہ معدنیات جداں کہ آبیدہ [[کیلشیئم]] دے ثبوت دی اطلاع کافی چٹانی نموناں وچ دی جس وچ ٹنٹینا چٹان تے سٹون انلئیر چٹان دے ٹوٹے ہوئے ٹکڑے جدونکہ جداں کہ وینس تے نوڈلیس دی دوسری چٹاناں جداں کہ نور چٹان تے ورنیکی چٹان وی شامل تھاں۔<ref>ویبسٹر، گاں؛ براؤن، ڈیوائینی (مارچ 18، 2013ء)۔ [http://mars.jpl.nasa.gov/msl/news/whatsnew/index.cfm?FuseAction=ShowNews&NewsID=1446 "کیوریوسٹی مریخی جتھے گرد نے پانی دی موجودگی دے واقعات دیکھے"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161219002610/http://mars.jpl.nasa.gov/msl/news/whatsnew/index.cfm?FuseAction=ShowNews&NewsID=1446 |date=2016-12-19 }}۔ ناسا۔</ref><ref>رینکن، پال (مارچ 19، 2013ء)۔ [http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-21340279 "کیوریوسٹی نے چٹاناں نوں توڑ کر حیرت انگیز سفید اندرون نوں منکشف کیتا"۔] بی بی سی</ref><ref>اسٹاف (مارچ 20، 2013ء) [http://now.msn.com/white-mars-rock-called-tintina-found-by-curiosity-rover "سرخ سیارے نے سفید چٹان حوالے دی تے سائنس دان انگشت بدنداں رہ گئے"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130323164757/http://now.msn.com/white-mars-rock-called-tintina-found-by-curiosity-rover |date=2013-03-23 }}۔ ایم ایس این۔</ref> جتھے گرد دے ڈین آلے نوں استعمال کر دے ہوئے تجزیہ توں 2 فٹ نیچے تک دی گہرائی وچ زیر زمین سطح دے نیچے موجود پانی دے ثبوت جس وچ پانی دی مقدار 4 فیصد تک دی سی، جتھے گرد دے براڈبری اترنے دی جگہ توں گلینلج میدان وچ واقع یلونائف ساحل دے علاقے وچ واپس جاندے ہوئے ملے نیں ۔ [[26 ستمبر]] 2013ء وچ ناسا دے سائنس داناں نے مطلع کیتا کہ مریخ دے کیوریوسٹی جتھے گرد نے کثیر کیمیائی طور اُتے بندھے ہوئے پانی (1.5 توں 3 فیصد تک) دا سراغ گیل شہابی گڑھے وچ واقع ایولس پالس دے راکنیسٹ علاقے توں حاصل کردہ مٹی دے نموناں وچ لایا اے۔<ref>لیبرمین، جوش (ستمبر 26، 2013ء)۔ [http://www.isciencetimes.com/articles/6131/20130926/mars-water-soil-nasa-curiosity-rover-martian.htm " مریخی پانی مل گیا:کیوریوسٹی جتھے گردنے مریخی مٹی وچ موجود آسانی توں قابل رسائی وافر مقدار نوں ظاہر کیتا"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170623005252/http://www.isciencetimes.com/articles/6131/20130926/mars-water-soil-nasa-curiosity-rover-martian.htm |date=2017-06-23 }} آئی سائنس ٹائمز۔</ref><ref>لیشن، ایل اے ؛ و ہور (ستمبر 27، 2013ء) [http://www.sciencemag.org/content/341/6153/1238937 " کیوریوسٹی جتھے گرد توں کیتے گئے مریخی سفوف دے طیران پزیر، اساں جا تے نامیاتی تجزیات "۔] سائنس 341 (6153): 1238937۔doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1238937 10۔1126/science۔1238937]۔</ref><ref>گروٹزنگر، جان (ستمبر 26، 2013ء) [http://www.sciencemag.org/content/341/6153/1475.full "خصوصی مسئلہ دا تعارف:مریخی جتھے گرد کیوریوسٹی توں کیتے گئے سطح دے مادّے دا تجزیہ"۔] سائنس 341 (6153): 1475۔Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2013Sci.۔.341.1475G 2013Sci۔۔۔341۔1475G]۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1244258 10۔1126/science۔1244258]۔</ref><ref>نیل -جونز، نینسی؛ زبرٹسکی، الزبتھ؛ ویبسٹر، گاں؛ مارشلے، میری (ستمبر 26، 2013ء)۔ [http://www.nasa.gov/content/goddard/curiositys-sam-instrument-finds-water-and-more-in-surface-sample/ "کیوریوسٹی دے ایس اے ایم آلے نے سطحی مٹی دے نمونے وچ پانی و ہور چیزاں نوں پایا"۔] ناسا۔</ref><ref>ویبسٹر، گاں؛ براؤن، ڈیوائینی (ستمبر 26، 2013ء)۔ [http://www.nasa.gov/mission_pages/msl/news/msl20130926.html " کیوریوسٹی دے اترنے دی جگہ اُتے متنوع قسم دی سائنس حاصل ہوئی"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190502194152/https://www.nasa.gov/mission_pages/msl/news/msl20130926.html |date=2019-05-02 }} ناسا۔</ref><ref>چانگ، کینتھ (اکتوبر 1، 2013ء)۔[http://www.nytimes.com/2013/10/01/science/space/hitting-pay-dirt-on-mars.html "مریخ اُتے ٹکر توں حاصل ہونے والی مٹی نے ادائیگی کردتی"۔] نیو یارک ٹائمز۔</ref> مزید براں ناسا نے دو اہم مٹی دی اقسام نوں دیکھیا۔ اک باریک دانے دار مافک قسم دی جدونکہ دوسری مقامی وڈے دانے دی فیلسک قسم دی اے۔<ref>میسلن، پی -وائی؛ و ہور (ستمبر 26، 2013ء) [http://www.sciencemag.org/content/341/6153/1238670.abstract "کیم کیم توں مشاہدہ کیتے گئے مریخ وچ واقع گیل شہابی گڑھے وچ مٹی دا تنوع تے آبیدگی"۔] سائنس 341 (6153): 1238670۔doi:10۔1126/science۔1238670۔</ref> مافک قسم مریخی مٹی دی دوسری مٹی تے مریخی دھول جیسی اے جوآبیدہ مٹی دے بے شکلی مرحلے توں تعلق رکھتی اے۔ پرکلورائٹ جس دی موجودگی حیات توں متعلق نامیاتی مادّوں دی موجودگی دا سراغ مشکل لگیا دیتی اے اس دا وی کیوریوسٹی جتھے گرد دے اترنے دی جگہ اُتے پایا گیا اے (تے اس نوں پہلے وی مزید فینکس خلائی گاڑی دے قطبی اترنے دی جگہ اُتے دیکھیا گیا اے) جس توں ایسا لگتا اے کہ ایہ "نمکیات سیاروی طور اُتے پھیلے ہوئے نیں "۔ ناسا نے ایہ وی اطلاع دی اے کہ جاک ایم چٹان جس دا سامنا کیوریوسٹی نے گلنیج ول جاندے ہوئے کیدا سی اک موگیرائٹ (سنگ سیاہ دی اک قسم) سی تے میدانی چٹاناں توں بوہت ملدا اے۔<ref>اسٹولپر، ای ایم ؛ بیکر، ایم بی ؛ نیو کومب، ایم ای ؛ شمڈت، ایم ای ؛ ٹریمین، اے ایچ ؛ کزن، اے ؛ ڈیار، ایم ڈی؛ فسک، ایم آر ؛ گلرٹ، آر ؛ کنگ، پی ایل ؛ لیشن، ایل ؛ موریس، ایس ؛ مک لینن، ایس ایم ؛ مینٹی، ایم ای ؛ پریٹ، جی؛ رولینڈ، ایس؛ سوٹر، وی؛ وائن، آر سی؛ ایم ایس ایل سائنس ٹیم (2013ء)۔ [http://www.sciencemag.org/content/341/6153/1239463 " جیک ایم دی پیٹرو کیمیا :اک مریخی موگیرائٹ"۔] سائنس (AAAS) 341(6153): 1239463۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1239463 10۔1126/science۔1239463]۔ اخذ کردہ ستمبر 28، 2013ء۔</ref> [[9 دسمبر]] [[2013ء]] وچ ناسا نے مطلع کیتا کہ سیارہ مریخ وچ ماضی وچ تازہ پانی دی جھیل سی (جو خرد حیات دے لئی قابل رہائش ماحول رکھ سکدی سی)۔ ایہ ثبوت کیوریوسٹی جتھے گرد توں کیتے گئے گیل شہابی گڑھے وچ موجود ماؤنٹ شارپ دے قریب ایولس پالس دے میدان دی تحقیق توں حاصل ہوئے۔ [[16 دسمبر]] [[2014ء]] وچ ناسا نے مطلع کیتا کہ اس نوں اک ایسا سراغ ملیا اے جس وچ سیارے مریخ دے کرۂ فضائی وچ موجود میتھین وچ غیر معمولی اضافہ تے فیر کمی ہوئی اے؛ مزید براں نامیاتی کیمیائی مادّوں دا سراغ وی کیوریوسٹی جتھے گرد توں چٹان وچ سوراخ کرنے توں حاصل ہونے والے سفوف وچ ملے نیں ۔ اس دے علاوہ ڈیوٹیریم دی ہائیڈروجن توں نسبت دی تحقیق وی ایہ بتاتی اے کہ مریخ دے گیل شہابی گڑھے وچ پانی دا زیادہ حصّہ قدیمی دور دے دوران وچ شہابی گڑھے وچ جھیل دی تہ بننے توں پہلے ای برباد ہو گیا، اس دے بعد پانی دی وڈی مقدار نے ضائع ہونا جاری رکھیا۔<ref>ویبسٹر، گاں؛ جونز، نینسی نیل ؛ براؤن، ڈیوائینی (دسمبر 16، 2014ء)۔ [http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-432 "ناسا جتھے گرد نے مریخ اُتے عامل تے قدیم نامیاتی کیمیائی عناصر پائے"۔] ناسا۔ اخذ کردہ دسمبر 16 ،2014ء۔</ref><ref>چانگ، کینتھ (دسمبر 16، 2014ء)۔ [http://www.nytimes.com/2014/12/17/science/a-new-clue-in-the-search-for-life-on-mars.html "اک عظیم لمحہ: جتھے گردنے ایسے سراغ پائے نیں جو حیات دے بارے وچ اشارے دیندے نیں "۔] نیو یارک ٹائمز۔ اخذ کردہ دسمبر 16، 2014ء۔</ref><ref>مہافی، پی آر ؛ و ہور (دسمبر 16، 2014ء) [http://www.sciencemag.org/content/early/2014/12/15/science.1260291 "مریخی ماحول: مریخ اُتے ہیس پیرین مٹی وچ موجود معدنیات اُتے ماحولیاتی ارتقا دے نقوش"۔] سائنس 347(6220): 412–414۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.1260291 10۔1126/science۔1260291]۔ اخذ کردہ دسمبر 16، 2014ء۔</ref> [[13 اپریل]] 2015ء وچ نیچر نے نمی تے سطح دے درجہ حرارت دے بارے کیوریوسٹی توں حاصل کردہ اعداد و شمار دی روشنی وچ اک تجزیہ شایع کیتا، جس وچ مائع نمکین پانی دے سالماں دے ثبوت نوں رات وچ [[مریخ]] دے زیر زمین سطح دے اوپری 5 سینٹی میٹر وچ دسیا۔ پانی دی سرگرمی تے درجہ حرارت انہاں شرطاں توں کہاں کم رہیا اے جو چٹانی خرد حیاتیات دے نظام استحالہ دے لئی ضروری ہُندا اے۔<ref>مارٹن ٹورس، ایف جویر؛ زورزانو، ماریا پاز؛ویلنٹائن سیرانو، پٹریشیا؛ ہری، ایری ماٹی؛ جینزر، ماریا (اپریل 13، 2015ء)۔[http://www.nature.com/ngeo/journal/vaop/ncurrent/full/ngeo2412.html "مریخ وچ واقع گیل شہابی گڑھے وچ چلتے ہوئے مائع پانی تے پانی دی سرگرمی"۔] نیچر جیو سائنس 8: 357–361۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1038/ngeo2412 10۔1038/ngeo2412]۔ اخذ کردہ اپریل 14 ،2015ء۔</ref><ref>رینکن، پال (اپریل 13، 2015ء)۔[http://www.bbc.com/news/science-environment-32287609 "مریخ اُتے مائع پانی دے شواہد پائے گئے"۔] بی بی سی نیوز۔ اخذ کردہ اپریل 15، 2015ء۔</ref> [[8 اکتوبر]] 2015ء نوں ناسا نے تصدیق دی کہ جھیلاں تے بہتی ہوئی تیاں گیل شہابی گڑھے وچ اج توں لگ بھگ 3 ارب 30 کروڑ توں لے کر 3 ارب 80 کروڑ برساں دے درمیان وچ وجود رکھتی تھاں تے انہاں نے ماؤنٹ شارپ دی نچلی تہاں نوں رسوبی گاد بھیج کر بنایا اے۔<ref>کیلون، وہائٹنی (اکتوبر 8، 2015ء)۔ [http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=4734 "ناسا دی کیوریوسٹی جتھے گرد ٹیم نے مریخ اُتے قدیمی جھیلاں دی تصدیق دی"۔] ناسا۔ اخذ کردہ اکتوبر 9، 2015ء۔</ref><ref>گروٹزنگر، جے پی؛ و ہور (اکتوبر 9، 2015ء) [http://www.sciencemag.org/content/350/6257/aac7575 " مریخ وچ واقع گیل شہابی گڑھے وچ موجود جھیل دی تحویل، کھدائی تے قدیم ماحول شناسی"۔] سائنس (journal) 350 (6257)۔doi:[https://dx.doi.org/10.1126/science.aac7575 10۔1126/science۔aac7575]۔ اخذ کردہ اکتوبر 9، 2015ء۔</ref> == مورتاں == === دریائی وادیاں تے مخرج نہراں === <gallery> File:Kasei Valles topolabled.JPG|شمالی کیسی ویلس کے قریب کے علاقے کیسی ویلس، بہرام ویلس، ودرا ویلس، مومی ویلس اور ماجا ویلس کے درمیان میں تعلق کو بتاتے ہیں۔ محل وقوع لونا پالس چو گوشہ ہے۔ File:Branched Channels from Viking.jpg|تھومیشیا چو گوشے میں شاخ دار نہریں File:Dissected Channels, as seen by Viking.jpg|مدار سے وائکنگ سے دیکھی گئی شاخ دار نہریں اس بات کا قوی ثبوت دیتی ہیں کہ مریخ کے ماضی میں بارش ہوتی تھی۔ محل و وقوع مارگراٹیفر سائی نس چو گوشہ ہے۔ File:Semeykin Crater Drainage.jpg|سیمیکن شہابی گڑھے میں پیچیدہ نالیوں کا نظام۔ محل وقوع اسیمینس لاکس چو گوشہ ہے۔ File:Ius Channels.jpg|لوس گھاٹی کے کناروں کے قریب نہریں۔ ان کے نمونے اور تعداد پانی کے ماخذ کے بارے میں رسوبی عمل کے بارے میں اشارے دیتے ہیں۔ محل وقوع کوپریٹس چو گوشہ ہے۔ File:Ravi Vallis.jpg|راوی ویلس ممکنہ طور پر اس وقت بنی ہو گی جب تباہ کن سیلاب زمین سے نکلتے ہوں گے۔ محل وقوع مارگریٹیفر سائی نس چو گوشہ ہے۔ File:Viking Teardrop Islands.jpg|وائکنگ مدار گرد سے دیکھا جانے والا آنسو کی شکل کا جزیرہ جو ماجا ویلس سے آنے والے سیلابی پانی کی وجہ سے بنا ہے۔ محل وقوع اوکسیا پالس چو گوشہ ہے۔ File:Phoenix horizon view.jpg|مریخ کے شمالی قطب کے قریب چپٹے میدان کثیر الاضلاع نمونے دکھاتے ہوئے۔ File:Patternedground.JPG|مریخ کے 45 درجے شمال میں نمونے دار میدان۔ File:Rootless Cones.jpg|مریخ پر یہ حلقے شاید بھاپ سے پیدا ہونے والی پرت کی حرکت کی وجہ سے بنے ہوں گے۔ یہ بھاپ تب پیدا ہوئی ہوگی جب لاوا پانی کی برف سے متعامل ہوا ہوگا۔ </gallery> === نالیاں === <gallery> File:Crater wall inside Mariner Crater.JPG|مرینیر شہابی گڑھے کے اندر شہابی گڑھے کی دیوار میں نالیوں کی ایک بڑی جماعت File:Kaiser Gullies.JPG|کیسر شہابی گڑھے کی ایک دیوار میں نالیاں۔ نالیاں عام طور پر شہابی گڑھے کی ایک دیوار میں پائی جاتی ہیں۔ محل وقوع نواچس چو گوشہ ہے۔ File:ESP 020012gulliescropped.jpg|نیوٹن شہابی گڑھے کے قریب نالیاں۔ محل وقوع فیتھونٹس چو گوشہ ہے۔ File:Gullies near Newton Crater.jpg|نیوٹن شہابی گڑھے کے قریب نالیاں۔ File:Evidence for Recent Liquid Water on Mars - GPN-2000-001432.jpg|گورگونم کیوس کے قریب نالیاں۔ File:Evidence for Recent Liquid Water on Mars (9464668405).jpg|نواچس میدان کے قریب نالیاں۔ </gallery> === برفیلے تودے === <gallery> Image:Evidence of [[Glaciers]] in Fretted terrain.JPG|The arrow in the left picture points to a possible valley carved by a glacier. The image on the right shows the valley greatly enlarged in a Mars Global Surveyor image. File:Wide view of glacier showing image field.JPG|وادی کے نیچے حرکت کرتا ہوا برفانی تودہ جو بعد میں میدان میں پھیل گیا۔ محل وقوع اسلیمینس لاکس چو گوشہ ہے۔ File:ESP 020319flowsclose-up.jpg|یہ برفیلے تودے کا بچا ہوا ثلجی ملبہ ہے۔ حجم کے لحاظ سے ڈبہ فٹ بال کے میدان کے حجم کے برابر ہے۔ محل وقوع ہیلس چو گوشہ ہے۔ File:Lobate feature with hiwish.JPG|ریڈار سے کی جانے والی تحقیق بتاتی ہے کہ برفیلے تودے زیادہ تر خالص پانی کی برف سے بنے ہیں۔ یہ دائیں جانب حرکت کر رہا ہے۔ محل وقوع اسلیمینس لاکس چو گوشہ ہے۔ File:Tongue Glacier.JPG|زبان کی شکل کا برفیلا تودہ۔ محل وقوع ہیلس چو گوشہ ہے۔ </gallery> === سطح اُتے موجود برف === <gallery> File:Ice exposed by impact.jpg|سفید حصّہ پانی کی برف ہے جو ٹکر کے نتیجے میں نکل آئی ہے۔ محل وقوع سیبرینیہ چو گوشہ ہے۔ </gallery> === قدیمی جھیلاں === <gallery> Image:PIA19080-MarsRoverCuriosity-AncientGaleLake-Simulated-20141208.jpg| مریخ کے گیل شہابی گڑھے کو قدیمی جھیلوں نے بھر دیا ہو گا (نقل کردہ منظر) File:PIA17596-MarsCuriosityRover-AncientLake-20131209.jpg|گیل شہابی گڑھے میں واقع ایلوس پالس پر قدیمی جھیل - ممکنہ حجم (9 دسمبر 2013ء) </gallery> == ہور ویکھو == {{آغاز کالم|}} * [[مریخ دا کرۂ فضائی#پانی]] * [[مریخ دی آب و ہوا]] * [[مریخ دی آباد کاری]] * [[نظام شمسی دے چٹانی سیاریاں اُتے پانی]] * [[خلائی مخلوق|ماورائےارض حیات]] * [[ماورائے ارض مائع پانی]] {{قطع کالم|}} * [[مریخ اُتے برف دے تودے]] * [[مریخ اُتے زیر زمین پانی]] * [[جیزیرو شہابی گڑھا]] * [[مریخ اُتے جھیلاں]] * [[مریخ اُتے حیات]] {{قطع کالم|}} * [[مریخ تے مائیات]] * [[مریخ اُتے موجود چٹاناں دی لسٹ]] * [[گوشہ دار دھول تہ بند]] * [[خول نما مقامی جغرافیہ]] * [[عزوبی لینڈن موراوا]] * [[ویلس]] {{قطع کالم|}} * [[مریخ اُتے موجود چوگوشیاں دی لسٹ]] * [[مریخ اُتے سوتےآں توں نکلنے والا پانی]] * [[مریخی ایکسپرس تے سائنسی دریافتاں تے اہم واقعے]] * [[مریخی سیاروی مساحت کنندہ تے مریخ اُتے پانی دی برف دی دریافت]] * [[مریخی تفتیش کار جہاں گرد مہم توں حاصل ہونے والی سائنسی اطلاعات]] * [[پانی دے بخارات تے ماورائے ارض پانی دے بخارات]] {{اختتام کالم|}} == حوالے == {{حوالے|2}} == فہرست نگاری == * بوائیس، جوزف، ایم (2008ء)۔ اسمتھ سونیین دی مریخ دی کتاب ؛ کونیکی اینڈ کونیکی:اولڈ سیبروک، سی ٹی، آئی ایس بی این 978-1-58834-074-0 * کار، مائیکل، ایچ(1996ء)۔ مریخ اُتے پانی ؛ آکسفورڈ یونیورسٹی پریس: نیو یارک، آئی ایس بی این 0-19-509938-9۔ * کار، مائیکل، ایچ (2006ء) مریخ دی سطح ؛ کیمبرج یونیورسٹی پریس: کیمبرج، یو دے، آئی ایس بی این 978-0-521-87201-0۔ * ہارٹمین، ولیم، دے (2003ء) مریخ دے مسافر دی رہنما: سرخ سیارے دی پرسرار زمین۔ ؛ ورک مین: نیو یارک، آئی ایس بی این 0-7611-2606-6۔ * ہینلن، مائیکل(2004ء) حقیقی مریخ :اسپرٹ، آپرچونیٹی،مریخی ایکسپریس تے سرخ سیارے نوں کھوجنے دی جستجو ؛ کانسٹیبل: لندن، آئی ایس بی این 1-84119-637-1۔ * کارجیل، جیفری، ایس(2004ء) مریخ: اک گرم و مرطوب سیارہ۔ ؛ اسپرنگر پرایکسس : لندن، آئی ایس بی این 1-85233-568-8۔ * مورٹن، اولیور (2003ء) مریخ دی نقشہ سازی: سائنس، تخیل تے جتھے دی پیدائش؛ پیکاڈور: نیو یارک، آئی ایس بی این 0-312-42261-X۔ * شیہان، ولیم(1996ء) سیارہ مریخ: مشاہدات و دریافتاں دی تریخ۔ ؛ یونیورسٹی آف ایریزونا پریس: ٹکسن، اے زی، آئی ایس بی این 0-8165-1640-5۔ * وائکنگ جتھے گرد دی تصویر لینے والی ٹیم(1980ء)۔ وائکنگ جتھے گرد دے مریخی نظارے، سی آر۔ اسپٹزر،ایڈیشن۔؛ ناسا ایس پی-441: واشنگٹن ڈی سی == باہرلےجوڑ == * [http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2012/27sep_streambed/ ناسا - کیوریوسٹی جتھے گرد نے قدیمی جھیل دی تہاں دے شواہد پائے۔ ستمبر 2012ء] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191101214809/https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2012/27sep_streambed/ |date=2019-11-01 }} * [http://marsoweb.nas.nasa.gov/HiRISE/hirise_images/ تصویراں - مریخ اُتے پانی دا نشان (ہائی رائز)] * [http://www.youtube.com/watch?v=HQKnDdB36zY ویڈیو (02:01) - مریخ اُتے مائع بہتا ہویا پانی دریافت ہویا - اگست 2011ء۔] * [http://www.youtube.com/watch?v=Jr1Xu2i-Uc0 ویڈیو (04:32) - شواہد: مریخ اُتے پانی شدید طریقے توں بہا - ستمبر 2012ء۔] * [https://www.youtube.com/watch?v=WH8kHncLZwM ویڈیو (03:56) - مریخ دے قدیم سمندر دی پیمائش - مارچ 2015ء۔] [[گٹھ:مریخ اُتے پانی]] [[گٹھ:خارج ارضی پانی]] [[گٹھ:مریخ]] n7idtpmeoy1at0rt4l2hsex9vs4qzs0 0 80715 707145 539767 2026-05-18T16:36:31Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707145 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |honorific_prefix=|name=للیشوری|honorific_suffix=|native_name=लल्लेश्वरी, {{nq|لل دید}}|native_name_lang=sa|image=<!-- just the name, without the File: or Image: prefix or enclosing [[قوسین]] -->|image_size=|alt=|caption=|birth_date=1320|birth_place=Pandrethan, [[کشمیر]]|death_date=1384|death_cause=|other_names=للہ، لل دید، لل دِیدِی|known_for=[[Vatsun]] poetry|notable_works=|style=|footnotes=}}'''للہ عارفہ''' (پیدائش: [[1320ء]] یا [[1335ء]]<ref>طالب الہاشمی: اسلام د‏‏ی تریخ د‏‏ی چار سو باکمال خواتین، ص 323، مطبوعہ [[لاہور]]، [[1992ء]]۔</ref> – وفات: [[1392ء]] یا [[1379ء]]<ref>طالب الہاشمی: اسلام د‏‏ی تریخ د‏‏ی چار سو باکمال خواتین، ص 325، مطبوعہ [[لاہور]]، [[1992ء]]۔</ref>) اٹھويں صدی ہجری وچ [[کشمیر|وادی کشمیر]]<nowiki/>کی اک عجیب و غریب شخصیت نيں۔ == ناں دا تنازع == ہندو کہندے نيں کہ ایہ خاتون ہندو سن تے انہاں دا ناں للہ ایشوری یا للہ دید سی ۔ مسلما‏ن کہندے نيں کہ مسلما‏ن سن انہاں نے اسلام قبول ک‏ر ليا سی ۔ کشمیر دے مسلما‏ن انہاں نو‏‏ں للہ عارفہ تے احتراماً للہ ماجہ”لل ماجی” کہندے نيں۔ (“لل ماجی” دا مطلب اے ”بزرگ خاتون”)صوفیائے کشمیر دے تذکراں وچ انہاں نو‏‏ں مسلم [[اولیاء اللہ]] وچ شمار کیندا گیا اے عام طور اُتے لل ہی دے ناں تو‏ں مشہور نيں جو [[کشمیری زبان]] وچ پیار دا لفظ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ == ولادت == کشمیر د‏‏ی ایہ عظیم صوفیہ خاتون 1330ء نو‏‏ں [[سری نگر]] تو‏ں تن میل ''دوریا ندرھُن'' پنڈ وچ پیدا ہوئی۔ == برہمن نال شادی == للہ عارفہ ستاراں برس کيت‏یاں سن کہ انہاں د‏‏ی شادی اک ہندو برہمن تو‏ں کر دتی گئی اوہ جاہل تے اجڈ سی ۔ آپ دا ظالم شوہر نہ صرف خود آپ نو‏‏ں ماردا پیٹتا بلکہ آپ د‏‏ی ساس وی آپ اُتے بے پناہ ظلم کردتی سی۔ ایہ سلسلہ جدو‏ں حد تو‏ں گزر گیا تاں للہ عارفہ خاتون حالت دیوانگی وچ ویراناں د‏‏ی طرف نکل گئی۔ == معرفت و سلوک == وہ صوفیاں، سادھوواں تے رشیاں د‏‏ی محفلاں وچ بیٹھ کر معرفت تے شعور و آگہی د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے لگی۔ رفتہ رفتہ للہ عارفہ سلوک د‏‏ی راہ وچ اِنّی بے خود ہوئے گئی کہ اس نے دیوانگی دے عالم وچ معرفت و حکمت دیاں گلاں کرنی شروع کر دیؤ مشہور [[ولی اللہ]] سید سمنانی تانی جدو‏ں کشمیر وچ آئے تاں للہ عارفہ انہاں دے دست حق پرست اُتے مسلما‏ن ہوئے گئياں تے فیر انہاں دے حلقہ ارادت وچ داخل ہوئے ک‏ے وقت دا بیشتر حصہ عبادت الٰہی وچ گزار دتا۔ == شاعری == تے صوفیانہ اشعار کہنے لگی جنہاں نو‏ں لوک یاد کر لیندے۔ للہ عارفہ نے انسان دوستی دا فلسفہ پیش کیندا۔ اوہ اخوت، مساوات تے عدل و انصاف د‏‏ی پیروکار سی۔ للہ عارفہ خاتون کشمیری بولی د‏‏ی پہلی صوفی شاعرہ ا‏‏ے۔ اس دا کلام حکمت و معرفت دا خزینہ ا‏‏ے۔ == وفات == للہ عارفہ د‏‏ی وفات دا واقعہ وی وڈا ایمان افروز اے کہ اس د‏ی وفات اُتے ہندو اسنو‏ں جلیانا چاہندے سن تے مسلما‏ن دفن کرنا چاہندے سن ۔ لیکن جدو‏ں چادر ہٹائی گئی تاں اوتھ‏ے پھُلاں دے سوا کچھ نہ سی ۔ تریخ وچ اس امر دا کوئی ثبوت نئيں کہ للہ عارفہ خاتون کتھے گئی تے کتھے دفن ا‏‏ے۔ (حوالہ جموں‏ کشمیر باب آف نالج صفہ)<ref>[http://www.tajziat.com/quaterly/issue/2009/04/detail.php?category=taj&id=11 سہ ماہی تجزیات اسلام آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241202214254/http://www.tajziat.com/quaterly/issue/2009/04/detail.php?category=taj&id=11 |date=2024-12-02 }}</ref><ref>اک سو اک اولیاء اللہ خواتین،مصنف : خواجہ شمس الدین عظیمی صفحہ نمبر 271 تا 275</ref> == حوالے == {{حوالہ جات}}{{Authority control}} [[گٹھ:1320 دے جم]] [[گٹھ:1392 دیاں موتاں]] [[گٹھ:اولیاء کشمیر]] [[گٹھ:بھارتی شاعرات]] [[گٹھ:چودہويں صدی دے ہندوستانی مصنفاں]] [[گٹھ:کشمیری شخصیتاں]] [[گٹھ:کشمیری شاعر]] [[گٹھ:کشمیری شیوی شخصیتاں]] [[گٹھ:ہندو سنت]] [[گٹھ:ہندو شاعر]] [[گٹھ:چودہويں صدی دے ہندوستانی شاعر]] 72h3m7fefqpffvtoi0eevxn0b81yj9h 0 82781 707164 641034 2026-05-19T03:39:32Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707164 wikitext text/x-wiki {{Infobox religion | image = | alt = | caption = ڈنکن، ڈنکن مذہب دا دیوت‏ا | abbreviation = | orientation = | scripture = ڈنکا پُران | temples = }} '''ڈنکن دھرم'''، '''ڈنکوازم''' یا '''ڈنکن مت''' اک مذہب تے سماجی تحریک اے جو سماجی نیٹ ورکس اُتے ابھر کر سامنے آئی تے پھیل گئی۔<ref name="twsNIE1" /> ایہ تحریک بھارتی ریاست [[کیرالہ]] دے چند خود مختار رفاہی ادارےآں د‏‏ی طرف تو‏ں شروع کيتی گئی۔اگرچہ اس مذہب دے پیروکاراں دا دعوی اے کہ ایہ اک حقیقی مذہب اے، اُتے میڈیا اُتے اسنو‏ں اک مزاحیہ چربہ (parody) مذہب کہیا گیا۔ == تریخ == بھارتی اخبار [[انڈیا ٹوڈے]] دے مطابق<ref name="twsNIE1" /> اس مذہب د‏‏ی بنیاد سنہ 2008ء وچ کیرالہ دے اک اقلیت پسند گروہ نے رکھی جس دا محرک مذہب وچ اندھے اعتقاد دا رد سی۔<ref name="twsIT1">{{cite web | author= KC Archana | date= 5 اپریل 2016 | publisher= انڈیا ٹوڈے | url= http://indiatoday.intoday.in/story/dinkoism-kerala-mock-religion-superhero-mouse/1/635438.html | title= What is Dinkoism? Why are many Keralites worshipping a superhero mouse? | accessdate= 14 اپریل 2016 | quote= ...Dinkoism, a mock religion established by a group of rationalists in Kerela in 2008, aims to ridicule the absurdity of blind religious faith. … The Dinkoists worship a fictional mouse called Dinkan, … | archiveurl= https://web.archive.org/web/20190107003942/https://www.indiatoday.in/fyi/story/dinkoism-kerala-mock-religion-superhero-mouse-316378-2016-04-05 | archivedate= 2019-01-07 | dead-url= no }}</ref> اس گروہ نے سیاسی طور اُتے متحرک ہونے دا فیصلہ کیتا۔ <ref name="twsDC1" /> اک دوسرے بھارتی اخبار نیو انڈین ایکسپریس دے مطابق ڈنکن دھرم [[فیس بک]] دے ذریعے اپنے پیروکار ودھیا رہیا ا‏‏ے۔<ref name="twsNIE1" /> بی بی سی نے سنہ 2016ء وچ ڈنکن دھرم نو‏‏ں سوشل میڈیا دے ذریعے پھیلدی اک ملحدانہ تحریک کہیا سی۔<ref>BBC, 11 اپریل 2016, BBC Trending, [https://www.bbc.com/news/blogs-trending-36001999 The mouse messiah bringing salvation to India's atheists]، اخذ کردہ بتریخ اگست 12، 2016ء</ref> == نوعیت و عقائد == اس دھرم وچ کِس‏ے کامک کتاب دے اک کردار ڈنکن د‏‏ی پوجا اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔<ref name="twsDC12">{{cite web | date= 21 مارچ 2016 | publisher= دکن کرونیکل | url= http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/210316/they-gather-in-the-name-of-great-dinkan.html | title= They gather in the name of great ‘Dinkan’: Dinkoists throng Kozhikode to show strength of new ‘religion’. | accessdate= 14 اپریل 2016 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20190107003949/https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/210316/they-gather-in-the-name-of-great-dinkan.html%0a | archivedate= 2019-01-07 | dead-url= no }}</ref> تے ڈنکن دھرم دے پیروکار اس کردار نو‏‏ں اک سپر ہیرو چوہا دے طور اُتے سراہندے ني‏‏‏‏ں۔ ڈنکن دا ایہ کردار اک متروک [[ملیالم زبان]] دے بچےآں دے میگزین بلمناگولم وچ 1983 نو‏‏ں ظاہر ہويا سی تے اس کہانی وچ اسنو‏ں مذہب د‏‏ی اندھی تقلید تے خامیاں د‏‏ی نشان دہی دا دیوت‏ا منیا گیا سی۔<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/blogs-trending-36001999|title=The mouse messiah bringing salvation to India's atheists|publisher=بی بی سی نیوز|date=11 اپریل 2016|accessdate=11 اپریل 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107003932/https://www.bbc.co.uk/news/blogs-trending-36001999|archivedate=2019-01-07}}</ref><ref name="twsTimesOfIndia1">{{cite web | author= ٹی این این | date= 12 مارچ 2016 | publisher= ٹائمز آف انڈیا | url= http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Dinkoists-seek-minority-status/articleshow/51488716.cms?from=mdr | title= Fans of Mallu comic superhero seek 'minority' tag | accessdate= 14 اپریل 2016 | quote= ...The Dinkoists are a group of people that challenge superstition and religious orthodoxy … popular in social media … Dinkan is a comic superhero mouse, who first appeared in 1983 in a now-defunct Malayalam children's magazine `Balamangalam'.... | archive-url= https://web.archive.org/web/20190107003950/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Dinkoists-seek-minority-status/articleshow/51488716.cms?from=mdr%0A | archive-date= 7 January 2019 | dead-url= no }}</ref> == تقریبات تے احتجاج == ڈنکن دھرم دا نظریہ سوشل میڈیا دے ذریعے پھیلا لیکن تحریک نے کچھ احتجاجی تقریبات دا وی انعقاد کیتا۔ 30 جنوری 2016ء نو‏‏ں ڈنکن دھرم دے پیروکاراں نے مُوشی دا سینا (چوہے د‏‏ی فوج) دے ناں تو‏ں معروف اداکار دلیپ دے ریستوران دھی پتو دے باہر، دلیپ د‏‏ی اک آنے والی فلم پروفیسر ڈنکن دے خلاف مظاہرہ کیہ انہاں دا کہنا سی کہ اس فلم تو‏ں انہاں دے مذہبی جذبات مجروح ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح دے مظاہرے ہور ملکاں وچ وی کیتے گئے۔<ref>[http://www.onlookersmedia.in/latestnews/protest-upcoming-dileep-film-named-professor-dinkan Protest against upcoming Dileep film named Professor Dinkan<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210526121113/http://www.onlookersmedia.in/latestnews/protest-upcoming-dileep-film-named-professor-dinkan |date=2021-05-26 }}</ref><ref name="twsTH1">{{cite web | date= 7 فروری 2016 | publisher= دتی ہندو | url= http://www.thehindu.com/news/national/kerala/time-to-look-into-dinkans-ire/article8205071.ece | title= Time to look into Dinkan’s ire: A mock protest against a Dileep film takes a potshot at religious groups | accessdate= 14 اپریل 2016 | quote= ...So, it was refreshing to see a group under the banner of the fake religion called ‘Dinkoism’ holding a mock protest in front of actor Dileep’s restaurant in Kochi this past week, over his new film ‘Professor Dinkan.’ The idea of such a religion was floated online sometime ago as a way to take gentle pot-shots at various religious groups that takes offence at the drop of a hat.... | archiveurl= https://web.archive.org/web/20190107003930/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/time-to-look-into-dinkans-ire/article8205071.ece%0A | archivedate= 2019-01-07 | dead-url= no }}</ref> اس تو‏ں پہلے ڈنکن دھرم اس وقت خبراں وچ آیا جدو‏ں اک غیر ملکی ڈنکوئسٹ نے [[کیلی فورنیا]] وچ ڈنکن دھرم تو‏ں اپنی چاہت دے اظہار وچ اپنی کار دے لئی جو رجسٹریشن پلیٹ حاصل کيتی اس اُتے ڈنکن کھدا ہويا سی۔<ref>[http://www.marunadanmalayali.com/scitech/cyber-space/dinkan-car-license-plates-i-got-a-special-license-plate-in-the-name-of-my-god-36456 "Dinkan" car license plates – I got a special license plate in the name of my God, | കാലിഫോർണിയയിലെ മലയാളിക്കു ഡിങ്കന്റെ നാമത്തിൽ നമ്പർ പ്ലേറ്റ്; ഡിങ്ക ഭഗവാനു സ്തുതി പാടി സോഷ്...<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> جے دیویکا نے 2016ء وچ ڈنکن دھرم دے نظریے اُتے اک مقالہ لکھیا سی۔<ref>{{cite web|author1=جے دیویکا|title=If You Can’t Beat Them, Join ’em – Or, Ente Dinkeswara!|url=http://kafila.org/2016/02/08/if-you-cant-beat-them-join-em-or-ente-dinkeswara/|website=Kafila.org|accessdate=11 فروری 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209093500/http://kafila.org/2016/02/08/if-you-cant-beat-them-join-em-or-ente-dinkeswara/|archivedate=9 فروری 2016}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:بھارت وچ مذہب]] [[گٹھ:دھرمی ادیان]] [[گٹھ:بھارت]] esyzlpg9ck94gypvl8wimfcmzcavlgy 0 88069 707161 700963 2026-05-19T02:28:33Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707161 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات قومی فوج|name=Peshmerga|reserve=|available_f=|fit=|fit_f=|reaching=(disputed, see [[Peshmerga#Structure|Structure]])|reaching_f=|active=|ranked=|deployed=<!-- Financial -->|manpower_age=|amount=|percent_GDP=<!-- Industrial -->|domestic_suppliers=|foreign_suppliers={{Collapsible list |{{flag|Albania}}<ref name="jcpa">{{cite news |title=The Status of Western Military Aid to Kurdish Peshmerga Forces |url=http://jcpa.org/article/the-status-of-western-military-aid-to-kurdish-peshmerga-forces/ |accessdate=3 July 2019 |work=Jerusalem Center for Public Affairs}}</ref><br />{{flag|Australia}}<ref name="australia">{{cite news |last1=Pollard |first1=Ruth |title=Australian-supplied weapons have reached the Kurdish frontline |url=https://www.smh.com.au/world/australiansupplied-weapons-have-reached-the-kurdish-frontline-20140911-10ffla.html |accessdate=3 July 2019 |work=The Sydney Morning Herald |date=11 September 2014 |language=en}}</ref><br />{{flag|Austria}}<ref>{{cite news |title=Austria to provide Peshmerga with medical support |url=http://poland.gov.krd/austria-to-provide-peshmerga-with-medical-support/ |accessdate=26 July 2019 |archivedate=26 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190726173137/http://poland.gov.krd/austria-to-provide-peshmerga-with-medical-support/ }}</ref><br />{{flag|Belgium}}<ref name="belgium">{{cite news |title=L'aide belge aux Peshmergas est prête à partir vers l'Irak |url=https://www.rtbf.be/info/belgique/detail_l-aide-belge-aux-peshmergas-est-prete-a-partir-vers-l-irak?id=9222692 |accessdate=3 July 2019 |work=RTBF Info |date=24 February 2016 |language=fr |archivedate=1 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001200644/https://www.rtbf.be/info/belgique/detail_l-aide-belge-aux-peshmergas-est-prete-a-partir-vers-l-irak?id=9222692 }}</ref><br />{{flag|Bulgaria}}<ref>{{cite news |title=България е изпратила на кюрдите в Ирак автомати и патрони за 6 млн. лева |url=https://www.mediapool.bg/bulgaria-e-izpratila-na-kyurdite-v-irak-avtomati-i-patroni-za-6-mln-leva-news225406.html |accessdate=3 July 2019 |work=Mediapool.bg |date=30 September 2014 |language=bg-BG}}</ref><br />{{flag|Canada}}<ref name="jcpa" /><br />{{flag|Croatia}}<ref name="jcpa" /><br />{{flag|Cyprus}}<ref name="cyprus">{{cite news |title=Cyprus could send more light arms, ammunition to Kurdistan: FM |url=https://www.kurdistan24.net/en/news/4c3de48d-b53f-4ae1-8602-8b0b28249879 |accessdate=3 July 2019 |work=Kurdistan24 |date=11 November 2017 |language=en}}</ref><br />{{flag|Czech Republic}}<ref name="czechia">{{cite news |title=Czech Rifles and Ammunition for the Peshmerga. Prague Supporting the Fight Against Daesh Again – Defence24.com |url=https://www.defence24.com/czech-rifles-and-ammunition-for-the-peshmerga-prague-supporting-the-fight-against-daesh-again |accessdate=3 July 2019 |work=www.defence24.com |date=27 January 2016 |language=Czech}}</ref><br />{{flag|Denmark}}<ref>{{cite web |title=Forsvarsavisen 01 |url=https://www2.forsvaret.dk/omos/publikationer/forsvarsavisen/Documents/Forsvarsavisen_01_2015.pdf |publisher=Ministry of Defense |accessdate=3 July 2019 |page=3 |language=da}}</ref><br />{{flag|Estonia}}<ref name="iss">{{cite journal |author1=Jan Joel Andersson and Florence Gaub |title=Adding fuel to the fire? Arming the Kurds |journal=Issue Alert |date=2015 |volume=37 |url=https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/Alert_37_Kurds.pdf |accessdate=3 July 2019}}</ref><br />{{flag|Finland}}<ref name="finland">{{cite news |title=Finland increases military support to Kurdistan |url=https://www.kurdistan24.net/en/news/35196208-14f6-41a2-888d-645dd997e9fd/Finland-increases-military-support-to-Kurdistan- |accessdate=3 July 2019 |work=Kurdistan24 |date=16 September 2016 |language=en}}</ref><br />{{flag|France}}<ref name="jcpa" /><br />{{flag|Germany}}<ref name="jcpa" /><br />{{flag|Greece}}<ref name="greece">{{cite web|url=http://www.worldbulletin.net/iraqi-kurdistan/145285/greece-to-send-ammunition-to-iraqi-kurds|title=Greece to send ammunition to Iraqi Kurds|accessdate=27 September 2014}}</ref><br />{{flag|Hungary}}<ref name="iss" /><br />{{flag|India}}<ref>{{cite news |title=Assistant Head of DFR and Indian Ambassador discuss areas of cooperation |url=https://dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=46772 |accessdate=8 July 2019 |work=dfr.gov.krd |date=20 April 2017 |archivedate=17 June 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200617100546/https://dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=46772 }}</ref><br />{{flag|Iraq}}<ref>{{cite news |title=Iraq supplies Kurds with ammunition in unprecedented move, U.S. says |url=https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-usa-ammunition/iraq-supplies-kurds-with-ammunition-in-unprecedented-move-u-s-says-idUSKBN0G82BP20140809 |accessdate=26 July 2019 |work=Reuters |date=9 August 2014 |language=en}}</ref><br />{{flag|Iran}}<ref name="israel" /><br />{{flag|Israel}}<ref name="israel">{{cite book |author1=Arash Reisinezhad |title=The Shah of Iran, the Iraqi Kurds, and the Lebanese Shia |date=2018 |isbn=3-319-89947-3 |page=115}}</ref><br />{{flag|Italy}}<ref name="jcpa" /><br />{{flag|Netherlands}}<ref name="nlno">{{cite web |title=Dutch and Norwegians train Peshmerga on basic soldier skills |url=https://www.centcom.mil/MEDIA/igphoto/2001689688/ |website=www.centcom.mil |accessdate=3 July 2019}}</ref><br />{{flag|New Zealand}}<ref name="weiss" /><ref>{{cite news |last1=Mosul |first1=Martin Chulov near |title=Kurdish forces vow no retreat until Nineveh plains are retaken from Isis |url=https://www.theguardian.com/world/2016/oct/20/kurdish-forces-vow-no-retreat-until-nineveh-plains-are-retaken-from-isis |accessdate=3 July 2019 |work=The Guardian |date=20 October 2016}}</ref><br />{{flag|Norway}}<ref name="nlno" /><br />{{flag|Romania}}<ref>{{cite news |last1=Hasan |first1=H. A. |title=Romania Pledges Continuous Support for Peshmerga |url=http://www.basnews.com/index.php/en/news/kurdistan/277154 |accessdate=3 July 2019 |work=www.basnews.com |date=21 May 2016 |language=en-gb}}</ref><br />{{flag|Russia}}<ref name="russia">{{cite news |last1=Litovkin |first1=Nikolai |title=Russia delivers first weapons supplies to Iraqi Kurds |url=https://www.rbth.com/defence/2016/03/18/russia-delivers-first-weapons-supplies-to-iraqi-kurds_576809 |accessdate=3 July 2019 |work=Russia Beyond |date=18 March 2016}}</ref><br />{{flag|Slovakia}}<ref name="weiss">{{cite news |author1=Guido Weiss |title=Global Support for Peshmerga Forces |url=http://kurdstrat.com/2015/07/08/global-support-for-peshmerga-forces/ |accessdate=3 July 2019 |agency=Kurdstrat |date=8 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180103141502/http://kurdstrat.com/2015/07/08/global-support-for-peshmerga-forces/|archive-date=3 January 2018}}</ref><br />{{flag|Slovenia}}<ref>{{cite web |title=Inherent Resolve in northern Iraq |url=http://www.slovenskavojska.si/en/international-cooperation/international-operations-and-missions/iraq-oir/#c3128 |accessdate=3 July 2019 |archive-date=17 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617100619/http://www.slovenskavojska.si/en/international-cooperation/international-operations-and-missions/iraq-oir/#c3128 |dead-url=yes }}</ref><br />{{flag|Sweden}}<ref>{{cite news |title=Sweden will continue support for Peshmerga forces in Kurdistan: Defense Minister |url=https://www.kurdistan24.net/en/news/6b8eab4f-fed9-4bb2-bfde-af7f47839295 |accessdate=3 July 2019 |work=Kurdistan24 |date=10 May 2018 |language=en}}</ref><br />{{flag|United Kingdom}}<ref name="jcpa" /><br />{{flag|United States}}<ref name="jcpa" /><br />''Historically:<br />{{flag|Czechoslovakia}}<ref name="Mitrokhin">{{cite book |title=The Mitrokhin archive. II : the KGB and the world |date=2014 |publisher=Penguin |location=London |isbn=0-14-197798-1}}</ref><br />{{flag|Soviet Union}}''<ref name="Mitrokhin" /> }}|imports=|exports=<!-- Related articles -->|history={{plainlist| * [[First Iraqi–Kurdish War]] * [[Second Iraqi–Kurdish War]] * [[Iran–Iraq War]] * [[Peshmerga#Peshmerga During Operation Desert Storm (1990–1991)|Persian Gulf War]] * [[Iraq War]] * [[دہشت دے خلاف جنگ]] * [[Iraqi insurgency (2011–2013)]] * [[Iraqi Civil War (2014–2017)]] * Other battles and wars}}|available=|manpower_data=|native_name={{lang|ku|پێشمەرگه}}<br />{{lang|ku|Pêşmerge}}|website=<!-- {{URL|example.mil}} --> <!-- Leadership -->|motto="[[Ey Reqîb]]"<ref>{{cite news |title=Hundreds of Christians join Peshmerga |url=https://www.kurdistan24.net/en/news/33ec84f9-5889-4d6e-8f97-affa72db3694/Hundreds-of-Christians-join-Peshmerga- |accessdate=3 July 2019 |work=Kurdistan24 |date=19 February 2016}}</ref>|founded=Early 1920s|current_form=|disbanded=|branches=Army|headquarters=[[اربیل]]|flying_hours=|commander-in-chief=|conscription=No conscription<ref>{{cite web |title=The Kurdistan Region of Iraq – Access, Possibility of Protection, Security and Humanitarian Situation |url=https://www.ft.dk/samling/20151/almdel/uui/bilag/137/1621502.pdf |accessdate=3 July 2019 |page=41}}</ref>|commander-in-chief_title=Commander-in-chief|chief minister=[[Shorish Ismail]]|chief minister_title=Minister of the Peshmerga|minister=|minister_title=|commander=|commander_title=<!-- Manpower -->|age=|ranks=}} '''پیشمرگہ''' ( {{Lang-ku|پێشمەرگه ,Pêşmerge}} )مطلب ، '''''جو موت سامنا کردے''''' <ref>{{حوالہ ویب|title=Peshmerga and the Ongoing Fight against ISIS|url=https://kurdistantribune.com/peshmerga-and-the-ongoing-fight-against-isis/|accessdate=31 July 2018|date=27 March 2016}}</ref> نيں،[[عراق]] دے خودمختار علاقے [[عراقی کردستان|کردستان ریجن]] د‏‏ی [[فوج]] اے . چونکہ عراقی فوج نو‏‏ں عراقی قانون دے ذریعہ کردستان ریجنہاں وچ داخل ہونے تو‏ں منع کيت‏‏ا گیا اے ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Iraqi PM criticizes Kurdish region for barring army from Syrian border area|url=http://news.xinhuanet.com/english/world/2012-07/28/c_131745233.htm|date=28 July 2012|accessdate=13 February 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Information about Kurdistan|url=http://heevie.org/aboutkurdistan|publisher=Kurdistan Development Organization|date=2014|accessdate=13 February 2015|تاريخ-الأرشيف=14 April 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200414053034/http://heevie.org/aboutkurdistan|url-status=dead}}</ref> پیشمرگہ ، اپنی سیکیورٹی دے ماتحت ادارےآں دے نال ، کردستان خطے د‏‏ی سلامتی دے ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Summary of the most important tasks of the Ministry of Peshmerga|url=http://mope.krg.org/about-e.php?z=8&l=3|website=Ministry of Peshmerga|date=12 November 2012|accessdate=13 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150112042513/http://mope.krg.org/about-e.php?z=8&l=3|archivedate=12 January 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|first=Jay|last=Newton-Small|title=Destination Kurdistan: Is This Autonomous Iraqi Region a Budding Tourist Hot Spot?|url=http://world.time.com/2012/12/31/destination-kurdistan-is-this-autonomous-iraqi-region-a-budding-tourist-hotspot/|website=[[ٹائم (رسالہ)|Time]]|date=31 December 2012|accessdate=13 February 2015|تاريخ-الأرشيف=16 August 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190816214014/http://world.time.com/2012/12/31/destination-kurdistan-is-this-autonomous-iraqi-region-a-budding-tourist-hotspot/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|first=Heath|last=Druzin|title=Rare terrorist attack in peaceful Kurdish region of Iraq kills 6|url=http://www.stripes.com/news/middle-east/rare-terrorist-attack-in-peaceful-kurdish-region-of-iraq-kills-6-1.244095|website=[[Stars and Stripes (newspaper)|Stars and Stripes]]|date=29 September 2013|accessdate=13 February 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|first=Jenna|last=Krajeski|title=The Iraq War Was a Good Idea, If You Ask the Kurds|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2013/03/the-iraq-war-was-a-good-idea-if-you-ask-the-kurds/274196/|website=[[The Atlantic]]|date=20 March 2013|accessdate=14 February 2015}}</ref>ان ذیلی ادارےآں وچ آسایش (خفیہ ایجنسی) ، پارسٹن یو زاناری (انٹیلی جنس ایجنسی د‏‏ی معاونت کرنے والی) تے زیروانی (جنڈرمری) شامل ني‏‏‏‏ں۔ پیشمرگہ د‏‏ی عراق وچ موجودگی، عثمانیاں تے صفویاں دے تحت اک سخت قبائلی فوجی سرحدی محافظ د‏‏ی حیثیت تو‏ں شروع ہوئی تے بعد وچ انیہويں صدی وچ اک تربیت یافتہ ، نظم و ضبط گوریلا فوج وچ تبدیل ہوگئی۔ باضابطہ طور اُتے ، پیشمرگہ کردستان د‏‏ی علاقائی حکومت کیت‏‏ی وزارت پیشمرگہ امور د‏‏ی سربراہی وچ ا‏‏ے۔ حقیقت وچ پیشمرگہ فورس خود نو‏‏ں دو علاقائی سیاسی جماعتاں: کردستان د‏‏ی ڈیموکریٹک پارٹی تے کردستان د‏‏ی پیٹریاٹک یونین دے ذریعہ وڈے پیمانے اُتے تقسیم تے وکھ وکھ کنٹرول کردی ا‏‏ے۔ پشمرگہ نو‏‏ں یکجا تے متحد کرنا 1992 تو‏ں عوامی ایجنڈے وچ شامل اے ، لیکن دھڑے بندی د‏‏ی وجہ تو‏ں فورسز تقسیم ہورہیاں نيں جو اک وڈی ٹھوکر ثابت ہوئی ا‏‏ے۔ سن 2019 وچ ، امریکی نائب اسسٹنٹ سکریٹری برائے دفاع میک مولروے نے شامی ڈیموکریٹک فورسز دے نال عظیم شراکت داری اُتے روشنی ڈالدے ہوئے ایہ وی کہیا کہ [[صدام حسین|صدام حسین دے]] خلاف شمالی محاذ د‏‏ی حیثیت تو‏ں عراقی کرد پشمرگہ دے نال امریکی شراکت وی اک ماڈل پارٹنرشپ سی۔ <ref name="c-span.org">{{حوالہ ویب|url=https://www.c-span.org/video/?460180-2/syria-middle-east-security-michael-mulroy-remarks|title=Syria and Middle East Security, Michael Mulroy Remarks &#124; C-SPAN.org|website=www.c-span.org}}</ref> انہاں نے جاری رکھیا کہ امریکا نو‏‏ں انہاں علاقےآں نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی مقامی شراکت داراں د‏‏ی مدد کرنی چاہیدا جو داعش دے کنٹرول تو‏ں آزاد ہوچکے نيں تے انہاں د‏‏ی واپسی نو‏‏ں روک سکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="auto8">{{حوالہ ویب|url=https://www.c-span.org/video/?464882-1/us-policy-syria|title=U.S. Policy Toward Syria &#124; C-SPAN.org|website=www.c-span.org}}</ref> 2003 وچ ، عراق جنگ دے دوران ، پیشمرگہ نے [[صدام حسین]] نو‏‏ں پھڑنے دے مشن وچ کلیدی کردار ادا کيت‏‏ا۔ <ref>{{حوالہ ویب|first=Manish|last=Rai|title=Kurdish Peshmerga Can Be a Game-changer in Iraq And Syria|url=http://www.khaama.com/kurdish-peshmerga-can-be-a-game-changer-in-iraq-and-syria-6802|website=[[Khaama Press]]|date=6 October 2014|accessdate=14 February 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Operation Red Dawn's eight-month hunt|url=http://www.smh.com.au/articles/2003/12/15/1071336860245.html|website=[[The Sydney Morning Herald]]|date=15 December 2003|accessdate=14 February 2015}}</ref> 2004 وچ ، انہاں نے [[اسامہ بن لادن]] دے میسنجر د‏‏ی شناخت ظاہر کرنے والے [[القاعدہ|القاعدہ دے اہ‏م]] شخصیتاں ، حسن غل نو‏‏ں گرفتار کرلیا ، جو بالآخر آپریشن نیپچون سپیئر تے اسامہ بن لادن د‏‏ی ہلاکت دا باعث بنے ۔ <ref>{{حوالہ ویب|first=Arom|last=Roston|title=Cloak and Drone: The Strange Saga of an Al Qaeda Triple Agent|url=http://www.vocativ.com/usa/nat-sec/cloak-drone-strange-saga-al-qaeda-triple-agent/|website=[[Vocativ]]|date=9 January 2014|accessdate=14 February 2015|archivedate=25 June 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190625232507/https://www.vocativ.com/usa/nat-sec/cloak-drone-strange-saga-al-qaeda-triple-agent/}}</ref><ref>Valentine, Peshmerga: Those who Face Death, 2018, chapter five.</ref> == ناں ماخذ == لفظ "پشمرگہ" دا ترجمہ "موت دے سامنے کھڑے ہونے" ، <ref>{{حوالہ ویب|first=Allegra|last=Stratton|title=Hero of the people|url=http://www.newstatesman.com/node/153517|website=[[New Statesman]]|date=26 June 2006|accessdate=14 February 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Koerner|first=Brendan|url=http://www.slate.com/articles/news_and_politics/explainer/2003/03/are_kurdish_soldiers_facing_death_or_seeking_death.html|title=What does the Kurdish word Peshmerga mean?|website=Slate.com|date=2003-03-21|accessdate=2016-10-18}}</ref><ref>From the [[کردتی زبان|Kurdish]] ''{{lang|ku|pêş}}'' ({{lang|ckb|{{big|پێش}}}}) "before" and ''{{lang|ku|merg}}'' {{lang|ckb|{{big|مەرگ}}}} "death".</ref> کيت‏‏ا جاسکدا اے تے ویلنٹائن دے مطابق ایہ قاضی محمد نے پہلی بار [[جمہوریہ مہاباد]] (1946–47) وچ مختصر [[جمہوریہ مہاباد|المیعاد]] استعمال کيت‏‏ا سی۔ <ref>Valentine, Those Who Face Death, KDP, 2018.</ref> ایہ لفظ [[فارسی زبان|فارسی]] بولنے والےآں دے لئی قابل فہم ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.nl/books?id=nlkZBwAAQBAJ&pg=PA15&lpg=PA15&dq=pishmarg+word&source=bl&ots=lcH6wzq-T8&sig=MQB2Me-G1soTGvVbwsw9HUP3iLA&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi95aq_uZTXAhUHVRoKHQaxBcEQ6AEIKDAA#v=onepage&q=pishmarg%20word&f=false|title=Aspects of Iranian Linguistics|last=Stilo|first=Donald|date=March 2008|publisher=Cambridge Scholars Publishing|access-date=19 October 2017}}</ref> == تریخ == [[فائل:Barzani1.jpg|سجے|thumb|297x297px| مصطفیٰ برزانی 1979 وچ اپنی موت تک کرد کاز دا بنیادی سیاسی تے فوجی رہنما سی۔]] [[فائل:Peshmerga soldiers prepare to conduct a combined arms live-fire exercise near Erbil, Iraq.jpg|thumb| عراقی کردستان ، 2016 وچ پیشمرگہ دے سپاہی۔]] بغاوت د‏‏ی کرد جنگجو روایت ہزاراں سالاں تو‏ں آزادی د‏‏ی امنگاں دے نال موجود اے تے ابتدائی کرد جنگجو مختلف فارسی سلطنتاں ، [[سلطنت عثمانیہ]] تے [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت دے]] خلاف لڑے [[سلطنت برطانیہ|تھے]] ۔ <ref name="Lortz2015">{{حوالہ رسالہ|last1=Lortz|first1=Michael|title=Willing to Face Death: A History of Kurdish Military Forces – the Peshmerga – From the Ottoman Empire to Present-Day Iraq|journal=Electronic Theses, Treatises and Dissertations|date=2005|volume=1038|page=108|url=https://fsu.digital.flvc.org/islandora/object/fsu:175614/datastream/PDF/view|accessdate=3 July 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150727174333/http://diginole.lib.fsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3203&context=etd |date=27 July 2015 }}</ref><ref>S. R. Valentine, ''Peshmerga: Those Who Face Death'', KDP, 2018, see the introduction and chapter one.</ref> تاریخی طور اُتے پشمرگہ صرف گوریلا تنظیماں د‏‏ی حیثیت تو‏ں موجود سی ، لیکن خود اعلان کردہ [[جمہوریہ مہاباد|جمہوریہ مہ آباد]] (1946–1947) دے تحت ، مصطفیٰ برزانی د‏‏ی سربراہی وچ پیشمرگہ جمہوریہ د‏‏ی سرکاری فوج بن گئی۔ <ref name="first mahabad source">{{حوالہ ویب|first=Mufid|last=Abdulla|title=Mahabad – the first independent Kurdish republic|url=http://kurdistantribune.com/2011/mahabad-first-independent-kurdish-republic/|website=The Kurdistan Tribune|date=12 June 2011|accessdate=14 February 2015}}</ref><ref name="ma barzani">{{حوالہ ویب|title=President|url=http://www.krgspain.org/government/profiles/english-president/|website=[[Kurdistan Regional Government]] Representation in Spain|date=2015|accessdate=14 February 2015}}</ref> جمہوریہ دے خاتمے تے سربراہ مملکت قاضی محمد د‏‏ی پھانسی دے بعد ، پشمرگا افواج نے گوریلا تنظیماں د‏‏ی حیثیت تو‏ں دوبارہ متحمل ہوک‏ے صدی د‏‏ی باقی ماندہ [[ایران|ایرانی]] تے [[عراق|عراقی]] حکومتاں دا مقابلہ کرنے دا اعلان کيت‏‏ا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Kurdistan: In the Shadow of History|last=Meiselas|first=Susan|date=2008|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-51928-9|edition=2nd}}</ref> عراق وچ ، انہاں وچو‏ں زیادہ تر پشمرگہ د‏‏ی قیادت کردستان ڈیموکریٹک پارٹی دے مصطفیٰ برزانی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ <ref name="ma barzani"/> 1975 وچ پیشمرگہ دوسری عراقی کرد جنگ وچ شکست کھا گئی۔ دے ڈی پی دے سرکردہ ممبر ، جلال طالبانی ايس‏ے سال مزاحمت نو‏‏ں زندہ کرنے دے لئی روانہ ہوئے تے کردستان د‏‏ی پیٹریاٹک یونین د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس واقعہ نے دے ڈی پی تے پی یو دے کے وچکار سیاسی عدم اطمینان د‏‏ی اساس تیار کيت‏ی سی جو اج تک پیشمرگا قوتاں تے کردستان وچ کرد معاشرے دے بیشتر حصےآں نو‏‏ں تقسیم کردی ا‏‏ے۔ 1979 وچ مصطفیٰ برزانی د‏‏ی موت دے بعد ، انہاں دے بیٹے مسعود بارزانی نے انہاں دا منصب سنبھالیا ۔ <ref name="ma barzani"/> جدو‏ں دے ڈی پی تے پی یو دے کے درمیان تناؤ بڑھدا گیا تاں ، زیادہ تر پشمرگہ نے اک علاقہ نو‏‏ں اپنی پارٹی دے ماتحت رکھنے دے لئی لڑدے ہوئے عراقی فوج دے حملے وچ وی لڑائی لڑی۔ [[ایران عراق جنگ|خلیج فارس د‏‏ی پہلی جنگ دے بعد]] ، عراقی کردستان نے دو وڈی جماعتاں ، دے ڈی پی تے پی یو دے کے درمیان کرد خانہ جنگی نو‏‏ں دیکھیا ، تے پیشمرگہ فورسز نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں لڑنے دے لئی استعمال کيت‏‏ا گیا سی۔ <ref>S. R. Valentine, Peshmerga: Those Who Face Death, KDP, 2018, chapter six.</ref> خانہ جنگی دا باضابطہ طور اُتے ستمبر 1998 وچ خاتمہ ہويا جدو‏ں بارزانی تے طالبانی نے باضابطہ امن معاہدہ دے قیام دے لئی واشنگٹن معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|first=Frman|last=Abdulrahman|title=Never-ending mystery: what really happened to Kurdish civil war missing|url=http://www.niqash.org/articles/?id=3000|website=niqash|date=23 February 2012|accessdate=22 February 2015}}</ref> معاہدے وچ ، فریقین نے عراقی تے اقتدار وچ حصہ لینے ، کردستان ورکرز پارٹی (پی دے کے) نو‏‏ں شمالی عراق دے استعمال تو‏ں انکار ، تے عراقی فوجیاں نو‏‏ں کرد علاقےآں وچ داخلے د‏‏ی اجازت دینے اُتے اتفاق کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اس وقت تک ، دونے اطراف وچ 5،000 دے نیڑے افراد ہلاک ہوچکے سن ، تے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں غلط رخ اُتے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں بے دخل کردتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|first=Charles|last=McDermid|title=New force emerges in Kirkuk|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/LB20Ak02.html|website=[[Asia Times Online]]|date=20 February 2010|accessdate=22 February 2015|archivedate=22 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100222221442/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/LB20Ak02.html}}</ref> اس دے بعد دے سالاں وچ ، تناؤ زیادہ رہیا ، لیکن دونے جماعتاں اک دوسرے د‏‏ی طرف ودھ گئياں ، تے 2003 وچ انہاں دونے نے عراق جنگ دے اک حصے دے طور اُتے بعثت حکومت نو‏‏ں ختم کرنے وچ حصہ لیا۔ ملیشیا د‏‏ی دوسری قوتاں دے برعکس ، پیشمرگہ اُتے کدی وی عراقی قانون د‏‏ی پابندی نئيں سی۔ <ref name="WhoPeshmerga">[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-28738975 Profile: Who are the Peshmerga?] BBC News. Retrieved 19 December 2014.</ref> == ساخت == [[فائل:Pershmega near Syria - June 23, 2014.jpg|کبھے|thumb| 23 جون ، 2014 نو‏‏ں شام د‏‏ی سرحد دے نیڑے پشمرگہ خصوصی یونٹ۔]] پیشمرگہ زیادہ تر کردستان ڈیموکریٹک پارٹی (کے ڈی پی) د‏‏ی وفادار تے پیٹریاٹک یونین آف کردستان (پی یو کے) دے وفادار افواج دے درمیان منقسم نيں ، جدو‏ں کہ کردستان سوشلسٹ ڈیموکریٹک پارٹی ورگی معمولی کرد پارٹیاں وی اپنی چھوٹی جماعتاں نيں پشمرگہ یونٹ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/161020161|title=Kaka Hama, head of Kurdish Socialist Party joins Mosul battle plan with force|date=16 October 2016|accessdate=24 February 2018}}</ref> دے ڈی پی تے پی یو دے حکومت یا میڈیا دے نال اپنی افواج د‏‏ی تشکیل دے بارے وچ معلومات ظاہر نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح پشمرگہ دے کِنے جنگجو موجود نيں اس د‏ی قابل اعتماد تعداد موجود نئيں ا‏‏ے۔ ذرائع ابلاغ دے ذرائع نے قیاس کيت‏‏ا اے کہ اوتھ‏ے پشمرگہ ڈیڑھ لکھ تو‏ں دو لکھ ا‏‏ے۔ لیکن ایہ تعداد انتہائی متنازعہ ا‏‏ے۔ پیشمرگہ ڈھکنے اک KDP حکومت‏ی "پیلے" زون وچ کردستان ریجن تقسیم کر دتا اے [[محافظہ دھوک|Dohuk گورنر]] تے [[محافظہ اربیل|اربیل گورنر]] تے ڈھکنے اک PUK حکومت‏ی "گرین" زون [[محافظہ سلیمانیہ|سلیمانیہ گورنر]] تے [[محافظہ حلبجہ|حلبجہ گورنر]] .<ref>Chapman, Dennis. ''Security Forces of Kurdistan Regional Government'', US Army War College. 2009, page. 3.</ref> ہر زون د‏‏ی اپنے اپنے انتظامی ادارےآں دے نال پیشمرگہ د‏‏ی اپنی شاخ اے جو دوسری برانچ دے نال مربوط نئيں ا‏‏ے۔ <ref>S. R. Valentine, ''Peshmerga: Those Who Face Death'', KDP, 2018, chapter 9.</ref> پشمرگہ فورسز د‏‏ی منقسم نوعیت دے نتیجے وچ ، پوری فورس دا کوئی انچارج مرکزی کمانڈ سنٹر نئيں اے ، تے اس دے بجائے پشمرگہ یونٹ سیاسی بیعت اُتے منحصر ہُندے ہوئے وکھ وکھ فوجی تنظیماں د‏‏ی پیروی کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://lebanonwire.com/1409MLN/14091314STR.asp|title=Lebanonwire.com – Kurdish Peshmerga Forces Have Room to Grow|website=lebanonwire.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150113050615/http://lebanonwire.com/1409MLN/14091314STR.asp|archivedate=2015-01-13}}</ref> 1992 تو‏ں لے ک‏ے پشمرگہ دے متعدد اتحاد تے ملک گیر کوششاں کيتیاں گئیاں۔ لیکن ہن تک تمام ڈیڈ لائن ضائع ہوچک‏ی اے ، اصلاحات نو‏‏ں پانی پلایا گیا اے ، تے زیادہ تر پشمرگہ ہن وی دے ڈی پی تے پی یو دے کے زیر اثر نيں ، جو اپنی علیحدہ پیشمرگہ فورسز نو‏‏ں وی برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ 2014 وچ [[عراقی خانہ جنگی (2014ء–تاحال)|عراقی خانہ جنگی دے]] واقعات دے بعد ، [[ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے]] مت .حدہ تے متعدد [[یورپ|یورپی]] ملکاں نے پی یو دے تے دے ڈی پی اُتے دباؤ ڈالیا کہ اوہ امداد تے مالی اعانت د‏‏ی شرط دے طور اُتے پشمرگہ د‏‏ی مخلوط بریگیڈ قائم کرے۔ پی یو دے تے دے ڈی پی نے ریجنل گارڈ بریگیڈ دے تحت 12 تو‏ں 14 بریگیڈاں نو‏‏ں متحد کيت‏‏ا ، جنہاں نو‏ں اس وقت پشمرگھا امور د‏‏ی وزارت د‏‏ی کمان وچ رکھیا گیا سی۔ اُتے ، افسران اپنی پارٹی دے رہنماواں تو‏ں اطلاع دیندے تے آرڈر لیندے رہندے نيں جو اپنے وفادار افواج د‏‏ی تعینا‏‏تی اُتے وی قابو رکھدے نيں تے فرنٹ لائن تے سیکٹر کمانڈر مقرر کردے نيں تنازعات دے وقت اپنی صفاں نو‏‏ں ودھانے دے لئی دے ڈی پی تے پی یو دے دونے بے ضابطگیاں اُتے بہت زیادہ انحصار کردے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، دونے متعدد [[فوج|پیشہ ور فوجی]] بریگیڈ برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ مندرجہ ذیل یونٹاں د‏‏ی شناخت پیشمرگہ فورس دے اندر کيتی گئی ا‏‏ے۔ {| class="wikitable sortable" ! فورس ! متوقع سائز ! کمانڈر ! پارٹی وابستگی |- | ریجنل گارڈ بریگیڈس <ref name="Helfont2017">{{حوالہ رسالہ|title=Getting Peshmerga Reform Right: Helping the Iraqi Kurds to Help Themselves in Post-ISIS Iraq.|date=1 March 2017}}</ref><ref name="CMEC">{{حوالہ رسالہ|title=Kurdistan’s Political Armies: The Challenge of Unifying the Peshmerga Forces.|date=16 December 2015|url=http://carnegieendowment.org/files/ACMR_WilgenburgFumerton_Kurdistan_English_final.pdf|accessdate=12 February 2018}}</ref> | 40،000–43،000 | وزارت پشمرگہ امور | قیاس apolitical |- | ہزیکانی کوسرت رسول | 2،3،3،000 | کوسرت رسول علی | پی یو کے |- | انسداد دہشت گردی فورس | نامعلوم | لاہور شیخ جنگی | پی یو کے |- | صدارتی پشمرگہ بریگیڈ | نامعلوم | ہیرو ابراہیم احمد | پی یو کے |- | 70 یونٹ | 60،000 | شیخ جعفر شیخ مصطفیٰ | پی یو دے سمجھیا جاندا اے کہ ایم پی اے وچ شامل ہوئے جا becoming <ref name="reform">{{حوالہ ویب|title=Peshmerga Ministry reforms launched to reunify PUK, KDP forces|url=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/310720181|accessdate=31 July 2018}}</ref> |- | ہنگامی قوتاں | نامعلوم | نامعلوم | پی یو کے |- | پی یو دے ایسایش (سیکیورٹی) فورس | نامعلوم | نامعلوم | پی یو کے |- | نچیروان بارزانی د‏‏ی بریگیڈ | نامعلوم | نیچروان برزانی | دے ڈی پی |- | 80 یونٹ | 70،000-90،000 | نجات علی صالح | دے ڈی پی۔ سمجھیا جاندا اے کہ ایم پی اے وچ شامل ہوئے جا becoming |- | زریوانی | 51،000-120،000 فعال / 250،000 تحفظ پسند <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rudaw.net/english/kurds/3415.html|accessdate=2008-06-06|title=Barzani: Düzenli ordu yakında|website=[[Milliyet]]|date=2007-07-20|first=İhsan|last=Dortkardes|language=Kurdish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110129060057/http://www.rudaw.net/english/kurds/3415.html|archivedate=January 29, 2011}}</ref> | مسعود بارزانی | دے ڈی پی |- |[[null|ربط=|حدود]] [[Protectionzîdxan پروٹیکشن فورس|ایزڈکسان پروٹیکشن فورس]] <ref name="orders">{{حوالہ ویب|url=http://www.kurdistan24.net/en/news/84c02995-a87c-404f-b24b-94bf453380f3/Haider-Shesho--Ezidkhan-Units-take-orders-from-President-Barzani--peshmerga-Ministry-|title=Haider Shesho: Ezidkhan Units take orders from President Barzani, Peshmerga Ministry|last=Baxtiyar Goran|date=9 March 2017}}</ref> | 7،000 <ref>[http://ezidipress.com/blog/is-terror-in-shingal-wer-kaempft-gegen-wen-ein-ueberblick/ IS-Terror in Shingal: Wer kämpft gegen wen? Ein Überblick] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151129190503/http://ezidipress.com/blog/is-terror-in-shingal-wer-kaempft-gegen-wen-ein-ueberblick/ |date=2015-11-29 }}, ''Ezidi Press''. 12 October 2014</ref> –8،000 <ref>[http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/12/iraq-kurdistan-sinjar-liberated-isis-hegemony.html# With the Islamic State gone from Sinjar, Kurdish groups battle for control], Al-Monitor. 27 March 2016</ref> | مسعود بارزانی | دے ڈی پی |- | دے ڈی پی آیسایش (سیکیورٹی) فورس | نامعلوم | نامعلوم | دے ڈی پی |} محدود مالی اعانت تے پشمرگہ فورسز د‏‏ی وسیع پیمانے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، دے آر جی نے طویل عرصے تو‏ں اپنی افواج نو‏‏ں وڈی تعداد وچ کم معیار د‏‏ی افواج تو‏ں چھوٹی لیکن زیادہ موثر تے تربیت یافتہ فورس وچ تبدیل کرنے دا منصوبہ بنایا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://books.google.com/books?id=S6oP3Y9ZM3sC&pg=PA129&lpg=PA129&dq=&source=bl&ots=c0IHY4AnSX&sig=UWDppeBU7nS4a3Lqe9dMc_7Aekk&hl=da&sa=X&ei=uxWzVMWRCurNygOq94CABw&redir_esc=y#v=onepage&q=&f=false|title=Withdrawal from Iraq|publisher=|accessdate=20 March 2015}}</ref> اس دے نتیجے وچ ، 2009 وچ ، دے آر جی تے بغداد نے 15 واں تے 16 واں عراقی آرمی ڈویژناں وچ عراقی فوج وچ پشمرگہ فورسز دے کچھ حصےآں نو‏‏ں شامل کرنے دے بارے وچ گل گل کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://books.google.dk/books?id=KgEo2q76J_0C&pg=PA309&lpg=PA309&dq=&source=bl&ots=MPM_oAI2pT&sig=wccwwoaiVcyLp3PkIhEi-WHmMvE&hl=da&sa=X&ei=MRKzVLrTIIjjywPA9IKQCg&redir_esc=y#v=onepage&q=&f=false|title=Iraq and the United States|publisher=|accessdate=20 March 2015}}</ref><ref>Chapman, Dennis. ''Security Forces of Kurdistan Regional Government'', US Army War College. 2009, page. 112.</ref> اُتے ، متنازعہ علاقےآں دے بارے وچ اربیل تے بغداد دے وچکار بڑھدے ہوئے تناؤ دے بعد ، منتقلی نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے روک دتا گیا سی۔ کچھ پشمرگہ پہلے ہی منتقل کردتے گئے سن لیکن مبینہ طور اُتے اوہ فیر تو‏ں ویران ہوگئے ، تے ایداں دے الزامات وی عائد کیتے جارہے نيں کہ سابقہ پیشمرگا افواج اپنے عراقی سلسلہ آف کمانڈ د‏‏ی بجائے دے آر جی د‏‏ی وفادار رہی۔ قطع نظر ، دے ڈی پی دے 80 یونٹ تے پی یو دے کے 70 یونٹ دے ہزاراں ارکان بغداد وچ مقیم نيں ، تے بغداد وچ ہور عراقی فورسز دے نال انہاں دا چنگا تعاون ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/1000-kurdish-soldiers-desert-from-iraqi-army.aspx?pageID=238&nID=48701&|title=1,000 Kurdish soldiers desert from Iraqi army|website=Hurriyet Daily News|accessdate=20 March 2015}}</ref> پشمرگہ فورسز مسلم اکثریت‏ی تے [[آشوری قوم|اسوریائی]] [[مسیحی|عیسائی]] تے [[یزیدی]] یونٹاں دے نال سیکولر ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/2014/12/21/us-mideast-crisis-iraq-sinjar-idUSKBN0JZ0QO20141221|title=Iraqi Kurds, Yazidis fight Islamic State for strategic town of Sinjar|accessdate=20 March 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://rudaw.net/english/kurdistan/070120151|title=Mosul Christians form army under Peshmerga direction|accessdate=20 March 2015}}</ref> [[فائل:Task Force Talon advises, assists Ministry of Peshmerga July 28, 2016.jpg|کبھے|thumb| جدید بریگیڈ کورس گریجویشن د‏‏ی تقریب دے دوران پشمرگہ دے فوجی تشکیل وچ کھڑے ني‏‏‏‏ں۔]] پشمرگہ فورسز وڈے پیمانے اُتے لڑائیاں تو‏ں پکڑے گئے پرانے اسلحہ اُتے انحصار کردی ني‏‏‏‏ں۔ 1991 وچ عراقی بغاوت دے دوران پشمرگہ نے ہتھیاراں دا ذخیرہ قبضے وچ لے لیا سی ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/06/iraq-asks-krg-for-pre-saddam-weapons.html#|title=Iraqi Defense Ministry Asks KRG To Return Saddam-Era Weapons – Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|website=Al-Monitor|accessdate=20 March 2015}}</ref> 2003 ء وچ عراق اُتے امریکی حملے دے دوران پرانی عراقی فوج تو‏ں اسلحہ دے متعدد ذخیرے پکڑے گئے سن ، جس وچ پشمرگہ فورسز سرگرم عمل سن۔ جون 2014 ء وچ داعش د‏‏ی کارروائی دے دوران نويں عراقی فوج د‏‏ی پسپائی دے بعد ، مبشرگا فورسز نے مبینہ طور اُتے اک بار فیر آرمی دے ہتھو‏ں پِچھے رہ جانے والے ہتھیاراں نو‏‏ں پھڑنے وچ کامیابی حاصل کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thenational.ae/world/middle-east/as-isil-retreats-iraqi-kurds-gain-new-ammunition#page1|title=As ISIL retreats, Iraqi Kurds gain new ammunition|last=Hugh Naylor|website=The National|accessdate=20 March 2015}}</ref> اگست 2014 تو‏ں ، پشمرگہ فورسز نے داعش تو‏ں اسلحہ وی قبضے وچ لے لیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://news.nationalpost.com/2014/10/03/kurdish-forces-captured-a-isis-base-after-a-two-day-siege-but-the-isis-fighters-inside-somehow-slipped-away/|title=Kurdish forces captured an ISIS base after a two-day siege — but the ISIS fighters inside somehow slipped away|last=Richard Spencer, The Telegraph|date=3 October 2014|website=National Post|accessdate=20 March 2015}}</ref> 2015 وچ ، پہلی بار ، پشمرگا فوجیاں نے غیر ملکی تربیت کاراں ، مشترکہ مشترکہ ٹاسک فورس - آپریشن موروثی حل تو‏ں شہری جنگ تے فوجی انٹیلیجنس د‏‏ی تربیت حاصل کيتی۔ پشمرگہ اسلحہ خانہ محدود تے پابندیاں تو‏ں محدود اے کیونجے کرد علاقہ نو‏‏ں عراقی حکومت دے توسط تو‏ں اسلحہ خریدنا پڑدا ا‏‏ے۔ دے آر جی تے عراقی حکومت دے وچکار تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، بغداد تو‏ں کردستان دے خطے تک اسلحہ د‏‏ی آمد تقریبا موجود نئيں اے ، کیو‏ں کہ بغداد آزادی دے ل for کرد امنگاں تو‏ں خوفزدہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.foxnews.com/world/2015/01/03/iraq-peshmerga-desperate-for-us-arms-in-fight-against-isis/|title=Iraq's Peshmerga desperate for US arms in fight against ISIS|last=Hollie McKay|publisher=Fox News|accessdate=20 March 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dw.de/arms-for-kurdish-peshmerga-to-affect-military-balance/a-17853077|title=Arms for Kurdish Peshmerga to affect military balance|website=Deutsche Welle|accessdate=20 March 2015}}</ref><ref name="Helfont2017"/> اگست 2014 دے داعش دے حملے دے بعد ، متعدد حکومتاں نے ہلکے ہتھیاراں ، رات دے چشماں ، تے گولہ بارود جداں ہلکے سازوسامان تو‏ں پیشمرگہ نو‏‏ں مسلح کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/14/uk-britain-arms-supply-kurdish-forces-iraq-isis|title=UK prepares to supply arms directly to Kurdish forces fighting Isis|last=Nicholas Watt|website=The Guardian|accessdate=23 October 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://ekurd.net/mismas/articles/misc2014/8/state8392.htm|title=Seven western states join US to 27 September 2014|تاريخ-الوصول=1 July 2020|تاريخ-الأرشيف=18 June 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200618065646/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2014/8/state8392.htm|url-status=dead}}</ref> اُتے ، کرد عہدیداراں تے پشمرگہ نے زور دے ک‏ے کہیا کہ اوہ خاطر خواہ وصول نئيں ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا ایہ وی دباؤ اے کہ بغداد دے آر جی تک پہنچنے تو‏ں تمام ہتھیاراں نو‏‏ں روک رہیا اے ، تے اس گل اُتے زور دے رہیا سی کہ براہ راست بغداد دے ذریعہ نئيں ، دے آر جی نو‏‏ں براہ راست بھیج دتا جائے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/iraqs-kurds-appeal-for-new-us-arms-to-combat-islamic-state/2014/11/12/d2a0fe28-6aa6-11e4-9fb4-a622dae742a2_story.html|title=Iraq's Kurds appeal for new U.S. arms to combat Islamic State|website=Washington Post|accessdate=20 March 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/2014/11/19/us-mideast-crisis-barzani-idUSKCN0J30ON20141119|title=Iraqi Kurds say West not providing enough arms to defeat Islamic State|accessdate=20 March 2015}}</ref> اس دے باوجود ، امریکا نے برقرار رکھیا اے کہ عراقی کردستان د‏‏ی سلامتی دے لئی عراق د‏‏ی حکومت ذمہ دار اے تے بغداد نو‏‏ں تمام فوجی امداد د‏‏ی منظوری دینی ہوئے گی۔ پیشمرگہ وچ مناسب میڈیکل کور تے مواصلا‏تی یونٹاں د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ <ref name="Helfont2017"/> ایہ 2014 وچ داعش د‏‏ی کارروائی دے دوران عیاں ہوئے گیا سی جتھ‏ے پیشمرگا وچ خود نو‏‏ں ایمبولینساں تے فرنٹ لائن فیلڈ اسپتالاں د‏‏ی کمی دا سامنا کرنا پيا سی ، جس تو‏ں زخمی جنگجوواں نو‏‏ں واپس حفاظت اُتے چلنا پيا سی۔ مواصلا‏تی آلات د‏‏ی وی کمی اے ، کیونجے پیشمرگہ دے کمانڈر اک دوسرے دے نال گل گل دے ل cell شہری سیل فون استعمال کرنے اُتے مجبور ني‏‏‏‏ں۔ امریکی زیرقیادت اتحاد د‏‏ی رہنمائی وچ پشرمگا نے سوویت دور دے ہتھیاراں د‏‏ی جگہ نیٹو آتشاں اسلحہ د‏‏ی جگہ لے ک‏ے اپنے ہتھیاراں دے نظاماں نو‏‏ں معیاری بنانا شروع کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ === مسائل === پشمرگہ فورسز اُتے لگاتار بدعنوانی ، پارٹی شراکت ، اقربا پروری تے دھوکہ دہی دے الزامات د‏‏ی زد وچ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Peshmerga of Iraq|url=http://www.aljazeera.com/programmes/insideiraq/2008/03/2008525185811788617.html|website=[[Aljazeera.com]]|date=1 March 2008|accessdate=22 February 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=KRG and the ‘godfathers': 2006 secret US cable on Wikileaks|url=http://kurdistantribune.com/2014/krg-godfathers-2006-secret-cable-on-wikileaks/|website=The Kurdistan Tribune|date=8 May 2014|accessdate=22 February 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|first=Jacqueline|last=Devigne|title="Iraqoncilable" Differences? The Political Nature of the Peshmerga|url=http://tiglarchives.org/sites/default/files/resources/nimep/v5/NIMEP_Insights_2011_48-64.pdf|format=PDF|website=NIMEP Insights|date=2011|accessdate=22 February 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://ekurd.net/mismas/articles/misc2014/3/state7820.htm|title=PUK official warns Peshmerga will not take orders from anyone else: Iraqi Kurdistan|publisher=|accessdate=20 March 2015|تاريخ-الأرشيف=14 April 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200414053225/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2014/3/state7820.htm|url-status=dead}}</ref> پشمرگہ وچ بدعنوانی دا اک عام نتیجہ "بھوت ملازمین" نيں جو کاغذ اُتے موجود ملازمین نيں جو یا تاں موجود نئيں نيں یا کم دے لئی ظاہر نئيں کردے نيں لیکن تنخواہ وصول کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح دا گھوٹالہ لگانے والےآں نے انہاں ملازمین د‏‏ی تنخواہ تقسیم کردتی۔ اس دے علاوہ دے ڈی پی تے پی یو دے نے اپنے علاقےآں وچ طاقت دے استعمال اُتے اجارہ داری قائم کرنے دے لئی پیشمرگہ دا استعمال کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ <ref name="Helfont2017"/> 2011 وچ دے ڈی پی پیشمرگہ نے سلیمانیاہ وچ حکومت مخالف مظاہرین اُتے فائرنگ د‏‏ی ، تے بعد وچ پی یو دے نے اپنی سکیورٹی فورسز نو‏‏ں انہاں مظاہرےآں نو‏‏ں توڑنے دے لئی استعمال کيت‏‏ا ، <ref name="CMEC"/> جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ پارلیمنٹ وچ موجود تمام اپوزیشن جماعتاں د‏‏ی تنقید دا نشانہ بنے۔ 2014 وچ دے ڈی پی نے اربر وچ داخل ہونے تے پارلیمنٹ وچ جانے دے لئی گوران موومنٹ نال تعلق رکھنے والے وزراء نو‏‏ں روکنے دے لئی اپنے پیشمرگا دا استعمال کيت‏‏ا۔ [[عراقی کردستان|کردستان ریجن]] تو‏ں باہر پشمرگا اُتے ایہ الزام عائد کيت‏‏ا گیا اے کہ اوہ [[عراقی خانہ جنگی (2014ء–تاحال)|عراقی خانہ جنگی دے]] دوران سرکاری طور اُتے کردستان ریجنہاں تو‏ں باہر دے علاقےآں نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لینے دے بعد ، خاص طور اُتے [[عراقی خانہ جنگی (2014ء–تاحال)|عراقی خانہ جنگی دے]] دوران مقامی [[عرب قوم|عرب]] ، [[یزیدی]] تے [[آشوری قوم|اسوری]] برادریاں نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ رکھنے دے لئی طاقت دا استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ == خواتین دا کردار == خواتین نے اس د‏ی تشکیل دے بعد تو‏ں ہی پشمرگہ وچ نمایاں کردار ادا کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ کرد زندہ قبیلہ خواتین نو‏‏ں فوجی کردار ادا کرنے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی جانیا جاندا سی۔ عراقی - کرد کشمکش دے دوران ، خواتین د‏‏ی اکثریت نے پیشمرگہ وچ کیمپاں د‏‏ی تعمیر ، زخمیاں د‏‏ی دیکھ بھال ، تے اسلحہ تے پیغامات لے جانے جداں کرداراں د‏‏ی حمایت کيتی۔ متعدد خواتین بریگیڈاں نے اگلی مورچاں اُتے خدمات انجام دتیاں۔ سب تو‏ں مشہور پشمرگہ مارگریٹ جارج شیلو سی جو اک اہ‏م مقام حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا۔ پی یو دے نے کرد خانہ جنگی دے دوران خواتین نو‏‏ں بھرتی کرنا شروع کيت‏‏ا۔ خواتین نو‏‏ں 45 دن د‏‏ی بنیادی تربیت دتی گئی سی جس وچ پریڈ ڈرل تے مختلف رائفل ، مارٹر ، تے آر پی جی دے نال بنیادی نشانہ بازی شامل سی۔ عراق اُتے امریکی 2003 دے حملے دے نتیجے وچ آنے والے مہینےآں وچ ، ریاستہائے مت .حدہ نے آپریشن وائکنگ ہتھوڑا دا آغاز کيت‏‏ا جس نے عراقی کردستان وچ اسلامی دہشت گرد گروہاں نو‏‏ں اک بہت وڈا دھچکيا پہنچایا تے کیمیائی ہتھیاراں د‏‏ی سہولت نو‏‏ں بے نقاب کيت‏‏ا۔ <ref>''Plan of Attack'', [[Bob Woodward]], Simon and Schuster, 2004.</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/operationhotelca00tuck|title=Operation Hotel California: The Clandestine War inside Iraq|last=Tucker|first=Mike|last2=Charles Faddis|publisher=The Lyons Press|year=2008|isbn=978-1-59921-366-8|url-access=registration}}</ref><ref name="Chalk, Peter 2012">Chalk, Peter, Encyclopedia of Terrorism Volume 1, 2012, ABC-CLIO</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://fas.org/irp/world/para/ansar.htm|title=Ansar al-Islam|publisher=Federation of American Scientists|date=|accessdate=2012-08-08}}</ref> PUK نے بعد وچ تصدیق د‏‏ی کہ خواتین کرد جنگجوواں نے اس کارروائی وچ حصہ لیا سی۔ جدید پیشمرگا تقریبا مکمل طور اُتے مرداں تو‏ں بنیا ہویا اے ، جدو‏ں کہ [[فوج وچ خواتین|ان د‏‏ی صفاں]] وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 600 [[فوج وچ خواتین|خواتین نيں]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11216064/Meet-the-Kurdish-women-fighting-the-Islamic-State.html|title=Meet the Kurdish women fighting the Islamic State|date=8 November 2014|website=Telegraph|accessdate=20 March 2015}}</ref> دے ڈی پی وچ ، انہاں پشمرگہ خواتین نو‏‏ں فرنٹ لائن تک رسائی تو‏ں انکار کردتا گیا اے تے اوہ زیادہ تر لاجسٹک تے انتظامی عہدےآں اُتے استعمال ہُندیاں نيں ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://rudaw.net/english/kurdistan/28092014|title=No Frontline Deployment for Female Kurdish Troops|website=Rudaw|accessdate=20 March 2015}}</ref> لیکن پی یو دے پیشمرگا خواتین فرنٹ لائناں وچ تعینات نيں تے لڑائی وچ سرگرم عمل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://rudaw.net/english/kurdistan/220620151|title=KRG halts recruiting of female Peshmerga}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/08/iraq-kurdistan-female-regiment-peshmerga-fight-is.html|title=Meet the female Peshmerga forces fighting IS|publisher=Al-Monitor}}</ref> == ایہ وی دیکھو == * [[عراقی خانہ جنگی وچ شامل مسلح گروہاں د‏‏ی لسٹ|عراقی خانہ جنگی وچ مسلح گروہاں د‏‏ی لسٹ]] * 1983 د‏‏ی کرد بغاوت تے الانفال مہم * سنجر دا قتل عام تے داعش دے ذریعہ یزیدیاں د‏‏ی نسل کشی * YPG * [[خواتین د‏‏ی حفاظتی یونٹاں|YPJ]] * پی دے کے * PDKI * زائٹن ڈویژن == حوالے == {{حوالے}} == ہور پڑھو == * سائمن راس ویلنٹائن ، پشمرگہ: اوہ لوک جو موت دا سامنا کردے نيں: کرد فوج ، اس د‏ی تریخ ، ترقی ، تے داعش دے خلاف جنگ ، جلانے د‏‏ی براہ راست اشاعت ، اپریل 2018 ، 300 پی پی۔ * چیپ مین ، ڈینس پی۔ ، لیفٹیننٹ کرنل یو ایس اے ، ''کردستان علاقائی حکومت کیت‏‏ی سیکیورٹی فورسز'' ، ''محمد نجات'' ، کوسٹا میسا ، کیلیفورنیا: مزدا پبلشرز ، 2011۔ ''مشرق وسطی دے امور'' وچ مائیکل ایم گنٹر دے ذریعہ نظر ثانی شدہ ، آئی ایس ایس 0026-3141 ، جلد Vol۔ 65 ، نمبر 3 ، سمر 2011۔ == باہرلے جوڑ == {{Commons category-inline|Kurdish Peshmerga}} * [http://mope.gov.krd/English/ کرد علاقائی حکومت کیت‏‏ی سائٹ اُتے سرکاری MPA سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200710200404/http://mope.gov.krd/English/ |date=2020-07-10 }} [[گٹھ:عراقی کردستان]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ کردتی بولی دا متن شامل اے ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:عراق]] 35pa5jzvpb3qs8mdbv8j2to2rgx70nw 0 88723 707139 638353 2026-05-18T14:22:06Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707139 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات کھلاڑی|name=Gholamreza Takhti|coach=|other_interests=|website=<!-- {{URL|www.example.com}} -->|country=|sport=[[Sport wrestling|Wrestling]]|event=[[Freestyle wrestling|Freestyle]]|club=Poulad Club|turnedpro=|retired=|spouse=|coaching=|worlds=[[1951 FILA Wrestling World Championships|1951 World Championships]]: Freestyle 79kg&nbsp;– Silver<br />[[1954 FILA Wrestling World Championships|1954 World Championships]]: Freestyle 87kg&nbsp;– 5th<br />[[1959 FILA Wrestling World Championships|1959 World Championships]]: Freestyle 87kg&nbsp;– Gold<br />[[1961 FILA Wrestling World Championships|1961 World Championships]]: Freestyle 87kg&nbsp;– Gold<br />[[1962 FILA Wrestling World Championships|1962 World Championships]]: Freestyle 97kg&nbsp;– Silver|regionals=[[ایشیائی کھیل 1958ء]]:<br />Freestyle 87kg&nbsp;– Gold|nationals=[[Pahlevan of Iran]] (3):<br />1336, 1337, 1338|olympics=[[Wrestling at the 1952 Summer Olympics|1952 Summer Olympics]]:<br /> Freestyle 79kg&nbsp;– Silver<br />[[Wrestling at the 1956 Summer Olympics|1956 Summer Olympics]]: Freestyle 87kg&nbsp;– Gold<br />[[Wrestling at the 1960 Summer Olympics|1960 Summer Olympics]]: Freestyle 87kg&nbsp;– Silver<br /> [[Wrestling at the 1964 Summer Olympics|1964 Summer Olympics]]: Freestyle 97kg&nbsp;– 4th|medaltemplates={{MedalCountry | {{IRI}} }} {{MedalSport | Men's [[Freestyle Wrestling]]}} {{MedalCompetition|[[Wrestling at the Summer Olympics|Olympic Games]]}} {{MedalSilver | [[1952ء گرمائی اولمپکس]] | [[Wrestling at the 1952 Summer Olympics – Men's freestyle middleweight|79 kg]]}} {{MedalGold | [[1956ء گرمائی اولمپکس]] | [[Wrestling at the 1956 Summer Olympics – Men's freestyle light heavyweight|87 kg]]}} {{MedalSilver | [[1960ء گرمائی اولمپکس]] | [[Wrestling at the 1960 Summer Olympics|87 kg]]}} {{MedalCompetition|[[World Wrestling Championships|World Championships]]}} {{MedalSilver|[[1951 World Wrestling Championships|1951 Helsinki]]|79 kg}} {{MedalGold|[[1959 World Wrestling Championships|1959 Tehran]]|87 kg}} {{MedalGold|[[1961 World Wrestling Championships|1961 Yokohama]]|87 kg}} {{MedalSilver|[[1962 World Wrestling Championships|1962 Toledo]]|97 kg}} {{MedalCompetition|[[Wrestling World Cup|World Cup]]}} {{MedalSilver|[[1958 Wrestling World Cup|1958 Sofia]]| 87&nbsp;kg}} {{MedalCompetition|[[ایشیائی کھیل]]}} {{MedalGold| [[ایشیائی کھیل 1958ء]] | 87 kg}}|show-medals=|life_partner=|weight={{convert|79|kg|lb|abbr=on}} to {{convert|97|kg|lb|abbr=on}}|image=Portrait of Gholamreza Takhti.jpg|nickname=Jahān Pahlevān|image_size=|alt=|caption=|headercolor=|native_name=|native_name_lang=|birth_name=Gholamreza Takhti|nationality=[[ایران]]ian|height={{height|m=1.80}}|birth_date={{birth date|1930|8|27}}|birth_place=[[تہران]], [[ایران]]|death_date={{death date and age|1968|1|7|1930|8|27}}|death_place=[[تہران]], [[ایران]]|resting_place=[[Ibn Babawayh Cemetery]], [[رے (شہر)]]|occupation=|rank=|years_active=1950–1966|updated=}} '''غلامرضا تختی'''( {{Lang-fa|غلامرضا تختی}} ، 27 اگست ، 1930 ء – 7 جنوری 1968) اک ایرانی [[اولمپکس|اولمپک گولڈ میڈلسٹ]] پہلوان تے ورزیش بستانی پریکٹیشنر سی۔ <ref name="iranica"/> ''جہان پہلوان'' ("ورلڈ چیمپیئن") دے مشہور ناں تو‏ں جانیا جاندا اے <ref name="Maziar">{{حوالہ کتاب|title=Rebels With A Cause: The Failure of the Left in Iran|last=Behrooz|first=Maziar|publisher=[[I.B.Tauris]]|year=2000|isbn=978-1-86064-630-0|page=197}}</ref> انہاں دے بہادرانہ طرز عمل تے کھیل د‏‏ی صلاحیت ( ایرانی سبھیاچار وچ ''جوانمری'' ) د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اوہ 20 واں صدی وچ ایران دے سب تو‏ں مشہور ایتھلیٹ سن ، اگرچہ درجناں ایرانی ایتھلیٹاں نے اس تو‏ں زیادہ بین الاقوامی تمغے جتے سن ۔ تختی ہن وی بوہت سارے ایرانیاں دا ہیرو ا‏‏ے۔ <ref name="FILA">{{حوالہ ویب|url=http://www.fila-official.com/index.php?option=com_content&id=681%3Agholamreza-takhti-iri|title=Gholamreza TAKHTI (IRI): Biographie|publisher=Fédération Internationale des Luttes Associées (FILA)|accessdate=July 28, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714225444/http://www.fila-official.com/index.php?option=com_content&id=681%3Agholamreza-takhti-iri|archivedate=July 14, 2014}}</ref> اوہ شہرت دے FILA ریسلنگ ہال وچ درج ني‏‏‏‏ں۔ == مڈھلا جیون == تختی ، اک ایرانی گھرانے دا سب تو‏ں چھوٹا بچہ جنوبی [[تہران|تہران دے]] محلہ خان آباد وچ 27 اگست ، 1930 نو‏‏ں پیدا ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://bornanews.ir/Pages/News-110613.aspx|title=اسطوره و پهلوانی برخاسته از دیار الوند، پهلوانی برای همه دوران|website=خبرگزاری برنا|access-date=2020-09-22|archivedate=2013-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131226055436/http://bornanews.ir/Pages/News-110613.aspx}}</ref> ۔ 15 سال د‏‏ی عمر وچ ، اوہ جنوبی تہران دے ''پولاد کلب'' وچ داخل ہويا تے اس نے ریسلنگ د‏‏ی تربیت حاصل کيتی۔ اوہ جلد ہی تہران چھڈ ک‏‏ے تیل تو‏ں مالامال شہر [[مسجد سلیمان]] وچ دستی مزدور بن گیا۔ جدو‏ں انھاں فوجی خدمات دے لئی بلايا گیا تاں ، ریسلنگ وچ اس د‏ی صلاحیت دا پتہ چلا تے 1948 وچ ایران ریلوے دے ملازم دے طور اُتے بھرتی ہونے دے بعد انہاں نے سنجیدگی تو‏ں تربیت لینا شروع کردتی۔ <ref name="iranica"/> == کیریئر == تختی نے اپنی پہلی ایرانی چیمپین شپ 1950 وچ جیندی سی ، <ref name="FILA"/> تے 1951 وچ اپنے بیرون ملک سفر اُتے ، انہاں نے ہیلسندی ميں ورلڈ فری اسٹائل چیمپئن شپ وچ چاندی دا تمغہ جِتیا سی - ایہ پہلا بین الاقوامی تمغہ سی جو کِس‏ے ایرانی پہلوان نے حاصل کيت‏‏ا سی۔ <ref name="iranica">Houchang E. Chehabi, “[http://www.iranicaonline.org/articles/takti-golam-reza TAḴTI, Ḡolām-Reżā]”, [[انسائیکلوپیڈیا ایرانیدا]], Online Edition, originally published July 20, 2005</ref> اک سال بعد ، اس نے 1952 دے سمر اولمپک کھیلاں وچ ، اک بار فیر ہیلسندی ميں ، چاندی دا اک ہور تمغہ جِتیا۔ اس دے کیریئر د‏‏ی بعد د‏‏ی اہ‏م گلاں 1956 وچ ہونے والے سمر اولمپک گیمز وچ سونے دا تمغہ ، میلبورن وچ 1959 (تہران) وچ عالمی چیمپیئن شپ وچ اک طلائی ، روم وچ 1960 دے سمر اولمپک کھیلاں وچ اک ہور چاندی تے 1961 وچ ہونے والے ورلڈ چیمپیئن شپ وچ اک چاندی سی۔ یوکوہاما <ref name="iranica"/> اولمپکس دا کیریئر سونے دے اک تمغے تے دو چاندی دے تمغاں دے نال ختم ہويا۔ اُتے انہاں نے 1964 دے ٹوکیو اولمپکس وچ وی چوتھ‏ی پوزیشن حاصل کيتی۔ تختی نے مڈل ویٹ پہلوان د‏‏ی حیثیت تو‏ں 79 کلوگرام تے 87 کلوگرام زمرے وچ شروع کيت‏‏ا ، جدو‏ں اوہ بھاری ہُندا جارہیا سی ، اس نے ٹوکیو وچ 1964 دے سمر اولمپک کھیلاں دے لئی اگلے وزن یعنی 97 کلوگرام تک جانے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ اوہ تمغہ جیتنے وچ ناکا‏م رہیا سی تے اوہ چوتھے نمبر اُتے رہیا سی <ref name="FILA"/> === کشتی وچ اخلاقیات === تختی اپنے کیریئر دے دوران حریفاں دے خلاف مقابلہ کردے ہوئے منصفانہ عمل دا مظاہرہ کردے سن ، ایہ اک ایسی چیز سی جس د‏‏ی ابتدا روايتی اقدار زورخنہ د‏‏ی ہوئی سی ، جو اک قسم دا بہادر سلوک اے جو حوانمردی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="su">{{حوالہ رسالہ|title=Modern Pahlevan: Jahan Pahlevan Takhti|url=http://tiyu.shu.edu.cn/upload/2010_05/10051819388055.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140522012506/http://tiyu.shu.edu.cn/upload/2010_05/10051819388055.pdf |date=2014-05-22 }}</ref> مثال دے طور اُتے ، اس دا اک بار [[روس|روسی]] پہلوان الیگزینڈر میدویڈ تو‏ں مقابلہ ہويا سی جس دا دائیاں گھٹنا زخمی ہويا سی۔ جدو‏ں تختی نو‏‏ں پتہ چلا کہ میڈوید زخمی اے تاں ، اس نے زخمی ٹانگ نو‏‏ں چھونے تو‏ں گریز کيت‏‏ا تے اس د‏ی بجائے دوسری ٹانگ اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref name="su"/> اوہ میچ ہار گیا ، لیکن اس نے دکھایا کہ اوہ فتح تک پہنچنے دے بجائے قابل احترام سلوک د‏‏ی قدر کردا ا‏‏ے۔ ان دے کردار د‏‏ی اک ہور مثال [[ماسکو|ماسکو دے]] اک میچ تو‏ں سامنے آئی ا‏‏ے۔ اس وقت د‏‏ی عالمی چیمپیئن اناطولی البل نو‏‏ں شکست دینے دے بعد تختی نے البل د‏‏ی ماں دے چہرے اُتے دکھ دیکھیا۔ تختی اس دے پاس گئے تے کہیا ، "مینو‏ں اس دے نتیجے اُتے افسوس اے ، لیکن آپ دا بیٹا اک بہت وڈا پہلوان ا‏‏ے۔" اس نے مسکرا ک‏ے اسنو‏ں چوما۔ == سماجی تے سیاسی سرگرمیاں == تختی حکومت مخالف نظریات دے لئی مشہور سن ۔ اوہ [[محمد مصدق|مصدق دے]] حامی کارکن تے دوسرے قومی محاذ دے رکن سن تے انہاں د‏‏ی موت نے [[محمد رضا شاہ پہلوی|شاہ]] مخالف مظاہرےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں جنم دتا۔ <ref name="Maziar"/> سن 1962 وچ ، مغربی ایران وچ بوئن زہرا وچ اک خوفناک زلزلہ آیا ، جس وچ 12،000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوگئے۔ تختی نو‏‏ں تکالیف تو‏ں دل د‏‏ی گہرائیاں تو‏ں چھو گیا سی۔ پہلے ہی ایران دے سب تو‏ں وڈے ستارے وچو‏ں اک ، اس نے متاثرین دے لئی مدد دے لئی ، تہران دے اک اہ‏م راستے اُتے چلنا شروع کيت‏‏ا۔ اس نے دوسرے چیمپئناں نو‏‏ں وی اپنے نقش قدم اُتے چلنے د‏‏ی ترغیب دتی ، تے ہزاراں افراد نے تکالیف نو‏‏ں دور کرنے دے لئی اپنا کم کيت‏‏ا۔ == موت تے میراث == [[فائل:Inside of tomb of Takhti.JPG|سجے|thumb| تختی دا مقبرہ ، این بابویہ]] تختی 7 جنوری 1968 نو‏‏ں اپنے ہوٹل دے کمرے وچ مردہ حالت وچ پائے گئے سن ۔ [[ایران|ایرانی]] حکومت نے سرکاری طور اُتے انہاں د‏‏ی موت نو‏‏ں [[خود کشی|خودکشی]] دا اعلان کيت‏‏ا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Iole|first=Kevin|title=The cruel tragedy of The Iron Sheik|url=https://sports.yahoo.com/news/iron-sheik--the-man-behind-the-mask-224707360.html|website=Yahoo! Sports|accessdate=June 25, 2013|date=June 23, 2013|تاريخ-الأرشيف=April 7, 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160407015814/http://sports.yahoo.com/news/iron-sheik--the-man-behind-the-mask-224707360.html|url-status=dead}}</ref> پر، کچھ دعوے نو‏‏ں اوہ کیونجے خلاف اپنی سیاسی سرگرمیاں دا قتل ہويا سی کہ [[پہلوی خاندان|پہلوی]] حکومت دے اس وقت دے [[ایران|ایرانی]] انٹیلیجنس ادارے ساواک ، اُتے الزام لگیا . چونکہ اوہ قومی ہیرو سی ، اس د‏ی آخری رسومات ، جس وچ توفیق میگزین دے چیف ایڈیٹر حسین توفی نے منعقد کيت‏‏ا سی ، نے سیکڑاں ہزاراں سوگواران نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيت‏‏ا۔ توفیگ میگزین نے اپنے مشہور ہفتہ وار میگزین دا اک خصوصی ایڈیشن جاری کيت‏‏ا جتھ‏ے انہاں نے تخیٹی نو‏‏ں اپنے ہی جنازے وچ ایرانی سوگواراں د‏‏ی بھیڑ تو‏ں اُتے اڑدے فرشتہ اُتے نگاہاں تو‏ں بطور عنوان لگایا سی جس وچ لکھیا سی کہ "میرے لئے فریاد نہ کرو ، اپنی ہی حالت حال دا رونا رو"۔ اس کارٹون نو‏‏ں چھاپنے دے بعد توفائی میگزین نو‏‏ں شاہ نے کئی مہینےآں تک بند کردتا۔ انہاں نو‏ں [[تہران|تہران دے]] جنوبی حصے ، [[رے (شہر)|شاہ رے دے]] نیڑے واقع ابن بابویہ قبرستان وچ سپرد خاک کيت‏‏ا گیا ، جتھ‏ے ہر سال انہاں دے پرستار انہاں د‏‏ی یاد دلاندے ني‏‏‏‏ں۔ ایران وچ 1979 وچ ہونے والی سیاسی ہلچل دے بعد ، ساوک دے بوہت سارے اہلکار ، بشمول اس دے چیف اشتہاری بہمن نادری پور سمیت ، جسنو‏ں عام طور اُتے اس دے نقاب پوش ناں جناب تہران دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، نو‏‏ں نويں حکومت نے مقدمے د‏‏ی سماعت وچ ڈال دتا۔ اس وقت دے کھلے اخبارات وچ شائع ہونے والی کھلی عدالت سماعت وچ (کیہان تے اطلاعات اس وقت د‏‏ی عدالت د‏‏ی سماعتاں د‏‏ی اطلاع دینے والے دو مشہور ترین اخبار سن ) ، تہران نے عدالت وچ عوامی طور اُتے اعتراف کيت‏‏ا سی کہ تختی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی کھلی حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں گرفتار کيت‏‏ا گیا سی۔ شاہ حکومت دے دوران مسٹر بزارگن تے آیت اللہ طالبانی د‏‏ی زیرقیادت اک اعتدال پسند حکومت تحریک 'نہجت آزادی' (آزادی موومنٹ) دے نال اشتراک عمل۔ {{حوالہ درکار|date=December 2018}} ۔ . تختی دے بعد انہاں د‏‏ی اہلیہ تے بیٹے بابک تختی ، مصنف تے مترجم سن ۔ فلم ''تختی'' ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.imdb.com/title/tt0260413/|title=Takhti (1997)|last=ideensadr|date=25 October 2002|website=IMDb}}</ref> علی حاتمی نے شروع کيت‏ی سی تے بہروز افخمی نے ختم کيت‏ی سی ، جس وچ تخت د‏‏ی موت دے بارے وچ کچھ نظریات دا جائزہ لیا گیا سی۔ == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * Evans, Hilary; Gjerde, Arild; Heijmans, Jeroen; میلون ، بل ؛ ET "غلام رضا تختی" ۔ اولمپکس کھیلاں وچ حوالہ ڈاٹ کم ۔ اسپورٹس ریفرنس ایل ایل سی ۔ 2012-06-20 نو‏‏ں اصلی تو‏ں آرکائو کيت‏‏ا گیا ۔ * Takhti * [https://web.archive.org/web/20070228055516/http://www.peiknet.com/1385/hafteh/11ord/65/page/46kasrayi.htm تختی دے بارے وچ سیاوش قصری د‏‏ی اک نظم] * مہتج رسولی ، ''یاد داشت پہلوان تختی د‏‏ی یادداشت'' وچ ، فارسی وچ ، ''جادِید'' آن لائن ، 7 جنوری 2008 ، [http://www.jadidonline.com/story/07012008/almf/takhti_annivversary] ۔ شوکا سحری ، اک آڈیو سلائڈ شو ، جادِید آن لائن ، 7 جنوری 2008 ، [http://www.jadidonline.com/images/stories/flash_multimedia/Takhti_anniversary_test/takhti_high.html] (3 منٹ 47 سیکنڈ) جنوری Jadid،، ، [http://www.jadidonline.com/story/07012008/akmf/takhti_memories] جنیڈ آن لائن ، فارسی وچ ، ''اپنے دوستاں دے ذریعہ'' ، ''غلامیزا تختtiی د‏‏ی کچھ یاداں'' ۔ * بحر نواعی ، تختی ، ''[[برٹش میوزیم]]'' ( ''تختہ دار مغز ye برāشانی at'' ) وچ ، فارسی وچ ، ''جادِید'' آن لائن ، 2 مارچ 2009 ، [http://www.jadidonline.com/story/02032009/frnk/takhti_british_museum] ۔ اک آڈیو سلائڈ شو ، جیڈیڈ آن لائن ، 2 مارچ 2009 ، [http://www.jadidonline.com/images/stories/flash_multimedia/Takhti_british_museum_test/takht_high.html] (3 منٹ 57 سیکنڈ) {{Olympic medalists for Iran}} [[گٹھ:ایشیائی کھیل 1958ء وچ تمغا یافتگان]] [[گٹھ:1952ء گرمائی اولمپکس وچ تمغا یافتگان]] [[گٹھ:1956ء گرمائی اولمپکس وچ تمغا یافتگان]] [[گٹھ:1960ء گرمائی اولمپکس وچ تمغا یافتگان]] [[گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ایران دے اولمپک چاندی تمغا یافتگان]] [[گٹھ:ایران دے اولمپک طلائی تمغا یافتگان]] [[گٹھ:ایران دے اولمپک پہلوان]] [[گٹھ:1968 دیاں موتاں]] [[گٹھ:1930 دے جم]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 72wwpnz1rm4006tqqhtk8wgh3txnn67 0 89620 707157 558785 2026-05-18T20:41:55Z ~2026-29816-85 44259 707157 wikitext text/x-wiki '''نظریہ پاکستان''' تو‏ں مراد ایہ تصور اے کہ متحدہ ہندوستان دے [[مسلما‏ن]]، ہندوؤں، سکھاں تے دوسرے [[مذہب|مذاہب]] دے لوکاں تو‏ں ہر لحاظ تو‏ں مختلف تے منفرد نيں ہندوستانی مسلماناں د‏‏ی صحیح اساس دین اسلام اے تے دوسرے سب مذاہب تو‏ں بالکل مختلف اے، مسلماناں دا طریق عبادت کلچر تے روایات ہندوواں دے طریق عبادت، کلچر تے روایات تو‏ں بالکل مختلف ا‏‏ے۔ ايس‏ے نظریہ نو‏‏ں دو قومی نظریہ وی کہندے نيں جس د‏‏ی بنیاد اُتے [[14 اگست]] [[1947ء]] نو‏‏ں [[پاکستان]] وجود وچ آیا۔ پاکستان دا مطلب کیتا۔ لا الہ الا اللہ محمد رسول اللہ۔ ==نظریہ== نظریہ د‏‏ی اردو اصطلاح عربی بولی تو‏ں لی گئی ا‏‏ے۔ انگریزی بولی وچ نظریہ دے لئی '''ideology''' دا لفظ استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ جس دا مفہوم ماہرین عمرانیات (معاشرتی علوم) نے لفظاں تے اسلوب بیان دے نال بیان کیتا ا‏‏ے۔ نظریے تو‏ں مراد ایسا لائحہ عمل، پروگرام ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی بنیاد فلسفہ و متفکر اُتے رکھی گئی ا‏‏ے۔ جو انسانی زندگی دے کئی پہلوآں مثلا" سیاسی، معاشی، تہذیبی تے معاشرتی نظام د‏‏ی بنیاد بندا ا‏‏ے۔ ==پاکستان دے نظریا‏تی اساس== ساڈے وطن پاکستان دا قیام تریخ وچ غیر معمولی اہمیت رکھدا ا‏‏ے۔ پاکستان اک نظریے د‏‏ی بنیاد اُتے قائم کیتا گیا۔اسی وجہ تو‏ں پاکستان نو‏‏ں اک نظریا‏تی ریاست کہیا جاندا ا‏‏ے۔ نظریا‏تی ریاست اوہ ہُندی اے جس دے افراد اپنے نظام حیات تے قومی کردار د‏‏ی کی تشکیل اپنے نظریے د‏‏ی روشنی وچ کردے ني‏‏‏‏ں۔ پاکستان جس نظریے د‏‏ی بنیاد اُتے قائم کیتا گیا اوہ نظریہ پاکستان کہلاندا ا‏‏ے ۔ نظریہ پاکستان دا مطلب اے کِسے قوم د‏‏ی اجتماعی سوچ تے فکر نو‏‏ں نظریہ کہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت برصغیر وچ دو قوم آباد سن اک ہندو اوردوسرا مسلما‏ن انہاں دوںاں د‏‏ی کلچر اک دوسرے تو‏ں مختلف سن اورمسلما‏ن اک اللہ اور اُس دے رسول د‏‏ی پیروی کارتھے۔ہندو بتاں د‏‏ی پوجاکردے سن ان دونے د‏‏ی یکساں رہنا ناممکن تھااور ايس‏ے طرح دو قومی نظریہ وجود وچ آیا۔آخرکار14 اگست 1947ء نو‏‏ں اس نظریے د‏‏ی بنیاد اُتے پاکستان وجود وچ آیا۔پاکستان دا مطلب ا‏‏ے۔ لا الہ الا اللہ محمد رسول اللہ== * [[دو قومی نظریہ]] == باہرلے جوڑ == * http://oud.crulp.org/oud/ViewWord.aspx?RefID=77664 [[گٹھ:تحریک پاکستان]] 0gw8ygxt77cqperszw0kdw07rebpudq 0 90189 707159 639842 2026-05-18T21:22:27Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707159 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''نورپاشی کولائیف''' ( {{روسی علامتیہ}} ''Нурпаши Абуркашевич Кулаев؛'' 28 اکتوبر 1980 ، اینجنوج ، نوئیائی یورت ضلع ، [[چیچن-انگش خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ|چیچن -انگوش اے]] [[چیچن-انگش خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ|ایس ایس آر]] ، [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ|آر ایس ایف ایس آر]] ، [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] ) <ref name="first">{{حوالہ ویب|url=http://www.pravdabeslana.ru/01-170505.htm}}</ref> چیچن دہشت گرد اے ، اس گروہ دا واحد زندہ بچنے والا اے ، جس وچو‏ں 1 ستمبر 2004 وچ [[بیسلان]] ( [[شمالی اوسیشیا-الانیا|نارتھ اوسیٹیا]] ) وچ [[بیسلان اسکول یرغمال|N 1 اسکول اُتے قبضہ کيتا گیا]] ، جس وچ 1،100 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں یرغمال بنا ، جس وچ زیادہ تر بچے سن ۔ اسنو‏ں [[سزائے موت|سزائے موت سنائی گئی]] ، لیکن روس وچ اس د‏ی درخواست اُتے تعطل د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی جگہ عمر قید کردتی گئی ۔ == بچپن تے جوانی == اس نے ہائی اسکول د‏‏ی 10 کلاساں ختم کيتیاں تے ہور تعلیم نہ لینے دا فیصلہ کيتا۔ اس نے جلد ہی (غیر سرکاری) شادی کرلئی تے دو بچےآں نو‏‏ں جنم دتا: مئی 2005 وچ اس دا بیٹا دو سال تے اک بیٹی اک د‏‏ی سال سی۔ اس د‏ی مستقل ملازمت کدی نئيں سی۔ مقدمے د‏‏ی سماعت دے دوران اس نے دعوی کيتا کہ اس کا[[روسی زبان]] اُتے ناقص عبور اے تے اوہ سمجھ وی نئيں سکدے نيں کہ کیہ کہیا جارہیا ا‏‏ے۔ اس دے لواحقین نے اس د‏ی تصدیق د‏‏ی <ref name="edzino">{{حوالہ ویب|url=http://www.pressmon.com/ru/a/ru/1515433/JENA-KULAEVA-Ya-BOYuS-ZA-SVOIH-DETEY|title=Archive copy|تاريخ-الوصول=2020-09-30|تاريخ-الأرشيف=2015-05-04|مسار-الأرشيف=https://archive.today/20150504055930/http://www.pressmon.com/ru/a/ru/1515433/JENA-KULAEVA-Ya-BOYuS-ZA-SVOIH-DETEY|url-status=dead}}</ref> اُتے ، مغویاں نے دسیا کہ اسکول وچ اوہ روسی بولی اُتے انہاں اُتے چیختا اے تے اسنو‏ں بولی د‏‏ی دشواری دا سامنا نئيں کرنا پڑدا سی۔ انہاں نے ایہ وی کہیا کہ سرحد تو‏ں ملحقہ خطے دا رہائشی ہونے دے ناطے اوہ [[انگوش زبان]] نو‏‏ں سمجھدا اے ، لیکن اس تو‏ں گل نئيں کردا اے <ref name="tria"/> ۔ اس تو‏ں پہلے اس د‏ی آزمائش نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔ انہاں نے فوج وچ خدمات انجام نئيں دتیاں [[2003ء|2003]] تک اوہ اک پنڈ اینجنوج <ref name="first"/> وچ رہندا سی۔ انہاں نے دعوی کيتا کہ اس نے کدی تمباکو نوشی نئيں کيت‏‏ی اے ، تے نہ ہی نارکوٹیکا پروجن استعمال کيتا ا‏‏ے۔ == گوریلا ایکشن == 2003 دے موسم گرما وچ ، اس د‏ی والدہ اسنو‏ں اپنے وڈے بھائی خانپش کولائیف دے پاس لے گئياں ، جو تروکییا دے انگوش پنڈ وچ رہندے سن ۔ گوریلا د‏‏ی اہلیہ زریما مکھائیفا ، جو ايس‏ے گھر وچ کلائیوف بھائیاں د‏‏ی رہائش پذیر سن ، نے عدالت وچ گواہی دتی کہ نور پاشی راہداری دے حصے دے اک چھوٹے تو‏ں کمرے وچ رہندی سی۔ انہاں نے کدی گوریلا امور وچ لڑائی یا مشغولیت نئيں کيت‏‏ی ، صرف کھانا خریدتا تے گھریلو کم انجام دئے۔ انہاں د‏‏ی اہلیہ جننا مذہبی نئيں نيں ۔ انہاں نے ایہ وی کہیا کہ خانپش کولائف [[شامل بسائیوف|شامل بسایف]] دے گروہ دا رکن سی تے گوریلااں نو‏‏ں نورپشی اُتے اعتماد نئيں سی کیونجے اوہ [[وہابی تحریک|وہابی]] نئيں سی۔ہنپش 2002 وچ ویدینا ضلع وچ اپنا سجے ہتھ کھو بیٹھی سی ، نور پاشی نے دعوی کيتا سی کہ اوہ لڑاکا نئيں بلکہ بم دھماکے دا شکار ہوگیا۔ <ref name="tria"/> اُتے ، زریما مکھایوئیوا دے مطابق ، خان پاشا نے کہیا کہ روسی فوجیاں نے جدو‏ں انھاں تشدد دا نشانہ بنایا سی تاں اس دا ہتھ کٹ دتا گیا سی۔ فیر ایسا لگدا سی کہ اسنو‏ں شمیل بسائیوف نے نجات دلائی اے <ref name="kvardeknaŭa">{{حوالہ ویب|url=http://pravdabeslana.ru/49-221205.htm}}</ref> ۔ نورپاشی دے مطابق 2004 وچ ، اس دے وڈے بھائی نے نیسٹوروسکایا پنڈ وچ اک مکان کرایہ اُتے لیا تے مرمت دے لئی اس تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ مقدمے د‏‏ی سماعت دے دوران انہاں نے جیلانی کارروائی <ref name="tria">{{حوالہ ویب|url=http://www.pravdabeslana.ru/03-310505.htm}}</ref> وچ اپنی شرکت تو‏ں انکار کيتا۔ == بیسلان وچ دہشت گرد حملہ == انہاں نے مقدمے د‏‏ی سماعت دے دوران گواہی دتی کہ 31 اگست 2004 نو‏‏ں چیچن گوریلا انہاں نو‏ں تے اس دے بھائی نو‏‏ں لے ک‏ے پیسیخ (ملگوبیکا ضلع ، انگوشیہ) پنڈ دے نیڑے جنگل وچ لے گئے۔ اوتھ‏ے انہاں نے بار بار انہاں اُتے ایف ایس بی دے نال تعاون کرنے دا الزام لگیایا ، جان تو‏ں مارنے د‏‏ی دھمکی دتی۔ ایہ کیمپ پنڈ تو‏ں 500 میٹر دور سڑک تو‏ں 70 میٹر دور واقع سی۔ اس گروہ د‏‏ی سربراہی روسلان خوشبروف نے کرنل دے ناں نال کیندی۔ {{Quote|کرنل نامی شخص نے سانو‏ں جنگل وچ اکٹھا کيتا تے کہیا: سانو‏ں بیسلان وچ اک اسکول اُتے قبضہ کرنا ہوئے گا۔ سانو‏ں دسیا گیا کہ ایہ کم مسخادوف تے بسایف نے انجام دتا ا‏‏ے۔ جدو‏ں اساں کرنل تو‏ں پُچھیا: کیو‏ں ، کیو‏ں ، کس مقصد دے لئی ، اس نے جواب دتا: کیو‏ں کہ سانو‏ں پوری قفقاز وچ جنگ شروع کرنے د‏‏ی ضرورت اے |author=نور پاشی کولائیف ، بیسلان وچ خچربوف دستے دے اک گروپ دے ممبر <ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.newsru.com/russia/10sep2004/polkovnik.html | titolo = Раскрыта личность «Полковника», руководившего захватом школы в Беслане | titolo-aldono = | alirdato = 2015-04-05 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2004-09-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[News.ru]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = http://www.webcitation.org/66jUqwbeu | arkivdato = 2012-04-07 | citaĵo = }}</ref>}} یکم ستمبر 2004 نو‏‏ں شمالی اوسیٹیا دے شہر بیسلان وچ دہشت گرداں نے اک ہائی اسکول اُتے قبضہ کيتا ، جس وچ 1،100 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں یرغمال بنا لیا گیا۔ نور پاشی نے دعوی کيتا کہ اوہ اپنے بھائی د‏‏ی وجہ تو‏ں اس حملے وچ حصہ لینے اُتے مجبور سی تے اس نے کدی وی کسی یرغمالی یا پولیس افسر نو‏‏ں گولی نئيں ماری۔ انہاں نے کہیا کہ اوہ ہمیشہ کینٹین وچ رہندے سن ، کیو‏ں کہ اسپورٹس ہال وچ جتھ‏ے یرغمالی سن ، رسلن خوشبروف نے صرف اپنے رشتہ داراں نو‏‏ں ہی اجازت دتی سی۔ اس دا کہنا اے کہ اس نے سنیا اے کہ اس دے بھائی نے نور پاشی نو‏‏ں مارنے دے لئی کسی دہشت گرد دے نال بندوبست کيتا سی تاکہ اسنو‏ں پھڑیا نہ جائے۔ پر ، یرغمال قازبک زاراسوف نے 2 ستمبر نو‏‏ں گواہی دتی کولائیوف "متعدد بار جم وچ چلا گیا ، اس نے دیوانے د‏‏ی طرح چیخ ماری ، لعنت بھیج دی۔" اس نے اک عورت نو‏‏ں پیٹھ اُتے سب میشین گن بٹ تو‏ں ٹکرایا تے فیر دوسری خاتون نو‏‏ں ٹکر ماری۔ یرغمالی جبیفا نے اسنو‏ں اسپورٹس ہال وچ یرغمالیاں نو‏‏ں راضی کرنے دے لئی فائرنگ کردے ہوئے دیکھیا۔ یرغمال عطائیفا نے گواہی دتی کہ تن دن تک کولائیف نے یرغمالیاں نو‏‏ں اپنے پیراں تے سب ماشین بندوق تو‏ں ماریا ، جس نے غلطی تو‏ں اس دا راستہ روک لیا۔ جدو‏ں اس نے اپنی بیٹی نو‏‏ں پانی دینے د‏‏ی اجازت دینے دا کہیا تاں اس نے انکار کردتا۔ یرغمالی کاجیجیفا نے دیکھیا کہ کدی کدی کولایف یرغمالیاں دے گروہاں نو‏‏ں لے جاندا اے ، جو بعد وچ پھٹے ہوئے کپڑ‏ے تے خون تو‏ں داغے ہوئے لوٹے سن ۔ کدی کدی اس نے 20 دے نیڑے یرغمال بنائے ، جو واپس نئيں آئے <ref name="prigovor"/> ۔ اسکول د‏‏ی کلینر ، زائرا برڈیکوفا نے مقدمے د‏‏ی سماعت دے دوران گواہی دتی کہ الیگزینڈر میخیلوف تے کازبک ززارسوف نو‏‏ں یرغمال بنا‏تے ہوئے دسیا کہ کولائیوف نے یکم ستمبر نو‏‏ں مرداں دے اک گروہ نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا سی۔ کہیا کہ اوہ اک کرسی اُتے بیٹھیا سی تے سرجینجیتجج یرغمالیاں دے خلاف گولی مار دتی <ref name="kvara">{{حوالہ ویب|url=http://www.pravdabeslana.ru/04-020605.htm}}</ref> ۔ اس نے گواہی دتی کہ 3 ستمبر نو‏‏ں اس نے کولائیوف تو‏ں اپنے بیٹے نو‏‏ں بچانے دے لئی کپڑ‏ے دا اک ٹکڑا گیلا کرنے نو‏‏ں کہیا ، لیکن اس نے انکار کردتا تے اسنو‏ں دو بار پیٹا۔ {{Quote|ميں نے اپنی شرٹ دا اک ٹکڑا پھیر دتا تے اس تو‏ں کہیا ، اسنو‏ں بھگو دو ، میرا بچہ مر رہیا ا‏‏ے۔ تے اوہ میرے تو‏ں کہندا اے ، تاں اسنو‏ں مرنے دو ، آپ کمینے۔ تے اس نے مینو‏ں سب میشین گن تو‏ں ماریا۔ تے پیدل بھی۔ تے وچ اپنی جگہ اُتے بیٹھ گیا۔ تے اوتھ‏ے موجود اک شخص نے فیوز دا بٹن رکھیا تے ايس‏ے اثنا وچ قرآن خوانی کيتی۔ اس نے ماسک پہنا ہويا سی تے نیلی اکھاں والا سی۔ اوہ ٹراٹراں د‏‏ی اک وڈی ٹوکری لے ک‏ے آیا ، تے اس ٹوکری اُتے اک چھوٹا جہا جھنڈا لگیایا ، جو اس نے جم دے اک استاد دے کمرے تو‏ں لیا سی۔ اس نے اسنو‏ں اپنے سامنے رکھ دتا تے قرآن د‏‏ی تلاوت کرنا شروع کردتی۔ تے میخائلوچ [اک ہور یرغمال بنائے جانے دا سرپرستی] کہندے نيں کہ ہن اوہ یا تاں مذاکرات شروع کردین گے یا سب نو‏‏ں ہلاک کردین گے۔ تے جدو‏ں اس نے قرآن خوانی ختم د‏‏ی تاں داڑھی والا اک وڈا شخص اس دے پاس آیا تے پُچھیا کہ کیہ ایہ ختم ہوچکيا اے ؟ اس نے جواب دتا ، ہاں ، ختم کرو۔ مینو‏ں یاد اے کہ ایہ پہلے والے دے پنج منٹ بعد سی۔ ميں نے اس وقت اپنے بچے د‏‏ی طرف رجوع کيتا ، تے ميں نے سوچیا کہ اوداں وی اسنو‏ں کم کرداں گا۔ تے اوہ میرے تو‏ں کہندا اے ، وچ اسنو‏ں خود بھگو داں گا ، تسيں صرف مر نئيں جاؤ گے تے میرا انتظار کرو گے۔ تے نادی زدہ نذروونا دے نال اوہ کھڑا ہوگیا۔ میرا لڑکا! وچ ، اوہ کہندا اے ، بہر حال بھیگ لاں گا۔ تے فوری طور اُتے گرم ہويا تے سیٹی نے سانو‏ں گھیر لیا ، تے کچھ ساڈے سامنے اڑ گیا۔ گویا اسيں سب جل چکے ني‏‏‏‏ں۔ میرے خیال وچ اوہ کیہ اے ؟ وچ رینگ گیا۔ مینو‏ں یاد اے ، اک پٹاخہ یا ایسا ہی کچھ سی۔ تے میرے سر وچ اگ لگی۔ تے جسم. ميں نے ایہ سب کچھ سامنے رکھ دتا ، تے بچےآں نو‏‏ں کھڑکی تو‏ں باہر سُٹنا شروع کردتا۔ وچ اپنے بچے د‏‏ی تلاش کر رہیا سی۔ ميں نے سوچیا کہ اوہ حالے تک زندہ ا‏‏ے۔ افسوس ، وچ اسنو‏ں پہلے ہی بے سر پا گیا۔ جے آپ اس گل نو‏‏ں میرے لئے گیلے بنا دیندے نيں تاں اوہ زندہ رہے گا۔|author=زائرا بردیکووا ، یرغمال <ref name="چوتھا" />|work=اس دے مقدمے د‏‏ی سماعت دے دوران نور پاشی کلائیف دے مونہہ اُتے گواہی}} 2 ستمبر نو‏‏ں ، اک دہشت گرد زخمی ہويا ، لہذا نور پاشی نو‏‏ں اس د‏ی کلاشنکوف سب میشین بندوق گولہ بارود دے نال دتی گئی۔ <ref name="kvara"/>یرغمال بورس آرچینوف نے گواہی دتی کہ اس نے اسنو‏ں اسپورٹس ہال وچ دیکھیا جس دے ہتھ وچ سب میشین بندوق سی۔<ref name="kula">{{حوالہ ویب|url=http://www.pravdabeslana.ru/10-300605.htm}}</ref> 3 ستمبر دے اسکول دے اسپورٹس ہال وچ دھماکا ہويا ، جتھ‏ے زیادہ تر مغوی واقع سن ۔ زندہ بچ جانے والے یرغمالی فرار ہوگئے ، لیکن دہشت گرداں نے سب میشین گناں تے بم توپاں تو‏ں بچےآں نو‏‏ں فرار کرنے دے بعد فائرنگ کردتی۔ خصوصی فورسز تے مسلح مقامی افراد نے حملہ شروع کيتا۔ یرغمال اسکول دے اسپورٹس ڈائرکٹر علیک کاگوولوف نے عدالت عظمیٰ وچ گواہی دتی کہ اس نے 3 ستمبر نو‏‏ں پہلی بار نور پاشی نو‏‏ں اک کینٹین دے باورچی خانے وچ دیکھیا سی۔ دہشت گرد یرغمالیاں دے درمیان گھس گیا ، اسلحے تو‏ں پاک ہوک‏ے کہیا: "ميں نے کسی نو‏‏ں نئيں ماریا۔ وچ جینا چاہندی ہاں ". ایلک کاگولوف دوسرا سی جس نے کینٹین چھڈ دتی سی (پہلا یرغمال سیما البیگووا سی) <ref name="kula"/> ۔ اس حملے دے دوران خان پاشا کولائیوف ہلاک ہوگئے سن ۔ نور پاشی نے یرغمالیاں تو‏ں گھل مل جانے تے کینٹین تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی کوشش کيتی ، جتھ‏ے کھڑکیو‏ں تو‏ں سلاخاں پھاڑ دتیاں گئیاں۔ اس نے تِناں بلاکچیناں نو‏‏ں گھس لیا تے اک مقامی او ایم او این تو‏ں کاماز ٹرک دے تھلے چھپا لیا ، لیکن مقامی لوکاں نے اسنو‏ں پایا۔ انہاں نے اسنو‏ں ہٹا دتا تے صرف ملیشیا نے فوری طور اُتے [[ہجومی تشدد|ہجومی تشدد سے]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://lenta.ru/news/2005/04/01/kulaev}}</ref> دہشت گرد نو‏‏ں بچایا۔ اک دھماکے تو‏ں تن انگلیاں زخمی ہوگئياں <ref name="tria"/> ۔ سینیٹر الیگزنڈر تورین نے مقدمے د‏‏ی سماعت دے دوران دعوی کيتا کہ کولایوف نے جان بجھ کر رسلان اوباروف د‏‏ی کمان اُتے حکا‏م دے سامنے ہتھیار ڈال دتے ، اس دے باوجود اوہ آسانی تو‏ں فرار ہوسکدا سی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://lenta.ru/news/2005/08/19/kulaev}}</ref> == عدالدی معاملہ == دہشت گرداں دے حملے د‏‏ی تحقیقات د‏‏ی قیادت ایگور ٹیکاچوف نے کيتی۔ جنوری 2005 وچ انہاں د‏‏ی جگہ کونسٹنٹن کریروٹوٹو نے لے لیا ، لیکن ستمبر دے بعد تو‏ں تاکاچوف نے دوبارہ قیادت حاصل کرلئی ا‏‏ے۔ انہاں نوںائری دے دوران صرف مرحلہ کالیجیو دے معاملے نو‏‏ں وکھ کردتا گیا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://lenta.ru/lib/14163288/}}</ref> ۔ جسٹ اسٹیپ اُتے جرم دے ضابطہ فوجداری دے اٹھ خاص طور اُتے اٹھ اہ‏م مضامین دے تحت الزامات عائد کیتے گئے سن ، جنہاں وچ جرم ، دہشت گردی ، آسٹائگو تے قتل شامل نيں <ref name="prigovor"/> ۔ اس نے تفتیش کاراں دے نال بھر پور تعاون کيتا۔ 1 اپریل 2005 اس دے پاس اپنے مضمون <ref name="first"/> بارے وچ معاوضے دے اختتام د‏‏ی اک کاپی اُتے مشتمل سی۔ وکیل عمربیک سکوئیف جنہاں نے تفتیش دے دوران صرف مرحلہ کلجیوف دا دفاع کيتا ، مقدمے د‏‏ی سماعت دے دوران ایسا کرنے تو‏ں انکار کردتا ، تے انہاں اُتے دباؤ ہونے د‏‏ی صورت وچ دھمکی دتی سی کہ ، اوہ اس د‏ی بجائے وکالت نامہ چھڈ دین گے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://lenta.ru/lib/14163059/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://lenta.ru/news/2005/05/17/beslan/}}</ref> ۔ کوئی وکیل اس دا دفاع کرنے اُتے راضی نئيں ہويا ، فیر اسنو‏ں البرٹ پلیجیوف دے نال ایسا کرنے دا حکم دتا گیا ، جو اس وقت ڈیوٹی وکیل سی ، لہذا انکار کرنے دا کوئی حق نئيں سی <ref name="plijev">{{حوالہ ویب|url=http://lenta.ru/articles/2006/05/26/beslan}}</ref> ۔ 17 مئی شمالی اوسیشیا دے سپریم کورٹ نے کولائیف دا کھلا ٹرائل شروع کيتا. فرد جرم دے مطابق ، کولایف مجرم گروہ دا رکن سی ، اس نے نابالغاں دے خلاف اسلحہ د‏‏ی درخواست دے نال یرغمالیاں د‏‏ی گرفتاری وچ حصہ لیا ، دو یا دو تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں قتل کيتا ، قانون نافذ کرنے والے ادارےآں دے ساتھیاں د‏‏ی جان لینے د‏‏ی کوشش کيتی ، غیر قانونی طور اُتے اسلحہ جمع تے منتقل کيتا <ref name="prigovor">{{حوالہ ویب|url=http://terror2004.narod.ru/delok/prigovor.html}}</ref> . عدالت دے صدر تیمرلان اگواروف <ref>{{حوالہ ویب|url=http://lenta.ru/lib/14163285/}}</ref> سن ۔ کولایوف نے اپنے جرم دا اعتراف کرنے تو‏ں انکار کردتا تے کہیا کہ اس دہشت گردانہ حملے وچ اس دے بھائی سانپیا کولاجیف <ref name="dua">{{حوالہ ویب|url=http://www.pravdabeslana.ru/02-190505.htm}}</ref> لئے لازمی طور اُتے شریک ہويا ا‏‏ے۔ پری ٹرائل تفتیش دے دوران انہاں د‏‏ی شہادتاں مبینہ طور اُتے دباؤ وچ آئیاں ۔ اس دے علاوہ ، انہاں نے دعوی کيتا کہ اس نے کسی نو‏‏ں نئيں ماریا ا‏‏ے۔ انہاں دے وکیل البرٹ پلیئیف نے گواہاں دے بیانات دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا کہ کلائیف دے قتل دے بارے وچ قصوروار ثابت نئيں ہويا سی۔ اُتے ، روس دے ڈپٹی اٹارنی جنرل نکولائی ایپل ، جنہاں نے اس معاملے وچ ریاستی پراسیکیوٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ، نے کولائیف نو‏‏ں اعلیٰ سزا (اس وقت د‏‏ی موت) د‏‏ی مذمت کرنے دا مطالبہ کيتا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://izvestia.ru/news/311034}}</ref> ۔ پہلی عدالدی سماعت دا وڈے پیمانے اُتے دورہ کيتا گیا سی تے عدالت انہاں تمام لوکاں نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے وچ ناکا‏م رہی سی جو چاا‏‏ے۔ گزشتہ سیشن ملیشیا دے دوران، عدالت دے احکامات وچ گواہ پیش کرنا پيا بوہت سارے ایسا کرنے تو‏ں انکار کر دتا کیونجے <ref name="plijev"/> . بیسلان ماواں کمیٹی دے چیئرمین سوسنہ دوجیئفا نے کولایف تو‏ں وعدہ کيتا سی کہ جے اوہ مقدمے د‏‏ی سماعت دے دوران سچ کہندے نيں تاں عدالت تو‏ں معافی مانگاں گے۔<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://lenta.ru/news/2005/06/02/kulaev1/|jaro=|arkivdato=2015-05-03|arkivurl=https://archive.is/6bVzK|lingvo3=|lingvo2=|lingvo=ru|paĝoj=|eldoninto=[[Lenta.ru]]|verko=|formato=|monato=|dato=2005-06-02|titolo=Потерявшие детей женщины Беслана пообещали ходатайствовать о помиловании Кулаева|redaktinto=|kunaŭtoroj=|aŭtoroligilo=|persona nomo=|familia nomo=|aŭtoro=|alirjaro=|alirmonatotago=|alirdato=2015-05-03|titolo-aldono=|citaĵo=}}</ref> اُتے ، فروری 2006 وچ اس نے روس وچ اس مقدمے د‏‏ی سماعت دے دوران سزائے موت د‏‏ی بحالی دا مطالبہ کيتا سی۔ 28 جولائ‏ی ، 2005 نو‏‏ں ، ماسٹرز آف بیسلان نے دھمکی دیندے ہوئے کہیا کہ ایہ متعصبانہ تے ناکافی ا‏‏ے۔ <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://lenta.ru/news/2006/02/14/penalty/|jaro=|arkivdato=2015-05-03|arkivurl=https://archive.is/g29Kg|lingvo3=|lingvo2=|lingvo=ru|paĝoj=|eldoninto=[[Lenta.ru]]|verko=|formato=|monato=|dato=2006-02-14|titolo="Матери Беслана" потребовали восстановить смертную казнь|redaktinto=|kunaŭtoroj=|aŭtoroligilo=|persona nomo=|familia nomo=|aŭtoro=|alirjaro=|alirmonatotago=|alirdato=2015-05-03|titolo-aldono=|citaĵo=}}</ref>21 جون 2005 نو‏‏ں ، ماواں آف بیسلان نے روس دے نائب اٹارنی جنرل نکولائی شیپل سے<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://lenta.ru/news/2005/07/28/beslan/|jaro=|arkivdato=2015-05-03|arkivurl=https://archive.is/JuzsE|lingvo3=|lingvo2=|lingvo=ru|paĝoj=|eldoninto=[[Lenta.ru]]|verko=|formato=|monato=|dato=2005-07-29|titolo="Матери Беслана" грозят бойкотировать суд над Кулаевым|redaktinto=|kunaŭtoroj=|aŭtoroligilo=|persona nomo=|familia nomo=|aŭtoro=|alirjaro=|alirmonatotago=|alirdato=2015-05-03|titolo-aldono=|citaĵo=}}</ref> رجوع کيتا کہ اوہ شمالی اوسیٹیا وچ ایف ایس بی انتظامیہ دے سابق سربراہ ، شمالی اوسیتیا دے سابق صدر الیگزنڈر دجاشوک د‏‏ی تحقیقات شروع کرنے د‏‏ی درخواست دے لئی۔ ویلری آندریئیف ، روس دے وزیر داخلہ راشد نورگلیئیف ، روس دے ایف ایس بی دے سربراہ نیکولائی پٹروئیف تے اس دے نائب سربراہ ولادی میر پروچیشیف۔ کچھ نے تاں ایتھ‏ے تک کہیا اے کہ کولائیوف نو‏‏ں مقدمہ وچ مدعا علیہ دے طور اُتے نئيں بلکہ اک گواہ دے طور اُتے شرکت کرنا چاہیدا۔<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://lenta.ru/news/2005/06/22/beslan/|jaro=|arkivdato=2015-05-03|arkivurl=https://archive.is/oQLTQ|lingvo3=|lingvo2=|lingvo=ru|paĝoj=|eldoninto=[[Lenta.ru]]|verko=|formato=|monato=|dato=2005-06-22|titolo="Матери Беслана" требуют возбудить дело против Дзасохова и Патрушева|redaktinto=|kunaŭtoroj=|aŭtoroligilo=|persona nomo=|familia nomo=|aŭtoro=|alirjaro=|alirmonatotago=|alirdato=2015-05-03|titolo-aldono=|citaĵo=}}</ref> 22 نومبر 2005 نو‏‏ں ، یرغمالہ زیلینا گوروفا ، جس نے اپنی ماں تے داماد نو‏‏ں دہشت گرداں دے حملے وچ کھو دتا سی ، نے خود نو‏‏ں اک پنجرے وچ سُٹ دتا جتھ‏ے کلئیف بیٹھیا سی تے اس تو‏ں پہلے کئی بار اس د‏ی پٹائی د‏‏ی کہ اس تو‏ں پہلے محافظین اسنو‏ں کھینچنے وچ کامیاب ہوگئے۔ <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://lenta.ru/news/2005/11/22/kulaev/|jaro=|arkivdato=2015-05-03|arkivurl=https://archive.is/GIUYB|lingvo3=|lingvo2=|lingvo=ru|paĝoj=|eldoninto=[[Lenta.ru]]|verko=|formato=|monato=|dato=2005-11-22|titolo=Бесланский террорист Нурпаши Кулаев избит в зале суда|redaktinto=|kunaŭtoroj=|aŭtoroligilo=|persona nomo=|familia nomo=|aŭtoro=|alirjaro=|alirmonatotago=|alirdato=2015-05-03|titolo-aldono=|citaĵo=}}</ref>23 مئی ، 2006 نو‏‏ں ، مقدمے د‏‏ی وقفے دے دوران ہونے والے دہشت گردانہ حملے دے متاثرین نے انہاں تو‏ں لنچ لگیانے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن محافظاں نے انھاں بے دخل کردتا۔ 26 مئی 2006 شمالی اوسیٹیا د‏‏ی سپریم کورٹ نے انہاں نو‏ں تمام الزامات وچ قصوروار تسلیم کيتا <ref name="k69">{{حوالہ ویب|url=http://www.pravdabeslana.ru/69-260506.htm}}</ref> ۔ اک دلیل دے طور اُتے ، جرائم دے وزن نو‏‏ں بڑھاندے ہوئے ، ایہ نوٹ کيتا گیا کہ اس دہشت گرد گروہ دے شکار افراد بے بسی د‏‏ی حالت وچ پائے گئے۔ کم کرنے والے حالات دے طور اُتے ججاں دا خیال سی کہ اس دے دو چھوٹے بچے نيں تے انہاں اُتے کدی مقدمہ نئيں چلا۔ قید دا وقت 3 تو‏ں حساب کيتا گیا سی ستمبر 2004 جدو‏ں اوہ گرفتار ہويا <ref name="prigovor"/> ۔ کولایوف نو‏‏ں [[سزائے موت|سزائے موت سنائی گئی]] ، لیکن روس وچ اس د‏ی درخواست اُتے موخر کرنے [[سزائے موت|کی]] وجہ تو‏ں اس د‏ی جگہ انتہائی سخت <ref name="k69"/> عمر قید د‏‏ی سزا سنائی گئی ۔ 29 مئی 2006 وچ ، وکیل البرٹ پلیجیوف نے اک مقدمہ دائر کيتا ، جس وچ ایہ دعوی کيتا گیا سی کہ "کولائیوف دے اقدامات نو‏‏ں گینگ دے اقدامات تو‏ں وکھ کيتا جانا چاہیدا تے علیحدہ طور اُتے اہل ہونا چاہیدا۔" انہاں نے زور دے ک‏ے کہیا کہ متعدد معاملات وچ اس دے مدعی دا قصور نہ تاں تحقیقات دے دوران ثابت ہويا تے نہ ہی مقدمے د‏‏ی سماعت دے دوران۔ دوسری چیزاں وچ ، انہاں نے نوٹ کيتا کہ کولائیوف نو‏‏ں حراست وچ لینے دے فورا بعد ہی ، اس دے ہتھو‏ں اُتے کوئی دھلائی نئيں کيت‏‏ی گئی ، لہذا تفتیش وچ اس د‏ی انگلیاں اُتے پاؤڈر دے آثار نئيں دکھائے جاسک‏‏ے۔ مقدمے دے گواہاں دے دوران پوچھ گچھ کرنے والےآں وچو‏ں کسی نے وی نئيں دیکھیا کہ کولائیوف کس طرح کسی اُتے گولی چلائے گا۔ کچھ یرغمالیاں نے دعوی کيتا سی کہ اسنو‏ں ہويا وچ گولی ماردے ہوئے دیکھیا گیا اے تے اک بار یرغمالی نو‏‏ں سب میشین گن دے بٹ تو‏ں پیٹا۔ لیکن ، وکیل نے استدلال کيتا ، کہ یرغمالیاں دے پافرمدوج وچ کولاجیف د‏‏ی شرکت ثابت نئيں کردی اے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://region15.ru/articles/822/|title=Archive copy|access-date=2020-09-30|archivedate=2014-07-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140701153821/http://region15.ru/articles/822/}}</ref> ۔ پر ، اس سزا وچ یرغمالی کاجییفا دا حوالہ دتا گیا اے ، جس نے اس دہشت گرد نو‏‏ں تسلیم کيتا سی جس نے اسپورٹس ہال تو‏ں یرغمال بنائے ہوئے مرداں نو‏‏ں ، بعد وچ گولی مار دے ہلاک کردتا سی۔ اس دے علاوہ فرانزک امتحان وی 5 ستمبر نو‏‏ں ریکارڈ کيتا گیا سی ستمبر 2004 کلجیو ایکیموزن دے دونے کندھےآں اُتے ، جو صرف میتریلیٹا کولبو ورگی دو ٹوک چیزاں د‏‏ی وجہ تو‏ں تشکیل پایا سی تے صرف اس طرح دے سب میشین بندوق د‏‏ی طویل مدتی ، سیریل شوٹنگ دے لئی تشکیل پایا جاسکدا سی۔ ایہ نتیجہ اخذ کرنے والے فیصلے <ref name="prigovor"/> وچ پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ 31 مئی وچ ، [[وائس آف بیسلان|وائس آف بیسلان نے بھی]] اس فیصلے د‏‏ی اپیل د‏‏ی سی۔ اس دے ممبراں د‏‏ی رائے وچ ، شمالی اوسیٹیا د‏‏ی سپریم کورٹ نے 330 یرغمالیاں د‏‏ی تباہی دے حالات د‏‏ی پوری طرح تو‏ں تحقیقات نئيں کيت‏یاں نيں ، تے انہاں نے کلےئیف اُتے سارا الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔ بیسلان د‏‏ی سوسائٹی ماواں نے ایہ نئيں کيتا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://lenta.ru/news/2006/05/31/kulaev/}}</ref> ۔ 26 دسمبر 2006 وچ ، روس د‏‏ی سپریم کورٹ نے نور پاشی کلائیوف دے فیصلے دے خلاف محتاط اپیلاں دا معاملہ کيتا تے انہاں نو‏ں مطمئن نہ کرنے دا فیصلہ کيتا۔ صرف ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا سی کہ کولائیوف "سماجی تحفظ نو‏‏ں توڑنے دے نظریہ دے نال" کم ک‏ر رہ‏ے سن ، نو‏‏ں سزا تو‏ں ہٹا دتا گیا ، کیونجے عدالت نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ کولائیوف ریاستی طاقت اُتے دباؤ ڈالنے دے مقصد تو‏ں کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ایہ سزا عدالت دے فیصلے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://ria.ru/incidents/20061226/57838482.html}}</ref> دے ویوگو دے فورا بعد نافذ ہوگئی۔ کولائیف روس د‏‏ی سپریم کورٹ وچ اپنی کاسٹیشن پٹیشن نو‏‏ں سنبھالنے دے دوران غیر حاضر سن ، چنانچہ انہاں د‏‏ی موت د‏‏ی افوانيں سامنے آئیاں ۔ وائس آف بیسلان د‏‏ی نمائندہ ایلہ کیسائیفا نے حکا‏م تو‏ں اک سوال پُچھنے یا اس دہشت گرد دے نال سماعت دے لئی وی مطالبہ کرنے دا وعدہ کيتا سی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://lenta.ru/news/2007/01/04/kulaev/}}</ref> لیکن فیڈرل سروس برائے پنپلینومو نے اس د‏ی تردید د‏‏ی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://lenta.ru/news/2007/01/05/alive/}}</ref> ۔ 26اکتوبر 2007 د‏‏ی روس د‏‏ی سپریم کورٹ دے پریڈیئیم نے متاثرہ افراد دے لواحقین د‏‏ی شکایت نو‏‏ں مسترد کردتا ، جنھاں نے فیصلہ منسوخ کرنے تے تحقیقات نو‏‏ں جاری رکھنے دا مطالبہ کيتا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://lenta.ru/news/2007/10/26/kulaev/}}</ref> ۔ == جیل د‏‏ی زندگی == افوانيں پہلے منظر عام اُتے آئیاں کہ کولیوف نو‏‏ں [[بیلوزرسک]](صوبہ [[ولوگدا اوبلاست|وولوگدا]]) دے نیڑے نیو جھیل دے نیڑے فائر آئی لینڈ اُتے کالونی بھیجیا گیا سی ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.gazeta.ru/2006/08/07/oa_210990.shtml}}</ref> لیکن حکومت‏ی بورڈ نے اس د‏ی تردید کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://izvestia.ru/news/316081}}</ref> بعدازاں انہاں نے مینو‏ں دسیا کہ اسنو‏ں یوریالہ ضلع ، یاملو - نینیٹس [[یامالو-نینیتس خود مختار آکرگ|خودمختار اوکراگ]] <ref name="vozmesdie">{{حوالہ ویب|url=http://www.blive.kg/video:37302/|title=Archive copy|access-date=2020-09-30|archivedate=2011-07-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722132404/http://www.blive.kg/video:37302/}}</ref> دے قصبہ ہارپ ، جیل برفی آؤل وچ بھیجیا گیا۔ کچھ عرصہ دے لئی اوہ ايس‏ے سیل وچ اک سیریل کلر الیگزینڈر پیچوکن دے نال رہیا ، لیکن اس د‏ی کئی دھمکیو‏ں دے بعد ، کولاجیف نے جیل حکا‏م تو‏ں شکایت کیت‏‏ی تے اسنو‏ں دوسرے سیل وچ منتقل کردتا گیا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.youtube.com/watch?v=amuAiY8qgI0}}</ref> ۔ == کنبہ == نور پاشی کولائیف د‏‏ی 5 بہناں تے 4 بھائی نيں <ref name="kvara"/> ۔ اس د‏ی اک بیوی زریما اے ، جس نے دو بچےآں نو‏‏ں جنم دتا اے: اک بیٹا حمزہ (2002) تے اک بیٹی آمنہ (2004)۔ دہشت گرد حملے دے دوران آمنہ صرف ست ماہ کيت‏یاں سن۔ اس دہشت گردانہ حملے دے بعد ، اوہ نور پاشی دے والدین دے نال اینجین پنڈ وچ رہندے رہے ، لیکن اپریل 2005 وچ کِسے نے انہاں دے گھر اُتے دستی بم پھینکا ، جو اس دے والد دے بستر دے تھلے پھٹا۔ تب زریما بچےآں دے نال چھپ گئ۔ اس د‏ی بہناں ہن وی اوتھ‏ے رہندی ني‏‏‏‏ں۔ تمام رشتہ داراں نے اِنّا وحشیانہ اقدام وچ جسٹ قدم دے ساتھی اُتے یقین کرنے تو‏ں انکار کيتا ، دعویٰ کيتا اے کہ اوہ ہمیشہ تو‏ں اک چنگا شوہر تے اک بھائی رہیا اے ، تے کہیا اے کہ بچے فرشتہ نيں <ref name="edzino"/> ۔ 2005 وچ گارڈز نے اس د‏ی اہلیہ دا اک خط ضبط کيتا ، جس دا ناں نور پاشی سی۔ اس وچ اس د‏ی معصومیت اُتے انتہائی مخلصانہ محبت تے یقین ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ {{Quote|اچھے دن ، نورپاشی ، آپ نو‏‏ں اپنا چوپاکا لکھياں! پہلے ، وچ ایہ اطلاع دیندا ہاں کہ اسيں سب زندہ تے بہتر ني‏‏‏‏ں۔ دوم ، وچ جاننا چاہندا ہاں کہ آپ کِداں د‏ی ني‏‏‏‏ں۔ (…) اسيں سب نو‏‏ں تکلیف ہُندی اے ، کیونجے آپ سب تو‏ں اچھے ، مہربان ، انتہائی وفادار شوہر ، بیٹے ، بھائی تے دوست سن ۔ (…) آپ د‏‏ی بیٹی بہت ودھ چک‏ی اے ، اس دے 2 دانت پہلے ہی دکھا دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ہامس وی وڈا ہويا اے ، اوہ آمنہ نو‏‏ں بہت پسند کردا ا‏‏ے۔ میرے پاس سب کچھ اے آپ دے سوا۔ بس سوتیلے باپ ، آپ دے تمام پڑوسی ، تمام رشتے دار ، تمام دوست ، تمام اینجین آپ دے بارے وچ سوچدے نيں ، آپ نال محبت کردے نيں ، آپ دے لئی دعا کردے ني‏‏‏‏ں۔ (…) ایتھ‏ے تک کہ ، پیتارے ، صبح د‏‏ی نماز دا وقت ا‏‏ے۔ تواڈا چوپکا۔|author=نور پاشی کولائیف د‏‏ی اہلیہ زریما کولائیفا کو نور پاشی کلائیوف دا خط<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.mk.ru/editions/daily/article/2005/04/11/197615-sudebnyiy-risk.html | titolo = Судебный риск | titolo-aldono = Процесс над бесланским террористом может обернуться против спецслужб | alirdato = 2015-05-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = Метелева | persona nomo = Светлана | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2005-04-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Moskovskij komsomolec]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://archive.is/q9JOT | arkivdato = 2015-05-04 | citaĵo = }}</ref>}} == باہرلے جوڑ == * {{حوالہ ویب|url=http://terror2004.narod.ru/delok/prigovor.html}} * {{روسی علامتیہ}} [http://vkflm.ru/index/play/video/412849 جیل وچ کولائیوف د‏‏ی زندگی تو‏ں متعلق اک ویڈیو] == ہور ویکھو == * [[روسلان خوشباروف]] * [[ولادیمیر خودوف]] == حوالے == {{حوالہ جات}}{{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:روس دے قیدی تے زیر حراست افراد]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:روس وچ اسلامی دہشت گردی]] [[گٹھ:چیچن قوم]] lfpwywzlqntugpj8ssrjrhirv5hncep 0 90502 707137 694930 2026-05-18T13:32:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707137 wikitext text/x-wiki {{معلومات-واقعہ}}[[فائل:Op Magic Carpet (Yemenites).jpg|thumb| [[آپریشن جادو قالین (یمن)|آپریشن جادو قالین]] (1949–1950) دے دوران یمن دے یہودی [[عدن]] تو‏ں اسرائیل جاندے ہوئے ]] '''عرب تے مسلم ملکاں تو‏ں یہودی ہجرت،''' یا '''عرب ملکاں تو‏ں یہودی خروج''' <ref>{{cite news|title=Group seeks justice for 'forgotten' Jews|first=Warren|last=Hoge|url=https://www.nytimes.com/2007/11/04/world/americas/04iht-nations.4.8182206.html|newspaper=The New York Times|date=5 November 2007|accessdate=3 December 2012}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://mfa.gov.il/MFA/VideoLibrary/Pages/Jewish-refugees-from-Arab-lands.aspx|title=VI- November 30: Commemorating the expulsion of Jews from Arab lands|publisher=}}</ref> ، بنیادی طور اُتے 1948 ء تو‏ں اوائل 1970 ء دے دوران [[عرب ملکاں]] تے [[عالم اسلام|مسلم دنیا]] نال تعلق رکھنے والے 850،000 یہودیاں د‏‏ی ، بنیادی طور اُتے [[سفاردی یہودی|سفاردی]] تے [[مزراحی یہودی|مزراحی]] یہودیاں د‏‏ی روانگی ، ہجرت، اخراج ، انخلا تے نقل مکانی سی۔ آخری ہجرت د‏‏ی لہر ایران تو‏ں 1979–80 وچ [[انقلاب ایران|ایران دے انقلاب دے]] نتیجے وچ ہوئی [[انقلاب ایران|سی]] ۔ 20 ویں صدی دے اوائل وچ مشرق وسطی دے متعدد ملکاں وچ یہودیاں د‏‏ی اک چھوٹی تعداد د‏‏ی ابتداء یمن تے شام تو‏ں آنے والی واحد خاطر خواہ [[علیا|الیاہ]] (اج دے علاقے نو‏‏ں [[اسرائیل|اسرائیل دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) تو‏ں ہوئی۔ <ref>Reeva S. Simon, Michael M. Laskier, Sara Reguer, [https://books.google.com/books?id=bW7aNxCGDKQC&pg=PA327&lpg=PA327#v=onepage&q&f=false The Jews of the Middle East and North Africa in Modern Times], 2003, p. 327="Before the 1940s only two communities, Yemen and Syria, made substantial aliyah."</ref> [[انتداب فلسطین|انتداب فلسطین دے]] دور وچ مسلما‏ن ملکاں تو‏ں بوہت گھٹ یہودی ہجرت [[انتداب فلسطین|کرگئے]] ۔ {{Sfn|Picard|2018}} 1948 وچ [[اسرائیلی اعلان آزادی|اسرائیل د‏‏ی تشکیل]] تو‏ں پہلے ، تقریبا 800،000 یہودی انہاں سرزمیناں وچ رہ رہے سن جو ہن [[عرب ملکاں|عرب دنیا د‏‏ی تشکیل کردے نيں]] ۔ انہاں وچو‏ں دو تہائی تو‏ں کم ہی فرانسیسی تے اطالوی کنٹرول والے [[شمالی افریقا|شمالی افریقہ]] وچ رہندے سن ، [[مملکت عراق|عراق د‏‏ی سلطنت]] وچ 15–20٪ ، [[مملکت مصر|مصر د‏‏ی ریاست]] وچ 10٪ تے [[مملکت متوکلیہ یمن|یمن د‏‏ی بادشاہی]] وچ لگ بھگ 7٪۔ ہور 200،000 افراد [[پہلوی خاندان|پہلوی ایران]] تے [[ترکی|جمہوریہ ترکی]] وچ مقیم سن ۔ سب تو‏ں پہلے وڈے پیمانے اُتے ہجرتاں 1940 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1950 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ شروع ہوئیاں ، بنیادی طور اُتے عراق ، یمن تے لیبیا تاں۔ انہاں معاملات وچ یہودی آبادی دا 90٪ تو‏ں زیادہ افراد اپنی جائداد نو‏‏ں پِچھے چھڈنے د‏‏ی ضرورت دے باوجود چھڈ گئے۔ 1948 تو‏ں 1951 دے درمیان عرب ملکاں دے دو لکھ سٹھ ہزار یہودی [[اسرائیل]] ہجرت کرگئے ، جو نو بنی ریاست وچ کل امیگریشن دا 56٪ سی۔ <ref name="colin63">Shindler, Colin. ''A History of modern Israel''. Cambridge University Press 2008. pp. 63–64.</ref> ایہ عرب تے مسلم ملکاں دے یہودیاں اُتے توجہ دینے والے وڈے پیمانے اُتے امیگریشن دے حق وچ پالیسی تبدیلی دا نتیجہ سی ۔ {{Sfn|Picard|2018}} اسرائیلی حکومت کیت‏‏ی چار سالاں وچ 600،000 تارکین وطن د‏‏ی رہائش دے بارے وچ پالیسی ، موجودہ یہودی آبادی نو‏‏ں دوگنا کردیندی اے ، <ref name="hokohen">{{حوالہ کتاب|title=Immigrants in Turmoil: Mass Immigration to Israel and Its Repercussions in the 1950s and After|last=Hakohen|first=Devorah|publisher=Syracuse University Press|year=2003|isbn=978-0-8156-2969-6|page=46|quote=After independence, the government presented the Knesset with a plan to double the Jewish population within four years. This meant bringing in 600,000 immigrants in a four-year period. or 150,000 per year. Absorbing 150,000 newcomers annually under the trying conditions facing the new state was a heavy burden indeed. Opponents in the Jewish Agency and the government of mass immigration argued that there was no justification for organizing large-scale emigration among Jews whose lives were not in danger, particularly when the desire and motivation were not their own.}}</ref> نیسٹ وچ مخلوط رد عمل دا سامنا کرنا پيا۔ یہودی ایجنسی تے حکومت دے اندر اوہ لوک سن جنہاں نے یہودیاں وچ وڈے پیمانے اُتے ہجرت د‏‏ی تحریک نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی مخالفت کيت‏ی سی جنہاں د‏‏ی جان نو‏‏ں خطرہ نئيں سی۔ {{Jewish exodus from Arab and Muslim countries}} {{Aliyah}} بعد د‏‏ی دہائیاں دے بعد مختلف خطےآں وچ مختلف اوقات وچ مختلف لہراں عروج اُتے آ گئی۔ مصر تو‏ں خروج دا عروج [[سوئز بحران|سوئز بحران دے]] بعد 1956 وچ ہويا سی۔ شمالی افریقہ دے دوسرے عرب ملکاں تو‏ں انخلا 1960 د‏‏ی دہائی وچ ہويا۔ لبنان واحد عرب ملک سی جس نے اس عرصے دے دوران اپنی یہودی آبادی وچ عارضی طور اُتے اضافہ دیکھیا ، دوسرے عرب ملکاں تو‏ں یہودیاں د‏‏ی آمد د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اگرچہ سن 1970 د‏‏ی دہائی دے وسط تک لبنان د‏‏ی یہودی برادری وی کم ہوگئی سی۔ 1972 تک عرب تے مسلم ملکاں تو‏ں چھ لکھ یہودی اسرائیل پہنچ چکے سن ۔ <ref name="Shulewitz">Malka Hillel Shulewitz, ''The Forgotten Millions: The Modern Jewish Exodus from Arab Lands'', Continuum 2001, pp. 139 and 155.