وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 4012 707365 558046 2026-05-26T11:18:10Z CommonsDelinker 60 Replacing President_Richard_Nixon_and_Premier_Chou_En-Lai_Shake_Hands_at_the_Nixons'_Arrival_in_Peking,_China.jpg with [[File:President_Richard_Nixon_and_Premier_Chou_En-Lai_Shake_Hands_at_the_Nixons'_Arrival_in_Peking,_China_-_DPLA_-_315dbcc0e8b46e1bc678 707365 wikitext text/x-wiki جنم :1898ء ۔ انتقال :1976ء ۔ [[File:Premier_Zhou_1919.jpg|thumb|200px|left|چو این لای دی نوجوانی دی اک مورت ، 1919ء]] [[File:1924_Zhou_Enlai_in_National_Revolutionary_Army_uniform2.jpg|thumb|200px|left|ومپاؤ ملٹری اکیڈمی چ]] [[File:Kissinger_Mao.jpg|thumb|200px|left|ہنری کسنجر تے ماؤزے تنگ نال]] [[File:President Richard Nixon and Premier Chou En-Lai Shake Hands at the Nixons' Arrival in Peking, China - DPLA - 315dbcc0e8b46e1bc678fde12bef9eb8.jpg|thumb|200px|left|فروری 1972ء چ امریکی صدر رچرڈ نکسن دے چین دے دورے تے چو این لائی صر دا استقبال کردے ہوئے]] [[چین]] دے کیمونسٹ آگو ۔ [[بورژوازی]] ٹبر چ جمے ۔ مڈھلی [[تعلیم]] ٹین سین دے اک مشنری [[سکول]] توں لئی ۔ 1917ء چ گریجوئیشن کرن دے مگروں ہور تعلیم لئی [[جاپان]] گئیا ، ایتھے ای [[اک]] [[پروفیسر]] نے اسنوں [[مارکسزم]] ول راغب کیتا ۔ 1919ء چ [[چین]] واپس آئیا اوس ویلے [[چین]] سیاسی افراتفری دا شکار سی ۔ جو این لائی نے بیلیآں دے نال اک سٹدی گروپ قا‏ئم کیتا تے انقلابی تحریکاں چ ودھ چڑھ کے حصہ لین لگا ، جس پاروں اسنوں کچھ [[مہینا|مہینے]] [[جیل]] چ وی رہنا پیا ۔ رہائی دے مگروں 4 [[سال]] 1920ء توں 1924ء تک [[پیرس]] چ رہے تے پارٹ ٹائم کم کرکے تعلیم جاری رکھی ۔ایتھے اسدی ملاقات عظیم [[ویتنام|ویت نامی]] انقلابی [[ہوچی منہ]] تے دوجے [[ایشیاء|ایشیائی]] [[اشتراکی]] آگوآں نال ہوئی ۔ بعد چ کجھ [[دن]] [[جرمنی]] چ گزارے ۔ 1924ء دے آخر چ [[چین]] واپس پرتے ۔ اس دوران [[روس]] دیاں کوششاں نال [[سین یات سن]] دی [[کومنتانگ پارٹی]] تے کیمونسٹاں وچکار اتحاد ہو گئیا ۔ [[چین]] واپس پرتن تے چو این لائی چوو ہامپوآ ملٹری اکیڈیمی چ پولیٹیکل ڈائریکٹر مقرر ہو گئے ، جس دا سربراہ [[چیانگ کائی شیک]] سی ۔ ایتھے ای اس نوں سیاسی عروج ملئیا ۔ تے 1927ء چ اوہ [[کیمونسٹ پارٹی]] دی پولٹ بیورو دے رکن منتخب ہوئے ۔ جدوں کیمونسٹاں تے [[چیانگ کائی شیک]] وچکار اݨ بݨ ہوئی تے چیانگ نے کیمونسٹاں نوں چن چن کے قتل کرنا شروع کر دتا تے اوہ فرار ہو کے پہلے [[ہانگ کانگ]] تے فیر [[روس]] پہنچے۔ کچھ چِر پچھوں [[شنگھائی]] واپس آئے تے ایتھے 2 ورھے رہݨ مگروں دکھنی [[صوبہ]] [[کیانگسی]] چلے گئے ، جہڑا اوہناں دناں چ کیمونسٹ پارٹی دا دیہاتی مرکز سی ، تے اس دا سربراہ [[ماؤ زے تنگ]] سی ۔ ایتھوں ای اینہاں دوناں دی لازوال رفاقت دا آغاز ہوئیا ۔ جدوں ماؤزے تنگ نے [[لال فوج]] دے نال [[لانگ مارچ]] ، جہڑا کیانگسی توں شروع ہو کے شمال چ 6000 [[میل]] دور اک نویں دیہی مرکز چ مکنا سی ، کیتا تے چو این لائی باوجود بیماری دے اس چ شریک ہوئے ۔ 1936ء دے آخر چ [[جپان]] نے [[چین]] تے حملہ کیتا تے [[چیانگ کائی شیک]] نے کیمونسٹاں نال صلح کر لئی ۔ اس دوران چو این لائی نے چینی حکومت دے رابطہ افسر دی حثیت نال کم کیتا ۔ 1949ء چ ماؤزے تنگ دی قیادت ہیٹھ کیمونسٹاں نے [[چیانگ کائی شیک]] دی [[امریکہ]] نواز حکومت نوں شکست فاش دتی ۔ چو این لائی نویں انقلابی حکومت چ وزیر اعظم تے وزیر خارجہ مقرر ہوئے ۔ اس نے وزیر خارجہ دی حثیت نال [[کوریا]] چ [[جنگ]] بندی مذاکرات چ حصہ لئیا تے 1954ء چ [[فرانس]] ہند چینی جنگ دے خاتمے تے [[جینوا]] چ مذاکرات چ اہم کردار ادا کیتا ۔ اس دیاں کوششاں نال 1955ء چ [[بنڈونگ]] کانفرنس منعقد ہوئی ، تے اس دی ای رہنمائی چ [[پنج شیل]] دے اصول مرتب کیتے گئے ۔ اوہ آخری دم تک [[وزیراعظم]] دے عہدے تے فائز رہے ۔ [[گٹھ:چین]] [[گٹھ:چینی شخصیتاں]] [[گٹھ:شخصیتاں]] [[گٹھ:تریخی شخصیتاں]] [[گٹھ:مشہور لوک]] 79z37tta5yojthuyt1e11joxbuzxjv2 0 37092 707361 692484 2026-05-25T14:05:27Z GeertivpBot 34475 #pwb Copy label DEFAULTSORT: 707361 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FBEC5D" align="center" width="200px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>آگسٹ ہائینرش ہوفمان فان فالرزلیبن<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Hoffmann von Fallersleben.jpg|200px]] |-|- align="center" |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>جرمنی دا قومی ترانہ لکھیا <font>''' |- | جیون: || (2 اپریل 1798 – 19 جنوری 1874) |- |جمن پو : || فالرزلیبن، [[جرمنی]] |- | کم: || شاعر |- | گن: || جرمن قومی ترانہ لکھیا |- |} '''آگسٹ ہائینرش ہوفمان فان فالرزلیبن''' اک جرمن شاعر سی۔ اوہنے [[جرمنی]] دا قومی ترانہ [[ڈوئچلینڈ گیت]] 1841 وچ لکھیا سی۔ ایہدا تیجا انگ ہن جرمنی دا قومی ترانہ اے۔ == بارلے جوڑ == {{DEFAULTSORT:Hoffmann, اگست Heinrich}} {{Authority control}} {{Commons|August Heinrich Hoffmann von Fallersleben|آگسٹ ہائینرش ہوفمان فان فالرزلیبن|position=left}} [[گٹھ:جرمنی]] [[گٹھ:جرمن شخصیتاں]] [[گٹھ:جرمن لوک]] j42w1jo2xk2tfjlsu5tqftozv6raj05 0 78752 707368 705122 2026-05-26T11:32:40Z CommonsDelinker 60 Replacing Flag_of_Shah_Tahmasp_I.svg with [[File:Naval_flag_of_Persia,_according_to_Encyclopedia_Britannica_1771.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Cor 707368 wikitext text/x-wiki ذیل وچ انہاں تمام جنگاں تے جھڑپاں د‏‏ی فہرست اے جنہاں وچ [[اسلامی جمہوریہ ایران]] شامل رہیا ا‏‏ے۔ ایہ فہرست حالے مکمل نئيں ا‏‏ے۔ {{ ایران دی تریخ}} {| class="wikitable" |- ! style="background:#88FFFF" rowspan="1" | <span style="color: #CC0000">تصادم</span> ! style="background:#88FFFF" rowspan="1" | <span style="color: #CC0000">ایران<br />تے اتحادی</span> ! style="background:#88FFFF" rowspan="1" | <span style="color: #CC0000">مخالفین</span> ! style="background:#88FFFF" rowspan="1" width=355px| <span style="color: #CC0000">نتائج</span> |- ! style="background:#88FFFF" colspan="4" | <span style="color: #CC0000">'''حخامنشی سلطنت<br />(550–330 BCE)'''</span> |- |style="background:#efefef"| [[پارسیاں د‏‏ی بغاوت]]<br />(552–549 BCE) |style="background:#efefef"| [[فائل:Standard of Cyrus the Great (White).svg|20px|border]] [[صوبہ فارس]] |style="background:#efefef"| [[ماد]] |style="background:#efefef"| '''فتح''' * میڈیا اُتے قبضہ کرکے، ایران سلطنت بن گیا۔ |- |style="background:#efefef"| [[کورش اعظم|فتح لیڈیا]]<br />(547 BCE) |style="background:#efefef"| [[فائل:Standard of Cyrus the Great (White).svg|20px|border]] [[ہخامنشی سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[لیڈیا|سلطنت لیڈیا]] |style="background:#efefef"| '''فتح''' * لیڈیا ایران وچ شامل ہويا۔ |- |style="background:#efefef"| [[کورش اعظم|فتح بابل]]<br />(540–539 BCE) |style="background:#efefef"| [[فائل:Standard of Cyrus the Great (White).svg|20px|border]] [[ہخامنشی سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[جدید بابلی سلطنت]] |style="background:#efefef"| '''فتح''' * جدید بابلی سلطنت ایران وچ شامل ہوئی۔ |- |style="background:#efefef"| [[Battle of Pelusium (525 BC)|فتح مصر]]<br />(525 BCE) |style="background:#efefef"| [[فائل:Standard of Cyrus the Great (White).svg|20px|border]] [[ہخامنشی سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[Twenty-sixth Dynasty of Egypt|مملکت مصر]] |style="background:#efefef"| '''فتح''' * مصر، ایران وچ شامل ہويا۔ |- |style="background:#efefef"| [[Achaemenid invasion of Indus Valley|وادی سندھ اُتے حملہ]]<br />(518 BCE) |style="background:#efefef"| [[فائل:Standard of Cyrus the Great (White).svg|20px|border]] [[ہخامنشی سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[Haryanka dynasty]] |style="background:#efefef"| '''فتح''' * [[گندھارا]] تے [[ٹیکسلا]] ایران وچ شامل ہوئے۔ |- |style="background:#efefef"| [[یونان-ایران جنگ]]<br />(499–449 BCE) |style="background:#efefef"| [[فائل:Standard of Cyrus the Great (White).svg|20px|border]] [[ہخامنشی سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[قدیم یونان|ریاستہائے شہر یونان]]<br />[[Delian League]] |style="background:#efefef"| '''شکست''' * [[مقدونیہ (قدیم مملکت)]]، [[تھریس]] تے [[Ionia]] نے آزادی حاصل کيتی۔ |- |style="background:#efefef"| [[معرکہ کونکاسا]]<br />(401 BCE) |style="background:#efefef"| [[فائل:Standard of Cyrus the Great (White).svg|20px|border]] [[ہخامنشی سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[کورش اصغر]] |style="background:#efefef"| '''فتح''' * [[Artaxerxes II of Persia|اردشیر دوم]] ہن وی مکمل اقتدار وچ ۔ |- |style="background:#efefef"| [[Artaxerxes' II Cadusian Campaign]]<br />(385 BCE) |style="background:#efefef"| [[فائل:Standard of Cyrus the Great (White).svg|20px|border]] [[ہخامنشی سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[کادوسی]] |style="background:#efefef"| '''شکست'''، لیکن سیاسی فتح * مخالف سرداران تو‏ں مصالحتی گفتگو۔ |- |style="background:#efefef"| [[ساتراپاں د‏‏ی بغاوت]]<br />(372–362 BCE) |style="background:#efefef"| [[فائل:Standard of Cyrus the Great (White).svg|20px|border]] [[ہخامنشی سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[ساتراپ|باغی ساتراپ]] |style="background:#efefef"| '''فتح''' * بغاوت کچل دتی گئی۔ |- |style="background:#efefef"| [[Wars of Alexander the Great|ایران اُتے مقدونی حملہ]]<br />(355–328 BCE) |style="background:#efefef"| [[فائل:Standard of Cyrus the Great (White).svg|20px|border]] [[ہخامنشی سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[مقدونیہ (قدیم مملکت)|مقدونیہ]] |style="background:#efefef"| '''شکست''' * [[سکندر اعظم]] دے لشکر نے ایران فتح ک‏ر ليا۔ |- ! style="background:#CC0000" colspan="4" | <span style="color: white">'''سلطنت اشکانیان<br />(247 BCE–224 BC)'''</span> |- |style="background:#efefef"| [[Seleucid–Parthian wars|سلوقی اشکانی جنگاں]]<br />(238 BCE–129 BCE) |style="background:#efefef"| [[سلطنت اشکانیان]] |style="background:#efefef"| [[سلوقی سلطنت]] |style="background:#efefef"| '''فتح''' * سلوقیاں دا [[ایران]] تو‏ں اخراج۔ |- |style="background:#efefef"| [[Armenian–Parthian War]]<br />(87–85 BCE) |style="background:#efefef"| [[سلطنت اشکانیان]] |style="background:#efefef"| [[مملکت آرمینیا (قدیم دور)|Kingdom of Armenia]] |style="background:#efefef"| '''شکست''' * [[Osroene]] تے [[Atrpatakan]] loyalty to [[تگرین اعظم]]. |- |style="background:#efefef"| [[Roman–Parthian Wars]]<br />(66 BCE–217 CE) |style="background:#efefef"| [[سلطنت اشکانیان]]<br />[[مملکت آرمینیا (قدیم دور)|Kingdom of Armenia]] |style="background:#efefef"| [[رومی جمہوریہ]]<br />[[Pontus]] |style="background:#efefef"| '''''[[Status quo ante bellum]]''''' * سرحداں کئی بار تبدیل ہوئیاں۔ |- ! style="background:#990000" colspan="4" | <span style="color: yellow">'''ساسانی سلطنت<br />(224–651)'''</span> |- |style="background:#efefef"| [[Roman–Persian Wars#Early Roman–Sassanid conflicts|Roman-Sassanid Wars]]<br />(232–440) |style="background:#efefef"| {{flagicon image|Derafsh Kaviani.png|size=20px}} [[ساسانی سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[رومی سلطنت]] |style="background:#efefef"| '''''[[Status quo ante bellum]]''''' * سرحداں کئی بار تبدیل ہوئیاں۔ |- |style="background:#efefef"| [[Byzantine–Sasanian wars|Byzantine–Sassanid Wars]]<br />(502–628) |style="background:#efefef"| {{flagicon image|Derafsh Kaviani.png|size=20px}} [[ساسانی سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[بازنطینی سلطنت]] |style="background:#efefef"| '''''[[Status quo ante bellum]]''''' * سرحداں کئی بار تبدیل ہوئیاں۔ |- |style="background:#efefef"| [[Ethiopian–Persian wars|Ethiopian–Persian Wars]]<br />(570–578) |style="background:#efefef"| {{flagicon image|Derafsh Kaviani.png|size=20px}} [[ساسانی سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[مملکت اکسوم]] |style="background:#efefef"| '''فتح''' * Ethiopians expelled from the [[Himyarite Kingdom]]. |- |style="background:#efefef"| [[پہلی ایرانی ترکی جنگ]]<br />(588–589) |style="background:#efefef"| {{flagicon image|Derafsh Kaviani.png|size=20px}} [[ساسانی سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[Hephthalite Empire]]<br />[[Göktürks]] |style="background:#efefef"| '''فتح''' * ساسانیاں نے [[بلخ]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ |- |style="background:#efefef"| [[دوسری ایرانی ترکی جنگ]]<br />(588–589) |style="background:#efefef"| {{flagicon image|Derafsh Kaviani.png|size=20px}} [[ساسانی سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[Western Turkic Khaganate]]<br />[[Hephthalite Empire]] |style="background:#efefef"| '''فتح''' * Turkic invasion of Iran repelled. |- |style="background:#efefef"| [[دوسری ایرانی ترکی جنگ]]<br />(627–629) |style="background:#efefef"| {{flagicon image|Derafsh Kaviani.png|size=20px}} [[ساسانی سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[Western Turkic Khaganate]]<br />[[بازنطینی سلطنت]] |style="background:#efefef"| '''شکست''' * [[جارجیا]] اُتے بازنطینی قبضہ۔ |- |style="background:#efefef"| [[اسلامی فتوحات ایران]]<br />(633–644) |style="background:#efefef"| {{flagicon image|Derafsh Kaviani.png|size=20px}} [[ساسانی سلطنت]]<br />{{flagicon image|Derafsh Kaviani.png|size=20px}} [[مسیحی عرب]] |style="background:#efefef"| {{flagicon image|Black flag.svg|size=23px}} [[خلافت راشدہ]] |style="background:#efefef"| '''شکست''' * [[ساسانی سلطنت دا سقوط]] |- ! style="background:#009E49" colspan="4" | <span style="color: white">'''آل صفاریان<br />(861–1003)'''</span> |- ! style="background:#009E49" colspan="4" | <span style="color: white">'''سلطنت غزنویہ<br />(962–1186)'''</span> |- ! style="background:#009E49" colspan="4" | <span style="color: white">'''خوارزم شاہی سلطنت<br />(1077–1231)'''</span> |- |style="background:#efefef"| [[خورازمی منگولاں دا حملہ تے مشرقی ایران|خوارزمیہ اُتے منگول حملہ]]<br />(1218–1221) |style="background:#efefef"| [[خوارزم شاہی سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[مغول سلطنت]] |style="background:#efefef"| '''شکست''' * خوارزمیہ منگول سلطنت وچ شامل۔ |- ! style="background:black" colspan="4" | <span style="color: #D11600">'''تیموری سلطنت<br />(1370–1507)'''</span> |- |style="background:#efefef"| [[تیموری سلطنت|تیمور د‏‏ی مہمات]]<br />(1380–1402) |style="background:#efefef"| [[فائل:Timurid.svg|23px|border]] [[تیموری سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[فائل:Golden Horde flag 1339.svg|23px|border]] [[اردوئے زريں]]<br />{{flagicon|Ottoman Empire|1383|size=26px}} [[سلطنت عثمانیہ]]<br />[[آل مظفر]]<br />[[جلائر]]<br />[[تغلق]] |style="background:#efefef"| '''فتح''' * ایران وچ [[تیموری سلطنت]] دا عروج۔ * [[سلطنت دہلی]] ایرانی ماتحت بن گئی۔ * [[عثمانی زمانہ تعطل|عثمانی خانہ جنگی]] دا آغاز۔ |- |style="background:#efefef"| [[تیموری سلطنت|تیموری خانہ جنگی]]<br />(1405–~1501) |style="background:#efefef"| [[فائل:Timurid.svg|23px|border]] [[تیموری سلطنت|مختلف دھڑے]] |style="background:#efefef"| [[فائل:Timurid.svg|23px|border]] [[تیموری سلطنت|مختلف دھڑے]] |style="background:#efefef"| '''سلطنت دا خاتمہ''' * [[اہل تشیع]] [[صفوی سلطنت]] دا عروج |- ! style="background:#088A08" colspan="4" | <span style="color: #FFFF00">'''صفوی سلطنت<br />(1501–1736)'''</span> |- |style="background:#efefef"| [[Persian-Uzbek Wars]]<br />(1502–1510) |style="background:#efefef"| [[فائل:Flag of Persia 1502-1524.svg|23px|border]] [[صفوی سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[سلسلہ شیبانیان]] |style="background:#efefef"| '''فتح''' * شیبانیاں دا سقوط۔ |- |style="background:#efefef"| [[جنگ چالدران]]<br />(1514) |style="background:#efefef"| [[فائل:Flag of Persia 1502-1524.svg|23px|border]] [[صفوی سلطنت]] |style="background:#efefef"| {{flag|Ottoman Empire|1453|size=26px}} |style="background:#efefef"| '''شکست''' * سلطنت عثمانیہ وچ شیعی بغاوتاں دا اختتام |- |style="background:#efefef"| [[عثمانی-صفوی جنگ (1532–55)|Ottoman–Safavid War of 1523]] <br />(1532–1555) |style="background:#efefef"| [[فائل:Naval flag of Persia, according to Encyclopedia Britannica 1771.svg|23px|border]] [[صفوی سلطنت]] |style="background:#efefef"| {{flag|Ottoman Empire|1453|size=26px}} |style="background:#efefef"| '''شکست''' * عثمانیاں نے تحتی [[بین النہرین]] تے [[بغداد]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ایرانیاں تے عثمانیاں دے درمیان قفقاز د‏‏ی پہلی تقسیم۔ [[مغربی آرمینیا]] عثمانیاں دے قبضہ وچ چلا گیا، جدو‏ں کہ [[مشرقی آرمینیا]] ایرانیاں دے پاس رہیا۔ |- |style="background:#efefef"| [[Ottoman–Safavid War (1578–90)|Ottoman–Safavid War of 1578]] <br />(1578–1590) |style="background:#efefef"| [[فائل:Naval flag of Persia, according to Encyclopedia Britannica 1771.svg|23px|border]] [[صفوی سلطنت]] |style="background:#efefef"| {{flag|Ottoman Empire|1453|size=26px}} |style="background:#efefef"| '''شکست''' * [[Treaty of Constantinople (1590)]]. |- |style="background:#efefef"| [[Ottoman–Safavid War (1603–18)|Ottoman–Safavid War of 1603]] <br />(1603–1618) |style="background:#efefef"| [[فائل:Naval flag of Persia, according to Encyclopedia Britannica 1771.svg|23px|border]] [[صفوی سلطنت]] |style="background:#efefef"| {{flag|Ottoman Empire|1453|size=26px}} |style="background:#efefef"| '''فتح''' * ایرانیاں نے [[قفقاز]]، [[بین النہرین]] تے [[مشرقی اناطولیہ علاقہ]] دے پورے علاقہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ |- |style="background:#efefef"| [[Ottoman–Safavid War (1623–1639)|Ottoman–Safavid War of 1623]] <br />(1623–1639) |style="background:#efefef"| [[فائل:Naval flag of Persia, according to Encyclopedia Britannica 1771.svg|23px|border]] [[صفوی سلطنت]] |style="background:#efefef"| {{flag|Ottoman Empire|1453|size=26px}} |style="background:#efefef"| '''شکست''' * Permanent partition of the [[قفقاز]]; مغربی [[جارجیا]] تے [[Western Armenia]] goes to the Ottomans, while [[Eastern Armenia]]، [[داغستان]]، مشرقی تے شمالی جورجیا تے [[آذربائیجان]] remain under Persian rule. Ottomans gain control over [[بین النہرین]]. |- |style="background:#efefef"| [[ہوتکی سلطنت|ہوتکی-صفوی جنگ]] <br />(1709–~1722) |style="background:#efefef"| [[فائل:Naval flag of Persia, according to Encyclopedia Britannica 1771.svg|23px|border]] [[صفوی سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[فائل:Black flag.svg|23px|border]] [[ہوتکی سلطنت]] |style="background:#efefef"| '''اقتدار وچ تبدیلی''' * [[افغانستان|افغانیاں]] نے ایران دے وڈے حصہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ |- |style="background:#efefef"| [[Russo-Persian War (1722–1723)|Russo-Persian War of 1722]]<br />(1722–1723) |style="background:#efefef"| [[فائل:Naval flag of Persia, according to Encyclopedia Britannica 1771.svg|23px|border]] [[صفوی سلطنت]] |style="background:#efefef"| {{flag|Russian Empire|size=23px}}<br />[[فائل:Flag of the Cossack Hetmanate.svg|23px|border]] [[Cossack Hetmanate]]<br />[[فائل:Sakartvelo - drosha.svg|23px|border]] [[جارجیا|Georgia]]<br />[[فائل:Bagratuni flag.svg|23px|border]] [[آرمینیا]] |style="background:#efefef"| '''شکست''' * Russians capture [[Derbent]]، [[باکو]] تے the provinces of [[شروان]]، [[صوبہ جیلان]]، [[صوبہ مازندران]] تے [[گرگان]]۔ |- ! style="background:black" colspan="4" | <span style="color: white">'''ہوتکی سلطنت<br />(1709–1738)'''</span> |- |style="background:#efefef"| [[Ottoman–Persian War (1722–27)|Ottoman-Hotaki War of 1722]] <br />(1722–1727) |style="background:#efefef"| [[فائل:Black flag.svg|23px|border]] [[ہوتکی سلطنت]] |style="background:#efefef"| {{flag|Ottoman Empire|1453|size=26px}} |style="background:#efefef"| '''فتح'''، لیکن سیاسی شکست * Persian territorial cessions to the Ottomans. |- |style="background:#efefef"| [[Afsharid dynasty#Foundation of the dynasty|Afsharid-Hotaki War]] <br />(1720s–1738) |style="background:#efefef"| [[فائل:Black flag.svg|23px|border]] [[ہوتکی سلطنت]] |style="background:#efefef"| [[فائل:Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg|23px]] [[خاندان افشار]] |style="background:#efefef"| '''اقتدار وچ تبدیلی''' * ایران وچ [[ہوتکی سلطنت|افغان]] حکومت دا خاتمہ۔ |- ! style="background:#FFCC00" colspan="4" | <span style="color: #B40404">'''خاندان افشار<br />(1736–1796)'''</span> |- |style="background:#efefef"| [[Afsharid–Ottoman War (1730–35)|Afsharid–Ottoman War War of 1730]] <br />(1730–1735) |style="background:#efefef"| [[فائل:Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg|23px]] [[خاندان افشار]] |style="background:#efefef"| {{flag|Ottoman Empire|1453|size=26px}} |style="background:#efefef"| '''فتح''' * ایران د‏‏ی دوبارہ مکمل [[قفقاز]] اُتے فتح۔ |- |style="background:#efefef"| [[نادر شاہ دا مغلیہ سلطنت اُتے حملہ]] <br />(1738–1739) |style="background:#efefef"| [[فائل:Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg|23px]] [[خاندان افشار]] |style="background:#efefef"| {{flag|Mughal Empire|size=23px}} |style="background:#efefef"| '''فتح''' * ایران د‏‏ی ہندوستان وچ تاراجی۔ |- |style="background:#efefef"| [[Ottoman–Persian War (1743–46)|Afsharid–Ottoman War War of 1743]] <br />(1743–1746) |style="background:#efefef"| [[فائل:Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg|23px]] [[خاندان افشار]] |style="background:#efefef"| {{flag|Ottoman Empire|1453|size=26px}} |style="background:#efefef"| '''تعطل''' * [[Treaty of Kerden]] |- |style="background:#efefef"| [[Afsharid dynasty#Civil war تے downfall of the Afsharids|Civil War between Afsharid تے Qajar]] <br />(1747–1796) |style="background:#efefef"| [[فائل:Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg|23px]] [[خاندان افشار]] |style="background:#efefef"| [[فائل:Flag of Agha Mohammad Khan.svg|23px|border]] [[قاجار خاندان]] |style="background:#efefef"| '''اقتدار وچ تبدیلی''' * [[محمد خان قاجار]] ایران دے [[شاہ]] بن گئے۔ |- ! style="background:#B40404" colspan="4" | <span style="color: #F2F5A9">'''خاندان قاچار<br />(1785–1925)'''</span> |- |style="background:#efefef"| [[Battle of Krtsanisi]]<br />(1795) |style="background:#efefef"| [[فائل:Flag of Agha Mohammad Khan.svg|23px|border]] [[قاجار خاندان]] |style="background:#efefef"| [[فائل:Flag of Kingdom of Kartli-Kakheti.svg|border|23px|border]] [[Kartli-Kakheti]]<br />[[فائل:Imereti - drosha.svg|border|23px|border]] [[Kingdom of Imereti|Imereti]] |style="background:#efefef"| '''فتح''' * [[تبلیسی]] sacked by Iranian troops. Persian reconquest of the [[قفقاز]] تے Georgia. |- |style="background:#efefef"| [[Persian Expedition of 1796|Persian Expedition]]<br />(1796) |style="background:#efefef"| [[فائل:Flag of Agha Mohammad Khan.svg|23px|border]] [[قاجار خاندان]] |style="background:#efefef"| {{flag|Russian Empire|size=23px}} |style="background:#efefef"| '''فتح''' * Tactical Russian withdrawal from Iran. |- |style="background:#efefef"| [[Russo-Persian War (1804–1813)|Russo-Persian War of 1804]]<br />(1804–1813) |style="background:#efefef"| [[فائل:War Flag of Fath Ali Shah.svg|23px|border]] [[قاجار خاندان]] |style="background:#efefef"| {{flag|Russian Empire|size=23px}} |style="background:#efefef"| '''شکست''' * Russia held on to disputed territories. |- |style="background:#efefef"| [[Ottoman–Persian War (1821–23)|Ottoman–Persian War of 1821]]<br />(1821–1823) |style="background:#efefef"| [[فائل:War Flag of Fath Ali Shah.svg|23px|border]] [[قاجار خاندان]] |style="background:#efefef"| {{flag|Ottoman Empire|size=23px}} |style="background:#efefef"| '''تعطل''' * [[Treaty of Erzurum]], ''[[status quo ante bellum]]''. |- |style="background:#efefef"| [[Russo-Persian War (1826–1828)|Russo-Persian War of 1826]]<br />(1826–1828) |style="background:#efefef"| [[فائل:War Flag of Fath Ali Shah.svg|23px|border]] [[قاجار خاندان]] |style="background:#efefef"| {{flag|Russian Empire|size=23px}} |style="background:#efefef"| '''شکست''' * [[Treaty of Turkmenchay]]. |- |style="background:#efefef"| [[Siege of Herat (1838)|Siege of Herat]]<br />(1838) |style="background:#efefef"| [[فائل:Mohammad Shah Qajar Flag.svg|23px|border]] [[قاجار خاندان]] |style="background:#efefef"| [[فائل:Flag of Afghanistan (1880–1901).svg|23px|border]] [[افغانستان]] |style="background:#efefef"| '''شکست''' * [[ہرات]] تو‏ں فارسی فوجاں د‏‏ی واپسی |- |style="background:#efefef"| [[Anglo-Persian War]]<br />(1856–1857) |style="background:#efefef"| [[فائل:Amir Kabir Flag.svg|23px|border]] [[قاجار خاندان]] |style="background:#efefef"| {{flagicon|برطانیہ|1922|size=23px}} [[مملکت متحدہ]]<br />[[فائل:Flag of the British East India Company (1801).svg|23px|border]] [[ایسٹ انڈیا کمپنی]]<br />[[فائل:Flag of Afghanistan (1880–1901).svg|23px|border]] [[افغانستان]] |style="background:#efefef"| '''شکست''' * [[ہرات]] تو‏ں فارسی فوجاں د‏‏ی واپسی |- ! style="background:#009E49" colspan="4" | <span style="color: white">'''پہلوی خاندان<br />(1925–1979)'''</span> |- |style="background:#efefef"| [[Anglo-Soviet invasion of Iran]]<br />(1941) |style="background:#efefef"| [[فائل:State Flag of Iran (1964-1980).svg|23px|border]] [[ایران]] |style="background:#efefef"| {{flagcountry|Soviet Union|1941|size=23px}}<br />{{flagicon|برطانیہ|1922|size=23px}} [[مملکت متحدہ]]<br />{{flagcountry|British Raj|size=23px}} |style="background:#efefef"|'''شکست''' * Abdication of [[رضا شاہ پہلوی]], [[Allies of World War II|Allied]] occupation of Iran. |- |style="background:#efefef"| [[Iran crisis of 1946|Iran-Azerbaijan Crisis]]<br />(1945–1946) |style="background:#efefef"| [[فائل:State Flag of Iran (1964-1980).svg|23px|border]] [[ایران]] |style="background:#efefef"| {{flagicon image|Flag of the Republic of Mahabad.svg|size=23px}} [[جمہوریہ مہاباد|مہاباد]]<br />{{flagicon image|Azerbaijan people's government flag.svg|size=23px}} [[Azerbaijan People's Government|آذربائیجان]] |style="background:#efefef"| '''فتح''' * تحلیل [[جمہوریہ مہاباد|مہاباد]] تے [[Azerbaijan People's Government|آذربائجان]]۔ |- |style="background:#efefef"| [[Dhofar Rebellion]]<br />(1973–1976)<ref>The rebellion started already in 1962, but Iran did not intervene before 1973.</ref> |style="background:#efefef"| [[فائل:State Flag of Iran (1964-1980).svg|23px|border]] [[ایران]]<br />{{flag|Oman|1970|size=23px}} |style="background:#efefef"| {{flagicon image|Flag of the Popular Front for the Liberation of the Occupied Arabian Gulf.svg|size=23px}} [[Popular Front for the Liberation of the Occupied Arabian Gulf|PFLOAG]]<br />{{flagicon image|Flag of the Popular Front for the Liberation of Oman.svg|size=23px}} [[Popular Front for the Liberation of Oman|PFLO]] |style="background:#efefef"| '''فتح''' * Defeat of insurgents, modernization of Oman. |- ! style="background:#009E49" colspan="4" | <span style="color: white">'''اسلامی جمہوریہ ایران<br />(1979–)'''</span> |- |style="background:#efefef"| [[ایران عراق جنگ]]<br />(1980–1988) |style="background:#efefef"| {{flag|Iran|1980|size=23px}}<br />{{flagicon image|Former Flag of KDP.svg|size=23px}} [[Kurdistan Democratic Party|KDP]]<br />{{flagicon image|Flag of PUK.png|size=23px}} [[Patriotic Union of Kurdistan|PUK]]<br />{{flagicon image|Badr Organisation Military flag.svg|size=23px}} [[Badr Organization|Badr Brigades]] |style="background:#efefef"| {{Flagicon|Iraq|1963|size=23px}} [[Ba'athist Iraq|Iraq]]<br />{{Flagicon image|Ir mohajedin.gif|size=23px}} [[مجاہدین خلق|MEK]]<br />{{flagicon image|Flag of KDP-I.png|size=23px}} [[Kurdish Democratic Party of Iran|PDKI]] |style="background:#efefef"| '''تعطل''' * Both Iraq تے Iran accepted [[United Nations Security Council Resolution 598|UNSC Resolution 598]]. * Return to status quo, observed by UNIIMOG . |- |style="background:#efefef"| [[Iran–PJAK conflict|Iran–PJAK Conflict]]<br />(2004–تاحال) |style="background:#efefef"| {{flag|Iran|1980|size=23px}} |style="background:#efefef"| {{flagicon image|Flag of Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê.png|size=23px}} [[Party for a Free Life in Kurdistan|PJAK]] |style="background:#efefef"| '''جاری''' * Clashes renew in 2013. |- |style="background:#efefef"| [[شامی خانہ جنگی]] <br /> (2011–تاحال) |style="background:#efefef"| {{Flagicon|Syria|size=23px}} [[Council of Ministers (Syria)|Syria]]<br />[[فائل:Single Color Flag - FFFF00.svg|23px|border]] [[حزب اللہ]]<br />{{Flag|Iran|size=23px}} |style="background:#efefef"| {{flagicon image|Flag of the Islamic Front (Syria).svg|size=23px}} [[Islamic Front (Syria)|Islamic Front]]<br />{{flagicon|Syria|1932|size=23px}} [[Free Syrian Army]]<br />{{flagicon image|Flag of Jabhat al-Nusra.jpg|size=23px}} [[al-Nusra Front]]<br />{{flagicon image|Flag of the Islamic State in Iraq.svg|size=23px}} [[عراق تے الشام وچ اسلامی ریاست|اسلامی ریاست]] |style="background:#efefef"| '''جاری''' * Rebel تے Islamist uprising in much of Syria * Much of Syria controlled by the Islamic State. |- |style="background:#efefef"| [[Iranian intervention in Iraq (2014–present)|Iranian intervention in Iraq]]<br />(2014–تاحال) |style="background:#efefef"| {{flag|Iraq|size=23px}}<br />{{flag|Iraqi Kurdistan|size=23px}}<br />{{flag|Iran|size=23px}}<br />{{flagicon image|}} [[Asa'ib Ahl al-Haq]]<br />{{Flagicon image|Badr Organisation Military flag.svg}} [[Badr Organization]]<br />{{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png}} [[حزب اللہ]]<br />{{flagicon image|Kata'ib Hezbollah flag.svg}} [[Kata'ib Hezbollah]]<br /> |style="background:#efefef"| {{flagicon image|Flag of the Islamic State in Iraq.svg|size=23px}} [[عراق تے الشام وچ اسلامی ریاست]] |style="background:#efefef"| '''جاری''' * Iran launches airstrikes on ISIL positions in Iraq. * Iranian military troops engage ISIL on ground. * Much of Iraq controlled by the Islamic State. |} == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/search/index.shtml?scope=ww2peopleswar&q=persia&x=0&y=0 BBC WW2 People's War – Persia Invaded] * [http://legacy.wilsoncenter.org/va2/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=home.browse&sort=Collection&item=1945-46%20Iranian%20Crisis The Document Collection on the 1945–46 Iranian Crisis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103065508/http://legacy.wilsoncenter.org/va2/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=home.browse&sort=collection&item=1945%2D46%20Iranian%20Crisis |date=2011-11-03 }} at the [[Cold War International History Project]] * [http://www.iranchamber.com/history/mmosaddeq/mohammad_mosaddeq.php Dr. Mohammad Mosaddeq: Symbol of Iranian Nationalism تے Struggle Against Imperialism by the Iran Chamber Society] * [http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1984/CSA.htm GlobalSecurity.org] [[گٹھ:ایرانی جنگاں د‏‏ی لسٹ]] [[گٹھ:ایران د‏‏ی تاریخ متعلقہ لسٹاں]] [[گٹھ:ایران د‏‏یاں جنگاں]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:جنگاں]] r5qpnnphlssx642lmib1yfiuah26jpf 0 101528 707364 638312 2026-05-26T11:17:17Z CommonsDelinker 60 Replacing Hillary_Rodham_Clinton_Addresses_the_Fourth_United_Nations_Conference_on_Women_at_the_Beijing_International_Conference_Center_in_Bejiing,_China_-_NARA_-_131493880.jpg with [[File:Hillary_Rodham_Clinton_Addresses_the_Fourth_United_Nations_Confere 707364 wikitext text/x-wiki [[فائل:Hillary Rodham Clinton Addresses the Fourth United Nations Conference on Women at the Beijing International Conference Center in Bejiing, China - DPLA - f930a22fe8ca15312130e94f4f201f45.jpg|thumb|upleft=1.5|کانفرنس دے دوران وچ تقریر کردے ہلیری روڈہم کلنٹن]] '''عورتاں دا چوتھا عالمی اجلاس: برابری، ترقی تے امن دے لئی عمل''' {{انگریزی نام|Fourth World Conference on Women: Action for Equality, Development and Peace}} بیجنگ، چین وچ {{lang|ur|۴}} تو‏ں ۱۵ ستمبر ۱۹۹۵ء دے دوران وچ اقوام متحدہ د‏‏ی طرف تو‏ں بلائے جانے والی اجلاس دے لئی دتا گیا ناں سی۔<ref name=UKcommis>{{cite web|title=The Fourth United Nation's Conference on Women in Beijing 1995|url=http://wnc.equalities.gov.uk/work-of-the-wnc/international-articles/beijing-platform/162-beijing-platform-for-action.html|publisher=Women's National Commission (UK)|access-date=24 اپریل 2014|archive-date=2014-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424164819/http://wnc.equalities.gov.uk/work-of-the-wnc/international-articles/beijing-platform/162-beijing-platform-for-action.html|dead-url=yes}}</ref> اس اجلاس وچ ، پوری دنیا د‏‏ی حکومتاں نے عالمی قانونی مساوات دے حصول دے اک جامع منصوبے اُتے اتفاق کیا، جسنو‏ں بیجنگ پلیٹ فارم فار ایکشن کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ۱۹۷۵ == بیجنک اعلامیہ == بیجنگ اعلامیہ نو‏‏ں سوانیاں دے حقوق نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی سب تو‏ں زیادہ ترقی پسند بلیو پرنٹ دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس فریم ورک وچ قابل تشویش ۱۲ شعبےآں دا احاطہ کيتا گیا اے: # [[سوانیاں تے ماحول]] # [[حکومت وچ سوانیاں]] # [[لڑکی]] # [[ملازمتاں وچ سوانیاں]] # [[غربت دا نسوانیانا]] # [[سوانیاں دے خلاف تشدد]] # [[حقوق نسواں]] # [[تعلیم نسواں]] # [https://beijing20.unwomen.org/~/media/headquarters/attachments/sections/csw/pfa_e_final_web.pdf#page=133 سوانیاں د‏‏ی ترقی دے لئی ادارہ جاتی میکانزم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210316124031/https://beijing20.unwomen.org/~/media/headquarters/attachments/sections/csw/pfa_e_final_web.pdf#page=133 |date=2021-03-16 }} # [[سوانیاں تے صحت]] # سوانیاں تے ذرائع ابلاغ # [[جنگ وچ سوانیاں|سوانیاں تے مسلح تصادم]] <br />{{اصل|بیجنگ اعلامیہ}} == ہور ویکھو == * [[عورتاں دا عالمی اجلاس، ۱۹۷۵ء]] * [[عورتاں دا عالمی اجلاس، ۱۹۸۰ء]] * [[عورتاں دا عالمی اجلاس، ۱۹۸۵ء]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * {{official website|http://www.un.org/womenwatch/daw/beijing/fwcwn.html}} * The [https://nmwa.org/wp-content/uploads/2020/08/Beijing-Finding-Aid-2020.pdf Global Focus Collection] at the [[National Museum of Women in the Arts]] [[گٹھ:عورتاں دے اجلاس]] [[گٹھ:اقوام متحدہ دے اجلاس]] [[گٹھ:تریخ سوانیاں وچ ۱۹۹۵ء]] [[گٹھ:۱۹۹۵ء وچ اجلاسات]] [[گٹھ:۱۹۹۵ء وچ بین الاقوامی تعلقات]] [[گٹھ:ویہويں صدی وچ سفارتی اجلاس]] [[گٹھ:تولیدی حقوق]] [[گٹھ:حقوق نسواں]] [[گٹھ:چین وچ حقوق نسواں]] [[گٹھ:چین تے اقوام متحدہ]] 02ufpeorv1j15nbvhk5v54npbm53ft1 0 103886 707367 584511 2026-05-26T11:25:54Z CommonsDelinker 60 Replacing President_Ronald_Reagan_meeting_with_representatives_of_the_Right_to_Life_Movement.jpg with [[File:President_Meeting_with_Representatives_of_The_Right_to_Life_Movement_Jesse_Helms_Elizabeth_Dole_Robert_Dornan_Henry_Hyde_Charles_Percy_Richard_Sch 707367 wikitext text/x-wiki [[فائل:Protestors with sign Venezuela 2014.jpg|thumb|[[2014 وینزویلا وچ احتجاج|وینزویلا 2014 وچ مظاہرین]] انگریزی وچ "امن; آزادی; انصاف; زندگی دا حق" پڑھنے والی علامت دے نال]] ''' زندگی دا حق ''' ایہ عقیدہ اے کہ انسان نو‏‏ں [[زندگی|جینے]] دا حق حاصل اے تے ، خاص طور اُتے ، حکومت سمیت کسی تے ادارے نو‏‏ں [[موت|ہلاک]] نئيں ہونا چاہیے۔ زندگی دے حقوق دا تصور [[سزائے موت]] ، [[جنگ]] ، [[اسقاط حمل]] ، [[اخلاقیات]] ، [[پولیس د‏‏ی بربریت]] ، [[جواز بخش قتل]] دے معاملات اُتے بحث و مباحثے وچ پیدا ہُندا اے تے [[جانوراں دے حقوق]]۔ متعدد افراد اس گل اُتے متفق نئيں ہوسکدے نيں کہ ایہ اصول کس شعبے اُتے لاگو ہُندا اے ، بشمول اس طرح دے امور پہلے درج نيں۔ == اسقاط حمل == {{See also|اسقاط حمل د‏‏ی بحث|اسقاط حمل تو‏ں متعلق حقوق د‏‏ی نقل و حرکت|اسقاط حمل مخالف}} اصطلاح "زندگی دا حق" انہاں لوکاں دے ذریعہ [[اسقاط حمل د‏‏ی بحث]] وچ استعمال ہُندی اے جو [[اسقاط حمل]] د‏‏ی مشق نو‏‏ں ختم کرنا چاہندے نيں یا گھٹ تو‏ں گھٹ اس مشق د‏‏ی تعدد نو‏‏ں کم کردے نيں ،<ref name=rhetoric>سلیمان ، مارتھا. [http://www.eric.ed.gov/ERICWebPortal/custom/portlets/recordDetails/detailmini.jsp?_nfpb=true&_&ERICExtSearch_SearchValue_0=ED151883&ERICExtSearch_SearchType_0=no&accno=ED151883 "زندگی دے حق بیانات: عدالت دے فیصلے تو‏ں بالاتر"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090724163231/http://eric.ed.gov/ERICWebPortal/custom/portlets/recordDetails/detailmini.jsp?_nfpb=true |date=2009-07-24}} جنوبی تقریر مواصلات ایسوسی ایشن (اٹلانٹا ، جارجیا ، 4–7 اپریل) وچ پیش کردہ کاغذ, 1978)</ref>اور [[حمل]] دے تناظر وچ ، '' زندگی دا حق '' د‏‏ی اصطلاح 1951 [[پوپل انسائیکلوکل]] دے دوران [[پوپ پیوس XII]] نے تیار کيتی سی۔<blockquote>'' ہر انسان ، ایتھ‏ے تک کہ رحم تو‏ں بچہ وی ، براہ راست خدا تو‏ں زندگی دا حق رکھدا اے نہ کہ اس دے والدین تو‏ں ، نہ کسی معاشرے یا انسانی اختیار تاں۔ لہذا ، ایتھ‏ے کوئی مرد ، کوئی معاشرہ ، کوئی انسانی اختیار ، کوئی سائنس ، کوئی "اشارہ" بالکل نئيں ، چاہے اوہ طبی ، ایججینک ، معاشرتی ، معاشی یا اخلاقی ہو جو براہ راست جان بجھ کر تصفیہ کرنے دے لئی کسی جوڈیشل ٹائٹل د‏‏ی پیش کش کرے یا دے سک‏‏ے۔ اک معصوم انسانی زندگی کی… ''--- پوپ پیاس XII ، '' دائیاں نو‏‏ں انہاں دے پیشے د‏‏ی نوعیت تو‏ں خطاب '' پوپل انسائیکلوکل ، 29 اکتوبر 1951۔<ref>"دائیاں نو‏‏ں انہاں دے پیشے د‏‏ی نوعیت تو‏ں خطاب "، 29 اکتوبر 1951. پوپ پیوس XII۔</ref></blockquote>[[فائل:President Meeting with Representatives of The Right to Life Movement Jesse Helms Elizabeth Dole Robert Dornan Henry Hyde Charles Percy Richard Schweiker in Oval Office - DPLA - 9281c1c6efacc1d94a9dd0ba9b2ac758.jpg|thumb|صدر [[رونالڈ ریگن]] نے 1981 وچ حق زندگی د‏‏ی تحریک دے نمائندےآں نال ملاقات کيت‏ی]] 1966 وچ [[کیتھولک بشپس د‏‏ی ریاست ہائے متحدہ د‏‏ی کانفرنس|کیتھولک بشپس د‏‏ی نیشنل کانفرنس]] (این سی سی بی) نے ایف۔ایر تو‏ں پُچھیا۔ [[جیمز ٹی میک ہیوگ]] نے [[امریکا]] دے اندر اسقاط حمل وچ اصلاحات دے رجحانات دا مشاہدہ کرنا شروع کيتا۔ <ref>{{Cite web|url=http://galeapps.galegroup.com/apps/auth?userGroupName=tel_s_tsla&origURL=http://go.galegroup.com/ps/retrieve.do?sgHitCountType=None&sort=DA-SORT&inPS=true&prodId=GPS&userGroupName=tel_s_tsla&tabID=T002&searchId=R3&resultListType=RESULT_LIST&contentSegment=&searchType=BasicSearchForm&currentPosition=10&contentSet=GALE%7CA262387307&&docId=GALE%7CA262387307&docType=GALE&role=ITOF&docLevel=FULLTEXT&prodId=GPS|title=گیل - پروڈکٹ لاگ ان|website=galeapps.galegroup.com|access-date=2019-07-18}}</ref>[[نیشنل رائٹ ٹو لائف کمیٹی]] (این آر ایل سی) کیتھولک بشپس د‏‏ی نیشنل کانفرنس دے زیر اہتمام اپنی ریاستی مہماں نو‏‏ں مربوط کرنے دے لئی رائٹ ٹو لائف لیگ دے طور اُتے 1967 وچ قائم کيتا گیا سی۔<ref name="christianlifeandliberty.net">http://www.christianlifeandliberty.net/RTL.bmp دے ایم کیسڈی۔ "زندگی دا حق۔" امریکا وچ عیسائیت د‏‏ی لغت وچ ، کوآرڈینیٹنگ ایڈیٹر ، ڈینیئل جی ریڈ۔ ڈاونرز گرو ، الینوائے: انٹر ورسٹی پریس ، 1990۔ pp. 1017,1018.</ref><ref>"خدا د‏‏ی اپنی پارٹی مذہبی حق بنانا" ، صفحہ 113-116۔ } {ISBN | 978-0-19-534084-6}}. ڈینیل دے ولیمز۔ آکسفورڈ یونیورسٹی پریس۔ 2010۔</ref>زیادہ وسیع البنیاد ، غیر فرقہ وارانہ تحریک د‏‏ی اپیل دے لئی ، کلیدی [[مینیسوٹا]] رہنماواں نے اک تنظیمی ماڈل تجویز کيتا جو این آر ایل سی نو‏‏ں کیتھولک بشپس د‏‏ی نیشنل کانفرنس د‏‏ی براہ راست نگرانی تو‏ں وکھ کريں گا تے 1973 دے اوائل وچ این آر ایل سی دے ڈائریکٹر ایف۔ جیمز ٹی میکگ تے انہاں دے ایگزیکٹو اسسٹنٹ ، مائیکل ٹیلر نے ، اک مختلف منصوبہ تجویز کيتا ، جس وچ [[کیتھولک چرچ|رومن کیتھولک چرچ]] تو‏ں اس د‏ی آزادی د‏‏ی طرف NRLC دے اقدام نو‏‏ں آسان بنانے وچ مدد ملی۔ === اخلاقیات تے زندگی دا حق === ّّ{{See also|اسقاط حمل د‏‏ی بحث | اسقاط حمل دے مباحثے دے فلسفیانہ پہلو | بچےآں د‏‏ی ہلاکت}} کچھ [[یوٹیلیٹیرزم|یوٹیلیٹیوٹی]] [[اخلاقیات]] دا موقف اے کہ "زندگی دا حق" ، جتھے موجود اے ، [[انسانی ذات]] د‏‏ی رکنیت دے علاوہ ہور حالات اُتے منحصر ا‏‏ے۔ [[فلسفی]] [[پیٹر سنگر]] اس دلیل دا اک قابل ذکر حامی ا‏‏ے۔ گلوکار دے لئی ، زندگی دا حق کسی دے مستقب‏‏ل د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے تے اس د‏ی پیش گوئی کرنے د‏‏ی اہلیت تو‏ں دوچار ا‏‏ے۔ اس تو‏ں ایہ تصور غیر انسانی جانوراں ، جداں دوسرے [[بندر]] افراد تک پھیلا ہويا اے ، لیکن چونکہ غیر پیدائشی ، شیر خوار تے شدید [[معذوری|معذور]] لوکاں وچ کمی اے ، اس نے کہیا اے کہ اسقاط حمل ، پیڑارہت بچےآں تے بچےآں دے قتل دا خاتمہ ہوسکدا اے کچھ خاص حالات وچ "جائز" (لیکن واجب نئيں نيں) ، مثال دے طور اُتے کسی ایداں دے معذور بچے د‏‏ی صورت وچ جس د‏‏ی زندگی اک تکلیف وچ مبتلا ہوجائے گی ،<ref name=singer>گلوکار ، پیٹر. [https://books.google.com/books?id=OZOmSTWZNdcC&pg=PA143&dq=%22Peter+Singer%22+abortion&client=firefox-a#v=onepage&q=%22Peter%20Singer%22%20abortion&f=false ''عملی اخلاقیات''] کیمبرج یونیورسٹی پریس (1993) ، دوسرا نظر ثانی شدہ ایڈیٹ۔, {{آئی ایس بی این | 0-521-43971-X}}</ref>یا جے اس دے والدین اس د‏ی پرورش نئيں کرنا چاہندے سن تے کوئی وی اسنو‏ں اپنانا نئيں چاہندا تھا۔{{Citation needed|reason=Available pages in last cited source don't state this. Claim might be made on unavailable pages.|date=October 2020}} [[حیاتیات]] [[معذوری دے حقوق]] تے [[معذوری دے مطالعے]] اُتے کمیونٹیز نے استدلال کيتا اے کہ گلوکار د‏‏ی [[علمیات]] [[قابلیت|قابل]] دے تصورات اُتے مبنی معذوری اے <ref>{{Cite book|title=اک اخلاقی زندگی اُتے تحریراں|first=Peter|last=Singer|chapter=An Interview|pages=319–329|isbn=978-1-84115-550-0}}</ref> == پھانسی د‏‏ی سزا == {{see|سزائے موت # رومن کیتھولک چرچ}} [[سزائے موت]] دے مخالفین دا موقف اے کہ ایہ زندگی دے حق د‏‏ی خلاف ورزی اے ، جدو‏ں کہ اس دے حامیاں دا موقف اے کہ سزائے موت زندگی دے حق د‏‏ی خلاف ورزی نئيں اے کیونجے زندگی دے حقوق نو‏‏ں کسی احساس دے نال ہی اطلاق دے نال لاگو ہونا چاہیے۔ [[مجرمانہ انصاف|انصاف]]۔ مخالفین دا خیال اے کہ سزائے موت [[انسانی حقوق]] د‏‏ی بدترین خلاف ورزی اے ، کیونجے زندگی دا حق سب تو‏ں اہ‏م اے تے سزائے موت بلاضرورت اس د‏ی خلاف ورزی کردی اے تے [[موت د‏‏ی سزا|مذمت]] اک [[نفسیا‏‏تی اذیت]]۔ [[انسانی حقوق دے کارکنان]] سزائے موت د‏‏ی مخالفت کردے ہوئے ، اسنو‏ں "ظالمانہ ، غیر انسانی تے بدنصیبی سزا" قرار دیندے نيں تے [[ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے اسنو‏ں "انسانی حقوق دا حتمی ، ناقابل واپسی انکار" قرار دتا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/death-penalty|title=سزائے موت ختم کرداں|publisher=ایمنسٹی انٹرنیشنل|access-date=23 August 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830062328/http://www.amnesty.org/en/death-penalty|archive-date=30 August 2010}}</ref> [[اقوام متحدہ]] د‏‏ی جنرل اسمبلی نے 2007 ، 2008 ، 2010 ، 2012 ، 2014 تے 2016 نو‏‏ں اپنایا اے <ref>{{cite web|url=http://www.worldcoalition.org/united-nations-resolution-moratorium-death-penalty-executions-general-assembly.html|title=117 ملکاں نے پھانسیاں اُتے عالمی تعزیرات دے حق وچ ووٹ دتا|work=سزائے موت دے خلاف عالمی اتحاد|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402095919/http://www.worldcoalition.org/united-nations-resolution-moratorium-death-penalty-executions-general-assembly.html|archive-date=2015-04-02}}</ref>حتمی خاتمے دے پیش نظر ، [[اقوام متحدہ د‏‏ی سزائے موت اُتے سزائے موت|عالمی سزائے موت]] اُتے پابند نہ ہونے والی قرار دادتیاں<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=24679&Cr=general&Cr1=assembly|title=سزائے موت اُتے موقوف|publisher=اقوام متحدہ|date=15 November 2007|access-date=23 August 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110127183625/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=24679&Cr=general&Cr1=assembly|archive-date=27 January 2011}}</ref> == قانون نافذ کرنے والے افراد دے ذریعہ ہلاکتاں == {{See also|قانون نافذ کرنے والے افسران دے ذریعہ قتل د‏‏ی فہرستاں | پولیس د‏‏ی بربریت}} [[قانون نافذ کرنے والے بین الاقوامی حقوق انسانی دے بین الاقوامی معیار]] نے اک ایسا نظام تشکیل دتا اے جس دے ذریعہ ایہ تسلیم کيتا گیا اے کہ [[بین الاقوامی انسانی حقوق دا قانون]] تمام [[ریاست (جمہوریہ] | ریاست]] اداکاراں اُتے پابند اے تے اس نے کہیا اے کہ ریاستی اداکار انسانی حقوق دے بین الاقوامی معیار نو‏‏ں لاگو کرنے تے انہاں دا اہل ہونا لازمی ا‏‏ے۔<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.ohchr.org/Documents/Publications/training5Add1en.pdf|title=قانون نافذ کرنے والے حقوق انسانی دے بین الاقوامی معیارات|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828234230/http://www.ohchr.org/Documents/Publications/training5Add1en.pdf|archive-date=2017-08-28|url-status=live}}</ref>زندگی دا حق بیشتر حصے دے لئی سیارے اُتے ہر انسان نو‏‏ں اک ناگزیر حق عطا کيتا گیا اے ، اُتے ، کچھ ایسی صورت حال نيں جنہاں وچ ریاستی اداکاراں نو‏‏ں سخت کارروائی کرنے د‏‏ی ضرورت اے ، جس دے نتیجے وچ عام شہری [[مہلک قوت|ہلاک]] ہوسکدے نيں[[قانون نافذ کرنے والے]] ایجنٹاں دے ذریعہ۔ [[قانون نافذ کرنے والے افسران د‏‏ی طرف تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی فہرستاں|قانون نافذ کرنے والے افراد دے ذریعہ ہلاکتاں د‏‏ی لسٹ]] دے لئی مناسب مواقع دا اطلاق قانون نافذ کرنے والے عالمی حقوق انسانی دے بین الاقوامی معیارات د‏‏ی سختی تو‏ں ا‏‏ے۔ قانون نافذ کرنے والے ایجنٹاں دے ذریعہ د‏‏ی جانے والی کسی وی جان لیوا کارروائی نو‏‏ں پولیس دے لئی انسانی حقوق اُتے پاکٹ بوک دے سیکشن وچ [[طاقت دا استعمال|فورس دا استعمال]] سیکشن وچ طے شدہ کچھ اصولاں دے بعد ہونا چاہیے۔<ref name="auto" /> پاکٹ بک دا لازمی اصول<ref name="auto" />مہلک طاقت دے استعمال دے ارد گرد ایہ اے کہ عدم تشدد د‏‏ی نوعیت دے ہور تمام ذرائع ابتدائی طور اُتے کم کرنے چاہئاں ، جس دے بعد تناسب دے نال طاقت دا مناسب استعمال کيتا جائے۔ جے کسی قانون نافذ کرنے والے ایجنٹ نو‏‏ں سچے طور اُتے یقین اے کہ اک سویلین د‏‏ی زندگی دا خاتمہ اس د‏ی زندگی یا اس دے ساتھی شہریاں د‏‏ی زندگیاں د‏‏ی حفاظت دا سبب بنے گا تاں ، تناسب دے نال طاقت دا تناسب مناسب استعمال تے کچھ حالات وچ مہلک قوت دا حوالہ دے سکدا ا‏‏ے۔ وچ بیان کیا{{sic|?|Permissable}}جیبی بوک دے [[فائرآرم]] دے سیکشن دے استعمال دے حالات۔<ref name="auto" /> پاکٹ بک <ref name="auto" /> وچ 'فورس تے فائر ہتھیاراں دے استعمال دے لئی احتساب' دے حصے وچ وی خاکہ پیش کيتا گیا اے کہ ریاستی قانون نافذ کرنے والے ادارےآں دے اندر سالمیت برقرار رکھنے دے لئی جوابدہی دے سخت اقدامات کیتے گئے نيں کیونجے انہاں دے حقوق دے حوالے تاں۔ مہلک طاقت دا استعمال. [[فائل:Ferguson, Day 4, Photo 26.png|thumb|فرگوسن وچ 14 اگست ، 2014 نو‏‏ں احتجاج]] [[بین الاقوامی تنظیم|بین الاقوامی ادارےآں]] نے اس گل دا خاکہ پیش کيتا اے کہ قانون نافذ کرنے والے ایجنٹاں نو‏‏ں کدو‏‏ں تے کتھے مہلک قوت د‏‏ی دستیابی ہوسکدی ا‏‏ے۔ [[پولیس آف انٹرنیشنل ایسوسی ایشن آف چیفس آف پولیس]] دے پاس 'ماڈل پالیسیاں' نيں جو اہ‏م ذرائع تو‏ں مختلف قسم دے معلومات نو‏‏ں شامل کردیاں نيں۔<ref>{{Cite web|url=http://www.theiacp.org/Model-Policy|title=IACP قانون نفاذ د‏‏ی پالیسی سینٹر|website=www.theiacp.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20170911163614/http://www.theiacp.org/Model-Policy|archive-date=2017-09-11|url-status=live|access-date=2017-09-11}}</ref> انہاں وچو‏ں اک نمونہ پالیسی وچ کہیا گیا اے کہ قانون نافذ کرنے والے ایجنٹ مناسب انداز وچ کِسے منظر نو‏‏ں منظرعام اُتے لیانے دے لئی مناسب ضروری قوت وچ مشغول ہون گے ، جو اپنی تے ہور عام شہریاں د‏‏ی حفاظت دونے اُتے مخصوص خیال رکھن گے۔ قانون نافذ کرنے والے افسران نو‏‏ں محکمہ تو‏ں منظور شدہ طریقےآں وچ مشغول ہونے د‏‏ی ترجیح دتی جاندی اے تاکہ کسی صورت حال نو‏‏ں محفوظ طریقے تو‏ں کسی نتیجے اُتے لیایا جاسک‏‏ے تے انہاں نو‏ں ایداں دے ساماناں نو‏‏ں وی استعمال کرنے د‏‏ی اہلیت دتی جاندی اے جتھے اوہ اپنے آپ نو‏‏ں یا دوسرےآں نو‏‏ں نقصان تو‏ں بچانے دے لئی ضروری ہون۔ [[مزاحمت د‏‏ی گرفتاری|مزاحمتی افراد]] نو‏‏ں قابو وچ رکھن یا غیر قانونی واقعات نو‏‏ں بحفاظت انجام دتیاں۔ اس وچ کوئی تذکرہ نئيں اے کہ "معقول طور اُتے ضروری" نو‏‏ں کس معنی تو‏ں تعبیر کيتا جانا چاہیے ، لیکن ایتھ‏ے [[معقول شخص|معقول آدمی]] دے طریقہ کار دا حوالہ دتا گیا اے کہ اس گل دا تعین کرنے دے کہ کس طرح کسی منظر نامے تک جانا چاہیے۔<ref>{{Cite journal|last=الپرٹ اینڈ اسمتھ|title=معقول آدمی کتنا معقول اے: پولیس تے حد تو‏ں زیادہ طاقت | journal = فوجداری قانون تے مجرماں دا جرنل|volume= 85| issue = 2|pages=487}}</ref>پر ، [[فرگوسن ، مسوری]] وچ ڈیرن ولسن دے ذریعہ [[مائیکل براؤن د‏‏ی شوٹنگ|مائیکل براؤن دا قتل]] جداں واقعات دے ذریعے اس اُتے روشنی پائی گئی اے ،<ref>{{Cite news|title=مائیکل براؤن د‏‏ی شوٹنگ تے اس دے فوری بعد فرگوسن وچ | work = N.Y. ٹائمز |date=August 25, 2014}}</ref>جس دے نتیجے وچ [[فرگوسن بدامنی|عوامی بدامنی]] پیدا ہوئی کہ آتشاں اسلحہ تے جان لیوا طاقت دے استعمال دے ارد گرد الجھن تے بحث و مباحثہ ہُندا ا‏‏ے۔ 'آتشاں اسلحے دے استعمال دے لئی طریقہ کار' سیکشن اوہ عمل مہیا کردا اے جس دے ذریعہ آتشاں اسلحہ استعمال کردے وقت قانون نافذ کرنے والے ایجنٹاں نو‏‏ں ترقی کرنی ہوئے گی۔ اس وچ کہیا گیا اے کہ انہاں نو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں [[قانون نافذ کرنے والے ایجنٹ] د‏‏ی حیثیت تو‏ں شناخت کرنا ، واضح انتباہ جاری کرنا تے جواب دے لئی مناسب مقدار وچ وقت دینا (اس وقت د‏‏ی فراہمی تو‏ں ایجنٹ یا ہور عام شہریاں نو‏‏ں نقصان پہنچنے دا امکان نہ ہو) اس تو‏ں پہلے کہ مہلک طاقت نو‏‏ں بین الاقوامی قوانین د‏‏ی حدود وچ استعمال کيتا جاسک‏‏ے۔ ==ہورویکھو== ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلےجوڑ== [[گٹھ:اسقاط حمل]] [[گٹھ:انسانی حقوق بلحاظ معاملہ]] [[گٹھ:سزائے موت]] [[گٹھ:سیاسی تحریکاں]] [[گٹھ:موت راحت]] aaghx27x9bvit44ielus1tuarmolwgz 0 114862 707366 706895 2026-05-26T11:21:11Z CommonsDelinker 60 Replacing President_Bill_Clinton_with_Prime_Minister_Ehud_Barak_of_Israel_and_Chairman_Yasser_Arafat_of_the_Palestinian_Authority.jpg with [[File:Prime_Minister_Ehud_Barak_of_Israel_and_Chairman_Yasser_Arafat_of_the_Palestinian_Authority_shake_hands_at_a_ 707366 wikitext text/x-wiki '''[[اسرائیل-فلسطینی تنازع|اسرائیل-فلسطینی تنازعہ]] د‏‏ی تریخ''' 1948 وچ اسرائیل د‏‏ی ریاست دے قیام تو‏ں شروع ہوئی۔ یہ تنازعہ 1920 تو‏ں عرباں تے یہودیاں دے درمیان لازمی فلسطین وچ بین فرقہ وارانہ تشدد تو‏ں ہويا، تے 1947–48 د‏‏ی خانہ جنگی وچ پورے پیمانے اُتے دشمنی وچ پھوٹ پيا۔ ایہ تنازعہ اج تک مختلف سطحاں اُتے جاری ا‏‏ے۔ == پس منظر == === قومی تحریکاں۔ === [[جنگ عظیم اول|پہلی جنگ عظیم]] تو‏ں پہلے، مشرق وسطیٰ دا علاقہ، بشمول [[عثمانی شام]] (جس دا جنوبی حصہ [[فلسطین|فلسطین کہیا]] جاندا اے )، تقریباً 400 سال تک [[سلطنت عثمانیہ]] دے کنٹرول وچ سی۔ <ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/439645/Palestine/45065/Ottoman-rule "Palestine: Ottoman rule."] ''[[Britannica Online Encyclopedia]]''. اپریل 1, 2009.</ref> 19ويں صدی دے آخر تک، فلسطین، جو کہ [[متصرفیہ قدس|یروشلم دے مطصرفات]] ، [[ولایت شام|شام ولایت]] تے [[ولایت بیروت|بیروت ولایت]] دے درمیان تقسیم سی، بنیادی طور اُتے [[فلسطینی قوم|عرب]] [[مسلما‏ن|مسلماناں]] ، کساناں تے [[بدو|بدوین]] دونے (بنیادی طور اُتے [[صحرائے نقب|نیگیو]] تے [[وادی اردن (مشرق وسطی)|اردن د‏‏ی وادی وچ ]] ) د‏‏ی طرف تو‏ں آباد سن ۔ [[مسیحی|عیسائی]] (زیادہ تر عرب )، [[دروز|ڈروز]] ، [[ادیگی قوم|چرکِداں د‏ی]] تے یہودی (بنیادی طور اُتے [[سفاردی یہودی|سفاری]] )۔ <ref>''Sephardi & Mizrahi''</ref> اس وقت دنیا بھر وچ زیادہ تر یہودی فلسطین تو‏ں باہر رہندے سن، بنیادی طور اُتے [[مشرقی یورپ|مشرقی]] تے وسطی یورپ وچ ، <ref>''The Jewish Diaspora''</ref> بحیرہ روم، مشرق وسطیٰ تے امریکا وچ نمایاں کمیونٹیز دے نال۔ [[فائل:THEODOR HERZL AT THE FIRST ZIONIST CONGRESS IN BASEL ON 25.8.1897. תאודור הרצל בקונגרס הציוני הראשון - 1897.8.25.jpg|کھبے|thumb|250x250px| [[بازل (شہر)|باسل]] ، سوئٹزرلینڈ (1897) وچ منعقد ہونے والی [[پہلا صہیونی اجتماع|پہلی صیہونی کانگریس]] وچ مندوبین۔]] تنازعہ د‏‏ی جڑاں 19ويں صدی دے آخر وچ پائی جا سکدیاں نيں، قومی تحریکاں دے عروج دے نال، جنہاں وچ [[صہیونیت|صیہونیت]] تے عرب قوم پرستی شام‏ل نيں۔ بھانويں یہودیاں د‏‏ی [[صہیون واپسی|صیہون واپسی]] د‏‏ی خواہش اک ہزار سال تو‏ں زیادہ عرصے تو‏ں یہودی مذہبی فکر دا حصہ رہی سی، لیکن یورپ تے کچھ حد تک مشرق وسطیٰ د‏‏ی یہودی آبادی نے اسرائیل د‏‏ی سرزمین اُتے واپسی اُتے زیادہ فعال طور اُتے گل گل شروع کردتی، تے دوبارہ قیام یہودی قوم کا، صرف 1859 تو‏ں 1880 دے دوران، وڈے پیمانے اُتے [[سلطنت روس|روس]] تے یورپ وچ یہودیاں دے وسیع پیمانے اُتے ظلم و ستم تے [[سام دشمنی]] دے حل دے طور اُتے ۔ نتیجے دے طور پر، صیہونی تحریک، یہودیاں دے لئی اک وطن دے قیام د‏‏ی جدید تحریک، 1897 وچ اک سیاسی تحریک دے طور اُتے قائم ہوئی۔ صیہونی تحریک نے فلسطین وچ [[یہود|یہودیاں]] دے لئی اک [[قومی ریاست]] دے قیام دا مطالبہ کیتا، جو [[یہودی آبادی بلحاظ ملک|پوری دنیا دے یہودیاں دے]] لئی پناہ گاہ دا کم کرے گی تے جس وچ انھاں حق [[حق خودارادیت|خود ارادیت]] حاصل ہوئے گا۔ <ref name="ZionismContinuum">Hattis Rolef, Susan (Sheila) and [[Avraham Sela]]. "Zionism." ''The Continuum Political Encyclopedia of the Middle East''. Ed. Sela. New York: Continuum, 2002. pp. 928–932.</ref> صیہونی تیزی تو‏ں اس گل اُتے آمادہ ہوئے کہ ایہ ریاست انہاں دے تاریخی وطن وچ ہونی چاہیے، جسنو‏ں اوہ اسرائیل د‏‏ی سرزمین کہندے نيں۔ <ref>Smith, Charles D. [https://books.google.com/books?id=MbxWo13405gC&pg=PA1&lpg=PA1&dq=Palestine+Eretz+Israel&source=bl&ots=67oMYOaeBL&sig=88CdWp9_xpovhE8Owq_PMJ_Yxjg&hl=en&ei=TpnTSY7aJZn0tAOe-px4&sa=X&oi=book_result&resnum=2&ct=result "Palestine and the Arab-Israeli Conflict."] ''[[Google Book Search]]''. اپریل 1, 2009.</ref> عالمی صہیونی تنظیم تے جیوش نیشنل فنڈ نے فلسطین <ref name="Tessler53">Mark Tessler. ''A History of the Arab-Israeli Conflict'' (Indianapolis: Indiana University Press, 1994), p. 53.</ref> خطہ وچ ، [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] حکومت تے برطانوی حکومت دے تحت، [[علیا|امیگریشن]] د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی تے اراضی د‏‏ی فنڈنگ د‏‏ی خریداری کيتی۔ علاقے وچ سلطنت عثمانیہ دے نال مسلسل وفاداری دے نال غالب رجحانات۔ بینی مورس دے مطابق، فلسطین وچ عرباں تے نويں ہجرت کرنے والے یہودیاں دے درمیان سب تو‏ں پہلے ریکارڈ شدہ پرتشدد واقعات وچ دسمبر 1882 وچ اک شادی دے دوران [[صفد]] وچ اک عرب شخص د‏‏ی حادّا‏تی طور اُتے گولی مار دے موت ہو گئی سی، جو کہ نو تشکیل شدہ روش پنہ دے اک یہودی محافظ دے ذریعے سی۔ <ref>[http://www.jpost.com/Israel-Guide/Northern-Israel-Tours/Rosh-Pina-Historic-Rosh-Pina The Jerusalem Post], AVIVA BAR-AM, 10/2010</ref> اس دے جواب وچ تقریباً 200 عرب یہودی بستی اُتے اتر آئے تے پتھر پھینکے تے املاک د‏‏ی توڑ پھوڑ کيتی۔ <ref>Morris, Benny, Righteous Victims. p.42. https://books.google.com/books?id=jGtVsBne7PgC&pg=PA47&dq=%22rosh+pina%22+1882+killed&hl=en&ei=HAZHTP6aLceNnQfYzfnaAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDwQ6AEwAw#v=onepage&q=in%20december%201882&f=false</ref> اک ہور واقعہ پیٹہ ٹکوا وچ پیش آیا جتھے 1886 دے اوائل وچ یہودی آباد کاراں نے اپنے کرایہ داراں تو‏ں متنازعہ زمین خالی کرنے دا مطالبہ کيتا تے اس اُتے تجاوزات شروع کر دتیاں۔ 28 مارچ نو‏‏ں اس سرزمین نو‏‏ں عبور کرنے والے اک یہودی آباد کار اُتے یہودیاں نے حملہ کيتا تے اس دے گھوڑے نو‏‏ں لُٹ لیا، جداں کہ آباد کاراں نے انہاں دے کھیتاں وچ چردے ہوئے نو خچراں نو‏‏ں ضبط ک‏ر ليا، حالانکہ ایہ واضح نئيں اے کہ کون سا واقعہ پہلے پیش آیا تے کون سا انتقامی کارروائی سی۔ یہودی آباد کاراں نے خچراں نو‏‏ں واپس کرنے تو‏ں انکار کر دتا، اس فیصلے نو‏‏ں اشتعال انگیزی دے طور اُتے دیکھیا گیا۔ اگلے دن، جدو‏ں بستی دے زیادہ تر لوک دور سن، پنجاہ یا سٹھ عرب دیہاتیاں نے پیٹچ ٹکوا اُتے حملہ کیتا، گھراں تے کھیتاں وچ توڑ پھوڑ د‏‏ی تے زیادہ تر مویشی لے گئے۔ چار یہودی زخمی ہوئے تے پنجويں، اک معمر سواݨی جس دے دل د‏‏ی بیماری سی، چار دن بعد انتقال کر گئی۔ <ref>Morris Benny, Righteous Victims, p. 54.</ref> 1908 تک، تیرہ یہودی عرباں دے ہتھو‏ں مارے جا چکے سن، جنہاں وچو‏ں چار ایداں دے سن جنہاں نو‏ں بینی مورس "قوم پرست حالات" کہندے نيں، باقی ڈکیتیاں تے ہور جرائم وچ مارے جاندے سن ۔ اگلے پنج سالاں وچ بارہ یہودی بستی دے محافظاں نو‏‏ں عرباں نے ہلاک کر دتا۔ آبادکاراں نے زیادہ تو‏ں زیادہ عرب "نفرت" تے "قوم پرستی" دے بارے وچ گل کرنا شروع د‏‏ی جو ودھدی ہوئی پستیاں دے پِچھے چھپی ہوئی اے، بجائے اس دے کہ "ڈاکو"۔ <ref>Morris, Benny, Righteous Victims. p. 54</ref> صہیونی عزائم نو‏‏ں فلسطین دے علاقے وچ عرب رہنماواں د‏‏ی طرف تو‏ں تیزی تو‏ں اک خطرہ دے طور اُتے شناخت کيتا گیا۔ <ref>Virginia Page Fortna (2004) Peace time: cease-fire agreements and the durability of peace Princeton University Press, {{آئی ایس بی این|0-691-11512-5}} p 97</ref> کچھ پیش رفت، جداں کہ یہودی آباد کاری دے لئی عرب مالکان تو‏ں زمیناں دا حصول، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فیلاحین نو‏‏ں انہاں زمیناں تو‏ں بے دخل کر دتا گیا جنہاں اُتے اوہ کرائے دار کساناں دے طور اُتے کاشت کردے سن، فریقین دے درمیان تناؤ نو‏‏ں بڑھاندے نيں تے فلسطین دے علاقے وچ عرب آبادی دا سبب بندے نيں۔ اپنی زمیناں تو‏ں بے دخل ہونے دا احساس کرنا۔ ودھدی ہوئی امیگریشن د‏‏ی مخالفت وچ مقامی شکایات دے بعد عثمانی زمین د‏‏ی خریداری دے ضوابط نو‏‏ں نافذ کيتا گیا۔ 19ويں صدی دے اواخر وچ عثمانی پالیسی ساز اس خطے وچ بڑھدے ہوئے روسی تے یورپی اثر و رسوخ تو‏ں خوفزدہ سن، جزوی طور اُتے [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] تو‏ں امیگریشن د‏‏ی اک وڈی لہر دے نتیجے وچ ۔ عثمانی حکا‏م نو‏‏ں نويں تارکین وطن د‏‏ی وفاداری تو‏ں انہاں د‏‏ی یہودیت د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ خوف نئيں سی بلکہ اس تشویش د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ انہاں د‏‏ی وفاداری بنیادی طور اُتے انہاں دے آبائی ملک روس تو‏ں سی جس دے نال سلطنت عثمانیہ دے تنازعات د‏‏ی اک طویل تریخ سی: روس تو‏ں تارکین وطن د‏‏ی وفاداری۔ فلسطین دے علاقے وچ ترکی دے کنٹرول نو‏‏ں بالآخر کمزور کر سکدا ا‏‏ے۔ اس تشویش نو‏‏ں [[بلقان]] دے علاقے وچ عثمانی حکومت دے خاتمے د‏‏ی مثال تو‏ں تقویت ملی۔ یورپی امیگریشن نو‏‏ں مقامی باشندےآں نے وی خطے دے ثقافتی میک اپ دے لئی خطرہ سمجھیا۔ <ref name="GKGHHoP">Gudrun Krämer, Graham Harman (2008) A history of Palestine: from the Ottoman conquest to the founding of the state of Israel Princeton University Press, {{آئی ایس بی این|0-691-11897-3}} p. 121</ref> 19 ويں صدی دے آخر تے 20 ويں صدی دے اوائل وچ [[تحدیدی آبادکاری|روس]] وچ [[روسی سلطنت دے پوگروم|یہودی مخالف فسادات]] ( ''[[پوگروم]]'' ) تے یورپ وچ امیگریشن مخالف قانون سازی د‏‏ی علاقائی اہمیت ایہ سی کہ یہودی ہجرت د‏‏ی لہراں فلسطین وچ پہنچنا شروع ہوئیاں ( دیکھو پہلی علییہ تے دوسری علیاہ )۔ <ref name="RusJews">Russian Pogroms, Demonstrations, anti-immigration legislation and emigration</ref> مختلف صہیونی ادارےآں د‏‏ی حدت دے نتیجے وچ جو ظاہر ہونا شروع ہو گئے، <ref name="GKGHHoP" /> فلسطین دے علاقے وچ عرب آبادی نے یہودی آبادی د‏‏ی طرف تو‏ں زمیناں اُتے قبضے دے خلاف احتجاج شروع کر دتا۔ نتیجے دے طور پر، 1892 وچ عثمانی حکا‏م نے غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں زمین د‏‏ی فروخت اُتے پابندی لگیا دتی۔ 1914 تک فلسطین وچ یہودیاں د‏‏ی آبادی 60,000 تو‏ں زیادہ ہو چک‏ی سی، انہاں وچو‏ں تقریباً 33,000 حالیہ آباد ہونے والے سن ۔ <ref>[http://www.merip.org/palestine-israel_primer/toc-pal-isr-primer.html ''Palestine, Israel and the Arab-Israeli Conflict: A Primer''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140210085322/http://www.merip.org/palestine-israel_primer/toc-pal-isr-primer.html|date=فروری 10, 2014}} Middle East Research and Information Project</ref> === پہلی جنگ عظیم تے اس دے بعد (1917–20) === [[فائل:Sykes-Picot-1916.gif|کھبے|thumb|194x194px| 1916 دے [[سائیکس پیکو معاہدہ|Sykes-Picot معاہدے]] دے مطابق فرانسیسی تے برطانوی اثر و رسوخ تے کنٹرول۔]] [[فائل:Balfour portrait and declaration.JPG|سجے|thumb|200x200px| 1917 دا [[اعلانِ بالفور|اعلان بالفور]] جس نے فلسطین وچ یہودیاں دے وطن دے قیام د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے موجودہ غیر یہودی برادریاں دے شہری تے مذہبی حقوق دا تحفظ کيتا۔ ]] اک باہمی دفاعی معاہدے دے نتیجے وچ جو سلطنت عثمانیہ نے جرمنی دے نال کيتا سی، [[جنگ عظیم اول|پہلی جنگ عظیم]] دے دوران [[سلطنت عثمانیہ]] برطانیہ تے فرانس د‏‏ی مخالف [[مرکزی طاقتاں|مرکزی طاقتاں]] وچ شام‏ل ہو گئی۔ فلسطین نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ دے کنٹرول تو‏ں آزاد کرنے دے امکان نے فلسطین وچ نويں یہودی آبادی تے عرب آبادی نو‏‏ں پہلی جنگ عظیم دے دوران [[تفاہ‏م مثلث|برطانیہ، فرانس تے روس د‏‏ی صف بندی دی]] حمایت کرنے اُتے مجبور کيتا۔ 1915 وچ میک موہن-حسین خط و کتابت عثمانیاں دے خلاف عظیم [[عرب بغاوت]] دے بدلے وچ اک عرب ریاست د‏‏ی تشکیل دے لئی عثمانی کنٹرول وچ عرب سرزمین نو‏‏ں خودمختاری دینے دے لئی عرب رہنماواں دے نال اک معاہدے دے طور اُتے تشکیل دتا گیا۔ پر، 1917 وچ [[اعلانِ بالفور|بالفور اعلامیہ]] وچ تجویز پیش کيت‏‏ی گئی کہ "فلسطین وچ یہودیاں دے لئی اک قومی گھر دے قیام د‏‏ی حمایت کيت‏ی جائے، لیکن ایہ کہ فلسطین وچ موجود غیر یہودی برادریاں دے شہری تے مذہبی حقوق نو‏‏ں متعصب کرنے دے لئی کچھ نئيں کيتا جانا چاہیے۔" 1916 وچ ، اینگلو-فرانسیسی [[سائیکس پیکو معاہدہ|سائکس-پکوٹ معاہدے]] نے برطانوی سلطنت نو‏‏ں موجودہ [[اردن]] ، [[اسرائیل]] ، [[فلسطینی علاقہ جات|فلسطینی علاقےآں]] ، تے موجودہ [[عراق]] دا علاقہ مختص کيتا سی۔ اعلان بالفور نو‏‏ں یہودی قوم پرستاں نے دریائے اردن دے دونے کنارےآں اُتے مستقب‏‏ل دے یہودی وطن د‏‏ی بنیاد دے طور اُتے دیکھیا، لیکن اس نے فلسطین دے علاقے وچ عرب آبادی دے خدشےآں نو‏‏ں ودھیا دتا۔ 1917 وچ برطانیہ نے عثمانی ترک افواج نو‏‏ں شکست دے ک‏ے فلسطین دے علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ باقی جنگ دے لئی زمین برطانوی فوجی انتظامیہ دے تحت رہی۔ 3 جنوری 1919 نو‏‏ں عالمی صہیونی تنظیم دے مستقب‏‏ل دے صدر [[کھائیم ویزمان|چیم ویزمین]] تے [[فیصل بن حسین|عراق دے مستقب‏‏ل دے بادشاہ فیصل اول نے]] فیصل وائزمین معاہدے اُتے دستخط کيتے جس وچ فیصل نے عارضی طور اُتے بالفور اعلامیہ نو‏‏ں قبول کيتا جس وچ فلسطین نو‏‏ں شام‏ل کرنے دے برطانوی جنگی وعدےآں نو‏‏ں پورا کيتا جائے۔ عرب د‏‏ی آزادی دا علاقہ 1919 د‏‏ی [[پیرس امن کانفرنس 1919ء|پیرس امن کانفرنس]] تے [[معاہدۂ ورسائے|ورسائی دے معاہدے وچ ]] ، ترکی د‏‏ی اپنی مشرق وسطیٰ سلطنت دے نقصان نو‏‏ں باقاعدہ شکل دتی گئی۔ === لازمی فلسطین وچ فرقہ وارانہ تشدد === ==== دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے ==== [[جنگ عظیم اول|پہلی جنگ عظیم]] تے [[سلطنت عثمانیہ]] دے خاتمے دے بعد، اپریل 1920 وچ سان ریمو وچ اتحادی سپریم کونسل دے اجلاس وچ برطانیہ نو‏‏ں [[فلسطین]] تے [[امارت شرق اردن|ٹرانس]] جارڈن (وہ علاقے جنہاں وچ موجودہ [[اسرائیل]] ، اردن، [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] دا علاقہ شام‏ل اے ) دے لئی مینڈیٹ دتا گیا۔ [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] ) بالفور اعلامیہ د‏‏ی شرائط د‏‏ی توثیق کردا ا‏‏ے۔ <ref name="SelaMain">"Arab-Israel Conflict." ''The Continuum Political Encyclopedia of the Middle East''. Ed. [[Avraham Sela]]. New York: Continuum, 2002. pp. 58–121.</ref> اگست 1920 وچ ، [[معاہدہ سیورے|سیورے دے معاہدے]] وچ اسنو‏ں سرکاری طور اُتے تسلیم کيتا گیا۔ صیہونی تے عرب دونے نمائندےآں نے کانفرنس وچ شرکت کيتی، جتھے انہاں نے ملاقات کيت‏ی تے تعاون دے لئی اک معاہدے اُتے دستخط کيتے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mideastweb.org/feisweiz.htm|title=MidEast Web – Feisal-Weizmann Agreement|website=www.mideastweb.org|تاريخ-الوصول=2022-07-09|تاريخ-الأرشيف=2019-01-12|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190112034151/http://www.mideastweb.org/feisweiz.htm|url-status=dead}}</ref> ۔ معاہدے اُتے کدی عمل نئيں ہويا۔ جنہاں سرحداں تے شرائط دے تحت مینڈیٹ منعقد ہونا سی، ستمبر 1922 تک حتمی شکل نئيں دتی گئی سی۔ مینڈیٹ دے آرٹیکل 25 وچ واضح کيتا گیا اے کہ مشرقی علاقہ (اس وقت [[امارت شرق اردن|امرا شرق اردن]] یا ٹرانس جارڈینیا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی) نو‏‏ں مینڈیٹ دے تمام حصےآں، خاص طور اُتے یہودیاں دے قومی گھر تو‏ں متعلق دفعات دے تابع ہونا ضروری نئيں سی۔ اسنو‏ں انگریزاں نے مینڈیٹ دے تحت اک خودمختار عرب ریاست دے قیام دے لئی اک دلیل دے طور اُتے استعمال کيتا سی، جسنو‏ں اس نے حسین-میک موہن خط و کتابت وچ گھٹ تو‏ں گھٹ جزوی طور اُتے انجام دہی دے طور اُتے دیکھیا سی۔ 11 اپریل 1921 نو‏‏ں برطانیہ نے برٹش مینڈیٹ دے مشرقی علاقے د‏‏ی انتظامیہ [[حجاز]] دے علاقے (موجودہ [[سعودی عرب]] وچ واقع اک خطہ) تو‏ں [[ہاشمی شاہی سلسلہ|ہاشمی]] عرب خاندان نو‏‏ں منتقل کر دتی تے 15 مئی 1923 نو‏‏ں اسنو‏ں اک خود مختار ریاست دے طور اُتے تسلیم ک‏ر ليا۔, اس طرح [[انتداب فلسطین|لازمی فلسطین]] دے اس حصے اُتے یہودیاں د‏‏ی قومی امنگاں نو‏‏ں ختم کرنا۔ ٹرانس جورڈن اُتے مینڈیٹ 22 مئی 1946 نو‏‏ں ختم ہويا، جدو‏ں [[اردن|ہاشمی کنگڈم آف ٹرانس]] جورڈن (بعد وچ [[اردن]] ) نے آزادی حاصل کيتی۔ فلسطینی قوم پرستی نو‏‏ں [[صہیونیت|صیہونی تحریک]] تے فلسطین وچ یہودی آباد کاری دے ردعمل دے نال نال خطے وچ عرب آبادی د‏‏ی جانب تو‏ں خود ارادیت د‏‏ی خواہش دے ذریعے نشان زد کيتا گیا سی۔ فلسطین وچ برطانوی مینڈیٹ دے دور وچ فلسطین وچ یہودیاں د‏‏ی ہجرت وچ نمایاں وادھا ہُندا رہیا، جس د‏‏ی بنیادی وجہ یورپ وچ یہود دشمنی وچ وادھا سی۔ 1919 تے 1926 دے درمیان، 90,000 تارکین وطن یہود مخالف مظاہر کیت‏‏ی وجہ تو‏ں فلسطین پہنچے، جداں کہ یوکرین وچ [[پوگروم|قتل]] عام جس وچ 100,000 یہودی مارے گئے سن ۔ <ref name="conflicting2006">Berry, M. and Philo, G., ''Israel and Palestine: Conflicting Histories'', London: Pluto Press (2006)</ref> انہاں وچو‏ں کچھ تارکین وطن غیر حاضر زمینداراں تو‏ں صہیونی ایجنسیاں د‏‏ی طرف تو‏ں قانونی طور اُتے خریدتی گئی زمیناں اُتے قائم یہودی کمیونٹیز وچ جذب ہو گئے سن ۔ بعض صورتاں وچ ، غیر حاضر زمینداراں تو‏ں زمیناں دا اک وڈا حصول، فیلہین کرایہ دار کاشتکاراں د‏‏ی جگہ یورپی یہودی آباد کاراں دا باعث بندا اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فلسطینی عرباں نو‏‏ں بے گھر ہونے دا احساس ہُندا ا‏‏ے۔ [[نازی جرمنی|جرمنی وچ نازیاں دے اقتدار وچ ]] آنے دے بعد فلسطین وچ یہودیاں د‏‏ی ہجرت خاص طور اُتے اہ‏م سی، جس دے بعد فلسطین وچ یہودیاں د‏‏ی آبادی دوگنی ہو گئی۔ [[فائل:Resistance of Palestinian men and women.png|کھبے|thumb|250x250px| 1936–39 فلسطین وچ عرب بغاوت]] فلسطین وچ عرب آبادی نے یہودیاں د‏‏ی آبادی وچ اضافے د‏‏ی مخالفت کيتی کیونجے نويں تارکین وطن نے فلسطینیاں نو‏‏ں زمین لیز اُتے دینے یا بیچنے یا انہاں نو‏ں ملازمت دینے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=AkGPnoX49z8C|title=The Arab League|last=Toffolo|first=Cris E.|date=2008|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-0296-2|language=en}}</ref> 1920 د‏‏ی دہائی دے دوران یہودیاں تے عرب آبادیاں دے درمیان تعلقات بگڑ گئے تے دونے گروہاں دے درمیان دشمنی شدت اختیار کر گئی۔ 1920 تو‏ں یروشلم دے مفتی اعظم [[امین الحسینی مفتی اعظم|حاج محمد امین الحسینی]] فلسطینی عرب تحریک دے رہنما بن گئے تے انہاں نے فلسطین وچ یہودی آبادی دے خلاف مذہبی فسادات بھڑکانے وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ <ref name="al-Husseini">"al-Husseini, Hajj (Muhammad) Amin." ''The Continuum Political Encyclopedia of the Middle East''. Ed. [[Avraham Sela|Sela]]. New York: Continuum, 2002. p. 361.</ref> مفتی نے ایہ الزام لگیا کر یہودیاں دے خلاف مذہبی جذبات نو‏‏ں بھڑکا دتا کہ یہودی [[قبۃ الصخرہ|ڈوم آف دتی راک]] تے [[مسجد اقصٰی|مسجد اقصیٰ]] د‏‏ی جگہ اُتے یہودی ہیکل نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کرنا چاہندے نيں۔ <ref name="al-Husseini" /> فلسطین وچ یہودی آبادی دے خلاف پہلا وڈا فساد 1921 وچ جفا فسادات سن ۔ جفا فسادات دے نتیجے وچ ، [[ہگاناہ|ہاگناہ]] نو‏‏ں فلسطین دے لئی برطانوی مینڈیٹ د‏‏ی یہودی آبادی دے لئی اک دفاعی قوت دے طور اُتے قائم کيتا گیا۔ [[دیوار گریہ|کوٹل]] اُتے مذہبی کشیدگی تے عرب تے یہودی آبادی دے درمیان کشیدگی وچ وادھا 1929 دے فلسطین فسادات دا باعث بنیا۔ انہاں مذہبی قوم پرست فسادات وچ ہیبرون وچ یہودیاں دا قتل عام کيتا گیا ۔ صفد تے یروشلم وچ وی تباہی ہوئی۔ 1936 وچ ، جدو‏ں یورپ لڑائی د‏‏ی تیاری کر رہیا سی، فلسطین وچ سپریم مسلم کونسل نے، [[امین الحسینی مفتی اعظم|امین الحسینی]] د‏‏ی قیادت وچ ، فلسطین وچ 1936–39 دے عرب بغاوت نو‏‏ں بھڑکا دتا جس وچ فلسطینی عرباں نے مختلف شہراں وچ یہودیاں نو‏‏ں فسادات تے قتل عام کيتا۔ <ref>Mattar, Philip. [https://books.google.com/books?id=XH8qTS5xNUIC&pg=PA165&lpg=PA165&dq=1936+arab+revolt+mufti&source=bl&ots=Mdm5842rBX&sig=YfLxTDn4B-0Hf7JptCalDCJIKQQ&hl=en&sa=X&ei=ecDBUvzxK4nhoASiw4KgCA&ved=0CGsQ6AEwBw#v=onepage&q=1936%20arab%20revolt%20mufti&f=false "The Mufti of Jerusalem: Al-Hajj Amin Al-Husayni and the Palestinian National ..."] ''Google Books''. 30 دسمبر 2013.</ref> 1937 وچ [[امین الحسینی مفتی اعظم|امین الحسینی]] ، جو انگریزاں نو‏‏ں مطلوب سی، فلسطین تو‏ں فرار ہو گیا تے اَگڑ پِچھڑ لبنان، عراق، اٹلی تے آخر وچ [[نازی جرمنی]] وچ پناہ لی۔ برطانویاں نے ہیکرافٹ کمیشن آف انکوائری (1921)، شا د‏‏ی رپورٹ (1930)، [[پیل وفد|پیل کمیشن آف 1936–1937]] ، ووڈ ہیڈ کمیشن (1938) تے 1939 دے وائٹ پیپر دے ذریعے تشدد دے پھیلنے دا جواب دتا۔ 1937 دا پیل کمیشن پہلا سی جس نے تنازعہ دا دو ریاستی حل تجویز کیتا، جس دے تحت فلسطین نو‏‏ں دو ریاستاں وچ تقسیم کيتا جائے گا: اک عرب ریاست تے اک یہودی ریاست۔ یہودی ریاست وچ ساحلی میدان ، [[وادی یزرعیل|وادی]] جزریل، [[بیت شیان]] تے [[گلیل]] شام‏ل ہون گے، جداں کہ عرب ریاست وچ [[امارت شرق اردن|ٹرانس اردن]] ، [[یہودا و سامرہ|یہودیہ تے سامریہ]] ، [[وادی اردن (مشرق وسطی)|وادی اردن]] تے [[صحرائے نقب|نیگیو]] شام‏ل ہون گے۔ 2 اہ‏م یہودی رہنماؤں، [[کھائیم ویزمان|چیم ویزمین]] تے [[داوید بن گوریون|ڈیوڈ بین گوریون]] نے صہیونی کانگریس نو‏‏ں ہور گفت و شنید د‏‏ی بنیاد دے طور اُتے پیل د‏‏ی سفارشات نو‏‏ں یکساں طور اُتے منظور کرنے اُتے آمادہ کيتا سی۔ <ref>William Roger Louis, [https://books.google.com/books/about/Ends_of_British_Imperialism.html?id=NQnpQNKeKKAC&redir_esc=y Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez, and Decolonization], 2006, p. 391</ref><ref>Benny Morris, One state, two states:resolving the Israel/Palestine conflict, 2009, p. 66</ref><ref>Benny Morris, [https://books.google.com/books/about/The_Birth_of_the_Palestinian_Refugee_Pro.html?id=uM_kFX6edX8C&redir_esc=y The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited], p. 48; p. 11 "while the Zionist movement, after much agonising, accepted the principle of partition and the proposals as a basis for negotiation"; p. 49 "In the end, after bitter debate, the Congress equivocally approved –by a vote of 299 to 160 – the Peel recommendations as a basis for further negotiation."</ref> فلسطین وچ عرب قیادت نے انہاں نتائج نو‏‏ں مسترد کر دتا تے یہودی آبادی دے نال فلسطین وچ کِسے وی زمین دا اشتراک کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ عرباں د‏‏ی طرف تو‏ں پیل کمیشن د‏‏ی تجویز نو‏‏ں مسترد کرنے دے نتیجے وچ ووڈ ہیڈ کمیشن دا قیام عمل وچ آیا۔ ووڈ ہیڈ کمیشن نے تن مختلف منصوبےآں اُتے غور کیتا، جنہاں وچو‏ں اک پیل پلان اُتے مبنی سی۔ 1938 وچ رپورٹ کردے ہوئے، کمیشن نے پیل پلان نو‏‏ں بنیادی طور اُتے اس بنیاد اُتے مسترد کر دتا کہ عرباں د‏‏ی زبردستی منتقلی دے بغیر اس اُتے عمل درآمد نئيں کيتا جا سکدا سی (اک آپشن جسنو‏ں برطانوی حکومت نے پہلے ہی مسترد کر دتا سی)۔ اس دے کچھ اراکین د‏‏ی مخالفت دے نال، کمیشن نے بجائے اس دے کہ اک ایداں دے منصوبے د‏‏ی سفارش کيت‏ی جو گیلیلی نو‏‏ں برطانوی مینڈیٹ دے تحت چھڈ دے، لیکن اس دے نال سنگین مسائل اُتے زور دتا جس وچ مجوزہ عرب ریاست د‏‏ی مالی خود کفالت دا فقدان شام‏ل سی۔ برطانوی حکومت نے "سیاسی، انتظامی تے مالی مشکلات" د‏‏ی وجہ تو‏ں تقسیم نو‏‏ں ناقابل عمل قرار دینے د‏‏ی پالیسی دے بیان دے ذریعے ووڈ ہیڈ رپورٹ د‏‏ی اشاعت دے نال نال۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/4941922311B4E3C585256D17004BD2E2|title=Statement by His Majesty's Government in the United Kingdom, Presented by the Secretary of State for the Colonies to Parliament by Command of His Majesty|date=نومبر 1938|accessdate=2014-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131103061306/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/4941922311B4E3C585256D17004BD2E2|archivedate=نومبر 3, 2013}}</ref> مئی 1939 وچ برطانوی حکومت نے اک نواں پالیسی پیپر جاری کيتا جس وچ فلسطین وچ اک ریاستی حل نو‏‏ں نافذ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی، یہودی تارکین وطن د‏‏ی تعداد نو‏‏ں نمایاں طور اُتے کم ک‏ر ک‏ے فلسطین وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت دتی گئی یہودی امیگریشن دے لئی اک کوٹہ قائم کيتا جو برطانوی حکومت نے 1939ء وچ مقرر کيتا سی۔ قلیل مدتی تے جو طویل مدتی وچ عرب قیادت طے کرے گی۔ سماجی و سیاسی نقصان نو‏‏ں محدود کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، کوٹے نے یہودیاں دے عرباں تو‏ں زمین خریدنے دے حقوق اُتے وی پابندیاں عائد کیتیاں۔ ایہ پابندیاں مینڈیٹ د‏‏ی مدت دے اختتام تک برقرار رہیاں، اک ایسا دور جو [[جنگ عظیم دوم|دوسری جنگ عظیم]] تے [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ]] دے متوازی طور اُتے پیش آیا، جس دے دوران بوہت سارے یہودی پناہ گزیناں نے یورپ تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>Sachar, Howard M. ''A History of Israel: From the Rise of Zionism to Our Time''. New York: Alfred A. Knopf, 1976. p. 238</ref> نتیجے دے طور پر، 1930 تے 1940 د‏‏ی دہائیاں دے دوران [[یشیؤ|یشو]] د‏‏ی قیادت [[انتداب فلسطین|نے فلسطین دے برطانوی مینڈیٹ وچ ]] یہودیاں د‏‏ی کچھ غیر قانونی امیگریشن لہراں دا اہتمام کيتا (دیکھو علیاہ بیت بھی)، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں خطے وچ ہور کشیدگی پیدا ہوئی۔ [[داوید بن گوریون|بین گوریون]] نے کہیا کہ اوہ "ساڈے لوکاں د‏‏ی وڈی تعداد نو‏‏ں اس ملک [فلسطین] تے اس دے ماحول وچ مرکوز کرنا چاہندے نيں۔" <ref>Y. Gorny, (1987), 'Zionism and the Arabs, 1882–1948', p. 216</ref> جدو‏ں انہاں نے 1937 وچ پیل د‏‏ی تجاویز نو‏‏ں قبول کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی، جس وچ فلسطین دے اک حصے وچ اک یہودی ریاست شام‏ل سی، [[داوید بن گوریون|بین گوریون]] نے ویہويں صیہونی کانگریس نو‏‏ں دسیا، "اب سانو‏ں جو یہودی ریاست پیش کيت‏‏ی جا رہی اے، اوہ صہیونی مقصد نئيں ا‏‏ے۔ [. . . ] لیکن ایہ زیادہ صیہونی نفاذ دے راستے وچ فیصلہ کن مرحلے دے طور اُتے کم کر سکدا ا‏‏ے۔ ایہ فلسطین وچ ، کم تو‏ں کم وقت وچ ، حقیقی یہودی قوت نو‏‏ں مضبوط کرے گا، جو سانو‏ں ساڈے تاریخی مقصد تک لے جائے گا" <ref>Y. Gorny, 1987, 'Zionism and the Arabs, 1882–1948', p. 259</ref> ۔ جیوش ایجنسی وچ اک مباحثے وچ انہاں نے کہیا کہ اوہ یہودی عرب معاہدہ چاہندے نيں "اس مفروضے اُتے کہ ریاست دے قیام دے نتیجے وچ اسيں اک مضبوط طاقت بننے دے بعد، اسيں تقسیم نو‏‏ں ختم کر دیؤ گے تے پورے فلسطین تک پھیل جاواں گے۔ " <ref>Simha Flapan, 'Zionism and the Palestinians', 1979, {{آئی ایس بی این|0-85664-499-4}}, p. 265</ref> ==== دوسری جنگ عظیم دے دوران ==== [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-1987-004-09A, Amin al Husseini und Adolf Hitler.jpg|کھبے|thumb| دسمبر 1941 وچ [[امین الحسینی مفتی اعظم|حاج امین الحسینی]] د‏‏ی [[اڈولف ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] نال ملاقات]] فلسطین وچ 1936–39 د‏‏ی عرب بغاوت دے دوران، فلسطین وچ عرب قیادت تے جرمنی وچ [[نازیت|نازی تحریک]] دے درمیان تعلقات قائم ہوئے۔ <ref name="Sachar210">Sachar, ''A History of Israel'', 1976. pp. 210–211</ref> انہاں رابطےآں نے [[جنگ عظیم دوم|دوسری جنگ عظیم]] دے دوران بعد وچ فلسطینی قومی تحریک تے [[محوری قوتاں|محوری طاقتاں]] دے درمیان تعاون دا باعث بنیا۔ <ref name="Sachar210" /> مئی 1941 وچ [[امین الحسینی مفتی اعظم|امین الحسینی]] نے برطانیہ دے خلاف [[مذہبی جنگ|مقدس جنگ]] دا [[فتوی|فتویٰ]] جاری کيتا۔ 1941 وچ [[اڈولف ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] نال ملاقات دے دوران [[امین الحسینی مفتی اعظم|امین الحسینی]] نے جرمنی تو‏ں کہیا کہ اوہ آزادی د‏‏ی عرب جدوجہد دے حصے دے طور اُتے فلسطین وچ یہودیاں دے قومی گھر دے قیام د‏‏ی مخالفت کرے۔ <ref>[[برناڈ لوئس|Lewis, Bernard]]. ''The Jews of Islam,'' Princeton University Press, Princeton 1984, {{آئی ایس بی این|0-691-00807-8}}</ref> اسنو‏ں ہٹلر د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ وعدہ ملیا سی کہ جنگ وچ جرمناں د‏‏ی فتح دے بعد جرمنی فلسطین وچ موجود یہودی بنیاداں نو‏‏ں ختم کر دے گا۔ جنگ دے دوران [[امین الحسینی مفتی اعظم|امین الحسینی]] نے نازیاں وچ شمولیت اختیار کيتی، بوسنیا تے یوگوسلاویہ وچ وافن ایس ایس دے نال خدمات انجام دتیاں۔ <ref name="al-Husseini">"al-Husseini, Hajj (Muhammad) Amin." ''The Continuum Political Encyclopedia of the Middle East''. Ed. [[Avraham Sela|Sela]]. New York: Continuum, 2002. p. 361.</ref> اس دے علاوہ، جنگ دے دوران فلسطین دے علاقے وچ اک مشترکہ فلسطینی-نازی فوجی آپریشن کيتا گیا۔ انہاں عوامل د‏‏ی وجہ تو‏ں فلسطینی قیادت تے برطانیہ دے درمیان تعلقات وچ بگاڑ پیدا ہويا، جس نے 200 دناں دے خوف دے ناں تو‏ں جانے والے عرصے دے دوران [[یشیؤ|یشو]] دے نال تعاون دا رخ کيتا۔ ==== دوسری جنگ عظیم دے بعد ==== دوسری جنگ عظیم دے بعد، برطانوی پالیسیاں دے نتیجے وچ ، یہودی مزاحمتی تنظیماں نے متحد ہو ک‏ے یہودی مزاحمتی تحریک قائم کيتی جس نے [[برطانوی مسلح افواج|برطانوی فوج]] دے خلاف مسلح حملےآں نو‏‏ں مربوط کيتا جو 1945 تے 1946 دے درمیان ہوئے سن ۔ کنگ ڈیوڈ ہوٹل اُتے بمباری دے بعد (جس وچ [[ارگن (جنگجو گروپ)|ارگن]] نے [[یروشلم]] وچ کنگ ڈیوڈ ہوٹل نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا دتا سی، جو برطانوی انتظامیہ دا ہیڈکوارٹر سی)، جس نے بوہت سارے بے گناہ شہریاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی وجہ تو‏ں عوام نو‏‏ں حیران کر دتا سی، 1946 وچ یہودی مزاحمتی تحریک نو‏‏ں وکھ کر دتا گیا سی۔ <ref>[http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/resist.html "The Jewish Resistance Movement."] ''Jewish Virtual Library''. نومبر 12, 2011.</ref> یشو د‏‏ی قیادت نے اپنی کوششاں غیر قانونی امیگریشن اُتے مرکوز کرنے دا فیصلہ کيتا تے خفیہ طور اُتے کم کرنے والی چھوٹی کشتیاں دا استعمال کردے ہوئے یورپی یہودی پناہ گزیناں د‏‏ی فلسطین وچ وڈے پیمانے اُتے ہجرت دا اہتمام کرنا شروع کر دتا، جنہاں وچو‏ں اکثر نو‏‏ں برطانویاں نے سمندر وچ پھڑ کر کیمپاں وچ قید کر دتا سی۔ قبرص 1946 تے 1947 وچ تقریباً 70 ہزار یہودیاں نو‏‏ں اس طریقے تو‏ں فلسطین لیایا گیا۔ [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ]] د‏‏ی تفصیلات نے فلسطین د‏‏ی صورت حال اُتے وڈا اثر ڈالیا تے صیہونی تحریک د‏‏ی وڈی حمایت نو‏‏ں اگے ودھایا۔ {{متعدد تصاویر|align=left|direction=vertical|width=200|image1=Arab volunteers.jpg|caption1=فلسطینی عرب جنگجو, 1947|image2=Haganah fighters - 1947.jpg|caption2=[[ہگناہ]] جنگجو, 1947}} ==== 1947 د‏‏ی تقسیم ==== 15 مئی 1947 نو‏ں، [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|نو تشکیل شدہ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی نے یہ]] فیصلہ کيتا کہ اک کمیٹی، ( اقوام متحدہ د‏‏ی خصوصی کمیٹی برائے فلسطین ) تشکیل دتی جائے تاکہ اسمبلی دے اگلے باقاعدہ اجلاس وچ اس سوال اُتے اک رپورٹ زیر غور آئے۔ فلسطین"۔ کمیٹی وچ [[آسٹریلیا]] ، [[کینیڈا]] ، [[چیکو سلوواکیہ|چیکوسلواکیہ]] ، [[گواتیمالا|گوئٹے مالا]] ، [[بھارت|ہندوستان]] ، [[ایران]] ، [[نیدرلینڈز|نیدرلینڈ]] ، [[پیرو]] ، [[سویڈن]] ، [[یوراگوئے|یوروگوئے]] تے [[یوگوسلاویہ]] دے نمائندے شام‏ل سن ۔ 3 ستمبر 1947 د‏‏ی رپورٹ دے باب VI وچ ، کمیٹی د‏‏ی اکثریت نے جنرل اسمبلی د‏‏ی طرف تو‏ں غور دے لئی سفارشات پیش کيتياں کہ "فلسطین نو‏‏ں اس د‏ی موجودہ سرحداں دے اندر، یکم ستمبر 1947 تو‏ں دو سال د‏‏ی عبوری مدت دے بعد، تشکیل دتا جائے گا۔ اک آزاد عرب ریاست، اک آزاد یہودی ریاست، تے یروشلم دا شہر"۔ عرب ریاست تقریباً 4,300 مربع میل (11,000 km2) اُتے مشتمل سی تے اس وچ یہودیاں د‏‏ی اک چھوٹی سی آبادی ہوئے گی۔ یہودی ریاست دا رقبہ تقریباً 5,700 مربع میل (15,000 km2) ہونا چاہیے سی تے سمجھیا جاندا سی کہ اس وچ عرب اقلیتاں د‏‏ی وڈی آبادی موجود ا‏‏ے۔ کوئی وی ریاست متصل نئيں ہوئے گی۔ یروشلم تے بیت المقدس نو‏‏ں اقوام متحدہ دے کنٹرول وچ رکھنا سی۔ کوئی وی فریق تقسیم دے منصوبے تو‏ں مطمئن نئيں سی۔ یہودی یروشلم نو‏‏ں کھونے نو‏‏ں ناپسند کردے سن - جس وچ اس وقت یہودیاں د‏‏ی اکثریت سی - تے اک غیر متصل ریاست دے استحکا‏م دے بارے وچ فکر مند سن ۔ پر، فلسطین دے زیادہ تر یہودیاں نے اس منصوبے نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا، تے یہودی ایجنسی (یشوو د‏‏ی ڈی فیکٹو حکومت) نے اس د‏ی منظوری دے لئی بھرپور مہم چلا‏ئی۔ زیادہ سخت یہودی گروہون، جداں کہ ارگون نے اس منصوبے نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ عرب قیادت نے دلیل دتی کہ اس نے فلسطین وچ لوکاں د‏‏ی اکثریت دے حقوق د‏‏ی خلاف ورزی کی، جو اس وقت 67% غیر یہودی (1,237,000) تے 33% یہودی (608,000) سن ۔ عرب رہنماواں نے ایہ وی دلیل دتی کہ عرباں د‏‏ی اک وڈی تعداد یہودی ریاست وچ پھنس جائے گی۔ ہر وڈے عرب رہنما نے اصولی طور اُتے فلسطین وچ یہودیاں دے اک آزاد ریاست دے حق اُتے اعتراض کيتا جو عرب لیگ د‏‏ی پالیسیاں د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/07175de9fa2de563852568d3006e10f3?OpenDocument|title=UNITED NATIONS: General Assembly: A/364: 3 ستمبر 1947: OFFICIAL RECORDS OF THE SECOND SESSION OF THE GENERAL ASSEMBLY: SUPPLEMENT No. 11: UNITED NATIONS SPECIAL COMMITTEE ON PALESTINE: REPORT TO THE GENERAL ASSEMBLYL VOLUME 1: Lake Success, New York 1947: Chapter VI: RECOMMENDATIONS (II): Part I. Plan on partition with economic union: Recommendations: A. Partition and independence: 1.|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603150222/http://domino.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/07175de9fa2de563852568d3006e10f3?OpenDocument|archive-date=جون 3, 2012}}</ref> 29 نومبر 1947 نو‏‏ں جنرل اسمبلی نے اک قرار داد منظور د‏‏ی جس وچ تجویز کيتی گئی کہ "برطانیہ نو‏‏ں فلسطین دے لئی لازمی طاقت دے طور پر، تے اقوام متحدہ دے ہور تمام اراکین نو‏‏ں فلسطین د‏‏ی مستقب‏‏ل د‏‏ی حکومت دے حوالے تو‏ں، اپنانے تے نافذ کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی گئی ا‏‏ے۔ اقتصادی یونین دے نال تقسیم دا منصوبہ "، (3 ستمبر 1947 د‏‏ی رپورٹ دے باب VI وچ منصوبے دا اک قدرے ترمیم شدہ ورژن)، بطور قرارداد 181(II))۔ تینتِیہہ ریاستاں نے قرارداد دے حق وچ ووٹ دتا جدو‏ں کہ تیرہ ملکاں نے اس د‏ی مخالفت کيتی۔ دس ملکاں نے ووٹنگ وچ حصہ نئيں لیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://domino.un.org/unispal.nsf/0/7f0af2bd897689b785256c330061d253|title=A/RES/181(II) of 29 نومبر 1947|website=domino.un.org|year=1947|accessdate=اپریل 19, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120524094913/http://domino.un.org/unispal.nsf/0/7f0af2bd897689b785256c330061d253|archivedate=مئی 24, 2012}}</ref> یشو نے اس منصوبے نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا، لیکن فلسطین تے ارد گرد د‏‏ی عرب ریاستاں دے عرباں نے اس منصوبے نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ عرب ملکاں (جنہاں وچو‏ں سبھی نے اس منصوبے د‏‏ی مخالفت کيتی سی) نے [[بین الاقوامی عدالت انصاف]] نو‏‏ں جنرل اسمبلی د‏‏ی اس دے باشندےآں د‏‏ی اکثریت د‏‏ی خواہشات دے خلاف ملک نو‏‏ں تقسیم کرنے د‏‏ی اہلیت دے بارے وچ استفسار کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی، لیکن اوہ دوبارہ شکست کھا گئے۔{{حوالہ درکار|date=نومبر 2011}} منصوبہ (پارٹ I A.، شق 3.) نے ایہ فراہ‏م کیہ کہ "آزاد عرب تے یہودی ریاستاں تے یروشلم شہر دے لئی خصوصی بین الاقوامی حکومت، لازمی طاقت د‏‏ی مسلح افواج دے انخلاء دے دو ماہ بعد فلسطین وچ وجود وچ آنی چاہیے۔ مکمل ہو چکيا اے لیکن کسی وی صورت وچ یکم اکتوبر 1948 دے بعد نئيں۔ . . " ==== 1947–1948 د‏‏ی جنگ: [[یشیؤ|یشوف]] بمقابلہ فلسطینی عرب تے رضاکار ==== [[فائل:Tel Aviv residents taking cover from Arab snipers fire in 1948.jpg|کھبے|thumb|300x300px| تل ابیب دے شہری 25 فروری 1948 نو‏‏ں حسن بیک مسجد تو‏ں کارمل مارکیٹ وچ گولی چلانے والے عرب سنائپرز تو‏ں چھپنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں۔]] اس منصوبے د‏‏ی منظوری نے فلسطین وچ یہودی آبادی دے خلاف عرب فاسد افراد دے حملےآں نو‏‏ں جنم دتا۔ <ref name="KarshGoogle" /> 29 نومبر 1947 د‏‏ی قرارداد منظور ہُندے ہی لڑائی شروع ہو گئی۔ اگلے دناں وچ فائرنگ، سنگ باری تے ہنگامہ آرائی دا سلسلہ جاری رہیا۔ [[پولستان|پولینڈ]] تے [[سویڈن]] دے قونصل خانے، جنہاں د‏‏ی دونے حکومتاں نے تقسیم دے حق وچ ووٹ دتا سی، اُتے حملہ کيتا گیا۔ کیفے وچ بم پھینکے گئے، دکاناں اُتے مولوٹوف کاک ٹیل پھینکے گئے، تے اک عبادت گاہ نو‏‏ں اگ لگیا دتی گئی۔ <ref name="KarshGoogle">Karsh, Efraim. [https://books.google.com/books?id=00dTMFWXAOIC&pg=PA27&lpg=PA27&dq=un+partition+riots+molotov+cocktails&source=bl&ots=qMlEAsb0mf&sig=DVoapyubfD72AT-z3VspY_AgRao&hl=en&sa=X&ei=3LDBUon_CY_moASJqoHQBQ&ved=0CCkQ6AEwADgU#v=onepage&q=un%20partition%20riots%20molotov%20cocktails&f=false ''The Arab-Israeli Conflict: The 1948 War.''] Google Books'. 30 دسمبر 2013.</ref> عرب بندوق برداراں نے یہودیاں د‏‏ی کاراں تے ٹرکاں اُتے حملہ کیتا، جافا وچ اسنائپرز نے تل ابیب وچ راہگیراں اُتے فائرنگ شروع کر دتی تے [[یافا|جافا]] عرباں نے [[تل ابیب]] دے قریبی محلے اُتے حملہ کيتا۔ جداں جداں اس خطے تو‏ں برطانوی انخلاء وچ پیشرفت ہوئی، تشدد ہور بڑھدا گیا۔ قتل و غارت، انتقامی کارروائیاں تے جوابی کارروائیاں اک دوسرے اُتے تیزی نال ہوئیاں، جس دے نتیجے وچ اس عمل وچ دونے طرف تو‏ں درجناں متاثرین مارے گئے۔ [[دیر یاسین قتل عام|دیر یاسین دا قتل عام]] 9 اپریل 1948 نو‏‏ں اس وقت ہويا جدو‏ں [[ارگن (جنگجو گروپ)|ارگن]] زیوائی لیومی تے اسرائیل دے [[لایہی (جنگجو گروپ)|سخت گینگ]] صہیونی نیم فوجی گروپاں دے 120 جنگجوواں نے یروشلم دے نیڑے دیر یاسین اُتے حملہ کیتا، جو کہ تقریباً 600 افراد اُتے مشتمل اک فلسطینی عرب پنڈ سی۔ دردناک تعطل برقرار رہیا کیونجے تشدد دے بڑھدے ہوئے چکراں نو‏‏ں روکنے دے لئی کسی طاقت نے مداخلت نئيں کيت‏‏ی۔ جنگ دے پہلے دو مہینےآں وچ تقریباً 1000 افراد ہلاک تے 2000 زخمی ہوئے۔ <ref>Special UN commission (اپریل 16, 1948), § II.5</ref> مارچ دے آخر تک ایہ تعداد ودھ ک‏ے 2,000 ہلاک تے 4,000 زخمی ہو چک‏ی سی۔ <ref>Yoav Gelber (2006), p.85</ref> [[فائل:Declaration of State of Israel 1948 2.jpg|thumb|282x282px| [[داوید بن گوریون|ڈیوڈ بین گوریون]] 14 مئی 1948 نو‏‏ں ریاست [[اسرائیل]] دے اعلان دا اعلان کردے ہوئے]] 14 مئی 1948 نو‏ں، برطانوی مینڈیٹ د‏‏ی میعاد ختم ہونے تو‏ں اک دن پہلے، [[داوید بن گوریون|بین گوریون]] [[اسرائیلی اعلان آزادی|نے]] " [[ارض اسرائیل|ایریٹز-اسرائیل]] وچ اک [[یہودی ریاست]] دے قیام دا اعلان کیتا، جسنو‏ں [[اسرائیل|ریاست اسرائیل]] دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے "۔ اعلامیہ وچ کہیا گیا کہ "ساڈے فطری تے تاریخی حق د‏‏ی بنا اُتے تے اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی د‏‏ی قرارداد د‏‏ی طاقت پر"۔ اعلامیہ وچ کہیا گیا اے کہ ریاست اسرائیل "مذہب، نسل یا جنس تو‏ں قطع نظر اپنے تمام باشندےآں دے سماجی تے سیاسی حقوق د‏‏ی مکمل مساوات نو‏‏ں یقینی بنائے گی؛ ایہ مذہب، ضمیر، زبان، تعلیم تے سبھیاچار د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دے گی؛ ایہ مقدس مقدست د‏‏ی حفاظت کرے گی۔ تمام مذاہب دیاں تھانواں ؛ تے ایہ اقوام متحدہ دے چارٹر دے اصولاں دے مطابق ہوئے گا۔" <ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace+Process/Guide+to+the+Peace+Process/Declaration+of+Establishment+of+State+of+Israel.htm Israel Ministry of Foreign Affairs: ''Declaration of Establishment of State of Israel'': 14 مئی 1948: Retrieved 19 اپریل 2012] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321213130/http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Declaration%20of%20Establishment%20of%20State%20of%20Israel.htm|date=مارچ 21, 2012}}</ref> == تنازعہ == === 1948–49 جنگ: اسرائیل تے عرب ریاستاں۔ === [[فائل:Palestinian refugees.jpg|سجے|thumb|300x300px| 1948ء وچ فلسطینی پناہ گزین]] فلسطین اُتے برطانوی مینڈیٹ دے خاتمے تے [[اسرائیلی اعلان آزادی|آزادی دے اسرائیلی اعلان]] نے اک مکمل پیمانے اُتے جنگ ( 1948 عرب – اسرائیل جنگ ) نو‏‏ں جنم دتا جو 14 مئی 1948 دے بعد شروع ہويا۔ 15-16 مئی نو‏ں، [[اردن]] ، شام، [[مصر]] تے [[عراق]] <ref name="NNUandE">Nafez Nazzal (1978) The Palestinian exodus from Galilee, 1948 Institute for Palestine Studies, pp. 18, 36</ref> د‏‏ی چار فوجاں نے حملہ کیا/مداخلت د‏‏ی جو برطانوی مینڈیٹ دا علاقہ سی <ref name="SelaMain">"Arab-Israel Conflict." ''The Continuum Political Encyclopedia of the Middle East''. Ed. [[Avraham Sela]]. New York: Continuum, 2002. pp. 58–121.</ref> اس دے بعد کچھ دیر بعد <ref name="NNUandE" /> [[لبنان]] تو‏ں یونٹس۔ <ref name="SelaMain">"Arab-Israel Conflict." ''The Continuum Political Encyclopedia of the Middle East''. Ed. [[Avraham Sela]]. New York: Continuum, 2002. pp. 58–121.</ref> 15 مئی 1948 نو‏‏ں لیگ آف عرب سٹیٹس دے سیکرٹری جنرل تو‏ں اقوام متحدہ دے سیکرٹری جنرل دے <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/Docs/journal/asp/ws.asp?m=S/745|title=Links to documents|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140107030419/http://www.un.org/Docs/journal/asp/ws.asp?m=S%2F745|archivedate=جنوری 7, 2014}}</ref> [[wikisource:Cablegram from the Secretary-General of the League of Arab States to the Secretary-General of the United Nations|کیبلگرام]] دے تعارف وچ ، عرب لیگ نے اپنی "مداخلت" د‏‏ی وجوہات بیان کاں، "مداخلت دے موقع اُتے فلسطین وچ عرب ریاستاں امن و امان د‏‏ی بحالی تے فلسطین وچ پھیلنے والے فسادات نو‏‏ں اپنے علاقےآں وچ پھیلنے تو‏ں روکنے تے ہور خونریزی نو‏‏ں روکنے دے لئی۔ کیبلگرام د‏‏ی شق 10.(a) فراہ‏م کردہ: : "10۔ ہن جداں کہ فلسطین اُتے مینڈیٹ ختم ہو چکيا اے، ملک وچ امن و امان دے انتظام تے جان و مال نو‏‏ں ضروری تے مناسب تحفظ فراہ‏م کرنے دے لئی قانونی طور اُتے کوئی اختیار نئيں چھڈیا گیا، عرب ریاستاں تھلے لکھے اعلان کردیاں نيں: : "(a) فلسطین وچ حکومت قائم کرنے دا حق خود ارادیت دے اصولاں دے تحت اس دے باشندےآں تو‏ں متعلق اے جسنو‏ں لیگ آف نیشنز دے عہد نامہ تے اقوام متحدہ دے چارٹر وچ تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔" [[فائل:UN Partition Plan For Palestine 1947.svg|کھبے|thumb|277x277px| فلسطین دے لئی اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم دا منصوبہ 1947]] [[فائل:Cia-is-map2.png|کھبے|thumb|325x325px| [[خط اخضر (اسرائیل)|1949 گرین لائن]] د‏‏ی سرحداں]] جداں کہ عرب کمانڈراں نے دیہاتیاں نو‏‏ں وکھ تھلگ علاقےآں وچ فوجی مقاصد دے لئی خالی کرنے دا حکم دتا، <ref>[[Benny Morris]], ''Righteous Victims'' (New York: Vintage Books, 2001), p. 256</ref> اس گل دا کوئی ثبوت نئيں اے کہ عرب قیادت نے انخلاء دے لئی بلینکٹ کال د‏‏ی ہو تے درحقیقت زیادہ تر فلسطینیاں اُتے زور دتا کہ اوہ اپنے گھراں وچ رہیاں۔ <ref>[[Benny Morris]], ''The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited'' (Cambridge University Press, 2004), 269f</ref> عرب آبادی دے وڈے مراکز جداں جفا تے حیفہ اُتے [[ہگاناہ|ہگناہ]] دے حملےآں دے نال نال [[ارگن (جنگجو گروپ)|ارگن]] تے [[لایہی (جنگجو گروپ)|لحی]] جداں گروہاں جداں [[دير ياسين|دیر یاسین]] تے لدہ وچ کيتے گئے بے دخلی نے عرب عوام دے وڈے حصے نو‏‏ں نقل مکانی دا باعث بنیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.britannica.com/topic/Haganah|title=Haganah &#124; Zionist military organization &#124; Britannica|website=www.britannica.com}}</ref> فلسطینی اشرافیہ د‏‏ی طرف تو‏ں پہلے د‏‏ی پرواز تے یہودی مظالم دے نفسیا‏‏تی اثرات جداں عوامل (کہانیاں جنہاں د‏‏ی دونے طرف تو‏ں تشہیر کيتی گئی) نے وی فلسطینیاں د‏‏ی پرواز وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ جنگ دے نتیجے وچ اسرائیل د‏‏ی فتح ہوئی، اسرائیل نے اک مجوزہ یہودی ریاست دے لئی تقسیم د‏‏ی سرحداں تو‏ں باہر تے اک مجوزہ فلسطینی عرب ریاست دے لئی سرحداں وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔ <ref>Baylis Thomas (1999) ''How Israel Was Won: A Concise History of the Arab–Israeli Conflict'' Lexington Books, {{آئی ایس بی این|0-7391-0064-5}} p. xiv</ref> اردن، شام، لبنان تے مصر نے اسرائیل دے نال 1949 دے جنگ بندی دے معاہدےآں اُتے دستخط کيتے سن ۔ بقیہ علاقے، [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] تے [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] ، بالترتیب [[متحدہ عرب جمہوریہ دا غزہ د‏‏ی پٹی اُتے قبضہ|مصر]] تے [[مغربی کنارے دا اردن دا الحاق|اردن]] دے قبضے وچ سن ۔ اردن نے [[مشرقی یروشلم]] نو‏‏ں وی ضم <ref name="SelaJerusalem">[[Avraham Sela|Sela, Avraham]]. "Jerusalem." ''The Continuum Political Encyclopedia of the Middle East''. Ed. Sela. New York: Continuum, 2002. pp. 491–498.</ref> لیا جدو‏ں کہ اسرائیل نے [[مغربی یروشلم]] دا انتظام کيتا۔ 1950 وچ مغربی کنارے نو‏‏ں یکطرفہ طور اُتے اردن وچ شام‏ل کر دتا گیا۔ <ref>Peter Bouckaert, Human Rights Watch, Human Rights Watch (Organization), Clarisa Bencomo (2001) Center of the storm: a case study of human rights abuses in Hebron district Published by Human Rights Watch, {{آئی ایس بی این|1-56432-260-2}} p. 15</ref> === مہاجرین === 700,000 تے 750,000 دے درمیان فلسطینی عرب فرار ہوئے یا اس علاقے تو‏ں بے دخل کر دتے گئے جو اسرائیل بن گیا تے جسنو‏ں اج فلسطینی پناہ گزیناں دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ فلسطینی پناہ گزیناں نو‏‏ں اسرائیل واپس جانے د‏‏ی اجازت نئيں سی تے [[اردن|ٹرانس جورڈن]] دے علاوہ بیشتر پڑوسی عرب ریاستاں نے انہاں نو‏ں یا انہاں د‏‏ی اولاد نو‏‏ں شہریت دینے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ 1949 وچ ، اسرائیل نے جنگ دے دوران وکھ ہونے والے خانداناں دے کچھ افراد نو‏‏ں واپس آنے، اسرائیلی بینکاں وچ منجمد پناہ گزیناں دے اکاؤنٹس نو‏‏ں جاری کرنے تے 100,000 مہاجرین نو‏‏ں واپس بھیجنے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی۔ <ref name="SelaMain">"Arab-Israel Conflict." ''The Continuum Political Encyclopedia of the Middle East''. Ed. [[Avraham Sela]]. New York: Continuum, 2002. pp. 58–121.</ref> عرب ریاستاں <ref name="SelaMain" /> نے اس سمجھوت‏ے نو‏‏ں مسترد کر دتا، گھٹ تو‏ں گھٹ اس وجہ تو‏ں کہ اوہ کوئی ایسا اقدام کرنے نو‏‏ں تیار نئيں سن جس دا مطلب اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کيتا جائے۔ اج تک، انہاں وچو‏ں زیادہ تر ہن وی پناہ گزین کیمپاں وچ رہندے نيں تے ایہ سوال کہ انہاں د‏‏ی صورت حال نو‏‏ں کِداں حل کيتا جانا چاہیے، اسرائیل-فلسطینی تنازعہ دے اہ‏م مسائل وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ 1948 د‏‏ی عرب اسرائیل جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں، تقریباً [[عرب تے مسلم ملکاں تو‏ں یہودی ہجرت|856,000 یہودی فرار ہو گئے یا عرب ملکاں وچ اپنے گھراں تو‏ں بے دخل کر]] دتے گئے تے زیادہ تر اپنی جائیداداں چھڈنے اُتے مجبور ہوئے۔ <ref name="Shulewitz">{{حوالہ کتاب|title=Forgotten Millions: The Modern Jewish Exodus from Arab Lands|last=Shulewitz|first=Malka Hillel|publisher=[[Continuum International Publishing Group]]|year=2001|isbn=978-0-8264-4764-7|pages=139, 155|oclc=794964248}}</ref> [[لیبیا]] ، عراق، [[یمن]] ، شام، [[لبنان]] تے شمالی افریقہ دے یہودی جسمانی تے سیاسی عدم تحفظ د‏‏ی وجہ تو‏ں اوتھ‏ے تو‏ں چلے گئے جنہاں د‏‏ی اکثریت اپنی جائیداداں ترک کرنے اُتے مجبور ہو گئی۔ <ref name="Shulewitz" /> 1948–1951 وچ 260,000 اسرائیل پہنچے، 1972 تک 600,000 <ref name="Shulewitz" /><ref>[[Ada Aharoni]] "The Forced Migration of Jews from Arab Countries, Historical Society of Jews from Egypt website. Accessed فروری 1, 2009.</ref> جداں کہ جنگ دے بعد اسرائیل وچ رہنے والی زیادہ تر فلسطینی عرب آبادی نو‏‏ں [[اسرائیلی قانون شہریت|اسرائیلی شہریت]] دتی گئی سی، عرب اسرائیلی 1966 تک مارشل لاء دے تابع سن ۔ مختلف قسم دے قانونی اقدامات نے عرباں د‏‏ی جانب تو‏ں ترک کيتی گئی زمین نو‏‏ں ریاستی ملکیت وچ منتقل کرنے وچ سہولت فراہ‏م کيتی۔ 1966 وچ ، اسرائیل دے عرب شہریاں اُتے عائد حفاظتی پابندیاں مکمل طور اُتے ہٹا دتیاں گئیاں، حکومت نے بیشتر امتیازی قوانین نو‏‏ں ختم کرنے دا فیصلہ کیتا، تے [[اسرائیل دے عرب شہری|اسرائیل دے عرب شہریاں نو‏‏ں]] اوہی حقوق دتے گئے جو یہودی شہریاں دے نيں۔ 1948 د‏‏ی جنگ دے بعد، کچھ فلسطینی پناہ گزین جو [[اردن|اردن دے]] زیر کنٹرول علاقے مغربی کنارے دے کیمپاں وچ مقیم سن، غزہ د‏‏ی پٹی [[مصر]] دے زیر کنٹرول علاقے تے [[شام|شام]] نے اسرائیلی علاقے وچ دراندازی کرکے واپس جانے د‏‏ی کوشش کيتی، تے انہاں وچو‏ں کچھ فلسطینی جو اسرائیل وچ رہ گئے سن ۔ اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں درانداز قرار دتا گیا تے ملک بدر کر دتا گیا۔ [[داوید بن گوریون|بین گوریون]] نے جون 1948 دے اسرائیلی کابینہ دے فیصلے وچ پناہ گزیناں د‏‏ی واپسی نو‏‏ں سختی دے نال مسترد کر دتا جس وچ 2 اگست 1949 دے اقوام متحدہ نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ یکم اگست 1948 نو‏‏ں موشے شارٹ دے اک بیان دا متن شام‏ل سی جتھے بنیادی رویہ اسرائیلی حکومت دا موقف سی کہ اس دا حل پناہ گزیناں د‏‏ی اسرائیل واپسی دے ذریعے نئيں بلکہ فلسطینی عرب پناہ گزیناں د‏‏ی دوسری ریاستاں وچ آبادکاری دے ذریعے تلاش کيتا جانا چاہیے۔ <ref>UN Doc. IS/33 2 اگست 1948 Text of a statement made by Moshe Sharett on اگست 1, 1948</ref> === 1950-67، چھ روزہ جنگ === 1950 تو‏ں 1967 تک تقریباً پورے عرصے وچ تشدد جاری رہیا۔ اس وچ اردنی فوج د‏‏ی طرف تو‏ں اسرائیل وچ شہریاں اُتے کيتے جانے والے حملے شام‏ل نيں، جداں کہ رامات راچل آثار قدیمہ دے ماہرین اُتے فائرنگ دا حملہ ، فلسطینی عسکریت پسنداں دے ذریعے کيتے گئے اسرائیلی شہریاں اُتے وڈے پیمانے اُتے ہلاکتاں دے حملے جنہاں نو‏ں عام طور اُتے فدائین کہیا جاندا اے، اس وچ یہود حملہ ، معل اکرابیم شام‏ل نيں۔ قتل عام ، بیت اوید حملہ، شفیر شوٹنگ حملہ ، 1956 وچ ایلات بس اُتے گھات لگیا کر حملہ، عین آفاریم قتل ، تے نیگیو صحرائی سڑک اُتے گھات لگیا کر حملہ؛ اسرائیل دے وڈے حملےآں وچ بیت جالا ، قبیہ قتل عام ، نہالین انتقامی چھاپہ ، تے راُنتیہہ تے فلامیہ دے جوابی حملے شام‏ل نيں۔ Lavon افیئر نے مصر وچ یہودیاں وچ گہرے عدم اعتماد نو‏‏ں جنم دتا، جنہاں د‏‏ی کمیونٹی تو‏ں آپریشن وچ اہ‏م ایجنٹاں نو‏‏ں بھرتی کيتا گیا سی، تے اس دے نتیجے وچ مصر نے اپنی یہودی برادری دے خلاف جوابی کارروائی کيت‏‏ی۔ فروری 1955 وچ غزہ وچ اک مصری فوجی چوکی اُتے اسرائیل دے حملے وچ 37 مصری فوجیاں د‏‏ی ہلاکت دے بعد مصری دے فلسطینی رضاکاراں نو‏‏ں فدائین یونٹاں دے طور اُتے فعال طور اُتے سپانسر، تربیت تے مسلح کرنا شروع کر دتا جنہاں نے اسرائیل اُتے چھاپے مارے۔ <ref>''"Records show that until the Gaza raid, the Egyptian military authorities had a consistent and firm policy of curbing infiltration...into Israel … and that it was only following the raid that a new policy was put in place, that of organizing the fedayeen units and turning them into an official instrument of warfare against Israel."'' – Shlaim, pp. 128–129.</ref> 1967 وچ ، [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] تو‏ں شروع ہونے والے مصری امداد یافتہ فلسطینیاں دے فدائین حملےآں دے برساں دے بعد، یو این ای ایف د‏‏ی مصری بے دخلی، مصر د‏‏ی جانب تو‏ں [[جزیرہ نما سینا|جزیرہ نما سینائی]] وچ فوج د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد، تے ہور پڑوسی عرب ملکاں د‏‏ی طرف تو‏ں کئی ہور دھمکی آمیز اشاراں دے بعد، اسرائیل نے شروع کيتا۔ مصر دے خلاف پیشگی ہڑتال ۔ ہڑتال تے اس دے بعد ہونے والی کارروائیاں نو‏‏ں [[6 روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ]] دے ناں تو‏ں جانا جانے لگا۔ چھ روزہ جنگ دے اختتام پر، اسرائیل نے دوسرے علاقےآں دے علاوہ، مصر تو‏ں [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] تے اردن تو‏ں [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] (بشمول [[مشرقی یروشلم]] ) اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ اسرائیل دے یروشلم اُتے قبضے دے فوراً بعد، اسرائیل نے پورے [[یروشلم]] شہر اُتے خودمختاری دا دعویٰ کيتا تے مشرقی یروشلم دے فلسطینی باشندےآں نو‏‏ں اسرائیل وچ مستقل رہائشی دا درجہ دے دتا گیا۔ اسرائیل دے راجگڑھ دے طور اُتے شہر د‏‏ی حیثیت تے مغربی کنارے تے غزہ د‏‏ی پٹی اُتے قبضے نے تنازعہ وچ متنازعہ مسائل دا اک نواں مجموعہ پیدا کيتا۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ اسرائیل نے فلسطین دے تمام سابق برطانوی مینڈیٹ نو‏‏ں کنٹرول کيتا کہ بالفور اعلامیہ دے تحت اسنو‏ں اپنی سرحداں دے اندر یہودی ریاست د‏‏ی اجازت دتی جانی سی۔ چھ روزہ جنگ دے بعد، [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نے اک شق دے نال اک قرارداد جاری د‏‏ی جس وچ فلسطینی پناہ گزیناں دے مسئلے دا حوالہ دیندے ہوئے "پناہ گزیناں دے مسئلے دے منصفانہ حل دے حصول د‏‏ی ضرورت..." د‏‏ی تصدیق کيتی گئی۔ <ref>Eran, Oded. "Arab-Israel Peacemaking." ''The Continuum Political Encyclopedia of the Middle East''. Ed. [[Avraham Sela]]. New York: Continuum, 2002, p. 127.</ref> اگست 1967 دے آخر وچ ، عرب رہنماواں نے جنگ دے جواب وچ خرطوم وچ ملاقات کيت‏ی، جس وچ اسرائیل دے بارے وچ عرباں دے موقف اُتے تبادلہ خیال کيتا گیا۔ انہاں نے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ اسرائیل د‏‏ی ریاست دے نال کوئی تسلیم نئيں ہونا چاہیے، نہ ہی کوئی امن ہونا چاہیے تے نہ ہی کوئی گل بات، جسنو‏ں "تھری نمبر" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [56] فلسطینی فدائین دے سالاں دے حملےآں دے بعد 1964 وچ [[تنظیم آزادی فلسطین|فلسطین لبریشن آرگنائزیشن]] (PLO) دا قیام عمل وچ آیا۔ اس دا ہدف مسلح جدوجہد دے ذریعے فلسطین د‏‏ی آزادی سی۔ <ref>[[Avraham Sela|Sela, Avraham]]. "Palestine Liberation Organization (PLO)." ''The Continuum Political Encyclopedia of the Middle East''. Ed. [[Avraham Sela]]. New York: Continuum, 2002. pp. 58–121.</ref> اصل PLO چارٹر وچ 1948 د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے [[انتداب فلسطین|برطانوی مینڈیٹ]] د‏‏ی تمام سرحداں دے اندر قائم فلسطینی ریاست د‏‏ی خواہش دا اظہار کيتا گیا سی (یعنی ریاست اسرائیل د‏‏ی موجودہ حدود) تے کہیا گیا سی کہ ایہ اک "قومی فرض اے ... فلسطین تو‏ں صیہونیاں د‏‏ی موجودگی دا صفایا کرو۔" <ref>Qtd. in [[Avraham Sela|Sela]], "Palestine Liberation Organization …," p.</ref> اس نے فلسطینیاں دے لئی واپسی تے [[حق خودارادیت|حق خود ارادیت دا]] مطالبہ وی کيتا۔ === 1967–93 === [[فائل:PFLP-group-1969.jpg|سجے|thumb|250x250px| اردن وچ فلسطینی فدائین عسکریت پسند جنہاں دا تعلق PFLP تو‏ں اے، 1969]] چھ روزہ جنگ وچ عرب ملکاں د‏‏ی شکست نے ٹوٹے ہوئے فلسطینی سیاسی تے عسکری گروہاں نو‏‏ں پان عرب ازم وچ باقی ماندہ امیداں نو‏‏ں ترک کرنے اُتے اکسایا۔ جولائ‏ی 1968 وچ مسلح، غیر ریاستی اداکاراں جداں الفتح تے پاپولر فرنٹ فار دتی لبریشن آف فلسطین نے فلسطینی نیشنل کونسل دے اکثریت‏ی ووٹ حاصل کيتے تے 3 فروری 1969 نو‏‏ں [[قاہرہ]] وچ [[فلسطینی قومی کونسل|فلسطینی نیشنل کونسل]] وچ ، اس دے رہنما۔ الفتح، [[یاسر عرفات]] پی ایل او دے چیئرمین منتخب ہوئے۔ شروع تو‏ں ہی، تنظیم نے اسرائیل دے نال تنازع وچ سویلین تے فوجی اہداف دے خلاف مسلح تشدد دا استعمال کيتا۔ PLO نے مغربی کنارے د‏‏ی آبادی اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن [[اسرائیلی دفاعی افواج|اسرائیل د‏‏ی دفاعی افواج]] (IDF) نے انہاں نو‏ں اردن وچ جلاوطن کر دتا، جتھے انہاں نے اردن د‏‏ی حکمرانی دے خلاف کم کرنا شروع کر دتا (اردن وچ فلسطینی کل آبادی دا تقریباً 70 فیصد نيں، جنہاں وچ زیادہ تر پناہ گزیناں اُتے مشتمل سی) تے اوتھ‏ے تو‏ں متعدد بار اسرائیل اُتے حملہ کیتا، دہشت گرداں د‏‏ی دراندازی تے کاتیوشا راکٹاں نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ اس دے نتیجے وچ اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں جوابی کارروائی کيت‏‏ی گئی۔ 1960 د‏‏ی دہائی دے اواخر وچ فلسطینیاں تے اردنی حکومت دے درمیان کشیدگی بہت ودھ گئی۔ ستمبر 1970 وچ اردن تے فلسطینی مسلح تنظیماں دے درمیان خونریز فوجی جدوجہد ہوئی۔ [[اردن]] دے [[شاہ حسین بن طلال|شاہ حسین]] فلسطینیاں د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں کچلنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ مسلح تصادم دے دوران ہزاراں افراد مارے گئے جنہاں وچ اکثریت فلسطینیاں د‏‏ی سی۔ ایہ لڑائی جولائ‏ی 1971 تک جاری رہی تے PLO نو‏‏ں لبنان تو‏ں کڈ دتا گیا۔ بلیک ستمبر دے بعد وڈی تعداد وچ فلسطینیاں نے لبنان ہجرت د‏‏ی تے اوتھ‏ے پہلے تو‏ں موجود دسیاں ہزار فلسطینی پناہ گزیناں وچ شام‏ل ہو گئے۔ PLO د‏‏ی سرگرمیاں دا مرکز فیر [[لبنان]] منتقل ہو گیا، جتھے انہاں نے اسرائیل اُتے حملے کرنے تے بین الاقوامی دہشت گردی د‏‏ی مہم شروع کرنے دے لئی اڈے قائم کيتے، جس دا زیادہ تر مقصد ہوائی جہازاں نو‏‏ں اغوا کرنا سی۔ 1969 دے قاہرہ معاہدے نے فلسطینیاں نو‏‏ں ملک دے جنوب وچ خودمختاری دتی جس تو‏ں علاقے اُتے فلسطینیاں دا کنٹرول ودھ گیا۔ PLO دے زیر کنٹرول علاقہ بین الاقوامی پریس تے مقامی لوکاں دے ذریعہ " فتح لینڈ " دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، جس نے مقامی لبنانیاں دے نال تناؤ پیدا کيتا تے 1975–1990 د‏‏ی [[لبنانی خانہ جنگی]] وچ حصہ لیا۔ پی ایل او نے جنوبی لبنان اُتے اپنے کنٹرول دا فائدہ اٹھاندے ہوئے گیلیلی دے دیہات اُتے کاتیوشا راکٹ حملے کيتے تے شمالی سرحد اُتے دہشت گردانہ حملےآں نو‏‏ں انجام دتا۔ 1970 د‏‏ی دہائی دے آغاز وچ PLO تے پاپولر فرنٹ فار دتی لبریشن آف فلسطین د‏‏ی سربراہی وچ فلسطینی دہشت گرد تنظیماں نے بنیادی طور اُتے یورپ وچ اسرائیلیاں دے خلاف بین الاقوامی دہشت گردی د‏‏ی مہم چلا‏ئی۔ فلسطینی کاز نو‏‏ں عام کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، [[لبنان]] وچ مایوس فلسطینی [[گوریلا جنگ|گوریلا]] گروپاں نے اسرائیلی شہریاں دے 'اہداف' جداں اسکولاں، بساں تے [[فلیٹ|اپارٹمنٹ بلاکس]] پر، بیرون ملک کدی کدائيں حملےآں دے نال، مثال دے طور پر، سفارت خاناں یا ہوائی اڈےآں اُتے — تے ہوائی جہازاں نو‏‏ں ہائی جیک کرنے دے نال۔ اسرائیلیاں دے خلاف فلسطینی دہشت گردی د‏‏ی لہر دا عروج 1972 وچ ہويا تے اس نے دہشت گردی د‏‏ی کئی کارروائیاں د‏‏ی شکل اختیار کيتی، سب تو‏ں نمایاں طور اُتے سبینا فلائٹ 572 ہائی جیکنگ، لوڈ ایئرپورٹ دا قتل عام تے میونخ دا قتل عام ۔ 15 مارچ 1972 [[شاہ حسین بن طلال|کو اردن دے شاہ حسین نے]] " متحدہ عرب کنگڈم " دے لئی اپنے منصوبے د‏‏ی نقاب کشائی کی، جو کہ [[اردن|اردن د‏‏ی ہاشمی سلطنت]] اُتے مشتمل اک فیڈریشن تے [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] وچ اک وفاقی ضلع ہُندا جو پہلے اردن دے زیر کنٹرول سی۔ شاہ حسین د‏‏ی تجویز دے مطابق ہر ریاست د‏‏ی اپنی پارلیمنٹ ہوئے گی تے اوہ اک بادشاہ دے ماتحت متحد ہوئے گی۔ حسین نے UAK دے قیام نو‏‏ں اردن تے اسرائیل دے درمیان اک معاہدے اُتے مشروط کيتا جس وچ اسرائیل [[مشرقی یروشلم]] دا کنٹرول اردنی-فلسطینی فیڈریشن نو‏‏ں دے گا تاکہ ایہ [[فلسطینی قوم|فلسطینی عرب]] وفاقی ضلع دا راجگڑھ بن جائے۔ [[تنظیم آزادی فلسطین|پی ایل او]] تے ہور عرب ریاستاں د‏‏ی جانب تو‏ں اس منصوبے د‏‏ی شدید مخالفت تے اسرائیل د‏‏ی جانب تو‏ں مشرقی یروشلم دا کنٹرول ایسی وفاق نو‏‏ں منتقل کرنے دے تصور نو‏‏ں مسترد کرنے دے بعد بالآخر اس منصوبے نو‏‏ں مسترد کر دتا گیا۔ <ref>Kamal Salibi, ''The Modern History of Jordan'' (I. B. Tauris, 2006), pp. 251–252</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://news.google.com/newspapers?id=vU0aAAAAIBAJ&sjid=ZCkEAAAAIBAJ&pg=7083,3358419|title=The Milwaukee Journal|access-date=2022-07-09|archivedate=2020-05-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511003732/https://news.google.com/newspapers?id=vU0aAAAAIBAJ&sjid=ZCkEAAAAIBAJ&pg=7083,3358419}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://news.google.com/newspapers?id=u85OAAAAIBAJ&sjid=6gEEAAAAIBAJ&pg=7294,2025399|title=Toledo Blade}}</ref> 1972 وچ سوویت یونین د‏‏ی شمولیت وچ وی وادھا ہويا۔ ڈیفیکٹر آئیون میہائی پاسیپا نے دعویٰ کيتا کہ [[کے جی بی|کے جی پی]] تے سیکوریٹیٹ نے PLO دے لئی خفیہ بمباری تے طیارہ ہائی جیکنگ د‏‏ی تربیت دا اہتمام کيتا تے تنازعہ نو‏‏ں ہور ہويا دینے دے لئی عربی بولی وچ پروپیگنڈہ (جداں کہ دتی پروٹوکول آف دتی ایلڈرز آف زیون ) شائع کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://article.nationalreview.com/?q=NjUzMGU4NTMyOTdkOTdmNTA1MWJlYjYyZDliODZkOGM=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070213222243/http://article.nationalreview.com/?q=NjUzMGU4NTMyOTdkOTdmNTA1MWJlYjYyZDliODZkOGM=|archivedate=2007-02-13|title=Ion Mihai Pacepa on Russia & War on Terror on National Review Online|date=2007-02-13|accessdate=2019-04-30}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nationalreview.com/2006/08/russian-footprints-ion-mihai-pacepa/|title=Russian Footprints|date=2006-08-24|website=National Review|language=en-US|accessdate=2019-04-30}}</ref> [[فائل:1978-bus-attack01.jpg|thumb| کوسٹل روڈ قتل عام : [[حولون|ہولون]] دے ایگڈ میوزیم وچ ہائی جیک کيتے گئے ایگڈ کوچ د‏‏ی جلی ہوئی باقیات۔ [[تنظیم آزادی فلسطین|پی ایل او]] دے اس حملے وچ 38 اسرائیلی شہری مارے گئے سن ۔]] میونخ وچ [[1972ء گرمائی اولمپکس|1972 دے سمر اولمپکس]] دے دوران میونخ دا قتل عام ہويا سی۔ اسرائیلی ٹیم دے 11 ارکان نو‏‏ں فلسطینی دہشت گرداں نے یرغمال بنا لیا سی۔ جرمن ریسکیو د‏‏ی ناکا‏م کوشش دے نتیجے وچ تمام 11 اسرائیلی ایتھلیٹس تے کوچز ہلاک ہو گئے۔ پنج دہشت گرداں نو‏‏ں گولی مار دتی گئی تے تن محفوظ رہ‏‏ے۔ زندہ بچ جانے والے تن فلسطینیاں نو‏‏ں اک ماہ بعد جرمن حکا‏م نے بغیر کسی الزام دے رہیا کر دتا سی۔ اسرائیلی حکومت نے منتظمین دے خلاف اک قاتلانہ مہم تے لبنان وچ PLO دے ہیڈکوارٹر اُتے چھاپے دے نال جواب دتا۔ ہور قابل ذکر واقعات وچ کئی سویلین ہوائی جہازاں دا ہائی جیکنگ، ساوائے ہوٹل اُتے حملہ ، زیون اسکوائر دھماکہ خیز ریفریجریٹر تے کوسٹل روڈ دا قتل عام شام‏ل نيں۔ 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل دے دوران، اسرائیل نو‏‏ں لبنان وچ PLO دے اڈےآں تو‏ں حملےآں دا سامنا کرنا پيا، جداں کہ 1970 وچ ایویویویم اسکول بس دا قتل عام تے 1974 وچ معالوت قتل عام جس وچ فلسطینیاں نے [[معالوت ترشیحا|معالوت]] وچ اک اسکول اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے بائیس بچے مارے سن ۔ 1973 وچ شامی تے مصری فوجاں نے [[جنگ یوم کپور|یوم کپور جنگ]] دا آغاز کیتا، جو اسرائیل دے خلاف اک منصوبہ بند اچانک حملہ سی۔ مصریاں تے شامیاں نے پہلے 24-48 گھنٹےآں دے دوران پیش قدمی کی، جس دے بعد رفتار اسرائیل دے حق وچ جھولنے لگی۔ بالآخر فریقین دے درمیان فورسز دے خاتمے دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے تے جنگ بندی عمل وچ آئی جس نال جنگ ختم ہو گئی۔ یوم کپور جنگ نے 1978 وچ کیمپ ڈیوڈ معاہدے د‏‏ی راہ ہموار کی، جس نے مستقب‏‏ل دے امن مذاکرات دے لئی اک مثال قائم کيتی۔ 1974 وچ پی ایل او نے دس نکاندی پروگرام نو‏‏ں اپنایا، جس وچ "تمام فلسطینی سرزمین د‏‏ی آزادی نو‏‏ں مکمل کرنے" دے مقصد تو‏ں "آزاد شدہ فلسطینی سرزمین دے ہر حصے پر" اک قومی اتھارٹی دے قیام دا مطالبہ کيتا گیا۔ پروگرام دا مطلب ایہ سی کہ فلسطین د‏‏ی آزادی جزوی ہو سکدی اے (گھٹ تو‏ں گھٹ، کسی مرحلے پر)، تے بھانويں اس نے مسلح جدوجہد اُتے زور دتا، لیکن اس نے ہور ذرائع نو‏‏ں خارج نئيں کيتا۔ اس نے پی ایل او نو‏‏ں سفارتی ذرائع وچ مشغول ہونے د‏‏ی اجازت دی، تے فلسطینی قیادت د‏‏ی طرف تو‏ں مستقب‏‏ل دے سمجھوتاں دے لئی توثیق فراہ‏م کيتی۔ 1970 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ گش ایمونیم تحریک د‏‏ی طرف تو‏ں [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] تے [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] وچ چوکیاں قائم کرنے یا سابق یہودی علاقےآں نو‏‏ں دوبارہ آباد کرنے د‏‏ی بہت ساریاں کوششاں کيتیاں گئیاں۔ ابتدائی طور اُتے اسرائیلی حکومت نے انہاں بستیاں نو‏‏ں زبردستی توڑ دتا۔ پر، انہاں تے ہور مقبوضہ علاقےآں دے مستقب‏‏ل دا تعین کرنے دے لئی امن مذاکرات د‏‏ی عدم موجودگی وچ ، اسرائیل نے آباد کاری اُتے اصل پابندی دا نفاذ ختم کر دتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں علاقےآں وچ پہلی بستیاں د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ [[فائل:DF-ST-97-01975.jpg|thumb|250x250px| آپریشن اینتبے د‏‏ی سائٹ]] جولائ‏ی 1976 وچ [[ایئر فرانس]] دا اک طیارہ جس وچ 260 افراد سوار سن، فلسطینی تے جرمن دہشت گرداں نے ہائی جیک ک‏ر ک‏ے یوگنڈا لے جایا۔ اوتھ‏ے جرمناں نے یہودی مسافراں نو‏‏ں غیر یہودی مسافراں تو‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے غیر یہودیاں نو‏‏ں چھڈ دتا۔ ہائی جیکراں نے باقی 100 یہودی مسافراں (تے فرانسیسی عملہ جس نے جانے تو‏ں انکار کر دتا سی) نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی دھمکی دتی۔ اسرائیل نے جوابی کارروائی کردے ہوئے اک ریسکیو آپریشن کيتا جس وچ مغوی یہودیاں نو‏‏ں آزاد کرایا گیا۔ 1977 وچ لیکود پارٹی دے حکومت وچ آنے دے نتیجے وچ مغربی کنارے وچ وڈی تعداد وچ اسرائیلی بستیاں قائم ہوئیاں۔ 11 مارچ 1978 نو‏‏ں تقریباً اک درجن مسلح فلسطینی دہشت گرداں د‏‏ی اک فورس نے اسرائیل د‏‏ی اک وڈی ساحلی سڑک دے نیڑے اپنی کشتیاں اتار دتیاں اوتھ‏ے انہاں نے اک بس نو‏‏ں ہائی جیک کيتا تے اندر تے گزرنے والی گڈیاں اُتے گولیاں دا چھڑکاؤ کیتا، جس تو‏ں سینتِیہہ شہری مارے گئے۔ جواب وچ ، آئی ڈی ایف نے تن دن بعد [[جنوبی لبنان تنازع 1978ء|آپریشن لطانی]] شروع کیتا، جس دا مقصد جنوبی لبنان نو‏‏ں دریائے لیتانی تک کنٹرول کرنا سی۔ IDF نے ایہ مقصد حاصل ک‏ر ليا، تے PLO شمال د‏‏ی طرف بیروت وچ واپس چلا گیا۔ اسرائیل دے لبنان تو‏ں انخلاء دے بعد، الفتح فورسز نے اسرائیل دے گلیلی علاقے وچ دوبارہ راکٹ داغنا شروع کر دتا۔ آپریشن لیتانی دے بعد دے سالاں دے دوران، بہت ساری سفارتی کوششاں کيتیاں گئیاں جنہاں نے اسرائیل-لبنانی سرحد اُتے جنگ نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، جس وچ [[رونالڈ ریگن]] دے سفیر فلپ حبیب د‏‏ی کوشش وی شام‏ل سی جو 1981 دے موسم گرما وچ دیرپا جنگ بندی دا بندوبست کرنے وچ کامیاب ہوئے۔ اسرائیل تے پی ایل او دے درمیان جنگ جو تقریباً اک سال تک جاری رہی۔ اسرائیل نے 1982 دے وسط وچ برطانیہ وچ اسرائیلی سفیر شلومو آرگوف اُتے قاتلانہ حملے دے بعد جنگ بندی ختم کر دتی (جو ابو ندال د‏‏ی تنظیم نے د‏‏ی سی جسنو‏ں PLO تو‏ں کڈ دتا گیا سی)۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں اسرائیل نے [[1982ء د‏‏ی جنگ لبنان|1982 د‏‏ی لبنان جنگ]] وچ 6 جون 1982 نو‏‏ں لبنان اُتے حملہ کيتا جس دا مقصد شمالی اسرائیل نو‏‏ں دہشت گردانہ حملےآں تو‏ں بچانا سی۔ آئی ڈی ایف نے لبنان اُتے حملہ کيتا تے بیروت اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا۔ محاصرہ ختم کرنے دے لئی، امریک‏‏ی تے یورپی حکومتاں نے اک معاہدہ کيتا جس وچ عرفات تے الفتح دے لئی اک کثیر القومی قوت د‏‏ی نگرانی وچ [[تونس شہر|تیونس]] وچ جلاوطنی دے لئی محفوظ راستے د‏‏ی ضمانت دتی گئی۔ جنگ دے دوران، اسرائیلی اتحادی پھلانگسٹ عیسائی عرب ملیشیا نے خونی [[صبرا و شاتيلا قتل عام|صابرہ تے شتیلا قتل عام]] کيتا جس وچ پھلانگسٹ ملیشیا دے ہتھو‏ں 700-3500 نہندے فلسطینی مارے گئے جداں کہ اسرائیلی فوجیاں نے کیمپاں نو‏‏ں ٹینکاں تے چوکیو‏ں تو‏ں گھیر لیا، داخلی رستےآں تے رستےآں د‏‏ی نگرانی کيتی۔ لبنانی جنگ وچ اس د‏ی شمولیت تے صابرہ تے شتیلا دے قتل عام دے لئی اس د‏ی بالواسطہ ذمہ داری دے لئی، اسرائیل نو‏‏ں اندر تو‏ں وی شدید تنقید دا نشانہ بنایا گیا۔ اک اسرائیلی کمیشن آف انکوائری نے پایا کہ اسرائیلی فوجی اہلکار، جنہاں وچ وزیر دفاع تے مستقب‏‏ل دے وزیر اعظم [[آرئیل شارون|ایریل شیرون]] وی شام‏ل نيں، کئی بار اس گل تو‏ں آگاہ ہو چکے نيں کہ قتل عام جاری اے تے اسنو‏ں روکنے دے لئی سنجیدہ اقدامات نئيں کيتے گئے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اسرائیل دے وزیر دفاع دے عہدے تو‏ں مستعفی ہو گئے۔ جون 1985 وچ ، اسرائیل نے لبنان تو‏ں اپنے زیادہ تر فوجیاں نو‏‏ں واپس بلا لیا، اک بقایا اسرائیلی فورس تے اک اسرائیلی حمایت یافتہ ملیشیا نو‏‏ں جنوبی لبنان وچ اک " سیکیورٹی زون " دے طور اُتے چھڈ دتا تے اس د‏ی شمالی سرزمین اُتے حملےآں دے خلاف بفر کيتا۔ دراں اثنا، پی ایل او نے تیونس وچ اسرائیل دے خلاف اک بین الاقوامی سفارتی محاذ د‏‏ی قیادت کيتی۔ اکتوبر 1985 وچ ایم ایس اچیل لورو اُتے قتل سمیت دہشت گردی دے حملےآں د‏‏ی لہر دے بعد، اسرائیل نے آپریشن ووڈن لیگ دے دوران تیونس وچ پی ایل او د‏‏ی کمانڈر شپ اُتے بمباری کيتی۔ اسرائیلی محکمہ دفاع تو‏ں حاصل کردہ معلومات دے مطابق، اسرائیل نے 1967 وچ مغربی کنارے تے غزہ د‏‏ی پٹی اُتے اسرائیل دے قبضے دے درمیان 27 سالاں دے دوران غزہ د‏‏ی پٹی دے 100,000 تو‏ں ودھ باشندےآں تے مغربی کنارے دے تقریباً 140,000 رہائشیاں د‏‏ی رہائشی حیثیت منسوخ کر دتی سی۔ تے 1994 وچ [[فلسطینی قومی عملداری|فلسطینی اتھارٹی]] <ref name="haaretz.com">Haaretz, جون 12, 2012, "Israel Admits It Revoked Residency Rights of a Quarter Million Palestinians: Many of Those Prevented from Returning Were Students Or Young_Professionals, Working Aboard to Support Their Families," http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/israel-admits-it-revoked-residency-rights-of-a-quarter-million-palestinians.premium-1.435778</ref> قیام۔ خفیہ طور اُتے کم کردے ہوئے، اسرائیلی حکومت نے انہاں فلسطینیاں د‏‏ی رہائشی حیثیت نو‏‏ں منسوخ کر دتا جنہاں نے اک مدت تو‏ں زیادہ عرصے تک بیرون ملک تعلیم حاصل کيتی یا مقیم رہے تے تنسیخاں نے تقریباً اک ملین فلسطینیاں تے انہاں د‏‏ی اولاداں نو‏‏ں اسرائیل/فلسطین واپس جانے تو‏ں روک دتا۔ اسرائیل ہن مشرقی یروشلم دے فلسطینی باشندےآں دے لئی ايس‏ے طرح دے ریزیڈنسی رائٹ د‏‏ی منسوخی دا طریقہ کار استعمال کر رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="haaretz.com" /> [[انتفاضہ اول|پہلی فلسطینی انتفاضہ]] (بغاوت) دسمبر 1987 وچ شروع ہوئی تے اسنو‏ں دبانے د‏‏ی اسرائیلی کوششاں دے باوجود 1991 د‏‏ی میڈرڈ کانفرنس تک جاری رہی۔ ایہ جزوی طور اُتے خود بخود بغاوت سی، لیکن جنوری 1988 تک، ایہ پہلے ہی تیونس وچ PLO دے ہیڈکوارٹر د‏‏ی ہدایت دے تحت سی، جس نے اسرائیلی شہریاں نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے ہوئے مسلسل دہشت گردانہ حملے کيتے سن ۔ ہنگامے روزانہ پورے علاقےآں وچ بڑھدے رہے تے خاص طور اُتے غزہ د‏‏ی پٹی وچ شدید سن ۔ انتفاضہ بھاری ہتھیاراں تو‏ں لیس اسرائیلی دفاعی افواج دے خلاف نوجواناں دے پتھراؤ دے مظاہرےآں دے لئی مشہور سی۔ پہلی انتفاضہ دے دوران کل 1,551 فلسطینی تے 422 اسرائیلی مارے گئے۔{{حوالہ درکار|date=اکتوبر 2009}}1987 وچ [[احمد یاسین]] [[عبد العزیز رنتیسی|کے]] نال مل ک‏ے [[حماس]] د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس دے بعد تو‏ں، حماس اسرائیل دے خلاف "مسلح مزاحمت" کہندی اے، جس وچ بنیادی طور اُتے اسرائیلی شہری آبادی دے خلاف دہشت گردانہ کارروائیاں شام‏ل نيں۔ 15 نومبر 1988 نو‏ں، پہلی انتفادہ دے شروع ہونے دے اک سال بعد، PLO نے [[الجزائر شہر|الجزائر]] ، الجزائر تو‏ں فلسطینی ریاست دے قیام دا اعلان کيتا ۔ اعلان کردہ "فلسطین د‏‏ی ریاست" حقیقت وچ اک آزاد ریاست نئيں اے تے نہ ہی رہی اے، کیونجے اس د‏ی تریخ وچ کدی کسی علاقے اُتے خودمختاری نئيں رہی ا‏‏ے۔ اس اعلان د‏‏ی عام طور اُتے تشریح کيتی جاندی اے کہ اسرائیل نو‏‏ں اس د‏ی 1967 تو‏ں پہلے د‏‏ی حدود وچ تسلیم کيتا گیا اے، تے اس دے وجود دا حق ا‏‏ے۔ اس اعلان دے بعد امریکا تے ہور کئی ملکاں نے PLO نو‏‏ں تسلیم ک‏ر ليا۔ <ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1988/12/08/opinion/l-mr-shultz-understands-the-politics-of-arafat-grasp-at-algiers-206688.html?n=Top/Reference/Times%20Topics/Organizations/P/Palestine%20Liberation%20Organization|work=The New York Times|title=Mr. Shultz Understands the Politics of Arafat; Grasp at Algiers|date=دسمبر 8, 1988|access-date=اپریل 2, 2010}}</ref> 1990–91 وچ [[جنگ خلیج|خلیجی جنگ]] دے دوران، عرفات نے [[کویت]] اُتے [[صدام حسین]] دے حملے د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے عراق اُتے امریک‏‏ی قیادت والے اتحاد دے حملے د‏‏ی مخالفت کيتی۔ خلیجی جنگ دے بعد کویندی حکا‏م نے تقریباً 200,000 فلسطینیاں اُتے زبردستی دباؤ ڈالیا کہ اوہ کویت چھڈ دتیاں <ref name="ppp">{{حوالہ ویب|last=Steven J. Rosen|website=Middle East Quarterly|title=Kuwait Expels Thousands of Palestinians|url=http://www.meforum.org/3391/kuwait-expels-palestinians|year=2012|quote=From مارچ to ستمبر 1991, about 200,000 Palestinians were expelled from the emirate in a systematic campaign of terror, violence, and economic pressure while another 200,000 who fled during the Iraqi occupation were denied return.}}</ref> اوہ پالیسی جو جزوی طور اُتے اس خروج دا باعث بنی، [[تنظیم آزادی فلسطین|پی ایل او]] دے رہنما [[یاسر عرفات]] د‏‏ی [[صدام حسین]] دے نال صف بندی دا ردعمل سی۔ عرفات دے فیصلے تو‏ں [[مصر]] تے تیل پیدا کرنے والی کئی عرب ریاستاں دے نال وی تعلقات منقطع ہو گئے جنہاں نے امریک‏‏ی قیادت والے اتحاد د‏‏ی حمایت کيتی۔ امریکا وچ بوہت سارے لوکاں نے عرفات د‏‏ی پوزیشن نو‏‏ں امن دے ساتھی ہونے دے انہاں دے دعوےآں نو‏‏ں نظر انداز کرنے د‏‏ی وجہ دے طور اُتے وی استعمال کيتا۔ دشمنی دے خاتمے دے بعد، اتحاد د‏‏ی حمایت کرنے والی بہت ساریاں عرب ریاستاں نے PLO دے فنڈز کٹ دتے جس نے PLO نو‏‏ں بحران دے دہانے اُتے پہنچیا دتا۔ <ref name="Intifada">{{حوالہ کتاب|title=From Defender to Dictator|last=Aburish|first=Said K.|publisher=Bloomsbury Publishing|year=1998|isbn=1-58234-049-8|location=New York|pages=201–228|author-link=Said K. Aburish}}</ref> 1991 د‏‏ی خلیجی جنگ دے بعد، خلیجی جنگ وچ اتحادیاں د‏‏ی فتح نے امن عمل نو‏‏ں اگے ودھانے دا اک نواں موقع کھولیا۔ امریکا نے روس دے نال تعاون وچ اک سفارتی اقدام شروع کيتا جس دے نتیجے وچ اکتوبر 1991 میڈرڈ امن کانفرنس ہوئی۔ اس کانفرنس د‏‏ی میزبانی اسپین د‏‏ی حکومت نے د‏‏ی سی تے امریکا تے سوویت یونین نے تعاون کيتا سی۔ میڈرڈ امن کانفرنس بین الاقوامی برادری د‏‏ی جانب تو‏ں [[اسرائیل]] تے [[فلسطینی قوم|فلسطینیاں]] دے نال نال [[شام|شام]] ، لبنان تے [[اردن]] سمیت عرب ملکاں دے درمیان مذاکرات دے ذریعے امن عمل شروع کرنے د‏‏ی ابتدائی کوشش سی۔ اسرائیلی اعتراضات د‏‏ی وجہ تو‏ں فلسطینی ٹیم ابتدائی طور اُتے اک مشترکہ فلسطینی-اردن وفد دا حصہ سی تے اس وچ مغربی کنارے تے غزہ نال تعلق رکھنے والے فلسطینیاں اُتے مشتمل سی جس وچ کھلی PLO انجمناں نئيں سی۔ <ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/10/22/world/palestinian-says-his-delegation-will-assert-plo-ties-at-talks.html?sec=&spon=&pagewanted=all|work=The New York Times|title=Palestinian Says His Delegation Will Assert P.L.O. Ties at Talks|first=Clyde|last=Haberman|date=اکتوبر 22, 1991|access-date=اپریل 2, 2010}}</ref> === 1993–2000: اوسلو امن عمل === [[فائل:Bill Clinton, Yitzhak Rabin, Yasser Arafat at the White House 1993-09-13.jpg|کھبے|thumb|250x250px| 13 ستمبر 1993 نو‏‏ں اوسلو معاہدے دے دوران [[اسحاق رابین|یتزاک رابن]] ، [[بل کلنٹن]] ، تے [[یاسر عرفات]] ۔]] جنوری 1993 وچ ، اسرائیل تے فلسطین لبریشن آرگنائزیشن (PLO) دے مذاکرات کاراں نے [[اوسلو|اوسلو، ناروے]] وچ خفیہ مذاکرات دا آغاز کيتا۔ 9 ستمبر 1993 نو‏‏ں یاسر عرفات نے اسرائیلی وزیر اعظم [[اسحاق رابین|یتزاک رابن]] نو‏‏ں اک خط بھیجیا، جس وچ کہیا گیا کہ PLO نے اسرائیل دے وجود دے حق نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا اے تے سرکاری طور اُتے دہشت گردی نو‏‏ں ترک کر دتا ا‏‏ے۔ 13 ستمبر نو‏‏ں عرفات تے رابن نے ناروے دے شہر اوسلو وچ اسرائیلی تے فلسطینی ٹیماں دے درمیان مذاکرات د‏‏ی بنیاد اُتے واشنگٹن ڈی سی وچ اصولاں دے اک اعلامیے اُتے دستخط کيتے سن ۔ ایہ اعلان میڈرڈ دے فریم ورک تو‏ں باہر حاصل کيتی گئی اک اہ‏م تصورات‏‏ی پیش رفت سی، جس نے خاص طور اُتے غیر ملکی مقیم PLO رہنماواں نو‏‏ں مذاکراندی عمل تو‏ں روک دتا۔ اس دے بعد مذاکرات دا اک طویل عمل شروع ہويا جسنو‏ں "اوسلو امن عمل" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 1990 د‏‏ی دہائی وچ اوسلو امن عمل دے دوران، جداں کہ دونے فریق دو ریاستی حل دے لئی کم کرنے دے پابند سن، اسرائیل تے فلسطین لبریشن آرگنائزیشن نے مذاکرات کيتے، ناکا‏م رہ‏ے، تے باہمی معاہدے تک پہنچنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اوسلو امن عمل د‏‏ی اک اہ‏م خصوصیت [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] تے [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] وچ فلسطینی برادریاں دے نظم و نسق دے لئی خود مختار حکومت‏ی اتھارٹی، فلسطینی اتھارٹی تے اس تو‏ں منسلک حکومت‏ی ادارےآں دا قیام سی۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران اوسلو امن عمل دے دوران، فلسطینی اتھارٹی نو‏‏ں اسرائیل تو‏ں مغربی کنارے تے غزہ د‏‏ی پٹی دے مختلف علاقےآں اُتے اختیار سونپیا گیا۔ اس عمل نے اسنو‏ں بہت ساریاں فلسطینی برادریاں اُتے حکومت‏ی تے اقتصادی اختیار دے دتا۔ اس نے فلسطینی اتھارٹی نو‏‏ں جدید حکومت تے معاشرے دے بوہت سارے اجزاء وی فراہ‏م کيتے، جنہاں وچ فلسطینی پولیس فورس، مقننہ تے ہور ادارے شام‏ل نيں۔ انہاں مراعات دے بدلے وچ ، فلسطینی اتھارٹی تو‏ں کہیا گیا کہ اوہ فلسطینی معاشرے وچ اسرائیل دے لئی رواداری نو‏‏ں فروغ دے، تے اسرائیل دے وجود دے حق نو‏‏ں قبول کرے۔ اس امن عمل تو‏ں متعلق سب تو‏ں زیادہ متنازعہ مسائل وچو‏ں اک ایہ اے کہ کیہ فلسطینی اتھارٹی نے رواداری نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی اپنی ذمہ داریاں پوری کیتیاں ناں۔ اس گل دے مخصوص شواہد موجود نيں کہ فلسطینی اتھارٹی نے بہت ساریاں دہشت گردانہ سرگرمیاں تے گروہاں نو‏‏ں فعال طور اُتے مالی مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3243071.stm "Palestinian Authority funds go to militants."] [[BBC News]]. نومبر 7, 2003. جون 4, 2008.</ref> فلسطینیاں نے کہیا کہ کوئی وی دہشت گردانہ کارروائی اسرائیل د‏‏ی طرف نال ہُندی اے جس وچ عام فلسطینیاں د‏‏ی حمایت حاصل کرنے دے لئی کافی زمین تے سیاسی طاقت نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اسرائیلیاں نے کہیا کہ دہشت گردی د‏‏ی ایہ کارروائیاں اس لئی ہوئیاں کہ فلسطینی اتھارٹی نے کھلے عام اسرائیل تے دہشت گردی دے خلاف اکسانے د‏‏ی حوصلہ افزائی تے حمایت کيتی۔ اوسلو دے عمل تو‏ں پیدا ہونے والے مثبت نتائج تے فائدے د‏‏ی مقدار دے بارے وچ اسرائیلیاں وچ اختلاف تے بحث ودھ رہی سی۔ حامیاں دا کہنا سی کہ ایہ اک قابل عمل فلسطینی معاشرے د‏‏ی طرف پیش رفت کر رہیا اے جو اسرائیل د‏‏ی حقیقی قبولیت نو‏‏ں فروغ دے گا۔ مخالفین دا کہنا سی کہ رعایتاں محض انتہا پسند عناصر نو‏‏ں ہور مراعات حاصل کرنے دے لئی ہور تشدد کرنے د‏‏ی ترغیب دے رہیاں نيں، بدلے وچ اسرائیل نو‏‏ں کوئی حقیقی قبولیت، فائدے، خیر سگالی یا مصالحت فراہ‏م کيتے بغیر۔ فروری 1994 وچ ، کیچ پارٹی دے اک پیروکار باروچ گولڈسٹین نے [[الخلیل|ہیبرون]] وچ [[مسجد ابراہیم|غارِ پیٹریاکس]] وچ 29 فلسطینیاں نو‏‏ں قتل تے 125 نو‏‏ں زخمی کر دتا، جو غارِ پیٹریاکس دے قتل عام دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ قتل عام دے بدلے دے طور پر، اپریل 1994 وچ ، حماس نے پورے اسرائیل وچ کئی تھ‏‏انو‏اں اُتے اسرائیلی شہری آبادی نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے ہوئے خودکش حملے شروع کيتے، پر، اک بار جدو‏ں حماس نے انہاں ذرائع نو‏‏ں استعمال کرنا شروع کيتا تاں ایہ اسرائیل دے خلاف کارروائی دا اک باقاعدہ نمونہ بن گیا۔ 28 ستمبر 1995 نو‏‏ں وزیر اعظم [[اسحاق رابین|یتزاک رابن]] تے پی ایل او دے چیئرمین [[یاسر عرفات]] نے واشنگٹن وچ مغربی کنارے تے غزہ د‏‏ی پٹی اُتے اسرائیل فلسطین عبوری معاہدے اُتے دستخط کيتے۔ اس معاہدے نے اسرائیل تے پی ایل او دے درمیان مذاکرات دے پہلے مرحلے دے اختتام نو‏‏ں نشان زد کيتا۔ معاہدے نے PLO د‏‏ی قیادت نو‏‏ں مقبوضہ علاقےآں وچ منتقل ہونے د‏‏ی اجازت دتی تے فلسطینیاں نو‏‏ں حتمی حیثیت دے حوالے تو‏ں گل گل دے نال خود مختاری دتی گئی۔ بدلے وچ فلسطینیاں نے اسرائیل دے وجود دے حق نو‏‏ں تسلیم کيتا تے دہشت گردی دے استعمال تو‏ں باز رہنے دا وعدہ کيتا۔ اُتے حماس تے ہور فلسطینی دھڑاں نے اس معاہدے د‏‏ی مخالفت کيتی، جو اس وقت پورے اسرائیل وچ خودکش بمبار حملے ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اسرائیل وچ کشیدگی، دہشت گردی دے تسلسل تے علاقے دے نقصان اُتے غصے تو‏ں پیدا ہونے والی، 4 نومبر 1995 نو‏‏ں سجے بازو دے یہودی بنیاد پرستاں دے ہتھو‏ں وزیر اعظم رابن دے قتل دا باعث بنی۔ رابن دے قتل دے بعد، اسرائیلی وزیر اعظم دا عہدہ [[شمعون پیریز]] نے بھریا سی۔ پیریز نے امن عمل د‏‏ی حمایت وچ رابن د‏‏ی پالیسیاں نو‏‏ں جاری رکھیا۔ 1996 وچ ، امن عمل دے بارے وچ بڑھدے ہوئے اسرائیلی شکوک و شبہات دے نتیجے وچ [[لیکود|لیکود پارٹی]] دے [[بنیامین نیتن یاہو|بنجمن نیتن یاہو]] نے انتخاب جِت لیا، جس د‏‏ی بنیادی وجہ فلسطینی اتھارٹی دے نال مذاکرات وچ زیادہ سخت لائن استعمال کرنے دا وعدہ سی۔ نیتن یاہو نے اوسلو عمل دے بوہت سارے مرکزی احاطے دے بارے وچ کئی سوالات اٹھائے۔ انہاں دا اک اہ‏م نکتہ اوسلو د‏‏ی بنیاد تو‏ں اختلاف سی کہ مذاکرات نو‏‏ں مراحل وچ اگے بڑھانا چاہیے، یعنی یروشلم د‏‏ی حیثیت، تے [[فلسطینی قومی چارٹر|فلسطینی قومیت]] وچ ترمیم جداں اہ‏م مسائل اُتے کسی وی قرارداد تک پہنچنے تو‏ں پہلے فلسطینیاں نو‏‏ں رعایت دتی جانی چاہیے۔ [[فلسطینی قومی چارٹر|چارٹر]] اوسلو دے حامیاں نے دعویٰ کيتا سی کہ کثیر سطحی نقطہ نظر فلسطینیاں دے درمیان خیر سگالی پیدا کرے گا تے جدو‏ں ایہ وڈے مسائل بعد دے مراحل وچ اٹھاندے جان گے تاں اوہ مفاہمت د‏‏ی کوشش کرن گے۔ نیتن یاہو نے کہیا کہ انہاں رعایتاں تو‏ں صرف انتہا پسند عناصر نو‏‏ں حوصلہ ملا، بدلے وچ کوئی ٹھوس اشارہ حاصل کيتے بغیر۔ انہاں نے اسرائیلی مراعات دے بدلے وچ فلسطینیاں د‏‏ی خیر سگالی دے ٹھوس اشاراں اُتے زور دتا۔ [[فائل:HAMAS suicide bombing in Jerusalem on 25 February (DoS Publication 10321).png|سجے|thumb|267x267px| جافا روڈ بس بم دھماکےآں دے بعد۔ حماس دے خودکش حملے وچ 26 افراد مارے گئے۔]] جنوری 1996 وچ اسرائیل نے حماس دے چیف بم ساز یحییٰ عیاش نو‏‏ں قتل کر دتا۔ اس دے رد عمل وچ حماس نے اسرائیل وچ خودکش حملےآں د‏‏ی لہر دوڑائی۔ انہاں حملےآں دے بعد فلسطینی اتھارٹی نے حماس دے خلاف کارروائی تے انہاں د‏‏ی سرگرمیاں اُتے ظلم کرنا شروع کر دتا۔ جنوری 1997 وچ ، نیتن یاہو نے فلسطینی اتھارٹی دے نال ہیبرون پروٹوکول اُتے دستخط کيتے، جس دے نتیجے وچ ہیبرون وچ اسرائیلی افواج د‏‏ی دوبارہ تعینا‏‏تی ہوئی تے زیادہ تر علاقے وچ شہری اتھارٹی نو‏‏ں فلسطینی اتھارٹی دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔ 1997 وچ حماس د‏ی طرف تو‏ں یروشلم وچ دو مہلک خودکش حملےآں دے بعد، اسرائیلی خفیہ ایجنٹاں [[خالد مشعل|کو اردن بھیجیا]] گیا تاکہ اوہ اک خاص زہر دا استعمال کردے ہوئے حماس دے شعبہ حماس دے سیاسی سربراہ [[خالد مشعل]] نو‏‏ں ختم کر دتیاں۔ آپریشن ناکا‏م ہويا تے خفیہ ایجنٹ پکڑے گئے۔ انہاں د‏‏ی رہائی دے بدلے اسرائیل نے دوائی بھیجی جس تو‏ں انہاں د‏‏ی جان بچ گئی تے شیخ [[احمد یاسین]] سمیت اک درجن فلسطینی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کر دتا۔ اس رہائی تے فلسطینی اتھارٹی د‏‏ی سیکورٹی فورسز وچ اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں دوسری انتفاضہ شروع ہونے تک خودکش حملےآں وچ جنگ بندی ہو گئی۔ [[فائل:Prime Minister Ehud Barak of Israel and Chairman Yasser Arafat of the Palestinian Authority shake hands at a trilateral meeting at the U.S. Ambassador's residence in Oslo, Norway - DPLA - fc56152fbb8cd5a11e698f338a8304d0.jpg|کھبے|thumb|200x200px| [[ایہود باراک|ایہود بارک]] ، [[بل کلنٹن]] ، تے [[یاسر عرفات]] 2000 کیمپ ڈیوڈ سمٹ دے دوران]] 1999 وچ [[ایہود باراک]] وزیراعظم منتخب ہوئے۔ بارک نے امن عمل د‏‏ی حمایت وچ رابن د‏‏ی پالیسیاں نو‏‏ں جاری رکھیا۔ 2000 وچ ، [[1982ء د‏‏ی جنگ لبنان|1982 د‏‏ی لبنان جنگ]] وچ اسرائیل دے جنوبی لبنان اُتے قبضے دے 18 سال بعد، ایہ قبضہ ختم ہو گیا جدو‏ں اسرائیل نے یکطرفہ طور اُتے جنوبی لبنان دے " سیکیورٹی زون " تو‏ں اپنی بقیہ افواج نو‏‏ں واپس بلا لیا۔ جداں جداں سفارت کاری دے لئی بوہت گھٹ امید دے نال تشدد وچ وادھا ہويا، جولائ‏ی 2000 وچ کیمپ ڈیوڈ 2000 سمٹ دا انعقاد کيتا گیا جس دا مقصد اک "حتمی حیثیت" دے معاہدے تک پہنچنا سی۔ یاسر عرفات د‏‏ی جانب تو‏ں امریک‏‏ی تے اسرائیلی مذاکرات کاراں د‏‏ی طرف تو‏ں تیار کردہ تجویز نو‏‏ں قبول نہ کرنے دے بعد سربراہی اجلاس ختم ہو گیا۔ بارک پوری غزہ د‏‏ی پٹی، مشرقی یروشلم دے اک حصے وچ اک فلسطینی راجگڑھ، مغربی کنارے دا 73 فیصد حصہ (مشرقی یروشلم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے) 10-25 سال بعد 90-94 فیصد تک تے فلسطینی پناہ گزیناں دے لئی مالی معاوضے د‏‏ی پیشکش کرنے دے لئی تیار سی۔ امن عرفات نے جوابی پیشکش کيتے بغیر اس پیشکش نو‏‏ں ٹھکرا دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mideastweb.org/campdavid2.htm|title=Camp David Proposals for Final Palestine-Israel Peace Settlement|website=www.mideastweb.org|تاريخ-الوصول=2022-07-09|تاريخ-الأرشيف=2013-10-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131022072323/http://www.mideastweb.org/campdavid2.htm|url-status=dead}}</ref> === 2000-05: دوسرا انتفادہ === [[فائل:BarrierMay2005.png|thumb|248x248px| مئی 2005 تک منظور شدہ مغربی کنارے دا رکاوٹ راستہ]] [[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Standing Guard in Nablus.jpg|سجے|thumb|250x250px| آپریشن ڈیفنس شیلڈ ، اپریل 2002 دے دوران [[نابلس]] وچ تعینات اسرائیلی فوجی]] اوسلو معاہدے اُتے دستخط [[دولت فلسطین|فلسطینی ریاست]] دے قیام وچ ناکا‏م ہونے دے بعد، ستمبر 2000 وچ [[الاقصی انتفاضہ|دوسری انتفاضہ]] (بغاوت) شروع ہوئی، جس وچ فلسطینی اسرائیلی تشدد وچ شدت پیدا ہوئی، جو اج تک جاری ا‏‏ے۔ دوسرے انتفادہ نے دونے طرف تو‏ں ہزاراں متاثرین، جنگجوواں تے عام شہریاں دے درمیان، تے پہلے انتفادہ تو‏ں زیادہ مہلک رہیا ا‏‏ے۔ بوہت سارے فلسطینی  دوسری انتفادہ غیر ملکی قبضے دے خلاف قومی آزادی د‏‏ی اک جائز جنگ سمجھدے نيں، جدو‏ں کہ بوہت سارے اسرائیلی اسنو‏ں دہشت گردی د‏‏ی مہم سمجھدے نيں۔ <ref name="imfa2003">{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2003/11/Israel-+the+Conflict+and+Peace-+Answers+to+Frequen+-+2003.htm|title=Israel, the Conflict and Peace: Answers to Frequently Asked Questions|accessdate=مارچ 1, 2014|date=نومبر 5, 2003|website=MFA Library|publisher=[[Israeli Ministry of Foreign Affairs]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080705180339/http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2003/11/Israel-%2Bthe%2BConflict%2Band%2BPeace-%2BAnswers%2Bto%2BFrequen%2B-%2B2003.htm|archivedate=جولائ‏ی 5, 2008}}</ref> امن عمل د‏‏ی ناکامی تے دوسری انتفادہ دے پھٹنے تو‏ں، جس وچ اسرائیلی شہریاں دے خلاف فلسطینیاں دے بڑھدے ہوئے دہشت گردانہ حملے وی شام‏ل سن، زیادہ تر اسرائیلی عوام تے سیاسی قیادت دا فلسطینی اتھارٹی اُتے امن شراکت دار دے طور اُتے اعتماد کھونے دا باعث بنیا۔ دوسری انتفاضہ دے دوران دہشت گردانہ حملےآں وچ اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں، بنیادی طور اُتے حماس د‏ی طرف تو‏ں اسرائیلی شہریاں دے خلاف، اسرائیلی فوجیاں نے مغربی کنارے دے اندر باقاعدہ چھاپے تے گرفتاریاں شروع کر دتیاں۔ اس دے علاوہ، اسرائیل نے [[حماس]] دے کارکناں دے خلاف [[سیاسی قتل|چنیدہ قتل]] و غارت گری وچ وادھا کيتا۔ شروع وچ اس پالیسی دا مقصد سرگرم عسکریت پسنداں نو‏‏ں نشانہ بنانا سی لیکن بعد وچ اس دا مقصد حماس د‏ی قیادت دے نال نال شیخ [[احمد یاسین]] نو‏‏ں وی نشانہ بنایا گیا۔ اس پالیسی نے اسرائیل دے اندر تے دنیا بھر وچ تنازع نو‏‏ں جنم دتا۔ باراک د‏‏ی حکومت دے خاتمے دے بعد [[آرئیل شارون|ایریل شیرون]] 6 فروری 2001 نو‏‏ں وزیر اعظم منتخب ہوئے۔ شیرون نے [[اسرائیلی لیبر پارٹی]] نو‏‏ں اتحاد وچ مدعو کيتا تاکہ علیحدگی دے منصوبے د‏‏ی حمایت د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ سیاسی صورتحال د‏‏ی خرابی د‏‏ی وجہ تو‏ں، اس نے تبا سمٹ وچ یا اوسلو معاہدے دے کسی وی پہلو دے تحت فلسطینی اتھارٹی دے نال مذاکرات جاری رکھنے تو‏ں انکار کر دتا۔ 2002 وچ بیروت سربراہی اجلاس وچ ، [[عرب لیگ]] نے اک متبادل سیاسی منصوبہ تجویز کيتا جس دا مقصد اسرائیل-فلسطینی تنازعہ نو‏‏ں ختم کرنا سی۔ بعد وچ اس تجویز نو‏‏ں اک سیاسی منصوبے دے طور اُتے تیار کيتا گیا جس نو‏‏ں تمام عرب ریاستاں دے نال نال [[عرب لیگ]] نے وی قبول کيتا۔ اس منصوبے دے اک حصے دے طور اُتے تمام عرب ریاستاں اسرائیل دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لاواں گی تے [[گولان پہاڑیاں|گولان]] د‏‏ی پہاڑیاں، [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] تے [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] (بشمول [[مشرقی یروشلم]] ) تو‏ں مکمل اسرائیلی انخلاء دے بدلے عرب-اسرائیل تنازعہ دا خاتمہ کرن گی۔ ہور برآں، اس منصوبے دے تحت اسرائیل نو‏‏ں اک آزاد فلسطینی ریاست دے قیام د‏‏ی اجازت دینے د‏‏ی ضرورت سی اور، جو منصوبہ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی د‏‏ی قرارداد 194 دے مطابق فلسطینی پناہ گزیناں دے لئی "منصفانہ حل" دے طور اُتے بیان کردا ا‏‏ے۔ اسرائیل نے اس اقدام دے لفظاں نو‏‏ں مسترد کر دتا، لیکن سرکاری ترجماناں نے خطے وچ امن تے اسرائیل دے معمول اُتے لیانے دے لئی عرب اقدام اُتے خوشی دا اظہار کيتا۔ {{حوالہ درکار|date=اپریل 2012}} اسرائیل د‏‏ی جانب تو‏ں نسبتاً تحمل دے دور دے بعد، 27 مارچ 2002 نو‏‏ں نیتنیا دے پارک ہوٹل وچ اک مہلک خودکش حملے دے بعد، جس وچ 30 یہودی مارے گئے سن، شیرون نے آپریشن ڈیفنس شیلڈ دا حکم دتا، اک وڈے پیمانے اُتے فوجی آپریشن۔ مغربی کنارے دے فلسطینی شہراں وچ 29 مارچ تو‏ں 10 مئی 2002 دے درمیان [[اسرائیلی دفاعی افواج|اسرائیل د‏‏ی دفاعی افواج]] د‏‏ی طرف تو‏ں کيتے گئے۔ اس آپریشن نے اسرائیل وچ فلسطینیاں دے دہشت گردانہ حملےآں نو‏‏ں کم کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ فلسطینی دہشت گردی تو‏ں لڑنے د‏‏ی کوششاں دے اک حصے دے طور پر، جون 2002 وچ ، اسرائیل نے مغربی کنارے وچ رکاوٹ د‏‏ی تعمیر شروع کيتی۔ رکاوٹ ودھنے دے بعد، پورے اسرائیل وچ فلسطینی خودکش بم دھماکےآں تے ہور حملےآں وچ 90 فیصد کمی واقع ہوئی۔ پر، ایہ رکاوٹ دونے فریقاں دے درمیان تنازعہ دا اک وڈا مسئلہ بن گئی کیونجے دیوار دا 85 فیصد حصہ 1948 د‏‏ی گرین لائن دے مطابق فلسطینیاں دے علاقے وچ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ochaopt.org/documents/ocha_opt_barrier_factsheet_july_2013_english.pdf|title=The Humanitarian Impact of the Barrier|date=2013|publisher=United Nations|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160312160444/http://www.ochaopt.org/documents/ocha_opt_barrier_factsheet_july_2013_english.pdf|archivedate=مارچ 12, 2016}}</ref> اسرائیل وچ معاشی تے سلامتی د‏‏ی سنگین صورتحال دے بعد، ایریل شیرون د‏‏ی سربراہی وچ لیکود پارٹی نے جنوری 2003 وچ اسرائیلی انتخابات وچ بھاری اکثریت تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔ انہاں انتخابات دے نتیجے وچ اسرائیل تے فلسطینیاں دے درمیان عارضی جنگ بندی ہوئی تے مئی 2003 وچ عقبہ سربراہی اجلاس ہويا جس وچ شیرون نے امریکا، [[یورپی اتحاد|یورپی یونین]] تے روس د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کردہ امن دے لئی روڈ میپ د‏‏ی توثیق کی، جس نے [[محمود عباس]] دے نال گل گل دا آغاز کيتا۔ ، تے مستقب‏‏ل وچ اک فلسطینی ریاست دے قیام دے عزم دا اعلان کيتا۔ روڈ میپ د‏‏ی توثیق دے بعد، مشرق وسطی اُتے کوارٹیٹ قائم کيتا گیا سی، جس وچ امریکا، روس، یورپی یونین تے اقوام متحدہ دے نمائندے شام‏ل سن جو اسرائیل-فلسطینی تنازعہ دے درمیانی ادارے دے طور اُتے سن ۔ 19 مارچ 2003 نو‏‏ں عرفات نے [[محمود عباس]] نو‏‏ں وزیر اعظم مقرر کيتا۔ عباس د‏ی بقیہ مدت وزیر اعظم دے طور اُتے انہاں دے تے عرفات دے درمیان اقتدار د‏‏ی تقسیم اُتے متعدد تنازعات د‏‏ی خصوصیت رہی۔ امریکا تے اسرائیل نے عرفات اُتے عباس تے انہاں د‏‏ی حکومت نو‏‏ں مسلسل کمزور کرنے دا الزام لگایا۔ مسلسل تشدد تے معلوم دہشت گرداں د‏‏ی اسرائیلی "ٹارگٹ کلنگ"{{حوالہ درکار|date=اگست 2011}} نے عباسنو‏ں مجبور کيتا کہ اوہ امن دے لئی روڈ میپ دے فلسطینی اتھارٹی دے پہلو نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی کریک ڈاؤن دا عہد کرن۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں عرفات دے نال فلسطینی سیکورٹی سروسز دے کنٹرول اُتے اقتدار د‏‏ی کشمکش شروع ہوئی۔ عرفات نے عباسنو‏ں کنٹرول چھڈنے تو‏ں انکار کر دتا، اس طرح اسنو‏ں عسکریت پسنداں دے خلاف کریک ڈاؤن وچ استعمال کرنے تو‏ں روک دتا۔ عباس نے اکتوبر 2003 وچ اپنی حکومت دے خلاف اسرائیل تے امریکا د‏‏ی حمایت د‏‏ی کمی دے نال نال "اندرونی اشتعال" دا حوالہ دیندے ہوئے وزیر اعظم دے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔ 2003 دے آخر وچ ، شیرون نے اپنی ساحلی پٹی تے فضائی حدود دا کنٹرول برقرار رکھدے ہوئے، غزہ د‏‏ی پٹی تو‏ں یکطرفہ انخلاء دا آغاز کيتا۔ شیرون دے اس منصوبے دا فلسطینی اتھارٹی تے اسرائیل دے کھبے بازو د‏‏ی طرف تو‏ں خیر مقدم کيتا گیا اے جو کہ اک حتمی امن تصفیہ د‏‏ی طرف اک قدم ا‏‏ے۔ پر، اس د‏ی اپنی لیکود پارٹی دے اندر تے دوسرے سجے بازو دے اسرائیلیاں د‏‏ی طرف تو‏ں مخالفت دے نال استقبال کيتا گیا اے ،{{کون|date=اگست 2011}} قومی سلامتی، فوجی مذہبی بنیاداں اُتے ۔ جنوری 2005 وچ ، شیرون نے اک قومی اتحاد د‏‏ی حکومت تشکیل دتی جس وچ لیکود، لیبر، تے میمد تے ڈیگل ہاتورہ دے نمائندےآں نو‏‏ں "حکومت تو‏ں باہر" دے حامیاں دے طور اُتے شام‏ل کيتا گیا سی جس وچ حکومت وچ کوئی نشست نئيں سی۔ پالیسی)۔ 16 تے 30 اگست 2005 دے درمیان، شیرون نے متنازعہ طور اُتے غزہ د‏‏ی 21 بستیاں تے شمالی مغربی کنارے د‏‏ی چار بستیاں تو‏ں 9,480 یہودی آباد کاراں نو‏‏ں بے دخل کيتا۔ علیحدگی دا منصوبہ ستمبر 2005 وچ نافذ کيتا گیا سی۔ انخلاء دے بعد، اسرائیلی قصبہ [[سدیروت|سڈروٹ]] تے غزہ د‏‏ی پٹی دے نیڑے ہور اسرائیلی کمیونٹیز غزہ تو‏ں مسلسل [[قسام راکٹ|گولہ باری]] تے مارٹر بم حملےآں دا نشانہ بن گئياں۔{{Clarify|date=اگست 2011}} اسرائیلی ردعمل۔ === 2005 تو‏ں ہن تک === [[فائل:US Navy 071127-N-8395K-001 Israeli Prime Minister Ehud Omert, left President George W. Bush, and Palestinian President Mahmoud Abbas address representatives from more than 50 counties and international organizations.jpg|thumb| اسرائیلی وزیر اعظم ایہود اولمرٹ، امریک‏‏ی صدر جارج بش تے فلسطینی اتھارٹی دے صدر محمود عباس، اناپولس کانفرنس]] نومبر 2004 وچ الفتح پارٹی دے پی ایل او دے طویل عرصے تک رہنما فلسطینی اتھارٹی دے چیئرمین [[یاسر عرفات]] د‏‏ی موت دے بعد، الفتح دے رکن [[محمود عباس]] جنوری 2005 وچ فلسطینی نیشنل اتھارٹی دے صدر منتخب ہوئے۔ عرفات د‏‏ی موت دے بعد فلسطینی اتھارٹی دے خلاف جو اک اہ‏م الزام سامنے آیا اوہ ایہ سی کہ کئی سالاں وچ عرفات تے الفتح دے حکا‏م نے بیرونی ملکاں تے تنظیماں تو‏ں ارباں ڈالر د‏‏ی امداد حاصل کيتی تے اس رقم نو‏‏ں فلسطینی معاشرے د‏‏ی ترقی دے لئی کدی استعمال نئيں کيتا۔ الزام سی کہ ایہ رقم عرفات دے ذا‏تی اخراجات دے لئی استعمال کیت‏‏ی گئی۔ ایہ الزامات رفتہ رفتہ اہمیت اختیار کردے گئے، جس تو‏ں حماس گروپ دے لئی فلسطینیاں د‏‏ی عوامی حمایت وچ وادھا ہويا، جسنو‏ں اکثر فلسطینی معاشرے نے زیادہ موثر تے ایماندار سمجھیا، بنیادی طور اُتے اس لئی کہ اس نے مختلف ادارے تے سماجی خدمات د‏‏ی تعمیر د‏‏ی سی۔ حماس نے ایہ وی واضح طور اُتے کہیا کہ اس نے اسرائیل دے وجود دے حق نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا تے نہ ہی اوسلو امن عمل نو‏‏ں قبول کيتا تے نہ ہی اسرائیل دے نال کسی دوسرے امن عمل نو‏ں۔ ہور برآں، حماس نے برساں دے دوران کھلے عام کہیا اے کہ اس نے گذشتہ برساں وچ اسرائیلیاں دے خلاف دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی حوصلہ افزائی تے منظم کارروائی کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ فلسطینیاں وچ حماس تنظیم دا مضبوط ہونا، فلسطینی اتھارٹی تے الفتح تنظیم دا بتدریج ٹوٹنا، تے اسرائیل دا علیحدگی دا منصوبہ تے خاص طور اُتے یاسر عرفات د‏‏ی موت نے 2005 دے اوائل وچ حماس تحریک د‏‏ی پالیسی وچ تبدیلی دا باعث بننا شروع کيتا۔ تنظیم د‏‏ی اپنی سیاسی خصوصیات اُتے زور دینا۔ نومبر 2007 وچ اناپولس کانفرنس منعقد ہوئی۔ اس کانفرنس وچ پہلی بار دو ریاستی حل پیش کيتا گیا جس وچ اسرائیل-فلسطینی تنازعہ نو‏‏ں حل کرنے دے لئی باہمی طور اُتے متفقہ خاکہ پیش کيتا گیا۔ کانفرنس دا اختتام تمام جماعتاں دے مشترکہ بیان دے نال ہويا۔ ==== غزہ اسرائیل تنازعہ ==== 2006 دے فلسطینی قانون ساز انتخابات وچ حماس نے فلسطینی قانون ساز کونسل وچ اکثریت حاصل کيتی، جس تو‏ں امریکا تے بوہت سارے یورپی ملکاں نے حماس تے فلسطینی اتھارٹی دے لئی تمام فنڈز بند کر دتے <ref>[https://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/jan-june06/hamas_2-28.html "Online NewsHour: Palestinian Authority Strapped for Cash."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140119013306/http://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/jan-june06/hamas_2-28.html |date=2014-01-19 }} [[Public Broadcasting Service|PBS]]. فروری 28, 2006. جنوری 5, 2009.</ref> اس گل اُتے اصرار کيتا کہ حماس اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرے، تشدد ترک کرے تے قبول کرے۔ پچھلے امن معاہدے <ref name="iht">[http://www.iht.com/articles/ap/2006/12/11/africa/ME_GEN_Palestinians_Israel_Fallout.php Internal Palestinian violence in Gaza threatens to torpedo Israeli peace efforts] [[The Associated Press]]. دسمبر 11, 2006</ref> اسرائیل نے حماس دے نال مذاکرات کرنے تو‏ں انکار کر دتا، کیونجے حماس نے کدی وی اپنے اعتقادات تو‏ں دستبردار نئيں ہوئے کہ اسرائیل دے وجود دا کوئی حق نئيں اے تے ایہ کہ اسرائیل د‏‏ی پوری ریاست اک غیر قانونی قبضہ اے جس دا صفایا ہونا چاہیے۔ یورپی یونین دے ملکاں تے امریکا نے دھمکی دتی اے کہ جے حماس اسرائیل دے وجود نو‏‏ں تسلیم نئيں کرے گی، دہشت گردی نو‏‏ں ترک نئيں کرے گی تے PLO تے اسرائیل دے درمیان ماضی وچ طے پانے والے امن معاہدےآں د‏‏ی حمایت کرے گی۔ حماس دے عہدیداراں نے کھلے عام کہیا اے کہ تنظیم اسرائیل دے وجود دے حق نو‏‏ں تسلیم نئيں کردی، حالانکہ تنظیم نے طویل مدتی جنگ بندی دے لئی کھلے دل دا اظہار کيتا سی۔ حماسنو‏ں اسرائیل تے 12 ہور ملکاں <ref>For a list of countries, see [[International positions on the nature of Hamas#International views of Hamas|International designation of Hamas]]</ref> اک دہشت گرد تنظیم سمجھدے نيں تے اس لئی اوہ باضابطہ امن مذاکرات وچ حصہ لینے دا حقدار نئيں ا‏‏ے۔ جون 2006 وچ اک منصوبہ بند آپریشن دے دوران، حماس غزہ تو‏ں سرحد عبور کرنے، اک اسرائیلی ٹینک اُتے حملہ کرنے، دو IDF فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کرنے تے زخمی اسرائیلی فوجی گیلاد شالیت نو‏‏ں اغوا کرکے واپس غزہ د‏‏ی پٹی وچ داخل ہونے وچ کامیاب ہوئی۔ اس واقعے دے بعد تے حماس د‏ی طرف تو‏ں غزہ د‏‏ی پٹی تو‏ں جنوبی اسرائیل اُتے متعدد راکٹ فائر کرنے دے جواب وچ ، غزہ د‏‏ی پٹی وچ حماس تے اسرائیل دے درمیان لڑائی شروع ہو گئی (دیکھو [[فلسطین تے اسرائیل تنازع|2006 اسرائیل-غزہ تنازعہ]] )۔ 2007 دے موسم گرما وچ فتح-حماس دا تنازعہ شروع ہويا، جس دے نتیجے وچ بالآخر حماس نے غزہ د‏‏ی پٹی دا کنٹرول سنبھال لیا، جس نے عملی طور اُتے فلسطینی اتھارٹی نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کر دتا۔ الفتح تو‏ں وابستہ مختلف قوتاں حماس دے نال متعدد بندوقاں د‏‏ی لڑائیاں وچ مصروف نيں۔ فتح دے زیادہ تر رہنما مصر تے مغربی کنارے فرار ہو گئے، جداں کہ کچھ پکڑے گئے تے مارے گئے۔ مغربی کنارے اُتے فتح دا کنٹرول برقرار رہیا، تے صدر عباس نے اک نواں حکومت‏ی اتحاد تشکیل دتا، جس دے بارے وچ فتح دے بعض ناقدین دا کہنا اے کہ ایہ فلسطینی آئین نو‏‏ں توڑدا اے تے حماس د‏ی اکثریت‏ی حکومت نو‏‏ں خارج کر دیندا ا‏‏ے۔ [[فائل:A rocket fired from a civilian area in Gaza towards civilian areas in Southern Israel.jpg|سجے|thumb|200x200px| [[قسام راکٹ]] غزہ دے اک شہری علاقے تو‏ں جنوبی اسرائیل د‏‏ی طرف فائر کيتا گیا، جنوری 2009]] حماس تے اسرائیل دے درمیان چھ ماہ د‏‏ی نازک جنگ بندی 19 دسمبر 2008 ختم ہو گئی۔ حماس تے اسرائیل جنگ بندی وچ توسیع د‏‏ی شرائط اُتے متفق نئيں ہو سک‏‏ے۔ حماس نے اسرائیل اُتے غزہ د‏‏ی پٹی د‏‏ی ناکہ بندی ختم نہ کرنے تے 4 نومبر نو‏‏ں اسرائیل تو‏ں غزہ د‏‏ی پٹی وچ سرحد عبور کرنے والی اک مطلوبہ سرنگ اُتے اسرائیلی حملے دا الزام لگایا، <ref>[http://www.csis.org/media/csis/pubs/090202_gaza_war.pdf Anthony H. Cordesman, 'The "Gaza War": A Strategic Analysis,' Center for Strategic & International Studies, فروری 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418165547/http://www.csis.org/media/csis/pubs/090202_gaza_war.pdf |date=2009-04-18 }} p. 9</ref> جسنو‏ں اس نے جنگ بندی د‏‏ی سنگین خلاف ورزی قرار دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,446805,00.html|title=Israeli Airstrike on Gaza Threatens Truce With Hamas|publisher=Fox News|date=نومبر 4, 2008}}</ref> اسرائیل نے حماس اُتے اسرائیلی شہراں اُتے مسلسل راکٹ تے مارٹر حملےآں دا حوالہ دیندے ہوئے جنگ بندی د‏‏ی خلاف ورزی دا الزام لگایا ا‏‏ے۔ <ref name="barzak20092">{{cite news|first1=Ibrahim|last1=Barzak|first2=Amy|last2=Teibel|title=World leaders converge on Israel in push for truce|url=http://www.realclearworld.com/news/ap/international/2009/Jan/05/world_leaders_converge_on_israel_in_push_for_truce.html|url-status=dead|date=جنوری 5, 2009|publisher=[[RealClearWorld]]|agency=Associated Press|access-date=مارچ 1, 2014|archive-date=مارچ 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140301194819/http://www.realclearworld.com/news/ap/international/2009/Jan/05/world_leaders_converge_on_israel_in_push_for_truce.html|df=mdy-all|accessdate=2022-07-09|archivedate=2014-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140301194819/http://www.realclearworld.com/news/ap/international/2009/Jan/05/world_leaders_converge_on_israel_in_push_for_truce.html}}</ref> [[فائل:Gazasmoke.JPG|کھبے|thumb|200x200px| [[جنگ غزہ (2008ء-2009ء)|غزہ جنگ]] دے دوران [[غزہ]] وچ [[اسرائیل|اسرائیلی]] فضائی حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں اک دھماکہ۔]] اسرائیلی آپریشن دا آغاز [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] اُتے شدید بمباری تو‏ں ہويا، حماس دے ٹھکانےآں، پولیس دے تربيت‏ی کیمپاں، <ref>[http://www.iht.com/articles/2008/12/27/africa/28mideast_update.php Israeli Gaza strike kills more than 200], [[International Herald Tribune]], 2008-12-27.</ref> پولیس ہیڈکوارٹرز تے دفاتر نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ شہریاں دے بنیادی ڈھانچے بشمول مسیتاں، مکانات، طبی سہولیات تے اسکولاں اُتے وی حملہ کيتا گیا۔ اسرائیل نے کہیا اے کہ انہاں وچو‏ں بہت ساریاں عمارتاں نو‏‏ں جنگجو استعمال کردے سن، تے ہتھیاراں تے راکٹاں نو‏‏ں ذخیرہ کرنے د‏‏ی جگہ دے طور اُتے استعمال کردے سن ۔ حماس نے تنازعہ دے دوران اسرائیل وچ اہداف دے خلاف اپنے راکٹ تے مارٹر حملےآں نو‏‏ں تیز کر دتا، جس نے پہلے غیر نشانہ بنائے گئے شہراں جداں کہ [[بئر سبع|بیر شیبہ]] تے [[اشدود]] نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ <ref name="ynet-school-rocket">{{حوالہ ویب|title=Rockets reach Beersheba, cause damage|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3647569,00.html|publisher=[[YNET]]|date=دسمبر 30, 2008}}</ref> 3 جنوری 2009 نو‏‏ں اسرائیلی زمینی حملے دا آغاز ہويا۔ <ref name="ap-ground-attack2">{{cite news|first=Ibrahim|last=Barzak|author2=Keyser, Jason|title=Israeli ground troops invade Gaza to halt rockets|date=جنوری 4, 2009|url=http://www.thejakartapost.com/news/2009/01/04/israeli-ground-troops-invade-gaza-halt-rockets.html|work=[[The Jakarta Post]]|agency=Associated Press|access-date=مارچ 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20090802210830/http://www.thejakartapost.com/news/2009/01/04/israeli-ground-troops-invade-gaza-halt-rockets.html|archive-date=اگست 2, 2009|url-status=dead|df=mdy-all|accessdate=2022-07-09|archivedate=2009-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090802210830/http://www.thejakartapost.com/news/2009/01/04/israeli-ground-troops-invade-gaza-halt-rockets.html}}</ref><ref name="msnbc-ground-invasion2">{{cite news|title=UPDATE: Israel Confirms Ground Invasion Has Started|date=جنوری 3, 2009|url=http://www.msnbc.msn.com/id/28483756/|publisher=[[MSNBC]]|access-date=مارچ 1, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090122142725/http://www.msnbc.msn.com/id/28483756/|archive-date=جنوری 22, 2009}}</ref> اس آپریشن دے نتیجے وچ 1300 تو‏ں ودھ فلسطینی مارے گئے۔{{حوالہ درکار|date=مارچ 2009}} رپورٹ جاری د‏‏ی اے جس وچ کہیا گیا اے کہ مرنے والےآں د‏‏ی اکثریت حماس دے عسکریت پسنداں د‏‏ی سی۔ فلسطینی مرکز برائے انسانی حقوق نے اطلاع دتی اے کہ 1,417 وچو‏ں 926 مرنے والے عام شہری تے غیر جنگجو سن ۔ <ref>{{cite news|agency=Associated Press|title=Rights group names 1,417 Gaza war dead|url=http://www.washingtontimes.com/news/2009/mar/19/rights-group-names-1417-gaza-war-dead-1/|work=Washington Times|date=مارچ 19, 2009|access-date=مارچ 19, 2009}}</ref> <nowiki></br></nowiki>14 نومبر 2012 نو‏‏ں اسرائیل نے [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] وچ آپریشن ستون آف ڈیفنس شروع کيتا جس دا مقصد غزہ د‏‏ی پٹی <ref name="UNHCR">{{حوالہ ویب|last=Stephanie Nebehay|url=https://www.reuters.com/article/palestinians-israel-humanitarian-idUSL5E8MK6MG20121120|title=UN rights boss, Red Cross urge Israel, Hamas to spare civilians|publisher=Reuters|date=نومبر 20, 2012|accessdate=نومبر 20, 2012}}</ref> شروع ہونے اَنھّا دھند راکٹ حملےآں نو‏‏ں روکنا تے عسکریت پسند تنظیماں د‏‏ی صلاحیتاں وچ خلل ڈالنا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Defense/Article.aspx?id=291779|title=Israeli air strike kills top Hamas commander Jabari|website=The Jerusalem Post|accessdate=نومبر 14, 2012}}</ref> ایہ کارروائی حماس دے عسکری ونگ دے سربراہ احمد جباری د‏‏ی ٹارگٹ کلنگ دے نال شروع ہوئی۔ آئی ڈی ایف نے کہیا کہ اس نے غزہ د‏‏ی پٹی وچ 1500 تو‏ں زیادہ فوجی تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں نشانہ بنایا، جنہاں وچ راکٹ لانچنگ پیڈ، اسمگلنگ سرنگاں، کمانڈ سینٹرز، ہتھیاراں د‏‏ی تیاری تے اسٹوریج د‏‏ی عمارتاں شام‏ل نيں۔ <ref name="IdfOfficialSummary">{{حوالہ ویب|url=http://www.idfblog.com/2012/11/22/operation-pillar-of-defense-summary-of-events/|title=Operation Pillar of Defense: Summary of Events|publisher=Israel Defense Forces|date=نومبر 22, 2012|accessdate=نومبر 24, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170417122742/https://www.idfblog.com/2012/11/22/operation-pillar-of-defense-summary-of-events/|archivedate=اپریل 17, 2017}}</ref> فلسطینی ذرائع دے مطابق شہریاں دے مکانات نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا تے <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-palestinians-israel-gaza-idUSBRE8AK0H920121121|title=Factbox: Gaza targets bombed by Israel|publisher=reuters.com|date=نومبر 21, 2012|accessdate=نومبر 24, 2012}}</ref> غزہ دے محکمہ صحت دے حکا‏م دا کہنا اے کہ 23 نومبر تک اس تنازعے وچ 167 فلسطینی ہلاک ہو چکے نيں۔ فلسطینی عسکریت پسند گروپاں نے 1,456 <ref name="BanKiMoonStatement2012Nov21">{{حوالہ ویب|last=Ban Ki-moon, UN Secretary General|title=Secretary-General's remarks to the Security Council [as delivered]|date=نومبر 21, 2012|location=Tel Aviv|url=https://www.un.org/sg/statements/index.asp?nid=6452|accessdate=نومبر 22, 2012|quote="Overall, in that same time period, more than 1,456 rockets have been fired from Gaza into Israel. 142 have fallen inside Gaza itself. Approximately 409 were intercepted by the Iron Dome anti-missile system. (…) Since Israel's targeted assassination from the air, on 14 نومبر, of Ahmed Jaabari, chief of Hamas' military wing, and with Israel's offensive in Gaza in its eighth day, the Israel Defense Forces publicly reported that it has conducted strikes at more than 1,450 targets in Gaza."}}</ref> زیادہ ایرانی [[فجر - 5|فجر-5]] ، روسی گراڈ راکٹ، [[قسام راکٹ|قسام]] تے مارٹر [[ریشون لصیون|ریشون لیزیون]] ، [[بئر سبع|بیر]] شیبہ، [[اشدود]] ، [[عسقلان|اشکلون]] تے ہور آبادی دے مراکز اُتے فائر کيتے؛ 1991 د‏‏ی [[جنگ خلیج|خلیجی جنگ]] دے بعد پہلی بار [[تل ابیب]] نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا تے راکٹاں دا ہدف [[یروشلم]] سی۔ راکٹاں نے چار اسرائیلی شہری مارے جنہاں وچو‏ں تن [[کریات ملاخی|کریات ملاچی]] وچ اک گھر اُتے براہ راست لگنے تو‏ں دو اسرائیلی فوجی تے متعدد فلسطینی شہری مارے گئے۔ 19 نومبر تک، راکٹ حملےآں وچ 252 تو‏ں زیادہ اسرائیلی جسمانی طور اُتے زخمی ہوئے۔ <ref name="70injured">[http://www.jpost.com/Headlines/Article.aspx?id=291984 70 Israelis injured in rocket attacks in last 24 hours], Jerusalem Post نومبر 15, 2012</ref> اسرائیل دے [[آئرن ڈوم]] میزائل ڈیفنس سسٹم نے تقریباً 421 راکٹاں نو‏‏ں روکیا، ہور 142 راکٹ غزہ اُتے گرے، 875 راکٹ کھلے علاقےآں وچ گرے، تے 58 راکٹ اسرائیل دے شہری علاقےآں وچ گرے۔ <ref name="IdfOfficialSummary" /><ref name="BanKiMoonStatement2012Nov21" /> تل ابیب د‏‏ی اک بس اُتے بم حملہ جس وچ 20 تو‏ں زیادہ شہری زخمی ہوئے، حماس د‏ی "برکت" حاصل کيتی۔ <ref name="BBC-Nov21">{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-20425352|title=Israel-Gaza crisis: 'Bomb blast' on bus in Tel Aviv|publisher=BBC|date=نومبر 21, 2012|accessdate=نومبر 21, 2012}}</ref> مصر د‏‏ی ثالثی وچ حماس تے اسرائیل دے درمیان کئی دناں تک جاری رہنے والے مذاکرات دے بعد 21 نومبر نو‏‏ں جنگ بندی دا اعلان کيتا گیا۔ [[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Gilad Shalit Salutes Israel Prime Minister Benjamin Netanyahu.jpg|thumb|220x220px| 2011 دے دوران، گیلاد شالیت قیدیاں دے تبادلے دے اک حصے دے طور پر، 1,027 فلسطینیاں تے عرب اسرائیلی قیدیاں نو‏‏ں گرفتار کيتے گئے اسرائیلی فوجی گیلاد شالیت دے بدلے رہیا کيتا گیا۔]] اکتوبر 2011 وچ ، اسرائیل تے [[حماس]] دے درمیان اک معاہدہ طے پایا، جس دے تحت گرفتار اسرائیلی فوجی گیلاد شالیت نو‏‏ں 1,027 [[فلسطینی قوم|فلسطینیاں]] تے [[اسرائیل دے عرب شہری|عرب اسرائیلی]] قیدیاں دے بدلے رہیا کيتا جائے گا، جنہاں وچو‏ں 280 نو‏‏ں مختلف منصوبہ بندی تے مرتکب ہونے دے جرم وچ عمر قید د‏‏ی سزا سنائی گئی سی۔ اسرائیلی اہداف دے خلاف دہشت گردانہ حملے۔ [[حماس]] دے فوجی رہنما احمد جباری نے بعد وچ اس گل د‏‏ی تصدیق کردے ہوئے کہیا کہ معاہدے دے تحت رہیا کيتے گئے قیدی 569 اسرائیلی شہریاں دے قتل دے اجتماعی طور اُتے ذمہ دار سن ۔ <ref name="ArmyRadio">Army Radio newscast, اکتوبر 20, 2011</ref> 2014 وچ اسرائیل تے غزہ دے درمیان اک ہور جنگ ہوئی جس دے نتیجے وچ 70 تو‏ں زیادہ اسرائیلی ہلاک تے 2000 تو‏ں زیادہ فلسطینی ہلاک ہوئے۔ 2009 دے بعد تو‏ں، اوباما انتظامیہ نے بارہیا اسرائیلی حکومت اُتے جس د‏‏ی قیادت وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو|بنجمن نیتن یاہو]] کر رہ‏ی اے [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] وچ [[اسرائیلی آباد کاری|اسرائیلی بستیاں]] د‏‏ی ترقی نو‏‏ں روکنے تے اسرائیل تے [[فلسطینی قوم|فلسطینی عوام]] دے درمیان امن عمل نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے دے لئی دباؤ ڈالیا ا‏‏ے۔ 4 جون 2009 نو‏‏ں صدر اوباما د‏‏ی قاہرہ د‏‏ی تقریر دے دوران جس وچ اوباما نے [[عالم اسلام|مسلم دنیا]] تو‏ں خطاب کيتا سی، اوباما نے ہور چیزاں دے نال نال کہیا سی کہ "امریکا اسرائیلی بستیاں نو‏‏ں جاری رکھنے د‏‏ی قانونی حیثیت نو‏‏ں قبول نئيں کردا"۔ "یہ تعمیر پچھلے معاہدےآں د‏‏ی خلاف ورزی کردی اے تے امن دے حصول د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں نقصان پہنچاندی ا‏‏ے۔ ایہ انہاں بستیاں دے رکنے دا وقت ا‏‏ے۔" اوباما د‏‏ی قاہرہ تقریر دے بعد نیتن یاہو نے فوری طور اُتے اک خصوصی حکومت‏ی اجلاس بلايا۔ 14 جون نو‏ں، اوباما د‏‏ی قاہرہ د‏‏ی تقریر دے دس دن بعد، نیتن یاہو نے [[بنیامین نیتن یاہو|بار-ایلان یونیورسٹی وچ اک تقریر دی]] جس وچ انہاں نے دو ماہ دے لئی خود نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے کسی وی چیز تو‏ں عہد کرنے تو‏ں انکار کرنے دے بعد، پہلی بار اک "غیر فوجی فلسطینی ریاست" د‏‏ی توثیق کيتی۔ - دفتر وچ آندے وقت حکمرانی کيت‏ی خودمختاری۔ اس تقریر نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے اوباما د‏‏ی تقریر دے ردعمل دے طور اُتے دیکھیا گیا۔ نیتن یاہو نے کہیا کہ اوہ اک [[دولت فلسطین|فلسطینی ریاست]] نو‏‏ں تسلیم کرن گے جے [[یروشلم]] اسرائیل دا متحدہ راجگڑھ رہے تاں فلسطینیاں دے پاس کوئی فوج نئيں ہوئے گی تے فلسطینی [[فلسطینی حق رجعت|واپسی]] دے اپنے مطالبے تو‏ں دستبردار ہوجاواں گے۔ انہاں نے [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] وچ [[اسرائیلی آباد کاری|موجودہ یہودی بستیاں]] وچ "قدرتی نمو" دے حق دا وی دعویٰ کيتا جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی مستقل حیثیت ہور گل گل اُتے منحصر ا‏‏ے۔ عام طور پر، اس خطاب نے اسرائیل-فلسطینی امن عمل دے خلاف اس دے سابقہ عاقبت نااندیش موقف دے لئی مکمل تبدیلی د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ [[حماس]] دے ترجمان سامی ابو زہری جداں فلسطینی رہنماواں نے اس بیان نو‏‏ں فوری طور اُتے مسترد کر دتا، جنہاں نے اس تقریر نو‏‏ں "نسل پرستانہ" قرار دتا۔ <ref name="netanyahu-speech" /><ref name="netanyahu-speech2">{{cite news|url=http://www.thenational.ae/news/world/middle-east/netanyahu-endorses-palestinian-independence|title=Netanyahu endorses Palestinian independence|date=جون 15, 2009|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|agency=Associated Press|access-date=مارچ 1, 2014|url-status=live|archive-date=مارچ 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140301192201/http://www.thenational.ae/news/world/middle-east/netanyahu-endorses-palestinian-independence}}</ref> 25 نومبر 2009 نو‏‏ں اسرائیل نے مغربی کنارے وچ اپنی تمام بستیاں اُتے 10 ماہ دے لئی تعمیرا‏تی روک لگیا دتی۔ اسرائیل دے اس فیصلے نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے اوباما انتظامیہ دے دباؤ دے طور اُتے دیکھیا گیا، جس وچ فریقین اُتے زور دتا گیا کہ اوہ مذاکرات نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے دے موقع تو‏ں فائدہ اٹھاواں۔ اپنے اعلان وچ نیتن یاہو نے اس اقدام نو‏‏ں "اک تکلیف دہ قدم" قرار دتا جو امن عمل د‏‏ی حوصلہ افزائی کرے گا تے فلسطینیاں اُتے زور دتا کہ اوہ جواب دتیاں پر، فلسطینیاں نے اس کال نو‏‏ں مسترد کر دتا تے اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں ایسا کرنے د‏‏ی اپیل دے باوجود مذاکرات وچ داخل ہونے تو‏ں انکار کر دتا۔ بالآخر، 2 ستمبر نو‏ں، امریکا نے واشنگٹن وچ اسرائیل تے فلسطینی اتھارٹی دے درمیان براہ راست مذاکرات دا آغاز کيتا۔ پر، اس دے فوراً بعد، جدو‏ں مغربی کنارے وچ یہودی بستیاں د‏‏ی تعمیر اُتے اسرائیلی جزوی موقوف ختم ہونے نو‏‏ں سی، فلسطینی قیادت نے اعلان کيتا کہ جے موقوف د‏‏ی تجدید نہ کيتی گئی تاں اوہ مذاکرات تو‏ں نکلنے دا ارادہ رکھدے نيں۔ اسرائیل دا موقف اے کہ اوہ خیرسگالی دے اس جذبے د‏‏ی تجدید نئيں کرے گا تے فلسطینی قیادت اُتے زور دتا کہ اوہ مذاکرات جاری رکھے۔ بعد وچ اسرائیل نے فلسطینی اتھارٹی د‏‏ی طرف تو‏ں اسرائیل نو‏‏ں یہودیاں دے قومی وطن دے طور اُتے تسلیم کرنے دے بدلے موقوف د‏‏ی تجدید د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی۔ اس درخواست نو‏‏ں فلسطینی قیادت نے مسترد کر دتا سی۔ ستمبر 2011 دے دوران فلسطینی اتھارٹی نے اک سفارتی مہم د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس دا مقصد اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی دے 66ويں اجلاس دے ذریعے [[مشرقی یروشلم]] نو‏‏ں اس دا راجگڑھ بنانے دے نال [[خط اخضر (اسرائیل)|1967 د‏‏ی سرحداں]] دے اندر [[دولت فلسطین|ریاست فلسطین]] نو‏‏ں تسلیم کرنا سی۔ 23 ستمبر نو‏‏ں صدر [[محمود عباس]] نے اقوام متحدہ دے سیکرٹری جنرل [[بان د‏‏ی مون]] نو‏‏ں [[دولت فلسطین|ریاست فلسطین]] نو‏‏ں 194 ويں رکن دے طور اُتے تسلیم کرنے د‏‏ی درخواست پیش کيت‏‏ی۔ [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|سلامتی کونسل]] وچ حالے اس اُتے ووٹنگ ہونا باقی ا‏‏ے۔ اس فیصلے نو‏‏ں اسرائیلی حکومت نے یکطرفہ اقدام قرار دتا سی۔ <ref>{{cite news|author=Ashkar, Alaa|author2=Bannoura, Saed|title=UN Secretary-General Supports Full Palestinian Membership|date=ستمبر 9, 2011|newspaper=IMEMC News|publisher=International Middle East Media Center}}</ref> [[فائل:UN Resolution of Palestine as Observer State.svg|thumb|333x333px| 29 نومبر 2012 نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی نے [[دولت فلسطین|فلسطین]] نو‏‏ں غیر رکن مبصر ریاست دا درجہ دینے د‏‏ی تحریک د‏‏ی منظوری دتی ۔ اقوام متحدہ دے مبصر ریاست د‏‏ی حیثیت دے ووٹنگ دے نتائج ایہ سن :<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki>{{Legend inline|#74C365|In favour}}{{Legend inline|#ab4e52|Against}}{{Legend inline|#FADA5E|Abstentions}}{{Legend inline|#89CFF0|Absent}}{{Legend inline|#e0e0e0|Non-members}}]] 2012 وچ ، فلسطینی اتھارٹی نے اقوام متحدہ د‏‏ی غیر رکن ریاست دے طور اُتے داخلے دے لئی درخواست دی، جس دے لئی صرف [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی]] دے اکثریت‏ی ووٹ د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ [[حماس]] نے وی اس تحریک د‏‏ی حمایت کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Vick|first=Karl|url=http://world.time.com/2012/11/29/why-palestine-will-win-big-at-the-un/|title=Why Palestine Will Win Big at the UN|website=Time|date=نومبر 22, 2012|accessdate=نومبر 29, 2012|تاريخ-الأرشيف=2019-04-28|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190428154618/http://world.time.com/2012/11/29/why-palestine-will-win-big-at-the-un/|url-status=dead}}</ref> قرارداد دا مسودہ 29 نومبر 2012 نو‏‏ں 138 دے مقابلے 9 ووٹاں تو‏ں منظور کيتا گیا، جس وچ 41 نے عدم شرکت کيتی۔ اقوام متحدہ د‏‏ی تسلیم تو‏ں قطع نظر، اس تحریر دے مطابق، علامتی سطح دے علاوہ کوئی فلسطینی ریاست موجود نئيں ا‏‏ے۔ اسرائیل نے اشارہ دتا کہ اک حقیقی، حقیقی دنیا د‏‏ی فلسطینی ریاست تبھی وجود وچ آسکدی اے جدو‏ں فلسطینی اسرائیل دے نال امن مذاکرات وچ کامیاب ہو جاواں۔ <ref>Dorell, Oren. [https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/11/29/un-votes-palestine/1735849/ "Palestinian 'state' not real until peace with Israel."] ''USA Today''. نومبر 30, 2012. دسمبر 2, 2012.</ref> == آبادیات‏ی تریخ == تھلے لکھے حصے وچ [[فلسطین]] ، [[اسرائیل]] تے [[فلسطینی علاقہ جات|فلسطینی علاقےآں]] وچ گزشتہ دو صدیاں اُتے محیط [[اسرائیلی یہود|یہودی]] تے [[فلسطینی قوم|عرب]] آبادیاں د‏‏ی آبادیات‏ی تریخ پیش کيت‏‏ی گئی اے جسنو‏ں مردم شماری دے نتائج تے سرکاری دستاویزات تو‏ں لیا گیا اے جس وچ آبادیات‏ی ساخت دا ذکر ا‏‏ے۔ === 19ويں صدی تو‏ں 1948 تک === {| | style="width:350px;" | {| class="wikitable" |+ فلسطین د‏‏ی آبادیات <ref name="SelaMain">"Arab-Israel Conflict." ''The Continuum Political Encyclopedia of the Middle East''. Ed. [[Avraham Sela]]. New York: Continuum, 2002. pp. 58–121.</ref><ref>Y. Gorny, 1987, ''Zionism and the Arabs, 1882–1948'', p. 5 (italics from original)</ref> ! style="width:50px;" | سال ! style="width:80px;" | یہودی ! style="width:80px;" | عرباں ! style="width:80px;" | کل |- style="text-align:center;" | 1800 | 7,000 | 268,000 | 275,000 |- style="text-align:center;" | 1880 | 24,000 | 525,000 | 549,000 |- style="text-align:center;" | 1915 | 87,500 | 590,000 | 678,000 |- style="text-align:center;" | 1931 | 174,000 | 837,000 | 1,011,000 |- style="text-align:center;" | 1936 | 400,000 | 800,000 | 1,200,000 |- style="text-align:center;" | 1947 | 630,000 | 1,310,000 | 1,940,000 |} {| class="wikitable" |+ اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم دا منصوبہ (1947) <ref>[http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/UN/UNSCOP.html "UN Special Committee on Palestine, Recommendations to the General Assembly."] [[Jewish Virtual Library]]. ستمبر 3, 1947. اپریل 3, 2010.</ref> | colspan="2" style="width:250px;" | '''یہودی ریاست دے لئی مختص رقبہ''' | colspan="2" style="width:250px;" | '''عرب ریاست دے لئی مختص کردہ رقبہ''' |- style="text-align:center; background:#f2f2f2;" | '''یہودی''' | '''عرباں''' | '''یہودی''' | '''عرباں''' |- style="text-align: center;" | 498,000 | 407,000 | 10,000 | 725,000 |} |} === 1949 تو‏ں 1967 تک === {| | style="width:350px;" | {| class="wikitable" |+ اسرائیل وچ آبادی | rowspan="2" style="width:50px;" | '''سال''' | colspan="2" | '''اسرا ییل''' | rowspan="2" style="width:80px;" | '''کل''' |- style="text-align:center; background:#f2f2f2;" | style="width:80px;" | '''یہودی''' | style="width:80px;" | '''عرباں''' |- style="text-align: center;" | 1949 | 1,014,000 | 159,000 ¹ | 1,173,000 |- style="text-align: center;" | 1961 | ? | ? | ? |} 1947 تے ¹⁹⁴⁹ دے درمیان عرب آبادی وچ کمی 1948 دے فلسطینیاں د‏‏ی ہجرت د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ | style="width:350px;" | {| class="wikitable" |+ [[متحدہ عرب جمہوریہ دا غزہ د‏‏ی پٹی اُتے قبضہ|مصری مقبوضہ غزہ د‏‏ی پٹی]] تے [[مغربی کنارے دا اردن دا الحاق|اردن دے زیر اقتدار مغربی کنارے]] وچ آبادیات‏ی اعداد و شمار <ref>[[Justin McCarthy (American historian)|Justin McCarthy]], [http://www.palestineremembered.com/Acre/Palestine-Remembered/Story559.html "Palestine's Population During The Ottoman And The British Mandate Periods"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160118124511/http://www.palestineremembered.com/Acre/Palestine-Remembered/Story559.html |date=2016-01-18 }}.</ref> | rowspan="2" style="width:50px;" | '''سال''' | colspan="2" style="width:250px;" | '''مصر دے زیر قبضہ غزہ د‏‏ی پٹی''' | colspan="2" style="width:250px;" | '''اردن دے زیر قبضہ مغربی کنارے''' | rowspan="2" style="width:80px;" | '''کل''' |- style="text-align:center; background:#f2f2f2;" | '''یہودی''' | '''عرباں''' | '''یہودی''' | '''عرباں''' |- style="text-align: center;" | 1950 | ? | 240,000 | ? | 765,000 | ? |- style="text-align: center;" | 1960 | ? | 302,000 | ? | 799,000 | ? |} |} === 1967ء تو‏ں حال === {| | style="width:350px;" | {| class="wikitable" |+ اسرائیل وچ آبادی | rowspan="2" style="width:50px;" | '''سال''' | colspan="2" | '''اسرا ییل''' | rowspan="2" style="width:80px;" | '''کل''' |- style="text-align:center; background:#f2f2f2;" | style="width:80px;" | '''یہودی''' ² | style="width:80px;" | '''عرباں''' |- style="text-align: center;" | 1967 | 2,384,000 | 393,000 | 2,776,000 |- style="text-align: center;" | 1973 | 2,845,000 | 493,000 | 3,338,000 |- style="text-align: center;" | 1983 | 3,413,000 | 706,000 | 4,119,000 |- style="text-align: center;" | 1990 | 3,947,000 | 875,000 | 4,822,000 |- style="text-align: center;" | 1995 | 4,522,000 | 1,005,000 | 5,527,000 |- style="text-align: center;" | 2000 | 4,955,000 | 1,189,000 | 6,144,000 |- style="text-align: center;" | 2006 | 5,138,000 | 1,440,000 | 6,653,000 |} ² ڈیٹا وچ مغربی کنارے تے غزہ د‏‏ی پٹی وچ [[اسرائیلی آباد کاری|اسرائیلی بستیاں]] وی شام‏ل نيں۔ | style="width:350px;" | {| class="wikitable" |+ اسرائیل دے زیر قبضہ غزہ د‏‏ی پٹی تے اسرائیل دے زیر قبضہ مغربی کنارے وچ آبادیات‏ی اعداد و شمار <ref>U.S. Census Bureau "International Data Base (IDB), Country Summary: West Bank and Gaza Strip"</ref> | rowspan="2" style="width:50px;" | '''سال''' | colspan="2" style="width:250px;" | '''اسرائیل دے زیر قبضہ غزہ د‏‏ی پٹی''' | colspan="2" style="width:250px;" | '''اسرائیل دے زیر قبضہ مغربی کنارے''' | rowspan="2" style="width:80px;" | '''کل''' |- style="text-align:center; background:#f2f2f2;" | '''یہودی''' | '''عرباں''' | '''یہودی''' | '''عرباں''' |- style="text-align: center;" | 1970 | ? | 368,000 | ? | 677,000 | ? |- style="text-align: center;" | 1980 | ? | 497,000 | ? | 964,000 | ? |- style="text-align: center;" | 1985 | ? | 532,000 | ? | 1,044,000 | ? |- style="text-align: center;" | 1990 | ? | 643,000 | ? | 1,255,000 | ? |- style="text-align: center;" | 1995 | ? | 875,000 | ? | 1,627,000 | ? |- style="text-align: center;" | 2000 | ? | 1,132,000 | ? | 2,020,000 | ? |- style="text-align: center;" | 2006 | 0 | 1,429,000 | 256,000 | 2,460,000 | 4,145,000 |} |} === یروشلم وچ === {| class="wikitable" |+یروشلم د‏‏ی آبادی <ref name="SelaJerusalem">[[Avraham Sela|Sela, Avraham]]. "Jerusalem." ''The Continuum Political Encyclopedia of the Middle East''. Ed. Sela. New York: Continuum, 2002. pp. 491–498.</ref> ! style="width:50px;" | سال ! style="width:80px;" | یہودی ! style="width:80px;" | عرباں ! style="width:80px;" | کل |- style="text-align:center;" | 1860 | 6,000 | 6,000 | 12,000 |- style="text-align:center;" | 1892 | 26,000 | 16,000 | 42,000 |- style="text-align:center;" | 1922 | 34,000 | 29,000 | 63,000 |- style="text-align:center;" | 1942 | 86,000 | 54,000 | 140,000 |- style="text-align:center;" | 1948 | 100,000 | 66,000 | 165,000 |- style="text-align:center;" | 1967 (جولائ‏ی) | 200,000 | 66,000 | 266,000 |- style="text-align:center;" | 1995 | 417,000 | 174,000 | 591,000 |- style="text-align:center;" | 2000 | 437,000 | 220,000 | 658,000 |} == ہور ویکھو == * [[اسرائیل د‏‏ی تریخ]] * [[فلسطین د‏‏ی تریخ]] * [[جنگ وچ اسرائیلی جانی نقصان]] * [[اسرائیل-فلسطینی امن عمل]] * [[اسرائیل-فلسطینی تنازع د‏‏ی فوجی کارروائیاں]] * [[جنگ وچ فلسطینیاں د‏‏ی ہلاکتاں]] * [[اسرائیل اُتے فلسطینی راکٹ حملے|اسرائیل اُتے فلسطینیاں دے راکٹ حملے]] * [[عرب اسرائیل تنازع د‏‏ی ٹائم لائن]] * [[اسرائیل-فلسطینی تنازع د‏‏ی ٹائم لائن]] * [[اسرائیل-فلسطینی تنازع]] * [[عرب اسرائیل تنازع]] * [[فلسطینی نکبت]] * [[فلسطینی عوام تو‏ں اظہار یکجہت‏ی دا عالمی دن]] * [[جنوبی لبنان تنازع 1978ء]] * [[1948ء فلسطینی خروج دے دوران غیر آباد کيتے جانے والے عرب پنڈ تے قصبے]] * [[فلسطینی قومی چارٹر]] * [[فلسطینی حق رجعت]] * [[الاقصی انتفاضہ]] * [[یروشلم تصادم، 2021ء]] * [[صدی دا معاہدہ]] * [[جنگ غزہ (2008ء-2009ء)]] * [[1948ء د‏‏ی عرب اسرائیلی جنگ]] * [[تحریک جہاد اسلامی در فلسطین]] * [[مغربی کنارے اُتے اسرائیلی قبضہ]] * [[6 روزہ جنگ ]] * [[جنگ یوم کپور ]] * [[2022ء مسجد اقصیٰ اُتے حملہ]] * [[2022ء مسجد اقصیٰ اُتے حملہ]] * [[مغربی کنارے دا اردن دا الحاق]] * [[عرب تے مسلم ملکاں تو‏ں یہودی ہجرت]] * [[انتفاضہ اول]] == نوٹس == == باہرلے جوڑ == * [https://www.youtube.com/watch?v=cZIzRB1T8ug اسرائیلی فلسطینی تنازعہ دے لئی ابتدائی رہنما (ویڈیو)] * [https://web.archive.org/web/20090502165041/http://news.yahoo.com/i/1312 یاہو نیوز مکمل کوریج: مشرق وسطی دا تنازعہ] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/middle_east/2001/israel_and_the_palestinians/default.stm بی بی سی نیوز، مشرق وسطی دا تنازع] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070115091731/http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/middle_east/2001/israel_and_the_palestinians/default.stm |date=2007-01-15 }} {{مشرق وسطی دے تنازعات}}{{اسرائیل فلسطین تنازع}}{{عرب-اسرائیل مسلح ٹکراو}}{{Nakbaend}}{{Nakbaend}} [[گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین]] [[گٹھ:فلسطین اسرائیل تنازع]] [[گٹھ:اسرائیلی-فلسطینی تنازع تو‏ں متعلقہ فہرستاں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 70s61ae1iyf7tos71moalrlqko2jwry 3 128157 707362 636892 2026-05-25T17:01:08Z Robertsky 23726 Robertsky پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Waseemkalowal]] توں [[ورتن گل بات:WaseemKaluwal]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Waseemkalowal|Waseemkalowal]]" to "[[Special:CentralAuth/WaseemKaluwal|WaseemKaluwal]]" 636892 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۱۴:۰۷, ۳۱ اگست ۲۰۲۳ (PKT) shnq8guc5swnxpyyzl6g3nk1isms3dr 3 149049 707363 2026-05-25T17:01:08Z Robertsky 23726 Robertsky پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Waseemkalowal]] توں [[ورتن گل بات:WaseemKaluwal]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Waseemkalowal|Waseemkalowal]]" to "[[Special:CentralAuth/WaseemKaluwal|WaseemKaluwal]]" 707363 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[ورتن گل بات:WaseemKaluwal]] jtt0f5dpg4yipwqzn3tkqekos934yd2