کولوراڈو دے شہراں تے قصبےآں دی لسٹ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pnb">
  <siteinfo>
    <sitename>وکیپیڈیا</sitename>
    <dbname>pnbwiki</dbname>
    <base>https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میڈیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">گل بات</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ورتنوالا</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ورتن گل بات</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وکیپیڈیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویونت گل بات</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل گل بات</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میڈیا وکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">میڈیاوکی گل بات</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچہ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچہ گل بات</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ہتھونڈائی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ہتھونڈائی گل بات</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">گٹھ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">گٹھ گل بات</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڈیول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڈیول گل بات</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>کولوراڈو دے شہراں تے قصبےآں دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51347</id>
    <revision>
      <id>707422</id>
      <parentid>706737</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T01:33:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>707422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="279708" sha1="6hhz04bwdevva6j7982vid1w4t2wupr" xml:space="preserve">[[امریکہ دیاں ریاستاں|امریکی ریاست]] [[کولوراڈو]] دیاں271 میونسپلٹیاں نیں۔ &lt;ref name=COmuniStatus&gt;{{cite web | url = http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/municipalities.html | title = Active Colorado Municipalities | publisher = [[کولوراڈو|State of Colorado]], Department of Local Affairs | accessdate = May 11, 2011 | archive-date = December 12, 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091212060308/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/municipalities.html | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=COgovTypes&gt;{{cite web | url = http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgtypes.html | title = Colorado Local Government by Type | publisher = [[کولوراڈو|State of Colorado]], Department of Local Affairs | date = February 27, 2007 | accessdate = May 11, 2011 | archive-date = February 2, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070202163726/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgtypes.html | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+&lt;big&gt;'''The 271 Municipalities of the State of Colorado'''&lt;/big&gt;&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;
!Place Name
!Municipality
!Incorporation Date
!Government
!County
!class=unsortable|Map
!Pop Rank
!2014 Estimate
!2010 Census
!Change
!Pop Density
!Land Area
!Water Area
!Total Area
!INCITS
!WGS84
|-
|[[Aguilar, Colorado|Aguilar]]
|[http://www.aguilarco.us/ Town of Aguilar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317205950/http://www.aguilarco.us/oem/ |date=2011-03-17 }}
|{{Tri1|1894-01-10|January 10, 1894}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aguilar.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083515/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aguilar.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center| {{Number table sorting|197}}
| {{Change|invert=on|495|538}}
|align=right|{{ntsh|112}}1262&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;487&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|218}}0.3923&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.0161&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|218}}0.3923&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.0161&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0800760
|align=right|{{Coord|37.403626|-104.655036|format=dms}}
|-
|[[Aguilar, Colorado|Aguilar]]
|[http://www.aguilarco.us/ Town of Aguilar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317205950/http://www.aguilarco.us/oem/ |date=2011-03-17 }}
|{{Tri1|1894-01-10|January 10, 1894}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aguilar.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083515/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aguilar.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|198}}
|{{Change|invert=on|479|538}}
|align=right|{{ntsh|112}}1262&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;487&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|218}}0.3923&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.0161&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|218}}0.3923&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.0161&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0800760
|align=right|{{Coord|37.403626|-104.655036|format=dms}}
|-
|[[اکرون، کولوراڈو]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=1 Town of Akron]
|{{Tri1|1887-09-22|September 22, 1887}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[واشنگٹن کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat&gt;[[County seat|Seat]] of [[کاؤنٹی (ریاستہائے متحدہ)]] government.&lt;/ref&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Akron.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022907/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Akron.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|121}}
|{{Change|invert=on|1694|1702}}
|align=right|{{ntsh|190}}649&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;251&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|104}}2.6244&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.7973&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|104}}2.6244&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.7973&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0800925
|align=right|{{Coord|40.164382|-103.220685|format=dms}}
|-
|[[الاموسا، کولوراڈو]]
|[http://www.cityofalamosa.org/ City of Alamosa]
|{{Tri1|1878-08-12|August 12, 1878}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[الاموسا کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Alamosa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041550/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Alamosa.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|48}}
|{{Change|invert=on|9531|8780}}
|align=right|{{ntsh|104}}1298&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;501&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|57}}7.3663&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;19.0788&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|32}}0.1244&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.3222&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|57}}7.4908&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;19.4010&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0801090
|align=right|{{Coord|37.475041|-105.875314|format=dms}}
|-
|[[الما، کولوراڈو]]
|[http://www.almafoundation.com/town.htm Town of Alma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080131135043/http://www.almafoundation.com/town.htm |date=2008-01-31 }}
|{{Tri1|1873-12-02|December 2, 1873}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[پارک کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Alma.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083417/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Alma.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|221}}
|{{Change|invert=on|275|270}}
|align=right|{{ntsh|182}}742&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;286&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|223}}0.3600&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.9325&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|110}}0.0019&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0049&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|223}}0.3619&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.9374&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0801530
|align=right|{{Coord|39.285942|-106.066319|format=dms}}
|-
|[[Antonito, Colorado|Antonito]]
|[http://www.colorado.com/Antonito.aspx Town of Antonito]
|{{Tri1|1889-12-29|December 29, 1889}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کنیہوز کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Antonito.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000148/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Antonito.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|163}}
|{{Change|invert=on|775|781}}
|align=right|{{ntsh|52}}1927&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;744&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|214}}0.4033&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.0446&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|214}}0.4033&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.0446&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0802355