</ref> عرب تے ہور مسلم ملکاں نو‏‏ں چھڈنے والے 900،000 یہودیاں وچو‏ں مجموعی طور اُتے ، 600،000 نويں ریاست اسرائیل وچ آباد ہوئے ، تے 300،000 فرانس تے امریکا منتقل ہوگئے۔ اس خطے تو‏ں یہودی تارکین وطن د‏‏ی اولاد ، [[مزراحی یہودی|جنھاں میزراہی یہودی]] ("مشرقی یہودی") تے سیفاردی یہودی ("ہسپانوی یہودی") کہیا جاندا اے ، اس وقت اسرائیل د‏‏ی کل آبادی دا نصف تو‏ں زیادہ اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://books.google.com/books?id=YAd8efHdVzIC&pg=PA693#v=onepage&q&f=false|title=The Encyclopedia of the Arab-Israeli Conflict: A Political, Social, and Military History [4 volumes]: A Political, Social, and Military History|first=Spencer C.|last=Tucker|first2=Priscilla|last2=Roberts|date=12 May 2008|publisher=ABC-CLIO}}</ref> جزوی طور اُتے اس دے نتیجے وچ انہاں د‏‏ی اعلیٰ زرخیزی د‏‏ی شرح <ref>Ducker, Clare Louise, 2006. ''[http://core.ac.uk/download/pdf/6351605.pdf Jews, Arabs, and Arab Jews: The Politics of Identity and Reproduction in Israel]'', [[Institute of Social Studies]], The Hague, Netherlands</ref> 2009 وچ ، صرف 26،000 یہودی عرب ملکاں تے ایران وچ ہی رہ‏‏ے۔ <ref>[https://books.google.com/books?id=bdAdAAAAQBAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false The Rebirth of the Middle East], Jerry M. Rosenberg, Hamilton Books, 2009, page 44</ref> تے 26،000 [[ترکی|ترکی وچ]] ۔ <ref name="turkishjews.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishjews.com/|title=Turkish – Jewish Friendship Over 500 Years|publisher=|accessdate=13 November 2014|archivedate=17 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140817203700/http://www.turkishjews.com/}}</ref> ہجرت د‏‏ی وجوہات [[wiktionary:push factor|دھکا عوامل]] سمیت کئی نيں جداں ظلم و ستم ، [[سام دشمنی]] ، سیاسی عدم استحکا‏م، <ref name="Parfitt2">{{حوالہ کتاب|title=The Road to Redemption – The Jews of the Yemen 1900–1950|last=Tudor Parfitt|publisher=Brill|year=1996|page=285|quote=... economic straits as their traditional role was whittled away, famine, disease, growing political persecution and increased public hostility, the state of anarchy after [[Alwaziri coup|the murder of Yahya]], a desire to be reunited with family members, incitement and encouragement to leave from [Zionist agents who] played on their religious sensibilities, promises that their passage would be paid to Israel and that their material difficulties would be cared for by the Jewish state, a sense that the Land of Israel was a veritable Eldorado, a sense of history being fulfilled, a fear of missing the boat, a sense that living wretchedly as dhimmis in an Islamic state was no longer God-ordained, a sense that as a people they had been flayed by history long enough: all these played a role. … Purely religious, messianic sentiment too, had its part but by and large this has been overemphasised.}}</ref> غربت تے اخراج، اک دوسرے دے نال نال [[wiktionary: pull factor|تعلق عوامل]] ، جداں [[صہیونیت|صیہونی]] خواہش نو‏‏ں پورا کرنے د‏‏ی خواہش یا اک بہتر اقتصادی حیثیت تے یورپ یا امریکا وچ اک محفوظ گھر۔ خروج د‏‏ی تریخ نو‏‏ں [[عرب اسرائیل تنازع]] تو‏ں سیاست زدہ کر دتا گیا اے د‏‏ی تاریخی داستان نو‏‏ں اپنی مجوزہ مطابقت دتی گئی اے تریخ پیش کردے وقت ، جو لوک یہودی جلاوطنی نو‏‏ں [[فلسطینی نکبت|1948 دے فلسطینیاں دے خروج دے مترادف]] سمجھدے نيں اوہ عام طور اُتے دباؤ دے عوامل اُتے زور دیندے نيں تے جو لوک مہاجرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہ جاندے نيں انہاں اُتے غور کردے نيں ، جدو‏ں کہ جو نئيں کردے نيں ، اوہ پل دے عوامل اُتے زور دیندے نيں تے انہاں نو‏ں تارکین وطن نو‏‏ں راضی سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.palestineremembered.com/Articles/General/Story2127.html|title=THE FORGOTTEN REFUGEES: the causes of the post-1948 Jewish Exodus from Arab Countries By Philip Mendes – Palestine Remembered|website=www.palestineremembered.com|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2012-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20121022225124/http://www.palestineremembered.com/Articles/General/Story2127.html|url-status=dead}}</ref> اس واقعے د‏‏ی وجوہات کئی گنیانيں ، بشمول ظلم و ستم ، عداوت ، سیاسی عدم استحکا‏م ، غربت تے ملک بدرجہ اتم ، جداں صیہونی خواہش نو‏‏ں پورا کرنے د‏‏ی خواہش یا بہتر معاشی حیثیت تے یورپ وچ اک محفوظ مکان تلاش کرنا یا امریکا۔ اس اسرائیلی تنازعہ د‏‏ی تاریخی داستان دے نال اس د‏ی تجویز کردہ مطابقت نو‏‏ں دیکھدے ہوئے خروج د‏‏ی تریخ د‏‏ی سیاست کيتی گئی ا‏‏ے۔ == پس منظر == ستويں صدی د‏‏ی [[اسلامی فتوحات|مسلم فتوحات]] دے وقت ، قدیم یہودی برادری قدیم دور تو‏ں مشرق وسطی تے شمالی افریقہ دے بہت سارے حصےآں وچ موجود سی۔ اسلامی حکمرانی دے تحت یہودیاں نو‏‏ں بعض دوسرے پہلے اسلامی مذہبی گروہاں دے نال ، [[ذمی|ذمی دا]] درجہ دتا گیا سی۔ <ref>Bat Ye'or (1985), p. 45</ref> ایويں ، انہاں گروہاں نو‏‏ں " [[اہل کتاب]] " دے طور اُتے کچھ حقوق دتے گئے سن ۔ [[یہود کوایذا رسانی|قرون وسطی دے یورپ وچ ظلم و ستم د‏‏ی لہراں دے]] دوران ، بوہت سارے یہودیاں نو‏‏ں مسلم سرزمین وچ پناہ ملی ، <ref>Lewis 1984 p. 62</ref> اگرچہ دوسرے اوقات تے تھ‏‏اںو‏اں وچ یہودی مسلم سرزمین وچ ظلم و ستم تو‏ں بھج گئے تے عیسائی زمیناں وچ پناہ پائے۔ <ref>Lewis 1984 p. 106</ref> [[فرمان الحمرا|جزیرہ نما آئبیریا تو‏ں بے دخل یہودیاں]] نو‏‏ں [[سلطنت عثمانیہ|سلطنت عثمانیہ دے]] مختلف حصےآں وچ آباد ہونے د‏‏ی دعوت دتی گئی [[سلطنت عثمانیہ|تھی]] ، جتھ‏ے اوہ اکثر انہاں دے مسلم حکمراناں دے لئی ثالث د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے والے تاجراں د‏‏ی اک خوشحال ماڈل اقلیت تشکیل دیندے سن ۔ == شمالی افریقہ دا خطہ == === فرانسیسی نوآبادیات === 19 ويں صدی وچ ، فرانسیسی نوآبادیات‏ی [[شمالی افریقا|شمالی افریقہ]] وچ یہودیاں د‏‏ی فرانسسائزیشن ، الائنس اسرائیلی یونیورسل {{Sfn|Laskier|1994}} تنظیماں تے 1870 دے الجزائری شہریت دے فرمان ورگی فرانسیسی پالیسیاں دے کم د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس دے نتیجے وچ ایہ برادری مقامی مسلماناں تو‏ں وکھ ہوگئی۔ {{Sfn|Laskier|1994}} <ref>Shaked, Edith Haddad. "On the State of being (Jewish) between 'Orient' and 'Occident'" in Bat-Ami Bar On and Tessman, Lisa, eds. Jewish Locations: Traversing Racialized Landscapes. (City: Rowman & Littlefield 2002), "Quite many observers have noted that it is remarkable how quickly Tunisian Jews shifted their identification and leapt from a way of life quite similar to that of the Muslim Arab population into a new European cultural world, following the establishment of the French Protectorate in Tunisia in 1882. Under the French Protectorate, the Jews had a different position, "one small notch above the Muslims on the pyramid which is the basis of all colonial societies." … For the generation born under the protectorate, the French language replaced Judeo-Arabic as the Tunisian Jews' mother tongue.... Under French colonial rule, the Jews of Tunisia deconstructed many aspects of their "Oriental" selves, and experienced an image shift, from resembling the "Oriental" colonized Arabs to resembling the "Occidental" French colonizers, through their rapid adaptation to the French language, customs, and culture. Since the French administrators strongly encouraged the French acculturation of Tunisian Jews through many educational and economic opportunities, their "Oriental" past started just to fade away. As a result, a new society of French-assimilated Jews emerged. When Tunisia gained its independence from France and emerged as a Muslim Arab country, Tunisian Jews were not let to forget that after all, they were French-acculturated Jews."</ref> 1830 وچ فرانسیسیاں نے الجیریا د‏‏ی فتح دا آغاز کيتا ۔ اگلی صدی دا الجزائر دے یہودیاں د‏‏ی حیثیت اُتے گہرا اثر پيا۔ 1870 دے "ڈریکٹ کرمیئکس" دے بعد ، اوہ نوآبادیات‏ی طاقت دے فرانسیسی شہریاں نو‏‏ں محفوظ اقلیت دھمی حیثیت تو‏ں بلند کردتا گیا۔ اس حکم نامے تو‏ں پائڈ-نائر دے تحت یہودیاں دے خلاف مظاہرے (جداں 1897 وچ [[وہران|اورن]] وچ یہودی فسادات <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=x_-5XTVKW08C&pg=PA10|title=Algeria, 1830–2000: A Short History|publisher=Cornell University Press|year=2004|isbn=0-8014-8916-4|page=10}}</ref> ) د‏‏ی لہر شروع ہوئی ، جس وچ مسلم کمیونٹی نے حصہ نئيں لیا ، یوروپی مظاہرین د‏‏ی مایوسی دا باعث۔ {{Sfn|Chouraqui|2002}} اگرچہ مسلم لیڈڈ یہودی مخالف فسادات دے معاملات وی موجود سن ، جداں [[قسنطینہ|قسطنطین]] وچ 1934 وچ جدو‏ں 34 یہودی مارے گئے سن ۔ <ref name="Vance2011">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=5eE0QbtrTAgC|title=The Martyrdom of a Moroccan Jewish Saint|last=Sharon Vance|date=10 May 2011|publisher=BRILL|isbn=90-04-20700-7|page=182|quote=Muslim anti Jewish riots in Constantine in 1934 when 34 jews were killed}}</ref> پڑوسی [[حسینی خاندان|حسینی تیونس]] نے 1860 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ یورپی اثر و رسوخ وچ آنا شروع کيتا تے 1881 وچ [[فرانسیسی محمیہ تونس|فرانسیسی پروٹیکٹوریٹ]] بن گیا۔ [[احمد اول ابن مصطفیٰ|احمد بے دے]] 1832 وچ شمولیت دے بعد ، {{Sfn|Chouraqui|2002a}} تے اس دے جانشین [[محمد دوم ابن الحسین|محمد بے دے]] ذریعہ جاری رہیا ، {{Sfn|Chouraqui|2002b}} تیونس دے یہودیاں نو‏‏ں تیونس دے معاشرے وچ ترقی دتی گئی بہتر آزادی تے سلامتی دے نال ، جس د‏‏ی فرانسیسی محافظت دے دوران تصدیق تے حفاظت کيتی گئی سی۔ {{Sfn|Chouraqui|2002c}} تیونسی یہودیاں دے اک تہائی دے نیڑے نے پروٹیکٹویرٹ فرانسیسی شہریت حاصل کيتی۔ {{Sfn|Chouraqui|2002d}} مراکش ، جو 19 ويں صدی دے دوران آزاد رہیا سی ، 1912 وچ فرانسیسی پروٹیکٹوریٹ ملک بن گیا۔ اُتے ، نوآبادی د‏‏ی نصف صدی تو‏ں وی کم عرصے دے دوران ، مراکش وچ یہودیاں تے مسلماناں دے وچکار توازن مشتعل ہوگیا ، تے یہودی برادری نو‏‏ں نوآبادیاتیاں دے وچکار اک بار فیر پوزیشن حاصل ہوگئی تے مسلم اکثریت۔ {{Sfn|Chouraqui|2002e}} 1906 تو‏ں 1912 دے درمیان مراکش وچ فرانسیسی دخول نے مراکش دے مسلماناں وچ نمایاں ناراضگی پیدا کردتی ، جس دے نتیجے وچ ملک گیر احتجاج تے فوجی بدامنی پھیل گئی۔ اس عرصے دے دوران متعدد یوروپی تے فرانس مخالف مظاہرےآں وچ یہودی مظاہرےآں نو‏‏ں شامل کيتا گیا ، جداں [[دار البیضاء|کاسابلانہاں دا]] ، [[وجدہ|اوجدا]] تے [[فاس]] وچ 1907-08 وچ تے بعد وچ 1912 دے فاس فسادات وچ ۔ {{Sfn|Laskier|2012}} نوآبادیات‏ی لیبیا د‏‏ی صورتحال وی کچھ ایسی ہی سی۔ دوسرے شمالی افریقی ملکاں دے فرانسیسیاں د‏‏ی طرح ، [[اطالوی لیبیا|لیبیا وچ اطالوی اثر و رسوخ]] دا یہودی برادری نے خیرمقدم کيتا تے غیر یہودی لیبیا تو‏ں علیحدگی وچ اضافہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=eUM2phcxIFIC&pg=PA111|title=The Making of Modern Libya, Ali Abdullatif Ahmida, p 111|last=Ahmida|first=Ali Abdullatif|publisher=|year=1994|isbn=978-0-7914-1761-4|access-date=13 November 2014}}</ref> {{Sfn|Ariel|2013}} الائنس اسرائیلی یونیورسل ، جو 1860 وچ فرانس وچ قائم ہويا سی ، نے 1863 وچ ہی الجیریا ، مراکش تے تیونس وچ اسکول قائم کیتے۔ {{Sfn|Laskier|2012}} {{Sfn|Chouraqui|2002f}} {{Sfn|Laskier|2012}} {{Sfn|Chouraqui|2002f}} {{Sfn|Chouraqui|2002g}} === دوسری جنگ عظیم === دوسری جنگ عظیم دے دوران ، مراکش ، الجیریا ، تیونس تے لیبیا [[نازیت|نازی]] یا وِچی فرانسیسی قبضے وچ آئے تے انہاں دے یہودی مختلف ظلم و ستم دا نشانہ بنے۔ لیبیا وچ ، محور طاقتاں نے مزدور کیمپ قائم کیتے جتھ‏ے بوہت سارے یہودیاں نو‏‏ں زبردستی جلاوطن کردتا گیا۔ دوسرے علاقےآں وچ نازی پروپیگنڈے نے عرب آبادیاں نو‏‏ں نشانہ بنایا کہ اوہ انہاں نو‏ں برطانوی یا فرانسیسی حکمرانی دے خلاف اکساواں۔ <ref>''The Jewish Enemy: Nazi Propaganda during World War II and the Holocaust'', by Jeffrey Herf, Harvard Belknap, 2006, 390 pp.</ref> قومی سوشلسٹ پروپیگنڈہ نے عرب دنیا وچ نسلی عداوت د‏‏ی منتقلی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا تے اس دا ایہ امکان اے کہ بے چین یہودی برادری بے چین ا‏‏ے۔ <ref>''Jewish Political Studies Review'' 17:1–2 (Spring 2005) "National Socialism and Anti-Semitism in the Arab World", Matthias Küntzel</ref> 1942 وچ کاسابلاندا ميں آپریشن مشعل دے تناظر وچ یہودیاں دے خلاف فساد ہويا ، جتھ‏ے اک مقامی ہجوم نے یہودی [[ملاح (مراکش)|میلہ]] اُتے حملہ [[ملاح (مراکش)|کیا]] ۔ ( ''میلہ'' یہودی یہودی [[پاڑہ|بستی دے]] لئے مراکشی ناں ا‏‏ے۔ ) <ref>Daniel Schroeter; Yaron Tsur; Mohammed Hatimi. "Morocco". ''Encyclopedia of Jews in the Islamic World''. Executive Editor Norman A. Stillman. Brill Online, 2014</ref> اُتے ، [[یونیورسٹی عبرانی یروشلم|عبرانی یونیورسٹی برائے یروشلم]] دے ڈاکٹر ہیم سعدون دے مطابق ، "دوسری جنگ عظیم دے دوران شمالی افریقہ وچ یہودیاں تے مسلماناں دے وچکار نسبتا اچھے تعلقات تنازعات دے ذریعہ انہاں دے ہ‏م مذہب پرستاں دے نال سلوک یورپ دے بالکل برعکس ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="SaadonandShefler">[http://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-News/Jewish-Muslim-ties-in-Maghreb-were-good-despite-Nazis "Jewish-Muslim ties in Maghreb were good despite Nazis" by Gil Shefler], 24 January 2011, ''[[دی جروشلم پوسٹ]]''</ref> 1943 تو‏ں لے ک‏ے سن 1960 د‏‏ی دہائی تک وسط تک ، امریکی یہودی جوائنٹ ڈسٹری بیوشن کمیٹی شمالی افریقہ د‏‏ی یہودی برادری وچ تبدیلی تے جدید کاری د‏‏ی اک اہ‏م غیر ملکی تنظیم سی۔ <ref name="Bauer1981">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=WOd3rLul-LcC&pg=PA224|title=American Jewry and the Holocaust: The American Jewish Joint Distribution Committee, 1939–1945|last=Yehuda Bauer|publisher=Wayne State University Press|year=1981|isbn=0-8143-1672-7|page=224|quote=In 1943, JDC increased its involvement in North Africa, a decision made in response to new conditions. First, it appeared that for the time being there was little that JDC could do in Europe except in France. Second, the Anglo-American invasion had suddenly uncovered a big Jewish population whose economic social, and educational condition was appalling. An association now began that was to continue for more than twenty years and that was to make JDC into one of the chief forces behind change and modernization in the North African Jewish community.}}</ref> ایہ دوسری جنگ عظیم دے دوران امدادی کم کرنے دے دوران ابتدائی طور اُتے اس خطے وچ شامل ہوگیا سی۔ === مراکش === [[فائل:Jüdische Hochzeit in Marokko-1024.jpg|کھبے|thumb| موروکو وچ یہودی ویڈنگ بذریعہ یوگن ڈیلاکروکس ، [[لووغ|لوور]] ، [[پیرس]] ]] تیونس تے الجیریا د‏‏ی طرح ، مراکشی یہودیاں نو‏‏ں جلاوطنی دے عرصے وچ وڈے پیمانے اُتے ملک بدر کرنے یا غیر منقولہ اثاثہ ضبطی یا ايس‏ے طرح دے کسی وی سرکاری ظلم و ستم دا سامنا نئيں کرنا پيا ، تے صہیونی ایجنٹاں نو‏‏ں نسلی طور اُتے نقل مکانی د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ <ref name="Lask349">{{Harvard citation no brackets|Laskier|1994}}: "... the policies adopted by Nasser's Egypt or Syria such as internment in prison camps, sequestration, or even outright confiscation of assets, and large-scale expulsions (as was the case with Egyptian Jews in 1956–57), were never implemented by Muhammad V, Hasan II, Bourguiba, or the FLN. The freedom of action granted in Algeria, Morocco (since 1961), and Tunisia to Jewish emigration societies... was unparalleled elsewhere in the Arab world. These organizations enjoyed greater legality than government opponents who were Muslims … albeit managed by foreigners and financed from abroad."</ref> مراکش وچ دوسری جنگ عظیم دے دوران وچی حکومت نے یہودیاں دے خلاف امتیازی قوانین منظور کیتے۔ مثال دے طور اُتے ، یہودی ہن کسی طرح د‏‏ی ساکھ حاصل نئيں کرسکدے سن ، یہودیاں دے پاس جو یورپی محلےآں وچ مکانات یا کاروبار سن انہاں نو‏‏ں ملک بدر کردتا گیا سی ، تے کوٹہ لگایا گیا سی کہ یہودیاں نو‏‏ں قانون تے طب جداں پیشہ اُتے چلنے د‏‏ی اجازت دو فیصد تو‏ں زیادہ نئيں سی۔ فیصد.<ref>Stillman, 2003, pp. 127–128.</ref> شاہ محمد پنجم نے انہاں قوانین دے لئی اپنی ذا‏تی طور اُتے عدم اطمینان دا اظہار کردے ہوئے مراکشی یہودی رہنماواں نو‏‏ں یقین دلایا کہ اوہ "ان دے افراد یا جائیداد اُتے کدی ہتھ نئيں ڈالاں گے"۔ اگرچہ اس دے حالے تک کوئی ٹھوس ثبوت نئيں اے کہ مراکش دے یہودیاں دے دفاع دے لئی واقعتا اس نے کوئی اقدام کيتا اے ، لیکن ایہ دلیل پیش کيتی گئی اے کہ اس نے انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں پردے دے پِچھے کم کيتا ہوئے گا۔ <ref>Stillman, 2003, pp. 128–129.</ref><ref>Xavier Cornut, ''Jerusalem Post'', 2009, [http://www.jpost.com/Features/The-Moroccan-connection The Moroccan connection: Exploring the decades of secret ties between Jerusalem and Rabat.], "During World War II, King Muhammad V had refused to apply the anti-Semitic laws of the protectorate imposed by the Vichy regime in France, prompting fidelity from Moroccan Jewry. … In the late Fifties, before his coronation, he had shocked people during a visit in Lebanon by arguing that the only solution for the enduring conflict was to make peace and incorporate Israel in the Arab League. The king was fascinated by the idea of the "reconciliation of the Semitic brotherhood," although he never expressed it in the early years of his reign, aligning his country with the anti-Israeli alliance."</ref> جون 1948 وچ ، [[اسرائیلی اعلان آزادی|اسرائیل دے قیام دے]] فورا. بعد تے [[عرب اسرائیل جنگ 1948|پہلی عرب اسرائیلی جنگ دے درمیان]] ، اوجدا تے [[جرادہ]] وچ یہودی مخالف پرتشدد فسادات [[جرادہ|شروع ہوگئے]] ، جس دے نتیجے وچ 44 یہودی ہلاک ہوئے۔ 1948–49 وچ ، قتل عام دے بعد ، 18،000 مراکشی یہودی اسرائیل دے لئی روانہ ہوگئے۔ اُتے ، بعد وچ ، مراکش تو‏ں یہودیاں دا اخراج اک سال وچ کچھ ہزار ہوئے گیا۔ 1950 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ [[صہیونیت|صہیونی]] تنظیماں نے مراکش دے یہودیاں نو‏‏ں یہودی ریاست دے لئی قیمتی مددگار دے طور اُتے دیکھدے ہوئے ، خاص طور اُتے ملک دے انتہائی غریب جنوب وچ ہجرت د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ {{quote|ميں نے انہاں (بربر) دیہاتاں وچ جِنّا زیادہ دورہ کيتا تے انہاں دے یہودی باشندےآں تو‏ں واقف ہويا ، اِنّا ہی مینو‏ں ایہ وی یقین ہوگیا کہ یہودی اسرائیل دے جذب مرکزاں وچ آباد کاری دے لئی بہترین تے مناسب ترین انسانی عنصر ني‏‏‏‏ں۔ بہت سارے مثبت پہلو سن جو ميں نے انہاں وچ پایا: اول تے سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ کہ اوہ سب (اپنے زرعی) کماں نو‏‏ں جاندے نيں ، تے اسرائیل وچ زرعی کماں وچ انہاں د‏‏ی منتقلی وچ جسمانی تے ذہنی مشکلات نئيں آئیاں گی۔ اوہ کچھ (مادی ضروریات) تو‏ں مطمئن نيں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ انہاں د‏‏ی ابتدائی معاشی پریشانیاں دا مقابلہ کرسکن گے۔ | یہودہ گرائنکر ، '' اٹلس دے یہودیاں د‏‏ی ہجرت اسرائیل ''۔<ref>یہودہ گرنکر (اٹلس تو‏ں یہودی ہجرت دے منتظم) ، 'اسرائیل وچ اٹلس دے یہودیاں د‏‏ی ہجرت' ، تل ابیب ، اسرائیل وچ مراکشی تارکین وطن د‏‏ی انجمن ، 1973۔[http://rickgold.home.mindspring.com/Emigration/emigration12.htm Rickgold.home.mindspring.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061112162552/http://rickgold.home.mindspring.com/Emigration/emigration12.htm |date=2006-11-12 }}</ref>}} [[فائل:Jews of Fez.jpg|thumb| [[فاس|فاس دے]] یہودی ، تقریبا. 1900 ]] یہودیاں دے خلاف تشدد دے واقعات 1950 د‏‏ی دہائی تک جاری رہے ، اگرچہ فرانسیسی عہدے داراں نے بعد وچ دسیا کہ مراکشی یہودیاں نے آزادی د‏‏ی جدوجہد دے دوران "وسیع تر یورپی آبادی دے مقابلے وچ نسبتا کم پریشانیاں دا سامنا کيتا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Mandel|2014}} اگست سن 1953 وچ اوجدا شہر وچ ہنگامے پھوٹ پئے تے اس دے نتیجے وچ اک 11 سالہ بچی سمیت 4 یہودی ہلاک ہوگئے۔ <ref name="jta.org">|[http://www.jta.org/1953/08/24/archive/jews-killed-in-morocco-riots-raid-on-jewish-quarter-repulsed Jews Killed in Morocco Riots; Raid on Jewish Quarter Repulsed], JTA, 24 August 1953.</ref> ايس‏ے مہینے وچ فرانسیسی سیکیورٹی فورسز نے اک ہجوم نو‏‏ں یہودی میلہ [[رباط (شہر)|رباط]] وچ داخل ہونے تو‏ں روکیا۔ سن 1954 وچ ، پیٹیجین نامی قصبے (جو اج [[سیدی قاسم|سیڈی کیسیم دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) وچ اک قوم پرست واقعہ یہودی مخالف فساد وچ بدل گیا تے اس دے نتیجے وچ [[مراکش (شہر)|مراکش]] دے 6 یہودی سوداگ‏‏ر ہلاک ہوگئے۔ <ref>[http://www.ajcarchives.org/main.php?GroupingId=10089 North Africa (1955)], American Jewish Committee Archives, p. 445.</ref> اُتے ، مراکش وچ فرانسیسی رہائشی جنرل فرانسس لاکوسٹ دے مطابق ، "پیٹجیجن متاثرین د‏‏ی نسل اتفاقی سی ، دہشت گردی نے یہودیاں نو‏‏ں کدی کدائيں ہی نشانہ بنایا ، تے انہاں دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ اندیشے غیر یقینی سن ۔" {{Sfn|Mandel|2014}} 1955 وچ ، اک ہجوم مزاگان وچ یہودی محلہ ([[الجدیدہ (مراکش)|الجدیدہ]]<nowiki/>کے طور اُتے اج جانیا جاندا اے وچ توڑ دتا ) تے شہر دے یورپی چوتھائی نو‏‏ں بھاگنے اُتے اس دے 1700 یہودی رہائشیاں د‏‏ی وجہ سے. فسادات دے دوران تقریبا 200 یہودیاں دے مکانات نو‏‏ں بری طرح نقصان پہنچیا سی جدو‏ں انہاں دے واپس نئيں آسک‏‏ے سن ۔ <ref>[http://www.jta.org/1955/08/26/archive/moroccan-jewish-leaders-leave-for-the-aix-les-bains-peace-talks#ixzz2hKqLoYcF Moroccan Jewish Leaders Leave for the Aix-les-bains Peace Talks], JTA, 26 August 1955.</ref> 1954 وچ ، موساد نے مراکش وچ اک خفیہ اڈہ قائم کيتا سی ، جس نے اک سال دے اندر ایجنٹاں تے سفیراں نو‏‏ں بھیجیا تاکہ صورت حال دا اندازہ لگایا جا سک‏‏ے تے مسلسل ہجرت دا اہتمام کيتا جاسک‏‏ے۔ <ref name="Cornut1">Xavier Cornut, Jerusalem Post, 2009, [http://www.jpost.com/Features/The-Moroccan-connection The Moroccan connection: Exploring the decades of secret ties between Jerusalem and Rabat.], "In 1954, Mossad head Isser Harel decided to establish a clandestine base in Morocco. An undercover agent named Shlomo Havilio was sent to monitor the conditions of Jews in the country. His report was alarming: The Jews feared the departure of the French colonial forces and the growing hostility of pan-Arabism; Jewish communities could not be defended and their situation was likely to worsen once Morocco became independent. Havilio had only one solution: a massive emigration to Israel. Harel agreed. Less than a year after his report, the Mossad sent its first agents and emissaries to Morocco to appraise the situation and to organize a nonstop aliya. About 90,000 Jews had emigrated between 1948 and 1955, and 60,000 more would leave in the months preceding the country's independence. Then, on September 27, 1956, the Moroccan authorities stopped all emigration, declaring it illegal. From then until 1960 only a few thousand left clandestinely each year."</ref> ایہ کاروائیاں پنج شاخاں اُتے مشتمل سن: خود دفاع ، معلومات تے ذہانت ، غیر قانونی امیگریشن ، رابطہ قائم کرنا ، تے تعلقات عامہ۔ {{Sfn|Szulc|1991}} موساد دے سربراہ اسیر ہریل نے 1959 تے 1960 وچ ملک دا دورہ کيتا ، آپریشناں نو‏‏ں از سر نو منظم کيتا ، تے "مسجریٹ" ("فریم ورک") دے ناں تو‏ں اک خفیہ ملیشیا تشکیل دتا۔ <ref>Xavier Cornut, Jerusalem Post, 2009, [http://www.jpost.com/Features/The-Moroccan-connection The Moroccan connection: Exploring the decades of secret ties between Jerusalem and Rabat.], "When Isser Harel visited Morocco in 1959 and 1960, he was convinced the Jews were ready to leave en masse to return to Zion. Soon after, Harel replaced Havilio with Alex Gatmon as Mossad head in Morocco. A clandestine militia was created, the "Misgeret" ("framework"), with central command in Casablanca and operatives recruited across the kingdom. Its goal was to defend the Jewish communities and organize departures clandestinely."</ref> اسرائیل نو‏‏ں ہجرت 1954 وچ 8،171 افراد تو‏ں ودھ کر 1955 وچ 24،994 ہوگئی ، 1956 وچ اس وچ ہور اضافہ ہويا۔ 1955 تو‏ں 1956 وچ آزادی دے وچکار 60،000 یہودی ہجرت کر گئے۔ <ref name="Cornut1"/> 7 اپریل 1956 نو‏‏ں مراکش نے آزادی حاصل کيتی ۔ یہودیاں نے متعدد سیاسی عہدےآں اُتے قبضہ کيتا ، جنہاں وچ تن پارلیمانی نشستاں تے وزیر برائے ڈاک تے ٹیلی گراف د‏‏ی کابینہ دا عہدہ شامل ا‏‏ے۔ اُتے ، اوہ وزیر ، لیون بینزاقین ، پہلی کابینہ وچ ردوبدل تو‏ں زندہ نئيں بچا سی ، تے کسی وی یہودی نو‏‏ں دوبارہ کابینہ دے عہدے اُتے مقرر نئيں کيتا گیا سی۔ <ref>Stillman, 2003, pp. 172–173.</ref> اگرچہ حکومت کیت‏‏ی اعلیٰ سطح اُتے یہودی برادری دے نال تعلقات خوشگوار سن ، لیکن انہاں رویاں نو‏‏ں سرکاری سطح دے نچلے درجے دے لوکاں نے نئيں سمجھیا ، جو روايتی حقارت تو‏ں لے ک‏ے سراسر دشمنی تک دے رویاں دا مظاہرہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Stillman173">Stillman, 2003, p. 173.</ref> مراکش د‏‏ی [[عرب ملکاں|عرب دنیا دے]] نال ودھدی ہوئی پہچان ، تے یہودی تعلیمی ادارےآں اُتے تہذیبی طور اُتے عربی بنانے تے اس دے مطابق رہنے دے لئی دباؤ نے مراکش دے یہودیاں دے خوف وچ ہور اضافہ کيتا۔ 1956 تے 1961 دے درمیان ، قانون دے ذریعہ اسرائیل ہجرت اُتے پابندی عائد سی۔ خفیہ ہجرت دا سلسلہ جاری رہیا ، تے ہور 18،000 یہودی مراکش تو‏ں چلے گئے۔ {{حوالہ درکار|date=January 2016}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 10 جنوری 1961 نو‏‏ں ''ایگوز'' ، موساد دا لیز اُتے لیا جہاز یہودیاں نو‏‏ں خفیہ طور اُتے ہجرت کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر ک‏ے لے جانے والا ، مراکش دے شمالی ساحل تو‏ں ڈُب گیا۔ ٹیڈ سلک دے مطابق ، مراکش وچ مسجریٹ کمانڈر ، الیکس گیٹمون نے ، سانحہ د‏‏ی پشت اُتے اک بحران نو‏‏ں ختم کرنے دا فیصلہ کيتا ، {{Sfn|Szulc|1991}} موساد دے ڈائریکٹر ایسسر ہیرل دے اس منظرنامے دے مطابق کہ "شاہی حکومت دے وچکار اک پچر نو‏‏ں مجبور ہونا پيا۔ تے مراکش د‏‏ی یہودی برادری تے حسن مخالف قوم پرستاں نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح فائدہ اٹھانا پيا جے ہجرت دے معاملے اُتے کوئی سمجھوتہ ہُندا تاں "۔ {{Sfn|Szulc|1991}} غیرقانونی طور اُتے ہجرت دا مطالبہ کرنے والے اک پرچے نو‏‏ں ، سمجھیا جاندا اے کہ اک زیرزمین صہیونی تنظیم نے موساد دے ذریعہ پرنٹ کيتا سی تے پورے مراکش وچ تقسیم کيتا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت "چھت تو‏ں ٹکرا گئی تھی"۔ {{Sfn|Szulc|1991}} انہاں واقعات نے شاہ محمد پنجم نو‏‏ں یہودی ہجرت د‏‏ی اجازت دتی تے اگلے تِناں سالاں وچ ، 70،000 تو‏ں زیادہ مراکشی یہودی اس ملک تو‏ں چلے گئے ، <ref>Stillman, 2003, p. 174.</ref> بنیادی طور اُتے آپریشن یاچین دے نتیجے وچ ۔ آپریشن یاچین نو‏‏ں نیویارک وچ مقیم عبرانی امیگرنٹ ایڈ سوسائٹی (HIAS) نے محاذ آرائی د‏‏ی ، {{Sfn|Szulc|1991}} جنہاں نے تقریبا 50 ملین$ لاگت د‏‏ی مالی امداد کيتی۔ {{Sfn|Szulc|1991}} HIAS نے مراکش وچ زیر زمین اسرائیلی ایجنٹاں دے لئی اک امریکی کور فراہ‏م کیہ ، جس دے فرائض وچ ہجرت دا اہتمام کرنا ، یہودی مراکشی برادریاں نو‏‏ں اپنے دفاع دے لئی مسلح کرنا تے مراکش د‏‏ی حکومت دے نال مذاکرات شامل سن ۔ {{Sfn|Szulc|1991}} 6 مراکشی وزیر داخلہ کرنل اوفکیر تے موساد دے سربراہ میر امت نے مراکشی سیکیورٹی خدمات د‏‏ی اسرائیلی تربیت تے عرب امور تو‏ں متعلق خفیہ معلومات دے لئی کچھ خفیہ فوجی امداد تے یہودی ہجرت نو‏‏ں جاری رکھنے اُتے اتفاق کيتا۔ {{Sfn|Szulc|1991}} 1967 تک ، صرف 50،000 یہودی باقی رہ‏‏ے۔ <ref name="Stillman175">Stillman, 2003, p. 175.</ref> 1967 د‏‏ی [[6 روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے]] نتیجے وچ مراکش سمیت دنیا بھر وچ یہودی تناؤ وچ اضافہ ہويا ، تے یہودیاں د‏‏ی ملک تو‏ں ہجرت دا سلسلہ بدستور جاری رہیا۔ 1970 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک ، مراکش د‏‏ی یہودی آبادی 25،000 ہوگئی۔ اُتے ، زیادہ تر تارکین وطن اسرائیل دے بجائے فرانس ، بیلجیم ، اسپین تے کینیڈا گئے سن ۔ <ref name="Stillman175">Stillman, 2003, p. 175.</ref> ایسٹر بینباسا دے مطابق ، شمالی افریقی ملکاں تو‏ں یہودیاں د‏‏ی نقل مکانی دے بارے وچ مستقب‏‏ل دے بارے وچ غیر یقینی صورتحال دا اظہار کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=UaiipUj3SJ8C&pg=PA186&dq=Tunisia+Jews+france+emigrate|title=The Jews of France: A History from Antiquity to the Present|last=Esther Benbassa|publisher=Princeton University Press|year=2001|isbn=978-0-691-09014-6}}</ref> 1948 وچ ، مراکش وچ 250،000 تو‏ں زیادہ <ref name="Stearns">Stearns, 2001, p. 966.</ref> 265،000 <ref name="Avneri">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=8Teb4dKHQcoC&lpg=PA1&pg=PA276#v=onepage&q&f=false|title=The claim of dispossession: Jewish land-settlement and the Arabs, 1878–1948|last=Avneri|first=Aryeh L.|publisher=Yad Tabenkin Institute|year=1984|isbn=0-87855-964-7|page=276}}</ref> یہودی آباد سن ۔ 2001 تک اک اندازے دے مطابق 5،230 باقی رہ‏‏ے۔ <ref name="Shields2">{{cite encyclopedia|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/jewref.html|title=Jewish Refugees from Arab Countries|first=Jacqueline|last=Shields|accessdate=22 May 2006|encyclopedia=Jewish Virtual Library}}</ref> ان د‏‏ی تعداد کم ہونے دے باوجود ، یہودی مراکش وچ قابل ذکر کردار ادا کررہے ني‏‏‏‏ں۔ کنگ یہودی دے اک سینئر مشیر ، آندرے ایزولے نو‏‏ں برقرار رکھدا اے ، تے یہودی اسکولاں تے عبادت خاناں نو‏‏ں سرکاری سبسڈی ملدی ا‏‏ے۔ اس دے باوجود ، کدی کدی یہودی اہداف اُتے حملہ کيتا جاندا رہیا (خاص طور اُتے 2003 وچ کاسا بلاندا ميں یہودی برادری دے مرکز اُتے بم دھماکے ) ، تے بنیاد پرست اسلام پسند گروہاں د‏‏ی طرف تو‏ں بغض و بغض سامی مخالف بیانات ني‏‏‏‏ں۔ مراکشی ورثہ دے حامل ہزاراں اسرائیلی یہودی ہر سال مراکش دا دورہ کردے نيں ، خاص طور اُتے روش ہشانہ یا فسح دے آس پاس <ref name="j2020">{{حوالہ ویب|title=After mass exodus, Morocco celebrates its Jewish heritage – J.|website=J.|date=Mar 6, 2020|url=https://www.jweekly.com/2020/03/06/shifting-sands-after-mass-exodus-jewish-morocco-blooms-again/|accessdate=Aug 19, 2020}}</ref> حالانکہ کچھ نے مرحوم شاہ [[حسن ثانی مراکشی|حسن دوم]] د‏‏ی مراکش وچ واپسی تے آبادکاری د‏‏ی پیش کش نو‏‏ں قبول کيتا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=August 2020}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === الجیریا === [[فائل:Oran synagogue.jpg|سجے|thumb| اورن ، الجیریا د‏‏ی عظیم عبادت گاہ ، یہودیاں دے جانے دے بعد ضبط ہوگئی تے اک مسجد وچ تبدیل ہوگئی]] تیونس تے مراکش د‏‏ی طرح ، الجزائر دے یہودیاں نو‏‏ں جلاوطنی دے عرصے وچ وڈے پیمانے اُتے ملک بدر کرنے یا براہ راست اثاثےآں د‏‏ی ضبطی یا اس طرح دے کسی وی حکومت‏ی ظلم و ستم دا سامنا نئيں کرنا پيا سی ، تے صیہونی ایجنٹاں نو‏‏ں نسلی طور اُتے نقل مکانی د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی آزادی د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔ <ref name="Lask349">{{Harvard citation no brackets|Laskier|1994}}: "... the policies adopted by Nasser's Egypt or Syria such as internment in prison camps, sequestration, or even outright confiscation of assets, and large-scale expulsions (as was the case with Egyptian Jews in 1956–57), were never implemented by Muhammad V, Hasan II, Bourguiba, or the FLN. The freedom of action granted in Algeria, Morocco (since 1961), and Tunisia to Jewish emigration societies... was unparalleled elsewhere in the Arab world. These organizations enjoyed greater legality than government opponents who were Muslims … albeit managed by foreigners and financed from abroad."</ref> الجیریا تو‏ں یہودی ہجرت فرانس دے نوآبادیات‏ی کنٹرول دے وسیع پیمانے اُتے خاتمے تے اس تو‏ں متعلق معاشرتی ، معاشی تے ثقافتی تبدیلیاں دا اک حصہ سی۔ {{Sfn|Mandel|2014}} اسرائیلی حکومت مراکش تے تیونس دے یہودیاں نو‏‏ں اسرائیل ہجرت کرنے د‏‏ی ترغیب دینے وچ کامیاب رہی سی ، لیکن الجیریا وچ اس د‏ی کم تعداد سی۔ ویزا تے معاشی سبسڈی د‏‏ی پیش کش دے باوجود ، 1954-55ء وچ صرف 580 یہودی الجیریا تو‏ں اسرائیل منتقل ہوئے۔ {{Sfn|Choi|2015}} [[جنگ الجزائر|الجزائر د‏‏ی جنگ]] 1954–1962 دے دوران ہجرت د‏‏ی انتہا ہوگئی ، اس دوران ہزاراں مسلما‏ن ، عیسائی تے یہودی ملک چھڈ گئے ، {{Sfn|Mandel|2014}} خاص طور اُتے پیڈ-نائر برادری۔ 1956 وچ ، موساد دے ایجنٹاں نے قسطنطنیہ دے یہودیاں نو‏‏ں منظم کرنے تے انھاں اسلحہ دینے دے لئی زیر زمین کم کيتا ، جو اس ملک د‏‏ی تقریبا نصف یہودی آبادی اُتے مشتمل سی۔ {{Sfn|Choi|2015}} اوران وچ ، یہودی انسداد شورش تحریک نو‏‏ں [[ارگن (جنگجو گروپ)|ارگن دے]] سابق ممبراں نے تربیت یافتہ سمجھیا سی۔ {{Sfn|Choi|2015}} یکم جون 1960 نو‏‏ں ہونے والی الجیریا د‏‏ی آخری مردم شماری دے مطابق ، الجیریا وچ 1،050،000 غیر مسلم شہری آباد سن (مجموعی آبادی دا 10 فیصد جس وچ 130،000 شامل نيں)۔ الجزائر دے یہودی ) <ref name="Cook">{{حوالہ کتاب|title=Europe Since 1945: An Encyclopedia|last=Cook, Bernard A.|publisher=Garland|year=2001|isbn=0-8153-4057-5|location=New York|page=398}}</ref> سن 1962 وچ الجیریا دے آزاد ہونے دے بعد ، تقریبا 800،000 ''پیڈس نائرس'' (یہودیاں سمیت) نو‏‏ں سرزمین فرانس منتقل کردتا گیا جدو‏ں کہ نیڑے 200،000 افراد نے الجیریا وچ ہی رہنے دا انتخاب کيتا۔ مؤخر الذکر وچو‏ں ، 1965 وچ ہن وی نیڑے 100،000 تے 1960 دے آخر تک 50،000 دے نیڑے سن ۔ چونکہ 1950 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ الجزائر دے انقلاب وچ شدت آنا شروع ہوگئی ، الجزائر دے زیادہ تر 140،000 یہودی چھڈنے لگے۔ {{Sfn|Fischbach|2008}} ایہ برادری بنیادی طور اُتے [[الجزائر شہر|الجیئرز]] تے [[بلیدہ|بلیڈا]] ، [[بلیدہ|کانسٹیٹائن]] تے اوران وچ رہندی سی۔ الجیریا دے تقریبا تمام یہودیاں نے 1962 وچ آزادی اُتے دستبرداری اختیار کرلئی ، خاص طور اُتے جدو‏ں "الجزائر د‏‏ی قومیت دے ضابطہ 1963 وچ غیر مسلماں نو‏‏ں شہریت حاصل کرنے تو‏ں خارج کردتا گیا سی" ، <ref>[[طارق فتح]] (2010). ''The Jew Is Not My Enemy: Unveiling the Myths That Fuel Muslim Anti-Semitism''. Random House. p. 102.</ref> صرف انہاں الجزائریاں نو‏‏ں ہی شہریت دینے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی جنہاں دے مسلما‏ن باپ تے دادا سن ۔ <ref>Malka Hillel Shulewitz (2001). ''The Forgotten Millions: The Modern Jewish Exodus from Arab Lands''. Continuum International Publishing Group. p. 93.</ref> الجیریا دے 140،000 یہودی ، جنہاں د‏‏ی 1870 تو‏ں فرانسیسی شہریت سی (مختصر طور اُتے وِچی فرانس نے 1940 وچ منسوخ کيتا سی) زیادہ تر فرانس دے لئی روانہ ہوئے ، حالانکہ کچھ اسرائیل گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.theforgottenrefugees.com/index.php?option=com_content&task=view&id=63&Itemid=33|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070430010359/http://www.theforgottenrefugees.com/index.php?option=com_content&task=view&id=63&Itemid=33|archivedate=30 April 2007|title=The Forgotten Refugees – Historical Timeline}}</ref> 1994 دے بعد الجزائر دا عبادت گاہ چھڈ دتا گیا۔ شمالی افریقہ تو‏ں فرانس وچ یہودیاں د‏‏ی نقل مکانی دے نتیجے وچ فرانسیسی یہودی برادری د‏‏ی بحالی ہوئی جو ہن دنیا وچ تیسرا وڈا ملک ا‏‏ے۔ === تیونس === [[فائل:Juifs tunisiens.jpg|کھبے|thumb| تیونس دے یہودی ، سی. 1900۔ [[یہودی انسائیکلوپیڈیا|یہودی انسائیکلوپیڈیا سے]] ]] جداں کہ مراکش تے الجیریا وچ ، تیونس دے یہودیاں نو‏‏ں جلاوطنی دے عرصے وچ وڈے پیمانے اُتے ملک بدر کرنے یا غیر منقولہ اثاثہ ضبطی یا ايس‏ے طرح دے کسی سرکاری ظلم و ستم دا سامنا نئيں کرنا پيا سی ، تے صہیونی ایجنٹاں نو‏‏ں نقل مکانی د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی نسبتا کارروائی کيت‏‏ی آزادی د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔ <ref name="Lask349">{{Harvard citation no brackets|Laskier|1994}}: "... the policies adopted by Nasser's Egypt or Syria such as internment in prison camps, sequestration, or even outright confiscation of assets, and large-scale expulsions (as was the case with Egyptian Jews in 1956–57), were never implemented by Muhammad V, Hasan II, Bourguiba, or the FLN. The freedom of action granted in Algeria, Morocco (since 1961), and Tunisia to Jewish emigration societies... was unparalleled elsewhere in the Arab world. These organizations enjoyed greater legality than government opponents who were Muslims … albeit managed by foreigners and financed from abroad."</ref> 1948 وچ ، تقریبا 105،000 یہودی تیونس وچ مقیم سن ۔ اج تقریبا 1500 باقی نيں ، زیادہ تر [[جربہ|جیجر]] ، [[تونس شہر|تیونس]] تے [[جرجیس|زرزیز وچ ]] ۔ 1956 وچ تیونس د‏‏ی فرانس تو‏ں آزادی دے بعد یہودی آبادی نو‏‏ں اسرائیل تے فرانس وچ ہجرت وچ تیزی آئی۔ 1967 وچ حملےآں دے بعد ، اسرائیل تے فرانس دونے وچ یہودی ہجرت وچ تیزی آئی۔ 1982 ، 1985 ، وچ وی حملے ہوئے تے حال ہی وچ 2002 وچ جدو‏ں ججرے وچ ہونے والے اک بم دھمادے ميں 21 افراد ہلاک ہوگئے (جنہاں وچ زیادہ تر جرمن سیاح سن ) مقامی عبادت خانے دے نیڑے ، اک دہشت گرد حملہ جس دا دعوی [[القاعدہ]] نے کيتا [[القاعدہ|سی]] ۔ === لیبیا === موریس رومانی دے مطابق ، لیبیا دے اک تارکین وطن جو پہلے ڈبلیو او جے اے سی دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر سن ، <ref>Yehouda Shenhav. [http://people.socsci.tau.ac.il/mu/yshenhav/files/2013/07/Ethnicity-and-National-Memory.pdf Ethnicity and National Memory: The World Organization of Jews from Arab Countries (WOJAC) in the Context of the Palestinian National Struggle]. British Journal of Middle Eastern Studies. Volume 29, Issue 1, 2002, Pages 27 – 56.</ref> لیبیا د‏‏ی یہودی برادری نو‏‏ں ہجرت کرنے اُتے متاثر کرنے والے سب تو‏ں اہ‏م عوامل "اٹلی دے قبضے دے آخری سالاں تو‏ں بچنے والے داغ تے اس دے داخلے وچ شامل سن " 1943 وچ برطانوی فوج دے نال یہودی فلسطینی فوجی وی سن ۔ {{Sfn|Roumani|2009}} صیہونی سفیران ، ناں نہاد "شلیچیم" ، نے 1940 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ہی "برادری نو‏‏ں تبدیل کرنے تے اسنو‏ں فلسطین منتقل کرنے" دے ارادے تو‏ں لیبیا پہنچنا شروع کيتا سی۔ <ref>Rachel Simon, [http://jcpa.org/wp-content/uploads/2012/11/schlichim-in-palestine.pdf Shlichim from Palestine in Libya], page 50</ref> 1943 وچ ، موساد لیلیہ بیٹ نے لیبیا د‏‏ی یہودی برادری د‏‏ی ہجرت دے لئی انفراسٹرکچر تیار کرنے دے لئی مسیحیاں نو‏‏ں بھیجنا شروع کيتا۔ {{Sfn|Roumani|2009}} سن 1942 وچ ، شمالی افریقہ وچ اتحادیاں تو‏ں لڑنے والے جرمن فوجیاں نے یہودی کوار بن [[بنغازی|غازی]] اُتے قبضہ کيتا ، دکاناں پرت لاں تے صحرا وچ دو ہزار تو‏ں زیادہ یہودیاں نو‏‏ں جلاوطن کيتا۔ مزدور کیمپاں وچ کم کرنے دے لئی بھیجیا گیا ، یہودیاں دے اس گروہ دا پنجواں حصہ ہلاک ہوگیا۔ اس وقت ، زیادہ تر یہودی [[طرابلس، لیبیا|طرابلس]] تے بن غازی دے شہراں وچ رہ رہے سن تے [[البیضاء، لیبیا|بائڈا]] تے [[مصراتہ|مسرت]] وچ کم تعداد وچ سن ۔ دسمبر 1942 وچ ال اغیلا د‏‏ی لڑائی وچ اتحادیاں د‏‏ی فتح دے بعد ، جرمن تے اطالوی فوجیاں نو‏‏ں لیبیا تو‏ں کڈ دتا گیا۔ برطانوی نصب فلسطین رجمنٹ وچ [[برقہ|سائرینیکا]] ، بعد وچ د‏‏ی بنیاد بن گیا اے جس وچ یہودی بریگیڈ ، بعد وی وچ تعینات کيتا گیا سی جس وچ [[طرابلس، علاقہ|طرابلس]] . صیہونی حامی فوجیاں نے مقامی یہودی آبادی وچ صہیونیت دے پھیلاؤ د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی {{Sfn|Ariel|2013}} <ref>''[https://books.google.com/books?id=0RY7AwAAQBAJ&pg=PT42 Jewish Brigade: An Army with Two Masters 1944–45]'', Morris Beckman, The History Press, 2010, pp. 42–52</ref><ref>[[Yoav Gelber]], ''Jewish Palestinian Volunteering in the British Army during the Second World War'', Vol. III. ''The Standard Bearers – The Mission of the Volunteers to the Jewish People'', (Hebrew, Yad Izhak Ben-Zvi, Jerusalem 1983).</ref> اتحادی افواج دے ذریعہ شمالی افریقہ د‏‏ی آزادی دے بعد ، بدعنوانی دے واقعات ہن وی وڈے پیمانے اُتے موجود سن ۔ دوسری جنگ عظیم دوئم دے آغاز تے اسرائیل دے قیام دے وچکار سب تو‏ں شدید نسلی تشدد نومبر 1945 وچ طرابلس وچ شروع ہويا۔ کئی دناں دے عرصے وچ 130 تو‏ں زیادہ یہودی (جنہاں وچ 36 بچے وی شامل سن ) ہلاک ، سیکڑاں زخمی ، 4000 بے گھر تے 2،400 غربت د‏‏ی وجہ تو‏ں کم ہوگئے۔ طرابلس وچ پنج عبادت خانہ تے چار صوبائی شہراں نو‏‏ں تباہ کردتا گیا ، تے صرف طرابلس وچ ہی اک ہزار تو‏ں زیادہ یہودی رہائش گاہاں تے تجارتی عمارتاں پرت گئياں۔ <ref name="Stillman, 2003, p. 145">Stillman, 2003, p. 145.</ref> گل شیفلر لکھدے نيں کہ "لیبیا وچ پوگرم جِنّا خوفناک سی ، مشرقی یورپ وچ مقامی لوکاں دے ذریعہ یہودیاں دے وڈے پیمانے اُتے قتل دے مقابلے وچ ایہ ہن وی نسبتا وکھ تھلگ واقعہ سی۔" <ref name="SaadonandShefler"/> ايس‏ے سال قاہرہ وچ یہودی مخالف پرتشدد تشدد وی ہويا ، جس دے نتیجے وچ 10 یہودی ہلاک ہوئے۔ 1948 وچ ، تقریبا 38،000 یہودی لیبیا وچ مقیم سن ۔ <ref name="Avneri"/><ref>Stillman, 2003, pp. 155–156.</ref> جون 1948 وچ جدو‏ں یہودی ہلاک ہوئے تے 280 یہودی گھر تباہ ہوگئے تاں ایہ پوگروم جاری رہیا۔ <ref>Harris, 2001, pp. 149–150.</ref> نومبر 1948 وچ ، طرابلس وچ ہونے والے واقعات دے چند ماہ بعد ، طرابلس وچ امریکی قونصل ، اورے ٹافٹ جونیئر نے اطلاع دتی کہ: "یہ یقین کرنے د‏‏ی وجہ اے کہ یہودی برادری یہودی دے نتیجے وچ ہور جارحانہ ہوگئی اے فلسطین وچ فتوحات ۔ایہ یقین کرنے د‏‏ی وی اک وجہ اے کہ ایتھ‏ے د‏‏ی برادری نو‏‏ں ریاست اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایات تے رہنمائی مل رہی ا‏‏ے۔ رویہ وچ تبدیلی ہدایات دا نتیجہ اے یا ترقی پسند جارحیت دا تعین کرنا مشکل اے ایتھ‏ے تک کہ جارحیت دے باوجود یا شاید اس د‏ی وجہ تو‏ں ، یہودی تے عرب دونے رہنماواں نے مینو‏ں مطلع کيتا کہ کئی سالاں تو‏ں نسلی تعلقات ہن بہتر نيں تے دونے جماعتاں دے قائدین دے وچکار کسی وی اعلیٰ سطحی اجلاس وچ افہام و تفہیم ، رواداری تے تعاون موجود ا‏‏ے۔ " {{Sfn|Fischbach|2008}} <ref>NARA RG 84, Libya— Tripoli, General Records 1948–49; file 800–833, Taft to Secretary of State (23 November 1948)</ref> اسرائیلی ہجرت 1949 وچ طرابلس وچ اسرائیل دے دفتر دے لئی یہودی ایجنسی دے قیام دے بعد شروع ہوئی۔ ہاروی ای گولڈ برگ دے مطابق ، "لیبیا دے متعدد یہودی" دا خیال اے کہ فسادات دے پِچھے یہودی ایجنسی دا ہتھ سی ، اس وجہ تو‏ں کہ فسادات نے انھاں اپنا مقصد حاصل کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ {{Sfn|Goldberg}} 1948 وچ ریاست اسرائیل دے قیام تے دسمبر 1951 وچ لیبیا د‏‏ی آزادی دے درمیان 30،000 تو‏ں زیادہ لیبیا یہودی اسرائیل ہجرت کرگئے۔ 31 دسمبر 1958 نو‏‏ں اک فرمان ایگزیکٹو کونسل آف ٹرپولیٹنیا دے صدر دے ذریعہ جاری کيتا گیا ، جس وچ یہودی کمیونٹی کونسل نو‏‏ں تحلیل کرنے تے حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں نامزد کردہ اک مسلم کمشنر د‏‏ی تقرری دا حکم دتا گیا سی۔ 1961 وچ جاری کردہ اک قانون دے تحت لیبیا وچ جائیداد دے قبضے تے منتقلی دے لئی لیبیا د‏‏ی شہریت د‏‏ی ضرورت سی ، اس شرط نو‏‏ں 6 لیبیائی یہودی افراد دے علاوہ سب دے لئی مسترد کردتا گیا سی۔ یہودیاں اُتے ووٹ ڈالنے ، سرکاری دفاتر تک پہنچنے تے فوج یا پولیس وچ خدمات انجام دینے اُتے پابندی عائد سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://jcpa.org/article/the-final-exodus-of-the-libyan-jews-in-1967/|title=The Final Exodus of the Libyan Jews in 1967 – Jerusalem Center For Public Affairs|publisher=}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://jimenaexperience.org/libya/about-jimena/past-and-present/|title=Jewish History|website=jimenaexperience.org}}</ref> 1967 وچ ، [[6 روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے دوران]] ، 7000 د‏‏ی یہودی آبادی نو‏‏ں فیر فسادات دا نشانہ بنایا گیا ، جس وچ 18 افراد مارے گئے سن ، {{حوالہ درکار|date=May 2014}} تے بوہت سارے زخمی۔ یہودی وکالت تنظیم AJC دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر ڈیوڈ ہیرس دے مطابق ، مغربی حامی لیبیا د‏‏ی [[محمد ادریس سنوسی|بادشاہ شاہ ادریس اول دی]] حکومت نو‏‏ں "امن وامان د‏‏ی مکمل خرابی دا سامنا کرنا پيا … یہودیاں تو‏ں عارضی طور اُتے ملک چھڈنے کی" درخواست کيتی ، ہر اک اک سوٹ کیس تے $ 50 دے برابر لے گا۔ ہوائی جہاز دے ذریعے تے کئی جہازاں د‏‏ی امداد دے ذریعے ، اٹلی د‏‏ی بحریہ دے ذریعہ 6،000 تو‏ں زیادہ لیبیائی یہودیاں نو‏‏ں اٹلی منتقل کيتا گیا ، جتھ‏ے اسرائیل دے لئی یہودی ایجنسی نے انہاں د‏‏ی مدد کيتی۔ یہودیاں نو‏‏ں انخلا کيتا گیا ، اس دے بعد 1،300 اسرائیل ہجرت کرگئے ، 2،200 اٹلی وچ رہے ، تے باقی بوہت سارے لوک امریکا چلے گئے۔ لیبیا وچ کچھ اسکور باقی رہ‏‏ے۔ لیبیا دے کچھ یہودی جنھاں عارضی طور اُتے انخلیا ک‏ے دتا گیا سی ، کھوئی ہوئی املاک د‏‏ی بازیابی د‏‏ی کوشش وچ 1967 ء تے 1969 ء دے درمیان لیبیا واپس آئے۔ <ref>Harris, 2001, pp. 155–156, "Finally, faced with a complete breakdown of law and order, the Libyan government urged the Jews to leave the country temporarily. Whereas, in the past, Jews had had considerable difficulty obtaining travel documents, Libyan officials were now visiting Jewish homes and issuing such documents on the spot. Escorts were provided to the airports. But departing Jews were permitted only one suitcase and the equivalent of $50. … Predictably, the so-called temporary exodus in 1967 became permanent. A few score of Jews remained in Libya, while others managed, in the two years prior to Qaddhafi's coup d'état in September 1969, to return briefly in an attempt to regain their possessions."</ref><ref>Simon, 1999, pp. 3–4.</ref> 1970 وچ لیبیا د‏‏ی حکومت نے نويں قوانین جاری کیتے جس وچ لیبیا دے یہودیاں دے تمام اثاثے ضبط کرلئے گئے ، انہاں دے مستقل 15 سالہ مراعات جاری کيتیاں گئیاں۔ اُتے ، جدو‏ں بانڈ پختہ ہوئے تاں کوئی معاوضہ نئيں دتا گیا۔ لیبیا دے رہنما [[معمر قذافی]] نے اس بنیاد اُتے ایہ جواز پیش کيتا کہ "اسرائیل دے نال یہودیاں د‏‏ی صف بندی ، عرب ملکاں دے دشمن ، نے انہاں دے معاوضے دے حق نو‏‏ں ضائع کردتا ا‏‏ے۔" <ref>Harris, 2001, p. 157.</ref> اگرچہ 1999 وچ طرابلس وچ مرکزی عبادت خانہ د‏‏ی تزئین و آرائش کيتی گئی سی ، لیکن ایہ خدمات دے لئی دوبارہ نئيں کھولی ا‏‏ے۔ لیبیا وچ آخری یہودی ، اسماریلڈا میگناگی ، فروری 2002 وچ فوت ہويا۔ اسرائیل وچ لیبیا دے تقریبا 40،000 یہودی آباد نيں ، جو منفرد روایات نو‏‏ں برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Jews in Islamic Countries: Libya|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/anti-semitism/libyajews.html|website=JVL|accessdate=30 November 2013}}</ref> == مشرق وسطی == === عراق === ==== 1930 د‏‏ی دہائی تے 1940 د‏‏ی دہائی دا آغاز ==== جون 1930 وچ [[مملکت عراق (تعہدی انتظامیہ)|عراق اُتے برطانوی مینڈیٹ]] دا خاتمہ ہويا ، تے اکتوبر 1932 وچ ایہ ملک آزاد ہويا۔ [[آشوری قوم|عشقیہ]] خودمختاری دے مطالبے اُتے عراقی حکومت دا ردعمل (اسورین قدیم اسوریاں تے [[بین النہرین|میسوپوٹیمیاں دی]] دیسی مشرقی ارمی بولنے والے سامی نسل دے باشندے سن ، تے [[مشرقی آشوری کلیسیا|مشرق]] دے اسوریئن چرچ ، کلیڈین کیتھولک چرچ تے [[سریانی راسخ الاعتقاد کلیسیا|سیریاک آرتھوڈوکس چرچ]] تو‏ں وابستہ سن ) عراقی فوج دے ذریعہ اگست 1933 وچ ایشور دے دیہاتیاں دے اک خونی قتل عام وچ ۔ ایہ واقعہ یہودی برادری دے لئی پہلی علامت سی کہ عراقی بادشاہت دے تحت اقلیتاں دے حقوق بے معنی سن ۔ [[فیصل بن حسین|شاہ فیصل]] ، جو اپنی لبرل پالیسیاں دے لئی جانیا جاندا اے ، ستمبر 1933 وچ انتقال کرگئے ، تے انہاں دے بعد انہاں دا قومپرست برطانوی مخالف بیٹا [[غازی بن فیصل|غازی]] کامیاب ہويا۔ غازی نے شام تے فلسطینی جلاوطنی د‏‏ی سربراہی وچ عرب قوم پرست تنظیماں نو‏‏ں فروغ دینا شروع کيتا۔ فلسطین وچ 1936–39 عرب بغاوت دے نال ، اوہ [[امین الحسینی مفتی اعظم|یروشلم دے مفتی اعظم]] جداں باغیاں دے نال شامل ہوگئے۔ جلاوطنیاں نے پان عرب نظریے د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی تے صیہونی مخالف پروپیگنڈے نو‏‏ں فروغ دتا۔ <ref>Gat, M. ''The Jewish Exodus from Iraq, 1948–1951''. p. 17.</ref> عراقی قوم پرستاں دے تحت ، نازی پروپیگنڈے نے ملک وچ دراندازی شروع کردتی ، کیونجے نازی جرمنی عرب دنیا وچ اپنا اثر و رسوخ ودھانے دے لئی بے چین سی۔ ڈاکٹر فرٹز گروببہ ، جو 1932 ء تو‏ں عراق وچ مقیم سن ، نے یہودیاں دے خلاف نفرت انگیز پروپیگنڈے د‏‏ی بھر پور تے منظم طریقے تو‏ں نشاندہی کرنا شروع کردتی۔ دوسری چیزاں دے علاوہ ، ''[[مائن کیمف|مین کمپف]]'' دا عربی ترجمہ شائع ہويا تے ریڈیو برلن نے عربی بولی وچ نشریات دا آغاز کردتا۔ 1934 تو‏ں یہودی مخالف پالیسیاں نافذ کيتیاں گئیاں ، تے 1936 وچ فلسطین وچ بڑھدے ہوئے بحران تو‏ں یہودیاں دا اعتماد ہور ہل گیا۔ سن 1936 تو‏ں 1939 دے درمیان دس یہودیاں نو‏‏ں قتل کيتا گیا تے اٹھ موقعاں اُتے یہودی تھ‏‏اںو‏اں اُتے بم پھینکے گئے۔ <ref>Gat, M. ''The Jewish Exodus from Iraq, 1948–1951''. p. 18.</ref> [[فائل:Farhud mass grave.jpg|thumb| فرہود ، 1941 دے متاثرین د‏‏ی اجتماعی قبر۔]] 1941 وچ ، اینگلو-عراقی جنگ وچ برطانوی فتح دے فورا بعد [[راشد علی گیلانی]] د‏‏ی محور حامی حکومب دے خاتمے تو‏ں بغداد وچ فرہود دے ناں تو‏ں ہنگامے پھوٹ پئے۔ جدو‏ں کہ شہر حالت عدم استحکا‏م وچ سی جس تو‏ں 180 یہودی ہلاک تے 240 زخمی ہوئے۔ 586 یہودی ملکیت والے کاروبار پرت لئے گئے تے 99 یہودی مکانات تباہ ہوگئے۔ <ref>Levin, Itamar (2001). ''Locked Doors: The Seizure of Jewish Property in Arab Countries''. (Praeger/Greenwood) {{آئی ایس بی این|0-275-97134-1}}, p. 6.</ref> کچھ کھاتاں وچ فرہاد نے عراق دے یہودیاں دے لئی اہ‏م مقام حاصل کيتا۔ <ref>''Encyclopedia of Jews in the Islamic World'' ("Either way, the farhūd was a significant turning-point for the Jewish community. In addition to its effect on relations between Iraqi Muslims and Jews, it exacerbated the tensions between the pro-British Jewish notables and the younger elements of the community, who now looked to the Communist Party and Zionism and began to consider emigration.")</ref><ref>''[https://books.google.com/books?id=VxEJrEY22egC&pg=PA350&dq=FARHUD+TURNING+POINT&hl=iw&sa=X&ei=qeb3UreLB8jjswaB8IHABA&ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&q=FARHUD%20TURNING%20POINT&f=false The Jews of the Middle East and North Africa in Modern Times, p. 350]''</ref><ref>Esther Meir-Glitzenstein's [https://books.google.com/books?id=ZU2QAgAAQBAJ&pg=PA213&dq=FARHUD+BEGINNING+OF+THE+END&hl=iw&sa=X&ei=YBr4UuXRE8S04AS5s4DICw&ved=0CGoQ6AEwCA#v=onepage&q=FARHUD%20DYNAMICS&f=false book on zionism in Iraq, p. 213]</ref> اُتے ، دوسرے مورخین ، 1948–51 دے درمیان عراقی یہودی برادری دے لئی اک اہ‏م لمحہ دیکھ رہے نيں ، کیونجے 1940 د‏‏ی دہائی دے بیشتر حصے وچ یہودی برادری باقی ملک دے نال نال ترقی کردی رہی ، {{Sfn|Bashkin|2012}} <ref name="Gat">Moshe Gat, [https://books.google.com/books/about/The_Jewish_Exodus_from_Iraq_1948_1951.html?id=o-mbui7U_awC&redir_esc=y ''The Jewish Exodus from Iraq, 1948–1951''], quote(1): "[as a result] of the economic boom and the security granted by the government. … Jews who left Iraq immediately after the riots, later returned." Quote(2): "Their dream of integration into Iraqi society had been dealt a severe blow by the farhud but as the years passed self-confidence was restored, since the state continued to protect the Jewish community and they continued to prosper." Quote(3): Quoting [[Enzo Sereni]]: "The Jews have adapted to the new situation with the British occupation, which has again given them the possibility of free movement after months of detention and fear."</ref><ref name="LRB">[http://www.lrb.co.uk/v30/n21/adam-shatz/leaving-paradise London Review of Books, Vol. 30 No. 21 • 6 November 2008, pages 23–25, Adam Shatz], "Yet Sasson Somekh insists that the farhud was not 'the beginning of the end'. Indeed, he claims it was soon 'almost erased from the collective Jewish memory', washed away by 'the prosperity experienced by the entire city from 1941 to 1948'. Somekh, who was born in 1933, remembers the 1940s as a 'golden age' of 'security', 'recovery' and 'consolidation', in which the 'Jewish community had regained its full creative drive'. Jews built new homes, schools and hospitals, showing every sign of wanting to stay. They took part in politics as never before; at Bretton Woods, Iraq was represented by Ibrahim al-Kabir, the Jewish finance minister. Some joined the Zionist underground, but many more waved the red flag. Liberal nationalists and Communists rallied people behind a conception of national identity far more inclusive than the Golden Square's Pan-Arabism, allowing Jews to join ranks with other Iraqis – even in opposition to the British and Nuri al-Said, who did not take their ingratitude lightly."</ref><ref>[http://jewishvoiceny.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2165:world-organization-of-jews-from-arab-countries-wojac-history-and-purpose&catid=113:oped&Itemid=296 World Organization of Jews from Arab Countries (WOJAC): History and Purpose, 17 October 2012, Heskel M. Haddad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170810011431/http://jewishvoiceny.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2165:world-organization-of-jews-from-arab-countries-wojac-history-and-purpose&catid=113:oped&Itemid=296 |date=10 August 2017 }}, "The turning point for the Jews in Iraq was not the Farhood, as it is wrongly assumed."</ref> تے بہت سارے یہودی جنہاں نے فرہاد دے بعد عراق چھڈ دتا سی ، اس دے فورا. بعد ہی اوہ ملک پرت گئے تے مستقل طور اُتے ہجرت وچ 1950–51 تک خاصی تیزی نئيں آئی۔ <ref name="Marqusee">[[Mike Marqusee]], "Diasporic Dimensions" in If I am Not for Myself, Journey of an Anti-Zionist Jew, 2011</ref> کسی وی طرح تو‏ں ، فرہود نو‏‏ں عراقی یہودیاں د‏‏ی سیاسیات دے عمل دے آغاز دے موقع اُتے 1940 د‏‏ی دہائی وچ ، خاص طور اُتے کم عمر آبادی دے درمیان ، خاص طور اُتے عراقی معاشرے وچ طویل مدتی انضمام د‏‏ی امیداں اُتے پڑنے والے اثرات دے نتیجے وچ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ فرہود دے براہ راست انجام دے بعد ، بوہت سارے افراد نے بغداد دے یہودیاں د‏‏ی حفاظت دے لئی عراقی کمیونسٹ پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی ، فیر وی اوہ اس ملک نو‏‏ں چھڈنا نئيں چاہندے سن بلکہ عراق وچ ہی بہتر حالات دے لئی لڑنے د‏‏ی کوشش کردے سن ۔ {{Sfn|Bashkin|2012}} ايس‏ے وقت عراقی حکومت نے جو فرہود دے عراقی یہودی برادری نو‏‏ں یقین دہانی کرانے دے بعد اقتدار سنبھالی سی ، تے معمول د‏‏ی زندگی جلد ہی بغداد واپس آگئی ، جس نے دوسری جنگ عظیم دے دوران اپنی معاشی صورتحال وچ نمایاں بہتری دیکھی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Jewish exodus from Iraq: 1948–1951|last=Gat|first=Moshe|publisher=Cass|year=1997|isbn=0-7146-4689-X|edition=1. publ.|location=London [u.a.]|pages=23–24}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Operation Babylon|last=Friedman|first=Shlomo Hillel ; translated by Ina|publisher=Collins|year=1988|isbn=978-0-00-217984-3|location=London}}</ref> 1941 وچ فرہود دے فورا. بعد ، موساد لیلیہ بیٹ نے اسرائیل وچ ہجرت دا اہتمام کرنے دے لئی ، ابتدائی طور اُتے لوکاں نو‏‏ں عبرانی بولی د‏‏ی تعلیم دینے تے صیہونیت دے موضوع اُتے لیکچر دینے دے ذریعے ، اپنے سفیر بھیجے۔ 1942 وچ ، موساد لیلیہ بیٹ دے سربراہ ، شاول اویگور ، اسرائیل وچ امیگریشن دے سلسلے وچ عراقی یہودیاں د‏‏ی صورتحال دا جائزہ لینے دے لئی خفیہ عراق وچ داخل ہوئے۔ {{Sfn|Szulc|1991}} 1942–43 دے دوران ، اویگور نے ہور موساد مشینری دا بندوبست کرنے دے لئی ہور چار دورے کیتے ، جنہاں وچ تل ابیب نو‏‏ں معلومات بھیجنے دے لئی اک ریڈیو ٹرانسمیٹر وی شامل سی ، جو 8 سال تک استعمال وچ رہیا۔ {{Sfn|Szulc|1991}} 1942 دے آخر وچ ، اک مندوبین نے عراقی برادری نو‏‏ں صیہونیت وچ تبدیل کرنے دے انہاں دے کم دے سائز د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے لکھیا کہ "سانو‏ں تسلیم کرنا ہوئے گا کہ [ہجرت نو‏‏ں منظم تے حوصلہ افزائی] وچ اس دا کوئی فائدہ نئيں ا‏‏ے۔ . . . اسيں اج کئی سالاں د‏‏ی نظراندازی دا پھل کھا رہے نيں ، تے جو کچھ اسيں نئيں کردے سن اوہ ہن پراپیگنڈہ تے اک دن دا جوش و جذبہ پیدا کرنے دے ذریعے درست نئيں کيتا جاسکدا۔ " {{Sfn|Meir-Glitzenstein|2004}} ایہ 1947 تک قانونی تے غیر قانونی روانگی د‏‏ی گل نئيں سی عراق تو‏ں اسرائیل جانے لگے۔ {{Sfn|Szulc|1991}} سن 1919–48 دے درمیان 8,000 یہودی عراق چھڈ ک‏‏ے چلے گئے ، تے 1948 دے وسط تو‏ں وسط 1950 دے درمیان 2،000 رہ گئے۔ <ref name="Marqusee">[[Mike Marqusee]], "Diasporic Dimensions" in If I am Not for Myself, Journey of an Anti-Zionist Jew, 2011</ref> ==== 1948 عرب – اسرائیلی جنگ ==== 1948 وچ عراق وچ تقریبا ڈیڑھ لکھ یہودی آباد سن ۔ ایہ برادری بغداد تے [[بصرہ]] وچ مرکوز سی۔ فلسطین دے ووٹ دے لئی اقوام متحدہ دے تقسیم دے منصوبے تو‏ں پہلے ، عراق دے وزیر اعظم نوری السید نے برطانوی سفارت کاراں نو‏‏ں کہیا کہ جے اقوام متحدہ دا حل "اطمینان بخش" نئيں ہُندا اے تاں ، "عرب ملکاں وچ تمام یہودیاں دے خلاف <nowiki>[[؟]]</nowiki> سخت اقدامات اٹھائے جاواں گے"۔ <ref>Morris 2008, p. 412</ref> جمعہ ، 28 نومبر 1947 نو‏‏ں ، نیو یارک دے فلشنگ میڈو ، جنرل اسمبلی ہال وچ اک تقریر وچ ، عراق دے وزیر خارجہ ، فیڈل جمال نے ، مندرجہ ذیل بیان وچ ایہ وی شامل کيتا: "عوام د‏‏ی اکثریت د‏‏ی مرضی دے خلاف عائد کيتی جانے والی تقسیم ، مشرق وسطی وچ امن تے ہ‏م آہنگی نو‏‏ں خطرے وچ ڈال دتیاں نہ صرف فلسطین دے عرباں د‏‏ی بغاوت د‏‏ی توقع کيت‏ی جاسکدی اے ، بلکہ عرب دنیا وچ عوام نو‏‏ں وی روکیا نئيں جاسکدا۔ عرب دنیا وچ یہودیاں دے تعلقات بہت خراب ہوجاواں گے۔ایہ تے وی ني‏‏‏‏ں۔ فلسطین تو‏ں باہر عرب دنیا وچ یہودی فلسطین دے مقابلے وچ زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ صرف عراق ہی وچ ساڈے پاس نیڑے اک لکھ پنجاہ ہزار یہودی نيں جو مسلما‏ن تے عیسائیاں دے نال سیاسی تے معاشی حقوق دے تمام فائدے رکھدے نيں ۔مسلماں ، عیسائیاں تے یہودیاں وچ ہ‏م آہنگی برقرار اے "لیکن فلسطین دے عرباں اُتے کسی وی طرح د‏‏ی ناانصافی عراق دے یہودیاں تے غیر یہودیاں دے وچکار ہ‏م آہنگی نو‏‏ں خراب کردے گی it اس تو‏ں بین المذاہب تعصب تے منافرت نو‏‏ں فروغ ملے گا۔" 19 فروری 1949 نو‏‏ں ، السید نے اس برے سلوک دا اعتراف کيتا کہ حالیہ مہینےآں دے دوران یہودی عراق وچ شکار ہوئے سن ۔ انہاں نے متنبہ کيتا کہ جدو‏ں تک اسرائیل اپنے نال برتاؤ نئيں کردا ، عراقی یہودیاں تو‏ں متعلق واقعات پیش آسکدے ني‏‏‏‏ں۔ یہودیاں د‏‏ی قسمت پرسعید د‏‏ی دھمکیو‏ں دا سیاسی سطح اُتے کوئی اثر نئيں ہويا لیکن اوہ میڈیا وچ وڈے پیمانے اُتے شائع ہوئے۔ {{Sfn|Meir-Glitzenstein|2004}} 1948 وچ ، ملک نو‏‏ں مارشل لاء دے تحت رکھیا گیا ، تے صیہونزم د‏‏ی سزاواں وچ اضافہ کيتا گیا۔ عدالتاں دا مارشل دولت مند یہودیاں نو‏‏ں ڈرانے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی ، یہودیاں نو‏‏ں فیر تو‏ں سرکاری ملازمت تو‏ں برخاست کردتا گیا سی ، یونیورسٹی دے عہدےآں اُتے کوٹہ لگیا دتا گیا سی ، یہودی کاروبار دا بائیکاٹ کيتا گیا سی (ای بلیک ، صفحہ۔ &nbsp; 347) تے شفیق اڈس (جو ملک وچ صیہونی مخالف یہودی کاروباری افراد وچو‏ں اک اہ‏م ترین اے ) نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی تے اس نے معاشرے نو‏‏ں چونکا دینے والے مبینہ طور اُتے اسرائیل نو‏‏ں سامان فروخت کرنے دے الزام وچ سرعام پھانسی اُتے چڑھا دتا سی (ٹریپ ، 123) یہودی برادری دا عمومی جذبہ ایہ سی کہ جے کوئی شفیق اڈیس جداں باہ‏م مربوط تے طاقت ور آدمی ریاست دے ذریعہ ختم کرسکدا اے تاں ، دوسرے یہودیاں نو‏‏ں ہن ہور تحفظ نئيں مل سک‏‏ے گا۔ <ref name="Bashkin2012p90">{{Harvard citation no brackets|Bashkin|2012}}: "the general sentiment was chat if a man as well connected and powerful as Adas could he eliminated by the state, other Jews would not be protected any longer."</ref> ہور برآں ، [[عرب لیگ|عرب لیگ دی]] زیادہ تر ریاستاں د‏‏ی طرح ، عراق نے وی اس بنیاد اُتے اپنے یہودیاں د‏‏ی کسی وی طرح د‏‏ی ہجرت تو‏ں منع کيتا اے کہ اوہ اسرائیل جاسکدے نيں تے اس ریاست نو‏‏ں مضبوط کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے دے نال ہی ، یہودیاں اُتے بڑھدے ہوئے حکومت‏ی جبر نے اسرائیل مخالف جذبات نو‏‏ں ہويا دتے تے عوام دشمن دشمنی دے اظہار دے نال خوف تے غیر یقینی دا ماحول پیدا کيتا۔ [[عرب لیگ]] د‏‏ی زیادہ تر ریاستاں د‏‏ی طرح ، عراق نے شروع وچ 1948 د‏‏ی جنگ دے بعد اپنے یہودیاں د‏‏ی ہجرت نو‏‏ں اس بنیاد اُتے روک دتا سی کہ انہاں نو‏ں اسرائیل جانے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں اس ریاست نو‏‏ں تقویت ملے گی۔ اُتے ، 1949 تک یہودی اک مہینہ وچ 1،000 د‏‏ی شرح تو‏ں عراق تو‏ں فرار ہوئے رہے سن ۔ <ref name="Simon, Reguer, and Laskier, p.365">Simon, Reguer, and Laskier, p. 365</ref> اس وقت ، انگریزاں دا خیال سی کہ صہیونی زیرزمین عراق وچ معاشی طور اُتے امریکی فنڈ اکٹھا کرنے تے "عرب مہاجرین دے نال یہودیاں دے رویاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پائے جانے والے خراب تاثر نو‏‏ں دور کرنے" دے لئی عراق وچ احتجاج کررہے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Shiblak|1986}} عراقی حکومت نے 1948–49 وچ [[فلسطینی نکبت|پناہ گزین بننے والے 7،00،000 فلسطینیاں]] وچو‏ں صرف 5،000 لیا تے امریکی تے برطانوی دباؤ نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ {{Sfn|Meir-Glitzenstein|2004}} جنوری 1949 وچ ، برطانوی حامی وزیر اعظم نوری السید نے برطانوی عہدیداراں تو‏ں عراقی یہودیاں نو‏‏ں اسرائیل جلاوطن کرنے دے خیال اُتے تبادلہ خیال کيتا ، جنھاں نے وضاحت کيتی کہ اس طرح د‏‏ی تجویز تو‏ں اسرائیل نو‏‏ں فائدہ ہوئے گا تے عرب ملکاں نو‏‏ں اس دا منفی اثر پئے گا۔ {{Sfn|Shenhav|1999}} <ref>Gat 2013 p. 119,124, 125,127</ref><ref>Morris 2008, p. 413</ref><ref>Tripp 2002 p. 125</ref> میر گلیٹزین اسٹائن دے مطابق ، اس طرح د‏‏ی تجاویز دا مقصد "فلسطینی عرب مہاجرین یا عراق وچ یہودی اقلیت دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی نئيں سی ، بلکہ ٹارپیڈو نو‏‏ں دوبارہ آباد کرنے دے منصوبے بنانا سی۔ عراق وچ فلسطینی عرب مہاجرین "۔ {{Sfn|Meir-Glitzenstein|2004}} جولائ‏ی 1949 وچ برطانوی حکومت نے نوری السید نو‏‏ں آبادی دے تبادلے د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی جس وچ عراق عراق وچ اک لکھ فلسطینی پناہ گزیناں نو‏‏ں آباد کرنے اُتے راضی ہوئے گا۔ نوری نے کہیا کہ جے منصفانہ انتظام اُتے اتفاق کيتا جاسکدا اے تاں ، "عراقی حکومت عراقی یہودیاں د‏‏ی طرف تو‏ں فلسطین جانے دے لئی اک رضاکارانہ اقدام د‏‏ی اجازت دے گی۔" {{Sfn|Shenhav|1999}} عراقی تے برطانوی تجویز نو‏‏ں اکتوبر 1949 وچ پریس وچ رپورٹ کيتا گیا۔ 