|align=right|{{Coord|37.076605|-106.010222|format=dms}}
|-
|[[Arriba, Colorado|Arriba]]
|[http://www.lincolncountyco.us/town_of_arriba.htm Town of Arriba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610144319/http://www.lincolncountyco.us/town_of_arriba.htm |date=2010-06-10 }}
|{{Tri1|1918-08-29|August 29, 1918}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لنکن کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Arriba.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041602/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Arriba.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|237}}
|{{Change|invert=on|194|193}}
|align=right|{{ntsh|221}}427&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;165&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|210}}0.4401&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.1398&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|210}}0.4401&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.1398&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0803235
|align=right|{{Coord|39.284058|-103.273902|format=dms}}
|-
|[[آرواڈا، کولوراڈو]]
|[http://arvada.org/ City of Arvada]
|{{Tri1|1904-08-24|August 24, 1904}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;br/&gt;[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Arvada.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041752/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Arvada.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|7}}
|{{Change|invert=on|113574|106433}}
|align=right|{{ntsh|19}}2914&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1125&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|9}}38.3316&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;99.2785&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|13}}0.6235&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.6149&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|9}}38.9551&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;100.8933&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0803455
|align=right|{{Coord|39.833728|-105.150306|format=dms}}
|-
|[[ایسپن، کولوراڈو]]
|[http://www.aspenpitkin.com/ City of Aspen]
|{{Tri1|1881-04-01|April 1, 1881}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[پٹکن کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aspen.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041653/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aspen.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|59}}
|{{Change|invert=on|6805|6658}}
|align=right|{{ntsh|64}}1734&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;670&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|84}}3.8796&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;10.0481&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|84}}3.8796&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;10.0481&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0803620
|align=right|{{Coord|39.194951|-106.837002|format=dms}}
|-
|[[Ault, Colorado|Ault]]
|[http://www.townofault.org/ Town of Ault]
|{{Tri1|1904-04-11|April 11, 1904}}&lt;ref name=Bergdorf&gt;[[Ault, Colorado|Ault]] was incorporated in 1904 as [[Ault, Colorado|Bergdorf]].&lt;/ref&gt;
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ault.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224416/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ault.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|123}}
|{{Change|invert=on|1603|1519}}
|align=right|{{ntsh|46}}1996&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;771&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|179}}0.7886&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.0426&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|180}}0.7886&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.0426&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0803950
|align=right|{{Coord|40.583454|-104.733962|format=dms}}
|-
|[[ارورا، کولوراڈو]]
|[http://www.auroragov.org/ City of Aurora]
|{{Tri1|1903-05-05|May 5, 1903}}&lt;ref name=Fletcher&gt;[[ارورا، کولوراڈو]] was incorporated in 1903 as [[ارورا، کولوراڈو]].&lt;/ref&gt;
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;br/&gt;[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;br/&gt;[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aurora.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150030/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aurora.pdf |date=2014-09-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|3}}
|{{Change|invert=on|353108|325078}}
|align=right|{{ntsh|35}}2248&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;868&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|2}}153.8290&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;398.4152&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|12}}0.6784&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.7570&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|3}}154.5074&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;400.1722&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0804000
|align=right|{{Coord|39.688002|-104.689740|format=dms}}
|-
|[[Avon, Colorado|Avon]]
|[http://www.avon.org/ Town of Avon]
|{{Tri1|1978-02-24|February 24, 1978}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Avon.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225053/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Avon.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|63}}
|{{Change|invert=on|6447|6447}}
|align=right|{{ntsh|169}}798&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;308&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|51}}8.0338&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;20.8075&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|48}}0.0720&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.1866&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|51}}8.1059&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;20.9941&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0804110
|align=right|{{Coord|39.641797|-106.515877|format=dms}}
|-
|[[Basalt, Colorado|Basalt]]
|[http://www.basalt.net/ Town of Basalt]
|{{Tri1|1901-08-26|August 26, 1901}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;br/&gt;[[پٹکن کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Basalt.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045207/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Basalt.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|86}}
|{{Change|invert=on|3919|3857}}
|align=right|{{ntsh|51}}1929&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;745&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|122}}1.9990&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.1774&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|92}}0.0078&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0203&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|123}}2.0068&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.1977&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0804935
|align=right|{{Coord|39.358174|-107.018557|format=dms}}
|-
|[[Bayfield, Colorado|Bayfield]]
|[http://www.bayfieldgov.org/ Town of Bayfield]
|{{Tri1|1906-08-18|August 18, 1906}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لا پلاٹا کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bayfield.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304044126/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bayfield.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|102}}
|{{Change|invert=on|2533|2333}}
|align=right|{{ntsh|66}}1729&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;668&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|140}}1.4415&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.7335&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|140}}1.4415&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.7335&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0805265
|align=right|{{Coord|37.235248|-107.594814|format=dms}}
|-
|[[Bennett, Colorado|Bennett]]
|[http://www.townofbennett.org/ Town of Bennett] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111020185300/http://www.townofbennett.org/ |date=2011-10-20 }}
|{{Tri1|1930-01-22|January 22, 1930}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;br/&gt;[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bennett.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130194015/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bennett.pdf |date=2018-01-30 }}
|align=center|{{Number table sorting|103}}
|{{Change|invert=on|2443|2308}}
|align=right|{{ntsh|223}}416&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;161&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|68}}5.7934&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;15.0049&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|95}}0.0060&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0156&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|68}}5.7994&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;15.0205&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0806090
|align=right|{{Coord|39.745990|-104.442841|format=dms}}
|-
|[[Berthoud, Colorado|Berthoud]]
|[http://berthoud.org/ Town of Berthoud]
|{{Tri1|1888-08-28|August 28, 1888}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;br/&gt;[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Berthoud.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041612/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Berthoud.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|70}}
|{{Change|invert=on|5807|5105}}
|align=right|{{ntsh|218}}448&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;173&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|35}}12.0289&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;31.1547&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|30}}0.1264&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.3275&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|35}}12.1553&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;31.4822&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0806255
|align=right|{{Coord|40.284667|-104.965504|format=dms}}
|-
|[[Bethune, Colorado|Bethune]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=76 Town of Bethune]
|{{Tri1|1926-06-10|June 10, 1926}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کٹ کارسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bethune.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042029/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bethune.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|232}}
|{{Change|invert=on|240|237}}
|align=right|{{ntsh|88}}1438&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;555&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|261}}0.1620&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.4196&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|261}}0.1620&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.4196&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0806530
|align=right|{{Coord|39.303822|-102.423414|format=dms}}
|-
|[[Black Hawk, Colorado|Black Hawk]]
|[http://www.cityofblackhawk.org/ City of Black Hawk]
|{{Tri1|1886-06-12|June 12, 1886}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[گلپن کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Black%20Hawk.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234554/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Black%20Hawk.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|250}}
|{{Change|invert=on|126|118}}
|align=right|{{ntsh|267}}62&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;24&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|124}}1.9449&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.0372&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|125}}1.9449&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.0372&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0807025
|align=right|{{Coord|39.801069|-105.489224|format=dms}}
|-
|[[Blanca, Colorado|Blanca]]
|[http://www.fone.net/~blancaco/ Town of Blanca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210082449/http://www.fone.net/~blancaco/ |date=2009-02-10 }}
|{{Tri1|1910-05-18|May 18, 1910}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کوسٹیلا کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Blanca.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083343/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Blanca.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|211}}
|{{Change|invert=on|372|385}}
|align=right|{{ntsh|251}}208&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;80&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|126}}1.7857&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.6250&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|128}}1.7857&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.6250&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0807190
|align=right|{{Coord|37.439281|-105.513526|format=dms}}
|-
|[[Blue River, Colorado|Blue River]]&lt;ref name=Blue_River&gt;[[Blue River, Colorado|Blue River]] is served by the [[بریکنریج، کولوراڈو]] [[United States Postal Service|Post Office]].&lt;/ref&gt;
|[http://www.townofblueriver.com/ Town of Blue River] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120711200755/http://townofblueriver.com/ |date=2012-07-11 }}
|{{Tri1|1964-99-99|1964}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Blue%20River.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022911/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Blue%20River.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|155}}
|{{Change|invert=on|882|849}}
|align=right|{{ntsh|233}}345&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;133&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|108}}2.5149&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.5136&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|37}}0.0996&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2579&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|105}}2.6145&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.7715&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0807410
|align=right|{{Coord|39.448494|-106.036774|format=dms}}
|-
|[[Bonanza, Colorado|Bonanza]]&lt;ref name=Bonanza&gt;[[Bonanza, Colorado|Bonanza]] is served by the [[Villa Grove, Colorado|Villa Grove]] [[United States Postal Service|Post Office]].&lt;/ref&gt;
|[http://www.sangres.com/colorado/saguache/bonanza.htm Town of Bonanza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160902204654/http://www.sangres.com/colorado/saguache/bonanza.htm |date=2016-09-02 }}
|{{Tri1|1881-01-13|January 13, 1881}}&lt;ref name=Bonanza_City&gt;[[Bonanza, Colorado|Bonanza]] was incorporated in 1881 as [[Bonanza, Colorado|Bonanza City]].&lt;/ref&gt;
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ساواچ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bonanza.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224030/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bonanza.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|270}}
|{{Change|invert=on|16|16}}
|align=right|{{ntsh|271}}37&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;14&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|211}}0.4365&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.1306&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|211}}0.4365&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.1306&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0807571
|align=right|{{Coord|38.296607|-106.141873|format=dms}}
|-
|[[Boone, Colorado|Boone]]
|[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_pueblo.html Town of Boone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923225150/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_pueblo.html |date=2009-09-23 }}
|{{Tri1|1956-09-22|September 22, 1956}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[پوابلو کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Boone.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041741/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Boone.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|213}}
|{{Change|invert=on|342|339}}
|align=right|{{ntsh|152}}932&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;360&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|222}}0.3616&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.9365&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|86}}0.0098&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0253&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|222}}0.3713&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.9618&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0807795
|align=right|{{Coord|38.250445|-104.260792|format=dms}}
|-
|[[بولڈر، کولوراڈو]]
|[http://www.bouldercolorado.gov/ City of Boulder]
|{{Tri1|1871-11-04|November 4, 1871}}&lt;ref name=Boulder_City&gt;[[بولڈر، کولوراڈو]] was incorporated in 1871 as [[بولڈر، کولوراڈو]].&lt;/ref&gt;
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Boulder.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304004127/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Boulder.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|11}}
|{{Change|invert=on|105112|97385}}
|align=right|{{ntsh|8}}4152&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1603&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|19}}24.8478&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;64.3556&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|9}}1.0187&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.6384&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|19}}25.8665&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;66.9940&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0807850