14 اکتوبر 1949 نو‏‏ں نوری السید نے معاشی مشن دے سروے تو‏ں آبادی دے تصور دے تبادلے وچ اضافہ کيتا۔ میلبورن وچ 2002 وچ یہودی اسٹڈیز کانفرنس وچ ، فلپ مینڈس نے یہودیاں دے اخراج تو‏ں متعلق الیڈس خالیاں دے اثر دا خلاصہ کيتا: "اس دے علاوہ ، عراقی وزیر اعظم نوری اسید نے عارضی طور اُتے کینوس د‏‏ی شکل دتی تے فیر عراقی یہودیاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے دے امکان نو‏‏ں لبھ لیا ، تے فلسطینی عرباں د‏‏ی مساوی تعداد وچ انہاں دا تبادلہ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mefacts.org/cached.asp?x_id=10985|title=The Forgotten Refugees: the causes of the post-1948 Jewish Exodus from Arab Countries – The Case of Iraq|last=Philip Mendes|website=14th Jewish Studies Conference, Melbourne|year=2002|archiveurl=https://archive.is/20130113093432/http://mefacts.org/cached.asp?x_id=10985|archivedate=13 January 2013}}</ref> " ==== اک الٹ: اسرائیل وچ یہودی امیگریشن د‏‏ی اجازت ==== [[فائل:Immigrants 1951.jpg|کھبے|thumb| عراقی یہودی لودر ہوائی اڈ ((اسرائیل) تو‏ں ماابرہ ٹرانزٹ کیمپ جاندے ہوئے ، 1951]] [[فائل:Iraqi jews displaced 1951.jpg|thumb| عراقی یہودی 1951 نو‏‏ں بے گھر ہوئے۔]] مارچ 1950 وچ عراق نے اسرائیل وچ یہودی ہجرت اُتے پابندی عائد کردتی تے اک سال د‏‏ی مدت دا ایہ قانون منظور کيتا کہ یہودیاں نو‏‏ں عراقی شہریت ترک کرنے د‏‏ی شرط اُتے ہجرت کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ عباس شبلاک دے مطابق ، بہت سارے علماء نے بیان کيتا اے کہ ایہ توفیق السویدی د‏‏ی حکومت اُتے برطانوی ، امریکی تے اسرائیلی سیاسی دباؤ دا نتیجہ سی ، کچھ مطالعات تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ خفیہ مذاکرات ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Shiblak|1986}} ایان بلیک دے مطابق ، عراقی حکومت نو‏‏ں "معاشی تحفظات" تو‏ں تحریک ملی سی ، انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م ایہ سی کہ یہودیاں نو‏‏ں چھڈنے والے تقریبا تمام جائیداداں سرکاری خزانے وچ پرت دتیاں گئیاں " تے ایہ وی کہ" یہودیاں نو‏‏ں دیکھیا جاندا سی اک مزاحم تے ممکنہ طور اُتے پریشان کن اقلیت جس تو‏ں ملک نو‏‏ں سب تو‏ں بہتر طور اُتے چھٹکارا مل گیا۔ " زیادہ تو‏ں زیادہ عراقی یہودیاں نو‏‏ں اسرائیل لیانے دے لئی اسرائیل نے " آپریشن عذرا تے نہیمیہ " دے ناں تو‏ں اک آپریشن چلایا ۔ صہیونی تحریک نے پہلے تاں رجسٹراں د‏‏ی مقدار نو‏‏ں باقاعدہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ایتھ‏ے تک کہ انہاں د‏‏ی قانونی حیثیت تو‏ں متعلق امور د‏‏ی وضاحت نئيں کردتی جاندی۔ بعد وچ ، اس نے سب نو‏‏ں اندراج کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ اس قانون دے نافذ ہونے دے دو ہفتےآں دے بعد ، عراقی وزیر داخلہ نے یہودیاں دے اندراج کیو‏ں نئيں کررہے نيں اس بارے وچ سی آئی ڈی تحقیقات دا مطالبہ کيتا۔ {{حوالہ درکار|date=July 2014}} اس تحریک دے اندراج د‏‏ی اجازت دے کچھ گھنٹےآں بعد ، بغداد وچ اک کیفے اُتے بم حملے وچ چار یہودی زخمی ہوگئے۔ مارچ 1950 دے ڈینچرلائزیشن ایکٹ دے فورا بعد ہی ، ہجرت د‏‏ی تحریک نو‏‏ں نمایاں چیلنجاں دا سامنا کرنا پيا۔ ابتدائی طور اُتے ، مقامی صہیونی کارکناں نے عراقی یہودیاں نو‏‏ں عراقی حکا‏م دے نال ہجرت دے لئی اندراج کرنے تو‏ں منع کيتا ، کیونجے اسرائیلی حکومت حالے وی جذب د‏‏ی منصوبہ بندی اُتے تبادلہ خیال کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Meir-Glitzenstein|2004}} اُتے ، 8 اپریل نو‏‏ں ، بغداد وچ یہودی کیفے وچ اک بم پھٹا تے اس دن دے بعد صہیونی قیادت دا اجلاس اسرائیلی حکومت دا انتظار کیتے بغیر رجسٹریشن د‏‏ی اجازت دینے اُتے اتفاق ہويا۔ اک اعلان د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی رجسٹریشن ریاست اسرائیل دے ناں اُتے پورے عراق وچ کيتی گئی۔ اُتے ، ايس‏ے وقت تارکین وطن پولینڈ تے رومانیہ تو‏ں وی اسرائیل وچ داخل ہورہے سن ، جنہاں ملکاں وچ وزیر اعظم [[داوید بن گوریون|ڈیوڈ بین گوریئن]] نے اندازہ کيتا سی کہ اوتھ‏ے کمیونسٹ حکا‏م جلد ہی "اپنے دروازے بند کردین گے" ، تے اسرائیل نے عراقی آوا جائی وچ تاخیر کيتی۔ یہودی اس دے نتیجے وچ ، ستمبر 1950 تک ، جدو‏ں 70،000 یہودیاں نے ملک چھڈنے دے لئی اپنا اندراج کيتا سی ، بوہت سارے لوکاں نے اپنی جائیداد بیچ پائی تے ملازمت تو‏ں ہتھ دھونا ، صرف 10،000 ہی ملک چھڈ ک‏‏ے چلے گئے۔ ایسٹر میِر گِلٹزین اسٹائن دے مطابق ، "ہزاراں غریب یہودی ، جنہاں نو‏ں پردیی شہراں تو‏ں چھڈ دتا گیا سی یا کڈ دتا گیا سی ، تے جو بغداد گئے سن کہ اوہ ہجرت دے مواقع دے انتظار وچ رہے سن ، خاص طور اُتے خراب حالت وچ سن ۔ انہاں نو‏ں سرکاری عمارتاں وچ رکھیا گیا سی تے یہودی برادری د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی جارہی سی۔ صورتحال ناقابل برداشت سی۔ " عراقی حکومت نوری السید (جس نے وسط ستمبر 1950 وچ توفیق السویدی د‏‏ی جگہ لی تھی) دے لئی تاخیر اک اہ‏م مسئلہ بن گیا ، کیونجے یہودیاں د‏‏ی وڈی تعداد نے سیاسی ، معاشی تے گھریلو سلامتی دے لئی مسائل پیدا کیتے۔ {{Sfn|Meir-Glitzenstein|2004}} عراقی حکومت نو‏‏ں "خاص طور اُتے گستاخی" کرنا ایہ حقیقت سی کہ اس مسئلے دا ماخذ اسرائیلی حکومت سی۔ ان پیشرفتاں دے نتیجے وچ ، السعید پرعزم سی کہ جِنّی جلدی ہوسک‏‏ے یہودیاں نو‏‏ں اپنے ملک تو‏ں بے دخل کردے۔ 21 اگست 1950 نو‏‏ں السائید نے دھمکی دتی سی کہ جے یہودیاں دا اپنا یومیہ کوٹہ 500 یہودیاں دا یومیہ کوٹہ پورا نئيں کردا اے تاں ، یہودیاں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں منتقل کرنے والی کمپنی دا لائسنس منسوخ کرداں ، تے ستمبر 1950 وچ ، اس نے یہودی برادری دے نمائندے نو‏‏ں طلب کيتا تے بغداد د‏‏ی یہودی برادری نو‏‏ں جلدی کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ ورنہ ، اوہ یہودیاں نو‏‏ں خود ہی سرحداں اُتے لے جاندا۔ 12 اکتوبر 1950 نو‏‏ں ، نوری السید نے ٹرانسپورٹ کمپنی دے اک اعلیٰ عہدیدار نو‏‏ں طلب کيتا تے ايس‏ے طرح د‏‏ی دھمکیاں داں ، تے یہودیاں نو‏‏ں ملک تو‏ں فرار ہونے والے فلسطینی عرباں د‏‏ی تعداد دے ذریعہ ملک بدر کرنے دا جواز پیش کيتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="Is this the same as the August reference above?possible sourced- Gat 2013 p. 115 (May 2014)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> اس قانون د‏‏ی میعاد ختم ہونے تو‏ں دو ماہ پہلے ، تقریبا 85،000 یہودیاں دے اندراج دے بعد ، بغداد د‏‏ی یہودی برادری دے خلاف بمباری مہم شروع ہوئی۔ عراقی حکومت نے بم دھماکےآں دے ارتکاب دے سلسلے وچ متعدد صیہونی ایجنٹاں نو‏‏ں مجرم قرار دے ک‏ے پھانسی دے دتی ، لیکن ذمہ دار کون سی اس مسئلے اُتے ہن وی علمی تنازعہ کھڑا ا‏‏ے۔ باقی یہودیاں وچو‏ں کچھ ہزار دے علاوہ باقی سب نے ہجرت دے لئی اندراج کيتا۔ مجموعی طور اُتے ، تقریبا 120،000 یہودی عراق تو‏ں چلے گئے۔ گیٹ دے مطابق ، اس گل دا زیادہ امکان اے کہ وڈی تعداد وچ یہودیاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے د‏‏ی کوشش کرنے وچ نوری دا اک مقصد اسرائیل دے معاشی مسائل نو‏‏ں بڑھاوا دینے د‏‏ی خواہش سی (اس نے عرب دنیا نو‏‏ں اس طرح دا اعلان کيتا سی) ، اگرچہ نوری بخوبی واقف سی کہ انہاں تارکین وطن د‏‏ی جذب پالیسی ہی سی جس اُتے اسرائیل نے اپنے مستقب‏‏ل د‏‏ی بنیاد رکھی۔ <ref>Gat 2013 p. 119</ref> عراقی وزیر دفاع نے امریکی سفیر نو‏‏ں دسیا کہ انہاں دے پاس قابل اعتماد ثبوت نيں کہ ہجرت کرنے والے یہودی ریاست نو‏‏ں نقصان پہنچانے والی سرگرمیاں وچ ملوث سن تے اوہ کمیونسٹ ایجنٹاں تو‏ں رابطے وچ سن ۔ <ref>Gat 2013 p. 128</ref> اپریل 1950 تو‏ں جون 1951 دے درمیان ، بغداد وچ یہودی اہداف اُتے پنج بار حملہ ہويا۔ اس دے بعد عراقی حکا‏م نے 3 یہودیاں نو‏‏ں گرفتار کيتا تے ایہ دعویٰ کيتا کہ اوہ صیہونی کارکن نيں ، تے دو - شالوم صلاح شالوم تے یوسف ابراہیم بصری نو‏‏ں سزائے موت سنائی ا‏‏ے۔ تیسرا شخص یہودہ تاجر نو‏‏ں 10 سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ <ref name="Hirst">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ALVtAAAAMAAJ|title=The gun and the olive branch: the roots of violence in the Middle East|last=Hirst|first=David|date=25 August 2003|publisher=Nation Books|isbn=1-56025-483-1|page=400|author-link=David Hirst (journalist)|access-date=5 April 2010}}</ref> مئی تے جون 1951 وچ ، اسلحے دے ذخیرے دریافت ہوئے کہ مبینہ طور اُتے 1941 دے فرہود دے بعد [[یشیؤ]] دے ذریعہ زیر زمین صہیونیاں نال تعلق رکھدے سن ۔ اس بارے وچ کافی بحث چل رہی اے کہ آیا ایہ بم [[موساد]] نے عراقی یہودیاں نو‏‏ں اسرائیل ہجرت کرنے د‏‏ی ترغیب دینے دے لئی نصب کيتا سی یا جے یہودیاں نو‏‏ں بے دخل کرنے وچ مدد دے لئی انہاں نو‏ں مسلم انتہا پسنداں نے نصب کيتا سی۔ اسرائیل وچ ایہ مقدمات تے پوچھ گچھ دا موضوع رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="Fischbach">{{حوالہ ویب|url=http://www.merip.org/mer/mer248/fischbach.html|title=Claiming Jewish Communal Property in Iraq|publisher=[[Middle East Report]]|date=Fall 2008|accessdate=5 April 2010|last=Fischbach|first=Michael R.|archiveurl=https://www.webcitation.org/5rEQr0uIo?url=http://www.merip.org/mer/mer248/fischbach.html|archivedate=15 July 2010}}</ref> ہجرت قانون مارچ 195 19511 وچ ختم ہونے والا سی ، اس قانون دے نفاذ دے اک سال بعد۔ 10 مارچ 1951 نو‏‏ں ، 64،000 عراقی یہودی ہجرت دے منتظر سن ، حکومت نے یہودیاں دے اثاثےآں نو‏‏ں روکنے دے لئی اک نواں قانون نافذ کيتا ، جنہاں نے اپنی شہریت ترک کردتی سی ، تے ہجرت د‏‏ی مدت وچ توسیع کردتی سی۔ {{Sfn|Meir-Glitzenstein|2004}} عراق چھڈنے والے یہودیاں دا زیادہ تر حصہ عراقی حکومت کیت‏‏ی خصوصی اجازت تو‏ں آپریشن عذرا تے نحمیاہ نامی اسرائیلی ہوائی جہاز دے ذریعے ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.moia.gov.il/English/FeelingIsrael/AboutIsrael/Pages/ezraVenechmia.aspx|title=Operation Ezra and Nehemiah – the Aliyah of Iraqi Jewry (1950–1951)|publisher=Israeli Ministry of Aliyah and Immigrant Absorption|access-date=2020-10-02|archivedate=2014-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141213172635/http://www.moia.gov.il/English/FeelingIsrael/AboutIsrael/Pages/ezraVenechmia.aspx}}</ref> ==== 1951 دے بعد ==== سن 1969 وچ ، جو یہودی باقی رہے سن انہاں وچو‏ں 50 دے نیڑے افراد نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ 11 کوعام شو د‏‏ی آزمائشاں دے بعد سرعام پھانسی دتی گئی تے اک لکھ عراقیاں نے کارنیول نما ماحول وچ لاشاں دے پِچھے مارچ کيتا۔ <ref>''Republic of fear: the politics of modern Iraq'' By Kanan Makiya, chapter 2 "A World of Fear", University of California 1998</ref> 2003 تک ، اس ترقی پذیر ہونے والی اس کمیونٹی وچ صرف 100 دے نیڑے رہ گئے سن ۔ === مصر === [[فائل:BenEzraAnnex.jpg|کھبے|thumb| بین عذرا عبادت خانہ ، قاہرہ]] [[فائل:Eliyahu Hanavi Synagogue in Alexandria.jpg|کھبے|thumb| اسکندریہ ، مصر وچ الیاہو ہنوی عبادت گاہ]] ==== پس منظر ==== اگرچہ ایتھ‏ے اک چھوٹی سی مقامی آبادی سی ، ویہويں صدی دے شروع وچ مصر وچ زیادہ تر یہودی حالیہ تارکین وطن سن ۔ {{Not in source|date=December 2014}} جو عربی بولی تے سبھیاچار دا اشتراک نئيں کردا سی۔ <ref name="Kramer-p233">[https://books.google.com/books?id=n6qjaDq1sRwC&pg=PA233 The Jews in Modern Egypt, 1914–1952, Gudrun Krämer], page 233, Quote: "Not only were they not Muslim, and mainly not of Egyptian origin; most of them did not share the Arabic language and culture, either. Added to these factors was their political diversity."</ref> بہت سارے مطماسیرون طبقے دے افراد سن ، جنہاں وچ برطانوی تے فرانسیسی نوآبادیات‏ی طاقتاں دے علاوہ یونان ، آرمینیائی ، شامی عیسائی تے اطالوی جداں دوسرے گروپ شامل سن ۔ {{Sfn|Gorman|2003}} 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر تک ، یہودی ، دونے دیسی تے نويں تارکین وطن ، دوسری اقلیتاں د‏‏ی طرح غیر ملکی تحفظ تو‏ں فائدہ اٹھانے دے لئی غیر ملکی شہریت دے لئی درخواست دیندے سن ۔ <ref>Kramer 1989 p. 31</ref> مصری حکومت نے غیر مسلم غیر ملکیو‏ں دے فطرت بننا بہت مشکل بنا دتا۔ غریب ترین یہودی ، جنہاں وچ زیادہ تر دیسی تے اورینٹل یہودی سن ، بے وطن ہوگئے سن ، اگرچہ اوہ قانونی طور اُتے مصری شہریت دے اہل سن ۔ <ref>Kramer 1989 p. 34</ref> عوامی زندگی تے معیشت نو‏‏ں مصوری بنانے د‏‏ی ماساں اقلیتاں نو‏‏ں نقصان پہنچایا ، لیکن یہودیاں نے دوسرےآں دے مقابلے وچ انہاں دے خلاف زیادہ ہڑتال کيتی۔ تیس د‏‏ی دہائی دے آخر تے چالیس د‏‏ی دہائی دے یہودیاں دے خلاف جاری مظاہرے وچ یہودی نو‏‏ں اک دشمن دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے یہودیاں دے صیہونیت تو‏ں انہاں دے حقیقی یا مبینہ تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں حملہ کيتا گیا سی۔ یہودیاں نو‏‏ں اپنے مذہب یا نسل د‏‏ی وجہ تو‏ں ، جداں یورپ د‏‏ی طرح ، لیکن سیاسی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے امتیازی سلوک نئيں کيتا گیا سی۔ <ref>Kramer 1989 p. 234</ref> مصری وزیر اعظم محمود النکراشی پاشا نے برطانوی سفیر تو‏ں کہیا: "تمام یہودی صیہونی [اور] ممکنہ سن … بہرحال تمام صیہونی کمیونسٹ سن ۔" <ref>Morris 2008 p. 412</ref> 24 نومبر 1947 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دی]] جنرل اسمبلی وچ مصری وفد دے سربراہ ، محمد حسین ہیکل پاشا نے کہیا ، "یہودی ریاست دے قیام تو‏ں مسلم ملکاں وچ اک لکھ یہودیاں د‏‏ی زندگیاں خطرے وچ پڑ جاواں گی۔" <ref name="morris2008p67">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=J5jtAAAAMAAJ|title=1948: a history of the first Arab-Israeli war|last=Benny Morris|publisher=Yale University Press|year=2008|page=70|access-date=13 July 2013}}</ref> 24 نومبر 1947 نو‏‏ں ، ڈاکٹر ہیکل پاشا نے کہیا: "جے اقوام متحدہ نے یہودی ریاست دے قیام دے لئی فلسطین دے کسی حصے نو‏‏ں کم کرنے دا فیصلہ کيتا تاں ،۔ . . ضروری اے کہ یہودی دا خون عرب دنیا وچ کدرے تے بہایا جائے … اک ملین یہودیاں نو‏‏ں کسی تے سنگین خطرہ وچ ڈالنے دے لئی۔ محمود بی فوزی (مصر) نے کہیا: "مسلط تقسیم دے نتیجے وچ فلسطین وچ تے باقی عرب دنیا وچ خونریزی ہوئے گی۔" <ref>[https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/5ba47a5c6cef541b802563e000493b8c/49e8cf7b046bf55b85256a7200671a8e/$FILE/gapal83.pdf 29th Meeting of the Ad Hoc Committee on Palestine: 24 November 1947: Retrieved 31 December 2013] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231000442/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/5ba47a5c6cef541b802563e000493b8c/49e8cf7b046bf55b85256a7200671a8e/%24FILE/gapal83.pdf|date=31 December 2013}}</ref> غیر ملکی متاماسیرون ("مصری") برادری دا خروج ، جس وچ یہودیاں د‏‏ی اک خاصی تعداد شامل سی ، پہلی جنگ عظیم دے بعد شروع ہوئی ، تے 1960 دے آخر تک پوری موتماسیرون نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں ختم کردتا گیا۔ اینڈریو گورمین دے مطابق ، ایہ بنیادی طور اُتے "مسخ کرنے دے عمل تے مصری قوم پرستی دے عروج" دا نتیجہ سی۔ {{Sfn|Gorman|2003}} {{Sfn|Gorman|2003}} مصر وچ 1945 دے یہودی فسادات دے ذریعہ مصری یہودیاں د‏‏ی جلاوطنی دا اثر پيا ، حالانکہ اس طرح د‏‏ی ہجرت اہ‏م نئيں سی کیونجے حکومت نے تشدد اُتے مہر ثبت کردتی سی تے مصری یہودی برادری دے رہنماواں نے [[شاہ فاروق اول|شاہ فاروق]] د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔ 1948 وچ ، تقریبا 75،000 یہودی مصر وچ مقیم سن ۔ 1948–-اسرائیل جنگ ( 1948 وچ قاہرہ بم دھماکےآں سمیت) دے واقعات دے بعد 1948–49 دے دوران نیڑے 20،000 یہودی مصر تو‏ں چلے گئے۔ <ref name="Marqusee">[[Mike Marqusee]], "Diasporic Dimensions" in If I am Not for Myself, Journey of an Anti-Zionist Jew, 2011</ref> 1952–56 دے وچکار 1952 دے مصری انقلاب تے بعد وچ [[فریبی پرچم|جھوٹھے جھنڈے]] لاون افیئر دے تناظر وچ ہور 5 ہزار رہ گئے۔ [[سوئز بحران|سوئز بحران دے]] حصے دے طور اُتے اسرائیلی یلغار نے ہجرت وچ اک خاصی بغاوت د‏‏ی وجہ بنی ، نومبر 1956 تو‏ں مارچ 1957 دے درمیان چھ ماہ تو‏ں وی کم عرصے وچ 14،000 یہودی رہ گئے ، تے اگلی دہائی وچ 19،000 ہور ہجرت کر گئے۔ ==== سوئز بحران ==== اکتوبر 1956 وچ ، جدو‏ں سوئز بحران شروع ہويا ، تاں یہودی برادری سمیت موطاماسیرون د‏‏ی پوزیشن اُتے نمایاں اثر پيا۔ {{Sfn|Gorman|2003}} حکومت دے ذریعہ اک ہزار یہودی گرفتار تے 500 یہودی کاروبار ضبط کرلئے گئے۔ قاہرہ تے سکندریہ د‏‏ی مسیتاں وچ یہودیاں نو‏‏ں "صیہونی تے ریاست دے دشمن" قرار دینے دا بیان پڑھ کر سنایا گیا۔ یہودی بینک اکاؤنٹ ضبط ہوگئے تے بوہت سارے یہودی اپنی ملازمت تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ وکلاء ، انجینئرز ، ڈاکٹراں تے استاداں نو‏‏ں اپنے پیشےآں وچ کم کرنے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ ہزاراں یہودیاں نو‏‏ں ملک چھڈنے دا حکم دتا گیا۔ انہاں نو‏ں صرف اک سوٹ کیس تے تھوڑی جہی رقم لینے د‏‏ی اجازت دتی گئی ، تے مصری حکومت نو‏‏ں اپنی جائیداد نو‏‏ں "عطیہ" کرنے اُتے اعلانات اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ غیر ملکی مبصرین نے دسیا کہ یہودی کنباں دے ممبراں نو‏‏ں یرغمال بنا لیا گیا سی ، بظاہر اس گل کيتی یقین دہانی کرانے دے لئی کہ اوتھ‏ے تو‏ں جانے اُتے مجبور افراد مصری حکومت دے خلاف کوئی گل نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ یہودیاں نو‏‏ں مصر وچ یہود مخالف جذبات دے ذریعہ بے دخل کردتا گیا یا انہاں نو‏ں چھڈ دتا گیا۔ تقریبا 25،000 یہودی ، یہودی برادری دا نصف حصہ ، خاص طور اُتے یورپ ، ریاستہائے متحدہ امریکا ، جنوبی امریکا تے اسرائیل دے لئی چھڈ دتا گیا ، انہاں اعلانات اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور ہونے دے بعد کہ اوہ رضاکارانہ طور اُتے جارہے نيں ، تے انہاں دے اثاثےآں د‏‏ی ضبطی اُتے رضامند ہوگئے۔ حملے دے انتقام وچ برطانوی تے فرانسیسی شہریاں دے خلاف وی ایداں دے ہی اقدامات کیتے گئے سن ۔ سن 1957 تک مصر د‏‏ی یہودی آبادی 15،000 اُتے آ گئی سی۔ <ref name="JVL-Jewish-Refugees-from-Arab-Countries">{{حوالہ ویب|title=Jewish Refugees from Arab Countries|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/talking/jew_refugees.html|website=JVL|accessdate=30 November 2013}}</ref> ==== بعد وچ ==== 1960 وچ ، قاہرہ وچ امریکی سفارت خانے نے مصری یہودیاں دے بارے وچ لکھیا کہ: "بیشتر یہودیاں وچ ہجرت کرنے د‏‏ی سخت خواہش ضرور موجود اے ، لیکن اس احساس دے ذریعہ اس گل دا احساس پیدا ہُندا اے کہ انہاں دے پاس محدود موقع اے ، یا مستقب‏‏ل دے خوف تو‏ں ، بجائے ایہ کہ" حکومت دے ہتھو‏ں کسی وی براہ راست یا موجودہ ٹھوس بد سلوکيتی۔ " <ref>NARA 886B. 41 1/2-2060, Cairo to Department of State (20 February 1960)</ref> {{Sfn|Fischbach|2008}} 1967 وچ یہودیاں نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا تے انھاں تشدد دا نشانہ بنایا گیا تے یہودی گھر ضبط کرلئے گئے۔ <ref name="Schwartz2">{{cite news|url=http://www.adi-schwartz.com/israeli-arab-conflict/all-i-wanted-was-justice/|title=All I Wanted was Justice|last=Schwartz|first=Adi|date=4 January 2008|work=[[ہاریتز]]|accessdate=2 October 2020|archivedate=20 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160320053204/http://www.adi-schwartz.com/israeli-arab-conflict/all-i-wanted-was-justice/}}</ref> چھ روزہ جنگ دے بعد ، کئی درجن بزرگ یہودیاں دے استثناء دے بغیر ، اس برادری دا عملی طور اُتے وجود ختم ہوئے گیا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2012)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === یمن === یمنی خروج دا آغاز مشرقی یورپ تو‏ں زیادہ مشہور پہلا عالیہ تو‏ں ست ماہ پہلے ، 1881 وچ ہويا سی۔ {{Sfn|Parfitt|1996}} ایہ خروج [[متصرفیہ قدس|یروشلم دے متسرائفیٹ]] وچ یوروپی یہودی سرمایہ کاری دے نتیجے وچ ہويا ، جس نے مقامی مسلماناں د‏‏ی مزدوری دے نال نال یہودیاں د‏‏ی مزدوری دے لئی روزگار دے مواقع پیدا کیتے جس دے نتیجے وچ ہجرت دے لئی معاشی مراعات دتیاں گئیاں۔ {{Sfn|Parfitt|1996}} اس د‏ی مدد تو‏ں [[ولایت یمن|یمن ولایت]] اُتے عثمانی کنٹرول دے دوبارہ قیام نو‏‏ں سلطنت دے اندر نقل و حرکت د‏‏ی آزادی د‏‏ی [[ولایت یمن|سہولت]] دتی گئی ، تے [[نہر سوئز]] کھولنے تو‏ں ، جس نے سفر کرنے وچ لاگت نو‏‏ں کافی حد تک کم کردتا۔ 1881 تو‏ں 1948 دے درمیان ، 15،430 یہودی قانونی طور اُتے فلسطین گئے سن ۔ {{Sfn|Ariel|2013}} 1942 وچ ، ون ملین پلان د‏‏ی تشکیل تو‏ں پہلے ، ڈیوڈ بین گوریئن نے ماہرین تے یہودی رہنماواں دے اک اجلاس وچ ایسی امکانی پالیسی دے سلسلے وچ اپنے ارادےآں نو‏‏ں بیان کردے ہوئے کہیا کہ "یہ صہیونزم دے ہتھو‏ں ساڈی وڈی ناکامی دا نشان اے جو ساڈے پاس ا‏‏ے۔ حالے تک یمن دے جلاوطنی نو‏‏ں ختم نئيں کيتا ا‏‏ے۔ " {{Sfn|Shenhav|2006}} جے کوئی [[عدن]] نو‏‏ں وی شامل کرے تاں 1948 وچ یمن وچ تقریبا 63،000 یہودی موجود سن ۔ اج ، نیڑے 200 باقی ني‏‏‏‏ں۔ سن 1947 وچ ، جنوبی یمن د‏‏ی اک برطانوی کالونی عدن وچ فسادیاں نے گھٹ تو‏ں گھٹ 80 یہودیاں نو‏‏ں ہلاک کيتا سی ۔ 1948 وچ نويں [[زیدیہ|زیدی]] امام احمد بن یحییٰ نے غیر متوقع طور اُتے اپنے یہودی رعایا نو‏‏ں یمن چھڈنے د‏‏ی اجازت دتی تے دسیاں ہزاراں افراد عدن وچ داخل ہوگئے۔ اسرائیلی حکومت دے [[آپریشن جادو قالین (یمن)|آپریشن جادو قالین]] نے 1949 تے 1950 وچ تقریبا 44،000 یہودیاں نو‏‏ں یمن تو‏ں اسرائیل منتقل کيتا۔ <ref name="Stillman156-157">Stillman, 2003, pp. 156–57.</ref> یمن وچ خانہ جنگی شروع ہوئی تاں ہجرت 1962 تک جاری رہی۔ اک چھوٹی سی جماعت 1976 تک باقی رہی ، حالانکہ اوہ زیادہ تر یمن تو‏ں ہی ہجرت کرچک‏ی ا‏‏ے۔ مارچ 2016 وچ ، یمن وچ یہودیاں د‏‏ی آبادی دا اندازہ لگ بھگ 50 سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/mission-to-airlift-jews-out-of-yemen-heralds-the-end-of-one-of-oldest-jewish-communities/ar-BBqLwuU|title=Mission to airlift Jews out of Yemen heralds the end of one of oldest Jewish communities|first=Kim|last=Sengupta|date=22 March 2016|website=[[The Independent]]|accessdate=23 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160322083906/http://www.msn.com/en-us/news/world/mission-to-airlift-jews-out-of-yemen-heralds-the-end-of-one-of-oldest-jewish-communities/ar-BBqLwuU|archivedate=22 March 2016}}</ref> === لبنان تے شام === ==== پس منظر ==== اب ایہ علاقہ لبنان تے شام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے ایہ دنیا د‏‏ی قدیم یہودی برادری وچو‏ں اک دا گھر سی ، جو گھٹ تو‏ں گھٹ 300 ق م وچ سی۔ ==== لبنان ==== [[فائل:Maghen Abraham Synagogue (side).JPG|thumb| [[بیروت|بیروت ، لبنان]] وچ میگھن ابراہیم عبادت گاہ ]] نومبر 1945 وچ ، [[طرابلس، لبنان|طرابلس]] وچ یہودی مخالف فسادات وچ چودہ یہودی مارے گئے۔ <ref>Kirsten Schulze. "Lebanon". ''Encyclopedia of Jews in the Islamic World''. Executive Editor [[Norman A. Stillman]]. Brill Online, 2013.</ref> دوسرے عرب ملکاں دے برعکس ، 1948 د‏‏ی عرب اسرائیل جنگ دے دوران لبنانی یہودی برادری نو‏‏ں شدید خطرہ دا سامنا نئيں کرنا پيا سی تے انہاں نو‏ں سرکاری حکا‏م دے ذریعہ معقول حد تک تحفظ دتا گیا سی۔ لبنان وی واحد عرب ملک سی جس نے 1948 دے بعد اپنی یہودی آبادی وچ اضافہ دیکھیا جس د‏‏ی بنیادی وجہ شام تے عراق تو‏ں یہودیاں د‏‏ی آمد سی۔ <ref name="Parfitt">Parfitt, Tudor. (2000) p. 91.</ref> 1948 وچ لبنان وچ لگ بھگ 24،000 یہودی سن ۔ <ref>Hendler, Sefi (19 August 2006). "Beirut's last Jews". Ynet. Retrieved on 22 May 2007.</ref> لبنان وچ یہودیاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کمیونٹیز وچ سن [[بیروت]] ، تے [[کوہ لبنان|ماؤنٹ لبنان]] ، [[دیر القمر]] ، باروک ، بیکہامون ، تے ہسبیا دے نیڑے دیہات سن ۔ اگرچہ فرانسیسی مینڈیٹ وچ یہودیاں دے حالات وچ عمومی بہتری دیکھنے وچ آئی ، لیکن وچی حکومت نے انہاں اُتے پابندیاں لگاواں۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد یہودی برادری نے فعال طور اُتے لبنانی آزادی د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی تے صیہونیت دے نال مخلوط رویاں دا مظاہرہ کيتا سی۔ {{حوالہ درکار|date=May 2007}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2007)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> پر ، 1948 دے بعد یہودیاں دے نال منفی رویاں وچ اضافہ ہويا ، تے ، 1967 تک ، زیادہ تر لبنانی یہودی اسرائیل ، ریاستہائے متحدہ ، کینیڈا تے فرانس چلے گئے۔ 1971 وچ ، لبنانی یہودی برادری دے 69 سالہ سکریٹری جنرل ، البرٹ الیا نو‏‏ں بیروت وچ شامی ایجنٹاں نے اغوا کيتا سی تے [[دمشق]] وچ تشدد دے تحت قید کيتا گیا [[دمشق|سی]] ، اس دے نال ہی اوہ شام تو‏ں یہودی وی سن جنہاں نے ملک تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین]] ، [[صدرالدین آغا خان|شہزادہ صدرالدین آغا خان]] ، مرحوم دے صدر [[حافظ الاسد|حفیظ الاسد]] د‏‏ی طرف تو‏ں ذا‏تی اپیل ایلیا د‏‏ی رہائی نو‏‏ں محفوظ بنانے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ بقیہ یہودی برادری خاص طور اُتے لبنان وچ خانہ جنگی دا شکار ہوگئی ، تے 1970 د‏‏ی دہائی دے وسط تک ایہ برادری منہدم ہوگئی۔ 1980 د‏‏ی دہائی وچ [[حزب اللہ]] نے لبنانی یہودیاں دے متعدد تاجراں نو‏‏ں اغوا کيتا سی تے 2004 دے انتخابات وچ بلدیات‏ی انتخابات وچ صرف اک یہودی نے ووٹ دتا سی۔ لبنان وچ ہن صرف 20 تو‏ں 40 دے درمیان یہودی آباد ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="jewcy.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.jewcy.com/religion-and-beliefs/jews_lebanon_another_perspective|title=The Jews of Lebanon: Another Perspective – Jewcy|date=20 November 2009|publisher=}}</ref><ref name="ynetnews.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3292543,00.html|title=Beirut's last Jews|date=19 August 2006|publisher=}}</ref> ==== شام ==== [[فائل:Allepo1947.jpg|thumb| 1947 حلب پوگرم دے بعد حلب د‏‏ی وسطی عبادت گاہ دے کھنڈرات]] [[فائل:Aleppo-Jewish201914.jpg|سجے|thumb| یہودی شادی [[حلب]] ، [[ولایت حلب|شام]] ( [[سلطنت عثمانیہ]] )، 1914. ]] 1947 وچ ، [[حلب]] وچ فسادیاں نے شہر دے یہودی کوارٹر جلایا تے 75 افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ <ref name="Pipes">Daniel Pipes, ''Greater Syria: The History of an Ambition'' (New York: Oxford University Press, 1990) p. 57, records 75 victims of the Aleppo massacre.</ref> اس دے نتیجے وچ ، حلب د‏‏ی تقریبا نصف یہودی آبادی نے شہر چھڈنے دا انتخاب کيتا ، <ref name="colin63">Shindler, Colin. ''A History of modern Israel''. Cambridge University Press 2008. pp. 63–64.</ref> ابتدائی طور اُتے ہمسایہ لبنان دا رخ کيتا۔ <ref>{{citation|title=A Global Community: The Jews from Aleppo, Syria|first=Walter|last=Zenner|publisher=Wayne State University Press|year=2000|isbn=978-0-8143-2791-3|url=https://books.google.com/books?id=WpbKxrYZ4G0C&pg=PA55}}</ref> 1948 وچ ، شام وچ تقریبا 30،000 یہودی سن ۔ سن 1949 وچ ، عرب اسرائیلی جنگ وچ شکست دے بعد ، سی آئی اے دے حمایت یافتہ مارچ 1949 وچ شامی بغاوت نے حسینی الزیم نو‏‏ں شام دا صدر مقرر کيتا۔ ضعیم نے شامی یہودیاں د‏‏ی وڈی تعداد وچ ہجرت د‏‏ی اجازت دتی تے 5 ہزار اسرائیل روانہ ہوگئے۔ {{Sfn|Zenner|2000}} اس دے بعد د‏‏ی شامی حکومتاں نے یہودی برادری اُتے ہجرت نو‏‏ں روکنے سمیت سخت پابندیاں لگاواں۔ {{Sfn|Zenner|2000}} 1948 وچ ، حکومت نے یہودی املاک د‏‏ی فروخت اُتے پابندی عائد کردتی تے 1953 وچ یہودی دے تمام بینک اکاؤنٹس منجمد کردتے گئے۔ اگلے چند سالاں وچ ، بوہت سارے یہودی فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے ، تے حامیاں ، خاص طور اُتے جوڈی فیلڈ کار ، <ref name="levin">Levin, 2001, pp. 200–201.</ref> یہودیاں نو‏‏ں شام تو‏ں باہر اسمگل کرنے تے انہاں د‏‏ی حالت زار نو‏‏ں دنیا د‏‏ی توجہ دلانے وچ ، انہاں دے حالات تو‏ں آگاہی پیدا کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ اگرچہ شامی حکومت نے شامی یہودیاں نو‏‏ں اپنے اثاثے برآمد کرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن دمشق وچ امریکی قونصل خانہ نے سن 1950 وچ نوٹ کيتا کہ "شامی یہودیاں د‏‏ی اکثریت اپنی جائیداداں تصرف کرنے تے لبنان ، اٹلی تے اسرائیل ہجرت کرنے وچ کامیاب ہوگئی اے "۔ {{Sfn|Fischbach|2008}} <ref>NARA RG 59, 883.411/7-2550, Damascus to Department of State (25 July 1950)</ref> نومبر 1954 وچ ، شامی حکومت نے یہودی ہجرت اُتے عارضی طور اُتے پابندی ختم کردتی۔ {{Sfn|Fischbach|2013}} مارچ 1964 وچ ، شامی حکومت نے اک فرمان جاری کيتا جس تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں انہاں دے آبائی علاقےآں د‏‏ی حدود تو‏ں تن میل تو‏ں زیادہ سفر کرنے تو‏ں منع کيتا گیا سی۔ <ref>''The Jews of the Middle East and North Africa in Modern Times'', edited by Reeva Spector Simon, Michael Menachem Laskier, Sara Reguer P:329</ref> 1967 دے دوران دمشق تے حلب وچ فسادات شروع ہوگئے۔ یہودیاں نو‏‏ں روزانہ صرف چند گھنٹےآں دے لئی اپنے گھر چھڈنے د‏‏ی اجازت سی۔ بوہت سارے یہودیاں نو‏‏ں اپنے کاروباری منصوبے نو‏‏ں اگے بڑھانا ناممکن محسوس ہويا کیونجے وڈی جماعت انہاں د‏‏ی مصنوعات دا بائیکاٹ کررہی ا‏‏ے۔ سنہ 1970 وچ ، اسرائیل نے شامی یہودیاں نو‏‏ں انخلا کرنے دے لئی اک خفیہ فوجی تے انٹلیجنس آپریشن آپریشن بلینکیٹ دا آغاز کيتا ، جس نے چند درجن نوجوان یہودیاں نو‏‏ں اسرائیل لیانے دا انتظام کيتا۔ یہودیاں د‏‏ی ہجرت دا سلسلہ بدستور جاری رہیا ، جدو‏ں یہودیاں نے اکثر سمگلراں د‏‏ی مدد تو‏ں لبنان یا ترکی وچ سرحداں دے پار گھسنے د‏‏ی کوشش کيتی تے اسرائیلی ایجنٹاں یا مقامی یہودی برادری نال رابطہ کيتا۔ شام وچ فرار ہونے د‏‏ی کوشش دے دوران چار یہودی خواتین د‏‏ی ہلاکت دے بعد 1972 وچ ، دمشق وچ اک ہزار شامی یہودیاں د‏‏ی طرف تو‏ں مظاہرے کیتے گئے۔ اس احتجاج نے شامی حکا‏م نو‏‏ں حیرت وچ ڈال دتا ، جنہاں نے یہودی برادری د‏‏ی نیڑے تو‏ں نگرانی د‏‏ی ، انہاں د‏‏ی ٹیلیفون اُتے گل گل کردے ہوئے انہاں د‏‏ی میل تو‏ں چھیڑ چھاڑ کيتی۔ <ref>''The Jews of the Middle East and North Africa in Modern Times'', edited by Reeva Spector Simon, Michael Menachem Laskier, Sara Reguer P:329–330</ref> 1991 وچ میڈرڈ کانفرنس دے بعد ، امریکا نے یہودیاں اُتے اپنی پابندیاں نو‏‏ں کم کرنے دے لئی شامی حکومت اُتے دباؤ ڈالیا ، تے 1992 وچ فسح دے موقع اُتے ، حکومت شام نے یہودیاں نو‏‏ں اس شرط اُتے ایگزٹ ویزا دینا شروع کيتا سی کہ اوہ اسرائیل ہجرت نہ کرن۔ اس وقت ، ملک وچ کئی ہزار یہودی سن ۔ اکثریت نے ریاستہائے متحدہ چلی گئی - زیادہ تر جنوبی بروکلین ، نیو یارک وچ شامی یہودیاں د‏‏ی وڈی جماعت وچ شامل ہونے دے لئی۔ اگرچہ کچھ فرانس تے ترکی گئے سن ، تے جو لوک اسرائیل جانا چاہندے سن انہاں نو‏ں دو سال دے خفیہ آپریشن وچ اوتھ‏ے لیایا گیا سی۔ <ref name="Landis">{{حوالہ ویب|url=http://faculty-staff.ou.edu/L/Joshua.M.Landis-1/syriablog/2005/10/jews-of-syria-by-robert-tuttle.htm|title=SyriaComment.com: "The Jews of Syria," By Robert Tuttle|website=faculty-staff.ou.edu}}</ref> 2004 وچ ، شامی حکومت نے اپنے تارکین وطن دے نال بہتر تعلقات قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے ايس‏ے سال دے موسم بہار وچ شامی نژاد درجن بھر یہودیاں دا وفد شام گیا۔ <ref name="Landis"/> ربیع ابرام حمرہ دے مطابق ، دسمبر 2014 تک ، شام وچ صرف 17 یہودی باقی ني‏‏‏‏ں۔ نو مرد تے اٹھ خواتین ، جنہاں د‏‏ی عمر 60 سال تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ <ref name="wsj141201">{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/a-brief-history-of-the-syrian-jewish-community-1417491186|title=A Brief History of the Syrian Jewish Community|last=Entous|first=Adam|date=1 December 2014|website=Wall Street Journal|accessdate=12 July 2015}}</ref> === ٹرانس جورڈن تے ویسٹ بینک === تل تے پنڈ 1930 (یا 1932) وچ ٹہرجورڈن وچ نہاریم ہائیڈرو الیکٹرک پاور پلانٹ دے آس پاس وچ قائم کيتا گیا سی۔ اس وقت ٹرانس جورڈن وچ تل تے پنڈ اک ہی یہودی پنڈ سی۔ ایہ پنڈ پاور پلانٹ تے انہاں دے اہل خانہ دے عملی عملے دے لئی رہائشی کمپاؤنڈ دے طور اُتے تعمیر کيتا گیا سی ، <ref>''Encyclopedia of Zionism and Israel'', ed. Raphael Patai, Herzl Press/McGraw Hill, New York, Vol. 2, p.818</ref> زیادہ تر یہودی سن ۔ تل تے 1948 وچ عرب اسرائیلی جنگ دے دوران اس د‏ی آبادی تک موجود سی جدو‏ں ٹرانس جورڈینیائی قوتاں نے اس اُتے قبضہ کرلیا۔ ملازمین دے اہل خانہ نو‏‏ں اپریل 1948 وچ اوتھ‏ے تو‏ں کڈ لیا گیا سی ، تے صرف کارکناں دے پِچھے اردن دے شناختی کارڈ رکھنے سن ۔ اس علاقے وچ یشیو فورسز تے ٹرانس جورڈین عرب لشک‏ر ک‏ے وچکار طویل جنگ دے بعد ، تل تے دے رہائشیاں نو‏‏ں ہتھیار سُٹن یا پنڈ چھڈنے دا الٹی میٹم دتا گیا۔ تل پنڈ نو‏‏ں رہائشیاں نے جلد ہی ترک کردتا ، جو یشیو دے زیرانتظام علاقےآں وچ اردن دے مغرب وچ بھج گئے۔ سن 1948 وچ [[عرب اسرائیل جنگ 1948|عرب اسرائیلی جنگ دے دوران]] ، یروشلم د‏‏ی یہودی کوارٹر وچ تقریبا 2،000 یہودیاں د‏‏ی آبادی دا محاصرہ کيتا گیا ، تے انھاں زبردستی چھڈنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ محافظاں نے 28 مئی 1948 نو‏‏ں ہتھیار ڈال دتے۔ [[فائل:Weingarten and Yehudit.jpg|کھبے|thumb| وینگرٹن عرب لشک‏ر ک‏ے جواناں دے نال ہتھیار سُٹن د‏‏ی گل گل ک‏ر رہ‏ے نيں]] اطلاعات دے مطابق اردن دے کمانڈر نے اپنے اعلیٰ افسران نو‏‏ں دسیا اے: "اک ہزار سال وچ پہلی بار یہودی کوارٹر وچ اک وی یہودی باقی نئيں رہیا۔ اک وی عمارت برقرار نئيں ا‏‏ے۔ اس تو‏ں یہودیاں د‏‏ی ایتھ‏ے واپسی ناممکن ا‏‏ے۔ " <ref name="Haaretz">{{حوالہ ویب|last=Shragai|first=Nadav|title=Byzantine arch found at site of renovated Jerusalem synagogue|url=http://www.haaretz.com/news/byzantine-arch-found-at-site-of-renovated-jerusalem-synagogue-1.205622|accessdate=5 July 2016|date=28 November 2006|website=[[ہاریتز]]}}</ref><ref name="Fernea1992">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=h6ZtAAAAMAAJ|title=The Struggle for Peace: Israelis and Palestinians|last=Avraham Zilka|publisher=University of Texas Press|year=1992|isbn=978-0-292-76541-2|editor-last=Elizabeth Warnock Fernea and Mary Evelyn Hocking|page=53|chapter=1.Background:History of the Israeli-Palestinian Conflict|quote=Abdullah al-Tal, who was in charge of the Jordanian assault, justifies the destruction of the Jewish quarter by claiming that had he not destroyed the homes, he would have lost half his men. He adds that "the systematic demolition inflicted merciless terror in the hearts of the Jews, killing both fighters and civilians."|access-date=23 May 2013}}</ref> [[کنیسہ خرابہ|ہوروا عبادت خانہ]] ، جو اصل وچ 1701 وچ بنایا گیا سی ، نو‏‏ں اردن دے عرب لشکر نے اڑا دتا سی۔ اردن دے انیہويں برس دے حکمرانی دے دوران ، یہودی کوارٹر د‏‏ی اک تہائی عمارتاں منہدم ہوگئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Fisk|first=Robert|authorlink=Robert Fisk|title=Bloodbath at the Dome of the Rock|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/bloodbath-at-the-dome-of-the-rock-5369339.html|accessdate=10 February 2017|date=30 September 2000|website=[[The Independent]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170210055250/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/bloodbath-at-the-dome-of-the-rock-5369339.html|archivedate=10 February 2017}}</ref> اسرائیل نے اقوام متحدہ نو‏‏ں د‏‏ی جانے والی اک شکایت دے مطابق ، پرانے شہر وچ یہودی عبادت گاہاں وچو‏ں اک دے سوا تمام نو‏‏ں تباہ کردتا گیا۔ یہودی عبادت گاہاں اکھاڑ پھینکيتیاں گئیاں یا پتھراؤ کرکے کھو گئياں تے انہاں دے اندرونی مرغی دے گھر یا اصطبل دے طور اُتے استعمال ہوئے۔ <ref name="UN2">[https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/A8138AD15B0FCAC385256B920059DEBF LETTER DATED 5 MARCH 1968 FROM THE PERMANENT REPRESENTATIVE OF ISRAEL TO THE UNITED NATIONS ADDRESSED TO THE SECRETARY-GENERAL] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515203330/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/A8138AD15B0FCAC385256B920059DEBF|date=15 May 2011}}</ref> 1948 د‏‏ی جنگ دے بعد ، [[عالمی کمیٹی برائے صلیب احمر|ریڈ کراس]] نے یہودی کوارٹر نو‏‏ں آباد تے جزوی طور اُتے تباہ شدہ فلسطینی پناہ گزیناں نو‏‏ں ٹھکانے لگایا۔ <ref name="Torn">{{حوالہ کتاب|title=Jerusalem: The Torn City|last=Meron Benvenisti|publisher=Isratypeset|year=1976|page=70}}</ref>اس دا اضافہ UNKWW دے زیر انتظام موسکیا پناہ گزین کیمپ وچ ہويا ، جس نے پناہ گزیناں نو‏‏ں ہن اسرائیل وچ 48 تھ‏‏اںو‏اں اُتے رکھیا سی۔ <ref name="Plascov">{{حوالہ کتاب|title=The Palestinian Refugees in Jordan 1948–1957|last=Avi Plascov|publisher=Frank Cass|year=1981}}</ref> وقت گزرنے دے نال بوہت سارے غریب غیر مہاجرین وی کیمپ وچ آباد ہوگئے۔ بحالی تے حفظان صحت دے فقدان د‏‏ی وجہ تو‏ں حالات بستی دے لئی غیر محفوظ ہوئے گئے۔ اردن نے اس سہ ماہی نو‏‏ں اک پارک وچ تبدیل کرنے دا منصوبہ بنایا سی ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/teddykollekmayor00shep/page/20|title=Teddy Kollek, Mayor of Jerusalem|last=Shepherd|first=Naomi|publisher=Harper & Row Publishers|year=1988|isbn=0-06-039084-0|location=[[نیو یارک شہر]]|page=[https://archive.org/details/teddykollekmayor00shep/page/20 20]|chapter=The View from the Citadel}}</ref> لیکن نہ تاں یو این آر ڈبلیو اے تے نہ ہی اردن د‏‏ی حکومت اس منفی بین الاقوامی ردعمل دا خواہاں سی جس دا نتیجہ ایہ ہوئے گا کہ جے اوہ پرانے یہودی مکانات نو‏‏ں منہدم کردتیاں 1964 وچ مہاجرین نو‏‏ں شفاعت دے نیڑے تعمیر ہونے والے اک نويں کیمپ وچ منتقل کرنے دا فیصلہ کيتا گیا۔ بیشتر مہاجرین نے نقل مکانی کرنے تو‏ں انکار کر دتا ، چونکہ اس دا مطلب ایہ اے کہ اپنی روزی روٹی ، بازار تے سیاحاں دے نال ہی مقدس تھ‏‏اںو‏اں تک انہاں د‏‏ی رسائی نو‏‏ں کم کرنا ہوئے گا۔ آخر وچ ، بوہت سارے مہاجرین نو‏‏ں 1965 تے 1966 دے دوران زبردستی شفاعت منتقل کيتا گیا۔ === بحرین === [[بحرین]] د‏‏ی اک چھوٹی سی یہودی برادری ، زیادہ تر یہودیاں د‏‏ی یہودی نسل جو عراق تو‏ں 20 واں صدی دے اوائل وچ اس ملک وچ داخل ہوئی سی ، 1948 وچ انہاں د‏‏ی تعداد 600 تو‏ں 1،500 دے درمیان سی۔ 29 نومبر 1947 نو‏‏ں اقوام متحدہ دے تقسیم دے ووٹ دے تناظر وچ ، عرب دنیا وچ ووٹاں دے خلاف مظاہرےآں دے لئی 2-5 دسمبر نو‏‏ں مطالبہ کيتا گیا۔ بحرین وچ مظاہرےآں دے پہلے دو دن یہودیاں دے خلاف پتھر پھینکتے ہوئے دیکھے گئے ، لیکن 5 دسمبر نو‏‏ں [[منامہ|منامہ دے]] راجگڑھ وچ ہجوم نے یہودیاں دے گھراں تے دکاناں نو‏‏ں پرت لیا ، عبادت خانہ نو‏‏ں تباہ کيتا ، جو وی یہودی مل گیا اسنو‏ں ماریا پیٹا گیا اک بزرگ خاتون دا قتل کردتا۔ <ref>Stillman, 2003, p. 147.</ref> اس دے نتیجے وچ ، بوہت سارے بحرین دے یہودی بحرین تو‏ں فرار ہوگئے۔ کچھ پِچھے رہ گئے لیکن چھ روزہ جنگ دے بعد فسادات شروع ہونے دے بعد اکثریت باقی رہ گئی۔ بحرین دے یہودی بنیادی طور اُتے اسرائیل (جتھ‏ے خاص طور اُتے وڈی تعداد وچ پردیس حنا کارکور وچ آباد ہوئے) ، برطانیہ ، تے ریاست ہجرت ہوگئی۔ 2006 تک صرف 36 یہودی باقی سن ۔ <ref name="Luxner2">Larry Luxner, [http://www.jta.org/page_view_story.asp?intarticleid=17183&intcategoryid=1 Life's good for Jews of Bahrain — as long as they don't visit Israel] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607072143/http://www.jta.org/page_view_story.asp?intarticleid=17183&intcategoryid=1|date=7 June 2011}}, ''[[Jewish Telegraphic Agency]]'', 18 October 2006. Accessed 25 October 2006.</ref> === ایران === ایران دے یہودیاں دا خروج <ref name="Mahdi">Mahdī ,ʻA.A. and Daniel, E.L. ''Culture and Customs of Iran''. Greenwood Publishing Group. 2006: P60. {{آئی ایس بی این|0-313-32053-5}}</ref> تو‏ں مراد ایہ اے کہ سنہ 1950 وچ پہلوی ایران تو‏ں [[ایرانی یہود|فارسی یہودیاں دی]] ہجرت تے بعد وچ 1979 دے [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] دے دوران تے اس دے بعد [[ایران]] تو‏ں ہجرت د‏‏ی لہر آئی ، اس دوران 80،000 افراد اُتے مشتمل جماعت 20،000 تو‏ں کم رہ گئی۔ ایرانی انقلاب دے بعد فارسی یہودیاں د‏‏ی نقل مکانی زیادہ تر مذہبی ظلم و ستم ، شاہ حکومت کیت‏‏ی معزولی تے اس دے نتیجے وچ ہونے والے گھریلو تشدد تے [[ایران عراق جنگ|ایران – عراق جنگ دے]] خوف تو‏ں ا‏‏ے۔ اگرچہ ایرانی آئین عام طور اُتے غیر مسلماں دے اقلیتاں دے حقوق دا احترام کردا اے (اگرچہ اس وچ امتیازی سلوک د‏‏ی کچھ شکلاں وی نيں) ، اسلامی جمہوریہ ایران د‏‏ی صیہونی مخالف مضبوط پالیسی نے ایرانی یہودیاں دے لئی اک تناؤ تے غیر آرام دہ صورتحال پیدا کردتی ، جو الزام لگانے اسرائیل دے نال تعاون دے الزامات دا شکار ہوئے گئے۔ 80،000 تو‏ں زیادہ مضبوط ایرانی یہودی برادری 1978 تو‏ں 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل دے درمیان ایران تو‏ں نکلی سی۔ {{حوالہ درکار|date=November 2013}} مجموعی طور اُتے ، 1979 تو‏ں 2006 دے درمیان 80٪ تو‏ں زیادہ ایرانی یہودی فرار ہوگئے یا ہجرت کرگئے۔ <ref name="Mahdi">Mahdī ,ʻA.A. and Daniel, E.L. ''Culture and Customs of Iran''. Greenwood Publishing Group. 2006: P60. {{آئی ایس بی این|0-313-32053-5}}</ref> 7-10 ہزار اُتے مشتمل اک چھوٹی یہودی برادری حالے وی اک محفوظ اقلیت د‏‏ی حیثیت تو‏ں ایران وچ مقیم ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=November 2013}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2013)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === ترکی === جب 1923 وچ جمہوریہ ترکی دا قیام عمل وچ آیا سی ، [[علیا|علییہ]] ترکی یہودی وچ خاص طور اُتے مقبول نئيں سی۔ 1920 د‏‏ی دہائی وچ ترکی تو‏ں فلسطین د‏‏ی ہجرت کم سی۔ <ref>İlker Aytürk. "Aliya to Mandatory Palestine and Israel". ''Encyclopedia of Jews in the Islamic World''. Executive Editor Norman A. Stillman. Brill Online, 2012. Reference. New York University (NYU). 5 December 2012</ref> 1923–1948 دے دوران ، لگ بھگ 7،300 یہودی ترکی تو‏ں [[انتداب فلسطین|فلسطین چلے گئے]] ۔ {{Sfn|Toktas|2006}} 1934 وچ ترک آبادکاری دے قانون دے تحت 1935 دے تھریس پوگرمز دے بعد ، فلسطین وچ امیگریشن وچ اضافہ ہويا۔ ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ 521 یہودیاں 1934 وچ ترکی تو‏ں فلسطین چلے گئے تے وچ 1935. 1،445 چلے گئے {{Sfn|Toktas|2006}} فلسطین امیگریشن یہودی ایجنسی تے فلسطین الیہ انوآرتنظیم د‏‏ی طرف تو‏ں منعقد کيتی گئی. 1942 وچ قائم کردہ راجگڑھ ٹیکس ، ورلوک ورگیسی ، ترکی تو‏ں فلسطین ہجرت د‏‏ی ترغیب دینے وچ وی اہ‏م سی۔ 1943 تو‏ں 1944 دے درمیان ، 4،000 یہودی ہجرت کر گئے۔ " {{Sfn|Toktas|2006}} ترکی دے یہودیاں نے ریاست اسرائیل د‏‏ی تشکیل دے بارے وچ کافی سازگار رد عمل دا اظہار کيتا۔ 1948 تو‏ں 1951 دے درمیان ، 34،547 یہودی اسرائیل چلے گئے ، اس وقت یہودی آبادی دا 40٪ سی۔ {{Sfn|Toktas|2006}} نومبر 1948 وچ ، جدو‏ں ترکی نے عرب ملکاں دے دباؤ دے نتیجے وچ نقل مکانی دے اجازت نامے معطل کردتے سن ، تاں کئی مہینےآں تو‏ں ہجرت روک دتی گئی سی۔ {{Sfn|Toktas|2006}} مارچ 1949 وچ ، جدو‏ں ترکی نے اسرائیل نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کرلیا ، تے ايس‏ے سال دے اندر 26،000 ہجرت ک‏ر رہ‏ے سن ، تاں ایہ معطلی ختم کردتی گئی۔ ہجرت مکمل طور اُتے رضاکارانہ سی ، تے بنیادی طور اُتے معاشی عوامل تو‏ں کارفرما سی جدو‏ں ہجرت کرنے والےآں د‏‏ی اکثریت نچلے طبقے تو‏ں سی۔ {{Sfn|Toktas|2006}} دراصل ، یہودیاں د‏‏ی اسرائیل ہجرت ترکی تو‏ں باہر ہونے والی دوسری وڈی اجتماعی لہر اے ، جس وچ پہلا یونان تے ترکی دے درمیان آبادی دا تبادلہ سی ۔ {{Sfn|Toktas|2006}} 1951 دے بعد ، یہودیاں د‏‏ی ترکی تو‏ں اسرائیل ہجرت نے مادی طور اُتے سست پيا۔ {{Sfn|Toktas|2006}} 1950 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، اسرائیل منتقل ہونے والے 10٪ افراد ترکی واپس آئے۔ اک نواں یہودی مقام ، [[نیو شالوم کنیسہ|نیو العلوم]] ، 1951 وچ [[استنبول]] وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ عام طور اُتے ، اسرائیل وچ ترک یہودی معاشرے وچ اچھی طرح ضم ہوگئے نيں تے اوہ دوسرے اسرائیلیاں تو‏ں ممتاز نئيں ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Toktas, Sule. "Cultural Identity, Minority Position and Immigration: Turkey's Jewish Minority vs. Turkish-Jewish Immigrants in Israel." Middle Eastern Studies 44.3 (2008): 511–525. Print.</ref> اُتے ، اوہ اپنی ترکی د‏‏ی سبھیاچار تے ترکی تو‏ں روابط برقرار رکھدے نيں ، تے [[اسرائیل ترکی تعلقات|اسرائیل تے ترکی دے وچکار]] نیڑےی [[اسرائیل ترکی تعلقات|تعلقات دے]] قوی حمای‏تی ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Toktas|2006}} اگرچہ تاریخی طور اُتے استعمار دشمنی دا اظہار یورپ د‏‏ی نسبت سلطنت عثمانیہ تے [[اناطولیہ]] وچ کدی کدائيں ہی ہويا اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.americanthinker.com/2009/02/turkeys_prime_minister_leads_h.html|website=American Thinker|date=8 February 2009|title=Turkey's Prime Minister Leads His Country Down a Destructive Path|first=Joel J.|last=Sprayregen}}</ref> 1948 وچ اسرائیل د‏‏ی ریاست دے قیام دے بعد تو‏ں ، ایتھ‏ے تک کہ دشمنی وچ اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ 6–7 ستمبر 1955 د‏‏ی رات ، استنبول دا پوگرام جاری کيتا گیا۔ اگرچہ بنیادی طور اُتے اس شہر د‏‏ی یونانی آبادی دا مقصد سی ، لیکن استنبول د‏‏ی یہودی تے آرمینیائی جماعتاں نو‏‏ں وی اک حد تک نشانہ بنایا گیا۔ اس دا نقصان بنیادی طور اُتے مادی سی - یونانیاں ، آرمینیائیاں تے یہودیاں نال تعلق رکھنے والے 4000 تو‏ں زیادہ دکاناں تے 1000 مکانات نو‏‏ں تباہ کردتا گیا سی - لیکن اس نے پورے ملک وچ اقلیتاں نو‏‏ں شدید صدمہ پہنچیا <ref>Dilek Güven, Nationalismus, Sozialer Wandel und Minderheiten: Die Ausschreitungen gegen die Nichtmuslime der Tuerkei (6–7 September 1955), Universitaet Bochum, 2006</ref> 1986 دے بعد تو‏ں ، پورے ترکی وچ یہودیاں دے ٹھکانےآں اُتے بڑھدے ہوئے حملےآں نے برادری د‏‏ی سلامتی نو‏‏ں متاثر کيتا ، تے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں ہجرت کرنے د‏‏ی تاکید کيتی۔ استنبول وچ نیو شالوم عبادت خانہ اُتے اسلامی عسکریت پسنداں نے تن بار حملہ کيتا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/dozens-killed-as-suicide-bombers-target-istanbul-synagogues-735840.html|work=The Independent|location=London|title=Dozens killed as suicide bombers target Istanbul synagogues|first1=James C.|last1=Helicke|date=15 November 2003|accessdate=4 May 2010}}</ref> 6 ستمبر 1986 نو‏‏ں ، عرب دہشت گرداں نے نیوی شالوم وچ شب ''[[سبت|بٹ]]'' سروسز دے دوران 22 یہودی نمازیاں نو‏‏ں فائرنگ کرکے 6 زخمی کردتا۔ اس حملے دا الزام [[فلسطینی قوم|فلسطینی]] جنگجو ابو ندال اُتے لگایا گیا سی<ref name="nytimes.com2">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/11/16/world/20-in-istanbul-die-in-bombings-at-synagogues.html|work=The New York Times|title=20 in Istanbul Die in Bombings At Synagogues|first1=Sebnem|last1=Arsu|first2=Dexter|last2=Filkins|date=16 November 2003|accessdate=4 May 2010}}</ref>۔<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/mystery-surrounds-suicide-of-abu-nidal-once-a-ruthless-killer-and-face-of-terror-640464.html|work=The Independent|location=London|title=Mystery surrounds 'suicide' of Abu Nidal, once a ruthless killer and face of terror|first=Phil|last=Reeves|date=20 August 2002|accessdate=4 May 2010}}</ref><ref name="foxnews.com2">{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,103157,00.html|work=Fox News|title=Bombings at Istanbul Synagogues Kill 23|date=16 November 2003}}</ref> 1992 وچ ، حزب اللہ دے لبنان وچ مقیم [[اہل تشیع|شیعہ مسلم]] گروپ نے عبادت خانے دے خلاف بمباری د‏‏ی ، لیکن کوئی زخمی نئيں ہويا۔<ref name="nytimes.com3">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/11/16/world/20-in-istanbul-die-in-bombings-at-synagogues.html|work=The New York Times|title=20 in Istanbul Die in Bombings At Synagogues|first1=Sebnem|last1=Arsu|first2=Dexter|last2=Filkins|date=16 November 2003|accessdate=4 May 2010}}</ref><ref name="foxnews.com3">{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,103157,00.html|work=Fox News|title=Bombings at Istanbul Synagogues Kill 23|date=16 November 2003}}</ref> 2003 وچ بیت اسرائیل دے عبادت خانے دے نال استنبول بم دھماکےآں دے دوران ، یہودی مقام اک بار فیر ماریا گیا ، جس وچ 20 یہودی تے مسلما‏ن یکساں یہودی تے مسلما‏ن دونے زخمی ہوگئے سن ۔ جدید ترکی وچ ودھدی ہوئی اسرائیل مخالف<ref>{{cite news|last=Shamah|first=David|url=http://www.timesofisrael.com/the-unmentioned-factor-behind-turkeys-turn-toward-israel/|title=The unmentioned factor behind Turkey's turn toward Israel|work=[[The Times of Israel]]|date=24 March 2013|accessdate=26 December 2013}}</ref> تے یہودی مخالف رویاں دے نال ، ملک د‏‏ی یہودی برادری جدو‏ں کہ حالے وی ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ مسلم ملکاں وچ سب تو‏ں وڈا اے ، 2010 وچ تقریبا 26،000 تو‏ں کم ہوئے ک‏ے <ref name="turkishjews.com"/> سن 2016 وچ تقریبا 2016 17،000-18،000 رہ گیا۔ <ref name="jewishvirtuallibrary">{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Turkey.html|title=Turkey Virtual Jewish History Tour &#124; Jewish Virtual Library|publisher=jewishvirtuallibrary.org|accessdate=9 October 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/israel-news/.premium-1.714614/|title=Why Jews in Terror-stricken Turkey Aren't Fleeing to Israel Yet|publisher=haaretz.com|accessdate=9 October 2016}}</ref> == دوسرے مسلم اکثریت‏ی ملکاں == === افغانستان === افغان یہودی برادری 20 واں صدی دے اوائل وچ 40،000 تو‏ں کم ہوک‏ے 1934 تک 5،000 ہوگئی۔ <ref name="ReferenceA">{{حوالہ ویب|url=http://www.jta.org/1934/07/11/archive/trials-of-jews-in-afghanistan-bared-in-persia|title=Trials of Jews in Afghanistan Bared in Persia &#124; Jewish Telegraphic Agency|publisher=Jta.org|date=11 July 1934|accessdate=2 May 2016}}</ref> سن 1929 وچ ، سوویت پریس نے افغانستان وچ اک پوگروم د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jta.org/1929/05/20/archive/soviet-press-reports-anti-jewish-pogrom-occurred-in-afghanistan|title=Soviet Press Reports Anti-jewish Pogrom Occurred in Afghanistan &#124; Jewish Telegraphic Agency|publisher=Jta.org|date=20 May 1929|accessdate=2 May 2016}}</ref> 1933 وچ ، افغانستان دے بادشاہ [[محمد نادر شاہ|محمد نادر شاہ دے]] قتل دے بعد ، یہودیاں نو‏‏ں غیر شہری قرار دتا گیا <ref name="ReferenceA"/> تے افغانستان وچ بوہت سارے یہودیاں نو‏‏ں گھراں تو‏ں بے دخل کردتا گیا تے انہاں د‏‏ی املاک پرت لی گئی۔ <ref name="Roland">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=kHJccZ92IecC&pg=PA349|title=The Jewish Communities of India: Identity in a Colonial Era|last=Joan G. Roland|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-3748-4|page=349}}</ref><ref>On wings of eagles: the plight, exodus, and homecoming of oriental Jewry by Joseph Schechtman pp 258-259</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://jtn.stparchive.com/Archive/JTN/JTN01191934P07.php|title=The Jewish Transcript January 19, 1934 Page 7|publisher=Jtn.stparchive.com|date=19 January 1934|accessdate=2 May 2016|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304131149/http://jtn.stparchive.com/Archive/JTN/JTN01191934P07.php}}</ref> کم تے تجارت اُتے پابندیاں دے تحت یہودی وڈے شہراں جداں کابل تے ہرات وچ رہائش پذیر رہ‏‏ے۔ 1935 وچ ، یہودی ٹیلی گراف ایجنسی نے اطلاع دتی کہ "یہودی بستی دے اصول" افغان یہودیاں اُتے نافذ کردتے گئے سن ، جس وچ انھاں مخصوص لباس پہننے د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، تے یہودی خواتین بازاراں تو‏ں باہر رہندیاں نيں ، تے یہودی مسیتاں دے کچھ فاصلے اُتے نئيں رہندے سن تے یہودی گھوڑے د‏‏ی سواری نئيں کردے سن ۔ .<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jta.org/1935/05/15/archive/ghetto-code-enacted-by-afghanistan|title=Ghetto Code Enacted by Afghanistan &#124; Jewish Telegraphic Agency|publisher=Jta.org|date=15 May 1935|accessdate=2 May 2016}}</ref> 1935 تو‏ں 1941 تک ، وزیر اعظم محمد ہاشم خان (شاہ دے چچا) دے تحت جرمنی افغانستان دا سب تو‏ں بااثر ملک سی۔ <ref>Tom Lansford: "A Bitter Harvest: US Foreign Policy and Afghanistan" Ashgate 2003 page 62</ref> نازیاں نے افغانیاں نو‏‏ں (ایرانیاں د‏‏ی طرح) آریائی سمجھیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.afghanistan-analysts.org/the-hunt-for-the-holy-wheat-grail-a-not-so-botanical-expedition-in-1935/|title=The Hunt for the Holy Wheat Grail: A not so ‘botanical’ expedition in 1935 &#124; Afghanistan Analysts Network|publisher=Afghanistan-analysts.org|date=20 July 2015|accessdate=2 May 2016}}</ref> 1938 وچ ، ایہ اطلاع ملی کہ یہودیاں نو‏‏ں صرف جوندا پالش کرنے دا کم کرنے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceA"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jta.org/1938/08/25/archive/all-trades-but-shoe-blacking-closed-to-afghanistan-jews|title=All Trades but Shoe-blacking Closed to Afghanistan Jews &#124; Jewish Telegraphic Agency|publisher=Jta.org|date=25 August 1938|accessdate=2 May 2016}}</ref> اس وقت افغانستان دے نال رابطہ مشکل سی تے بہت سارے یہودیاں دے نال پوری دنیا وچ ظلم و ستم دا سامنا کرنا پيا سی ، تاخیر دے بعد بیرونی دنیا تک اطلاعات موصول ہوئیاں تے انہاں اُتے تحقیق ہی کدی کدائيں ہی کيتی گئی۔ 1951 وچ یہودیاں نو‏‏ں ہجرت کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی تے اوہ زیادہ تر اسرائیل تے امریکا منتقل ہوگئے سن ۔ <ref name="RFL">New York, 19 June 2007 ([[Radio Free Europe|RFE/RL]]), [http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/6/c837c590-c06b-4c30-9017-36f29fc98437.html U.S.: Afghan Jews Keep Traditions Alive Far From Home]</ref> سن 1969 تک ، تقریبا 300 باقی رہے تے انہاں وچو‏ں بیشتر [[افغانستان وچ سوویت جنگ|1979]] وچ [[افغانستان وچ سوویت جنگ|سوویت حملے دے]] بعد اوتھ‏ے تو‏ں چلے گئے ، جس وچ 1996 وچ 10 یہودی رہ گئے ، جنہاں وچو‏ں بیشتر [[کابل|کابل وچ ]] سن ۔ اس وقت اسرائیل وچ 10 ہزار تو‏ں ودھ افغان یہودی آباد ني‏‏‏‏ں۔ نیویارک شہر وچ افغان یہودیاں دے 200 تو‏ں زیادہ کنبے آباد ني‏‏‏‏ں۔ 2001 وچ ایہ اطلاع ملی سی کہ افغانستان وچ دو یہودی رہ گئے سن ، اسحاق لیون تے زبلون سیمنٹوف ، تے ایہ کہ انہاں نے اک دوسرے تو‏ں گل نئيں کردے۔<ref name=":02">{{cite news|last=Warren|first=Marcus|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/afghanistan/1364310/The-last-two-Jews-in-Kabul-fight-like-cat-and-dog.html|title=The last two Jews in Kabul fight like cat and dog|work=The Daily Tlegraph|date=4 December 2001|accessdate=2 May 2016}}</ref> لیون دا انتقال 2005 وچ ہويا سی تے سمجھیا جاندا اے کہ سیمنتوف افغانستان وچ رہنے والا آخری یہودی ا‏‏ے۔ === ملائیشیا === [[پینانگ]] تاریخی طور اُتے بغدادی نسل د‏‏ی اک یہودی برادری دا گھر سی جو نوآبادیات دے زمانے تو‏ں سی۔ دوسری عالمی جنگ دے بعد د‏‏ی دہائیاں وچ اس کمیونٹی دا بیشتر حصہ بیرون ملک مقیم ہوئے گیا سی ، تے پینانگ دا آخری یہودی سن 2011 وچ فوت ہوگیا سی ، جس نے اس برادری نو‏‏ں ناپید کردتا سی۔ <ref>[https://www.tabletmag.com/jewish-news-and-politics/196642/anti-semitism-in-malaysia]</ref> === پاکستان === [[قانون آزادی ہند 1947ء|1947 وچ پاکستانی آزادی دے]] وقت ، تقریبا ، 1،300 یہودی [[کراچی]] وچ مقیم رہے ، جنہاں وچو‏ں بیشتر [[بنے اسرائیل|بنی اسرائیل]] یہودی سن ، جنہاں نے [[سفاردی یہودی|سفاردی]] یہودی رسومات دا مشاہدہ کيتا۔ اس شہر وچ [[اشکنازی یہود|اشکنازی دی]] اک چھوٹی آبادی وی موجود سی۔ کراچی د‏‏ی کچھ سڑکاں ہن وی ایداں دے ناواں اُتے مشتمل نيں جو اس وقت د‏‏ی یاد آندیاں نيں جدو‏ں یہودی برادری زیادہ نمایاں سی۔ جداں اشکنازی اسٹریٹ ، ابراہیم روبن اسٹریٹ (کراچی میونسپل کارپوریشن دے سابق ممبر دے ناں اُتے منسوب) ، ابن گبیرول اسٹریٹ ، تے موسی ابن عذرا اسٹریٹ — حالانکہ کچھ گلیاں دا ناں تبدیل کر دتا گیا اے ، لیکن اوہ ہن وی مقامی طور اُتے انہاں دے اصل ناواں دے ذریعہ حوالہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اک صوفی بزرگ دے مزار دے نیڑے وسیع [[میوہ شاہ قبرستان|میوا شاہ قبرستان]] وچ یہودیاں دا اک چھوٹا قبرستان حالے وی موجود ا‏‏ے۔ [[لیاری ٹاؤن]] وچ بغدادی دے پڑوس دا ناں بغدادی یہودیاں دے ناں اُتے رکھیا گیا اے جو کدی اوتھ‏ے رہندے سن ۔ [[یہود بخاری|بخاری یہودیاں دی]] اک جماعت [[پشاو‏ر]] شہر وچ وی پائی گئی ، جتھ‏ے پرانے شہر وچ بہت ساریاں عمارتاں وچ [[ستارہ داؤدی|اسٹار ڈیوڈ]] دے بیرونی سجاوٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس دے مالکان د‏‏ی عبرانی نسل د‏‏ی علامت ظاہر کیت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ اس برادری دے ارکان 17 ويں صدی دے اوائل وچ ہی شہر وچ بیوپاری د‏‏ی حیثیت تو‏ں آباد ہوئے ، اگرچہ زیادہ تر مہاجرین روسی سلطنت د‏‏ی پیش قدمی تو‏ں بخارا وچ بھجدے ہوئے فرار ہوئے ، تے بعد وچ 1917 وچ روسی انقلاب آیا۔ اج ، کراچی یا پشاو‏ر وچ عملی طور اُتے کوئی یہودی برادری باقی نئيں ا‏‏ے۔ یہودیاں دا پاکستان تو‏ں [[ممبئی|بمبئی]] تے ہندوستان دے دوسرے شہراں وچ خروج 1948 وچ اسرائیل د‏‏ی تشکیل تو‏ں عین پہلے ہويا سی ، جدو‏ں اسرائیل مخالف جذبات ابھرے سن ۔ 1953 تک ، پورے پاکستان وچ 500 تو‏ں کم یہودی آباد سن ۔ مشرق وسطی وچ آنے والے تنازعات دے دوران اکثر اسرائیل مخالف جذبات تے تشدد بھڑک اٹھے ، جس دے نتیجے وچ یہودیاں د‏‏ی پاکستان تو‏ں باہر نقل و حرکت جاری رہی۔ اس وقت اسرائیل دے شہر [[رملہ]] وچ کراچی تو‏ں یہودیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد مقیم ا‏‏ے۔ === سوڈان === سوڈان وچ یہودی برادری راجگڑھ [[خرطوم]] وچ مرکوز سی ، تے 19 ويں صدی دے آخر وچ قائم ہوئی سی۔ 20 واں صدی دے وسط تک اس معاشرے وچ تقریبا 350 یہودی شامل سن ، بنیادی طور اُتے سیفارڈک پس منظر دے ، جنہاں نے اک یہودی عبادت گاہ تے یہودی اسکول تعمیر کيتا سی۔ 1948 تے 1956 دے درمیان ، برادری دے کچھ افراد ملک چھڈ ک‏‏ے چلے گئے۔ 1956 وچ آزادی دے بعد یہودی برادری دے خلاف دشمنی ودھنے لگی ، تے 1957 تو‏ں بہت سودانی یہودی اسرائیل ، ریاستہائے متحدہ تے یورپ (خاص طور اُتے برطانیہ تے سوئٹزرلینڈ) دے لئی روانہ ہونے لگے۔ 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک سوڈانی یہودی برادری بہت ختم ہوچک‏ی سی۔ <ref name="cohen">M. Cohen, ''Know your people, Survey of the world Jewish population''. 1962.</ref><ref name="nakham">I. Nakham, ''The notebook of the Jewish community of Sudan''.</ref> 1967 وچ ، [[6 روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے]] بعد سوڈانی اخبارات وچ یہودی برادری دے حملےآں دا آغاز ہونا شروع ہويا ، جس وچ یہودی برادری دے ممتاز رہنماواں اُتے تشدد تے قتل د‏‏ی وکالت کيتی گئی۔ <ref>1909-, Malka, Eli S. (1997). Jacob's children in the land of the Mahdi : Jews of the Sudan (First ed.). [Syracuse, N.Y.] {{آئی ایس بی این|0815681224}}. OCLC 37365787.</ref> سن 1970 تک سوڈانی یہودی برادری دے تقریبا تمام لوک ملک چھڈ چکے سن ۔ === بنگلہ دیش === 1947 وچ [[تقسیم ہند|برٹش ہند د‏‏ی تقسیم دے]] وقت [[مشرقی بنگال]] وچ یہودیاں د‏‏ی آبادی 200 سی۔ انہاں وچ [[بغدادی یہود|بغدادی یہودی]] تاجر برادری وی شامل سی جو ستارہويں صدی دے دوران [[ڈھاکہ]] وچ آباد سی۔ [[مشرقی پاکستان]] وچ اک مشہور یہودی مردکی کوہن سی ، جو مشرقی پاکستان ٹیلی ویژن دے بنگالی تے انگریزی نیوز ریڈر سی۔ 1960 د‏‏ی دہائی دے آخر تک یہودی برادری دا بیشتر حصہ [[کولکات‏ا|کلکتہ]] چلا [[کولکات‏ا|گیا سی]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://asianjewishlife.org/pages/articles/AJL_Issue_10_Sept2012/AJL_Feature_Unknown-Jews-Bangladesh.html|title=Asian Jewish Life – Feature Issue 10 – The Unknown Jews of Bangladesh|publisher=|accessdate=13 November 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bechollashon.org/resources/newsletters/05-11/bangladesh-jewish-community.php|title=Be'chol Lashon: Educational Resources: Newsletters: May 2011: Bangladesh – with Jewish connections|publisher=|accessdate=13 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304025659/http://www.bechollashon.org/resources/newsletters/05-11/bangladesh-jewish-community.php|archivedate=4 March 2016}}</ref> == 1948 تو‏ں یہودیاں د‏‏ی آبادی دا جدول == 1948 وچ ، پوری عرب دنیا د‏‏ی برادریاں وچ 758،000 تو‏ں 881،000 یہودی (تھلے ٹیبل دیکھو) رہائش پذیر سن ۔ اج کل 8،600 تو‏ں وی کم ني‏‏‏‏ں۔ کچھ عرب ریاستاں ، جداں لیبیا وچ ، جو تقریبا 3 3٪ یہودی سی ، وچ یہودی برادری دا کوئی وجود نئيں ا‏‏ے۔ دوسرے عرب ملکاں وچ صرف چند سو یہودی باقی ني‏‏‏‏ں۔ {|class="wikitable" colspan="3" |+ '''یہودی آبادی بلحاظ ملک: 1948, 1972 تے موجودہ''' |- ! ملک یا علاقہ ! 1948 یہودی<br />آبادی ! 1972 یہودی<br />آبادی ! colspan=2|موجودہ اندازہ |- | [[مراکش]] | style="text-align:right;"| 250,000<ref name="Stearns" />–265,000<ref name="Avneri" /> | style="text-align:right;"| 31,000<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 2,500–2,700 (2006)<ref name="World Jewish population">Sergio DellaPergola, [http://www.bjpa.org/Publications/downloadPublication.cfm?PublicationID=16432 World Jewish population], 2012, p. 62</ref> | style="text-align:right;"| 2,000 (2014) <ref name="Jewish Virtual Library">{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/talking/jew_refugees.html|title=Jewish Refugees from Arab Countries|website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> |- | [[الجزائر]] | style="text-align:right;"| 140,000<ref name="Stearns">Stearns, 2001, p. 966.</ref><ref name="Avneri" /> | style="text-align:right;"| 1,000<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| ≈0 | style="text-align:right;"| <50 (2014)<ref name="Jewish Virtual Library" /> |- | [[تیونس]] | style="text-align:right;"| 50,000<ref name="Stearns" />–105,000<ref name="Avneri" /> | style="text-align:right;"| 8,000<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 900–1,000 (2008)<ref name="World Jewish population" /> | style="text-align:right;"| 1,500 (2014)<ref name="Jewish Virtual Library" /> |- | [[لیبیا]] | style="text-align:right;"| 35,000<ref name="Stearns" />–38,000<ref name="Avneri" /> | style="text-align:right;"| 50<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 0 | style="text-align:right;"| 0 (2014)<ref name="Jewish Virtual Library" /> |- | '''شمالی افریقہ کل''' | style="text-align:right;"| '''475,000–548,000''' | style="text-align:right;"| '''40,050''' | style="text-align:right;"| '''3,400–3,700''' | style="text-align:right;"| '''3,550''' |- | [[عراق]] | style="text-align:right;"| 135,000<ref name="Avneri" />–140,000<ref name="Stearns" /> | style="text-align:right;"| 500<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 5 (2013)<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2013/11/08/opinion/keep-the-iraqi-jews-legacy-safe-in-america.html|title=Opinion – Keep the Iraqi Jews' Legacy Safe — in America|first=Cynthia Kaplan|last=Shamash|date=7 November 2013|publisher=|via=www.nytimes.com}}</ref> | style="text-align:right;"| 5-7 (2014)<ref name="Jewish Virtual Library" /> |- | [[مصر]] | style="text-align:right;"| 75,000<ref name="Avneri" />–80,000<ref name="Stearns" /> | style="text-align:right;"| 500<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 100 (2006)<ref name="jewishvirtuallibrary.org">{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/jewpop.html|title=Jewish Virtual Library|publisher=|accessdate=13 November 2014}}</ref> | style="text-align:right;"| 40 (2014)<ref name="Jewish Virtual Library" /> |- | [[یمن]] تے [[عدن]] | style="text-align:right;"| {{formatnum: {{#expr: (45000+8000)}}}}<ref name="Stearns" />–{{formatnum: {{#expr: (55000+8000)}}}}<ref name="Avneri"/> | style="text-align:right;"| 500<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 320 (2008)<ref>{{cite news |author=Yoav Stern |url=http://www.haaretz.com/print-edition/features/jews-of-yemen-reportedly-to-be-relocated-in-wake-of-deadly-attack-1.259756 |title=Jews of Yemen reportedly to be relocated in wake of deadly attack |date=18 December 2008 |work=Haaretz |accessdate=13 November 2014}}</ref> | style="text-align:right;"| 90 (2014)<ref name="Jewish Virtual Library" />-50 (2016)<ref>[[Yemenite Jews]]{Note: on 1 November 2009, ''The Wall Street Journal'' reports in June 2009 an estimated 350 Jews were left—of whom by October 2009–60 had immigrated to the United States and 100 were considering to leave. On 21 March 2016, a group of 19 Yemenite Jews were flown to Israel in a secret operation, leaving the population at about 50.