|align=right|{{Coord|40.027435|-105.251945|format=dms}}
|-
|[[Bow Mar, Colorado|Bow Mar]]
|[http://www.bowmar.gov/ Town of Bow Mar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021230455/http://www.bowmar.gov/ |date=2012-10-21 }}
|{{Tri1|1958-08-99|August 1958}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;br/&gt;[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bow%20Mar.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041638/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bow%20Mar.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|151}}
|{{Change|invert=on|921|866}}
|align=right|{{ntsh|102}}1322&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;510&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|191}}0.6846&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.7732&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|27}}0.1511&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.3913&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|177}}0.8357&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.1645&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0808070
|align=right|{{Coord|39.626594|-105.050914|format=dms}}
|-
|[[برینسن، کولوراڈو]]
|[http://www.sangres.com/colorado/lasanimas/branson.htm Town of Branson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329033915/http://www.sangres.com/colorado/lasanimas/branson.htm |date=2016-03-29 }}
|{{Tri1|1921-03-26|March 26, 1921}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Branson.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233536/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Branson.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|262}}
|{{Change|invert=on|67|74}}
|align=right|{{ntsh|239}}282&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;109&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|244}}0.2448&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6340&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|246}}0.2448&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6340&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0808345
|align=right|{{Coord|37.015493|-103.883777|format=dms}}
|-
|[[بریکنریج، کولوراڈو]]
|[http://www.townofbreckenridge.com/ Town of Breckenridge]
|{{Tri1|1880-03-03|March 3, 1880}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Breckenridge.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040659/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Breckenridge.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|79}}
|{{Change|invert=on|4749|4540}}
|align=right|{{ntsh|172}}775&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;299&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|67}}5.9946&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;15.5259&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|67}}5.9946&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;15.5259&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0808400
|align=right|{{Coord|39.499619|-106.043292|format=dms}}
|-
|[[برائٹن، کولوراڈو]]
|[http://brightonco.gov/ City of Brighton]
|{{Tri1|1887-09-01|September 1, 1887}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;&lt;br/&gt;[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brighton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224423/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brighton.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|22}}
|{{Change|invert=on|36765|33352}}
|align=right|{{ntsh|69}}1720&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;664&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|23}}20.7614&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;53.7719&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|20}}0.3013&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.7803&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|23}}21.0627&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;54.5522&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0808675
|align=right|{{Coord|39.964790|-104.796581|format=dms}}
|-
|[[Brookside, Colorado|Brookside]]&lt;ref name=Brookside&gt;[[Brookside, Colorado|Brookside]] is served by the [[کینن سٹی، کولوراڈو]] [[United States Postal Service|Post Office]].&lt;/ref&gt;
|[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_fremont.html Town of Brookside] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090924004034/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_fremont.html |date=2009-09-24 }}
|{{Tri1|1913-99-99|1913}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[فریمونٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brookside.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903145933/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brookside.pdf |date=2014-09-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|231}}
|{{Change|invert=on|243|233}}
|align=right|{{ntsh|211}}512&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;198&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|208}}0.4649&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.2041&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|208}}0.4649&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.2041&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0809115
|align=right|{{Coord|38.413543|-105.191060|format=dms}}
|-
|[[برومفیلڈ، کولوراڈو]]
|[http://www.broomfield.org/ City and County of Broomfield]
|{{Tri1|1961-06-06|June 6, 1961}}&lt;ref name=Broomfield&gt;The [[برومفیلڈ، کولوراڈو]] was [[consolidated city-county|consolidated]] on November 15, 2001.&lt;/ref&gt;
|[[#Consolidated city and county|consolidated city and county]]
|[[برومفیلڈ، کولوراڈو]]&lt;ref name=Broomfield2&gt;As a [[#Consolidated city and county|consolidated city and county]], the [[برومفیلڈ، کولوراڈو|City and County of Broomfield]] is its own [[county seat]].&lt;/ref&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Broomfield.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235315/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Broomfield.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|15}}
|{{Change|invert=on|62138|55889}}
|align=right|{{ntsh|57}}1802&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;696&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|14}}33.0031&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;85.4775&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|14}}0.5455&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.4127&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|15}}33.5485&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;86.8903&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0809280
|align=right|{{Coord|39.953302|-105.052038|format=dms}}
|-
|[[Brush, Colorado|Brush]]
|[http://www.brushcolo.com/ City of Brush]
|{{Tri1|1884-11-24|November 24, 1884}}
|[[#Statutory city|statutory city]]
|[[مورگن کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brush.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052948/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brush.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|71}}
|{{Change|invert=on|5466|5463}}
|align=right|{{ntsh|38}}2159&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;834&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|107}}2.5474&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.5978&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|108}}2.5474&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.5978&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0809555
|align=right|{{Coord|40.258136|-103.632160|format=dms}}
|-
|[[بیونا وسٹا، کولوراڈو|Buena Vista]]
|[http://www.buenavistaco.gov/ Town of Buena Vista]
|{{Tri1|1879-11-08|November 8, 1879}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[چافی کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Buena%20Vista.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041535/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Buena%20Vista.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|96}}
|{{Change|invert=on|2734|2617}}
|align=right|{{ntsh|171}}792&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;306&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|89}}3.4544&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;8.9469&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|117}}0.0008&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0022&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|89}}3.4553&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;8.9491&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0810105
|align=right|{{Coord|38.829332|-106.139515|format=dms}}
|-
|[[برلنگٹن، کولوراڈو]]
|[http://www.burlingtoncolo.com/ City of Burlington]
|{{Tri1|1888-01-12|January 12, 1888}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[کٹ کارسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Burlington.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221635/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Burlington.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|85}}
|{{Change|invert=on|4014|4254}}
|align=right|{{ntsh|54}}1917&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;740&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|120}}2.0878&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.4073&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|121}}2.0878&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.4073&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0810600
|align=right|{{Coord|39.304491|-102.271463|format=dms}}
|-
|[[Calhan, Colorado|Calhan]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=81 Town of Calhan]
|{{Tri1|1919-05-10|May 10, 1919}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Calhan.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041448/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Calhan.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|162}}
|{{Change|invert=on|797|780}}
|align=right|{{ntsh|155}}912&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;352&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|170}}0.8710&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.2559&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|170}}0.8710&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.2559&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0811260
|align=right|{{Coord|39.034438|-104.299139|format=dms}}
|-
|[[Campo, Colorado|Campo]]
|[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_baca.html Town of Campo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921144557/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_baca.html |date=2009-09-21 }}
|{{Tri1|1950-03-06|March 6, 1950}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[بیکا کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Campo.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224419/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Campo.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|256}}
|{{Change|invert=on|105|109}}
|align=right|{{ntsh|181}}742&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;286&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|263}}0.1443&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.3737&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|263}}0.1443&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.3737&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0811645
|align=right|{{Coord|37.104711|-102.578798|format=dms}}
|-
|[[کینن سٹی، کولوراڈو]]
|[http://www.canoncity.org/ City of Cañon City]
|{{Tri1|1872-04-03|April 3, 1872}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[فریمونٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cañon%20City.pdf map]
|align=center|{{Number table sorting|34}}
|{{Change|invert=on|16337|16400}}
|align=right|{{ntsh|103}}1304&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;504&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|34}}12.5117&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;32.4051&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|84}}0.0122&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0315&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|34}}12.5238&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;32.4366&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0811810
|align=right|{{Coord|38.441889|-105.220891|format=dms}}
|-
|[[کاربنڈیل، کولوراڈو]]
|[http://www.carbondalegov.org/ Town of Carbondale]
|{{Tri1|1888-04-26|April 26, 1888}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[گارفیلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Carbondale.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045331/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Carbondale.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|61}}
|{{Change|invert=on|6574|6427}}
|align=right|{{ntsh|17}}3205&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1238&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|121}}2.0443&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.2947&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|122}}2.0443&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.2947&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0812045
|align=right|{{Coord|39.394616|-107.214475|format=dms}}
|-
|[[Castle Pines, Colorado|Castle Pines]]
|[http://www.castlepinesgov.com/ City of Castle Pines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406084318/http://www.castlepinesgov.com/ |date=2016-04-06 }}
|{{Tri1|2007-11-06|November 6, 2007}}&lt;ref name=Castle_Pines_North&gt;The [[Castle Pines, Colorado|City of Castle Pines North]] was incorporated on November 6, 2007. An election on November 2, 2010, changed the name to the [[Castle Pines, Colorado|City of Castle Pines]].&lt;/ref&gt;
|[[#Statutory city|statutory city]]
|[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Castle%20Pines.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131104212518/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Castle%20Pines.pdf |date=2013-11-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|46}}
|{{Change|invert=on|10796|NA}}
|align=right|{{ntsh|127}}1121&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;433&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|44}}9.5674&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;24.7793&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|45}}9.5674&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;24.7793&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0812387
|align=right|{{Coord|39.462512|-104.870620|format=dms}}
|-
|[[کیسل راک، کولوراڈو|Castle Rock]]
|[http://www.townofcastlerock.org/ Town of Castle Rock]
|{{Tri1|1881-05-17|May 17, 1881}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Castle%20Rock.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180430050124/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Castle%20Rock.pdf |date=2018-04-30 }}
|align=center|{{Number table sorting|17}}
|{{Change|invert=on|55747|48231}}
|align=right|{{ntsh|82}}1567&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;605&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|13}}33.8639&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;87.7070&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|14}}33.8639&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;87.7070&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0812415
|align=right|{{Coord|39.376089|-104.853487|format=dms}}
|-
|[[Cedaredge, Colorado|Cedaredge]]
|[http://cedaredgecolorado.com/town/ Town of Cedaredge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812145207/http://cedaredgecolorado.com/town/ |date=2007-08-12 }}
|{{Tri1|1907-05-02|May 2, 1907}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ڈیلٹا کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cedaredge.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041930/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cedaredge.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|111}}
|{{Change|invert=on|2187|2253}}
|align=right|{{ntsh|125}}1136&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;438&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|123}}1.9556&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.0650&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|124}}1.9556&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.0650&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0812635
|align=right|{{Coord|38.894137|-107.925498|format=dms}}
|-
|[[سینٹینیل، کولوراڈو]]
|[http://www.centennialcolorado.com/ City of Centennial]
|{{Tri1|2001-02-07|February 7, 2001}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Centennial.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224433/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Centennial.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|10}}
|{{Change|invert=on|107201|100377}}
|align=right|{{ntsh|9}}3672&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1418&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|16}}28.9014&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;74.8543&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|28}}0.1472&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.3813&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|16}}29.0486&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;75.2356&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0812815
|align=right|{{Coord|39.590568|-104.869118|format=dms}}
|-
|[[سینٹر، کولوراڈو]]
|[http://www.townofcenter.org/ Town of Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323161653/http://www.townofcenter.org/ |date=2012-03-23 }}
|{{Tri1|1907-01-18|January 18, 1907}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ریو گرینڈے کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;br/&gt;[[ساواچ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Center.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041635/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Center.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|109}}