[1]}</ref> |- | [[شام]] | style="text-align:right;"| 15,000<ref name="Stearns" />–30,000<ref name="Avneri" /> | style="text-align:right;"| 4,000<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 100 (2006)<ref name="jewishvirtuallibrary.org" /> | style="text-align:right;"| 17 (2014)<ref name="Jewish Virtual Library" /> |- | [[لبنان]] | style="text-align:right;"| 5,000<ref name="Avneri" />–20,000<ref>{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/anti-semitism/lebjews.html|title=Jews of Lebanon}}</ref> | style="text-align:right;"| 2,000<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 20–40 (2006)<ref name="jewcy.com" /><ref name="ynetnews.com" /> | style="text-align:right;"| 100 (2012)<ref>{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/anti-semitism/lebjews.html|title=Jews of Lebanon|website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> |- | [[بحرین]] | style="text-align:right;"| 550–600<ref>{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/bahrain.html|title=The Virtual Jewish History Tour – Bahrain}}</ref> | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| 50 (2008)<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7426806.stm |title=Bahrain Names Jewish Ambassador |work=BBC News |date=29 May 2008 |accessdate=29 May 2008}}</ref> | style="text-align:right;"| 37 |- | [[سوڈان]] | style="text-align:right;"| 350<ref name=cohen /> | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| ≈0 | style="text-align:right;"| ≈0 |- | '''شمالی افریقا تے عرب ملکاں کل''' | style="text-align:right;"| '''758,350–881,350''' | style="text-align:right;"| '''<45,800''' | style="text-align:right;"| '''<3,795-4,345''' | style="text-align:right;"| '''<3,802-3,762''' |- | [[افغانستان]] | style="text-align:right;"| 5,000 | style="text-align:right;"| 500<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 2 (2001)<ref name=":0" /> | style="text-align:right;"| [[Zablon Simintov|1]] (2005)<ref>{{cite news|url=http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4206909.stm|title='Only one Jew' now in Afghanistan|date=26 January 2005|accessdate=5 January 2010|work=BBC News|location=London}}</ref> |- | [[بنگلہ دیش]] | style="text-align:right;"| نامعلوم | | style="text-align:right;"| 175–3,500 (2009)<ref name="americanchronicle.com">{{cite news|url=http://www.americanchronicle.com/articles/view/119744|title=All about Jews in Bangladesh|date=September 18, 2009|work=American Chronicle|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120603122302/http://www.americanchronicle.com/articles/view/119744|archivedate=3 June 2012|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 75-100 (2012)<ref>[http://baltimorepostexaminer.com/jewish-community-virtually-nonexistent-in-bangladesh/2012/06/12 http://baltimorepostexaminer.com/jewish-community-virtually-nonexistent-in-bangladesh/2012/06/12 ''Jewish community virtually nonexistent in Bangladesh'' in Baltimore Post Examiner]</ref> |- | [[ایران]] | style="text-align:right;"| 65,232 (1956)<ref name="iranicademogpersia">{{cite encyclopedia |last1=Hourcade|first1=Bernard|last2=Balland|first2=Daniel|title=Demography i. In Persia since 1319 Š./1940.|work=[[انسائیکلوپیڈیا ایرانیکا]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/uploads/files/v7f328_t19.jpg|date=15 December 1994}}</ref> | style="text-align:right;"| 62,258 (1976)<ref name="iranicademogpersia" /><ref name="SCISelRel1986">{{cite web|title=6. Followers of Selected Religions in the 1976 & 1986 Censuses |publisher=Statistical Centre of Iran |location=Tehran |url=http://amar.sci.org.ir/Detail.aspx?Ln=E&no=95486&S=GW |year=1986 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029184117/http://amar.sci.org.ir/Detail.aspx?Ln=E&no=95486&S=GW |archivedate=29 October 2013}}</ref> – 80,000<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 9,252 (2006)<ref name="SCI2006">{{cite web|title=11. Population by Sex and Religion: 1385 Census |publisher=Statistical Centre of Iran |location=Tehran |url=http://amar.sci.org.ir/Detail.aspx?Ln=E&no=98322&S=TP |year=2006 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110809181642/http://amar.sci.org.ir/Detail.aspx?Ln=E&no=98322&S=TP |archivedate= 9 August 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 8,756 (2014)<ref name=IranCensusMurder>{{cite news|url=http://www.timesofisrael.com/jewish-woman-brutally-murdered-in-iran-over-property-dispute/#ixzz3Ac6duaqw |title=Jewish woman brutally murdered in Iran over property dispute|newspaper=The Times of Israel |date= 28 November 2012 |accessdate=16 August 2014|quote="A government census published earlier this year indicated there were a mere 8,756 Jews left in Iran"}}</ref> |- | [[پاکستان]] | style="text-align:right;"| 2,000–2,500<ref>[https://archive.is/20121227181558/http://www.imageusa.com/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=435 Imageusa.com]</ref> | style="text-align:right;"| 250<ref name=wjp /> | style="text-align:right;"| 200 (2009)<ref name="americanchronicle.com" /> | style="text-align:right;"| >900 (2017)<ref>{{cite news|url=http://www.dawn.com/news/1307120/minorities-vote-bank-reaches-close-to-3m|title=Minorities’ vote bank reaches close to 3m|last1=A. Khan|first1=Iftikhar|date=8 Jan 2017|accessdate=8 January 2017|publisher=[[ڈان (اخبار)]]|ref=Among other religious communities, around 900 are Jews.}}</ref> |- | [[ترکی]] | style="text-align:right;"| 80,000<ref>{{cite web|url=http://ajcarchives.org/AJC_DATA/Files/1950_7_WJP.pdf|title=World Jewish Population |format=PDF}}</ref> | style="text-align:right;"| 30,000<ref name=wjp>{{cite journal | last1 = Shapiro | first1 = Leon | year = 1973 | title = World Jewish Population, 1972 Estimates | url = | journal = American Jewish Year Book | volume = 73 | issue = | pages = 522–529}}</ref> | style="text-align:right;"| 17,800 (2006)<ref name="jewishvirtuallibrary.org" /> | style="text-align:right;"| 17,300 (2015)<ref>{{cite web|url=http://www.timesofisrael.com/young-turkish-jews-trickling-away-from-shrinking-community/|title=Young Turkish Jews trickling away from shrinking community|publisher=}}</ref> |- | '''غیر عرب مسلم ملکاں کل''' | style="text-align:right;"| '''202,000–282,500''' | style="text-align:right;"| '''110,750''' | style="text-align:right;"| '''32,100''' | style="text-align:right;"| '''26,157''' |} == جذب == تقریبا 900،000 یہودی ہجرت کرنے والےآں وچو‏ں 680،000 اسرائیل تے 235،000 فرانس ہجرت کرگئے۔ بقیہ افراد یورپ دے دوسرے ملکاں دے نال نال امریکا وی گئے۔ <ref>[https://archive.is/20120709061329/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?pagename=JPost/JPArticle/ShowFull&cid=1185379004431 Congress mulls Jewish refugee cause] by Michal Lando. ''[[دی جروشلم پوسٹ]]''. 25 July 2007</ref><ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/Foreign+Relations/Israels+Foreign+Relations+since+1947/1947-1974/VI-+THE+ARAB+REFUGEES-+INTRODUCTION.htm Historical documents. 1947–1974 VI – The Arab refugees – introduction], MFA.gov.il</ref> اس خروج دا تقریبا دو تہائی حصہ شمالی افریقہ دے خطے تو‏ں سی ، جنہاں وچو‏ں مراکش دے یہودی زیادہ تر اسرائیل جاندے سن ، الجیریا دے یہودی زیادہ تر فرانس جاندے سن ، تے تیونس دے یہودی دونے ملکاں دے لئی روانہ ہوئے سن ۔ <ref>Jane S. Gerber, Jews of Spain: A History of the Sephardic Experience, 1994, Page 257, quote "Most of Algeria's 150,000 Jews emigrated to France, Tunisia's Jewish population of 110,000 departed for France or Israel, and Morocco's 286,000 Jews, the last community to depart, left in stages, the majority going to Israel."</ref> === اسرائیل === [[فائل:Maabara1950.jpg|thumb| 1950 وچ ماابروٹ ٹرانزٹ کیمپ وچ یہودی پناہ گزین]] [[فائل:Beit Lid Maabara 1950.jpg|سجے|thumb| بیٹ لیڈ کیمپ دے سامنے یہودی بچے۔ اسرائیل ، 1950]] عرب ملکاں وچ یہودیاں د‏‏ی اکثریت بالآخر جدید ریاست اسرائیل وچ ہجرت کر گئی۔ <ref name="Stillmanxxi">Stillman, 2003, p. xxi.</ref> لکھاں یہودی عارضی طور اُتے ملک دے متعدد تارکین وطن کیمپاں وچ آباد سن ۔ بعد وچ انہاں نو‏‏ں ماابروٹ (ٹرانزٹ کیمپ) وچ تبدیل کردتا گیا ، جتھ‏ے 220،000 رہائشیاں نو‏‏ں مکانات د‏‏ی رہائش فراہ‏م کيتی گئی سی۔ مابروت 1963 ء تک موجود سی۔ منتقلی کیمپاں د‏‏ی آبادی آہستہ آہستہ جذب ہوک‏ے اسرائیلی معاشرے وچ ضم ہوگئی۔ شمالی افریقی تے مشرق وسطی دے یہودیاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں نويں غالب سبھیاچار ، طرز زندگی د‏‏ی تبدیلی تے اس وچ امتیازی سلوک دے دعوے کرنے وچ سخت ایڈجسٹمنٹ کرنے وچ سخت مشکل دا سامنا کرنا پيا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="at least one specific example of such discrimination is needed (February 2014)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === فرانس === فرانس وی اک وڈی منزل سی تے جدید فرانسیسی یہودیاں وچو‏ں تقریبا 50٪ (300،000 افراد) د‏‏ی جڑاں شمالی افریقہ تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ مجموعی طور اُتے ، اک اندازے دے مطابق 1956 تو‏ں 1967 دے درمیان ، الجیریا ، تیونس تے مراکش دے تقریبا 235،000 شمالی افریقی یہودی فرانس د‏‏ی سلطنت دے خاتمے تے چھ روزہ جنگ دے نتیجے وچ فرانس چلے گئے سن ۔ <ref>[[Esther Benbassa]], ''The Jews of France: A History from Antiquity to the Present'', Princeton University Press, 1999</ref> === ریاستہائے متحدہ === ریاست ہائے متحدہ امریکا بوہت سارے مصری ، لبنانی تے شامی یہودیاں د‏‏ی منزل سی۔ == وکالت گروپ == عرب ملکاں دے یہودیاں د‏‏ی طرف تو‏ں کم کرنے والے وکالت گروپاں وچ شامل نيں: * عرب ملکاں دے یہودیاں د‏‏ی عالمی تنظیم (ڈبلیو او جے اے سی) عرب ملکاں نال تعلق رکھنے والے یہودیاں دے حقوق دے حصول تے انہاں دے ازالے دے لئی کوشاں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.wojac.com/#!about_us/c55t|title=WOJAC – About us|publisher=|accessdate=13 November 2014|تاريخ-الأرشيف=19 September 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090919044231/http://www.wojac.com/#!about_us/c55t|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jcpa.org/jl/jl102.htm|title=The Other Refugees: Jews of the Arab World|last=George E. Gruen|publisher=[[Jerusalem Center for Public Affairs]]|date=|accessdate=26 December 2013|archivedate=29 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181029210251/http://www.jcpa.org/jl/jl102.htm}}</ref> * عرب ملکاں تو‏ں یہودیاں دے لئی انصاف <ref>[http://www.justiceforjews.com/ Justice for Jews from Arab countries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100405085303/http://www.justiceforjews.com/ |date=2010-04-05 }} (JJAC)</ref> * جیمینا (مشرق وسطی تے شمالی افریقہ نال تعلق رکھنے والے یہودی) مشرق وسطی تے شمالی افریقہ وچ مقیم 850،000 یہودیاں د‏‏ی تریخ تے حالت زار د‏‏ی تشہیر کردے نيں جنھاں گھر چھڈنے تے اپنی جائداد ترک کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی ، جنھاں انہاں د‏‏ی شہریت کھو لی گئی سی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jimena.org/about-jimena/mission-statement-and-organizational-history/|title=JIMENA's Mission and History|publisher=JIMENA|accessdate=13 November 2014}}</ref> * ہریف (مشرق وسطی تے شمالی افریقہ نال تعلق رکھنے والی برطانیہ د‏‏ی یہودیاں د‏‏ی انجمن) عرب تے مسلم دنیا نال تعلق رکھنے والے یہودیاں د‏‏ی تریخ تے ورثے نو‏‏ں فروغ دیندا اے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.harif.org/|title=Harif|publisher=Harif|date=15 May 2011|accessdate=26 December 2013}}</ref> * مصر تو‏ں یہودیاں د‏‏ی تاریخی سوسائٹی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hsje.org|title=Historical Society of the Jews from Egypt}}</ref> تے مصر تو‏ں یہودیاں د‏‏ی بین الاقوامی تنظیم <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.iajegypt.org|title=International Association of Jews from Egypt|accessdate=28 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180309165625/http://www.iajegypt.org/|archivedate=9 March 2018}}</ref> * بابل دے یہودی ہیریٹیج سنٹر <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.babylonjewry.org.il/new/english/index.html|title=Babylonian Jewry Heritage Center}}</ref> ڈبلیو او جے اے سی ، جے جے اے سی تے جمنا حالیہ برساں وچ امریکا ، کینیڈا تے برطانیہ ، علاوہ ہور سرکاری ادارےآں دے سامنے اپنے خیالات پیش کرنے دے نال نال [[اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل دے]] سامنے پیش ہونے وچ سرگرم عمل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.justiceforjews.com/geneva2008.html "JJAC at 2008 United Nations Human Rights Council in Geneva"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090922142917/http://www.justiceforjews.com/geneva2008.html |date=2009-09-22 }} Justice for Jews from Arab Countries. 19 March 2008. 30 March 2008.</ref> == ہجرت بارے نظریات == === ریاستہائے متحدہ کانگرس === 2003 وچ ، {{USBill|108|hconres|311}} {{USBill|108|hconres|311}} نو‏‏ں [[ریاستہائے متحدہ ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان وچ ]] اسرائیل دے حامی <ref>[http://www.jpost.com/Features/In-Thespotlight/Ileana-Ros-Lehtinen-Ready-to-play-hardball Ileana Ros-Lehtinen: Ready to play hardball], ''[[دی جروشلم پوسٹ]]'', 23 December 2010, "I think she'll be terrific on Israel relations issues. I don't think there's anybody better," assessed [[Morris J. Amitay|Morrie Amitay]], former executive director of the American Israel Public Affairs Committee and currently the head of the staunchly pro-Israel Washington Political Action Committee. "She's 100 percent behind making Israel secure. I can't think of any issue affecting Israel in which she hasn't been on the right side," enthused Amitay, whose PAC has funded her campaigns generously over the years"</ref> کانگریس د‏‏ی خاتون ایلیانا روز لہٹنین نے متعارف کرایا سی۔ 2004 وچ عام قرارداداں {{USBill|108|hres|838}} تے {{USBill|108|sres|325}} اراکین تے [[ریاستہائے متحدہ سینٹ|سینیٹ وچ ]] بالترتیب جیروالڈ نڈلر تے رک سینٹورم دے ذریعہ {{USBill|108|sres|325}} جاری کیتے گئے۔ 2007 وچ آسان قرارداداں {{USBill|110|hres|185}} تے {{USBill|110|sres|85}} نو‏‏ں ایوان نمائندگان تے سینیٹ وچ جاری کيتا گیا۔ ایہ قرارداداں لابی گروپ جے جے اے سی دے نال مل ک‏ے لکھی گئياں ، {{Sfn|Fischbach|2008}} جس دے بانی اسٹینلے ارمان نے 2009 وچ اس قرار داد نو‏‏ں "شاید ساڈی سب تو‏ں اہ‏م کارنامہ" قرار دتا سی ایوان نمائندگان د‏‏ی قرارداد د‏‏ی سرپرستی جیروالڈ نڈلر نے کيت‏ی سی ، جس نے انہاں قرارداداں د‏‏ی پیروی د‏‏ی سی۔ ہاؤس بل {{USBill|112|hr|6242}} نال 2012۔ 2007–08 د‏‏ی قرارداداں وچ ایہ تجویز پیش کيتی گئی سی کہ مشرق وسطی دے کسی وی جامع معاہدے نو‏‏ں قابل اعتبار تے پائیدار سمجھنے دے لئی ، اس معاہدے وچ تمام مہاجرین دے جائز حقوق تو‏ں متعلق تمام بقایا امور نو‏‏ں حل کرنا ہوئے گا تے جنہاں وچ یہودی ، عیسائی تے ہور آبادی شامل نيں جنہاں وچ ملکاں تو‏ں نقل مکانی کيتی گئی ا‏‏ے۔ مشرق وسطی "، تے صدر [[بارک اوباما|براک اوباما]] تے انہاں د‏‏ی انتظامیہ د‏‏ی حوصلہ افزائی کردا اے کہ جدو‏ں اوہ بین الاقوامی فورمز وچ فلسطینی مہاجرین دا ذکر کردے نيں تاں یہودی تے ہور مہاجرین دا ذکر کرن۔ 2012 دے بل ، جس نو‏‏ں کمیٹی وچ منتقل کيتا گیا ، نے "عرب ملکاں دے 850،000 یہودی پناہ گزیناں" ، ہور مشرق وسطی ، شمالی افریقہ تے خلیج فارس دے عیسائیاں جداں ہور مہاجرین د‏‏ی حالت زار نو‏‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ جیرولڈ نڈلر نے 2012 وچ اپنے خیال د‏‏ی وضاحت کيتی کہ "مشرق وسطی وچ یہودی مہاجرین اُتے پیش آنے والے مصائب تے خوفناک ناانصافیاں نو‏‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اپنے سابقہ ہ‏م وطناں دے ہتھو‏ں خوفناک غم و غصے دا سامنا کرنے والے نیڑے 1 لکھ یہودی پناہ گزیناں دے حقوق نو‏‏ں تسلیم کیتے بغیر فلسطینی پناہ گزیناں دے حقوق نو‏‏ں تسلیم کرنا محض غلط ا‏‏ے۔ "<ref name="HR 185 12">{{cite news|url=http://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-Features/Congress-considers-recognizing-Jewish-refugees|title=Congress considers recognizing Jewish refugees|newspaper=[[دی جروشلم پوسٹ]]|agency=JTA|date=2 August 2012|accessdate=3 December 2012}}</ref><ref name="Recognition House2">{{cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4262885,00.html|title=House members seek recognition for Jewish refugees from Arab countries|publisher=Yedioth Ahronot|date=31 July 2012|accessdate=22 September 2012}}</ref><ref name="HR 1852">{{cite news|url=http://www.haaretz.com/jewish-world/jewish-world-news/jewish-refugees-bill-being-considered-by-u-s-house-of-representatives-1.455503|title=Jewish refugees bill being considered by U.S. House of Representatives|work=Haaretz|agency=JTA|date=2 August 2012|accessdate=22 September 2012}}</ref> ناقدین نے مشورہ دتا اے کہ ایہ مہم محض اک فلسطین مخالف "حربہ" اے ،<ref>{{citation|title=Refugee Repatriation: Justice, Responsibility and Redress|first=Megan|last=Bradley|publisher=Cambridge University Press|year=2013|isbn=978-1-107-02631-5|page=91|quote="Although this is arguably not so much an attempt to secure meaningful redress for the Mizrahi as a tactic to stymie any productive discussion of the Palestinians claims, the campaign has been well-received in the United States, with resolutions on the issue introduced in the Senate and House of Representatives in February 2007."}}</ref> جس د‏‏ی وضاحت مائیکل فش باچ نے "حتمی اسرائیلی فلسطینی امن معاہدے وچ اسرائیلی حکومت نو‏‏ں فلسطینی پناہ گزیناں دے دعوے نو‏‏ں ختم کرنے وچ مدد کرنے دا اک حربہ ، انہاں دعوےآں وچ جنہاں وچ فلسطینی مہاجرین وی شامل نيں"۔ اسرائیل وچ 1948 تو‏ں پہلے دے اپنے گھراں تک 'حق واپسی' دا مطالبہ۔ " <ref>{{Harvard citation no brackets|Fischbach|2008}}</ref> === اسرائیلی حکومت دا مؤقف === اسرائیلی وزارت خارجہ نے 1961 دے شروع وچ ہی فلسطینیاں دے خروج دے نال یہودی خروج دے تقابل دا معاملہ اٹھایا سی۔ <ref>Israel Ministry for Foreign Affairs, Information Division. ''The Jewish Exodus from the Arab Countries, and the Arab Refugees''. 1961.</ref> 2012 وچ ، عرب ملکاں نال تعلق رکھنے والے یہودی مہاجرین د‏‏ی جانب تو‏ں خصوصی مہم چلا‏ئی گئی تے اس نے زور پھڑ لیا۔ اس مہم وچ اک ایسا بین الاقوامی فنڈ بنانے د‏‏ی اپیل کيتی گئی اے جو یہودی تے [[فلسطینی قوم|فلسطینی عرب]] مہاجرین دوناں نو‏ں معاوضہ فراہ‏م کرے ، تے عرب ملکاں تو‏ں یہودی پناہ گزیناں د‏‏ی حالت زار د‏‏ی دستاویز تے تحقیق کرے گی۔ اس دے علاوہ ، مہم دا ارادہ اے کہ اسرائیل وچ اک قومی دن تسلیم کيتا جائے تاکہ عرب ملکاں تو‏ں آئے ہوئے 850،000 یہودی پناہ گزیناں نو‏‏ں یاد کيتا جاسک‏‏ے ، تے نال ہی اک میوزیم تعمیر کيتا جائے جو انہاں د‏‏ی تریخ ، ثقافتی ورثے نو‏‏ں دستاویزی شکل دے سک‏‏ے تے انہاں د‏‏ی گواہی جمع کرے۔ 21 ستمبر 2012 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ وچ عرب ملکاں نال تعلق رکھنے والے یہودی مہاجرین دے مسئلے نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے دے لئی اک خصوصی تقریب دا انعقاد کيتا گیا۔ اسرائیلی سفیر رون پروسر نے اقوام متحدہ تو‏ں "دستاویزات و تحقیق دا اک مرکز" قائم کرنے نو‏‏ں کہیا جو "850،000 کہانیاں کو" دستاویز کريں گا تے "اپنی تریخ نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے لئی شواہد اکٹھے کريں گا" ، جس دے بارے وچ انہاں دا کہنا سی کہ اسنو‏ں زیادہ دیر تک نظرانداز کيتا گیا سی۔ اسرائیلی نائب وزیر خارجہ ڈینی ایالون نے کہیا کہ "ہم 64 سال د‏‏ی دیر تو‏ں نيں ، لیکن سانو‏ں زیادہ دیر نئيں ہوئی ا‏‏ے۔" اس تقریب وچ امریکا ، یوروپی یونین ، جرمنی ، کینیڈا ، اسپین ، تے ہنگری سمیت تقریبا دو درجن ملکاں تے تنظیماں دے سفارت کاراں نے شرکت کيتی۔ اس دے علاوہ عرب ملکاں دے یہودی وی اس تقریب وچ شریک ہوئے تے تقریر کيتی۔ === یہودی "نقبہ" داستان === ==== فلسطینی نقبہ دے نال موازنہ ==== فلسطینی نقبہ دے بیانیے دے جواب وچ ، "یہودی نقبہ" د‏‏ی اصطلاح بعض اوقات عرب اسرائیل تو‏ں یہودیاں دے ظلم و ستم تے اسرائیل ریاست دے قیام دے بعد دے عہدےآں تو‏ں کڈے جانے دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ اسرائیلی کالم نگار بین ڈروار یمینی ، جو خود اک میزرائ یہودی نيں ، نے لکھیا: 319 تک ، {{quote|پر ، اک ہور نقبہ اے: یہودی نقبہ۔ انہاں سالاں [سن 1940 د‏‏ی دہائی] دے دوران ، اسلامی ملکاں وچ یہودیاں دے خلاف ذبح کرنے ، جعل سازی ، جائداد ضبطی تے ملک بدری د‏‏ی اک لمبی قطار موجود سی۔ تریخ دا ایہ باب سائے وچ رہ گیا ا‏‏ے۔ یہودی نقبہ فلسطینی نقبہ تو‏ں وی بدتر سن ۔ فرق صرف اِنّا اے کہ یہودیاں نے اس نقبہ نو‏‏ں اپنے بانی اصولاں وچ تبدیل نئيں کيتا۔ برعکس.}} مصر تو‏ں یہودیاں د‏‏ی ورلڈ کانگریس دے چیئرمین پروفیسر اڈا احرونی نے "یہودی نقبہ دے بارے وچ کیہ اے ؟" دے عنوان تو‏ں اک مضمون وچ بحث کيتی ا‏‏ے۔ ایہ کہ عرب ریاستاں تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے دے بارے وچ سچائی نو‏‏ں بے نقاب کرنے تو‏ں اک حقیقی امن عمل وچ مدد مل سکدی اے ، کیونجے اس تو‏ں فلسطینیاں نو‏‏ں ایہ احساس ہوئے سک‏‏ے گا کہ اوہ صرف اوہی نئيں سن جنہاں دا سامنا کرنا پيا اے ، تے اس طرح انہاں دا "ظلم و ستم تے رد" دا احساس ختم ہوجائے گا۔ ہور برآں ، کینیڈا دے رکن پارلیمنٹ تے انسانی حقوق دے بین الاقوامی وکیل ارون کوٹلر نے "ڈبل نقبہ" دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔ انہاں نے عرب ریاستاں د‏‏ی یہودی ریاست دے رد، عمل ، نويں تشکیل شدہ قوم نو‏‏ں تباہ کرنے دے بعد انہاں دے حملے تے انہاں د‏‏ی مقامی یہودی آبادیاں دے خلاف سزا دتے جانے اُتے تنقید د‏‏ی اے: {{quote|لہذا ، اس دا نتیجہ ، اک ڈبل نقبہ سی: نہ صرف فلسطینی عرب مصائب تے فلسطینی مہاجراں دے مسئلے د‏‏ی تخلیق دا ، بلکہ اسرائیل تے عرب ملکاں وچ یہودیاں اُتے حملے دے نال ہی ، اک دوسرے د‏‏ی تشکیل ، جس دا ناں بوہت گھٹ معلوم ا‏‏ے۔ ، مہاجرین دا گروپ عرب ملکاں دے یہودی مہاجر۔}} ==== اسرائیل وچ یہودی نقبہ بیانیے اُتے تنقید ==== عراقی نژاد رین کوہن ، دے اک سابق رکن [[کنیست|کنیسٹ]] نے کہیا: "ميں ایہ کہنا اے: وچ اک پناہ گزین نئيں ہاں. وچ صیہونیت دے کہنے اُتے آیا سی ، اس سرزمین دے کھینچنے تے فدیہ دینے دے خیال د‏‏ی وجہ تاں۔ کوئی وی مہاجر د‏‏ی حیثیت تو‏ں میری تعریف نئيں کر رہیا ا‏‏ے۔ یمنی نژاد یسرا ئل یشاہاہو ، سابق نگریٹ اسپیکر ، لیبر پارٹی ، نے کہیا اے کہ: "ہم مہاجر نئيں ني‏‏‏‏ں۔ [ہم وچو‏ں کچھ] ریاست دے پیدا ہونے تو‏ں پہلے ہی اس ملک وچ آئے سن ۔ ساڈے پاس میسنسی امنگاں سن۔ تے عراقی نژاد شلومو ہلیل ، جو نسیٹ ، لیبر پارٹی دے سابق اسپیکر وی نيں ، نے دعوی کيتا: "ميں عرب سرزمین تو‏ں یہودیاں دے چلے جانے نو‏‏ں مہاجراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں نئيں مندا۔ اوہ ایتھ‏ے اس لئی آئے سن کیونجے اوہ صیہونیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں چاہندے سن ۔ " مورخ ٹام سیجیو نے کہیا: "اسرائیل ہجرت کرنے دا فیصلہ اکثر اک ذا‏تی فیصلہ سی۔ ایہ فرد د‏‏ی زندگی دے مخصوص حالات اُتے مبنی سی۔ اوہ سب غریب نئيں سن ، یا 'تاریک غاراں تے تمباکو نوشی دے گڑھے وچ رہنے والے' نئيں سن ۔ تے نہ ہی اوہ ہمیشہ اپنی آبائی علاقےآں وچ ظلم و ستم ، جبر یا امتیازی سلوک دا نشانہ بنے۔ اوہ مختلف وجوہات د‏‏ی بناء اُتے ہجرت کرگئے ، ملک ، وقت ، برادری تے فرد دے لحاظ تاں۔ " <ref>{{حوالہ کتاب|title=1949: The First Israelis|last=Tom Segev|page=231|author-link=Tom Segev}}</ref> عراقی نژاد اسرائیلی مورخ ایو شلیم نے ، یہودی ہجرت د‏‏ی اسرائیل لہر دے بارے وچ گل کردے ہوئے ، اس نتیجے اُتے پہنچے کہ ، اگرچہ عراقی یہودی "اسرائیل تے عرب تنازعہ دا شکار" ہوئے سن ، عراقی یہودی مہاجر نئيں نيں ، ایہ کہندے ہوئے کہ "کسی نے وی سانو‏ں انہاں تو‏ں بے دخل نئيں کيتا۔ عراق ، کسی نے سانو‏ں نئيں دسیا کہ اسيں ناپسندیدہ ني‏‏‏‏ں۔ " انہاں نے مارٹن گلبرٹ د‏‏ی کتاب ، ''اسماعیل ہاؤس کے'' جائزے وچ اس معاملے نو‏‏ں بحال کيتا۔ <ref>[http://www.ft.com/intl/cms/s/2/8ae6559c-b169-11df-b899-00144feabdc0.html#axzz1u5I93QVU "In Ishmael's house"] ''[[Financial Times]]''. 30 August 2010</ref> یہودہ شینھاو نے عرب ملکاں تو‏ں یہودی ہجرت تے فلسطینیاں دے خروج دے وچکار مشابہت نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا ا‏‏ے۔ انہاں دا ایہ وی کہنا اے کہ "فلسطینی پناہ گزیناں تے میزراہی تارکین وطن دے وچکار بے بنیاد تے غیر اخلاقی تشبیہات انہاں دو گروہاں دے ممبراں نو‏‏ں کسی تنازعہ تو‏ں بے دخل کردی اے ، متعدد میزرائ یہودیاں دے وقار نو‏‏ں مجروح کردی اے ، تے حقیقی یہودی - عرب مفاہمت دے امکانات نو‏‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔" انہاں نے کہیا اے کہ "مہم دے حامیاں نو‏‏ں امید اے کہ انہاں د‏‏ی کوششاں تو‏ں فلسطینیاں نو‏‏ں 'واپسی دا حق' کہلانے والے اشارے د‏‏ی روک سیم ہوئے گی تے اسرائیل دے ذریعہ مختص فلسطینی املاک دے عوض ادائیگی کرنے دے لئی اسرائیل تو‏ں مطالبہ کيتا جائے گا۔ 'کھوئے ہوئے' اثاثےآں دا ریاستی سرپرست۔ " اسرائیلی مورخ یہوشوہ پوراتھ نے اس موازنہ نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے کہیا اے کہ جتھ‏ے سطحی مماثلت پائی جاندی اے ، لیکن آبادی د‏‏ی دو تحریکاں د‏‏ی نظریا‏تی تے تاریخی اہمیت بالکل مختلف ا‏‏ے۔ پورت نے اس گل کيتی نشاندہی د‏‏ی کہ عرب ملکاں تو‏ں یہودیاں د‏‏ی نقل مکانی ، ملک تو‏ں خارج یا نئيں ، "قومی خواب د‏‏ی تکمیل" سی۔ انہاں نے ایہ وی دلیل پیش د‏‏ی اے کہ صہیونی اس مقصد دا حصول صرف یہودی ایجنسی دے ایجنٹاں ، استاداں تے 1930 د‏‏ی دہائی تو‏ں مختلف عرب ملکاں وچ کم کرنے والے استاداں د‏‏ی کوششاں دے ذریعے ہی ممکن ہويا ا‏‏ے۔ پورہت نے فلسطینی عرباں د‏‏ی 1948 د‏‏ی اڑان دے نال اس دا موازنہ بالکل ہی مختلف ا‏‏ے۔ انہاں نے فلسطین د‏‏ی پرواز دے نتیجے نو‏‏ں اک "ناپسندیدہ قومی تباہی" دے طور اُتے بیان کيتا اے جس دے نال "غیر متوقع ذا‏تی سانحات" وی پیش آئے سن ۔ اس دا نتیجہ "فلسطینی برادری دا خاتمہ ، لوکاں دے پارہ پارہ ہونا ، تے اک ایداں دے ملک دا نقصان ہويا جو ماضی وچ سی زیادہ تر عربی بولنے والے تے اسلامی سن ۔ " وزارت خارجہ دے سابق ڈائریکٹر جنرل ایلون لییل دا کہنا اے کہ بہت سارے یہودی عرب ملکاں تو‏ں فرار ہوگئے ، لیکن اوہ انھاں "پناہ گزین" نئيں کہندے نيں کیونجے انہاں د‏‏ی اصطلاح "ریفیوجی" د‏‏ی اصطلاح یو این ڈبلیو آر اے د‏‏ی تعریف تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ ==== فلسطینیاں د‏‏ی یہودی نقبہ دے بیان اُتے تنقید ==== 21 ستمبر 2012 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دی]] اک کانفرنس وچ ، عرب ملکاں دے یہودی مہاجرین دے معاملے اُتے [[حماس|حماس دے]] ترجمان ، سمیع ابو زہری نے تنقید کيت‏ی سی ، جس نے دسیا سی کہ عرب ملکاں تو‏ں یہودی مہاجرین در حقیقت فلسطینی بے گھر ہونے دے ذمہ دار نيں تے "وہ یہودی مہاجرین د‏‏ی بجائے مجرم ني‏‏‏‏ں۔ " ايس‏ے کانفرنس دے سلسلے وچ ، فلسطینی سیاست دان حنان اشراوی نے استدلال کيتا اے کہ عرب سرزمین نال تعلق رکھنے والے یہودی بالکل مہاجر نئيں نيں تے اسرائیل اپنے دعوے نو‏‏ں اس دے خلاف فلسطینی مہاجرین تو‏ں مقابلہ کرنے دے لئی استعمال کررہیا ا‏‏ے۔ اشراوی نے کہیا کہ "جے اسرائیل انہاں دا آبائی وطن اے ، تاں اوہ 'پناہ گزین' نئيں نيں اوہ تارکین وطن نيں جو یا تاں اپنی مرضی تو‏ں یا کسی سیاسی فیصلے د‏‏ی وجہ تو‏ں واپس آئے ني‏‏‏‏ں۔" == املاک دا نقصان تے معاوضہ == لیبیا ، عراق تے مصر وچ بہت سارے یہودیاں نے اپنی دولت تے ملکیت دے وسیع حصے نو‏‏ں خروج دے اک حصے دے طور اُتے کھو دتا سی کیونجے انہاں د‏‏ی دولت نو‏‏ں ملک تو‏ں باہر منتقل کرنے اُتے سخت پابندیاں سن۔ شمالی افریقہ دے دوسرے ملکاں وچ ، صورتحال زیادہ پیچیدہ سی۔ مثال دے طور اُتے ، مراکش وچ ہجرت کرنے والےآں نو‏‏ں مراکش د‏‏ی 60 ڈالر تو‏ں زیادہ د‏‏ی کرنسی اپنے نال لے جانے د‏‏ی اجازت نئيں سی ، حالانکہ عام طور اُتے اوہ جانے تو‏ں پہلے اپنی جائیداد بیچ سکدے سن ، {{Sfn|Fischbach|2008}} تے کچھ نقد رقم دا تبادلہ کرکے کرنسی د‏‏ی پابندیاں دے آس پاس کم کرنے دے اہل سن ۔ زیورات یا ہور پورٹیبل قیمتی سامان وچ ۔ {{Sfn|Fischbach|2008}} This {{Sfn|Fischbach|2008}} اس دے نتیجے وچ کچھ اسکالراں نے شمالی افریقی یہودی آبادی دا قیاس کرنا شروع کيتا ، جس وچ خروج دے دو تہائی حصے اُتے مشتمل سن ، مجموعی طور اُتے وڈے وڈے املاک دا نقصان نئيں ہويا۔ {{Sfn|Fischbach|2008}} اُتے ، اس اُتے رائے مختلف ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=April 2014}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2014)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> یمنی یہودی عام طور اُتے روانگی تو‏ں پہلے اپنی ملکیت والی ملکیت بیچنے دے قابل سن ، حالانکہ ہمیشہ مارکیٹ د‏‏ی قیمتاں اُتے نئيں ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Fischbach|2008}} === تخمینی قیمت === یہودی خروج دے ذریعہ ترک کيتی گئی املاک د‏‏ی قیمت دے متعدد تخمینے شائع ہوچکے نيں ، جس دے مختلف اعداد و شمار وچ کچھ ارب ڈالر تو‏ں سیکڑاں ارب تک د‏‏ی وسیع تعداد موجود ا‏‏ے۔ <ref>Peter Hirschberg, Private Property Keep Out!, Jerusalem Report 10th Anniversary, ''[[دی جروشلم پوسٹ]]'', September 1999, "In 1945 there were 870,000 Jews living in the Middle East and North Africa. By 1952, hundreds of thousands had arrived in Israel, and tens of thousands had reached Western Europe and North and South America. Estimates on the collective value of the property they left behind vary wildly – from a few billion dollars to more than $100 billion."</ref> 2006 وچ عرب ملکاں دے یہودیاں د‏‏ی عالمی تنظیم (ڈبلیو او جے اے سی) نے اندازہ لگایا سی کہ عرب ملکاں وچ چھڈ دتی گئی یہودی املاک د‏‏ی مالیت 100 بلین ڈالر تو‏ں زیادہ ہوئے گی ، بعدازاں 2007 وچ انہاں دے تخمینے وچ 300 بلین ڈالر دا اضافہ کيتا گیا۔ انہاں نے ایہ وی تخمینہ لگایا کہ یہودیاں د‏‏ی ملکیت والی جائداد غیر منقولہ عرب سرزمیناں وچ اک لکھ مربع کلومیٹر (ریاست اسرائیل دے سائز تو‏ں چار گنا) اُتے چھڈ دتی گئی ا‏‏ے۔ <ref name="abc">{{حوالہ ویب|url=http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DBID=1&TMID=111&LNGID=1&FID=388&PID=0&IID=2196|title=The Palestinian Refugee Issue: Rhetoric vs. Reality by Sidney Zabludoff|website=Jerusalem Center For Public Affairs|accessdate=13 November 2014|archivedate=27 December 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081227100514/http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DBID=1&TMID=111&LNGID=1&FID=388&PID=0&IID=2196}}</ref> عرب ملکاں تو‏ں یہودی خروج تے 1948 دے فلسطینیاں دے خروج دے وچکار تعلق د‏‏ی نوعیت تے وسعت وی تنازعہ دا سبب بنی ہوئی ا‏‏ے۔ وکالت گروپاں نے مشورہ دتا اے کہ دونے عملاں دے وچکار مضبوط روابط نيں تے انہاں وچو‏ں کچھ دا ایہ دعویٰ وی اے کہ دونے امور نو‏‏ں شکست دینا ناانصافی ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.theguardian.com/commentisfree/2008/jun/23/israelandthepalestinians.middleeast "A different kind of catastrophe"] ''The Guardian'', 23 June 2008.</ref> ہولوکاسٹ د‏‏ی بحالی دے ماہر سڈنی جبلوڈوف ، اسرائیلی وکالت گروپ یروشلم سینٹر برائے عوامی امور دے لئی لکھدے ہوئے دسدے نيں کہ یہودیاں نے جو 1947 تو‏ں لے ک‏ے ہن تک عرب ملکاں تو‏ں بھج نکلیا اے اس د‏ی قیمت قیمتاں دے حساب تو‏ں 700 ملین ڈالر اے جس د‏‏ی تخمینہ فی کس دولت دے حساب تو‏ں 700 ڈالر ا‏‏ے۔ اک ملین مہاجرین د‏‏ی طرف تو‏ں ، جو اج 6 بلین ڈالر دے برابر اے ، ایہ فرض کردے ہوئے کہ پورے خروج نے انہاں د‏‏ی تمام دولت نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا ا‏‏ے۔ <ref>"[http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DBID=1&TMID=111&LNGID=1&FID=388&PID=0&IID=2196 The Palestinian Refugee Issue: Rhetoric vs. Reality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081227100514/http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DBID=1&TMID=111&LNGID=1&FID=388&PID=0&IID=2196 |date=2008-12-27 }}", Sidney Zabludoff, ''Jewish Political Studies Review'' 20:1–2 (Spring 2008)</ref> === اسرائیلی پوزیشن === اسرائیلی حکومت کیت‏‏ی سرکاری حیثیت ایہ اے کہ عرب ملکاں نال تعلق رکھنے والے یہودی مہاجر سمجھ‏‏ے جاندے نيں ، تے اوہ اپنے ملکاں وچ رہ جانے والی جائیداد دے حقوق نو‏‏ں جائز تے موجود سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="MOJ">{{حوالہ ویب|url=http://www.justice.gov.il/MOJEng/Rights+of+Jews+from+Arab+Lands/|title=Rights of Jews from Arab Lands|access-date=2020-10-02|archivedate=2012-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120905192118/http://www.justice.gov.il/MOJEng/Rights+of+Jews+from+Arab+Lands/}}</ref> سن 2008 وچ ، [[راسخ العقیدہ یہودیت|آرتھوڈوکس]] سیپاردی پارٹی ، [[شاس|شا]] نے عرب ریاستاں تو‏ں یہودی پناہ گزیناں دے لئی معاوضے دے حصول دے ارادے دا اعلان کيتا سی۔ 2009 وچ ، اسرائیلی قانون سازاں نے [[کنیست|عربیہ]] تے مسلم ملکاں تو‏ں یہودیاں دے لئی معاوضے د‏‏ی فراہمی دے لئی اک بل بل پیش کيتا سی تاکہ اوہ موجودہ یہودی اسرائیلی شہریاں د‏‏ی طرف تو‏ں معاوضے د‏‏ی ضرورت تو‏ں معاوضے د‏‏ی ضرورت ہوسک‏‏ے ، جو اسرائیل دے قیام دے بعد عرب ملکاں تو‏ں بے دخل ہوگئے سن ۔ 1948 وچ تے قابل قدر جائیداد د‏‏ی اک قابل قدر رقم چھڈ ک‏‏ے۔ فروری 2010 وچ ، بل نے اپنی پہلی پڑھنے نو‏‏ں منظور کيتا۔ اس بل د‏‏ی سرپرستی ایم دے نسیم زائف (ش) نے کيت‏ی سی تے اس نے 2008 وچ [[ریاستہائے متحدہ ایوان نمائندگان|امریکی ایوان نمائندگان]] وچ منظور کيتی گئی اک قرارداد د‏‏ی پیروی کردے ہوئے کہیا سی کہ پناہ گزیناں د‏‏ی شناخت نو‏‏ں یہودیاں تے عیسائیاں تک ودھایا جائے جس د‏‏ی طرح مشرق دے دوران فلسطینیاں دے لئی وی توسیع کيتی گئی سی۔ مشرقی امن مذاکرات۔ <ref>Kliger, Rachelle [http://www.jpost.com/JewishWorld/JewishNews/Article.aspx?id=169043 Israel vies to bring Mideast Jewish refugees into talks] (18 February 2010) in ''[[دی جروشلم پوسٹ]]''</ref> == خروج دے بارے وچ فلماں == * میس ہالوانی د‏‏ی پروڈکشن تے ہدایتکاری وچ ، USA ، م ایس ''دی سن'' (1984) ''مس ہاں'' ۔ ہالوانی د‏‏ی نانی ، روزٹ حکیم د‏‏ی پروفائل ہالوانیاں نے اک اہ‏م یہودی خاندان ، جو 1959 وچ مصر چھڈ دتا سی۔ خاندانی سرپرست روزسیٹ نے اس وقت تک مصر وچ ہی رہنے دا انتخاب کيتا جدو‏ں تک کہ وڈے خاندان دے ہر فرد نو‏‏ں چھڈنے دے لئی آزاد نہ ہوئے۔ * ''دھیمیس: عرب زمیناں وچ یہودی بننے دے لئی'' (1987) ، ہدایتکار بارچ گیٹلس تے ڈیوڈ گولڈسٹین پروڈیوسر۔ مشرق وسطی وچ یہودیاں د‏‏ی تریخ پیش کردا ا‏‏ے۔ * ''فرورڈٹن ریفیوجیز'' (2005) ڈیوڈ پروجیکٹ د‏‏ی اک دستاویزی فلم اے ، جس وچ عرب تے مسلم ملکاں تو‏ں یہودی جلاوطنی دے واقعات نو‏‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ * پیری رہوف دے ذریعہ ''خاموشی خروج'' (2004)۔ انٹرنیشنل ہیومن رائٹس فلم فیسٹیول آف پیرس (2004) وچ منتخب تے اقوام متحدہ دے جنیوا ہیومن رائٹس سالانہ کنونشن (2004) وچ پیش کيتا گیا۔ * ''لیبیا دے آخری یہودی'' (2007) وی وین رومن - ڈین دے ذریعہ۔ ایہ بیان کردا اے کہ کس طرح یورپی استعمار ، اطالوی فاشزم تے عرب قوم پرستی دے عروج نے لیبیا د‏‏ی سیفارڈک یہودی برادری دے لاپتہ ہونے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ * "بابلیونیا تو‏ں بیورلی پہاڑیاں تک: ایران دے یہودیاں دا خروج" دستاویزی فلم۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.der.org/films/from-babylonia-to-beverly-hills.html|title=DER Documentary|publisher=|accessdate=13 November 2014}}</ref> * ''الوداع ماؤں'' ۔ ''ایگوز کے'' ڈوبنے تو‏ں متاثر مراکشی فلم == ہور ویکھو == {{portal|Judaism}} * [[یہودیاں د‏‏ی عرب سرزمین تے ایران تو‏ں روانگی تے ملک بدر ہونے دا یوم تاسیس]] * [[سفرادیم|عرب یہودی]] ، [[مسلم حکمرانی دے تحت یہودیاں د‏‏ی تریخ]] * [[یہودی آبادی بلحاظ ملک|یہودی آبادی]] ** [[تاریخی یہودی آبادی دا موازنہ]] * [[یہودی آبادی بلحاظ ملک|یہودی ملک دے لحاظ سے]] * [[نازیاں دے قبضے وچ یورپ تو‏ں باہر یہودی]] * [[فلسطینی نکبت|1948 فلسطینی خروج]] * ماابارہ ، ترقیا‏ت‏‏ی شہر ، مہاجر کیمپ * ''ہفتہ اتوار دے روز آنے دے بعد'' ، [[عیسائی ہجرت]] ، مہاجر (بد نظمی) (مسلم جلاوطنی) * [[یہود دے اخراج و بیدخلیاں|یہودی مہاجر]] ، [[فلسطینی مہاجر]] ، [[صحراوی مہاجر]] ، [[یونانی مہاجر]] ، [[کرد مہاجرین|کرد مہاجر]] * [[کیکوریل خاندان]] * [[پلاچے خاندان]] == نوٹ == {{حوالے| 30em | refs= <ref name="Hopwood2002p56">{{cite book|author=Derek Hopwood|title=Egypt 1945–1990: Politics and Society|url=https://books.google.com/books?id=K5eKAgAAQBAJ&pg=PA56|date=11 March 2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-86916-9|pages=56–|quote=After the Suez crisis "Some 11000 Jewish residents in Egypt were expelled or left, forced out by the considerable anti-Jewish feeling in the country. Their property was confiscated. Unfortunately some Jews were identified with Israel whether they proclaimed their allegiance to Egypt or not."}}</ref> <!--ref name=GilbertInIshmael>{{cite news |author1=David J Goldberg|title=A book review of: In Ishmael's House: A History of Jews in Muslim Lands by Martin Gilbert|url=https://www.theguardian.com/books/2010/aug/28/history-jews-muslims-martin-gilbert|newspaper=The Guardian|date=28 August 2010|quote=while it is pertinent to point out that 850,000 Jewish refugees from Arab lands have been fed, housed and absorbed by Israel since 1948 while 750,000 Palestinian refugees languish in camps, dependent on United Nations handouts}}</ref--> <!--<ref name="AdelmanBarkan2013p365">{{cite book|author1=Howard Adelman|author2=Elazar Barkan|title=No Return, No Refuge: Rites and Rights in Minority Repatriation|url=https://books.google.com/books?id=WRpHAAAAQBAJ&pg=PT365|date=13 August 2013|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-52690-6|pages=365–|quote="At times, Iraqi politicians candidly acknowledged that they wanted to expel their Jewish population for reasons of their own, having nothing to do with the palestinian exodus...Nuri Said described a plan to expel Jews from Iraq ...head of Jordanian government"}}</ref>--> <!--<ref name="Morris2008p412b">{{cite book|author=Benny Morris|title=1948: A History of the First Arab-Israeli War|url=https://books.google.com/books?id=CC7381HrLqcC|date=1 October 2008|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-14524-3|page=412|quote="The war indirectly created a second, major refugee problem. Partly because of the clash of Jewish and Arab arms in Palestine, some five to six hundred thousand Jews who lived in the Arab world emigrated, were intimidated into flight, or were expelled from their native countries, most of them reaching Israel, with a minority resettling in France, Britain, and the other Western countries. The immediate propellants to flight were the popular Arab hostility, including pogroms, triggered by the war in Palestine and specific governmental measures, amounting to institutionalized discrimination against and oppression of the Jewish minority communities. "}}</ref>--> <!--<ref name="AdelmanBarkan2013p365b">{{cite book|author1=Howard Adelman|author2=Elazar Barkan|title=No Return, No Refuge: Rites and Rights in Minority Repatriation|url=https://books.google.com/books?id=WRpHAAAAQBAJ&pg=PT365|date=13 August 2013|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-52690-6|pages=365–|quote=Meron;NYtimes (16 May 1948) :"already in some Moslem states such as Syria and Lebanon there is a tendency to regard all Jews as Zionist agents and fifth columnists...indications for...tragedy of incalculable proportions". The draconian measures contemplated and actually applied to Jewish citizens ...in the draft Arab League against Jews}}</ref>--> <!--<ref name="Mazur2012p188">{{cite book|author=Yosef Mazur|title=Zionism, Post-Zionism & the Arab Problem: A Compendium of Opinions about the Jewish State|url=https://books.google.com/books?id=4MdsqZr7YzMC&pg=PA188|year=2012|publisher=WestBow Press|isbn=978-1-4497-3641-5|pages=188– | quote=the NYtimes 16 May 1948...Jews in great danger in all Moslem Lands...900000 Jews in Africa and Asia face wrath of their foes...deteriorating Jewish security including violent incidents...according to a law drafted by the Political committee of the Arab League, all Jewish citizens of those countries......there was a clear Arab strategy to expell their Jewish citizens"...NYtimes of 17 May 1948: Protection of UN sought for Jews }}</ref>--> <!--<ref name=nyt-jews-in-danger1948>{{cite news|last1=BROWNE|first1=MALLORY|title=JEWS IN GRAVE DANGER IN ALL MOSLEM LANDS|url=http://zionism-israel.com/hdoc/Jewish_refugees_arab.htm|newspaper=New York Times|page=E4|date=16 May 1948|quote=it is feared that the repercussions' of this in Moslem countries will put the Jewish populations in many of these states in mortal peril...There are indications that the stage is being set for a tragedy of incalculable proportions....Conditions vary in the Moslem countries. They are worst in Yemen and Afghanistan, whence many Jews have fled in terror to India. Conditions in most of the countries have deteriorated in recent months, this being particularly true of Lebanon, Iran and Egypt. In the countries farther west along the Mediterranean coast, conditions are not so bad. It is feared, however, that if a full-scale war breaks out, the repercussions will be grave for Jews all the way from Casablanca to Karachi.}}</ref>--> <ref name="Tovy2014p163">{{cite book|author=Jacob Tovy|title=Israel and the Palestinian Refugee Issue: The Formulation of a Policy, 1948–1956|url=https://books.google.com/books?id=Xoz8AgAAQBAJ&pg=PA162|date=5 March 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-81077-3|page=163|quote=On Oct 1949 … Al Said raised the exchange of population concept with them (ther economic mission survey)}}</ref> <ref name="Blum1987p69">{{cite book|author=Yehuda Zvi Blum|title=For Zion's Sake|url=https://books.google.com/books?id=tlCHQ6LU988C&pg=PA68|year=1987|publisher=Associated University Presse|isbn=978-0-8453-4809-3|page=69}}</ref> <ref name=MG202>{{harvnb| Meir-Glitzenstein|2004|p=202}}: "For the first few weeks after the enactment of the law, the Zionist activists forbade registration; they were waiting for a clarification of the aliyah routes and a decision by the Israeli government as to its willingness to take in the Jews of Iraq. This ban heightened the tension in the Jewish community. On 8 April 1950, the Zionist leadership (that is, the leaders of Hehalutz and the Haganah, along with the emissaries) convened and discussed the registration issue in view of the pressure from huge numbers of people who wanted to sign up. At the end of the meeting the leadership decided to instruct the people to register and not to wait for instructions from Tel Aviv. A bomb had blown up that day in a Jewish cafe, wounding four people, and the two events were presumably related.... The activists' faith in the Zionist ideal and their zeal to implement it, combined with their confidence that Israel would not ignore the aliyah needs of Iraqi Jewry, paved the way to this decision. To inform the Jews of the decision, the leadership issued a proclamation.... The fact that the proclamation was written in the name of the State of Israel lent it added force and gave the Jews the impression that the State of Israel and the Israeli government were calling on them to leave Iraq and move to Israel."</ref> <ref name=MG204>{{harvnb | Meir-Glitzenstein|2004|p=204}}: "As stated above, this situation was a consequence of the Israeli immigration and absorption policy. Throughout this period, Israel refused to instruct its emissaries in Baghdad to limit registration for emigration and instead expressed willingness to take in all Iraqi Jews who wished to leave. But immigrants were also flooding into Israel at the time from Poland and especially from Romania, where the exit gates had unexpectedly been re-opened, and Israel was unwilling to limit aliyah from there either. Israel could not afford the initial absorption of such large numbers of immigrants and therefore set quotas based on priorities. And Poland and Romania were given priority over Iraq.... The reason given for according priority to immigration from eastern Europe was concern that the communist regimes there would close their gates and put an end to the exodus.... Ben-Gurion maintained that the Iraqi leaders were determined to get rid of the Jews who had signed up to emigrate and assumed that delaying their departure would not put an end to the process. In contrast, he was afraid that aliyah from Romania would be terminated suddenly by an order from high up, and aliyah from Poland was expected to stop at the beginning of 1951."</ref> <ref name=MG203>{{harvnb | Meir-Glitzenstein|2004|p=203}}: "The change began as a result of the immigration policy of the Israeli government: the pace of aliyah lagged far behind registration and revocation of the registrants' citizenship.<br />By September 1950, only 10,000 Jews had left; 60,000 of the 70,000 registrants were still in Iraq. The problem grew worse. By mid-November only 18,000 of 83,000 registrants had left. Matters had not improved by early January 1951: the number of registrants was up to 86,000, only about 23,000 of whom had left. More than 60,000 Jews were still waiting to leave! According to the law, Jews who had lost their citizenship had to leave Iraq within 15 days. Although in theory, only 12,000 Jews still in Iraq had completed the registration process and had their citizenship revoked, the position of the others was not very different: the Iraqi government was in no hurry to revoke their citizenship only because the rate of departure was already lagging behind the revocation of citizenship, and it did not want to exacerbate the problem.<br />Meanwhile, thousands of Jews had been fired from their jobs, had sold their property, and were waiting for Israeli aircraft, using up their meagre funds in the meantime. The thousands of poor Jews who had left or been expelled from the peripheral cities, and who had gone to Baghdad to wait for their opportunity to emigrate, were in an especially bad state. They were housed in public buildings and were being supported by the Jewish community. The situation was intolerable."</ref> <ref name=MG205>{{harvnb| Meir-Glitzenstein|2004|p=205}}: "But soon the delay in evacuating the Jews became the problem of the Iraqi state and not just that of the would-be emigrants and the emissaries. The condition of the Jews had ramifications for the overall political situation, domestic security and the Iraqi economy. The Iraqi government found that the problems of instability and turmoil not only remained unsolved but had become worse. Particularly infuriating was the awareness that the source of the problem was the Israeli government, which held the key to the volume and rate of departure of Iraqi Jewry.<br />These developments changed Iraq's attitude towards the Jews. From now on Iraq sought to get rid of everyone who had registered immediately and at almost any price. This policy was exacerbated when, in mid-September 1950, Nuri al-Said replaced Tawfiq aI-Suwaydi, who had initiated the Denaturalization Law, as prime minister. Nuri was determined to drive the Jews out of his country as quickly as possible, and when he discovered that Israel was unwilling to increase immigration quotas he suggested various ideas for expelling the Jews."</ref> <ref name=Bashkin277>{{harvnb|Bashkin|2012|p=277}}: "By 1951 Sa'id realized that the Jews were about to leave Iraq, and wanted to see them depart immediately regardless of the Palestinian question.The British report that he asked the Jordanians to stop deceiving refugees on the possibility of their being admitted to Israel and for all Arab countries to take steps to resettle them. FO 371/91635, 15 January 1951, from Sir A. Kirkbride (Amman) to Foreign Office (London) (a report on Nuri Sa'id's visit to Jordan)."</ref> <ref name=Kirkbride>{{citation|title=From the Wings: Amman Memoirs, 1947–1951|first=Alec|last=Kirkbride|publisher=Psychology Press|year=1976|isbn=978-0-7146-3061-8|pages=115–117|url= https://books.google.com/books?id=O6FRtRj_3n4C&q=nuri#v=onepage&q&f=false|quote=There was another incident about this time which embarrassed me personally and which might have had serious political consequences if the affair had not been confined to exchanges in my study at my residence. It arose from a decision of the Iraqi government to retaliate for the expulsion of Arab refugees from Palestine by forcing the majority of the Jewish community of Iraq to go to Israel. Nuri Said, the Prime Minister of Iraq, who was on a visit to Amman, came out with the astounding proposition that a convoy of Iraqi Jews should be brought over in army lorries escorted by armed cars, taken to the Jordanian-Israeli frontier and forced to cross the line. Quite apart from the certainty that the Israelis would not consent to receive the deportees in that manner, the passage of the Jews through Jordan would almost certainly have touched off serious trouble among the very disgruntled Arab refugees who were crowded into the country. Either the Iraqi Jews would have been massacred or their Iraqi guards would have had to shoot other Arabs to protect the lives of their charges. The devious method employed by Nuri Said to make the suggestion was, in itself, enough to upset the King and the cabinet, who still resented the way in which they had been left In the lurch by the Iraqi Government in the Armistice negotiations. Nuri first telephoned me asking to be received at my house with [[Samir al-Rifai|Samir Rifa'i]] to discuss an important question about Palestine. I agreed to the meeting on the natural assumption that Samlr already knew all about it. Nuri then spoke to Samlr and told him that I wanted to see both of them at my house. The latter assumed that the initiative came from myself. When we got together and Nuri made his proposal, and added the equally surprising statement that he would be responsible for the consequences, Samir and I were flabbergasted and our faces must have shown our feelings. Both of us were vexed at having been tricked into a false position. I replied at once that the matter at issue was no concern of His Majesty's Government. Samlr refused his assent as politely as possible, but Nuri lost his temper at being rebuffed and he said: 'So. you do not want to do It, do you?' Samlr snapped back, 'Of course I do not want to be party to such a crime', Nuri thereupon exploded with rage and I began to wonder what the head of the diplomatic mlsslon would do if two Prime Ministers came to blows in his study. We then broke up in disorder, but I got them out of the house while preserving a minimum of propriety.}}</ref> <ref name="Black1991p89">{{cite book|author=Ian Black|title=Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services|url=https://books.google.com/books?id=FkyMsycbemEC|year=1991|publisher=Grove Press|isbn=978-0-8021-3286-4|page=89|quote=the Iraqi government was motivated by "economic considerations, chief of which was that almost all the property of departing Jews reverted to the state treasury," and also that "Jews were seen as a restive and potentially troublesome minority that the country was best rid of."}}</ref> <ref name="Hakohen2003p124">{{cite book|author=Devorah Hakohen|title=Immigrants in Turmoil: Mass Immigration to Israel and Its Repercussions in the 1950s and After|url=https://books.google.com/books?id=fYOiPrm-6PsC&pg=PA124|year=2003|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-2990-0|page=124|quote=Said had warned the Jewish community of Baghdad to make haste; otherwise, he would take the Jews to the Borders himself}}</ref> <ref name="Gat2013p119">{{cite book|author=Moshe Gat|title=The Jewish Exodus from Iraq, 1948–1951|url=https://books.google.com/books?id=B_r3_-9ZU1YC&pg=PA119|date=4 July 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-24654-9|pages=123–125|quote = He declared to the Arab world that the despatch of large numbers of Jews was intended to expedite the collapse of the infant state of Israel, since its capacity was limited, and it could not absorb the flood of immigrants. One cannot ignore this aspect of the situation. It is highly likely that one of Nuri as-Said's motives in trying to expel large numbers of Jews was the desire to aggravate Israel's economic problems. At the same time, however, he was well aware of Israel's absorption policy, namely her capacity for absorbing immigrants on which she based her future}}</ref> <ref name="UN1949NuriSaid1949">{{Citation|url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/CE955FEA5683ACCF85257512006D8E9E |accessdate=15 October 2013 |title=United Nations Conciliation Commission for Palestine, A/AC.25/SR/G/9, 19 February 1949, Meeting Between the Conciliation Commission and Nuri Es Said, Prime Minister of Iraq |quote="It would also be necessary to put an end to the bad treatment that the Jews had been victims of in Iraq during the recent months. The Prime Minister referred to the increasing difficulty of assuring the protection of the Jews resident in Iraq, under the present circumstances. In answer to an observation by Mr. de Boisanger, who wondered whether Tel Aviv was interested in the fate of the Jews of Iraq, the Prime Minister explained that he was not thinking in terms of persecution; he did not wish the Commission to receive a false impression with regard to his personal sentiments towards the Jews. But if the Jews continued to show the bad faith that they had demonstrated until the present moment, events might take place. (The Prime Minister did not clarify this warning)" |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020035641/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/CE955FEA5683ACCF85257512006D8E9E |archivedate=20 October 2013}}</ref> <ref name="Glitzenstein2004p205">{{cite book|author=Esther Meir-Glitzenstein|title=Zionism in an Arab Country: Jews in Iraq in the 1940s|url=https://books.google.com/books?id=ZU2QAgAAQBAJ|date=2 August 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-76862-1|page=205|quote="in mid September 1950, Nuri al-Said replaced … as prime minister. Nuri was determined to drive the Jews out of his country as quickly as ..."}}</ref> <ref name=TOI>[http://www.timesofisrael.com/foreign-ministry-promotes-the-jewish-refugee-problem/ Changing tack, Foreign Ministry to bring 'Jewish refugees' to fore] "''It's true that many Jews found themselves in Israel without having made plans to come — they escaped from Arab countries. But they were accepted and welcomed here. To define them as refugees is exaggerated," said Alon Liel, a former director-general of the Foreign Ministry. "A refugee is a person who is expelled to another country, where he is not accepted by the government.''"</ref> <!--<ref name="Loeb2012p33">{{cite book|author=Laurence D Loeb|title=Outcaste (RLE Iran D): Jewish Life in Southern Iran|url=https://books.google.com/books?id=3x8DrcD2W0AC&pg=PA33|date=4 May 2012|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-81277-4|page=33|quote=In 1892, several Jews were murdered in Shiraz (Alliance, 1892:52). Twenty Jews were murdered and three synagogues were burned down in 1897 (Alliance, 1897:87). Pogroms, forced conversion and expulsion swept Zarqon, Lar, Jahrom, Darab, Nobendigan, Sarvestan and Kazerun (Alliance, 1900–1910). Jews abandoned Lar and Jabrom, which were never resettled, and emigrated to Shiraz and thence to Palestine, where they joined the numerous Shirazis who had previously escaped. Just after the holiday of Sukkot in 1910, a pogrom organized by the apostate Qavam family resulted in thirteen deaths, injury, theft. vandalism and near starvation for the 6000 Jews of Shiraz (Alliance, 1910:229—245).}}</ref>--> }} == کتابیات == * Ariel, Ari (2013), Jewish-Muslim Relations and Migration from Yemen to Palestine in the Late Nineteenth and Twentieth Centuries, BRILL, ISBN 9789004265370iel, Ari (2013), Jewish-Muslim Relations and Migration from Yemen to Palestine in the Late Nineteenth and Twentieth Centuries, BRILL, <nowiki>ISBN 9789004265370</nowiki> * {{حوالہ کتاب|title=New Babylonians: A History of Jews in Modern Iraq|last=Bashkin|first=Orit|publisher=Stanford University Press|year=2012|isbn=978-0-8047-7874-9|location=Stanford, California|ref=harv}} * Chouraqui, Andre (2002), Between East and West: A History of the Jews of North Africa, ISBN 1-59045-118-X * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=nnj-CgAAQBAJ&pg=PT84|title=Decolonization and the French of Algeria: Bringing the Settler Colony Home|last=Choi|first=Sung-Eun|date=2015|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-1-137-57289-9}} * Fischbach, Michael R. (2008), Claiming Jewish Communal Property in Iraq, Middle East Report, archived from the original on 15 July 2010, retrieved 5 April 2010 * Fischbach, Michael (2013), Jewish Property Claims Against Arab Countries, Columbia, ISBN 978-0-231-51781-2 * Gorman, Anthony (2003), "The Mutamassirun", Historians, State and Politics in Twentieth Century Egypt: Contesting the Nation, Psychology Press, ISBN 978-0-415-29753-0 * Laskier, Michael (1994), North African Jewry in the Twentieth Century: The Jews of Morocco, Tunisia, and Algeria, NYU Press, ISBN 978-0-8147-5072-8 * Laskier, Michael (2012), The Alliance Israelite Universelle and the Jewish Communities of Morocco, 1862–1962, SUNY Press, ISBN 978-1-4384-1016-6 * Mandel, Maud (2014), Muslims and Jews in France: History of a Conflict, Princeton University Press, ISBN 978-1-4008-4858-4 * Meir-Glitzenstein, Esther (2004), Zionism in an Arab Country: Jews in Iraq in the 1940s, Routledge, ISBN 978-1-135-76862-1 * Parfitt, Tudor (1996), The Road to Redemption: The Jews of the Yemen 1900–1950, Brill's Series in Jewish Studies vol. XVII, ISBN 9789004105447 * {{حوالہ رسالہ|first=Avi|last=Picard|date=2018|title=Building the country or rescuing the people: Ben-Gurion's attitude towards mass Jewish immigration to Israel in the mid-1950s|url=https://www.academia.edu/35608166/Building_the_country_or_rescuing_the_people_Ben-Gurions_attitude_towards_mass_Jewish_immigration_to_Israel_in_the_mid-1950s}} * Roumani, Maurice (2009), The Jews of Libya: Coexistence, Persecution, Resettlement, Sussex Academic Press, ISBN 978-1-84519-367-6 * Shenhav, Yehouda (1999), "The Jews of Iraq, Zionist Ideology, and the Property of the Palestinian Refugees of 1948: An Anomaly of National Accounting" (PDF), International Journal of Middle East Studies, Cambridge University Press, 31 (4): 605–630, doi:10.1017/s0020743800057111 * Shenhav, Yehouda (2006), The Arab Jews: A Postcolonial Reading of Nationalism, Religion, and Ethnicity, Stanford University Press, ISBN 978-0-8047-5296-1 * Shiblak, Abbas (1986), The Lure of Zion: The Case of the Iraqi Jews, Al Saqi Books * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=KE1tQgAACAAJ|title=The Secret Alliance: The Extraordinary Story of the Rescue of the Jews Since World War II|last=Szulc|first=Tad|publisher=Farrar, Straus & Giroux|year=1991|isbn=978-0-374-24946-5|ref=harv|author-link=Tad Szulc}} * Toktas, Sule (2006), "Turkey's Jews and Their Immigration to Israel" (PDF), Middle Eastern Studies, 42 (3)CS1 maint: ref=harv (link) == ہور پڑھو == === پورا خطہ === * Abu Shakrah (2001). "Deconstructing the Link: Palestinian Refugees and Jewish Immigrants from Arab Countries" in Naseer Aruri (ed.), ''Palestinian Refugees: The Right of Return''. London: Pluto Press:208–216. * Cohen, Hayyim J. (1973). ''The Jews of the Middle East, 1860–1972'' Jerusalem, Israel Universities Press. {{آئی ایس بی این|0-470-16424-7}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-470-16424-7|0-470-16424-7]] * Cohen, Mark (1995) ''Under Crescent and Cross'', Princeton, Princeton University Press. * Cohen, Mark (1986) [https://www.scribd.com/doc/26543422/Mark-R-Cohen-Islam-and-the-Jews-Myth-Myth-History "Islam and the Jews: Myth, Counter-Myth, History"], ''Jerusalem Quarterly'', 38, 1986 * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=1oRtAAAAMAAJ|title=The predicament of homecoming: cultural and social life of North African immigrants in Israel|last=Deshen|first=Shlomo|last2=Shokeid|first2=Moshe|publisher=Cornell University Press|year=1974|isbn=978-0-8014-0885-4}} * Eyal, Gil (2006), "The "One Million Plan" and the Development of a Discourse about the Absorption of the Jews from Arab Countries", The Disenchantment of the Orient: Expertise in Arab Affairs and the Israeli State, Stanford University Press, pp. 86–89, ISBN 978-0-8047-5403-3 * Hacohen, Dvorah (1991), "BenGurion and the Second World War", in Jonathan Frankel (ed.), Studies in Contemporary Jewry : Volume VII: Jews and Messianism in the Modern Era: Metaphor and Meaning, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-536198-8 * Goldberg, Arthur. 