|{{Change|invert=on|2199|2230}}
|align=right|{{ntsh|22}}2694&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1040&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|177}}0.8260&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.1392&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|178}}0.8260&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.1392&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0812855
|align=right|{{Coord|37.751351|-106.110195|format=dms}}
|-
|[[Central City, Colorado|Central City]]
|[http://www.centralcitycolorado.us/ City of Central] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151018115739/http://www.centralcitycolorado.us/ |date=2015-10-18 }}
|{{Tri1|1886-06-12|June 12, 1886}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[گلپن کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;&lt;br/&gt;[[کلئیر کریک کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Central%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041512/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Central%20City.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|170}}
|{{Change|invert=on|724|663}}
|align=right|{{ntsh|241}}280&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;108&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|110}}2.4493&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.3438&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|122}}0.0000&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0000&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|110}}2.4494&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.3438&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0812910
|align=right|{{Coord|39.795790|-105.514835|format=dms}}
|-
|[[Cheraw, Colorado|Cheraw]]
|[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_otero.html Town of Cheraw] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921113635/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_otero.html |date=2009-09-21 }}
|{{Tri1|1917-04-17|April 17, 1917}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[اوٹیرو کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cheraw.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041612/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cheraw.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|230}}
|{{Change|invert=on|249|252}}
|align=right|{{ntsh|83}}1567&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;605&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|262}}0.1583&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.4100&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|262}}0.1583&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.4100&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0813460
|align=right|{{Coord|38.108104|-103.510926|format=dms}}
|-
|[[Cherry Hills Village, Colorado|Cherry Hills Village]]
|[http://www.cherryhillsvillage.com/ City of Cherry Hills Village]
|{{Tri1|1945-07-19|July 19, 1945}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cherry%20Hills%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083408/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cherry%20Hills%20Village.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|64}}
|{{Change|invert=on|6423|5987}}
|align=right|{{ntsh|142}}1018&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;393&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|65}}6.2038&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;16.0678&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|49}}0.0715&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.1853&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|64}}6.2753&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;16.2531&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0813845
|align=right|{{Coord|39.637418|-104.947470|format=dms}}
|-
|[[Cheyenne Wells, Colorado|Cheyenne Wells]]
|[http://www.townofcheyennewells.com/ Town of Cheyenne Wells]
|{{Tri1|1890-05-14|May 14, 1890}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[شاین کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cheyenne%20Wells.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000144/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cheyenne%20Wells.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|159}}
|{{Change|invert=on|860|846}}
|align=right|{{ntsh|168}}814&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;314&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|157}}1.0696&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.7702&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|158}}1.0696&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.7702&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0814175
|align=right|{{Coord|38.819202|-102.352030|format=dms}}
|-
|[[Coal Creek, Fremont County, Colorado|Coal Creek]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=306 Town of Coal Creek]
|{{Tri1|1882-02-11|February 11, 1882}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[فریمونٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Coal%20Creek.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222242/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Coal%20Creek.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|214}}
|{{Change|invert=on|339|343}}
|align=right|{{ntsh|245}}266&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;103&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|147}}1.2719&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.2942&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|147}}1.2719&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.2942&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0815330
|align=right|{{Coord|38.362038|-105.141782|format=dms}}
|-
|[[Cokedale, Colorado|Cokedale]]
|[http://www.sangres.com/colorado/lasanimas/cokedale.htm Town of Cokedale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329053150/http://www.sangres.com/colorado/lasanimas/cokedale.htm |date=2016-03-29 }}
|{{Tri1|1948-03-15|March 15, 1948}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو|Las Animas County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cokedale.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035511/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cokedale.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|251}}
|{{Change|invert=on|119|129}}
|align=right|{{ntsh|201}}581&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;224&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|254}}0.2049&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.5308&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|255}}0.2049&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.5308&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0815550
|align=right|{{Coord|37.144223|-104.621590|format=dms}}
|-
|[[Collbran, Colorado|Collbran]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=87 Town of Collbran]
|{{Tri1|1908-07-22|July 22, 1908}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[میسا کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Collbran.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083413/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Collbran.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|172}}
|{{Change|invert=on|706|708}}
|align=right|{{ntsh|118}}1184&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;457&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|195}}0.5912&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.5312&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|195}}0.5912&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.5312&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0815605
|align=right|{{Coord|39.240016|-107.963956|format=dms}}
|-
|[[کولاریڈو سپرنگس، کولاریڈو|Colorado Springs]]
|[http://www.springsgov.com/ City of Colorado Springs]
|{{Tri1|1886-06-19|June 19, 1886}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Colorado%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235547/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Colorado%20Springs.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|2}}
|{{Change|invert=on|445830|416427}}
|align=right|{{ntsh|34}}2257&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;872&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|1}}194.8701&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;504.7114&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|16}}0.3657&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.9472&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|1}}195.2359&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;505.6585&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0816000
|align=right|{{Coord|38.867255|-104.760749|format=dms}}
|-
|[[Columbine Valley, Colorado|Columbine Valley]]&lt;ref name=Columbine_Valley&gt;[[Columbine Valley, Colorado|Columbine Valley]] is served by the [[لٹلٹن، کولوراڈو]] [[United States Postal Service|Post Office]].&lt;/ref&gt;
|[http://www.columbinevalley.org/ Town of Columbine Valley]
|{{Tri1|1959-07-02|July 2, 1959}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Columbine%20Valley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022923/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Columbine%20Valley.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|133}}
|{{Change|invert=on|1328|1256}}
|align=right|{{ntsh|110}}1287&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;497&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|160}}1.0245&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.6534&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|80}}0.0144&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0372&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|161}}1.0388&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.6906&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0816385
|align=right|{{Coord|39.599580|-105.030771|format=dms}}
|-
|[[کامرس سٹی، کولوراڈو]]
|[http://www.c3gov.com/ City of Commerce City]
|{{Tri1|1952-12-18|December 18, 1952}}&lt;ref name=Commerce_Town&gt;[[کامرس سٹی، کولوراڈو]] was incorporated in 1952 as [[کامرس سٹی، کولوراڈو]].&lt;/ref&gt;
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Commerce%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151321/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Commerce%20City.pdf |date=2014-09-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|18}}
|{{Change|invert=on|51762|45913}}
|align=right|{{ntsh|89}}1426&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;551&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|11}}34.9113&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;90.4199&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|15}}0.4119&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.0669&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|12}}35.3233&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;91.4868&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0816495
|align=right|{{Coord|39.882968|-104.795452|format=dms}}
|-
|[[کورٹیز، کولوراڈو]]
|[http://www.cityofcortez.com/ City of Cortez]
|{{Tri1|1902-11-10|November 10, 1902}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[مونٹزوما کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cortez.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022930/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cortez.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|52}}
|{{Change|invert=on|8602|8482}}
|align=right|{{ntsh|94}}1379&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;532&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|64}}6.2130&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;16.0916&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|69}}0.0272&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0704&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|65}}6.2402&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;16.1620&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0817375
|align=right|{{Coord|37.349783|-108.576687|format=dms}}
|-
|[[کریگ، کولوراڈو|Craig]]
|[http://www.ci.craig.co.us/ City of Craig]
|{{Tri1|1908-07-15|July 15, 1908}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[موفٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Craig.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041652/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Craig.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|50}}
|{{Change|invert=on|8846|9464}}
|align=right|{{ntsh|62}}1749&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;675&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|70}}5.1354&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;13.3007&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|70}}5.1354&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;13.3007&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0817760
|align=right|{{Coord|40.517034|-107.555674|format=dms}}
|-
|[[Crawford, Colorado|Crawford]]
|[http://www.colorado.com/Crawford.aspx Town of Crawford]
|{{Tri1|1910-12-19|December 19, 1910}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ڈیلٹا کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crawford.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022935/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crawford.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|205}}
|{{Change|invert=on|411|431}}
|align=right|{{ntsh|63}}1736&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;670&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|246}}0.2431&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6296&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|247}}0.2431&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6296&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0817925
|align=right|{{Coord|38.705183|-107.610061|format=dms}}
|-
|[[Creede, Colorado|Creede]]
|[http://www.creede.com/ City of Creede]&lt;ref name=Creede&gt;The municipality of [[Creede, Colorado|Creede]] uses the official title [[Creede, Colorado|City of Creede]] despite its status as a [[#Statutory town|Colorado statutory town]].&lt;/ref&gt;
|{{Tri1|1892-05-19|May 19, 1892}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[منرل کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Creede.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180206131607/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Creede.pdf |date=2018-02-06 }}
|align=center|{{Number table sorting|219}}
|{{Change|invert=on|282|290}}
|align=right|{{ntsh|237}}319&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;123&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|165}}0.9161&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.3727&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|165}}0.9161&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.3727&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0814765
|align=right|{{Coord|37.849102|-106.925415|format=dms}}
|-
|[[Crested Butte, Colorado|Crested Butte]]
|[http://www.crestedbutte-co.gov/ Town of Crested Butte]
|{{Tri1|1880-07-15|July 15, 1880}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[گینیسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crested%20Butte.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234746/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crested%20Butte.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|125}}
|{{Change|invert=on|1541|1487}}
|align=right|{{ntsh|56}}1805&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;697&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|174}}0.8417&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.1800&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|175}}0.8417&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.1800&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0818310
|align=right|{{Coord|38.867736|-106.977266|format=dms}}
|-
|[[Crestone, Colorado|Crestone]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=225 Town of Crestone]
|{{Tri1|1902-01-24|January 24, 1902}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ساواچ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crestone.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221040/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crestone.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|246}}
|{{Change|invert=on|137|127}}
|align=right|{{ntsh|231}}350&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;135&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|221}}0.3772&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.9771&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|221}}0.3772&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.9771&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0818420
|align=right|{{Coord|37.994497|-105.696273|format=dms}}
|-
|[[Cripple Creek, Colorado|Cripple Creek]]
|[http://www.cripplecreekgov.com/ City of Cripple Creek]
|{{Tri1|1892-06-09|June 9, 1892}}
|[[#Statutory city|statutory city]]
|[[ٹیلر کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cripple%20Creek.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083426/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cripple%20Creek.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|136}}
|{{Change|invert=on|1172|1189}}
|align=right|{{ntsh|177}}763&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;294&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|135}}1.5328&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.9699&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|136}}1.5328&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.9699&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0818530
|align=right|{{Coord|38.746149|-105.184042|format=dms}}
|-
|[[Crook, Colorado|Crook]]
|[http://www.colorado.com/Crook.aspx Town of Crook]