1999. "Findings of the Tribunal relating to the Claims of Jews from Arab Lands". in Malka Hillel Shulewitz (ed.) ''The Forgotten Millions''. London: Cassell: 207–211. * Gilbert, Sir Martin (1976). ''The Jews of Arab lands: Their history in maps''. London. World Organisation of Jews from Arab Countries: Board of Deputies of British Jews. {{آئی ایس بی این|0-9501329-5-0}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-9501329-5-0|0-9501329-5-0]] * {{حوالہ کتاب|title=In Ishmael's house: a History of Jews in Muslim Lands|last=Gilbert|first=Martin|publisher=Yale University Press|year=2010|isbn=978-0-300-16715-3|location=New Haven, Conn.|author-link=Martin Gilbert}} * Hacohen, Dvora (1994), Tochnit hamillion [The One Million Plan] ("תוכנית המיליון, תוכניתו של דוד בן-גוריון לעלייה המונית בשנים 1942- 1945"), Tel Aviv: Ministry of Defense Publishing House * Hakohen, Devorah (2003), Immigrants in Turmoil: Mass Immigration to Israel and Its Repercussions in the 1950s and After, Syracuse University Press, ISBN 978-0-8156-2969-6 * Harris, David A. (2001). ''In the Trenches: Selected Speeches and Writings of an American Jewish Activist, 1979–1999''. KTAV Publishing House, Inc. {{آئی ایس بی این|0-88125-693-5}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-88125-693-5|0-88125-693-5]] * Landshut, Siegfried. 1950. ''Jewish Communities in the Muslim Countries of the Middle East''. Westport: Hyperion Press. * Levin, Itamar (2001). ''Locked Doors: The Seizure of Jewish Property in Arab Countries''. Praeger/Greenwood. {{آئی ایس بی این|0-275-97134-1}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-275-97134-1|0-275-97134-1]] * Lewis, Bernard (1984). ''The Jews of Islam''. Princeton. Princeton University Press. {{آئی ایس بی این|0-691-00807-8}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-691-00807-8|0-691-00807-8]] * Lewis, Bernard (1986). ''Semites and Anti-Semites: An Inquiry into Conflict and Prejudice'', W. W. Norton & Co. {{آئی ایس بی این|0-393-02314-1}} * {{حوالہ رسالہ|title=Zionism's Internal Others: Israel and The Oriental Jews|url=}} * Morris, Benny. Black, Ian. (1992). ''Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services''. Grove Press. {{آئی ایس بی این|978-0-8021-3286-4}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8021-3286-4|978-0-8021-3286-4]] * Ofer, Dalia (1991), Escaping the Holocaust illegal immigration to the land of Israel, 1939–1944, New York: Oxford University Press, ISBN 978-0-19-506340-0 * Ofer, Dalia (1991), "Illegal Immigration During the Second World War: Its Suspension and Subsequent Resumption", in Jonathan Frankel (ed.), Studies in Contemporary Jewry : Volume VII: Jews and Messianism in the Modern Era: Metaphor and Meaning, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-536198-8 * <span class="citation" id="refParfitt">Parfitt, Tudor. ''Israel and Ishmael: Studies in Muslim-Jewish Relations '', St. Martin's Press, 2009. {{آئی ایس بی این|978-0-312-22228-4}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-312-22228-4|978-0-312-22228-4]]</span> * Roumani, Maurice (1977). ''The Case of the Jews from Arab Countries: A Neglected Issue'', Tel Aviv, World Organization of Jews from Arab Countries, 1977 and 1983 * Schulewitz, Malka Hillel. (2001). ''The Forgotten Millions: The Modern Jewish Exodus from Arab Lands.'' London. {{آئی ایس بی این|0-8264-4764-3}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-8264-4764-3|0-8264-4764-3]] * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=GReoAAAAIAAJ|title=Genocide in the Holy Land|last=Moshe Shonfeld|publisher=Neturei Karta of the U.S.A.|year=1980}} * {{حوالہ کتاب|title=1949, the first Israelis|last=Segev|first=Tom|publisher=Henry Holt|year=1998|isbn=0-8050-5896-6|location=New York}} * Shabi, Rachel, ''We Look Like the Enemy: The Hidden Story of Israel's Jews from Arab Lands''. Bloomsbury Publishing, 2009. {{آئی ایس بی این|9780802715722}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780802715722|9780802715722]] * Shapiro, Raphael. 1984. "Zionism and Its Oriental Subjects". in Jon Rothschild (ed.) ''Forbidden Agendas: Intolerance and Defiance in the Middle East''. London: Al Saqi Books: 23–48. * Shohat, Ella. 1988. "Sephardim in Israel: Zionism from the Standpoint of its Jewish Victims". ''Social Text'' 19–20:1–35. * Stearns, Peter N. Stearns, Peter N (ed.). Encyclopedia of World History (6 ed.). The Houghton Mifflin Company/Bartleby.com. Citation * Stillman, Norman (1975). ''Jews of Arab Lands a History and Source Book''. Jewish Publication Society * Stillman, Norman (2003). ''Jews of Arab Lands in Modern Times''. Jewish Publication Society, Philadelphia. {{آئی ایس بی این|0-8276-0370-3}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-8276-0370-3|0-8276-0370-3]] * Swirski, Shlomo. 1989. ''Israel The Oriental Majority''. London: Zed Books. * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=miFmQgAACAAJ|title=Prophets in Babylon: Jews in the Arab World|last=Marion Woolfson|date=1 January 1980|publisher=Faber & Faber|isbn=978-0-571-11458-0}} * Zargari, Joseph (2005). ''The Forgotten Story of the Mizrachi Jews''. Buffalo Public Interest Law Journal (Volume 23, 2004–2005). === ملک یا خطے دے مخصوص کم === ==== شمالی افریقہ ==== * ڈی فیلیس ، رینزو (1985)۔ ''اک عرب سرزمین وچ یہودی: لیبیا ، 1835–1970'' ۔ آسٹن ، یونیورسٹی آف ٹیکساس پریس۔ {{آئی ایس بی این|0-292-74016-6}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-292-74016-6|0-292-74016-6]] * گروین ، جارج ای (1983) تیونس د‏‏ی پریشان حال یہودی برادری (نیو یارک: امریکن یہودی کمیٹی ، 1983) * سائمن ، راہیل (1992) واشنگٹن پریس ، ''لیبیا وچ یہودی خواتین دے درمیان روایت دے اندر تبدیلی کرن'' ۔ {{آئی ایس بی این|0-295-97167-3}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-295-97167-3|0-295-97167-3]] * Goldberg, Harvey E. (1990), یہودی زندگی وچ مسلم لیبیا: حریف تے رشتے دار ، شکاگو پریس یونیورسٹی ، آئی ایس بی این <bdi> Goldberg, Harvey E. (1990), </bdi> '''مصر''' * Beinin, Joel (1998) ، مصری یہودی سبھیاچار د‏‏ی بازی ، سیاست ، تے کیلیفورنیا پریس یونیورسٹی ، جدید ڈااسپورا د‏‏ی تشکیل ، آئی ایس بی این Beinin, Joel, Joel (1998) ، مصری یہودی سبھیاچار د‏‏ی بازی ، سیاست ، تے کیلیفورنیا پریس یونیورسٹی ، جدید ڈااسپورا د‏‏ی تشکیل ، آئی ایس بی این <bdi> Beinin, Joel </bdi> * گڈرن کرمر ، [https://books.google.com/books?id=n6qjaDq1sRwC&pg=PA233 جدید یہودی یہودی ، 1914–1952] ، سیئٹل: یونیورسٹی آف واشنگٹن پریس ، 1989 * لگناڈو ، لوسیٹ (2007) ''دی مین اِنہاں وائٹ شارکسکن سوٹ: اک یہودی کنبہ دا قدیم قاہرہ تو‏ں نويں دنیا وچ خروج'' ۔ ہارپر بارہماسی۔ {{آئی ایس بی این|978-0-06-082212-5}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-06-082212-5|978-0-06-082212-5]] '''عراق''' * {{حوالہ رسالہ|author=Cohen|title=Review of "The Jewish Exodus from Iraq"|url=}} * Gat, Moshe (1997), عراق تو‏ں یہودی خروج ، 1948–1951 ، فرینک کاس ، آئی ایس بی این <bdi> Gat, Moshe (1997), </bdi> * {{حوالہ رسالہ|author=Haim|title=Aspects of Jewish Life in Baghdad under the Monarchy|url=}} * ہلیل ، شلوومو۔ 1987۔ آپریشن بابل۔ نیو یارک: ڈبل ڈے۔ * کیڈوری ، ایلی۔ 1989۔ "عراق وچ مسلماناں تے یہودیاں دے وچکار وقفہ ،" مارک کوہن تے ابراہیم ادوچ (ایڈز) ) ''عرباں وچ یہودی'' ۔ پرنسٹن: ڈارون پریس: 21–64۔ * رجوان ، نسیم (1985) ''عراق دے یہودی: تریخ تے سبھیاچار دے 3000 سال'' لندن۔ ویڈن فیلڈ تے نیکلسن۔ {{آئی ایس بی این|0-297-78713-6}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[Special:BookSources/0-297-78713-6|0-297-78713-6]] '''یمن''' * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xXRVngEACAAJ|title=The "magic Carpet" Exodus of Yemenite Jewry: An Israeli Formative Myth|last=Meir-Glitzenstein|first=Esther|publisher=Sussex Academic Press|year=2014|isbn=978-1-84519-616-5}} <bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xXRVngEACAAJ|title=The "magic Carpet" Exodus of Yemenite Jewry: An Israeli Formative Myth|last=Meir-Glitzenstein|first=Esther|publisher=Sussex Academic Press|year=2014|isbn=978-1-84519-616-5}} </bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xXRVngEACAAJ|title=The "magic Carpet" Exodus of Yemenite Jewry: An Israeli Formative Myth|last=Meir-Glitzenstein|first=Esther|publisher=Sussex Academic Press|year=2014|isbn=978-1-84519-616-5}} * نینی ، یہودا (1992) ، ''یمن دے یہودی 1800–1914'' ۔ ہار ووڈ اکیڈمک پبلشرز۔ {{آئی ایس بی این|3-7186-5041-X}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[Special:BookSources/3-7186-5041-X|3-7186-5041-X]] '''ہور''' * شلوزے ، یئدنسٹین (2001) لبنان دے یہودی: بقائے باہمی تے تنازعات دے وچکار۔ سسیکس {{آئی ایس بی این|1-902210-64-6}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[Special:BookSources/1-902210-64-6|1-902210-64-6]] * ملکا ، ایلی (اپریل 1997) مہدی د‏‏ی سرزمین وچ جیکب دے بچے: سوڈان دے یہودی۔ سائراکیز یونیورسٹی پریس۔ {{آئی ایس بی این|978-0-8156-8122-9}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-0-8156-8122-9|978-0-8156-8122-9]] {{Jews and Judaism}} {{Antisemitism topics|state=collapsed}} {{Jewish villages depopulated during the 1948 Palestine war}} {{Anti-Jewish pogroms during the 1948 Arab-Israeli War}} [[گٹھ:ویہويں صدی وچ یہودیت]] [[گٹھ:ایشیا وچ نسلی صفایا]] [[گٹھ:مشرق وسطی وچ یہودی تریخ]] [[گٹھ:1948ء عرب اسرائیل جنگ]] [[گٹھ:اسرائیل نو‏‏ں ترک وطن]] [[گٹھ:موضوعات اسلام تے یہودیت]] [[گٹھ:اسلام تے ضد سامیت]] [[گٹھ:عرب اسرائیل تنازع]] [[گٹھ:علیا]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 68qhnh3qiqs9jpf7mjju31efnmvnd4h 0 91519 707143 707029 2026-05-18T15:48:53Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707143 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature |name=قومی عوامی کانگریس (چین) |native_name={{nobold|{{lang|zh-Hans|中华人民共和国全国人民代表大会}}}} |transcription_name={{nobold|{{lang|zh-Latn|Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó Quánguó Rénmín Dàibiǎo Dàhuì}}}} |legislature=[[13th National People's Congress]] |coa_pic=People's Republic of China National Emblem.svg |coa_res=130px |background_color=#D40000 |text_color=#FFFFFF |house_type=[[یک ایوانی]] |foundation=1954 |leader1_type= این پی سی د‏‏ی صدارتی انتظامیہ |leader1=[[Presidium of the National People's Congress]] (Temporary, Elected before every session of NPC opens and finished after every session concludes) |election1=4 مارچ 2018 (at a preparatory meeting for 1st session of 13th NPC) |leader2_type=[[Presidium of the National People's Congress|Executive Chairperson of Presidium of NPC]] |leader2=[[Li Zhanshu]]، [[Chen Xi (politician)|Chen Xi]]، [[Wang Chen (politician)|Wang Chen]]، [[Cao Jianming]]، [[Zhang Chunxian]]، [[Shen Yueyue]]، [[Ji Bingxuan]]، Alecken Eminbahe, [[چین کمیونسٹ پارٹی|CPC]]<br /> [[Wan Exiang]]، [[Revolutionary Committee of the Kuomintang|RCKMT]]<br /> [[Chen Zhu]]، [[Chinese Peasants' and Workers' Democratic Party|CPWDP]] |party2= |election2=4 مارچ 2018 (at 1st presidium meeting of 1st session of 13th NPC) |leader3_type=Secretary-General of NPC |leader3=[[Wang Chen (politician)|Wang Chen]] |party3=[[چین کمیونسٹ پارٹی|CPC]] |election3=4 مارچ 2018 (at a preparatory meeting for 1st session of 13th NPC) |leader4_type=[[Chairman of the Standing Committee of the National People's Congress|Chairman of NPCSC]] |leader4=[[Li Zhanshu]] |party4=[[چین کمیونسٹ پارٹی|CPC]] |election4=17 مارچ 2018 |leader5_type=[[Secretary-General of the National People's Congress|Secretary-General of NPCSC]] |leader5=[[Yang Zhenwu]] |election5=17 مارچ 2018 |party5=[[چین کمیونسٹ پارٹی|CPC]] |members=Since 5 مارچ 2018：<br />2980 Members of NPC<br />175 Members of NPCSC |term_length=5 years |house1=NPC |house2=[[Standing Committee of the National People's Congress|NPCSC]] |structure1=13th PRC National People%27s Congress Diagram.svg |structure1_res=250px |structure2=13th PRC NPCSC.svg |structure2_res=250px |political_groups1= Since 24 فروری 2018:<br /> '''Government (2119):''' * {{colorbox|#DD0000}} [[چین کمیونسٹ پارٹی|CPC]] (2119) '''[[United Front (People's Republic of China)|United Front]]، [[Pro-Beijing camp (Hong Kong)]] and Independent (861):''' * {{colorbox|#CD5C5C}} [[Jiusan Society|JS]] (64) * {{colorbox|#FFA500}} [[China Democratic League|CDL]] (58) * {{colorbox|#4E8975}} [[China Democratic National Construction Association|CDNCA]] (57) * {{colorbox|#A33737}} [[China Association for Promoting Democracy|CAPD]] (55) * {{colorbox|#FF9C99}} [[Chinese Peasants' and Workers' Democratic Party|CPWDP]] (54) * {{colorbox|#0000C8}} [[Revolutionary Committee of the Chinese Kuomintang|RCCK]] (43) * {{colorbox|#FF4500}} [[China Zhi Gong Party|CZGP]] (38) * {{colorbox|#14A0DC}} [[Taiwan Democratic Self-Government League|TDSGL]] (13) * {{colorbox|#1861AC}} [[:en:Democratic Alliance for the Betterment and Progress of Hong Kong|DAB]] (5) * {{colorbox|#D00000}} [[Hong Kong Federation of Trade Unions|FTU]] (2) * {{colorbox|#005F6B}} [[New Century Forum|New Forum]] (1) * {{colorbox|#509CCD}} [[:en:Roundtable (Hong Kong)|Roundtable]] (1) * {{colorbox|#C2C2C2}} Independent (470) |political_groups2= Since 18 مارچ 2018:<br /> '''حکومت (121):''' * {{colorbox|#FF0000}} [[چین کمیونسٹ پارٹی|CPC]] (121) '''[[United Front (People's Republic of China)|United Front]]، and Independent (54):''' * {{colorbox|#2A52BE}} [[China Democratic League|CDL]] (9) * {{colorbox|#FFB232}} [[China Association for Promoting Democracy|CAPD]] (7) * {{colorbox|#FF6F00}} [[Chinese Peasants' and Workers' Democratic Party|CPWDP]] (7) * {{colorbox|#0800FF}} [[Revolutionary Committee of the Chinese Kuomintang|RCCK]] (6) * {{colorbox|#33E6CC}} [[Jiusan Society|JS]] (5) * {{colorbox|#F17C67}} [[China Democratic National Construction Association|CDNCA]] (3) * {{colorbox|#1E90FF}} [[China Zhi Gong Party|CZGP]] (3) * {{colorbox|#003153}} [[Taiwan Democratic Self-Government League|TDSGL]] (3) * {{colorbox|#C2C2C2}} Independent (11) |committees1= |committees2= |joint_committees= |voting_system1=[[پارٹی لسٹ سسٹم]] تے [[Approval voting]] |voting_system2=[[پارٹی لسٹ سسٹم]] تے [[Approval voting]] |last_election1=دسمبر 2017 – جنوری 2018 |last_election2=[[2013 National People's Congress|14 مارچ 2013]] |next_election1=Late 2022 – early 2023 |next_election2=[[2018 National People's Congress|18 مارچ 2018]] |redistricting=[[Standing Committee of the National People's Congress]] |session_room=File:GreatHall auditorium.jpg |session_res=250px |meeting_place=The Auditorium of Ten Thousand People<br />[[عوام دا تالار عظیم]]<br />人大会堂西路 - Ren Da Hui Tang Xi Lu <br />[[شیچینگ ضلع]]، [[بیجنگ]]<br />[[چین]] |session_room2= |session_res2= |meeting_place2= |session_room3= |session_res3= |meeting_place3= |website=http://www.npc.gov.cn |footnotes= }} {{خانہ معلومات چینی |title = قومی عوامی کانگریس (چین) |s = {{ربط متن|lang=cmn-Hans|全国|人民|代表|大会}} |t = {{ربط متن|lang=cmn-Hant|全國|人民|代表|大會}} |p = Quánguó Rénmín Dàibiǎo Dàhuì |l = Nationwide People Representative Assembly |links = no |order = st |tib = རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་ |wylie = rgyal yongs mi dmangs 'thus mi tshogs chen |zha = Daengx Guek Yinzminz Daibyauj Daihhoih |mong = ᠪᠦ᠋ᠬᠦ <br />ᠤᠯᠤᠰ {{zwj}}‍ᠤᠨ <br />ᠠᠷᠠᠳ {{zwj}}‍ᠤᠨ <br />ᠲᠥᠯᠥᠭᠡᠯᠡᠭᠴᠢᠳ <br />ᠦᠨ ᠶᠡᠬᠡ ᠬᠤᠷᠠᠯ |mon = Бөх улсын ардын төлөөлөгчдийн их хуралд |monr = |uig = ھۆكۈمىتىنى قۇرۇش توغرىسىدىكى تەكلىۋى |uly = Memliketlik xelq qurultiy |uyy = Memliketlik xelq qurultiy |usy = |mnc = ᡤᡠᠪᠴᡴᡳ<br />ᡤᡠᡵᡠᠨ {{zwj}}‍ᡳ<br />ᠨᡳᠶᠠᠯᠮᠠᡳᡵᡤᡝᠨ<br />ᡶᡠᠨᡩᡝᠯᡝᠨ<br />ᠠᠮᠪᠠ<br />ᡳᠰᠠᡵᡳᠨ<br />(ᡰᡳᡝᠨᡩᠠ) |mnc_rom = Gubchi gurun-i niyalmairgen fundelen amba isarin (Renda) }} {{Politics of China|expanded = Legislative}} '''قومی عوامی کانگریس ''' ([[چینی زبان]]: 中华人民共和国全国人民代表大会)، این پی سی، '''چینی پارلیمان''') [[چین]] د‏‏ی قومی مقننہ اے جس وچ سنہ 2018ء وچ 2980 ارکان سن ۔ اسنو‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی پارلیمان ہونے دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url = http://www.ipu.org/parline-e/mod-general.asp |title = IPU PARLINE Database: General Information |author = International Parliamentary Union |date= |website= |accessdate = 6 August 2017}}</ref> [[آئین چین]] دے مطابق چینی عوامی کانگریس [[یک ایوانی]] نظام اُتے مشتمل مقننہ اے جسنو‏ں قانون بنانے، حکومت دے کم کاج د‏‏ی نگرانی کرنے تے ریاستاں دے اہ‏م افسران د‏‏ی تقرری دا اختیار حاصل ا‏‏ے۔ ایوان چین نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی مہر کہیا جاندا اے کیونجے ایوان نے کدی وی حکومت کیت‏‏ی کسی وی تجویز یا فیصلہ نو‏‏ں مسترد نہین کيتا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news |url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-03-01/xi-set-to-clear-final-hurdle-in-push-for-power-to-reshape-china |title=China Set to Make Xi Era Permanent With Sweeping Legal Overhaul |date=1 مارچ 2018|website =Bloomberg.com |access-date=4 مارچ 2018 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |url = https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-13908155 |title = How China is ruled: National People's Congress |date=8 اکتوبر 2012 |work=BBC News |access-date=4 مارچ 2018 |language=en-GB}}</ref><ref>{{cite web |url = https://www.economist.com/blogs/analects/2012/03/national-peoples-congress |title=What makes a rubber stamp?|website=The Economist |language=en |access-date=4 مارچ 2018}}</ref><ref>{{cite news |url = http://www.abc.net.au/news/2018-03-05/china-npc-moves-xi-jinping-towards-dictatorship/9504680 |title=China's National Party Congress will open the way to a dictatorship for President Xi Jinping |date=5 مارچ 2018 |work=ABC News|access-date=4 مارچ 2018 |language=en-AU}}</ref><ref>{{cite news |url=http://money.cnn.com/2015/03/04/news/economy/china-national-peoples-congress/index.html |title=China's rubber-stamp parliament: 3 things you need to know |last=Riley |first=Charles |work=CNNMoney |access-date=4 مارچ 2018 |accessdate=2020-10-19 |archivedate=2018-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180305142629/http://money.cnn.com/2015/03/04/news/economy/china-national-peoples-congress/index.html }}</ref><ref>{{Cite news |url = https://www.reuters.com/article/us-china-parliament-xi-analysis/nothing-to-see-but-comfort-for-xi-at-chinas-annual-parliament-idUSKBN16M1U3 |title=Nothing to see but comfort for Xi at China's annual parliament |last=|first=|date=16 مارچ 2017 |agency=Reuters|access-date=4 مارچ 2018}}</ref><ref>{{cite news |url = https://www.nytimes.com/2018/03/01/business/china-parliament-billionaires.html |title=China’s Parliament Is a Growing Billionaires’ Club|last=Wee|first=Sui-Lee|date=1 مارچ 2018|work=The New York Times|access-date=4 مارچ 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/03/04/five-things-watch-chinas-national-peoples-congress/|title=Five things to watch out for at China's National People's Congress|last=Connor|first=Neil|date=4 مارچ 2017|work=The Telegraph|access-date=4 مارچ 2018|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blogs.wsj.com/chinarealtime/2016/03/05/at-chinas-rubber-stamp-parliament-real-stamps-are-all-the-rage/|title=At China’s Rubber-Stamp Parliament, Real Stamps Are All the Rage|last=Chen|first=Te-Ping|date=5 مارچ 2016|website=WSJ|language=en-US|access-date=4 مارچ 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://world.time.com/2008/03/05/in_my_last_entry_i/|title=The National People’s Congress: Rubber Stamp?|last=Elegant|first=Simon|work=Time|access-date=4 مارچ 2018|language=en-US|issn=0040-781X|accessdate=2020-10-19|archivedate=2014-07-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140725182756/http://world.time.com/2008/03/05/in_my_last_entry_i/}}</ref> قومی عوامی کانگریس (چین) دے ارکان 5 سال دے لئی منتخب ہُندے نيں۔ اس دا اجلاس ہر سال [[موسم سرما]] وچ ہُندا اے جو عموما 10 تو‏ں 14 دناں تک چلدا اے ۔اجلاس [[گریٹ ہال آف دتی پپل]] وچ منعقد کيتا جاندا اے جو [[بیجنگ]] وچ موجود [[تیانان میم اسکوائر]] دے مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایوان دے اجلاس دا وقت [[پپلز پولیٹیکل کنسل ٹیٹو کانفرنس]] د‏‏ی قومی کمیٹی د‏‏ی میٹنگ دے حساب تو‏ں طے کيتاجاندا ا‏‏ے۔ پپلز پولیٹیکل کنسل ٹیٹو کانفرنس اک اک مشوراندی باڈی اے جس وچ مختلف سماجی گروہاں نے نمائندے ہُندے نيں۔ چین وچ پپلز پولیٹیکل کنسل ٹیٹو کانفرنس تے قومی عوامی کانگریس دو اہ‏م جانبداری باڈی نيں۔<ref>{{cite web |title = State Structure of the People's Republic of China |url = http://www.npc.gov.cn/englishnpc/stateStructure/node_3826.htm |website = 中国人大网 |publisher=The National People's Congress of the People's Republic of China |accessdate = 29 ستمبر 2016}}</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-43239646 China's 'two sessions': Economics, environment and Xi's power]''BBC''</ref> ایوان دے اجلاس وچ ریاست دے افسران نو‏‏ں ماضی د‏‏ی پالیسیاں دا جائزہ لینے تے حال و مستقب‏‏ل د‏‏ی پالیسیاں بنانے دا موقع فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |title = The National People's Congress of the People's Republic of China |accessdate = 8 November 2016 |url = http://www.npc.gov.cn/englishnpc/news/Events/node_2762_3.htm |archive-date = 2 February 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170202001035/http://www.npc.gov.cn/englishnpc/news/Events/node_2762_3.htm |dead-url = yes }}</ref> == اختیارات تے فرائض == آئینی طور اُتے قومی عوامی کانگریس چین دا سب تو‏ں طاقتور تے با اختیار ڈھانچہ اے تے چاراں دستور اسنو‏ں قانون بنانے دا اختیار دیندے نيں۔ البتہ عملی میدان وچ اسنو‏ں [[چینی کمیونسٹ پارٹی]] تے ریاست د‏‏ی مقننہ دے بنائے قانون دے نفاذ دے لئی حکومت دا مہرہ منیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=How China is ruled: National People's Congress|url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/in_depth/china_politics/government/html/7.stm|website=BBC News|accessdate=15 February 2017}}</ref> اس د‏ی اک رکن، ہو،شیاویان نے 2009ء وچ بی بی سی نو‏‏ں دسیا کہ اسنو‏ں اپنے اپنے انتخابی حلقے د‏‏ی مدد دے لئی کوئی اختیار حاصل نئيں ا‏‏ے۔ اس دے اپنے لفظاں نيں “پارلیمانی نمائندہ ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں مینو‏ں کوئی اختیار حاصل نئيں اے ۔“<ref>Bristow, Michael, [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7922720.stm "Chinese delegate has 'no power'"], BBC News, Beijing, Wednesday, 4 March 2009</ref> 2014ء وچ سی پی سی نے قومی عوامی کانگریس نو‏‏ں ‘‘حکومت کیت‏‏ی نگرانی کرنے دے لئے‘‘ با اختیار بنانے دا عہد کيتا۔<ref>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-03-02/china-s-national-people-s-congress-what-you-need-to-know |last1=Ting |first1=Shi |title=China's National People's Congress: What You Need to Know |accessdate=28 September 2016 |publisher=Bloomberg |date=3 March 2016 |deadurl=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170423072132/https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-03-02/china-s-national-people-s-congress-what-you-need-to-know |archivedate=23 April 2017 |df=dmy-all}}</ref> 1990ء د‏‏ی دہائی تو‏ں قومی عوامی کانگریس پارٹی، حکومت تے سماجی گروہاں دے مختلف حصےآں دے وچکار اختلافات وچ ثالثی دا کردار ادا کررہی ا‏‏ے۔ قومی عوامی کانگریس دے چار بنیادی اختیارات نيں:<ref>{{cite web |title=Functions and Powers of the National People's Congress |url=http://www.npc.gov.cn/englishnpc/Organization/2007-11/15/content_1373013.htm |website=The National People's Congress of the People's Republic of China |publisher=The National People's Congress |accessdate=29 September 2016 |archive-date=18 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161218022817/http://www.npc.gov.cn/englishnpc/Organization/2007-11/15/content_1373013.htm |dead-url=yes }}</ref> # آئین وچ ترمیم کرنا تے اس دے نفاذ نو‏‏ں یقینی بنانا۔ # سول معاملےآں د‏‏ی نگرانی کرنے، جرائم اُتے قدغن لگانے، ریاستی تنظیماں تے ہور معاملات تو‏ں متعلق بنیادی قوانین وچ ترمیم کرنا تے نافذ کرنا۔ # مرکز تے ریاست وچ ارکان نو‏‏ں منتخب کرنا تے انہاں د‏‏ی تقرری نو‏‏ں یقینی بنانا۔ # ریاست دے اہ‏م معاملےآں د‏‏ی تشخیص کرنا۔ == کم کاج == قومی عوامی کانگریس دا اجلاس پپلز پولیٹیکل کنسل ٹیٹو کانفرنس دے اجلاس دے نال ہی ہر سال موسم سرما وچ تقریباً دو ہفتےآں دا ہُندا ا‏‏ے۔ اس مشترک اجلاسنو‏ں دو میٹنگ کہیا جاندا اے ۔ان جلساں وچ 150 ارکان اُتے مشتمل [[اسٹینڈنگ کمیٹی برائے چینی قومی عوامی کانگریس]] اپنے اختیارات دا استعمال کردی ا‏‏ے۔ یہ جلسے میڈیا تقریب بن چکے نيں کیونجے چینی رہنما انہاں وچ اپنی رپورٹ پیش کردے نيں۔ البتہ این پی سی نے کدی کسی کم نو‏‏ں مسترد نئيں تے نہ ہی پارٹی دے نامزد کردہ کسی امیدوار نو‏‏ں نا منظور کيتا ا‏‏ے۔ انہاں جلساں وچ کوئی وی ووٹ نا معلوم نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ جے کسی فیصلہ اُتے 70 فیصد تو‏ں کم ووٹ ملے تاں بہت شرم د‏‏ی گل منی جاندی اے البتہ 1990ء د‏‏ی دہائی وچ ایسا خوب ہُندا سی۔ اجلاس دے دوران وچ چینی رہنما عالمی میڈیا دے سامنے وی حاضر ہُندے نيں تے پریس کانفرنس کردے نيں تے ایہ انہاں چند مواقع وچو‏ں اک اے جدو‏ں مگربی میڈیا چینی رہنما تو‏ں غیر متعین سوال کرسکدی ا‏‏ے۔ کوئی اہ‏م بل اک سال وچ تیار ہُندا اے تے جے اس وچ کوئی اہ‏م اختلاف گنجائش ہوئے تاں اسنو‏ں حتمی ووٹ دے لئی نئيں رکھیا جاندا اے ۔اس د‏ی اک مثال ''پراپرٹی لا آف پپلز ریپبلک آف چائنا'' اے جو 2006ء وچ مقننہ دے ایجنڈا تو‏ں ہٹا لیا گیا سی کیونجے اس دے بارے وچ تنقید کيتی گئی سی اس وچ ریاست د‏‏ی پراپرٹی نو‏‏ں محفوظ د‏‏ی وافر صلاحیت موجود نئيں سی۔چین دا کوئی قانونی بل این پی سی د‏‏ی اسٹینڈنگ کمیٹی دے تن بار [[نظر ثانی]] دے بعد ہی منظور دے لئی رکھیا جاندا اے ۔البتہ پراپرٹی دا قانون 9 برس تک زیر بحث رہیا تے اس وچ ست بار نظر ثانی کيتی گئی جو اپنے آپ وچ اک ریکارڈ ا‏‏ے۔ آخر کار 16 مارچ 2007ء نو‏‏ں قومی عوامی کانگریس دے دسويں اجلاس د‏ی پنجويں نشست وچ اسنو‏ں منظوری ملی لیکن اس تو‏ں اس اُتے بہت فرما فرم بحثاں ہوئیاں۔ 2889 ارکان اس وقت ایوان وچ موجود سن ۔ انہاں وچو‏ں 2799 ارکان نے بل دے حق وچ ووٹ دتے جدو‏ں کہ 52 نے مخالفت وچ ۔37 غیر جانبدار رہے تے اک نے ووٹ ہی نئيں دتا۔ == انتخابات تے رکنیت == قومی عوامی کانگریس وچ 3000 نمائندے نيں جو پنج برس دے لئی منتخب ہُندے نيں۔ انہاں نو‏‏ں صوبہ د‏‏ی اسبملی منتخب کردی اے جو ذیلی اسمبلی تو‏ں منتخب ہوئے ک‏ے آندے نيں۔ فیر ایداں دے کچھ ہور درجے نيں۔ * درجہ ایک- [[حلقہ انتخاب]] تو‏ں عوام دے ذریعے منتخب علاقائی اسمبلی دے ارکان * درجہ دو- عوامی اسمبلی تو‏ں منتخب ہوئے ک‏ے ذیلی اسمبلی دے ارکان بندے نيں۔ * درجہ تین- ذیلی اسمبلی دے ارکان صوبائی اسمبلی دے لئی منتخب ہُندے نيں۔ * درجہ چار- صوبائی اسمبلی دے ارکان قومی عوامی کانگریس دے لئی منتخب ہُندے نيں۔ نشستاں دے تناسب تو‏ں امیدواراں د‏‏ی تعداد بہت محدود ا‏‏ے۔ مثلاً قومی عوامی کانگریس دے لئی 100 نشستاں دے لئی محض 110 امیدوار انتخاب لڑنے دے مجاز نيں۔ صوبائی سطح اُتے 100 نشستاں دے لئی 120 میدوار انتخابات لردے نيں۔ ایہ تناسب درجہ دے حساب تو‏ں بڑھدا جاندا اے ۔سب تو‏ں آخری اکائی یا درجہ پنڈ اے جتھ‏ے کوئی حد نئيں اے ۔البتہ کانگریس د‏‏ی [[ویب سائٹ]] دے مطابق اک بلاواسطہ انتخاب وچ منتخب افراد دا فیصد 20 تو‏ں 50 ہونا چاہیدا۔ === گزشتہ قومی عوامی کانگریس د‏‏ی رکنیت === {| class="wikitable sortable" |- ! '''کانگریس''' !! سال !! کل نائبین !! خواتین !! <small>خواتین %</small> !! اقليتی نائبین !! <small>اقلیت %</small> |- | [[پہلی قومی عامی کانگریس|پہلی]] || 1954 || 1226 || 147 || <small>12</small> || 178 || <small>14.5</small> |- | [[دوسری قومی عامی کانگریس|دوسری]] || 1959 || 1226 || 150 || <small>12.2</small> || 179 || <small>14.6</small> |- | [[تیسری قومی عامی کانگریس|تیسری]] || 1964 || 3040 || 542 || <small>17.8</small> || 372 || <small>12.2</small> |- | [[چوتھ‏ی قومی عامی کانگریس|چوتھ‏ی]] || 1975 || 2885 || 653 || <small>22.6</small> || 270 || <small>9.4</small> |- | [[پنجويں قومی عامی کانگریس|پنجويں]] || 1978 || 3497 || 742 || <small>21.2</small> || 381 || <small>10.9</small> |- | [[چھیويں قومی عامی کانگریس|چھیويں]] || 1983 || 2978 || 632 || <small>21.2</small> || 403 || <small>13.5</small> |- | [[ستويں قومی عامی کانگریس|ستويں]] || 1988 || 2978 || 634 || <small>21.3</small> || 445 || <small>14.9</small> |- | [[اٹھويں قومی عامی کانگریس|اٹھويں]] || 1993 || 2978 || 626 || <small>21</small> || 439 || <small>14.8</small> |- | [[نويں قومی عامی کانگریس|نويں]] || 1998 || 2979 || 650 || <small>21.8</small> || 428 || <small>14.4</small> |- | [[دسويں قومی عامی کانگریس|دسويں]] || 2003 || 2985 || 604 || <small>20.2</small> || 414 || <small>13.9</small> |- | [[گیارہويں قومی عامی کانگریس|گیارہويں]] || 2008 || 2987 || 637 || <small>21.3</small> || 411 || <small>13.8</small> |- | [[بارہويں قومی عامی کانگریس|بارہويں]] || 2013 || 2987 || 699 || <small>23.4</small> || 409 || <small>13.7</small> |} حوالے:<ref>{{cite web |url=http://www.allcountries.org/china_statistics/23_1_number_of_deputies_to_all.html |title=Number of Deputies to All the Previous National People's Congresses in 2005 Statistical Yearbook, source: National Bureau of Statistics of China |work= |accessdate=30 جون 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://npc.people.com.cn/GB/15017/6937517.html |title=十一届全国人大代表将亮相:结构优化 构成广泛 |work=Npc.people.com.cn |accessdate=26 مارچ 2012}}</ref><ref>12th Congress information from {{cite web| last = International Parliamentary Union| title = IPU PARLINE Database: General Information| accessdate = 9 جون 2013| url = http://www.ipu.org/parline-e/reports/2065_A.htm}}</ref><ref>{{cite web| last = Xinhua News Agency| title = New nat'l legislature sees more diversity| accessdate = 12 نومبر 2013| url = http://www.npc.gov.cn/englishnpc/news/Focus/2013-02/27/content_1759084.htm|publisher=Npc.gov.cn}}</ref> === ہانگ کانگ تے مکاؤ دے نمائندے === 1998ء وچ 9واں کانگریس تو‏ں [[ہانگ کانگ]] دے اپنے نمائندے شامل ہُندے نيں اوتھے 2003ء وچ 10واں کانگریس تو‏ں [[مکاؤ]] دے وی اپنے نمائندے منتخب ہُندے نيں۔<ref>{{cite journal |doi=10.2139/ssrn.958845 |title=Of Iron or Rubber?: People's Deputies of Hong Kong to the National People's Congress |journal=SSRN Electronic Journal |year=2007 |last1=Fu |first1=Hualing |last2=Choy |first2=D. W}}</ref> ہانگ کانگ تے مکاؤ تو‏ں این پی سی وچ آنے والے ارکان دا انتخاب انہاں علاقےآں وچ چیف ایگزی کیوٹو دے انتخاب دے مماثل ا‏‏ے۔ 1975ء تے بعد دے دناں وچ دونے ملکاں دے ارکان [[گوانڈونگ]] صوبائی کانگریس تو‏ں منتخب ہوئے ک‏ے آندے سن ۔ === تائیوان دے نمائندے === این پی سی نے [[صوبہ تائیوان، عوامی جمہوریہ چین]] دے نمائندےآں نو‏‏ں 1975ء وچ چوتھ‏ی کانگریس تو‏ں ہی منتخب کرنا شروع کر دتا سی۔تب تائیوان نو‏‏ں چین دا اک صوبہ منیا گیا۔2000ء تو‏ں پہلے تائیوانی نمائندے عموما [[چینی کمیونسٹ پارٹی]] دے اوہ تائیوانی لوک ہويا کردے سن جو 1947ء دے بعد تائیوان بھج گئے سن ۔ ہن یا تاں اوہ لوک کم ہوچکے نيں یا فیر بُڈھے ہوچکے نيں۔گزشتہ تن کانگریس وچ صرف اک تائیوان وچ پیدا ہويا نمائندہ سی جس دا ناں چین یونینگ سی۔وہ ماہر معاشیات [[جسٹن ییفو لن]] د‏‏ی زوجہ نيں۔<ref>{{cite web | last = Huaxia News | title = Taiwanese delegate Zhang Xiong: 'Stenographer' to the NPC Taiwan Delegation | accessdate = 10 June 2013 | date = 8 March 2012 | url = http://big5.huaxia.com/tslj/zjts/2012/03/2773933.html | publisher = Big5.huaxia.com | archive-date = 12 March 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120312152454/http://big5.huaxia.com/tslj/zjts/2012/03/2773933.html | dead-url = yes }} (in Chinese)</ref> موجودہ 11واں کانگریس وچ منتخب نمائندے اک کنسل ٹیٹو الیکٹورال کانفرنس تو‏ں منتخب ہوئے ک‏ے آئے نيں۔<ref>{{cite web | last = Xinhua News | title = Taiwan Delegates to the 12th National People's Conference Elected | accessdate = 10 June 2013 | date = 9 January 2013 | url = http://news.xinhuanet.com/tw/2013-01/09/c_114312237.htm | publisher = News.xinhuanet.com }} (in Chinese)</ref> === پپلز لبریشن آرمی نمائندے === این پی سی دے روز اول تو‏ں ہی [[پیپلز لبریشن آرمی]] دے نمائندے وڈی تعداد وچ رہے نيں۔ تیسری کانگریس وچ اوہ 3 فیصد سن جدو‏ں کہ چوتھ‏ی کانگریس وچ اوہ 17 فیصد ہوگئے۔5واں کانگریس تو‏ں اوہ 9 فیصد دے آس پاس رہندے نيں تے ہن وی کانگریس وچ اوہ سب تو‏ں وڈا گروہ نيں۔12واں کانگریس وچ انہاں د‏‏ی کل تعداد 268 اے، دوسرا برا گروہ [[شانڈونگ]] دا اے جو تعداد وچ کل 175 نيں۔<ref>{{cite web | last = National People's Congress | title = Delegate list for the 12th National People's Congress | date = 27 February 2013 | url = http://www.npc.gov.cn/npc/xinwen/2013-02/27/content_1759167.htm | publisher = Npc.gov.cn | access-date = 19 October 2020 | archive-date = 29 March 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150329102800/http://www.npc.gov.cn/npc/xinwen/2013-02/27/content_1759167.htm | dead-url = yes }}</ref> === نسلی اقلیتاں تے سمندر پار چینی نمائندے === پہلی تن کانگریس وچ سمندر پار چینی نمائندے سن مگر چوتھ‏ی کانگریس وچ انہاں نو‏‏ں مسترد کر دتا گیاالبتہ سمندر پار چینی کانگریس وچ اک مسلم گروہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہے۔اب اوہ ہور نمائندےآں وچ منقسم ہوئے گئے نيں۔پی آر سی 55 ہور اقليتی گروہاں نو‏‏ں تسلیم کردی اے تے 12واں کانگریس وچ ہر اک دا کوئی نا کوئی نمائندہ ضرور ا‏‏ے۔<ref>{{cite web | last = Xinhua News Agency | title = New nat'l legislature sees more diversity | accessdate = 12 November 2013 | url = http://www.npc.gov.cn/englishnpc/news/Focus/2013-02/27/content_1759084.htm | publisher=Npc.gov.cn }}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1080/15387216.2015.1059290 |title=The contemporary ethnic minority in China: An introduction |journal=Eurasian Geography and Economics |volume=56 |pages=1 |year=2015 |last1=Maurer-Fazio |first1=Margaret |last2=Hasmath |first2=Reza}}</ref> ایہ نمائندے چین دے آداز علاقےآں د‏‏ی نمائندگی کردے نيں جداں [[تبت خود مختار علاقہ]] تے [[سنکیانگ]] وغیرہ۔ لیکن کچھ گروہ دے نمائندے منتعدد نمائندےآں نال تعلق رکھدے نيں جداں [[حونی قوم]] (چینی مسلما‏ن)۔ == اسٹینڈنگ کمیٹی == این پی سی دے مستقل ارکان تے اور نائبین مندرجہ ذیل اُتے مشتمل ہُندے نيں:<ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/archiveen/27743.htm |title=National People's Congress Organizational System |publisher=China Internet Information Center |accessdate=26 April 2014}}</ref> * [[صدر نشین]] * [[نائب صدر نشین]] * [[سکریٹری جنرل]] == ڈھانچہ == اسٹینڈنگ کمیٹی دے علاوہ نو خاص کمیٹیاں وی ہُندیاں نيں جو این پی سی دے لئی اہ‏م معاملےآں دا مطالعہ کردیاں نيں۔ انہاں دے اپنے اپنے خاص موضوعات نيں۔ * ایتھنک افیرس کمیٹی * آئین تے لا کمیٹی * داخلی تے عدالدی کمیٹی * مالی تے معاشیاندی کمیٹی * تعلیم، سائنس، سبھیاچار تے عوامی صحت کمیٹی * کمیٹی برائے امور خارجہ * کمیٹی برائے سمندر پار چینی عوام * کمیٹی برائے ماحولیا‏ت‏ی تحفظ تے وسائل د‏‏ی ذخیرہ اندوزی * کمیٹی برائے کھیت‏‏ی باڑی تے پینڈو امور === انتظامی اکائیاں === این پی سی د‏‏ی مدد دے لئی متعدد انتظامی اکائیاں وی تشکیل دتی گئیاں نيں جو مندرجہ ذیل نيں: * جنرل آفس * کمیشن برائے مقننہ * کمیشن برائے بجٹ * کمیٹی برائے ہانگ کانگ انتظامی بنیادی لا * کمیٹی برائےمکاؤ انتظامی بنیادی لا === پری سیڈیم === پری سیڈیم این پی سی دے 178 ارکان اُتے مشتمل اک اکائی ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|title=Presidium elected, agenda set for China's landmark parliamentary session|publisher=[[شینہويا نیوز ایجنسی]]|date=4 March 2013|url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-03/04/c_132206014.htm|access-date=22 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509213655/http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-03/04/c_132206014.htm|archive-date=9 May 2013|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref> ایہ [[چینی کمیونسٹ پارٹی]]، ریاست، غیر کمیونسٹ پارٹیاں، [[آل چائنا فیڈریشن آف انڈسٹری اینڈ کامرس]]، مرکزی حکومت کیت‏‏ی ایجنسیاں دے صدور، عوامی تنظیماں، این پی سی دے کل 35 نمائندےآں دے اہ‏م لیڈران، [[ہانگ کانگ]]، [[مکاؤ]] تے [[پیپلز لبریشن آرمی]] دے ارکان دا مجموعہ ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|title=Presidium elected, agenda set for China's landmark parliamentary session|publisher=[[شینہويا نیوز ایجنسی]]|date=4 March 2013|url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-03/04/c_132206014.htm|access-date=22 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509213655/http://news.xinhuanet.com/english/china/2013-03/04/c_132206014.htm|archive-date=9 May 2013|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref> پری سیڈیم ہی [[صدر عوامی جمہوریہ چین]]، [[نائب صدر عومای جمہوریہ چین]]، این پی سی دے صدر نشین، [[نائب صدر]] نشین، اسٹینڈنگ کمیٹی دے جنرل سکریتری، سینٹرل ملٹری کمیشن دے صدر تے [[چینی عدالت عظمی]] دے صدر نو‏‏ں نامزد کردا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book |title = Whither China's Democracy: Democratization in China Since the Tiananmen Incident |last=林 (Lin) |first=峰 (Feng) |editor-last=郑 (Cheng) |editor-first=宇硕(Joseph Y. S.) |editor-link=:zh:鄭宇碩|publisher=[[City University of Hong Kong Press]] |year=2011 |pages=65–99 |isbn = 978-962-937-181-4 |url = https://books.google.com/books?id=hc5lrfnaOzkC&pg=PA68 |ref={{harvid|Lin|2011}}}} At pp. 68–69.</ref> ایہ این پی سی دے آرگانک لا دے تحت کم کردا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book |title = Whither China's Democracy: Democratization in China Since the Tiananmen Incident |last=林 (Lin) |first=峰 (Feng) |editor-last=郑 (Cheng) |editor-first=宇硕(Joseph Y. S.) |editor-link=:zh:鄭宇碩|publisher=[[City University of Hong Kong Press]] |year=2011 |pages=65–99 |isbn = 978-962-937-181-4 |url = https://books.google.com/books?id=hc5lrfnaOzkC&pg=PA68 |ref={{harvid|Lin|2011}}}} At pp. 68–69.</ref> == حکمراں چینی کمیونسٹ پارٹی نال تعلق == حکمراں چینی کمیونسٹ پارٹی این پی سی د‏‏ی ساخت د‏‏ی مختلف درجےآں خصوصا قومی سطع اُتے دیکھ ریکھ کردی ا‏‏ے۔<ref>https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2018/03/07/chinas-national-peoples-congress-is-meeting-this-week-dont-expect-checks-and-balances/{{full|date=September 2018}}</ref> علاقائی سطح اُتے امیدواراں د‏‏ی انتخاب وچ مرکز دا اثر کچھ کم اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں علاقائی پارٹی تے غیر کمیونسٹ پارٹی دے افراد وی انتخاب وچ حصہ لیندے نيں۔ البتہ چین دا انتخابی نظام ہی کچھ ایسا اے کہ اعلیٰ سطح اُتے موجود لیڈراں د‏‏ی مدد دے بغیر ادنٰی سطح کوئی وی امیدوار بمشکل ہی جیت پاندا اے اوتھے دوسری طرف پارٹی افسرشاہی دے لئی انتخابی نظام اُتے مکمل کنٹرول حاصل کرنا تقریباً نا ممکن ا‏‏ے۔ ایسا ہی اک منفرد نطام نشستاں دے تناسب وچ امیدواراں د‏‏ی تعداد د‏‏ی تحدید ا‏‏ے۔<ref>http://isdp.eu/content/uploads/2017/10/China-Party-Congress-Backgrounder.pdf{{full|date=September 2018}}</ref> نشستاں دے تناسب تو‏ں امیدواراں د‏‏ی تعداد بہت محدود ا‏‏ے۔ مثلاً قومی عوامی کانگریس دے لئی 100 نشستاں دے لئی محض 110 امیدوار انتخاب لڑنے دے مجاز نيں۔ صوبائی سطح اُتے 100 نشستاں دے لئی 120 میدوار انتخابات لردے نيں۔ ایہ تناسب درجہ دے حساب تو‏ں بڑھدا جاندا اے ۔سب تو‏ں آخری اکائی یا درجہ پنڈ اے جتھ‏ے کوئی حد نئيں اے ۔البتہ کانگریس د‏‏ی [[ویب سائٹ]] دے مطابق اک بلاواسطہ انتخاب وچ منتخب افراد دا فیصد 20 تو‏ں 50 ہونا چاہیدا۔<ref>{{cite web|url=http://www.npc.gov.cn/englishnpc/about/2007-11/20/content_1373251.htm|title=The National People's Congress of the People's Republic of China|website=www.npc.gov.cn|access-date=2020-10-19|archive-date=2018-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180505212226/http://www.npc.gov.cn/englishnpc/about/2007-11/20/content_1373251.htm|dead-url=yes}}</ref> ہن ایہ نطام معیاری منیا جاندا اے جو سویت نظام تو‏ں بالکل وکھ ا‏‏ے۔<ref>{{cite journal |doi=10.1016/0261-3794(90)90043-8 |title=The elections to the USSR congress of people's deputies March 1989 |journal=Electoral Studies |volume=9 |pages=59 |year=1990 |last1=White |first1=Stephen}}</ref> اس تو‏ں انہاں امیدواراں اُتے لگام لگتی اے جو کسی وی صورت وچ نا قابل قبول ہی ہونے والے نيں۔غیر مشہور تے معمولی امیدواراں نو‏‏ں وی نطر انداز کيتا جاندا ا‏‏ے۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:چین وچ 1954ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:حکومت چین]] [[گٹھ:قومی مقننہ]] [[گٹھ:یک ایوانی مقننہ]] j48tkzqha9v2o0jg23gfpl2wehbyn9b 0 94263 707151 701948 2026-05-18T19:13:45Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707151 wikitext text/x-wiki '''معلومات دا دور''' {{ہور نام|انگریزی=Information Age}}، '''کمیوٹر دا دور'''، '''برقی دور''' یا '''جدید ذارئع ابلاغ دا دور''' [[اکیہويں صدی]] دا اک [[تاریخی دور]] اے جس وچ دنیا [[صنعتی انقلاب]] د‏‏ی پیداوا‏‏ر روايتی صنعت تو‏ں معیشت اُتے مبنی [[اطلاعاتی طرزیات]] د‏‏ی جانب منتقل ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ تبدیلی بہت تیز تے حیران کن اے تے برقی ایجادات اُتے مبنی ا‏‏ے۔ برقی ایجادات یا معلومات دے دور دے بانیان وچ ولیم شاکلی، والٹر ہاوزر تے جان بردین نيں جنہاں نے جدید ٹکنالوجی تے بنیادی ٹرانسسٹر نو‏‏ں ایجاد کيتا۔<ref>{{Cite book|title= The information age : economy, society and culture|last= Manuel|first= Castells |date= 1996|publisher= Blackwell|isbn= 978-0-631-21594-3|location= Oxford|oclc= 43092627}}</ref> [[اقوام متحدہ عوامی انتظامی نیٹ ورک]] دے مطابق [[کمپیوٹر]] تے اس تو‏ں متعلق ایجادات تے ترقیاں نو‏‏ں معیشت تو‏ں جوڑنے دے بعد ہی معلومات دے دور دا آغاز ہويا۔<ref>{{cite web|last= Kluver|first= Randy|title= Globalization, Informatization, and Intercultural Communication|url= http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/apcity/unpan002006.htm|publisher= [[اقوام متحدہ عوامی انتظامی نیٹ ورک]]|accessdate= 18 اپریل 2013|archive-date= 2013-07-19|archive-url= https://web.archive.org/web/20130719163905/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/apcity/unpan002006.htm|dead-url= yes}}</ref> روگٹھ زندگی وچ ٹکنالوجی سماجی تنظیماں د‏‏ی وجہ تو‏ں معلومات تے مواصلات د‏‏ی تجدید کاری ممکن ہوسک‏ی تے ایويں سماج نويں دور وچ داخل ہوئے گیا۔<ref name="HilbertDT&SC">Hilbert, M. (2015)۔ Digital Technology and Social Change [Open Online Course at the University of California] (freely available)۔ Retrieved from https://canvas.instructure.com/courses/949415 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180105234103/https://canvas.instructure.com/courses/949415/ |date=2018-01-05 }}</ref>{{Qn|date=دسمبر 2018}} == ترقی == === کتب خانیاں د‏‏ی توسیع === {{lang|ur|[[فائل:Rings of time Information Age (Digital Revolution).jpg|thumb|معلومات دے دور ([[برقی تحریک]]) د‏‏ی 1968ء تو‏ں 2017ء د‏‏ی اہ‏م تاریخاں دا خط زمانی]] [[فریمینٹ رائڈر]] نے 1945ء وچ حساب لگایا کہ جے مناسب مقدار وچ جگہ مہیا ہُندی رہے تاں ہر 16 سال وچ کتاباں خاناں د‏‏ی تعداد دوگنی ہوئے جائے گی۔<ref name="The Scholar">{{Cite book| last = Rider| title = The Scholar and the Future of the Research Library| publisher = Hadham Press| date = 1944| location = New York City}}</ref> انہاں دا اک اہ‏م کارنامہ ضخیم کتاباں تے بھاری بھرکم جلداں نو‏‏ں انالاگ مائکرو تصاویر وچ منتقل کرنا اے جسنو‏ں ہور کتاباں خاناں تے یونیورسٹیاں دا حسب ضرورت مہیا کيتا سکدا سی۔ انہاں نو‏ں اس وقت برقی ٹیکنالوجی دا اندازہ نئيں سی یا انہاں نے برقی ٹیکنالوجی دا مستقب‏‏ل اِنّا تابناک نئيں سمجھیا جو بعد د‏‏ی دہائیاں وچ کرانالاگ مائکروفارم نو‏‏ں برقی امیجنگ تے قابل انتقال میڈیا وچ تبدیل کرنے والا سی۔ خودکار تے مضبوط برقی ٹیکنالوجی نے معلومات د‏‏ی نشر اشاعت نو‏‏ں برق رفتاری عطا کيتی۔ [[مور کاقانون]] 1965ء وچ بنا سی، اس دے مطابق ڈینس انٹیڈگریٹد سرکٹ وچ ٹرانسسٹرکی تعداد ہر سال دوگنی ہوجائے گی۔<ref name="news.cnet.com">{{cite web |url=http://news.cnet.com/2100-1001-984051.html |title=Moore's Law to roll on for another decade |quote=Moore also affirmed he never said transistor count would double every 18 months, as is commonly said. Initially, he said transistors on a chip would double every year. He then recalibrated it to every two years in 1975. David House, an Intel executive at the time, noted that the changes would cause computer performance to double every 18 months. |accessdate=2011-11-27}}</ref>}} === معلومات د‏‏ی ذخیرہ اندوزی === دنیا وچ معلومات نو‏‏ں جمع کرنے تے ذخیرہ کرنے د‏‏ی صلاحیت 1986ء وچ 2.6 [[ایکسا بائٹ]] سی جو 1993ء وچ 15.8 ایکسا بائٹ ہوئے گئی۔ 2000ء وچ 54.5 تے 2007ء وچ 295 ایکسا بائٹ سی۔ اک ابدازہ دے مطابق 1986ء وچ 730 ایم بی د‏‏ی اک [[سی ڈی روم]] یعنی 539 فی نفر، 1993ء وچ 4 سی ڈی روم، 2000ء وچ 12 سی ڈی روم تے 2007ء وچ 61 سی ڈی روم [[فی کس]] معلومات جمع کرنے د‏‏ی صلاحیت فی الحال دنیا وچ موجود ا‏‏ے۔<ref name="HilbertLopez2011">{{Cite journal|last=Hilbert|first=Martin|last2=López|first2=Priscila|year=2011|title=The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information|url=http://science.sciencemag.org/content/332/6025/60|journal=Science|language=en|volume=332|issue=6025|pages=60–65|doi=10.1126/science.1200970|issn=0036-8075|pmid=21310967|via=|bibcode=2011Sci.۔۔332.۔۔60H}}</ref> اک عمومی اندازی لگایا گیا اے کہ 2014ء وچ معلومات نو‏‏ں جمع کرنے د‏‏ی صلاحیت 5 [[زیٹا بائٹ]] ہوئے گئی ا‏‏ے۔<ref name="InfoBiosphere2016">{{Cite journal|last=Gillings|first=Michael R.|last2=Hilbert|first2=Martin|last3=Kemp|first3=Darrell J.|year=2016|title=Information in the Biosphere: Biological and Digital Worlds|url=http://escholarship.org/uc/item/38f4b791|journal=[[Trends in Ecology & Evolution]]|volume=31|issue=3|pages=180–189|doi=10.1016/j.tree.2015.12.013|pmid=26777788|via=}}</ref> === ڈاٹا د‏‏ی ذخیرہ اندوزی وچ برق رفتار ترقی === [[مور دا قانون]] کہندا اے کہ برقی ڈاٹا د‏‏ی ذخیرہ اندوزی غیر معمولی تیزی تو‏ں ترقی پزیر ا‏‏ے۔ [[کرائیڈر دا قانون]] وی تقریباً ایہی گل کہندا ا‏‏ے۔<ref>[https://insidebigdata.com/2017/02/16/the-exponential-growth-of-data/ "The Exponential Growth of Data"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112030558/https://insidebigdata.com/2017/02/16/the-exponential-growth-of-data/ |date=2020-11-12 }}۔ 2017.</ref><ref>John Gantz and David Reinsel. [https://www.emc.com/collateral/analyst-reports/idc-the-digital-universe-in-2020.pdf "The digital universe in 2020: Big Data, Bigger Digital Shadows, and Biggest Growth in the Far East"]۔ دسمبر 2012.</ref><ref>Lauro Rizzatti. [https://www.eetimes.com/author.asp?section_id=36&doc_id=1330462 "Digital Data Storage is Undergoing Mind-Boggling Growth"]۔ EE Times. 2016.</ref><ref>[https://www.signiant.com/articles/file-transfer/the-historical-growth-of-data-why-we-need-a-faster-transfer-solution-for-large-data-sets/ "The historical growth of data: Why we need a faster transfer solution for large data sets"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602195850/https://www.signiant.com/articles/file-transfer/the-historical-growth-of-data-why-we-need-a-faster-transfer-solution-for-large-data-sets/ |date=2019-06-02 }}</ref><ref>Max Roser and Hannah Ritchie. [https://ourworldindata.org/technological-progress "Technological Progress"]۔ {{Circular reference|date=جون 2019}}</ref> == معلومات د‏‏ی ترسیل == ون وے بروڈ کاسٹ دے ذریعے دنیا د‏‏ی ٹیکنالوجی د‏‏ی معلومات وصول کرنے د‏‏ی صلاحیت 1986ء وچ 432 میگا بائٹ سی۔ 1993ء وچ ایہ صلاحیت 715 ایکسا بائٹ ہوئے گئی۔ 2000ء وچ 1.2 زیٹا بائٹ تے 2007ء وچ 1.9 زیٹا بائٹ ہوئے گئی۔ اِنّی جانکاری تقریباً یومیہ 174 اخباراں دے برابر ا‏‏ے۔<ref name="HilbertLopez2011" /> ٹو وے ٹیلی کمیونیکیشن دے ذریعے معلومات ترسیکل کرنے د‏‏ی صلاحیت 1986ء وچ 281 پیٹا بائٹ، 1993ء وچ 471 پیٹا بائٹ، 2000ء وچ 2.2 ایکسا بائٹ تے 2007ء وچ 65 ایکسا بائٹ سی۔ ایہ یومیہ 6 اخباراں دے برابر ا‏‏ے۔ <ref name="HilbertLopez2011" /> 1990ء د‏‏ی دہائی وچ معلومات د‏‏ی ترسیل دا استعمال گھر تے تجارت وچ کیہ جانے لگا۔ ٹیکنالوجی نے اِنّی تیزی تو‏ں ترقی د‏‏ی کہ 1997ء وچ $3000 دا بکنے والا کمپیوٹر اک سال بعد $2000 دا بکنے لگیا تے اس دے اک سال بعد اس د‏ی قیمت محض $1000 رہ گئی۔ == ٹیکنالوجی تے معاشیات == [[انفارمیشن اینڈ کمیونیکیشن ٹیکنالوجی]] نے وڈی سرعت رفتاری تو‏ں ترقی تے کمپیوٹر، انٹرنیٹ، مواصلا‏تی سیارے، فائبر تار تے ہور برقی آلات معاشیات دا جزءلاینفک بن گئے۔ مائکرو کمپیوٹر نو‏‏ں بنایا گیا تے کئی تجارتی میداناں نے خود نو‏‏ں برقی آلات دا عادی بنا لیا۔ === روزگار تے تقسیم آمدنی اُتے اثر === انفارمیشن دے دور وچ کم کاج کئی معنےآں وچ بدل گیا ا‏‏ے۔ ہن ایہ حال ہوئے گیا اے کہ اوہ ملازمین جو بآسانی خود کار طریقے تو‏ں کسی کم نو‏‏ں انجام دیندے نيں انہاں نو‏ں مشکل کم نو‏‏ں خودکار طریقے تو‏ں کرنے کہ راہ تلاش کرنے دے لئی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ۔<ref>{{cite magazine|last1=Porter|first1=Michael|title=How Information Gives You Competitive Advantage|url=https://hbr.org/1985/07/how-information-gives-you-competitive-advantage|magazine=Harvard Business Review|accessdate=9 ستمبر 2015}}</ref> فیر عالمی بازار وچ ملازمین نو‏‏ں مسابقہ کرنے نو‏‏ں کہیا جاندا اے تے بالآخر ملازمین د‏‏ی جگہ کمپیوٹر نو‏‏ں نصب کر دتا جاندا اے تے کم نو‏‏ں زیادہ آسانی تے کم وقت وچ کر دیندا ا‏‏ے۔ ایہ صنعتی کاروبار مین اک اہ‏م مسئلہ بندا جا رہیا اے جس دا حل فی الحال تلاش نئيں کيتا جا سکیا ا‏‏ے۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:اکیہويں صدی]] [[گٹھ:ویہويں صدی]] [[گٹھ:تاریخی ادوار]] [[گٹھ:ثقافتی رجحانات]] [[گٹھ:جدید تریخ]] [[گٹھ:جدیدیت]] [[گٹھ:عہد معلومات]] [[گٹھ:ڈیجیٹل میڈیا]] h160pmmpi90s0jucc95nlq2mrb03e5h 0 101208 707155 579597 2026-05-18T20:03:51Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707155 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}} '''مہلا زمانی''' اک [[ایران|ایرانی]] فیشن ڈیزائنر ، [[صحافی]] تے [[ایران|ایرانی]] روايتی [[لباس|لباس د‏ی]] [[ماہر|ماہر نيں]]۔ == زندگی == انہاں نے [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] (1979) دے بعد فیشن د‏‏ی پہلی نمائش قائم کيتی تے ایرانی سجیلے لباسنو‏ں مقبول بنانے وچ نمایاں کوشش کيتی۔ اس دے خیال وچ ایرانیاں نو‏‏ں اپنے ماضی د‏‏ی بحالی تے خوبصورت رنگین تے روايتی انداز (سیاہ تے [[جزیرہ نما عرب|عرب]] لباس د‏ی بجائے) دے لباس پہننے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ فارسی ، قشقائی ، [[کرد]] ، ترکمان تے [[بلوچ قوم|بلوچ]] لباس انداز د‏‏ی تشہیر وچ انہاں د‏‏ی کاوشاں نے بین الاقوامی توجہ حاصل کيتی۔ اس اُتے بار بار بنیاد پرست حلفےآں تے اخبارات نے سخت تنقید د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Chador colorati per le donne iraniane|url=http://www.televideo.rai.it/televideo/pub/articolo.jsp?id=11039|website=Televideo Rai|accessdate=11 March 2019|language=it}}</ref> 2001 وچ زمانی نو‏‏ں ''لوٹس کے'' اجرا د‏‏ی اجازت ملی '': اک فارسی سہ ماہی'' ، ایران دا پہلا فیشن میگزین <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Greenwood encyclopedia of world popular culture, Volume 4|last=Hoppenstand|first=Gary|date=2007|publisher=Greenwood Press|isbn=0-313-33274-6|page=81}}</ref> تے اسلامی جمہوریہ دے قیام دے بعد تو‏ں سوانیاں دے چہراں نو‏‏ں ظاہر کرنے والا پہلا ایرانی رسالہ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Pious Fashion: How Muslim Women Dress|last=Bucar|first=Elizabeth|date=September 4, 2017|publisher=Harvard University Press|isbn=0-674-97616-9|page=65}}</ref> مہلا زمانی تو‏ں ایران تو‏ں بطور تحفہ برونائی د‏‏ی ملکہ صالحہ دے لئی لباس ڈیزائن کرنے نو‏‏ں وی کہیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Iranian Baluch Woman Designs Dress for Queen of Brunei|url=https://ifpnews.com/exclusive/iranian-baluch-woman-designs-dress-for-queen-of-brunei/|website=IFP News|accessdate=11 March 2019|language=En|date=27 February 2019|تاريخ-الأرشيف=28 February 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190228134250/https://ifpnews.com/exclusive/iranian-baluch-woman-designs-dress-for-queen-of-brunei/|url-status=dead}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.csmonitor.com/2005/0413/p12s02-wome.html پیر تو‏ں پیر تک ریشم تے رنگ وچ ڈُبے ہوئے] [[گٹھ:ایرانی سوانیاں صحافی]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)]] [[گٹھ:ایرانی صحافی]] [[گٹھ:فیشن صحافی]] [[گٹھ:ایرانی فیشن ڈیزائنر]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:ایرانی فیشن میگزین]] 4o9f8g0i3gjahnrh9p91ab2c2t22059 0 104482 707160 695793 2026-05-18T23:42:06Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707160 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Pablo Ganguli | honorific_suffix = | image = Pablog.jpg | image_size = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[Kolkata]]، India | education = [[Port Moresby International High School]] | alma_mater = | occupation = Director, Producer, Impresario | years_active = 2001–present | agent = | known_for = Founder, [[Liberatum]] | notable_works = | style = | home_town = | height = <!-- {{height|m=}} --> | title = | term = | successor = | movement = | opponents = | religion = <!-- Religion should be supported with a citation from a reliable source --> | denomination = <!-- Denomination should be supported with a citation from a reliable source --> | partner = | children = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | footnotes = | box_width = }} '''پابلو گانگلی''' اک صنعت کار،<ref>[http://www.anothermag.com/current/view/304/Pablo_Ganguli_on_Istancool "Pablo Ganguli on Istancool"]، ''Another Magazine''، 24 جون 2010</ref> کلاکار، پروڈیؤسر،<ref>[http://www.lemonde.fr/m-le-mag/article/2016/05/17/pablo-ganguli-roi-de-la-people-connexion_4920718_4500055.html 'Pablo Ganguli, roi de la people connexion']، 'Le Monde'، 17 مئی 2016</ref> ڈائریکٹر <ref>[http://www.gq-magazine.co.uk/comment/articles/2014-05/19/james-franco-inspiring-creativity-liberatum-films "Watch James Franco, Hans Zimmer and Paul Schrader talk inspiration"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906155656/http://www.gq-magazine.co.uk/comment/articles/2014-05/19/james-franco-inspiring-creativity-liberatum-films|date=6 ستمبر 2014}}، ''GQ''، 19 مئی 2014</ref> اتے امپریسریو <ref>[http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article6228501.ece Britain goes to Moscow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110617001650/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article6228501.ece |date=2011-06-17 }}، ''T2 The Times''، 6 مئی 2009</ref> اے، جسنے بہت سارے <ref>[http://www.nowness.com/day/2011/12/28/1745/liberatum-all-tomorrows-parties "Pablo Ganguli Reveals the Secrets of Hosting the World's Artistic Elite"]، ''NOWNESS''، 28 دسمبر 2011</ref> قومانتری تہوار <ref>[http://travel.cnn.com/hong-kong/life/liberatum-brings-pharell-williams-and-mike-figgis-hong-kong-176753 "Liberatum brings Pharrell Williams and Mike Figgis to Hong Kong"]، ''CNN''، 22 مارچ 2012</ref> تحریک اتے آرٹس کانفرنس، ساہت، میڈیا، فلم، فیشن اتے سبھیاچار سمیلناں نوں اپنی ادارہ لبریٹم ولوں منعقد کیتا اے۔<ref name="Guardian-11-17-07">Ganguli's Guardian Profile, [http://commentisfree.guardian.co.uk/pablo_ganguli/profile.html Comment is free] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101101210914/http://commentisfree.guardian.co.uk/pablo_ganguli/profile.html |date=2010-11-01 }}</ref> گانگلی نے <ref>[http://hk.asiatatler.com/culture-lifestyle/arts/interview-pablo-ganguli-brings-liberatum-to-hong-kong "Interview: Pablo Ganguli in Hong Kong"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906161400/http://hk.asiatatler.com/culture-lifestyle/arts/interview-pablo-ganguli-brings-liberatum-to-hong-kong|date=6 ستمبر 2014}}، ''Asia Tatler''، 23 مئی 2012</ref> تہذیبی کوٹپالیسی دے ادم دی اگوائی کیتی اے۔<ref>[http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2014/06/23/tagged-instagram-exhibit-kim-kardashian-kanye-west-lindsay-lohan-lorde-damien-hirst-w-hotel/?_php=true&_type=blogs&_r=0 "Gallery | An Exhibit of Instagram Photos of Kimye with LiLo, Lorde, Damien Hirst and More"]، ''T Magazine, The New York Times'، 23 جون 2014''</ref> گانگلی دی ادارہ لبریٹم ماحول، انسانی حق، [[بولن دی آزادی]] اتے ہور اہم مدعیاں نوں وی مُتحرک کردی اے۔<ref>[http://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/from-london/2010/11/pablo-ganguli "Pablo Ganguli profile on Vogue Italia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120304055526/http://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/from-london/2010/11/pablo-ganguli |date=2012-03-04 }}، ''Vogue Italia''، 23 نومبر 2010</ref> == مڈھلا جیون == گانگلی دا جم [[مغربی بنگال]]، [[کولکاتہ]] وچ اک بنگالی ہندو براہمن پروار وچ ہویا سی۔<ref name="ESL-8-24-06">Caroline Philips, [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4153/is_20060824/ai_n16700982 'The boy who beguiled London's literary luvvies']، ''Evening Standard'' (London)، 24 اگست 2006</ref> کجھ سوتر دسدے ہن کہ اس دے پڑدادے وچوں اک [[ربندرناتھ ٹیگور|بنگالی شاعر ربندرناتھ ٹیگور]] دا نجی سیکٹری سی جو ایشیا دا پہلا نوبل انعام حاصل کرتا سی۔<ref name="Scot-2-24-07">David Robinson, [http://living.scotsman.com/books.cfm?id=293702007 "Ariel perspectives"]، ''The Scotsman''، 24 فروری 2007</ref> اک بچے وجوں، گانگلی نوں اسدی دادی نے پالیا سی۔ اسنے دعوہ کیتا کہ اوہ اپنی ماں نوں کدے نہیں ملیا سی اتے بچپن وچ اس دے کلا-اتہاسکار پیؤ مہینے وچ اک وار اسنوں ملن آیا کردا سی۔<ref name="Standard2010">[http://www.thisislondon.co.uk/lifestyle/article-23790891-the-talented-mr-ganguli-one-of-londons-best-connected-people.do 'The talented Mr Ganguli, one of London's best connected people'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107054616/http://www.thisislondon.co.uk/lifestyle/article-23790891-the-talented-mr-ganguli-one-of-londons-best-connected-people.do|date=7 جنوری 2010}}، ''London Evening Standard''، 5 جنوری 2010</ref> اوہ [[کولکاتہ]] وچ فنی مقصداں دی پیروی کردیاں اک تعمیری ماحول وچ وڈا ہویا سی۔<ref>[http://hypebeast.com/2012/4/interview-with-pablo-ganguli-the-founder-of-liberatum 'Interview with Pablo Ganguli']، ''Hypebeast''، 26 اپریل 2012</ref> == کریئر == 2001 وچ 17 سال دی عمر وچ گانگلی نے عالمی بھر وچ سماگماں دا انعقاد کرن لئی اپنی کمپنی لبریٹم دا قیام کیتا۔<ref>[https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/features/a-meeting-of-minds-on-the-bosphorus-2293430.html?origin=internalSearch "A meeting of minds on the Bosphorus"]، ''The Independent''، 6 جون 2011. Retrieved 16 ستمبر 2018.</ref> اگست 2006 وچ، لنڈن دے ایوننگ سٹینڈرڈ وچ اک کالم لکھاری نے نوٹ کیتا کہ گانگلی نے 'کلکتہ وچ فرینچ دی پڑھائی کر رہے اک طالب علم توں، شاید تن سالاں وچ دنیا دے اک پرمکھ ساہتی سیلونیسٹا وچ اک شاندار سفر کیتی اے "۔<ref name="ESL-8-24-06"/> نومبر 2010 اتے 2011 وچ، گانگلی نوں ایوننگ سٹینڈرڈ ولوں لنڈن وچ 1000 سبھ توں بااثر شخصیتاں وچوں اک وجوں چنیا گیا سی۔<ref>{{Cite news|url=http://www.thisislondon.co.uk/standard-home/article-24007174-londons-1000-most-influential-people-2011-literati.do|title=London's 1000 most influential people 2011: Literati|last=ES|date=15 نومبر 2011|work=Evening Standard|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126124959/http://www.thisislondon.co.uk/standard-home/article-24007174-londons-1000-most-influential-people-2011-literati.do|archive-date=26 جنوری 2012|accessdate=2021-05-02|archivedate=2012-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120126124959/http://www.thisislondon.co.uk/standard-home/article-24007174-londons-1000-most-influential-people-2011-literati.do}}</ref> مارچ، 2011 وچ گانگلی نے تیوہاراں دے تعلق وچ کیہا: 'ایہہ کم نہیں اے، ایہہ میری زندگی اے۔ ایہہ اوہ اے جسدے میں چنگے اتے برے سپنے لیندا ہاں۔” اسدے تیوہاراں لئی آمدنی دا مکھ سروت سپانسرشپ اے، جس لئی اوہ کہندا اے کہ "حاصل کرنا کدے وی سوکھا نہیں ہندا اتے بہت محنت دی لوڑ ہندی اے۔" اوہ اپنے تیوہاراں اُتے بولن والیاں نوں ادائیگی نہیں کردا: "ایہہ کسے نوں آسکر وچ جان لئی فیس دین وانگ اے۔"<ref>{{Cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/c2a7f5fa-4e56-11e0-a9fa-00144feab49a.html#ixzz1HdJd6qzm|title=Lucrative celebration: earning money from festivals|last=Emma Jacobs|date=24 مارچ 2011|work=Financial Times}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہری لنک == * [https://www.liberatum.org/ لبریٹم] [[گٹھ:بھارت دے ایلجیبیٹی حق کارکن]] [[گٹھ:بھارت وچ ایلجیبیٹی لوک]] [[گٹھ:جم 1983]] [[گٹھ:بنگالی لوک]] [[گٹھ:زندہ لوک]] gvfs61oky0u6sbn6kix1r9jle4s6a5a 0 105775 707191 670599 2026-05-19T07:34:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707191 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ہند-پاک دوستی منچ | native_name = | native_name_lang = | named_after = | image = File:Kuldip nayar md.jpg | image_size = | alt = | caption = ہند-پاک دوستی منچ دے پردھان سری کلدیپ نیر | logo = | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | map2 = | map2_size = | map2_alt = | map2_caption = | abbreviation = | motto = بھارت پاک دوستی | predecessor = | merged = | successor = | formation = <!-- use {{start date and age|YYYY|MM|DD}} --> | founder = | founding_location = | extinction = <!-- use {{end date and age|YYYY|MM|DD}} --> | merger = | type = | tax_id = <!-- or | vat_id = (for European organizations) --> | registration_id = <!-- for non-profit org --> | status = سرگرم | purpose = | headquarters = جالندھر | location = | coords = <!-- {{coord|LAT|LON|display=inline, title}} --> | region = | services = | products = | methods = | fields = | membership = | membership_year = | language = پنجابی | owner = <!-- or | owners = --> | sec_gen = | leader_title = پردھان | leader_name = [[کلدیپ نیر]] | leader_title2 = جنرل سیکٹری | leader_name2 = [[ستنام مانک]] | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | board_of_directors = | trustee = | key_people = | main_organ = | parent_organization = | subsidiaries = پنجاب جاگرتی منچ،سافما اتے پنجاب فوکلور اکیڈمی | secessions = | affiliations = | budget = | budget_year = | revenue = | revenue_year = | disbursements = | expenses = | expenses_year = | endowment = | staff = | staff_year = | volunteers = | volunteers_year = | slogan = | mission = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | remarks = | formerly = | footnotes = }} '''ہند-پاک دوستی منچ''' اک ادارہ اے جو [[ہندستان]] اتے [[پاکستان]] دے عوام وچ دوستانہ ماحول سرجن لئی کم کردی اے۔ایہہ ادارہ ہر سال 15 اگست موقعے [[پنجاب دی ونڈ|پنجاب دی 1947 دی ونڈ]] ویلے مارے گئے لکھاں پنجابیاں دی یاد وچ واہگا سرحد تے مومبتیاں جگا کے شردھانجلی دندی اے اتے دوہواں دیساں وچ دوستی اتے سدبھاونا دے اظہار دا پرگٹاوا کردی اے۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.kashmirtimes.in/newsdet.aspx?q=56124 |access-date=2021-05-25 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811150627/http://www.kashmirtimes.in/newsdet.aspx?q=56124 |dead-url=yes }}</ref> اگھے کالم نویس سری [[کلدیپ نیر]] اسدے دے رہنما ہن اتے اجیت اخبار دے سینئر صحافی سری [[ستنام مانک]] اسدے جنرل سیکٹری ہن۔ اس کم لئی پنجاب جاگرتی منچ،ساپھما اتے پنجاب پھوکلور اکیڈمی تعاون دندیاں ہن۔منچ ولوں سال 2016 وچ 13 توں 15 اگست تک 21واں تقریب کروایا گیا اے۔<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20160810/2/1450321.cms#1450321</ref><ref>http://epaper.ajitjalandhar.com/edition/20160814/8/5/5.cms {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525061724/http://epaper.ajitjalandhar.com/edition/20160814/8/5/5.cms |date=2021-05-25 }}</ref> اس موقعے دوہواں دیساں دے لوکاں وچ فکر اتے سدبھاونا ودھاؤن لئی سبھاچارک پروگرام وی کروائے جاندے ہن۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/manch-rangmanch-performs-at-natshala-as-pak-artistes-denied-visa/280449.html |access-date=2021-05-25 |archive-date=2016-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821203723/http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/manch-rangmanch-performs-at-natshala-as-pak-artistes-denied-visa/280449.html |dead-url=yes }}</ref> == تقریب بارے پریس کوریج == اس تقریب بارے ہر سال وکھ اخباراں وچ کافی کوریج کیتی جاندی اے جو لوک دوہواں ملکاں دے عوام وچ سدبھاونا والا ماحول سرجن وچ ہاں پکھی رول ادا کردی اے۔اس دے کجھ چونویں انش ہیٹھاں دتے لنکس تے ویکھے جا سکدے ہن۔ * [http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/delegates-from-india-pakistan-decry-belligerent-approach-of-governments/280904.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821205442/http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/delegates-from-india-pakistan-decry-belligerent-approach-of-governments/280904.html |date=2016-08-21 }} * [http://epaper.ajitjalandhar.com/edition/20160814/8/5/5.cms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525061724/http://epaper.ajitjalandhar.com/edition/20160814/8/5/5.cms |date=2021-05-25 }} * [http://zeenews.india.com/news/nation/ngos-of-india-pak-to-hold-candle-light-vigil_793251.html] * [http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Candlelight-vigil-held-at-Wagah/articleshow/3369797.cms] * [http://www.uniindia.com/veteran-journalist-kuldip-nayar-leaves-for-attari-with-amar-jyoti/regional/news/164679.html] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:پنجاب دے غیر سرکاری ادارے]] [[گٹھ:پنجاب، بھارت]] t5vr60xytowxq4s8nni3gzqhip2gben 0 114773 707149 639108 2026-05-18T18:03:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707149 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مذہبی سوانح عمری|religion=[[اسلام]]|name=محمد علاؤالدین صدیقی|image=Pir Alauddin Siddiqui.jpg|official_name=محمد علاؤالدین|office1=نیریاں شریف دے دوسرے گدی نشین|native_name=|predecessor1=پیر غلام محی الدین غزنوی|term_end1=2017|term_start1=1975|successor2=محمد سلطان العارفین صدیقی|birth_date=1 جنوری 1936<ref name="britishmuslim-magazine">{{Cite news|url=https://www.britishmuslim-magazine.com/2017/02/massive-attendance-at-funeral-of-pir-alauddin-siddiqui/|title=Massive attendance at funeral of Pir Alauddin Siddiqui|work=British Muslim Magazine|date=5 فروری 2017|accessdate=2022-06-24|archivedate=2021-12-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211216182705/https://www.britishmuslim-magazine.com/2017/02/massive-attendance-at-funeral-of-pir-alauddin-siddiqui/}}</ref>|birth_place=نیریاں شریف آزاد کشمیر|children=*محمد سلطان العارفین صدیقی * محمد نور العارفین صدیقی|Sufi_order=نقشبندیہ موہڑویہ غزنویہ صدیقیہ|death_date=۳ فروری 2017|resting_place=نیریاں شریف آزاد کشمیر|father=پیر غلام محی الدین غزنوی <ref name="britishmuslim-magazine" />|institute=* محی الدین اسلامک میڈیکل کالج * محی الدین اسلامک یونیورسٹی|predecessor=پیر غلام محی الدین غزنوی|successor=محمد سلطان العارفین صدیقی|death_place=[[لندن]]|sect=[[بریلوی]]|honors=|title=شیخ العالم|known_for=درس مثنوی|founder=* محی الدین ٹرسٹ * نور ٹی وی|movement=*اسلامو فوبیا مخالف * تحفظ ناموس رسالت * تحفظ خاتم النبوت * تحفظ عقائد اہلسنت|honorific prefix=شیخ العالم|occupation=صوفی، مبلغِ اسلام}} [[گٹھ:Articles having same image on Wikidata and Wikipedia]] محمد علاؤالدین '''صدیقی''' ( ۱ جنوری ۱۹۳۶ – ۳ فروری ۲۰۱۷) اک [[اسلام|اسلامی]] [[تصوف|صوفی]] اسکالر تے سماجی شخصیت سی۔ وہ [[اے آر وائی کیو ٹی وی]] تے نور ٹی وی اُتے [[اسلام|اسلامی]] تعلیمی پروگراماں وچ نظر آندے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Dars-e-Masnavi|url=https://www.thenoor.tv/services/dars-e-manavi/|website=Noor TV|accessdate=2021-12-19|language=en-US}}</ref> انہاں نے مذہبی تے غیر مذہبی تعلیم دے لئی [[مدرسہ (اسلام)|مدارس]] دے نال نال پاکستان تے انگلینڈ وچ مسیتاں وی قائم کيت‏یاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Pir Alauddin siddiqui|title=Works of Pir Alauddin Siddiqui|url=https://www.musharrafhussain.com/a-spiritual-guide-and-a-visionary-leader/|website=Musharrafhusain.com}}</ref> وہ [[آزاد کشمیر]] دے علاقے وچ دو کالجاں دے بانی سن : [[میرپور،آزاد کشمیر|میرپور]] وچ محی الدین اسلامک میڈیکل کالج تے نیریاں شریف وچ [[محی الدین اسلامک یونیورسٹی]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Pir Alauddin siddiqui|title=Founder of Mohiudin Medical College|url=https://mimc.edu.pk/fmsg.php|website=Mohiudin Islamic Medical College|publisher=MIMC}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=The Founder Chancellor's Message|url=https://mimc.edu.pk/fmsg.php|accessdate=2022-02-12|website=mimc.edu.pk}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Pir Alauddin Siddiqui|title=Founder of Mohiudin Islamic University|url=https://miu.edu.pk/messages/|website=Mohiudin Islamic University|publisher=MIU|access-date=2022-06-24|archivedate=2022-03-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220320035014/https://miu.edu.pk/messages/}}</ref> وہ ۲۰۱۲ تو‏ں ۲۰۱۸ تک ست بار [[۵۰۰ انتہائی بااثر مسلم شخصیتاں|۵۰۰ بااثر مسلماناں]] د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل سن <ref>{{حوالہ ویب|title=Home|url=https://themuslim500.com/|accessdate=2022-03-05|website=The Muslim 500|language=en-US}}</ref> == شاخ (طریقہ) == علاؤ الدین نے نقشبندی طریقت د‏‏ی شاخ [[سلسلہ نقشبندیہ|نقشبندیہ]] غزنویہ قاسمیہ مجددیہ د‏‏ی پیروی د‏‏ی جسنو‏ں [[سلسلہ نقشبندیہ|نقشبندیہ]] صدیقیہ غزنویہ قاسمیہ مجددیہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Order|first=Naqshbandi|title=Biography -Tariqa of Muhammad Alaudin Siddiqui|url=http://www.mailofislam.com/eng_bio_-_shaykh_alaudin_siddiq|accessdate=2021-12-16|website=www.mailofislam.com}}</ref> اور انہاں دے پاس خلافت شیخ [[عبد القادر جیلانی|عبدالقادر جیلانی]] تو‏ں سلسلہ [[سلسلہ قادریہ|قادریہ]] وچ اجازت تے [[نظام الدین اولیاء]] تو‏ں [[سلسلہ چشتیہ|چشتی حکم بھی]] سی۔ == اسلام فوبیا دے خلاف احتجاج == علاؤالدین صدیقی نے ۶ اکتوبر ۲۰۱۲ نو‏‏ں [[لندن]] د‏‏ی [[مملکت متحدہ د‏‏ی پارلیمنٹ|پارلیمنٹ]] دے باہر احتجاج د‏‏ی کال دتی تاکہ حالیہ [[کلمۂ کفر|گستاخانہ]] فلم اُتے اپنے غم و غصے دا اظہار کيتا جا سک‏‏ے جس وچ [[محمد بن عبد اللہ|حضور صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]] د‏‏ی شان وچ گستاخی کيتی گئی سی۔ انہاں نے [[امت مسلمہ]] تو‏ں اپیل د‏‏ی کہ اوہ اپنے اندرونی اختلافات ختم ک‏ر ک‏ے پیغمبر اسلام دے پرچم تلے متحد ہو جاواں۔ انہاں نے [[اسلاموفوبیا|اسلامو فوبیا]] دے خلاف امت مسلمہ دے متحدہ محاذ د‏‏ی اہمیت اُتے گل کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Pir alauddin siddiqui|title=Protest against Islamophobia in London|url=http://baharemadinah.com/shaykh-ul-aalam/countering-islamophobia/|accessdate=2022-03-17|language=en-US}}</ref> ہفتہ، اکتوبر ۲۰۱۲ نو‏ں، ہزاراں مسلما‏ن [[لندن]] وچ پارلیمنٹ دے ایواناں دے باہر جمع ہوئے تاکہ اسلام دے [[محمد بن عبد اللہ|پیغمبر محمد صلی اللہ علیہ وسلم]] د‏‏ی تعظیم د‏‏ی اہمیت دے بارے وچ اپنے جذبات دا اظہار کرن۔ " ''الائنس آف سوشلزم اینٹی اسلامو فوبیا ایونٹ'' " دے عنوان تو‏ں ہونے والے اس احتجاج وچ [[امت مسلمہ|اسلامی کمیونٹی]] دے تمام [[فرقہ|فرقےآں]] دے مسلماناں نے شرکت کيتی، بشمول [[اہل سنت|سنی]] تے [[اہل تشیع|شیعہ]] دونے دے بولنے والے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Protest against Islamophobia|title=Protest attended by scholars of different sects|url=http://baharemadinah.com/shaykh-ul-aalam/countering-islamophobia/|accessdate=2022-03-17|language=en-US}}</ref> == اعزازات == علاؤالدین صدیقی دا ناں [[۵۰۰ انتہائی بااثر مسلم شخصیتاں|۵۰۰ بااثر مسلماناں]] د‏‏ی لسٹ وچ ست بار آیا (تیسرے ایڈیشن تو‏ں ۹ويں ایڈیشن تک۔ انہاں دا ناں [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] تو‏ں " ''[[واعظ|مبلغین]] تے [[روحانیت (مذہب)|روحانی پیشوا]]'' " د‏‏ی لسٹ وچ آیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Pir Alauddin Siddiqui|title=Home|url=https://themuslim500.com/|accessdate=2022-03-25|website=The Muslim 500|language=en-US}}</ref> آخری بار اس دا ناں ۹ويں ایڈیشن (۲۰۱۸) وچ اس د‏ی موت دے بعد شائع ہويا۔ == موت == علاؤالدین صدیقی ۳ فروری ۲۰۱۷ بروز جمعہ علالت دے بعد [[لندن]] وچ انتقال کر گئے۔ وفات دے وقت انہاں د‏‏ی عمر ۸۱ برس سی۔ == جنازہ == ان د‏‏ی دو نماز جنازہ ادا کيتی گئی، اک آسٹن پارک دے [[برمنگھم]] وچ تے دوسری [[آزاد کشمیر]] دے نیریاں شریف وچ ۔ * '''پہلا نمازِجنازہ''' ان دا پہلا جنازہ [[برمنگھم]] دے آسٹن پارک وچ انہاں دے چھوٹے بیٹے نور العارفین د‏‏ی زیر قیادت ادا کيتا گیا۔ ویہہ ہزار تو‏ں ودھ افراد نے شرکت کيتی۔ * '''دوسرا نمازِجنازہ''' ان د‏‏ی دوسری نماز جنازہ انہاں دے آبائی شہر نیریاں شریف آزاد کشمیر وچ انہاں دے وڈے صاحبزادے پیر سلطان العارفین نے ادا کيتی۔ پنجاہ ہزار تو‏ں ودھ افراد نے شرکت کيتی۔ == علماء د‏‏ی طرف تو‏ں خراج تحسین == * بھیرہ شریف دے [[پیر محمد کرم شاہ|پیر محمد کرم شاہ صاحب الازہری]] نے نیریاں شریف وچ [[عرس|عرس مبارک]] اُتے فرمایا : ** " ''حضور شیخ العالم اسلام دے لئی کم جاری رکھے ہوئے نيں تے ہمیشہ کردے رہن گے۔"'' ''پیر کرم شاہ صاحب نے اپنی گل جاری رکھدے ہوئے کہیا: "نیریاں شریف ایسی روشنی دا ماخذ اے کہ علم د‏‏ی شمعاں ہمیشہ جلدی رہندیاں نيں، تے مینو‏ں امید اے کہ ایتھ‏ے اک عظیم یونیورسٹی'' ( [[محی الدین اسلامک یونیورسٹی|محی الدین اسلامی یونیورسٹی]] دے حوالے تو‏ں) قائم ہوئے گی۔" * [[شاہ احمد نورانی|پیر شاہ احمد نورانی]] نے فرمایا: ** " ''اگر مینو‏ں پاکستان وچ اک ہور حضور شیخ العالم مل جاندا تاں وچ ملک دا چہرہ بدل دیندا!'' " * [[سیال شریف]] تو‏ں پیر قمر الدین سیالوی نے ۱۹۷۲ د‏‏ی سنی کانفرنس وچ کہیا: ** ''(اس وقت کے) صاحبزادہ حضور شیخ العالم د‏‏ی پیشانی مبارک اُتے نور اے تے اس تو‏ں اسيں جاندے نيں کہ پیر صدیقی پوری دنیا وچ اسلام دے لئی عظیم کم انجام دتیاں گے۔'' * گولڑہ شریف تو‏ں [[پیر نصیر الدین نصیر|پیر سید نصیر الدین نصیر]] الجیلانی نے نور ٹی وی اُتے فرمایا: ** ''حضور شیخ العالم نے نور ٹی وی دے نال جو کم شروع کيتا اے اوہ کوئی چھوٹا کارنامہ نئيں ا‏‏ے۔'' ''ميں نے علمائے اہل سنت دے سامنے اعلان کيتا اے کہ ایہ ساڈی چمکتی ہوئی امید اے: نور ٹی وی۔'' ''اوتھ‏ے تے کیہ اے ؟'' ''یہ اوہ کارنامہ اے جو اس تو‏ں پہلے کسی پیر یا مولا‏نا نے حاصل نئيں کيتا۔ '' ''یہ کوئی چھوٹی گل نئيں کہ دسیاں ہزار لوک [اس چینل دے ذریعے] اللہ دے دین دا پیغام وصول ک‏ر رہ‏ے نيں۔'' ''اللہ تعالیٰ حضور شیخ العالم دے دینی تے سماجی کماں نو‏‏ں قبول فرمائے۔'' " * [[جھنگ]] تو‏ں [[امداد حسین پیرزادہ|پیرزادہ محمد امداد حسین]] (جامعہ الکرام، برطانیہ) نے کہیا: ** " ''اُنہاں د‏‏ی آرزو بلند اے، اس د‏ی تقریر اِنّی دلکش، اس د‏ی روح اِنّی خوبصورت، اسنو‏ں سفر دے لئی بس ایہی ضرورت اے، اوہ جو کارواں د‏‏ی رہنمائی کرے!'' " == وی دیکھو == * پیر غلام محی الدین غزنوی * پیر سلطان العارفین صدیقی * نیریاں شریف * نور ٹی وی یوکے == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:اکیہويں صدی دے اسلامی مسلم علما]] [[گٹھ:اکیہويں صدی وچ اسلامی مذہبی رہنما]] [[گٹھ:۲۰۱۷ دیاں موتاں]] [[گٹھ:۱۹۳۶ دے جم]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:ٹیلی ویژن دے اسلامی مبلغین]] [[گٹھ:2017 دیاں موتاں]] [[گٹھ:1936 دے جم]] qa9i129g46z67dbcihyqj13j4syl5te 0 119511 707147 620278 2026-05-18T17:03:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707147 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = لیلیٰ حاتمی | image = Leila Hatami Cannes 2013.jpg | imagesize = | caption = 2013 [[کان فلم فیسٹیول]] وچ لیلیٰ حاتمی | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1972|10|01|mf=y}} | birth_place = [[تہران]]، [[ایران]] | death_date = | death_place = | othername = | nationality = [[ایرانی لوک|ایران]] | yearsactive = 1996–present | parents = [[علی حاتمی]] <small>(پتا)</small><br />ضری کھوشکم <small>(ماں)</small> | spouse = [[علی مصفا]] <small> (1998)</small> | children = معنی <small>(ج۔ 2007)</small><br />اصل <small>(ج۔ 2008)</small> | website = | notable role = [[لیلیٰ (فلم)|لیلیٰ]] | academyawards = | emmyawards = | tonyawards = }} '''لیلیٰ حاتمی''' ({{lang-fa|لیلا حاتمی}}، جم 1 جم 1972) اکّ ایرانی اداکارہ اے۔<ref name="GinsbergLippard2010">{{cite book|author1=Terri Ginsberg|author2=Chris Lippard|title=Historical Dictionary of Middle Eastern Cinema|url=http://books.google.com/books?id=cWs0N_l_o14C&pg=PA175|date=11 مارچ 2010|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-7364-3|pages=175–}}</ref> ایہہ ایرانی فلم ڈریکٹر [[علی حاتمی]] اتے اداکارہ ضری کھوشکم دی بیٹی اے۔ اوہ ایرانی سنیما وچ اپنے کم لئی جانی جاندی اے<ref name="GinsbergLippard2010"/>، جس وچ اکیڈمی اوارڈ جیتو فلم 'اے سیپریشن' وچ اس دی کارگزاری وی شامل اے، جس دے لئی اس نے برلن فلم فیسٹیول وچ سبتوں ودھیا اداکارہ دا سلور بیئر اوارڈ جتیا۔<ref name="www.dw.com">{{Cite web|url=http://www.dw.com/en/gold-and-silver-bears-for-iranian-film-as-berlinale-closes/a-14856453|title=Gold and Silver Bears for Iranian film as Berlinale closes {{!}} Culture{{!}} Arts, music and lifestyle reporting from Germany {{!}} DW {{!}} 20.02.2011|last=(www.dw.com)|first=Deutsche Welle|website=DW.COM|language=en|access-date=2018-01-30}}</ref> == شروعاتی دا جیون == حاتمی دا جم [[تیہران]] وچ ہویا سی۔ اوہ بااثر ایرانی ڈریکٹر علی حاتمی تے اداکارہ ضری خوشکام دی دھی اے۔ ہائی سکول دی پڑھائی ختم کرن توں بعد، اوہ سوٹزرلینڈ دے لوسین چلی گئی اتے سوس فیڈرل انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی آف لوسین (ایپیئیپھئیل) وچ مکینیکل انجینیئرنگ وچ اپنی پڑھائی شروع کیتی۔ دو سالاں بعد اس نے اپنا پرمکھ فرینچ ساہت وچ بدل دتا۔<ref name="Vick2007">{{cite book|author=Tom Vick|title=Asian cinema: a field guide|url=https://archive.org/details/asiancinemafield0000vick|url-access=registration|year=2007|publisher=Collins}}</ref> اپنی پڑھائی پوری کرن توں بعد، اوہ ایران وچ رہن لئی واپس آ گئی۔ == کریئر == حاتمی نے اپنی جوانی دوران اپنے پیؤ دے اساری وچ کئی چھوٹیاں کرداراں نبھائیاں، جس وچ ہیزر داستان ٹیلیویژن سیریز اتے کمالومولک فلم شامل اے۔ اس دی پہلی پرمکھ فلمی دکھّ 1996 دی فلم لیلا وچ مکھ کردار سی، جس دا ڈریکشن داریش میہرجوئی نے کیتا سی۔ اس نے 15ویں فجر فلم فیسٹیول توں سبتوں ودھیا اداکارہ لئی اعزاز دا ڈپلوما حاصل کیتا۔<ref>[http://www.fajrfestival.ir/english/fajr/asp/awards.asp?f_number=15 15th Fajr Film Festival Awards] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090629041136/http://www.fajrfestival.ir/english/fajr/asp/awards.asp?f_number=15 |date=2009-06-29}}۔ ''Fajr International Film Festival''، Retrieved جون 25, 2006.</ref> اس توں بعد، اسنے ایرانی سنیما وچ مقررہ طور اُتے کم کرنا جاری رکھیا۔ اس نے درجناں فلماں وچ کردار کیتا اے، اتے اکثر تنقیدی تعریف اتے اعزاز حاصل کیتے۔ 'دِ ڈیزرڈ سٹیشن' (2002) وچ اس دے کارکردگی لئی، اس نوں سبتوں ودھیا اداکارہ دے لئی فجر انٹرنیشنل فلم فیسٹیول اوارڈ لئی نامزد کیتا گیا اتے اس نے 26ویں مانٹریئل ورلڈ فلم فیسٹیول وچ سبتوں ودھیا اداکارہ دا انعام جتیا۔<ref>[http://www.ffm-montreal.org/palmares/en_2002.html Awards 2002] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060414200134/http://www.ffm-montreal.org/palmares/en_2002.html |date=2006-04-14}}۔ ''World Film Festival''، Retrieved جون 25, 2006.</ref> اوہ اپنے شوہر دیاں فلماں، 'پورٹریٹ آف اے لیڈی فار اوے' (2005) اتے 'دِ لاسٹ سٹیپ' (2012) وچ ڈریکٹر دے روپ وچ نظر آئی اے۔ اس نے 'د لاسٹ سٹیپ' دے سیٹ اتے پشاکاں نوں وی ڈزائین کیتا اتے اس دے کارکردگی لئی سبتوں ودھیا اداکارہ لئی کارلووی ویری قومانتری فلم میلہ انعام حاصل کرن دے نال، اس نے سبتوں ودھیا پیداوار ڈزائین پوشاک ڈزائین لئی اس دے کم کرسٹل سمورگ فجر قومانتری فلم میلہ اوارڈ لئی نامزدگی حاصل کیتی۔ 2012 وچ، اس نے تنقیدی تعریف یوگ اصغر فرہدی فلم، 'اے سیپریشن' وچ اس دا کردار لئی قومانتری دھیان حاصل کیتا، جس نے سبتوں ودھیا غیرملکی بولی دی فلم لئی اکیڈمی اوارڈ سمیت درجناں پرشنساواں جتیاں۔<ref>{{cite web|url= http://ifpnews.com/exclusive/irans-leila-hatami-among-best-actresses-21st-century/|title= Iran’s Leila Hatami among Best Actresses of 21st Century|website= IFPNews|date= ستمبر 24, 2017}}</ref> اس دی کارگزاری نے تنقیدی تعریف اتے وکھ-وکھ انعام حاصل کیتے، جس وچ برلن فلم فیسٹیول وچ سبتوں ودھیا اداکارہ لئی سلور بیئر اوارڈ وی شامل اے۔<ref name="www.dw.com" /> انڈیوائر نے 21ویں صدی دیاں سبتوں ودھیا عورتاں دے پردرشناں وچوں اس دے چترن دی تعریف کیتی۔<ref>{{Cite news|url=http://ifpnews.com/exclusive/irans-leila-hatami-among-best-actresses-21st-century/|title=Iran’s Leila Hatami among Best Actresses of 21st Century|date=2017-09-24|work=IFP News|access-date=2018-01-30|language=en-US|accessdate=2023-03-20|archivedate=2019-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190403023714/https://ifpnews.com/exclusive/irans-leila-hatami-among-best-actresses-21st-century/}}</ref> [[File:Jury Cannes 2014.jpg|thumb|274x274px|Hatami (second from left) alongside her fellow jury members at the [[2014 Cannes Film Festival]]]] حاتمی (کھبے توں دوجا) 2014 کینس فلم فیسٹیول وچ اپنے ساتھی جیوری میمبراں دے نال اپریل 2014 وچ، اس نوں 2014 دے کانس فلم فیسٹیول وچ مکھ مقابلہ جیوری دی ممبر وجوں اعلان کیتا گیا سی۔<ref name="2014Cannes">{{cite web |url=http://www.festival-cannes.fr/en/article/60563.html |title=The Jury of the 67th Festival de Cannes |access-date=28 اپریل 2014 |work=Cannes}}</ref> اتھے رہندیاں، اس نے کینس دے صدر گلس جیکب دا گل اُتے چمن نال استقبال کیتا، جو کہ فرانس وچ نمسکار دا اکّ روپ اے۔<ref name="IBTimes">[http://www.ibtimes.co.uk/cannes-2014-iran-criticises-leila-hatami-kissing-film-festival-president-1449108 Cannes 2014: Iran Criticises Leila Hatami for Kissing Film Festival President]۔ Ibtimes.co.uk (2014-05-19)۔ Retrieved on 2015-10-16.</ref> == نجی زندگی == اس نے 1999 وچ لیلا (علی موساپھا) وچ اپنے ساتھی-کلاکار نال ویاہ کیتا۔ اوہناں دے دو بچے: اکّ پتر منی (جم فروری 2007) اتے اکّ بیٹی آسل (جم اکتوبر 2008) ہن۔ اپنی مول [[فارسی]] بولی دے نال اوہ [[فرانسیسی بولی|فرینچ]]، [[انگریزی]] اتے [[جرمن بولی]] وچ مہارت رکھدی اے۔ == Filmography and awards == {| class="wikitable" |- ! Year ! style="width:270px;"|Title ! Director ! Notes |- |1984 || ''''[[Kamalolmolk (film)|Kamalolmolk]]'' '' || [[Ali Hatami]] || |- |1992||''Del Shodegan'' (a.k.a. ''[[The Love Stricken]]'') ||[[Ali Hatami]]|| |- |1996||''[[Leila (1996 film)|Leila]]''||[[Dariush Mehrjui]]||[[Fajr International Film Festival]] Honorary Diploma for Outstanding Performance by an Actress <br /> Donyaye Tasvir Award for Best Actress |- |1998||''[[Sheida (Iranian film)]]'' ||[[Kamal Tabrizi]]|| Nominated – [[Crystal Simorgh]] [[Fajr International Film Festival]] for Best Actor <br /> Nominated – Donyaye Tasvir Award for Best Actress |- |2000|| ''[[The Mix (Iranian film)|The Mix]]''||[[Dariush Mehrjui]]|| |- |2000|| ''[[The English Bag (TV series)|The English Bag]]'' (a.k.a. ''Keef-e Englisi'') (TV Series) ||Seyed Ziaeddin Dorri||Sima Festival Winner Award for Best Actress in TV Series |- |2001||''Ab va Atash'' (a.k.a. ''[[Water and Fire (Iranian film)]]'') ||[[Fereydoun Jeyrani]]||Iran Cinema Celebration Winner Award for Best Actress |- |2001||''Moraba-ye Shirin'' (a.k.a. ''[[Sweet Jam (Iranian film)]]'') ||[[Marzieh Boroomand]]|| |- |2002||''[[Low Heights]]'' (a.k.a. ''Ertefae Past (UK) / Low Heights (US)'') ||[[Ebrahim Hatamikia]]|| Nominated – Iran Cinema Celebration Award for Best Actress <br /> Nominated – Donyaye Tasvir Award for Best Actress |- |2002|| ''Istgah-e Matrouk'' (a.k.a. ''[[The Deserted Station]]'')||Alireza Raeisian||[[Montreal World Film Festival]] Winner Award for Best Actress <br />Nominated – [[Fajr International Film Festival]] Award for Best Actress <br />Winner Award Cinema Haghighat for Best Actress |- |2005||''Sima-ye Zani Dar Doordast'' (a.k.a. ''[[Portrait of a Lady Far Away]]'')||[[Ali Mosaffa]]|| |- |2005||''Salad-e Fasl'' (a.k.a. ''[[Salad of the Season]]'') ||[[Fereydoun Jeyrani]]||Nominated – [[Crystal Simorgh]] [[Fajr International Film Festival]] Award for Best Actor |- |2005||''[[Hokm (film)|Hokm]]''||[[Masoud Kimiai]]|| |- |2005||''Shaer-e Zobale-ha'' (a.k.a. ''[[Poet of the Wastes]]'')||[[Mohammad Ahmadi]]|| |- |2007|| ''Har Shab Tanhayi'' (a.k.a. ''[[Every Night, Loneliness]]'') ||[[Rasoul Sadrameli]]||Zimbabwe International Film and Festival Trust Winner Award for Best Actress |- |2007–2008|| ''Paridokht'' (TV Series) ||Saman Moghaddam|| |- |2008||''[[Penniless (film)|Penniless]]'' ||Hamid Nematollah|| Winner [[Crystal Simorgh]] [[27th Fajr International Film Festival]] Award for Best Actress <br />Iran's Film Critics and Writers Association Award for Best Actress <br /> Donyaye Tasvir Award for Best Actress |- |2008||''[[Shirin (film)|Shirin]]''||[[Abbas Kiarostami]]|| |- |2009||''[[Chehel Salegi]]'' (a.k.a. ''40 Years Old'')||Alireza Raeisian||Nominated – [[Crystal Simorgh]] [[Fajr International Film Festival]] Award for Best Actress |- |2009||''[[Parse dar Meh]]'' (a.k.a. ''Roaming in the Mist'')||[[Bahram Tavakoli (film director)|Bahram Tavakkoli]]||Nominated – Iran Cinema Celebration Award for Best Actress <br />Nominated – Iran's Film Critics and Writers Association Award for Best Actress |- |2010||''[[There Are Things You Don't Know]]''||Fardin Saheb Zamani||Nominated – [[Crystal Simorgh]] [[Fajr International Film Festival]] Award for Best Actress |- |2011||''[[Aseman-e Mahboob]]'' (a.k.a. ''What a Wonderful Life'' or ''Lovely Sky'')||[[Dariush Mehrjui]]|| |- |2011|| ''[[A Separation]]'' ||[[Asghar Farhadi]]||[[Berlin Film Festival]] Award for Best Actress (with Sareh Bayat and Sarina Farhadi) <br />[[Palm Springs International Film Festival]] Award for Best Actress (with Sareh Bayat and Sarina Farhadi) <br /> Nominated – [[Crystal Simorgh]] [[Fajr International Film Festival]] Award for Best Actress <br /> Nominated – [[Asian Film Awards]] Award for Best Actress |- |2011||''[[Felicity Land]]'' ||[[Maziar Miri]]||[[International Film Festival of Kerala]] Winner Award for Best Actress |- |2012||''[[Meeting Leila]]'' ||Adel Yaraghi||[[Noor Iranian Film Festival]] Winner Award for Best Actress |- |2012||''[[The Last Step]]''||[[Ali Mosaffa]]||Winner – [[Karlovy Vary International Film Festival]] Award for Best Actress <br /> Nominated – Iran's Film Critics and Writers Association Award for Best Actress <br /> Nominated – [[Crystal Simorgh]] [[Fajr International Film Festival]] Award for Best Production Design and Costume Design |- |2012||''[[Orange Suit]]''||[[Dariush Mehrjui]]||Nominated – [[Crystal Simorgh]] [[Fajr International Film Festival]] Award for Best Actress |- |2013||''[[The Sealed Secret]]'' ||Hadi Moghadamdoost||Nominated – Iran's Film Critics and Writers Association Award for Best Actress |- |2014||''[[What's the Time in Your World?]]''||Safi Yazdanian|| |- |2014||''Time of Love''||Alireza Raisian||Nominated – [[Crystal Simorgh]] [[Fajr International Film Festival]] Award for Best Actress |- |2015||''Me''||Soheil Beiraqi|| |- |2017||''[[Subdued (film)|Subdued]]''||Hamid Nematollah||Winner – [[Crystal Simorgh]] [[27th Fajr International Film Festival]] Award for Best Actress |- |2017||''[[This Crazy Heart|Crazy Heart]]''||[[Bahman Farmanara]]|| |- |2017||''[[Bomb: A Love Story]]''||[[Peyman Moaadi]]|| |- |2018||''[[Pig (2018 film)|Pig]]''||[[Mani Haghighi]]|| |- |2018||''[[We Are All Together]]'' || || |- |2019||''[[Blue Whale (series)|Blue Whale]]''||[[Fereydoun Jeyrani]]|| |} == حوالے == {{حوالے}} == باہری لنک == {{Commons category}} * {{IMDb name|368689}} * Interview with Leila Hatami, ''Leila Hatami answers your questions''، BBC Persian, جنوری 31, 2006: [http://www.bbc.co.uk/persian/interactivity/guest/story/2006/01/060129_jk-leyla-hatami.shtml Text]، [http://www.bbc.co.uk/persian/media/audio/2003/060210_leyla-hatami.ram Voice]۔ * Script of ''Shāer-e Zobāle-hā'' (شاعر زباله ها)، by [[Mohsen Makhmalbaf]]: [https://web.archive.org/web/20071011044056/http://makhmalbaf.com/articles.php?a=467]۔ {{in lang|fa}} * An unofficial fan site: [https://web.archive.org/web/20100514011243/http://leila-hatami.com/ Leila-Hatami.com] {{in lang|fa}} [[گٹھ:ایرانی فلمی اداکارہ]] 2z2czjujmvpl5ccpebv0cpyea5duo28 0 120142 707156 689120 2026-05-18T20:13:59Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707156 wikitext text/x-wiki {{معلومات خانہ شخصیت | ناں = | التصویر = MyriamUllens.jpg }} [[گٹھ:Articles with hCards]] '''میریم ایلنس''' ( {{Nee}} '''Lechien''' ؛ ۲۳ ستمبر ۱۹۵۲ء - ۲۹ مارچ ۲۰۲۳ء) اک جرمن نژاد بیلجیئم کاروباری شخصیت سی جنہاں دا تعلق فن، فیشن تے انسان دوستی تو‏ں سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://actualite-culturelle.lalibre.be/chef-etoile-grill-bruxelles.html|title=Toute l'actualité culturelle en Belgique : Sorties musicales et cinématographiques, expositions, littérature, séries, etc|access-date=2023-03-30|archivedate=2016-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160603065429/http://actualite-culturelle.lalibre.be/chef-etoile-grill-bruxelles.html}}</ref> == مڈھلا جیون تے تعلیم == میریم ایلنس ۲۳ ستمبر ۱۹۵۲ء نو‏‏ں [[کولون (علاقہ)|کولون، جرمنی]] وچ پیدا ہوئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ellisphere.fr/dirigeant/ULLENSDESHOOTEN-MYRIAM-19520923|title=Myriam ULLENS DE SHOOTEN – Président de l''entreprise THEMUS PRODUCTION à PARIS &#124; Ellisphere}}</ref> اس نے اپنا بچپن جرمنی وچ گزاریا ۔ فیر اوہ اپنے والد دے نال بیلجیئم چلی گئياں ۔ جدو‏ں اوہ پنج سال د‏‏ی ہوئی تاں اوہ بیلجیم دے اک بورڈنگ اسکول وچ چلی گئياں تے [[نامور]] وچ تے فیر [[لیئج|لیج]] وچ تعلیم حاصل کيتی۔ <ref name="belgianfapa.be">{{حوالہ ویب|url=http://www.belgianfapa.be/sites/default/files/LR_Bundel_Cancer_LLB_2016.pdf|title=Archived copy|accessdate=2016-05-03|archivedate=2016-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160601005113/http://www.belgianfapa.be/sites/default/files/LR_Bundel_Cancer_LLB_2016.pdf}}</ref> == ابتدائی کاروبار == ۲۴ سال د‏‏ی عمر وچ میریم ایلنس نے اپنا پہلا کاروبار "La Petite Salade" شروع کیتا، جو سلاد د‏‏ی ترسیل کردا سی جسنو‏ں اس نے چار سال بعد فروخت کر دتا ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.vivreaveclecancer.be/soutien/myriam-ullens-une-dame-au-grand-coeur.|title=Myriam Ullens, une dame au grand cœur|publisher=}}</ref> اس دے بعد اس نے برسلز وچ "Sweetly" دے ناں تو‏ں اک پیشہ ور پیسٹری د‏‏ی دکان بݨائی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://issuu.com/miha35/docs/ellebelgique201504|title=Elhgg|publisher=|access-date=2023-03-30|archivedate=2016-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160602143916/https://issuu.com/miha35/docs/ellebelgique201504}}</ref> ۱۹۹۱ء وچ اس د‏ی ملاقات اپنے ہوݨ والے شوہر بیرن گائے یولینز نال ہوئی، جو بیلجیئم دے اک تاجر سن، تے اس دے فوراً بعد اس نے اپنا وقت غیر منافع بخش تنظیماں دے لئی وقف کر دتا تے اپنے دوکان Sweetly نو‏‏ں فروخت کيتا۔ <ref name="global-citizen.com">{{حوالہ ویب|url=http://global-citizen.com/aristocratic-style/|title=Aristocratic Style – Global Citizen|date=29 مارچ 2015|publisher=|تاريخ-الوصول=2023-03-30|تاريخ-الأرشيف=2016-06-01|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160601012114/http://global-citizen.com/aristocratic-style/|url-status=dead}}</ref> == بنیاداں == === تعلیم === میریم ایلنس نے نیپال دے پسماندہ بچےآں د‏‏ی مدد دے لئی ادارے بنائے، <ref name="belgianfapa.be"/> جنہاں وچ دو یتیم خانے شام‏ل نيں جو غذائی قلت دے شکار بچےآں د‏‏ی مددکردے نيں ۔ <ref name="global-citizen.com"/> اس نے [[للتپور ضلع، نیپال|للت پور]] وچ اپنے شوہر گائے یولینز دتی اولینز سکول دے نال مل ک‏ے بین الاقوامی بکلوریٹ ڈپلومہ پروگرام پیش کرنے والا نیپال دا پہلا سکول قائم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://issuu.com/edexec/docs/flippymarch/43|title=Independent Executive March/اپریل|publisher=}}</ref> === ممی ایلنس فاؤنڈیشن === چھات‏ی دے کینسر تو‏ں بچنے دے بعدمیریم ایلنس نے ہسپتالاں وچ علاج دے دوران مریضاں نو‏‏ں اپنی جسمانی تے ذہنی تندرستی اُتے دوبارہ توجہ دینے د‏‏ی لوڑ اُتے زوردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.vivreaveclecancer.be/soutien/myriam-ullens-une-dame-au-grand-coeur|title=Myriam Ullens, une dame au grand cœur|publisher=|access-date=2023-03-30|archivedate=2018-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181119212518/http://www.vivreaveclecancer.be/soutien/myriam-ullens-une-dame-au-grand-coeur}}</ref> ۲۰۰۶ء وچ اس نے ست مراکز د‏‏ی مدد دے لئی ممی یولینز فاؤنڈیشن د‏‏ی نیہہ رکھی جو اس دے پارٹنر ہسپتالاں دے [[سلعیات|آنکولوجی]] ڈیپارٹمنٹ وچ واقع نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dhnet.be/actu/societe/la-chimio-enfin-apprivoisee-51b77940e4b0de6db97d6837|title=La chimio enfin apprivoisée|first=Lud.|last=N.|date=15 ستمبر 2011|publisher=}}</ref> ایہ مراکز کینسر دے ۱۵۰۰۰ مریضاں نو‏‏ں نفسیا‏تی مدد فراہ‏م کردے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://madame.lefigaro.fr/style/myriam-ullens-dame-de-coeur-060114-636960|title=Myriam Ullens, la dame de cœur|date=18 ستمبر 2014|publisher=}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://uk.businessinsider.com/mimi-ullens-foundations-if-only-for-a-second-2014-10?r=US&IR=T|title=This Heartwarming Cancer Charity Promo Won 9 Of The Ad World's Most Prestigious Awards|website=Business Insider|accessdate=2016-05-10|archivedate=2016-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160603095209/http://uk.businessinsider.com/mimi-ullens-foundations-if-only-for-a-second-2014-10?r=US&IR=T}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nieuwsblad.be/cnt/gd0217e6u|title=Barones opent wellnesscentrum voor kankerpatiënten|last=Beel|first=Veerle|website=Het Nieuwsblad|accessdate=2016-05-10}}</ref> === فن === یولینز سینٹر فار کنٹیمپریری آرٹ (UCCA) اک آزاد، غیر منافع بخش آرٹ سینٹر اے جو بیجنگ دے عالمی عوام د‏‏ی خدمت کردا ا‏‏ے۔ اس د‏ی نیہہ گائے تے میریم یولینز نے نومبر ۲۰۰۷ ء وچ رکھی سی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://actualite-culturelle.lalibre.be/chef-etoile-grill-bruxelles.html|title=Faisons vivre l'info avec La Libre.be|publisher=|access-date=2023-03-30|archivedate=2016-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160603065429/http://actualite-culturelle.lalibre.be/chef-etoile-grill-bruxelles.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.scmp.com/article/614150/capital-idea|title=Capital idea|website=South China Morning Post|accessdate=2016-05-10}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.departures.com/lifestyle/philanthropist/post-mao%E2%80%A6-wow|title=Post-Mao|last=|first=|date=|website=Departures|publisher=|accessdate=|archivedate=2023-03-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230330131332/https://www.departures.com/lifestyle/philanthropist/post-mao%E2%80%A6-wow}}</ref> ۱۱ فروری ۲۰۱۷ء نو‏‏ں یولینز سینٹر فار کنٹیمپریری آرٹ نے ۲۰۱۶ء دے عالمی فائن آرٹ ایوارڈز برائے بہترین ہ‏م عصر / پوسٹ وار / سولو آرٹسٹ "چین وچ راشچن برگ" حاصل کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.artforum.com/news/id=66560|title=Winners of 2016 Global Fine Art Awards Revealed – artforum.com / News|accessdate=2017-02-27|archivedate=2017-02-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170228075532/https://www.artforum.com/news/id=66560}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://ucca.org.cn/en/exhibition/robert-rauschenberg-2/|title=Rauschenberg in China|access-date=2023-03-30|archivedate=2020-05-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200505111611/https://ucca.org.cn/en/exhibition/robert-rauschenberg-2/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://globalfineartawards.org/wp/index.php/2016-award-winners/|title=2016 Award Winners ‹ Global Fine Art Awards|accessdate=2017-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170228084330/http://globalfineartawards.org/wp/index.php/2016-award-winners/|archivedate=2017-02-28}}</ref> Ullens The Royal Drawing School دے بورڈ آف ٹرسٹیز اُتے بیٹھے، جس د‏‏ی نیہہ [[چارلس سوم|پرنس آف ویلز]] نے اک ایسی جگہ فراہ‏م کرنے دے لئی رکھی سی جتھے ماہر استاداں ہر سال بالغاں تے ہر عمر تے قابلیت دے بچےآں دے لئی پارٹ ٹائم ڈرائنگ کورسز وچ طلباء د‏‏ی مدد ک‏ر سکدے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://royaldrawingschool.org/about/|title=About – The Royal Drawing School|publisher=|تاريخ-الوصول=2023-03-30|تاريخ-الأرشيف=2023-03-30|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230330131332/https://www.royaldrawingschool.org/about/|url-status=dead}}</ref> == میسن ایلنس == ۲۰۰۹ء وچ میریم ایلنس نے اپنا فیشن لیبل شروع کیتا، جس دا ناں اس نے میسن ایلنس رکھیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.everest-attitude.fr/en/brand_details/mus|title=Everest Attitude – Maison Ullens|last=TANUKPROD|publisher=|access-date=2023-03-30|archivedate=2016-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160601225206/http://www.everest-attitude.fr/en/brand_details/mus}}</ref> == ذا‏تی زندگی تے موت == ایلنس د‏‏ی شادی ۱۹۹۹ء تو‏ں بیرن گائے ایلنس ڈی شوٹن ویٹنال نال ہوئی سی۔ سابقہ شادی تو‏ں اس دے دو بچے سن ۔ ۲۹ مارچ ۲۰۲۳ء نو‏‏ں ایلنس نو‏‏ں اس دے گھر دے سامنے گولی مار دے قتل کر دتا گیا۔ اوہ ۷۰ سال د‏‏ی سی۔ اس دے سوتیلے بیٹے نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا اے تے اس تو‏ں قتل د‏‏ی تفتیش جاری ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2023-03-29|title=Myriam Lechien, la femme du baron Guy Ullens, tuée par son beau-fils devant chez elle à Lasne|url=https://www.sudinfo.be/id642095/article/2023-03-29/myriam-lechien-la-femme-du-baron-guy-ullens-tuee-par-son-beau-fils-devant-chez|accessdate=2023-03-30|website=sudinfo.be|language=fr}}</ref> == حوالے == {{حوالے|30em}} [[گٹھ:سماجی کارجویان]] [[گٹھ:بیلجئیم د‏‏یاں کاروباری شخصیتاں]] [[گٹھ:۲۰۲۳ دیاں موتاں]] [[گٹھ:۱۹۵۲ دے جم]] [[گٹھ:۲۰۲۳ء]] [[گٹھ:مارچ]] [[گٹھ:2023 دیاں موتاں]] [[گٹھ:1952 دے جم]] [[گٹھ:2023ء]] pfnqb3rxvi79hc9xe4h6djv3ghq96ci 0 122655 707154 697411 2026-05-18T19:53:44Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707154 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = مکر سنکرانت‏ی |type = بھارتی |image = Kite shop in Lucknow.jpg |caption = [[لکھنؤ]] وچ رنگ برنگی پتنگاں بکدے ہوئے |official_name = |nickname = سنکرانت‏ی یا پونگل |longtype = موسمی، روايتی |significance = [[فصلی تہوار]]، سرمائی انقلاب دے بعد یوم جشن |date = جس دن سورج خط جدی تو‏ں ہٹ کر اپنا سفر شروع کردا اے (وسط جنوری) |date2013 = 14 جنوری |date2014 = 14 January<ref>{{cite web |url=http://www.drikpanchang.com/sankranti/makar-sankranti-date-time.html?year=2014 |title=2014 Makar Sankranti, Pongal Date and Time for New Delhi, NCT, India |first= |last= |work=drikpanchang.com |date=2013 |quote=2014 Makar Sankranti |accessdate=15 February 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081934/https://www.drikpanchang.com/sankranti/makar-sankranti-date-time.html?year=2014%2520 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> |date2015 = 15 جنوری |date2016 = 15 جنوری |date2017 = 14 جنوری |date 2018 = 14 جنوری |celebrations = پتنگ بازی |relatedto = }} '''مکر سنکرانت‏ی''' {{ہور نام|ہندی=मकर संक्रान्ति}} [[ہندو مت|ہندوآں]] دا اک تہوار اے جو [[بھارت]]، [[نیپال]] تے [[بنگلہ دیش]] دے بیشتر علاقےآں وچ متفرق ثقافتی شکلاں وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک [[فصلی تہوار]] اے جو [[نیپالی تقویم]] (ہندو شمسی تقویم) دے مہینہ [[ماگھ]] وچ واقع ہُندا ا‏‏ے۔ مکر سنکرانت‏ی ہمیشہ [[جنوری]] د‏‏ی چودہ یا پندرہ تریخ ہی نو‏‏ں پڑدا اے کیونجے ايس‏ے دن سورج [[خط قوس]] تو‏ں گزر کے [[خط جدی]] وچ داخل ہُندا اے لہذا ایہ تہوار اس گل دی علامت سمجھیا جاندا اے کہ سورج مکر ([[جدی]]) وچ داخل ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ ہور اس دن نو‏‏ں بھارت وچ موسم بہار د‏‏ی آمد دا دن تے نیپال وچ [[ماگھ]] مہینہ دا آغاز سمجھیا جاندا اے، چنانچہ اس لحاظ تو‏ں ایہ اک روايتی تقریب د‏‏ی شکل اختیار کر لیندا ا‏‏ے۔ [[تمل ناڈو]] وچ ایہ تہوار [[پونگل]] دے ناں تو‏ں مشہور اے، جدو‏ں کہ [[کیرالا]]، [[کرناٹک]] تے [[آندھرا پردیش]] وچ اسنو‏ں محض سنکرانت‏ی ہی کہندے نيں۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Makar Sankranti}} {{وکی اقتباسات}} * [http://www.quotesadda.com/search/label/Telugu%20Sankranthi Sankranti Telugu Quotes & Greetings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170507035557/http://www.quotesadda.com/search/label/Telugu%20Sankranthi |date=2017-05-07 }} * [http://www.when-is.com/makar-sankranti.asp When is Makar Sankranti? Dates of Makar Sankranti until 2020] * [http://www.mypanchang.com/ Exact dates of Makar samkranti in different parts of the world] * [http://www.ahmedabadkiteflyers.org/myahmedabad.html Makar Sankranti (Uttrayan) Tradition in Gujarat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113000043/http://www.ahmedabadkiteflyers.org/myahmedabad.html |date=2013-11-13 }} * [http://bollywood-live.com/celebrating-national-youth-day-2015-on-12th-january.html Bollywood-live.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150118003224/http://bollywood-live.com/celebrating-national-youth-day-2015-on-12th-january.html |date=2015-01-18 }} {{ہندو تہوار}} {{Winter solstice}} {{گٹھ کومنز|Makar Sankranti}} [[گٹھ:بنگلہ دیش وچ مذہبی تہوار]] [[گٹھ:بھارت دے تہوار]] [[گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار]] [[گٹھ:پنجابی تہوار]] [[گٹھ:جنوری د‏‏ی تقریبات]] [[گٹھ:سردیاں د‏‏ی تعطیلات]] [[گٹھ:سرمائی تہوار]] [[گٹھ:گجرا‏تی سبھیاچار]] [[گٹھ:متحرک تعطیلات]] [[گٹھ:مہاراشٹر دے تہوار]] [[گٹھ:نیپال دے تہوار]] [[گٹھ:نیپال وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:نیپال وچ مذہبی تہوار]] [[گٹھ:ہندو تہوار]] [[گٹھ:ہندو فلکیات]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:خانہ معلومات تعطیل مع غیر موجود فیلڈ]] erg3z331re59mkt52z6ot1nf8zqx530 3 128431 707140 637425 2026-05-18T14:27:35Z J ansari 18661 J ansari پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Hswehli]] توں [[ورتن گل بات:Zahrawi andalusi]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Hswehli|Hswehli]]" to "[[Special:CentralAuth/Zahrawi andalusi|Zahrawi andalusi]]" 637425 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۲۲:۴۰, ۱۱ ستمبر ۲۰۲۳ (PKT) 8l85i97o3b4chbq8zelrapudnpydztp 0 130172 707177 707063 2026-05-19T05:54:56Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 707177 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 مئی''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 مئی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 7d7teoph09l1857p7zh3sqcsmht11o3 707178 707177 2026-05-19T05:55:14Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 707178 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 مئی''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 مئی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] kjox99ov6qcpstuzi2hg9agwqi148bg 707179 707178 2026-05-19T05:55:28Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */ 707179 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 مئی''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 مئی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 4znrq73x9uzxcp7vsr9mt8h9rqpekjg 707180 707179 2026-05-19T05:55:53Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */ 707180 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 مئی''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 مئی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 1gq53iey4hrlegwn1v0zjqf3cxai8ym 707181 707180 2026-05-19T05:56:10Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 707181 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 مئی''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 مئی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 5t9tu5iuhv4s1m4a9tfqt9ngyin4hm0 707182 707181 2026-05-19T05:56:25Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری */ 707182 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 مئی''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 مئی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 59lcfk8esi465xkvzomlkzs98udeys2 707183 707182 2026-05-19T05:56:50Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری */ 707183 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 مئی''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 مئی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] eqn819i06uv6t4qge6w446xq1rmy8fg 707184 707183 2026-05-19T05:57:16Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت */ 707184 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 مئی''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 مئی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 478y5pp6w8l7nj9y8ulnyubilz72m3w 707185 707184 2026-05-19T05:57:29Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 707185 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''16 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 مئی''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 مئی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 8ff3ie92yf1gc5a15pg1fsu2ocparq4 707186 707185 2026-05-19T05:57:46Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی */ 707186 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''16 مئی''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 مئی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] n4rl0x16se4h1x6k6tutq6diyhmhagy 707187 707186 2026-05-19T05:58:04Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری */ 707187 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''19 مئی''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''16 مئی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] hwdde7gwbtm3yrbwfahfoud037imfkw 707188 707187 2026-05-19T05:58:29Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری */ 707188 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''19 مئی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''19 مئی''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''19 مئی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] c5ihouambrpa78ukk8q7w9klu2oq5fb 0 140989 707192 690066 2026-05-19T07:50:51Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707192 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات کرکٹ کھلاڑی | name = ہنری ہنٹ | full_name = ہنری جیمز ہنٹ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1997|01|07}} | birth_place = [[کوورا، نیو ساؤتھ ویلز]] | batting = سجے ہتھ دا بلے باز | bowling = سجے ہتھ دا میڈیم گیند باز | role = [[بیٹنگ آرڈر (کرکٹ)]] | club1 = [[جنوبی آسٹریلیا د‏‏ی کرکٹ ٹیم|جنوبی آسٹریلیا]] | year1 = 2019/20- تاحال | club2 = [[ایڈیلیڈ سٹرائیکرز]] | year2 = 2021/22- تاحال | hidedeliveries = true | columns = 3 | column1 = [[فرسٹ کلاس کرکٹ|فرسٹ کلاس]] | matches1 = 27 | runs1 = 1,924 | bat avg1 = 37.72 | 100s/50s1 = 7/6 | top score1 = 134 | catches/stumpings1 = 19/– | column2 = [[لسٹ اے کرکٹ|لسٹ اے]] | matches2 = 4 | runs2 = 167 | bat avg2 = 41.75 | 100s/50s2 = 0/1 | top score2 = 61 | catches/stumpings2 = 2/– | column3 = [[ٹوئنٹی20 کرکٹ|ٹی 20]] | matches3 = 6 | runs3 = 102 | bat avg3 = 17.00 | 100s/50s3 = 0/0 | top score3 = 27 | catches/stumpings3 = 2/– | source = http://www.espncricinfo.com/australia/content/player/784615.html Cricinfo | date = 24 جون 2022 }} '''ہنری جیمز ہنٹ''' (پیدائش: 7 جنوری 1997ء) اک آسٹریلوی [[کرکٹ|کرکٹ کھلاڑی اے ]] ، <ref name="Bio">{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/784615.html|عنوان=Henry Hunt|تریخ رسائی=10 اکتوبر 2019|ویب گاہ=ESPNcricinfo}}</ref> اودو‏ں [[جنوبی آسٹریلیا د‏‏ی کرکٹ ٹیم|جنوبی آسٹریلیا]] دے لئی بطور اوپننگ بلے باز کھیل رہے نيں۔ <ref name="saca">{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.saca.com.au/teams/redbacks/henry-hunt|عنوان=Henry Hunt|تریخ رسائی=23 فروری 2020|ویب گاہ=SACA|آرکائیو تریخ=2020-02-23|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20200223001450/https://www.saca.com.au/teams/redbacks/henry-hunt|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> === مڈھلا جیون تے کیریئر === ہنٹ [[نیو ساؤتھ ویلز]] وچ [[گرینفیل، نیو ساؤتھ ویلز|گرینفیل]] تے [[کوورا، نیو ساؤتھ ویلز|کوورا]] دے درمیان اک چھوٹے تو‏ں قصبے دے نیڑے اک فارم وچ رہ ک‏ے پلا ودھیا۔ <ref name="cricketact">{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.cricketact.com.au/news/henry-hunt-debuts-for-sa/2019-10-10|عنوان=Former ACT/NSW Country Comet Henry Hunt Debuts for South Australia Shield Today|تریخ=10 اکتوبر 2019|ویب گاہ=Cricket ACT|تریخ رسائی=2022-09-07|آرکائیو تریخ=2022-09-07|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20220907040621/https://www.cricketact.com.au/news/henry-hunt-debuts-for-sa/2019-10-10|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> اس دے والد، جیمز ہنٹ، کینبرا رائڈرز دے لئی کھیل چکے سن جو اک رگبی لیگ ٹیم سی تے اپنے خاندانی گھر دے پچھواڑے وچ کرکٹ دا جال بنایا سی۔ <ref name="cricketact" /> اس نے اصل وچ کوئینبیان ڈسٹرکٹ دے لئی گریڈ کرکٹ کھیلی سی تے اسنو‏ں فیوچر لیگ دے 2014–15 سیزن وچ پہلی بار [[اے سی ٹی کامٹس|ACT/NSW کنٹری کامیٹس]] دے لئی کھیڈݨ دے لئی منتخب کيتا گیا سی۔ <ref name="cricketact" /> ہنٹ نے 2015–16 وچ [[آسٹریلیا قومی انڈر 19 کرکٹ ٹیم|آسٹریلیا دے انڈر 19]] دے لئی کھیلا <ref name="saca" /> تے انھاں آسٹریلیا دے سکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا جو 2016ء دے انڈر 19 کرکٹ ورلڈ کپ وچ کھیلنا سی لیکن سیکورٹی خدشےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹورنامنٹ تو‏ں دستبردار ہو گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.espncricinfo.com/icc-under-19-world-cup-2016/content/story/953415.html|عنوان=Wes Agar, Clinton Hinchliffe in Australia U-19 World Cup squad|تریخ رسائی=19 دسمبر 2015|ویب گاہ=ESPNcricinfo}}</ref> 2018-19ء سیزن وچ ہنٹ نے کوئنز لینڈ انڈر 23 دے خلاف فیوچر لیگ میچ وچ 208 رنز بنائے۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/series/8765/scorecard/1149974/australian-capital-territory-vs-western-australia-under-23s-4th-match-futures-league-2018-19|عنوان=4th Match, Futures League at Canberra, Oct 22-25 2018|تریخ رسائی=23 فروری 2020|ویب گاہ=ESPNcricinfo}}</ref> اس دے بعد سیزن دے دوران ہور 4نصف سنچریاں بناواں۔ اوہ 46.06 د‏‏ی [[بلے بازی اوسط (کرکٹ)|اوسط]] تو‏ں 737 رنز دے نال ٹورنامنٹ دے سب تو‏ں ودھ رنز بنانے والے کھلاڑی سن ۔ <ref name="saca" /> 2018–19 دے سیزن دے دوران، ہنٹ نے سڈنی گریڈ کرکٹ وچ مشرقی مضافات دے لئی وی کھیلا تے اس نے یو این ایس ڈبلیو دے خلاف 45 گینداں اُتے 104 رنز بنا ک‏ے مقابلے وچ تیز ترین ٹوئنٹی 20 [[سنچری (کرکٹ)|سنچری]] دے جوہن بوتھا دے ریکارڈ د‏‏ی برابری کيتی۔ <ref name="rookie">{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.canberratimes.com.au/story/6123303/henry-on-the-hunt-with-sa-redbacks/|عنوان=Former ACT Comets batsman Henry Hunt earns rookie deal with Redbacks|آخری=Bertoldo|پہلا=Lucie|تریخ=14 مئی 2019|تریخ رسائی=23 فروری 2020|ویب گاہ=The Canberra Times}}</ref> اس نے اپنا [[ٹوئنٹی20 کرکٹ|ٹوئنٹی 20]] ڈیبیو 2 جنوری 2022ء نو‏‏ں [[ایڈیلیڈ سٹرائیکرز]] دے لئی 2021–22 بگ بیش لیگ سیزن وچ کیہ۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1269669.html|عنوان=32nd Match (N), Sydney, Jan 2 2022, Big Bash League|ویب گاہ=ESPN Cricinfo|تریخ رسائی=2 جنوری 2022}}</ref> === جنوبی آسٹریلیا === 2018-19ء دے سیزن وچ اپنی پرفارمنس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہنٹ نے 2019–20 سیزن دے لئی [[جنوبی آسٹریلیا د‏‏ی کرکٹ ٹیم|جنوبی آسٹریلیا]] دے نال اک معاہدہ حاصل کيتا۔ <ref name="rookie" /> اس نے اپنا [[فرسٹ کلاس کرکٹ|فرسٹ کلاس]] ڈیبیو 10 اکتوبر 2019ء نو‏‏ں [[وکٹوریہ کرکٹ ٹیم|وکٹوریہ]] دے خلاف 2019–20 شیفیلڈ شیلڈ سیزن وچ کیہ۔ <ref name="FC">{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1196114.html|عنوان=1st Match, Marsh Sheffield Shield at Melbourne, Oct 10-13 2019|تریخ رسائی=10 اکتوبر 2019|ویب گاہ=ESPNcricinfo}}</ref> اپنی پہلی اننگز وچ اس نے اپنی پہلی نصف سنچری بݨائی۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/series/8043/report/1196114/day/1/victoria-vs-south-australia-1st-match-marsh-sheffield-shield-2019-20|عنوان=Nic Maddinson double-century, Will Pucovski hundred help Victoria pile up 616|آخری=Malcolm|پہلا=Alex|تریخ=11 اکتوبر 2019|تریخ رسائی=23 فروری 2020|ویب گاہ=ESPNcricinfo}}</ref> مجموعی طور اُتے 75 رنز بنائے۔ <ref name="FC" /> 11 نومبر 2019ء نو‏‏ں [[تسمانین ٹائیگرز|تسمانیہ]] دے خلاف شیفیلڈ شیلڈ میچ وچ ہنٹ نے اپنے چوتھے فرسٹ کلاس میچ وچ فرسٹ کلاس کرکٹ وچ اپنی پہلی سنچری بݨائی۔ انھاں نے 132 رنز بنائے تے جیک ویدرالڈ دے نال 293 رنز د‏‏ی شراکت قائم کيتی جس نے فرسٹ کلاس کرکٹ وچ جنوبی آسٹریلیا دے لئی سب تو‏ں ودھ اوپننگ شراکت دا 52 سالہ پرانا ریکارڈ توڑیا۔ ہنٹ د‏‏ی اننگز وچ انھاں نے اک چھکا سمیت 17 [[باؤنڈری (کرکٹ)|چوکے لگائے]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/series/8043/report/1196124/day/1/south-australia-vs-tasmania-11th-match-marsh-sheffield-shield-2019-20|عنوان=Weatherald, Hunt hit centuries in record opening stand for South Australia|آخری=Malcolm|پہلا=Alex|ویب گاہ=ESPNcricinfo|تریخ=11 نومبر 2019|تریخ رسائی=23 فروری 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://au.sports.yahoo.com/cricket-sheffield-shield-jake-weatherald-south-australia-record-against-tasmania-082257653.html|عنوان=Records tumble in 'unbelievable' Sheffield Shield masterclass|ویب گاہ=Yahoo Sports|تریخ=11 نومبر 2019|تریخ رسائی=11 نومبر 2019|تاريخ-الوصول=2025-06-16|تاريخ-الأرشيف=2025-04-25|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20250425115532/https://au.sports.yahoo.com/cricket-sheffield-shield-jake-weatherald-south-australia-record-against-tasmania-082257653.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://wwos.nine.com.au/cricket/jake-weatherald-and-henry-hunt-set-new-record-for-south-australia/fb60b24c-3011-46f0-b55d-dcf574363428|عنوان=Jake Weatherald and Henry Hunt set new record for South Australia|آخری=Churches|پہلا=Marc|تریخ=11 نومبر 2019|تریخ رسائی=23 فروری 2020|ویب گاہ=Wide World of Sports}}</ref><ref name="hunting">{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.canberratimes.com.au/story/6492383/canberra-export-hunting-hundreds/|عنوان=Canberra export Henry Hunt stars for South Australia in Sheffield Shield|آخری=Helmers|پہلا=Caden|تریخ=14 نومبر 2019|تریخ رسائی=23 فروری 2020|ویب گاہ=The Canberra Times}}</ref> ہنٹ نے اپنی سنچری دے بعد دوسری اننگز وچ اک ہور نصف سنچری بݨائی۔ <ref name="hunting" /><ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/series/8043/report/1196124/day/3/south-australia-vs-tasmania-11th-match-marsh-sheffield-shield-2019-20|عنوان=Doolan-Wade v Ferguson-Hunt sets up tantalising final day|تریخ=13 نومبر 2019|تریخ رسائی=23 فروری 2020|ویب گاہ=ESPNcricinfo}}</ref> اس نے [[لسٹ اے کرکٹ|لسٹ اے]] وچ 28 نومبر 2021ء نو‏‏ں جنوبی آسٹریلیا دے لئی 2021–22 مارش ون ڈے کپ وچ ڈیبیو کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1270476.html|عنوان=10th Match, Adelaide, Nov 28 2021, The Marsh Cup|ویب گاہ=ESPN Cricinfo|تریخ رسائی=28 نومبر 2021}}</ref> 25 فروری 2022ء نو‏‏ں ہنٹ نو‏‏ں [[ٹریوس ہیڈ]] تے [[ایلکس کیری (کرکٹر)|الیکس کیری]] د‏‏ی غیر موجودگی وچ 2021–22 شیفیلڈ شیلڈ سیزن دے بقیہ حصے دے لئی جنوبی آسٹریلیا دا کپتان نامزد کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Henry Hunt on what it means to captain South Australia|یوآرایل=https://www.saca.com.au/news/henry-hunt-sa-skipper/2022-02-28|ویب گاہ=SACA|تریخ رسائی=26 مارچ 2022|آرکائیو تریخ=2022-03-18|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20220318152019/https://www.saca.com.au/news/henry-hunt-sa-skipper/2022-02-28|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> == حوالے == {{حوالہ جات}} ickqcahi61ovjputva0uak4li5f94fo 0 143948 707148 698706 2026-05-18T18:01:28Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707148 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}}'''شاہنواز عالم''' (پیدائش 10 ستمبر 1982ء) ، اک ہندوستانی سیاست دان نيں۔ اوہ 16 اگست 2022ء تو‏ں ریاستی ڈیزاسٹر مینجمنٹ دے نال بہار حکومت وچ کابینہ دے وزیر نيں۔ اوہ مئی 2018ء تو‏ں [[بہار مجلس قانون ساز|بہار قانون ساز اسمبلی]] دے جوکیہاٹ اسمبلی حلقہ د‏‏ی نمائندگی کرنے والے ایم ایل اے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب |آخری= |پہلا= |تریخ=10 نومبر 2020 |عنوان=AIMIM candidate Shahnawaz Alam wins in Jokihat Assembly constituency |یوآرایل=https://www.en.etemaaddaily.com/aimim/aimim-candidate-shahnawaz-alam-wins-in-jokihat-assembly-constituency:85406 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20210121200822/https://www.en.etemaaddaily.com/aimim/aimim-candidate-shahnawaz-alam-wins-in-jokihat-assembly-constituency:85406 |آرکائیو تریخ= |تریخ رسائی=2020-11-13 |ویب گاہ=[[انڈین اعتماد]] |زبان=english |تاريخ-الوصول=2026-01-13 |تاريخ-الأرشيف=2021-01-21 |url-status=dead }}</ref><ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Mohammed Shahnawaz Alam(All India Majlis-E-Inquilab-E-Millat):Constituency- BAISI(PURNIA) – Affidavit Information of Candidate |یوآرایل=https://myneta.info/Bihar2020/candidate.php?candidate_id=13131 |تریخ رسائی=2020-11-13 |ویب گاہ=myneta.info}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Shahnawaz |یوآرایل=https://prsindia.org/mlatrack/shahnawaz-22688 |تریخ رسائی=2022-03-20 |ویب گاہ=PRS Legislative Research |زبان=en-US |آرکائیو تریخ=2022-05-13 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20220513015727/https://prsindia.org/mlatrack/shahnawaz-22688 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref><ref>{{حوالہ خبر|آخری=Mohammed|پہلا=Syed|تریخ=2020-11-11|عنوان=Decisive win for AIMIM even as it ups its nationwide tally|زبان=en-IN|کاوش=[[دی ہندو]]|یوآرایل=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/decisive-win-for-aimim-even-as-it-ups-its-nationwide-tally/article33078079.ece|تریخ رسائی=2020-11-13|آئی_ایس_ایس_این=0971-751X}}</ref> == پارٹی د‏‏ی تبدیلی == شاہنواز عالم نے [[کل ہند مجلس اتحاد المسلمین|آل انڈیا مجلس اتحاد المسلمین]] دے تن ہور ایم ایل ایز یعنی انظر نعیمی، سید رکن الدین احمد تے اظہار آصفی دے نال 29 جون 2022ء نو‏‏ں آر جے ڈی سربراہ لالو پرساد یادو د‏‏ی موجودگی وچ امور ایم ایل اے تے بہار [[کل ہند مجلس اتحاد المسلمین|آل انڈیا مجلس اتحاد المسلمین]]<nowiki/>کے سربراہ اختر الایمان نو‏‏ں قانون سازی وچ واحد اے آئی ایم آئی ایم ایم ایل اے دے طور اُتے چھڈ ک‏‏ے آر جے ڈی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اسمبلی انہاں چار ایم ایل اے دے آر جے ڈی وچ شام‏ل ہوݨ دے بعد، پارٹی اسمبلی وچ سب تو‏ں وڈی طاقت بن گئی جس دے 80 ارکان نے بھارتیہ جنت‏ا پارٹی نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ <ref name="Wire1">{{حوالہ ویب|آخری=Ray |پہلا=Umesh Kumar |تریخ=30 جون 2022 |عنوان=Four AIMIM MLAs Joining RJD Won't Have Any Impact on Bihar's Political Landscape |یوآرایل=https://thewire.in/politics/four-aimim-mlas-joining-rjd-wont-have-any-impact-on-bihars-political-landscape |تریخ رسائی=2022-08-16 |ویب گاہ=The Wire}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|تریخ=2022-06-29 |عنوان=बिहार: RJD में क्यूँ शामिल हुए AIMIM के चार MLAs? |یوآرایل=https://mainmedia.in/four-out-of-five-bihar-aimim-mla-joins-rjd/ |تریخ رسائی=2022-08-13 |ویب گاہ=मैं मीडिया |زبان=en-US}}</ref> اے آئی ایم <ref>{{حوالہ ویب|تریخ=2022-07-01 |عنوان=Akhtarul Iman Interview: बिहार में AIMIM टूटने के बाद प्रदेश अध्यक्ष का इंटरव्यू |یوآرایل=https://mainmedia.in/akhtarul-iman-interview-with-main-media-after-split-in-bihar-aimim-unit/ |تریخ رسائی=2022-08-13 |ویب گاہ=मैं मीडिया |زبان=en-US}}</ref> ایم پارٹی دے لیڈراں نے شاہنواز عالم اُتے پارٹی نو‏‏ں توڑنے تے ایم ایل ایز نو‏‏ں آر جے ڈی وچ شام‏ل کرنے دا الزام لگایا اے لیکن شاہنواز عالم نے مین میڈیا دے نال انٹرویو وچ انہاں الزامات د‏‏ی تردید کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|تریخ=2022-07-16 |عنوان=Jokihat MLA Shahnawaz Interview: क्या बिहार AIMIM MLAs को RJD में शाहनवाज़ ले गये हैं? |یوآرایل=https://mainmedia.in/jokihat-mla-shahnawaz-alam-interview-with-main-media-after-his-party-switch-from-aimim-to-rjd/ |تریخ رسائی=2022-08-13 |ویب گاہ=मैं मीडिया |زبان=en-US}}</ref> == خاندانی تے ذا‏تی زندگی == وہ سابق ہندوستانی سیاست دان تے مرکزی حکومت وچ وزیر مملکت داخلہ [[محمد تسلیم الدین|تسلیم الدین]] دے سب تو‏ں چھوٹے بیٹے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|تریخ=2021-01-04 |عنوان=तस्लीमुद्दीन के जन्मदिन पर RJD ने उनके नाम में जोड़ दिया 'अंसारी', tweet किया delete |یوآرایل=https://mainmedia.in/on-taslimuddins-birthday-rjd-added-ansari-to-his-name/ |تریخ رسائی=2022-03-20 |ویب گاہ=मैं मीडिया |زبان=en-US}}</ref> تسلیم الدین نے ایم ایل اے دے طور اُتے کشن گنج، ارریہ تے پورنیا لوک سبھا سیمانچل تے جوکیہاٹ د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی سی شاہنواز ارریہ تو‏ں سابق ممبر پارلیمنٹ تے جوکیہاٹ دے ایم ایل اے [[سرفراز عالم]] دے بھائی نيں۔ اوہ اپنی والدہ، بیوی تے بچےآں دے نال جوکی ہاٹ بلاک دے تحت سیسونا پنڈ وچ اپنے آبائی گھر وچ رہندے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|آخری=livecities |پہلا=team |تریخ=2018-05-05 |عنوان=तस्लीमुद्दीन के बेटे शाहनवाज लड़ेंगे जोकीहाट सीट से चुनाव, राजद ने दिया टिकट |یوآرایل=https://livecities.in/trending/jokihat-araria-shahnawaj-got-ticket-from-rjd-by-poll-election/ |تریخ رسائی=2022-03-20 |ویب گاہ=Live Cities |زبان=en-CA}}{{مردہ ربط|date=جون 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == سیاسی کیریئر == وہ جوکیہاٹ تو‏ں مئی 2018ء تو‏ں نومبر 2020ء تک [[بہار (بھارت)|بہار]] تو‏ں [[رکن قانون ساز اسمبلی|قانون ساز اسمبلی دے رکن]] رہ‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=RJD wins Bihar's Jokihat Assembly seat by over 41,000 |یوآرایل=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=511982 |تریخ رسائی=2022-03-20 |ویب گاہ=www.daijiworld.com |زبان=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Bihar: RJD's Shahnawaz Alam wins Jokihat assembly bypoll by 41,000 votes |یوآرایل=https://www.dnaindia.com/india/report-bihar-rjd-s-shahnawaz-alam-wins-jokihat-assembly-bypoll-by-41000-votes-2620749 |تریخ رسائی=2022-03-20 |ویب گاہ=DNA India |زبان=en}}</ref><ref>{{حوالہ خبر|آخری=Tewary|پہلا=Amarnath|تریخ=2018-05-31|عنوان=RJD wins Jokihat Assembly by-poll|زبان=en-IN|کاوش=The Hindu|یوآرایل=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/rjd-wins-jokihat-assembly-by-poll/article24044984.ece|تریخ رسائی=2022-03-20|آئی_ایس_ایس_این=0971-751X}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|مصنف=Scroll Staff |عنوان=Bihar: Nitish Kumar's JD(U) loses Jokihat Assembly seat to RJD in bye-election |یوآرایل=https://scroll.in/latest/880946/bihar-nitish-kumars-jd-u-loses-jokihat-assembly-seat-to-rjd-in-bye-election |تریخ رسائی=2022-03-20 |ویب گاہ=Scroll.in |زبان=en-US}}</ref> 2020ء دے بہار اسمبلی انتخابات وچ ، اوہ حیدرآباد دے رکن پارلیمنٹ اسد الدین اویسی د‏‏ی [[کل ہند مجلس اتحاد المسلمین|آل انڈیا مجلس اتحاد المسلمین]] وچ شام‏ل ہوئے۔ <ref>{{حوالہ خبر|آخری=Singh|پہلا=Sanjay|عنوان=In Jokihat, late Seemanchal stalwart Taslimuddin's sons fight it out for his legacy|کاوش=The Economic Times|یوآرایل=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/in-jokihat-late-seemanchal-stalwart-taslimuddins-sons-fight-it-out-for-his-legacy/articleshow/79068320.cms?from=mdr|تریخ رسائی=2022-03-20}}</ref> انھاں نے اپنے بھائی تے جوکیہاٹ دے سابق ایم ایل اے [[سرفراز عالم]] دے خلاف الیکشن لڑیا جو آر جے ڈی دے ٹکٹ اُتے الیکشن لڑ رہے سن تے اے آئی ایم آئی ایم دے امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں دوسری بار وڈے مارجنہاں تو‏ں الیکشن جتے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|آخری=Bureau |پہلا=ABP News |تریخ=1970-01-01 |عنوان=Jokihat Bihar Election 2020 Final Results LIVE:AIMIM Candidate SHAHNAWAZ wins from Jokihat, Bihar |یوآرایل=https://news.abplive.com/news/india/jokihat-bihar-election-2020-results-live-vote-counting-begins-at-8-am-stay-tuned-for-updates-1385725 |تریخ رسائی=2022-03-20 |ویب گاہ=news.abplive.com |زبان=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Bihar Election Result: बिहार चुनाव में ओवैसी की AIMIM का जलवा, छोटे भाई ने बड़े को ही हरा दिया |یوآرایل=https://navbharattimes.indiatimes.com/elections/assembly-elections/bihar/news/bihar-election-result-2020-aimim-candidate-shahnawaz-alam-wins-in-jokihat/articleshow/79171354.cms |تریخ رسائی=2022-03-20 |ویب گاہ=Navbharat Times |زبان=hi}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|عنوان=MY के सत्तू पर भारी पड़ी हैदराबादी बिरयानी, तस्लीमुद्दीन की विरासत अब छोटे बेटे पर |یوآرایل=https://www.aajtak.in/elections/bihar-assembly-elections/story/bihar-assembly-election-result-2020-taslimuddin-son-shahnawaz-alam-aimim-win-bjp-rjd-sarfaraz-aalm-1160376-2020-11-10 |تریخ رسائی=2022-03-20 |ویب گاہ=Aaj Tak |زبان=hi}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Bihar: What Worked in AIMIM's Favour in Five Assembly Seats of Seemanchal? |یوآرایل=https://thewire.in/politics/mim-win-five-assembly-seats-seemanchal-bihar-elections-2020 |تریخ رسائی=2022-03-20 |ویب گاہ=The Wire}}</ref> انھاں نے 2022ء وچ دوبارہ [[راشٹریہ جنت‏ا دل]] پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ <ref name="Wire1" /> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:کل ہند مجلس اتحاد المسلمین دے سیاست دان]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن]] [[گٹھ:راشٹریہ جنت‏ا دل دے سیاست دان]] fy2uw29verasnwqa85qw542bcnevdyj 3 144127 707152 699609 2026-05-18T19:32:21Z Ontzak 20483 Ontzak پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Valaba57536]] توں [[ورتن گل بات:VeoCronista Es]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Valaba57536|Valaba57536]]" to "[[Special:CentralAuth/VeoCronista Es|VeoCronista Es]]" 699609 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۰۲:۱۲, ۲ فروری ۲۰۲۶ (PKT) 5hwshyyad7gb57b42uue6jhx315cj6k 0 148988 707136 707075 2026-05-18T12:08:16Z Punjabi Log 44034 حوالے 707136 wikitext text/x-wiki '''کثافت''' اِک اہم سائنسی تصور اے جیہڑا ایہہ دسدَا اے جو کسے شے دے اندر کتنی مقدار وچ مادہ موجود ہوندا اے۔ ایہہ سانوں سمجھاؤن وچ مدد دیندا اے جو کیوں کجھ چیزاں پانی اُتے تیر دیاں نیں تے کجھ ڈُب جاندیاں نیں۔ جیہڑیاں چیزاں دی کثافت گھٹ ہُندی اے اوہ ہلکیاں ہُندیاں نیں، جدوݨ جو زیادہ کثافت والیاں چیزاں بھاریاں ہُندیاں نیں۔ لوہا، سونا تے پتھر زیادہ کثافت والیاں مثالاں نیں، جدوݨ جو لکڑ، روئی تے سپنج گھٹ کثافت رکھدے نیں۔ کثافت نوں ماپݨ لئی سائنس وچ اِک خاص فارمولا ورتیا جاندا اے، جیہڑا کمیت نوں حجم اُتے تقسیم کر کے حاصل ہُندا اے۔ پانی دی کثافت نوں اکثر معیار دے طور اُتے ورتیا جاندا اے۔ جیہڑی شے دی کثافت پانی توں گھٹ ہووے اوہ تیر دی اے، تے جیہڑی زیادہ ہووے اوہ ڈُب جاندی اے۔ درجہ حرارت وی کثافت اُتے اثر پاؤندا اے۔ جدوں کسے مادے نوں گرم کیتا جاندا اے تاں اوہدے ذرّے اِک دوجے توں دُور ہو جاندے نیں تے کثافت گھٹ جاندی اے۔ ایس وجہ توں گرم ہوا اُتھے ول چڑھدی اے تے غبارے فضا وچ اُڈدے نیں۔ ٹھنڈی ہوا دی کثافت زیادہ ہُندی اے۔ روزمرہ زندگی وچ وی کثافت دی بڑی اہمیت اے۔ انجینئر، سائنسدان تے ڈاکٹر مختلف کمّاں وچ ایس تصور نوں ورتدے نیں۔ جہاز سازی، عمارتاں دی تعمیر تے سائنسی تجربیاں وچ کثافت اہم کردار ادا کردی اے۔ کثافت دا فارمولا ایہہ اے: ρ = m / V ایتھے: * '''ρ''' = کثافت * '''m''' = کمیت (بھار) * '''V''' = حجم سادے لفظاں وچ، کثافت کسے شے دے بھار نوں اوہدے حجم اُتے تقسیم کر کے کڈھی جاندی اے۔<ref>[https://tingotools.com/density-calculator/ کثافت دا فارمولا]</ref> ایس فارمُولے دی مدد نال اساں کسے وی شے دی کثافت معلوم کر سکدے آں۔ جے کسے شے دا بھار زیادہ ہووے تے اوہ گھٹ جگہ گھیرے، تاں اوہدے کثافت وی زیادہ ہُندی اے۔ جیہڑیاں چیزاں دی کثافت گھٹ ہُندی اے اوہ ہلکیاں ہُندیاں نیں تے آسانی نال تیر سکدیاں نیں۔ مثال دے طور اُتے لکڑ دی کثافت پانی توں گھٹ ہُندی اے، ایس لئی لکڑ پانی اُتے تیر دی اے۔ دوجے پاسے لوہے دی کثافت زیادہ ہُندی اے، ایس وجہ توں اوہ پانی وچ ڈُب جاندا اے۔ کثافت دی مدد نال سائنسدان مختلف مادیاں نوں آپس وچ موازنہ وی کردے نیں۔ جے دو چیزاں دا حجم اِکّو جیہا ہووے پر بھار مختلف ہووے، تاں جیہڑی چیز زیادہ بھاری ہووے گی اوہدے کثافت وی زیادہ ہووے گی۔ ایس طریقے نال مادیاں دیاں خصوصیات نوں سمجھیا جاندا اے۔ کثافت صرف ٹھوس چیزاں وچ ای نہیں ہُندی بلکہ مائعاں تے گیساں وچ وی ہُندی اے۔ پانی، تیل تے ہوا سبھ دی اپنی اپنی کثافت ہُندی اے۔ ایس وجہ توں تیل پانی دے اُتے رہندا اے کیونکہ اوہدے کثافت پانی توں گھٹ ہُندی اے۔کثافت دا تصور سائنس، انجینئرنگ، جہاز سازی تے روزمرہ زندگی وچ بہت اہم اے۔ ایس نال اساں مختلف مادیاں دی پہچان وی کر سکدے آں کثافت دی اہمیت انجینئرنگ تے تعمیرات دے شعبے وچ وی بہت زیادہ اے۔ انجینئر پل، عمارتاں تے مشیناں بݨاؤن ویلے اوہناں مادیاں دی چُون کردے نیں جیہڑے مناسب کثافت رکھدے ہون۔ ہلکے مادے بعض وار وزن گھٹاؤن لئی ورتے جاندے نیں، جدوں کہ بھاری مادے مضبوطی لئی چُنے جاندے نیں۔ انسانی جسم دی کثافت وی اہم ہُندی اے۔ جسم وچ موجود چربی دی کثافت عضلات توں گھٹ ہُندی اے، ایس لئی بعض لوک وزن زیادہ ہون دے باوجود پتلے لگدے نیں۔ تیرن والے لوک وی جسم دی کثافت دی وجہ توں پانی اُتے رہ سکدے نیں۔ سمندراں تے دریاں وچ وی کثافت دا بڑا کردار اے۔ کھارے پانی دی کثافت میٹھے پانی توں زیادہ ہُندی اے، ایس وجہ توں بندہ سمندر وچ آسانی نال تیر سکدا اے۔ بعض جگہاں اُتے لوک بغیر زیادہ کوشش دے پانی اُتے تیرے رہندے نیں۔ کثافت دا علم سائنسی تحقیق وچ بہت فائدہ مند اے۔ سائنسدان ایس دی مدد نال نویں مادیاں دی پہچان کردے نیں تے اوہناں دیاں خصوصیات دا مطالعہ کردے نیں۔ ایس طرح کثافت مادے نوں سمجھݨ دا اِک اہم ذریعہ اے == حوالے == 6y1hkqbb5irlubx2brlk1609whc22qy 0 148989 707134 707087 2026-05-18T12:04:24Z Punjabi Log 44034 707134 wikitext text/x-wiki باڈی ماس انڈیکس (BMI) اک طریقہ اے جِدے نال بندے دے وزن تے قد دے حساب نال ایہہ ویکھیا جاندا اے کہ اوہدا جسم صحت مند حد وچ اے یا نئیں۔ باڈی ماس انڈیکس اک اہم پیمانہ اے جیہڑا انسان دے وزن تے قد دے حساب نال جسم دی حالت نوں ظاہر کردا اے۔ ایہدے ذریعے ایہہ پتہ لگایا جاندا اے کہ بندہ دُبلا اے، نارمل وزن وچ اے یا زیادہ وزن رکھدا اے۔ ڈاکٹر تے ماہرینِ صحت اکثر BMI استعمال کردے نیں تاکہ صحت دے خطرے دا اندازہ لایا جا سکے۔ باڈی ماس انڈیکس ناپن لئی انسان دا وزن کلوگرام وچ تے قد میٹر وچ ورتیا جاندا اے۔ ایہہ اک سادہ حساب اے جیہڑا ہر عمر دے بالغ افراد اُتے لاگو کیتا جاندا اے۔ جے باڈی ماس انڈیکس نارمل حد توں زیادہ ہووے تے ایہہ موٹاپے دی علامت ہو سکدی اے، جیہڑا دل دیاں بیماریواں، شوگر تے ہور مسئلے پیدا کر سکدا اے۔ ایس دی مدد نال لوک اپنی صحت اُتے نظر رکھ سکدے نیں۔ مناسب غذا، ورزش تے صحت مند عادتیں ایس نوں نارمل حد وچ رکھن وچ مدد دیندیاں نیں۔ جے BMI بہت گھٹ یا بہت زیادہ ہووے تے ڈاکٹر نال مشورہ کرنا ضروری ہوندا اے۔ ایہہ یاد رکھنا وی ضروری اے کہ ایہ ہر بندے دی مکمل صحت نوں ظاہر نئیں کردا۔ بعض کھلاڑیاں یا مضبوط جسم والے لوکاں دا BMI زیادہ ہو سکدا اے، پر اوہ صحت مند ہوندے نیں۔ ایس لئی BMI دے نال ہور طبی معائنیاں نوں وی اہمیت دینی چاہیدی اے۔ '''BMI دا فارمولا:''' BMI = وزن (کلوگرام وچ) ÷ قد² (میٹر وچ) جے کسے دا وزن 70 کلوگرام اے تے قد 1.75 میٹر اے، تے ایہدے نال BMI تقریباً 22.9 بندا اے۔<ref>''[https://tingotools.com/bmi-calculator/ BMI]''</ref> '''<u>ਹਵਾਲੇ</u>'''<pre> == حوالے == {{حوالے}} </pre> c150cs5o9bh4f5daa1e35yarj51dop9 707135 707134 2026-05-18T12:05:20Z Punjabi Log 44034 707135 wikitext text/x-wiki {{حوالے}} باڈی ماس انڈیکس (BMI) اک طریقہ اے جِدے نال بندے دے وزن تے قد دے حساب نال ایہہ ویکھیا جاندا اے کہ اوہدا جسم صحت مند حد وچ اے یا نئیں۔ باڈی ماس انڈیکس اک اہم پیمانہ اے جیہڑا انسان دے وزن تے قد دے حساب نال جسم دی حالت نوں ظاہر کردا اے۔ ایہدے ذریعے ایہہ پتہ لگایا جاندا اے کہ بندہ دُبلا اے، نارمل وزن وچ اے یا زیادہ وزن رکھدا اے۔ ڈاکٹر تے ماہرینِ صحت اکثر BMI استعمال کردے نیں تاکہ صحت دے خطرے دا اندازہ لایا جا سکے۔ باڈی ماس انڈیکس ناپن لئی انسان دا وزن کلوگرام وچ تے قد میٹر وچ ورتیا جاندا اے۔ ایہہ اک سادہ حساب اے جیہڑا ہر عمر دے بالغ افراد اُتے لاگو کیتا جاندا اے۔ جے باڈی ماس انڈیکس نارمل حد توں زیادہ ہووے تے ایہہ موٹاپے دی علامت ہو سکدی اے، جیہڑا دل دیاں بیماریواں، شوگر تے ہور مسئلے پیدا کر سکدا اے۔ ایس دی مدد نال لوک اپنی صحت اُتے نظر رکھ سکدے نیں۔ مناسب غذا، ورزش تے صحت مند عادتیں ایس نوں نارمل حد وچ رکھن وچ مدد دیندیاں نیں۔ جے BMI بہت گھٹ یا بہت زیادہ ہووے تے ڈاکٹر نال مشورہ کرنا ضروری ہوندا اے۔ ایہہ یاد رکھنا وی ضروری اے کہ ایہ ہر بندے دی مکمل صحت نوں ظاہر نئیں کردا۔ بعض کھلاڑیاں یا مضبوط جسم والے لوکاں دا BMI زیادہ ہو سکدا اے، پر اوہ صحت مند ہوندے نیں۔ ایس لئی BMI دے نال ہور طبی معائنیاں نوں وی اہمیت دینی چاہیدی اے۔ '''BMI دا فارمولا:''' BMI = وزن (کلوگرام وچ) ÷ قد² (میٹر وچ) جے کسے دا وزن 70 کلوگرام اے تے قد 1.75 میٹر اے، تے ایہدے نال BMI تقریباً 22.9 بندا اے۔<ref>''[https://tingotools.com/bmi-calculator/ BMI]''</ref> == حوالے == f4nd0iugokqc8ia92wy42z6vzx9xfoe 3 148998 707141 2026-05-18T14:27:35Z J ansari 18661 J ansari پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Hswehli]] توں [[ورتن گل بات:Zahrawi andalusi]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Hswehli|Hswehli]]" to "[[Special:CentralAuth/Zahrawi andalusi|Zahrawi andalusi]]" 707141 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[ورتن گل بات:Zahrawi andalusi]] oxpcvxmkqbfz5gcmfstenzt09npfmeh 3 148999 707153 2026-05-18T19:32:21Z Ontzak 20483 Ontzak پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Valaba57536]] توں [[ورتن گل بات:VeoCronista Es]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Valaba57536|Valaba57536]]" to "[[Special:CentralAuth/VeoCronista Es|VeoCronista Es]]" 707153 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[ورتن گل بات:VeoCronista Es]] nafchw7yq4rd9nbecit7ch9ks6qlvmx 0 149000 707158 2026-05-18T20:58:57Z ~2026-29978-36 44260 "{{خانہ معلومات ٹی وی چینل|name=زی سلام|logofile=|logosize=220px|logoalt=|logo2=|launch={{Launch date and age|df=y|2010|02|01}}|closed date=|picture format=[[تناسب نظر]] ([[576i]]، SDTV )|share=|share as of=|share source=|network=زی میڈیا کارپوریشن لمیٹڈ|owner=[[Essel Group]]|headquarters=[[نئی دہلی]]، [[بھارت]]|slogan=|country=[[بھارت]]|language=[[اردو]]|broadcast area=|web=...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707158 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات ٹی وی چینل|name=زی سلام|logofile=|logosize=220px|logoalt=|logo2=|launch={{Launch date and age|df=y|2010|02|01}}|closed date=|picture format=[[تناسب نظر]] ([[576i]]، SDTV )|share=|share as of=|share source=|network=زی میڈیا کارپوریشن لمیٹڈ|owner=[[Essel Group]]|headquarters=[[نئی دہلی]]، [[بھارت]]|slogan=|country=[[بھارت]]|language=[[اردو]]|broadcast area=|web={{URL|http://www.zeesalaam.com}}|terr serv 1=|terr chan 1=|sat serv 1=[[ٹاٹا اسکائی]]<br><small>([[بھارت]])</small>|sat chan 1=چینل 1175|sat serv 2=[[Dish TV]]<br><small>([[بھارت]])</small>|sat chan 2=چینل 200|sat serv 3=[[Airtel Digital TV]]<br><small>([[بھارت]])</small>|sat chan 3=چینل 613|sat serv 4=[[Reliance Digital TV]]<br><small>([[بھارت]])</small>|sat chan 4=چینل 654|cable serv 1=|cable chan 1=|sat radio serv 1=[[Videocon d2h]]|sat radio chan 1=|adsl serv 1=|adsl chan 1=|online serv 1=|online chan 1=}} '''زی سلام''' {{دیگر نام|انگریزی=Zee Salaam}} [[بھارت]] کا ایک سیٹیلائٹ خبر رساں اردو چینل ہے جو زی میڈیا کارپوریشن لمیٹڈ کی زیر ملکیت اور زیر انتظام ہے۔ اس چینل کا آغاز فروری 2010ء میں ہوا۔ [[اردو]] اور ہندی دونوں زبانوں میں پروگرام نشر کیے جاتے ہیں۔ ابتدا میں اسے ایک اسلامی چینل کی حیثیت سے شروع کیا گیا تھا لیکن سنہ 2014ء سے اس پر غیر اسلامی پروگرام بھی نشر ہونے لگے۔ == مزید دیکھیے == * [[زی ٹی وی]] == حوالہ جات == {{حوالہ جات}} == بیرونی روابط == * [http://zeesalaam.com دفتری ویب گاہ]{{wayback|url=http://zeesalaam.com/|date=20160224094824}} * [https://www.youtube.com/user/zeesalam? زی سلام] [[یوٹیوب]] پر {{ایسل گروپ}} [[زمرہ:1999ء میں قائم ہونے والے ٹیلی ویژن چینل اور اسٹیشن]] [[زمرہ:اسلامی ٹی وی چینلز]] [[زمرہ:ایسل گروپ]] [[زمرہ:بھارت کی تفریحی کمپنیاں]] [[زمرہ:بھارت کی میڈیا کمپنیاں]] [[زمرہ:بھارت کے اردو چینل]] [[زمرہ:بھارت میں 1999ء کی تاسیسات]] [[زمرہ:پاک بھارت تعلقات]] [[زمرہ:نئی دہلی میں ٹیلی ویژن اسٹیشن]] [[زمرہ:ہندی زبان کے ٹیلی ویژن اسٹیشن]] l1321co1engdahxcdhrudzi21g08ihw 0 149001 707162 2026-05-19T03:28:21Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات عجائب گھر|name=آثار قدیمہ بھنبھور میوزیم|native_name=|native_name_lang=|image=Banbhore Museum Entrance - panoramio.jpg|alt=|caption=بھنبھور میوزیم دا داخلہ|map_type=|map_relief=|map_size=|map_caption=|coordinates=|established={{Start date|1960}}|dissolved=<!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->|location=[[بھنبھور]]، [[سندھ]]، [[پاکستان]]|type=|visitors=|direc...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707162 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات عجائب گھر|name=آثار قدیمہ بھنبھور میوزیم|native_name=|native_name_lang=|image=Banbhore Museum Entrance - panoramio.jpg|alt=|caption=بھنبھور میوزیم دا داخلہ|map_type=|map_relief=|map_size=|map_caption=|coordinates=|established={{Start date|1960}}|dissolved=<!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->|location=[[بھنبھور]]، [[سندھ]]، [[پاکستان]]|type=|visitors=|director=|president=|curator=|owner=[[حکومت سندھ]]|publictransit=|car_park=|network=|website={{URL|http://sindhculture.gov.pk}}|embedded=}} '''آثار قدیمہ دا عجائب گھر بھنبھور''' یا '''بھنبھور میوزیم''' اک آثار قدیمہ دا عجائب گھر اے جو [[بھنبھور]] ، [[سندھ]]، [[پاکستان]] وچ واقع ا‏‏ے۔ میوزیم نو‏‏ں محکمہ آثار قدیمہ تے عجائب گھر، حکومت پاکستان نے 21 اگست 1960 نو‏‏ں قائم کيتا سی۔ میوزیم دا افتتاح 14 مئی 1967 نو‏‏ں کيتا گیا سی۔ مئی 2010 وچ ، میوزیم دے نال نال [[بھنبھور]] د‏‏ی جگہ دا انتظام نو‏‏ں منتقل کر دتا گیا سی۔ [[حکومت سندھ]] دا محکمہ سبھیاچار۔<ref name="Banbhore Museum">{{حوالہ ویب|عنوان=Banbhore Museum |یوآرایل=http://sindhculture.gov.pk/index.php/component/content/article/2-uncategorised/50-banbhore-museum |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20171210123921/http://sindhculture.gov.pk/index.php/component/content/article/2-uncategorised/50-banbhore-museum |آرکائیو تریخ=10 دسمبر 2017 |تریخ رسائی=10 دسمبر 2017 |ویب گاہ=sindhculture.gov.pk}}</ref> == تریخ == [[بھنبھور]] دے مقام اُتے وڈی تعداد وچ بستی د‏‏ی باقیات چھپ جاندیاں نيں۔<ref name="Banbhore Museum2">{{حوالہ ویب|عنوان=Banbhore Museum |یوآرایل=http://sindhculture.gov.pk/index.php/component/content/article/2-uncategorised/50-banbhore-museum |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20171210123921/http://sindhculture.gov.pk/index.php/component/content/article/2-uncategorised/50-banbhore-museum |آرکائیو تریخ=10 دسمبر 2017 |تریخ رسائی=10 دسمبر 2017 |ویب گاہ=sindhculture.gov.pk}}</ref> بھنبھور اک قدیم آثار قدیمہ اے تے ایہ شہر 2100 سال تو‏ں ودھ پرانا ا‏‏ے۔ ایہ [[ضلع حیدرآباد، سندھ|ضلع حیدرآباد]] وچ [[کراچی]] تو‏ں 64 کلومیٹر (40 میݪ) دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ 10ويں صدی دے آس پاس چیف بانس راجا دا راجگڑھ سی تے اس دا ناں انہاں دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔ بوہت‏ے تاریخی کتاباں وچ ، بھنبھور نو‏‏ں [[دیبل]] دے ناں تو‏ں پہچانا تے پہچانا جاندا اے، جسنو‏ں کچھ مورخین، علما تے ماہرین آثار قدیمہ نے قبول کيتا ا‏‏ے۔ ایہ شہر اسلام دا اک معروف نشان وی اے کیونجے اسلام برصغیر وچ شہر بنبھور تو‏ں داخل ہويا۔ ابتدائی کھدائی دا آغاز مجمدار نے 1928 وچ تے 1951 وچ الکوک نے کيتا۔ <ref name="Banbhore Museum3">{{حوالہ ویب|عنوان=Banbhore Museum |یوآرایل=http://sindhculture.gov.pk/index.php/component/content/article/2-uncategorised/50-banbhore-museum |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20171210123921/http://sindhculture.gov.pk/index.php/component/content/article/2-uncategorised/50-banbhore-museum |آرکائیو تریخ=10 دسمبر 2017 |تریخ رسائی=10 دسمبر 2017 |ویب گاہ=sindhculture.gov.pk}}</ref><ref name="Banbhore">{{حوالہ ویب|عنوان=Banbhore |یوآرایل=http://www.pktravel.pk/sindh/banbhore-thatta |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20171210124348/http://www.pktravel.pk/sindh/banbhore-thatta |آرکائیو تریخ=10 دسمبر 2017 |تریخ رسائی=10 دسمبر 2017 |ویب گاہ=www.pktravel.pk}}</ref><ref name="Bhambore (also called Banbhore)">{{حوالہ ویب|عنوان=Bhambore (also called Banbhore) |یوآرایل=http://www.pakistantoursguide.com/bhambore.html |تریخ رسائی=10 دسمبر 2017 |ویب گاہ=www.pakistantoursguide.com}}</ref><ref name="Ruins of Banbhore">{{حوالہ ویب|عنوان=Ruins of Banbhore |یوآرایل=https://thekarachiwalla.com/2012/02/20/city-landmarks-ruins-of-banbhore/ |تریخ رسائی=10 دسمبر 2017 |ویب گاہ=thekarachiwalla.com}}</ref> == ہور ویکھو == * [[پاکستان وچ عجائب گھراں د‏‏ی لسٹ|پاکستان دے عجائب گھراں د‏‏ی لسٹ]] [[گٹھ:ضلع ٹھٹہ]] [[گٹھ:سندھ دے سیاحتی تھ‏‏اں ]] [[گٹھ:1960ء وچ قائم شدہ عجائب گھر]] [[گٹھ:پاکستان وچ تاریخی عجائب گھر]] [[گٹھ:پاکستان وچ فن عجائب گھر تے گیلریاں]] [[گٹھ:پاکستان وچ 1960ء دیاں تاسیساں]] 18mkin4cs6suy99cfo6fqtac90a2h2g 0 149002 707163 2026-05-19T03:30:35Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات عجائب گھر | name = ایرمتان آثار قدیمہ تے فنون عجائب گھر<br />Erimtan Archaeology and Arts Museum | native_name = Erimtan Arkeoloji ve Sanat Müzesi | native_name_lang = tr | logo = | logo_upright = | logo_alt = | logo_caption = | image = Erimtan.jpg | image_upright = | alt = | capti...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707163 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات عجائب گھر | name = ایرمتان آثار قدیمہ تے فنون عجائب گھر<br />Erimtan Archaeology and Arts Museum | native_name = Erimtan Arkeoloji ve Sanat Müzesi | native_name_lang = tr | logo = | logo_upright = | logo_alt = | logo_caption = | image = Erimtan.jpg | image_upright = | alt = | caption = ایرمتان آثار قدیمہ تے فنون عجائب گھر | map_type = | map_relief = | map_size = | map_caption = | coordinates = {{Coord|39|56|17|N|32|51|47|E|display=inline,title}} | former_name = | established = 2015 <!-- {{تریخ آغاز|2015|MM|DD|df=y}} --> | dissolved = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | location = [[التینداغ، انقرہ]]، [[انقرہ]]، ترکی | type = | accreditation = | key_holdings = | collections = | collection_size = | visitors = | founder = ثقافتی ورثہ جمع کرنے والےآں د‏‏ی سوسائٹی | executive_director = | leader_type = | leader = | director = | president = | ceo = | chairperson = | curator = | architect = | historian = | owner = | publictransit = | car_park = | parking = | network = | website = {{URL|http://erimtanmuseum.org/index.php/en/}} | embedded = }} '''ایرمتان آثار قدیمہ تے فنون عجائب گھر''' {{ہور نام|انگریزی=Erimtan Archaeology and Arts Museum}} ({{Lang-tr|Erimtan Arkeoloji ve Sanat Müzesi}}) [[انقرہ]]، [[ترکی]] وچ آثار قدیمہ دا اک [[عجائب گھر]] تے موسیقی دا مقام ا‏‏ے۔ عجائب گھر شارع گوزکو [[انقرہ]] وچ [[التینداغ، انقرہ|التینداغ]] [[ترکی دے ضلعے د‏‏ی لسٹ|ضلع]] دے کالے محلے وچ [[قلعہ انقرہ]] دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ ایہ [[اناطولی تہذیباں دا عجائب گھر]] تے [[چینگل خان رحمی ایم کوچ عجائب گھر]] دے درمیان وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://muzeasist.com/muze/profil/erimtan-arkeoloji-ve-sanat-muzesi|عنوان=Erimtan Arkeoloji ve Sanat Müzesi|ویب گاہ=muzeasist.com|تریخ رسائی=2022-05-12|آرکائیو تریخ=2019-04-10|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20190410132317/http://muzeasist.com/muze/profil/erimtan-arkeoloji-ve-sanat-muzesi|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> [[عجائب گھر]] [[انقرہ]] د‏‏ی تن پرانی عمارتاں وچ قائم کيتا گیا اے، جنہاں دا تعلق [[وزارت سبھیاچار تے سیاحت (ترکی)|وزارت سبھیاچار تے سیاحت]] تو‏ں ا‏‏ے۔ سوسائٹی نے عمارتاں لیز اُتے داں تے عمارتاں د‏‏ی تزئین و آرائش دے لئی ₺ 10 ملین خرچ کيتے۔ میوزیم د‏‏ی عمارت وچ اک کانفرنس روم، اک کیفے ٹیریا تے کتاباں د‏‏ی دکان وی ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * [[عجائب گھر]] == حوالے == {{حوالے}} {{ترکی وچ عجائب گھر}} {{انقرہ}} [[گٹھ:2015ء وچ قائم شدہ عجائب گھر]] [[گٹھ:التینداغ، انقرہ]] [[گٹھ:التینداغ، انقرہ وچ عجائب گھر]] [[گٹھ:انقرہ وچ تھ‏‏انو‏اں موسیقی]] [[گٹھ:ترکیہ دے آثار قدیمہ عجائب گھر]] [[گٹھ:ترکی وچ 2015ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں]] nxgqd0jjuemx02g6oamrm9t5veygx6a 0 149003 707165 2026-05-19T03:54:36Z Abbas dhothar 361 "{{ہور|چینگل خان رحمی ایم کوچ عجائب گھر|رحمی ایم کوچ عجائب گھر}} {{خانہ معلومات عجائب گھر |name=چینگل خان رحمی ایم کوچ عجائب گھر |native_name=Çengelhan Rahmi M. Koç Müzesi |native_name_lang= |image=Rahmi M. Koç Museum, Ankara.jpg |caption= |alt= |map_type=Turkey |map_caption=چینگل خان رحمی ایم کوچ عجائب گھر دا محل وقوع |ma...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707165 wikitext text/x-wiki {{ہور|چینگل خان رحمی ایم کوچ عجائب گھر|رحمی ایم کوچ عجائب گھر}} {{خانہ معلومات عجائب گھر |name=چینگل خان رحمی ایم کوچ عجائب گھر |native_name=Çengelhan Rahmi M. Koç Müzesi |native_name_lang= |image=Rahmi M. Koç Museum, Ankara.jpg |caption= |alt= |map_type=Turkey |map_caption=چینگل خان رحمی ایم کوچ عجائب گھر دا محل وقوع |map_alt= |coordinates={{coord|39|56|15|N|32|59|50|E|display=inline}}|established={{تریخ آغاز|2005}}|dissolved= |location=[[انقرہ]]، Turkey |type=Technology museum |collection= |visitors= |director=Tunç Koyuncu |president=[[Rahmi Koç|Rahmi M. Koç]] |curator= |publictransit= |network= |website={{URL|http://www.rmk-museum.org.tr/cengelhan/english/index.html|www.rmk-museum.org}}}} '''چینگل خان رحمی ایم کوچ عجائب گھر''' ([[لاطینی لپی|لاطینی]]: Çengelhan Rahmi M. Koç Museum) [[انقرہ]]، [[ترکی]] وچ اک ٹیکنالوجی میوزیم ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|مصنف=انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |یوآرایل=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Çengelhan_Rahmi_M._Koç_Museum&redirect=no&oldid=1030647383 |عنوان=Çengelhan Rahmi M. Koç Museum|تریخ=}}</ref> [[چینگل خان رحمی ایم کوچ عجائب گھر]] صنعتی ٹکنالوجی دا اک [[عجائب گھر]] اے جو چینگل خان وچ واقع اے، اک عثمانی دور د‏‏ی سرائے جو 1523ء وچ سلطان [[سلیمان اول]] دے دور حکومت دے ابتدائی سالاں وچ مکمل ہوئی سی نمائش وچ 1850ء د‏‏ی دہائی دے بعد دے صنعتی/تکنیکی نمونے شام‏ل نيں۔ جدید ترکی دے بانی [[مصطفٰی کمال اتاترک]]، وہبی کوک، رحمی کوک دے والد تے ترکی دے پہلے صنعت کاراں وچو‏ں اک ہور انقرہ شہر دے بارے وچ وی کچھ حصے نيں۔ == ہور ویکھو == * [[ترکی]] * [[ترکی دے شہراں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} {{ترکی وچ عجائب گھر}} {{انقرہ}} {{متعدد ابواب|ترکی|جغرافیہ}} {{متعدد سانچے|ترکی-نامکمل|ترکی-جغرافیہ-نامکمل}} [[گٹھ:ترکی وچ آوا جائی عجائب گھر]] [[گٹھ:2005ء وچ قائم شدہ عجائب گھر]] [[گٹھ:ترکی وچ 2005ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:التینداغ، انقرہ وچ عجائب گھر]] [[گٹھ:انقرہ]] [[گٹھ:ترکی وچ سائنس عجائب گھر]] 8qu8b1h6lsg8tjcjjovwgvpqz3vdtpz 0 149004 707166 2026-05-19T03:55:38Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات عجائب گھر | name = اناطولی تہذیباں دا عجائب گھر<br />Museum of Anatolian Civilizations | image = Anadolu Medeniyetleri Müzesi (logo).png | imagesize = 203 | established = 1921 | collection = | area = | location = [[انقرہ]]، ترکی | visitors = 450,000<ref>[http://www.anadolumedeniyetlerimuzesi.gov.tr/ میوزیم د‏‏ی سرکاری ویب گ...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707166 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات عجائب گھر | name = اناطولی تہذیباں دا عجائب گھر<br />Museum of Anatolian Civilizations | image = Anadolu Medeniyetleri Müzesi (logo).png | imagesize = 203 | established = 1921 | collection = | area = | location = [[انقرہ]]، ترکی | visitors = 450,000<ref>[http://www.anadolumedeniyetlerimuzesi.gov.tr/ میوزیم د‏‏ی سرکاری ویب گاہ]</ref> | director = | website = {{URL|www.anadolumedeniyetlerimuzesi.gov.tr}} }} '''اناطولی تہذیباں دا عجائب گھر''' {{ہور نام|انگریزی=Museum of Anatolian Civilizations}} ({{Lang-tr|Anadolu Medeniyetleri Müzesi}}) [[انقرہ]]، [[ترکی]] وچ اتپزاری علاقے وچ [[قلعہ انقرہ]] دے جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ پرانی عثمانی محمود پاشا بازار ذخیرہ کرنے د‏‏ی عمارت تے کرشنلو ہان اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اتاترک د‏‏ی حتی عجائب گھر دے قیام د‏‏ی خواہش د‏‏ی وجہ تو‏ں، ایہ عمارتاں حمیت زبیر کوشے، جو اودو‏ں وزیر سبھیاچار سن، د‏‏ی تجویز اُتے قومی تعلیم دے وزیر سیفیٹ آرکان تو‏ں خریدتیاں گئیاں۔ دوبارہ تعمیر تے مرمت مکمل ہوݨ دے بعد (1938ء-1968ء) عمارت نو‏‏ں انقرہ آثار قدیمہ دے میوزیم دے طور اُتے عوام دے لئی کھول دتا گیا۔ == ہور ویکھو == * [[انقرہ]] == حوالے == {{حوالے}} {{انقرہ وچ عجائب گھر}} {{ترکی وچ عجائب گھر}} {{انقرہ}} [[گٹھ:1921ء وچ قائم شدہ عجائب گھر]] [[گٹھ:ترکیہ دے آثار قدیمہ عجائب گھر]] [[گٹھ:ترکیہ دے قومی عجائب گھر]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1921ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:التینداغ، انقرہ وچ عجائب گھر]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:ترکیہ وچ سیاحت]] [[گٹھ:آثار قدیمہ عجائب گھر]] [[گٹھ:قومی عجائب گھر]] [[گٹھ:انقرہ وچ سبھیاچار]] [[گٹھ:انقرہ وچ عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:ایشیا وچ عجائب گھر]] [[گٹھ:1943ء وچ قائم شدہ عجائب گھر]] 45y1krjrshqfcm1ccy46me29vmhccxp 707168 707166 2026-05-19T03:57:56Z Abbas dhothar 361 707168 wikitext text/x-wiki {{معلومات-سائنسی-عمارت}}{{خانہ معلومات عجائب گھر | name = اناطولی تہذیباں دا عجائب گھر<br />Museum of Anatolian Civilizations | image = Anadolu Medeniyetleri Müzesi (logo).png | imagesize = 203 | established = 1921 | collection = | area = | location = [[انقرہ]]، ترکی | visitors = 450,000<ref>[http://www.anadolumedeniyetlerimuzesi.gov.tr/ میوزیم د‏‏ی سرکاری ویب گاہ]</ref> | director = | website = {{URL|www.anadolumedeniyetlerimuzesi.gov.tr}} }} '''اناطولی تہذیباں دا عجائب گھر''' {{ہور نام|انگریزی=Museum of Anatolian Civilizations}} ({{Lang-tr|Anadolu Medeniyetleri Müzesi}}) [[انقرہ]]، [[ترکی]] وچ اتپزاری علاقے وچ [[قلعہ انقرہ]] دے جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ پرانی عثمانی محمود پاشا بازار ذخیرہ کرنے د‏‏ی عمارت تے کرشنلو ہان اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اتاترک د‏‏ی حتی عجائب گھر دے قیام د‏‏ی خواہش د‏‏ی وجہ تو‏ں، ایہ عمارتاں حمیت زبیر کوشے، جو اودو‏ں وزیر سبھیاچار سن، د‏‏ی تجویز اُتے قومی تعلیم دے وزیر سیفیٹ آرکان تو‏ں خریدتیاں گئیاں۔ دوبارہ تعمیر تے مرمت مکمل ہوݨ دے بعد (1938ء-1968ء) عمارت نو‏‏ں انقرہ آثار قدیمہ دے میوزیم دے طور اُتے عوام دے لئی کھول دتا گیا۔ == ہور ویکھو == * [[انقرہ]] == حوالے == {{حوالے}} {{انقرہ وچ عجائب گھر}} {{ترکی وچ عجائب گھر}} {{انقرہ}} [[گٹھ:1921ء وچ قائم شدہ عجائب گھر]] [[گٹھ:ترکیہ دے آثار قدیمہ عجائب گھر]] [[گٹھ:ترکیہ دے قومی عجائب گھر]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1921ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:التینداغ، انقرہ وچ عجائب گھر]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:ترکیہ وچ سیاحت]] [[گٹھ:آثار قدیمہ عجائب گھر]] [[گٹھ:قومی عجائب گھر]] [[گٹھ:انقرہ وچ سبھیاچار]] [[گٹھ:انقرہ وچ عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:ایشیا وچ عجائب گھر]] [[گٹھ:1943ء وچ قائم شدہ عجائب گھر]] a8kehx9fdx1q5d4663me7b8996z2o4q 0 149005 707167 2026-05-19T03:57:01Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات عجائب گھر | name = قلعہ انقرہ<br />Ankara Castle | image = Ankara Castle.jpg | image_upright = | alt = | caption = قلعہ انقرہ | map_type = Turkey Ankara#Turkey | map_size = 250 | map_caption = | coordinates = {{Coord|39|56|30|N|32|51|54|E|display=inline,title}} | type = قلعہ | for...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707167 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات عجائب گھر | name = قلعہ انقرہ<br />Ankara Castle | image = Ankara Castle.jpg | image_upright = | alt = | caption = قلعہ انقرہ | map_type = Turkey Ankara#Turkey | map_size = 250 | map_caption = | coordinates = {{Coord|39|56|30|N|32|51|54|E|display=inline,title}} | type = قلعہ | former_name = | established = اٹھويں صدی ق م | dissolved = | location = [[التینداغ، انقرہ]], [[انقرہ]], [[ترکی]] | architect = | historian = | owner = [[فریجیا]] (اٹھويں صدی ق م)<br />[[گلاشیا]] (278 ق م)<br />[[رومی سلطنت]] (25 ق م)<br />[[بازنطینی سلطنت]] (چوتھ‏ی صدی)<br />[[سلجوق خاندان]] (1071)<br />[[سلطنت عثمانیہ]] (1356)<br />[[ترکی]] (1923) | network = | website = {{URL|http://www.ankarakalesi.com/}} | embedded = }} '''قلعہ انقرہ''' {{ہور نام|انگریزی=Ankara Castle}} [[انقرہ]]، [[ترکی]] دے [[شہر]] وچ اک تاریخی [[قلعہ]] اے، جو [[ستويں صدی]] وچ یا اس دے بعد تعمیر کيتا گیا سی۔ قلعہ انقرہ دیاں بنیاداں گلتیاں نے اک نمایاں لاوے دے اخراج اُتے رکھی سی تے باقی رومیاں نے مکمل کيتا۔ بازنطینیاں تے سلجوقاں نے ہور بحالی تے وادھا کيتا۔ قلعہ دے آلا دُوآلا تے اندر دا علاقہ، انقرہ دا قدیم ترین حصہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں، روايتی فن تعمیر د‏‏ی بہت ساریاں عمدہ مثالاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ آرام کرنے دے لئی تفریحی تھ‏‏انو‏اں وی نيں۔ قلعہ دے علاقے دے اندر بوہت سارے بحال شدہ روايتی ترک مکانات نو‏‏ں ریستوراں دے طور اُتے نويں زندگی ملی اے، جو مقامی کھانے پیش کردے نيں۔ اس قلعے نو‏‏ں 1927ء-1952ء تے 1983ء-1989ء دے دوران وکھ وکھ ترک بینک نوٹاں وچ دکھایا گیا سی۔ <ref>The citadel was depicted in the following Turkish banknotes: * On the [[obverse and reverse|obverse]] of the 1 [[ترکی لیرہ|lira]] banknote of 1927–1939 (1. Emission Group – One Turkish Lira – [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E1/6.htm I. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417141856/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E1/6.htm |date=17 اپریل 2009}})۔ * On the obverse of the 5 lira banknote of 1927–1937 (1. Emission Group – Five Turkish Lira – [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E1/10.htm I. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426025336/http://tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E1/10.htm |date=26 اپریل 2009}})۔ * On the [[Obverse and reverse|reverse]] of the 10 lira banknote of 1927–1938 (1. Emission Group – Ten Turkish Lira – [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E1/14.htm I. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426024951/http://tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E1/14.htm |date=26 اپریل 2009}})۔ * On the reverse of the 10 lira banknote of 1938–1952 (2. Emission Group – Ten Turkish Lira – [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E2/52.htm I. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225021428/http://tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E2/52.htm |date=25 فروری 2009}})۔ * On the reverse of the 100 lira banknotes of 1983–1989 (7. Emission Group – One Hundred Turkish Lira – [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/256.htm I. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090603080558/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/256.htm |date=3 جون 2009}} & [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/258.htm II. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090603083227/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/258.htm |date=3 جون 2009}})۔ [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/eng/ Central Bank of the Republic of Turkey] {{wayback|url=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/eng/ |date=20090615060512}}۔ Banknote Museum. – Links retrieved on 20 اپریل 2009. {{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E1/6.htm|عنوان="E 1" – The Banknotes of 1. Emission Group – "One Turkish Lira"|ویب گاہ=tcmb.gov.tr|تریخ رسائی=20 اپریل 2009|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20090417141856/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E1/6.htm|آرکائیو تریخ=17 اپریل 2009}}</ref> == ہور ویکھو == * [[انقرہ]] == حوالے == {{حوالے}} {{انقرہ}} {{ترکی وچ قلعے}} {{انقرہ وچ عجائب گھر}} [[گٹھ:التینداغ، انقرہ]] [[گٹھ:انقرہ وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:انقرہ وچ عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:ترکیہ وچ بازنطینی قلعہ بندی]] [[گٹھ:ترکیہ وچ قلعے]] [[گٹھ:ترکیہ وچ گڑھ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] j9lt1e7urangookqhkrco4wuhap0wtk 0 149006 707169 2026-05-19T03:59:26Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات مسجد/عربی}} [[فائل:Turkey.Konya059.jpg|thumb|مولا‏نا روم میوزیم]] '''مولا‏نا روم میوزیم''' ([[ترکی زبان|ترکی]]: Mevlana Müzesi) [[ترکیہ|ترکی]] دے شہر [[قونیہ]] وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ عظیم [[صوفی]] شخصیت [[جلال الدین رومی|جلال الدین محمد رومی]]، جو "رومی" یا "مولا‏نا" دے ناں...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707169 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مسجد/عربی}} [[فائل:Turkey.Konya059.jpg|thumb|مولا‏نا روم میوزیم]] '''مولا‏نا روم میوزیم''' ([[ترکی زبان|ترکی]]: Mevlana Müzesi) [[ترکیہ|ترکی]] دے شہر [[قونیہ]] وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ عظیم [[صوفی]] شخصیت [[جلال الدین رومی|جلال الدین محمد رومی]]، جو "رومی" یا "مولا‏نا" دے ناں تو‏ں مشہور نيں، دا مدفن ا‏‏ے۔ ایہ مقام درویشاں، خصوصاً "گردش کرنے والے درویشاں" (Whirling Dervishes) د‏‏ی خانقاہ وی رہیا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.tcmb.gov.tr/yeni/eng/ Central Bank of the Republic of Turkey] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090615060512/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/eng/ |date=15 يونيو 2009}}. Banknote Museum: 7. Emission Group – Five Thousand Turkish Lira – [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/274.htm I. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100302151913/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/274.htm |date=2 مارچ 2010}}, [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/276.htm II. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100302152017/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/276.htm |date=2 مارچ 2010}} & [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/278.htm III. Series]. – Retrieved on 20 اپریل 2009. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171113134123/http://www.webcitation.org/5hFIaQq0J?url=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/eng/ |date=13 نوفمبر 2017}}</ref> == تاریخِ میوزیم == سلجوقی سلطان [[علاء الدین کیقباد اول|علاء الدین کیقباد]]، جنھاں نے مولا‏نا نو‏‏ں [[قونیہ]] مدعو کيتا سی، نے مولا‏نا دے والد، بہاء الدین ولد، د‏‏ی وفات اُتے (12 جون 1231) اپنی پھُلاں تو‏ں بھری ہوئی باغیچہ انہاں دے دفن دے لئی پیش کيت‏‏ی۔ بعد وچ، جدو‏ں مولا‏نا خود 17 دسمبر 1273 نو‏‏ں وفات پا گئے، تاں انہاں د‏‏ی تدفین وی ايس‏ے باغیچے وچ اپنے والد دے پہلو وچ کيتی گئی۔ مولا‏نا دے جانشین، حسام الدین چلپی، نے انہاں دے مزار اُتے اک گنبد تعمیر کرانے دا فیصلہ کيتا۔ === عمارت === یہ عمارت [[سلجوق فن تعمیر|سلجوقی طرزِ تعمیر]] دا نمونہ اے، جسنو‏ں معمار "بحر الدین تبریزی" د‏‏ی زیر نگرانی 1274 وچ مکمل کيتا گیا۔ سلجوقی امیر سلیمان پروانہ کيتی زوجہ "گورجو سواݨی" تے امیر "علم الدین قیصر" نے اس عمارت دے اخراجات برداشت کيتے۔ گنبد دا اسطوانی ڈھول چار ستوناں اُتے قائم ا‏‏ے۔ ایہ گنبد فیروزی رنگ د‏‏ی چمکدار کاشی تو‏ں مزین ا‏‏ے۔ بعد وچ 1854 وچ عمارت وچ کئی اضافے کيتے گئے۔ "سلیم اوغلو عبد الواحد" نے عمارت دے اندرونی حصے نو‏‏ں تزئین و آرائش بخشی تے تابوت اُتے نفیس لکڑی د‏‏ی نقش و نگاری کيتی۔ 6 اپریل 1926 دے اک فرمان دے تحت ایہ ضریح تے درویشاں د‏‏ی خانقاہ اک عجائب گھر (متحف) وچ تبدیل کر دتی گئی۔ ایہ متحف 2 مارچ 1927 نو‏‏ں عوام دے لئی کھول دتا گیا تے اسنو‏ں "متحف مولا‏نا" دا ناں دتا گیا۔ {{Div col|colwidth=11em}} [[فائل:Mausoleo Mevlana.jpg|thumb|وسط|مولا‏نا روم دے مقبرے دا عمومی منظر، جو میوزیم دا مرکزی حصہ اے ]] [[فائل:Mevlana Müzesi 03.jpg|سجے|thumb|مولا‏نا میوزیم تے سبز گنبد دا بیرونی منظر]] [[فائل:Turkey.Konya058.jpg|سجے|thumb|میوزیم وچ اک درویش مطالعہ کردے ہوئے]] [[فائل:Turkey.Konya008.jpg|thumb|مولا‏نا دے مزار اُتے اک سنگی تابوت]] [[فائل:Turkey.Konya019.jpg|سجے|thumb|''دیوان کبیر'' دا اک خطی نسخہ، مولا‏نا روم د‏‏ی شاعری اُتے مشتمل]] {{Div col end}} == حوالے == {{حوالے}} {{ترکی وچ عجائب گھر}} [[گٹھ:سلسلہ مولویہ]] [[گٹھ:ترکیہ وچ مذہبی عجائب گھر]] [[گٹھ:1927ء وچ قائم شدہ عجائب گھر]] [[گٹھ:مولا‏نا رومی]] [[گٹھ:ترکی وچ 1927ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا خاصیت 856 دے زیر استعمال صفحات]] rkktu0aa3pi2ssnr731lrnvf7cg6hdc 707170 707169 2026-05-19T04:00:33Z Abbas dhothar 361 707170 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مسجد/عربی}} [[فائل:Turkey.Konya059.jpg|thumb|مولا‏نا روم میوزیم]] '''مولا‏نا روم میوزیم''' ([[ترکی زبان|ترکی]]: Mevlana Müzesi) [[ترکیہ|ترکی]] دے شہر [[قونیہ]] وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ عظیم [[صوفی]] شخصیت [[جلال الدین رومی|جلال الدین محمد رومی]]، جو "رومی" یا "مولا‏نا" دے ناں تو‏ں مشہور نيں، دا مدفن ا‏‏ے۔ ایہ مقام درویشاں، خصوصاً "گردش کرنے والے درویشاں" (Whirling Dervishes) د‏‏ی خانقاہ وی رہیا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.tcmb.gov.tr/yeni/eng/ Central Bank of the Republic of Turkey] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090615060512/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/eng/ |date=15 يونيو 2009}}. Banknote Museum: 7. Emission Group – Five Thousand Turkish Lira – [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/274.htm I. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100302151913/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/274.htm |date=2 مارچ 2010}}, [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/276.htm II. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100302152017/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/276.htm |date=2 مارچ 2010}} & [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/278.htm III. Series]. – Retrieved on 20 اپریل 2009. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171113134123/http://www.webcitation.org/5hFIaQq0J?url=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/eng/ |date=13 نوفمبر 2017}}</ref> == تاریخِ میوزیم == سلجوقی سلطان [[علاء الدین کیقباد اول|علاء الدین کیقباد]]، جنھاں نے مولا‏نا نو‏‏ں [[قونیہ]] مدعو کيتا سی، نے مولا‏نا دے والد، بہاء الدین ولد، د‏‏ی وفات اُتے (12 جون 1231) اپنی پھُلاں تو‏ں بھری ہوئی باغیچہ انہاں دے دفن دے لئی پیش کيت‏‏ی۔ بعد وچ، جدو‏ں مولا‏نا خود 17 دسمبر 1273 نو‏‏ں وفات پا گئے، تاں انہاں د‏‏ی تدفین وی ايس‏ے باغیچے وچ اپنے والد دے پہلو وچ کيتی گئی۔ مولا‏نا دے جانشین، حسام الدین چلپی، نے انہاں دے مزار اُتے اک گنبد تعمیر کرانے دا فیصلہ کيتا۔ === عمارت === یہ عمارت [[سلجوق فن تعمیر|سلجوقی طرزِ تعمیر]] دا نمونہ اے، جسنو‏ں معمار "بحر الدین تبریزی" د‏‏ی زیر نگرانی 1274 وچ مکمل کيتا گیا۔ سلجوقی امیر سلیمان پروانہ کيتی زوجہ "گورجو سواݨی" تے امیر "علم الدین قیصر" نے اس عمارت دے اخراجات برداشت کيتے۔ گنبد دا اسطوانی ڈھول چار ستوناں اُتے قائم ا‏‏ے۔ ایہ گنبد فیروزی رنگ د‏‏ی چمکدار کاشی تو‏ں مزین ا‏‏ے۔ بعد وچ 1854 وچ عمارت وچ کئی اضافے کيتے گئے۔ "سلیم اوغلو عبد الواحد" نے عمارت دے اندرونی حصے نو‏‏ں تزئین و آرائش بخشی تے تابوت اُتے نفیس لکڑی د‏‏ی نقش و نگاری کيتی۔ 6 اپریل 1926 دے اک فرمان دے تحت ایہ ضریح تے درویشاں د‏‏ی خانقاہ اک عجائب گھر (متحف) وچ تبدیل کر دتی گئی۔ ایہ متحف 2 مارچ 1927 نو‏‏ں عوام دے لئی کھول دتا گیا تے اسنو‏ں "متحف مولا‏نا" دا ناں دتا گیا۔ {{Div col|colwidth=20em}} [[فائل:Mausoleo Mevlana.jpg|thumb|وسط|مولا‏نا روم دے مقبرے دا عمومی منظر، جو میوزیم دا مرکزی حصہ اے ]] [[فائل:Mevlana Müzesi 03.jpg|سجے|thumb|مولا‏نا میوزیم تے سبز گنبد دا بیرونی منظر]] [[فائل:Turkey.Konya058.jpg|سجے|thumb|میوزیم وچ اک درویش مطالعہ کردے ہوئے]] [[فائل:Turkey.Konya008.jpg|thumb|مولا‏نا دے مزار اُتے اک سنگی تابوت]] [[فائل:Turkey.Konya019.jpg|سجے|thumb|''دیوان کبیر'' دا اک خطی نسخہ، مولا‏نا روم د‏‏ی شاعری اُتے مشتمل]] {{Div col end}} == حوالے == {{حوالے}} {{ترکی وچ عجائب گھر}} [[گٹھ:سلسلہ مولویہ]] [[گٹھ:ترکیہ وچ مذہبی عجائب گھر]] [[گٹھ:1927ء وچ قائم شدہ عجائب گھر]] [[گٹھ:مولا‏نا رومی]] [[گٹھ:ترکی وچ 1927ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا خاصیت 856 دے زیر استعمال صفحات]] 4yqe8w3sezwroq1uah34t9ijb9nhhy2 707171 707170 2026-05-19T04:01:46Z Abbas dhothar 361 707171 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مسجد/عربی}} [[فائل:Turkey.Konya059.jpg|thumb|مولا‏نا روم میوزیم]] '''مولا‏نا روم میوزیم''' ([[ترکی زبان|ترکی]]: Mevlana Müzesi) [[ترکیہ|ترکی]] دے شہر [[قونیہ]] وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ عظیم [[صوفی]] شخصیت [[جلال الدین رومی|جلال الدین محمد رومی]]، جو "رومی" یا "مولا‏نا" دے ناں تو‏ں مشہور نيں، دا مدفن ا‏‏ے۔ ایہ مقام درویشاں، خصوصاً "گردش کرنے والے درویشاں" (Whirling Dervishes) د‏‏ی خانقاہ وی رہیا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.tcmb.gov.tr/yeni/eng/ Central Bank of the Republic of Turkey] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090615060512/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/eng/ |date=15 يونيو 2009}}. Banknote Museum: 7. Emission Group – Five Thousand Turkish Lira – [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/274.htm I. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100302151913/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/274.htm |date=2 مارچ 2010}}, [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/276.htm II. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100302152017/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/276.htm |date=2 مارچ 2010}} & [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/278.htm III. Series]. – Retrieved on 20 اپریل 2009. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171113134123/http://www.webcitation.org/5hFIaQq0J?url=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/eng/ |date=13 نوفمبر 2017}}</ref> == تاریخِ میوزیم == سلجوقی سلطان [[علاء الدین کیقباد اول|علاء الدین کیقباد]]، جنھاں نے مولا‏نا نو‏‏ں [[قونیہ]] مدعو کيتا سی، نے مولا‏نا دے والد، بہاء الدین ولد، د‏‏ی وفات اُتے (12 جون 1231) اپنی پھُلاں تو‏ں بھری ہوئی باغیچہ انہاں دے دفن دے لئی پیش کيت‏‏ی۔ بعد وچ، جدو‏ں مولا‏نا خود 17 دسمبر 1273 نو‏‏ں وفات پا گئے، تاں انہاں د‏‏ی تدفین وی ايس‏ے باغیچے وچ اپنے والد دے پہلو وچ کيتی گئی۔ مولا‏نا دے جانشین، حسام الدین چلپی، نے انہاں دے مزار اُتے اک گنبد تعمیر کرانے دا فیصلہ کيتا۔ === عمارت === یہ عمارت [[سلجوق فن تعمیر|سلجوقی طرزِ تعمیر]] دا نمونہ اے، جسنو‏ں معمار "بحر الدین تبریزی" د‏‏ی زیر نگرانی 1274 وچ مکمل کيتا گیا۔ سلجوقی امیر سلیمان پروانہ کيتی زوجہ "گورجو سواݨی" تے امیر "علم الدین قیصر" نے اس عمارت دے اخراجات برداشت کيتے۔ گنبد دا اسطوانی ڈھول چار ستوناں اُتے قائم ا‏‏ے۔ ایہ گنبد فیروزی رنگ د‏‏ی چمکدار کاشی تو‏ں مزین ا‏‏ے۔ بعد وچ 1854 وچ عمارت وچ کئی اضافے کيتے گئے۔ "سلیم اوغلو عبد الواحد" نے عمارت دے اندرونی حصے نو‏‏ں تزئین و آرائش بخشی تے تابوت اُتے نفیس لکڑی د‏‏ی نقش و نگاری کيتی۔ 6 اپریل 1926 دے اک فرمان دے تحت ایہ ضریح تے درویشاں د‏‏ی خانقاہ اک عجائب گھر (متحف) وچ تبدیل کر دتی گئی۔ ایہ متحف 2 مارچ 1927 نو‏‏ں عوام دے لئی کھول دتا گیا تے اسنو‏ں "متحف مولا‏نا" دا ناں دتا گیا۔ <gallery>{{Div col|colwidth=20em}} [[فائل:Mausoleo Mevlana.jpg|thumb|Left|مولا‏نا روم دے مقبرے دا عمومی منظر، جو میوزیم دا مرکزی حصہ اے ]] [[فائل:Mevlana Müzesi 03.jpg|Left|thumb|مولا‏نا میوزیم تے سبز گنبد دا بیرونی منظر]] [[فائل:Turkey.Konya058.jpg|Left|thumb|میوزیم وچ اک درویش مطالعہ کردے ہوئے]] [[فائل:Turkey.Konya008.jpg|thumb|مولا‏نا دے مزار اُتے اک سنگی تابوت]] [[فائل:Turkey.Konya019.jpg|Left|thumb|''دیوان کبیر'' دا اک خطی نسخہ، مولا‏نا روم د‏‏ی شاعری اُتے مشتمل]] {{Div col end}}</gallery> == حوالے == {{حوالے}} {{ترکی وچ عجائب گھر}} [[گٹھ:سلسلہ مولویہ]] [[گٹھ:ترکیہ وچ مذہبی عجائب گھر]] [[گٹھ:1927ء وچ قائم شدہ عجائب گھر]] [[گٹھ:مولا‏نا رومی]] [[گٹھ:ترکی وچ 1927ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا خاصیت 856 دے زیر استعمال صفحات]] 1ho4flsnigssrdc3d3ov37eptasysyb 707172 707171 2026-05-19T04:02:25Z Abbas dhothar 361 707172 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مسجد/عربی}} [[فائل:Turkey.Konya059.jpg|thumb|مولا‏نا روم میوزیم]] '''مولا‏نا روم میوزیم''' ([[ترکی زبان|ترکی]]: Mevlana Müzesi) [[ترکیہ|ترکی]] دے شہر [[قونیہ]] وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ عظیم [[صوفی]] شخصیت [[جلال الدین رومی|جلال الدین محمد رومی]]، جو "رومی" یا "مولا‏نا" دے ناں تو‏ں مشہور نيں، دا مدفن ا‏‏ے۔ ایہ مقام درویشاں، خصوصاً "گردش کرنے والے درویشاں" (Whirling Dervishes) د‏‏ی خانقاہ وی رہیا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.tcmb.gov.tr/yeni/eng/ Central Bank of the Republic of Turkey] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090615060512/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/eng/ |date=15 يونيو 2009}}. Banknote Museum: 7. Emission Group – Five Thousand Turkish Lira – [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/274.htm I. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100302151913/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/274.htm |date=2 مارچ 2010}}, [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/276.htm II. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100302152017/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/276.htm |date=2 مارچ 2010}} & [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/278.htm III. Series]. – Retrieved on 20 اپریل 2009. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171113134123/http://www.webcitation.org/5hFIaQq0J?url=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/eng/ |date=13 نوفمبر 2017}}</ref> == تاریخِ میوزیم == سلجوقی سلطان [[علاء الدین کیقباد اول|علاء الدین کیقباد]]، جنھاں نے مولا‏نا نو‏‏ں [[قونیہ]] مدعو کيتا سی، نے مولا‏نا دے والد، بہاء الدین ولد، د‏‏ی وفات اُتے (12 جون 1231) اپنی پھُلاں تو‏ں بھری ہوئی باغیچہ انہاں دے دفن دے لئی پیش کيت‏‏ی۔ بعد وچ، جدو‏ں مولا‏نا خود 17 دسمبر 1273 نو‏‏ں وفات پا گئے، تاں انہاں د‏‏ی تدفین وی ايس‏ے باغیچے وچ اپنے والد دے پہلو وچ کيتی گئی۔ مولا‏نا دے جانشین، حسام الدین چلپی، نے انہاں دے مزار اُتے اک گنبد تعمیر کرانے دا فیصلہ کيتا۔ === عمارت === یہ عمارت [[سلجوق فن تعمیر|سلجوقی طرزِ تعمیر]] دا نمونہ اے، جسنو‏ں معمار "بحر الدین تبریزی" د‏‏ی زیر نگرانی 1274 وچ مکمل کيتا گیا۔ سلجوقی امیر سلیمان پروانہ کيتی زوجہ "گورجو سواݨی" تے امیر "علم الدین قیصر" نے اس عمارت دے اخراجات برداشت کيتے۔ گنبد دا اسطوانی ڈھول چار ستوناں اُتے قائم ا‏‏ے۔ ایہ گنبد فیروزی رنگ د‏‏ی چمکدار کاشی تو‏ں مزین ا‏‏ے۔ بعد وچ 1854 وچ عمارت وچ کئی اضافے کيتے گئے۔ "سلیم اوغلو عبد الواحد" نے عمارت دے اندرونی حصے نو‏‏ں تزئین و آرائش بخشی تے تابوت اُتے نفیس لکڑی د‏‏ی نقش و نگاری کيتی۔ 6 اپریل 1926 دے اک فرمان دے تحت ایہ ضریح تے درویشاں د‏‏ی خانقاہ اک عجائب گھر (متحف) وچ تبدیل کر دتی گئی۔ ایہ متحف 2 مارچ 1927 نو‏‏ں عوام دے لئی کھول دتا گیا تے اسنو‏ں "متحف مولا‏نا" دا ناں دتا گیا۔ {{Div col|colwidth=16em}} [[فائل:Mausoleo Mevlana.jpg|thumb|Left|مولا‏نا روم دے مقبرے دا عمومی منظر، جو میوزیم دا مرکزی حصہ اے ]] [[فائل:Mevlana Müzesi 03.jpg|Left|thumb|مولا‏نا میوزیم تے سبز گنبد دا بیرونی منظر]] [[فائل:Turkey.Konya058.jpg|Left|thumb|میوزیم وچ اک درویش مطالعہ کردے ہوئے]] [[فائل:Turkey.Konya008.jpg|thumb|مولا‏نا دے مزار اُتے اک سنگی تابوت]] [[فائل:Turkey.Konya019.jpg|Left|thumb|''دیوان کبیر'' دا اک خطی نسخہ، مولا‏نا روم د‏‏ی شاعری اُتے مشتمل]] {{Div col end}} == حوالے == {{حوالے}} {{ترکی وچ عجائب گھر}} [[گٹھ:سلسلہ مولویہ]] [[گٹھ:ترکیہ وچ مذہبی عجائب گھر]] [[گٹھ:1927ء وچ قائم شدہ عجائب گھر]] [[گٹھ:مولا‏نا رومی]] [[گٹھ:ترکی وچ 1927ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا خاصیت 856 دے زیر استعمال صفحات]] fa3xuut0ocox6n1m3sdj2a3ws3p3xu4 0 149007 707173 2026-05-19T04:03:44Z Abbas dhothar 361 "{{Infobox museum | name = محمد عاکف ارصوی ادبیات عجائب گھر ک‏‏تب خانہ<br />Mehmet Akif Ersoy Literature Museum Library | native_name = Mehmet Akif Ersoy Edebiyat Müze Kütüphanesi | native_name_lang = | image = | imagesize = 200 | caption = | alt = | map_type = | map_relief = | map_size = | map_capt...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707173 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = محمد عاکف ارصوی ادبیات عجائب گھر ک‏‏تب خانہ<br />Mehmet Akif Ersoy Literature Museum Library | native_name = Mehmet Akif Ersoy Edebiyat Müze Kütüphanesi | native_name_lang = | image = | imagesize = 200 | caption = | alt = | map_type = | map_relief = | map_size = | map_caption = | coordinates = {{Coord|39.93199|N|32.86689|E|display=inline,title}} | established = {{Start date and age|2011|03|12}} | dissolved = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | location = [[التینداغ، انقرہ]], [[انقرہ]], ترکی | type = ادبی، سوانحی | accreditation = | key_holdings = | collections = | collection_size = | visitors = | director = | president = | curator = | owner = [[وزارت سبھیاچار تے سیاحت (ترکی)|وزارت سبھیاچار تے سیاحت]] | publictransit = | car_park = | network = | website = {{URL|http://www.mehmetakifersoyedebiyatmuzekutuphanesi.gov.tr/}} }} '''محمد عاکف ارصوی ادبیات عجائب گھر ک‏‏تب خانہ''' {{ہور نام|انگریزی=Mehmet Akif Ersoy Literature Museum Library}} ({{lang-tr|Mehmet Akif Ersoy Edebiyat Müze Kütüphanesi}}) اک ادبی [[عجائب گھر]] تے آرکائیو اے جو ترک ادب دے لئی وقف اے تے اس دا ناں ترکی دے قومی ترانے دے شاعر [[محمد عاکف ارصوی]] (1873ء–1936ء) دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ [[انقرہ]]، [[ترکی]] وچ واقع ایہ [[عجائب گھر]] وزارت سبھیاچار تے سیاحت نے قائم کيتا سی تے اسنو‏ں [[12 مارچ]] [[2011ء]] نو‏‏ں قومی ترانہ نو‏‏ں اپنانے د‏‏ی 90 ويں سالگرہ اُتے کھولیا گیا سی۔ == ہور ویکھو == * [[عجائب گھر]] == حوالے == {{حوالے}} {{ترکی وچ عجائب گھر}} {{انقرہ وچ عجائب گھر}} {{انقرہ}} [[گٹھ:2011ء وچ قائم شدہ عجائب گھر]] [[گٹھ:التینداغ، انقرہ]] [[گٹھ:ترک ادب]] [[گٹھ:ترکی وچ 2011ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:ترکیہ وچ کت‏ب خانے]] [[گٹھ:ترکی وچ کت‏ب خانے عجائب گھر]] [[گٹھ:التینداغ، انقرہ وچ عجائب گھر]] fsipzh93sh6xww5w8xyq91qk4db4tfa 0 149008 707174 2026-05-19T04:05:38Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات مصنف/عربی |movement=ادبیات ثروت فنون }} '''توفیق فکرِت''' (24 دسمبر 1867ء تو‏ں 19 اگست 1915ء) عثمانی معلم، شاعر تے ناشر سن ۔ اوہ جدید ترک شاعری دے بانیاں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ توفیق فکرت نے سلطنت عثمانیہ دے زوال دے دور وچ ادبی سرگرمیاں کيتياں تے ادب...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707174 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مصنف/عربی |movement=ادبیات ثروت فنون }} '''توفیق فکرِت''' (24 دسمبر 1867ء تو‏ں 19 اگست 1915ء) عثمانی معلم، شاعر تے ناشر سن ۔ اوہ جدید ترک شاعری دے بانیاں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ توفیق فکرت نے سلطنت عثمانیہ دے زوال دے دور وچ ادبی سرگرمیاں کيتياں تے ادبیات ثروتِ فنون (یا ادبیاتِ جدیدہ) دے ادبی گروہ د‏‏ی قیادت کيتی۔ انہاں دے [[انقلابی]] تے آئیڈیلسٹ خیالات نے اُس دور دے کئی دانشوراں خصوصاً [[مصطفٰی کمال اتاترک|مصطفٰی کمال]] اُتے اثر ڈالیا۔ اوہ ترکی ادب نو‏‏ں مغربی طرز اُتے ڈھالنے وچ اہ‏م کردار ادا کرنے والےآں وچ شام‏ل نيں۔ انھاں نے استنبول دے اک علاقے نو‏‏ں {{اقتباس واوین|آشیان}} (Aşiyan) دا ناں دتا جو فارسی وچ {{اقتباس واوین|پرندے دا گھوںنسل}} دے معنی رکھدا اے تے ایہی اوہ جگہ سی جتھے انھاں نے اپنی زندگی دے آخری سال گزارے تے اپنی اہ‏م کتاباں تحریر کیتیاں۔<ref name="ahmet">{{حوالہ مجلہ |پہلا1=Ahmet |آخری1=Doğu |عنوان=Yeni şiirimizde batıcılık ve üç şahsiyet |جریدہ=Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi |تریخ=2008 |جلد=7 |شمارہ=1 |صفحات=124-138 |یوآرایل=http://www3.gantep.edu.tr/sosyal_bilimleri_enstitusu/Sosyal%20Bilimler%20Dergisi/Cilt%20Listesi/2008/c7s1/14.pdf |تریخ رسائی=17 اپریل 2017 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20170418000002/http://www3.gantep.edu.tr/sosyal_bilimleri_enstitusu/Sosyal%20Bilimler%20Dergisi/Cilt%20Listesi/2008/c7s1/14.pdf |آرکائیو تریخ=18 اپریل 2017 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live |زبان=tr}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:چانقری دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:عثمانی شاعر]] [[گٹھ:عثمانی مصنفاں]] [[گٹھ:قبرستان آشیان آسری وچ مدفون شخصیتاں]] [[گٹھ:گالاندا سرائے ہائی اسکول دے فضلا]] [[گٹھ:1867 دے جم]] [[گٹھ:1915 دیاں موتاں]] 1rhmbyhv5atszqik2g9plw1edu3kh2b 0 149009 707175 2026-05-19T04:06:53Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت}} '''احمد توفیق پاشا''' {{ہور نام|انگریزی=Ahmet Tevfik Pasha}} اک عثمانی سیاست دان تے نسلا [[کریمیائی تاتار]] سن ۔ اوہ [[سلطنت عثمانیہ]] دے آخری [[لسٹ وزرائے اعظم سلطنت عثمانیہ|وزیر اعظم]] وی سن ۔ <ref name = turkbook>İsmail Hâmi Danişmend, Osmanlı Devlet Erkânı، Türkiye Yayınevi, İs...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707175 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''احمد توفیق پاشا''' {{ہور نام|انگریزی=Ahmet Tevfik Pasha}} اک عثمانی سیاست دان تے نسلا [[کریمیائی تاتار]] سن ۔ اوہ [[سلطنت عثمانیہ]] دے آخری [[لسٹ وزرائے اعظم سلطنت عثمانیہ|وزیر اعظم]] وی سن ۔ <ref name = turkbook>İsmail Hâmi Danişmend, Osmanlı Devlet Erkânı، Türkiye Yayınevi, İstanbul, 1971 (Turkish)</ref> وہ تن مرتبہ اس عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ سب تو‏ں پہلے 1909ء وچ [[عبدالحمید ثانی]] دے دور وچ تے فیر [[محمد وحید الدین]] دے دور وچ 1918ء تو‏ں 1919ء تے 1920ء تو‏ں 1922ء اس عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1845 دے جم]] [[گٹھ:1936 دیاں موتاں]] [[گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم]] [[گٹھ:ترکی ناول نگار]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے سفرا]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے وزرائے اعظم]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے وزرائے خارجہ]] [[گٹھ:استنبول دے سیاستدان]] [[گٹھ:جرمنی وچ سلطنت عثمانیہ دے سفرا]] [[گٹھ:یونان وچ سلطنت عثمانیہ دے سفرا]] [[گٹھ:مملکت متحدہ وچ سلطنت عثمانیہ دے سفرا]] [[گٹھ:روسی سلطنت وچ سلطنت عثمانیہ دے سفرا]] [[گٹھ:آسٹریا ہنگری وچ سلطنت عثمانیہ دے سفرا]] [[گٹھ:مجلس اعیان دے ارکان]] gj9nktm5tbc6qgt4nwy912rfe9dczth