|{{Tri1|1918-09-23|September 23, 1918}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لوگن کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crook.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045118/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crook.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|254}}
|{{Change|invert=on|109|110}}
|align=right|{{ntsh|167}}815&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;315&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|264}}0.1338&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.3464&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|264}}0.1338&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.3464&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0818640
|align=right|{{Coord|40.858752|-102.801392|format=dms}}
|-
|[[Crowley, Colorado|Crowley]]
|[http://www.colorado.com/Crowley.aspx Town of Crowley]
|{{Tri1|1921-10-10|October 10, 1921}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کرولی کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crowley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232515/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crowley.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|238}}
|{{Change|invert=on|175|176}}
|align=right|{{ntsh|179}}754&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;291&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|252}}0.2255&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.5840&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|253}}0.2255&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.5840&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0818750
|align=right|{{Coord|38.193506|-103.859744|format=dms}}
|-
|[[Dacono, Colorado|Dacono]]
|[http://www.ci.dacono.co.us/ City of Dacono] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160331122516/http://www.ci.dacono.co.us/ |date=2016-03-31 }}
|{{Tri1|1908-09-23|September 23, 1908}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dacono.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151326/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dacono.pdf |date=2014-09-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|81}}
|{{Change|invert=on|4544|4152}}
|align=right|{{ntsh|206}}539&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;208&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|50}}8.1208&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;21.0328&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|89}}0.0091&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0235&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|50}}8.1299&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;21.0563&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0819080
|align=right|{{Coord|40.063521|-104.946804|format=dms}}
|-
|[[De Beque, Colorado|De Beque]]
|[http://www.debeque.org/ Town of De Beque]
|{{Tri1|1890-01-18|January 18, 1890}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[میسا کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/De%20Beque.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001405/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/De%20Beque.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|195}}
|{{Change|invert=on|496|504}}
|align=right|{{ntsh|262}}115&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;45&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|78}}4.3012&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;11.1401&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|71}}0.0256&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0664&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|78}}4.3269&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;11.2065&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0819355
|align=right|{{Coord|39.275733|-108.193405|format=dms}}
|-
|[[Deer Trail, Colorado|Deer Trail]]
|[http://www.deertrailcolorado.org/ Town of Deer Trail]
|{{Tri1|1920-02-03|February 3, 1920}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Deer%20Trail.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151101/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Deer%20Trail.pdf |date=2014-09-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|187}}
|{{Change|invert=on|576|546}}
|align=right|{{ntsh|208}}525&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;203&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|156}}1.0714&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.7748&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|101}}0.0043&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0111&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|156}}1.0757&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.7859&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0819630
|align=right|{{Coord|39.615892|-104.043007|format=dms}}
|-
|[[Del Norte, Colorado|Del Norte]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=91 Town of Del Norte]
|{{Tri1|1895-11-15|November 15, 1895}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ریو گرینڈے کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Del%20Norte.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022946/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Del%20Norte.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|122}}
|{{Change|invert=on|1629|1686}}
|align=right|{{ntsh|79}}1643&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;634&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|161}}1.0075&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.6093&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|162}}1.0075&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.6093&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0819795
|align=right|{{Coord|37.678447|-106.353931|format=dms}}
|-
|[[ڈیلٹا، کولوراڈو]]
|[http://www.delta-co.gov/ City of Delta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013152055/http://www.delta-co.gov/ |date=2007-10-13 }}
|{{Tri1|1882-10-24|October 24, 1882}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ڈیلٹا کاؤنٹی، کولوراڈو|Delta County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Delta.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001344/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Delta.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|51}}
|{{Change|invert=on|8720|8915}}
|align=right|{{ntsh|189}}664&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;256&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|30}}13.3451&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;34.5635&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|21}}0.2813&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.7286&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|31}}13.6264&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;35.2922&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0819850
|align=right|{{Coord|38.757372|-108.087959|format=dms}}
|-
|[[ڈینور, کولوراڈو]]
|[http://www.denvergov.org/ City and County of Denver]
|{{Tri1|1859-12-03|December 3, 1859}}&lt;ref name=Denver_1st&gt;The [[Jefferson Territory|Provisional Government of the Territory of Jefferson]] granted a charter to the consolidated [[History of Denver|City of Denver, Auraria, and Highland]] on December 3, 1859. The [[Territory of Colorado]] reincorporated the city as [[History of Denver|Denver City]] on November 7, 1861. Later, the city's common name was shortened to [[History of Denver|Denver]].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Denver&gt;The [[History of Denver|City and County of Denver]] was [[consolidated city-county|consolidated]] on November 15, 1902.&lt;/ref&gt;
|[[#Consolidated city and county|consolidated city and county]]
|[[ڈینور, کولوراڈو]]&lt;ref name=Denver1&gt;The [[ڈینور, کولوراڈو]] is the [[دار الحکومت]] of the [[کولوراڈو]].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Denver2&gt;As a [[#Consolidated city and county|consolidated city and county]], the [[ڈینور, کولوراڈو|City and County of Denver]] is its own [[county seat]].&lt;/ref&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Denver.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807155729/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/DENVER.pdf |date=2018-08-07 }}
|align=center|{{Number table sorting|1}}
|{{Change|invert=on|663862|600158}}
|align=right|{{ntsh|7}}4244&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1639&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|3}}153.0374&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;396.3650&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|2}}1.6249&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.2086&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|2}}154.6623&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;400.5735&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0820000
|align=right|{{Coord|39.761850|-104.881105|format=dms}}
|-
|[[Dillon, Colorado|Dillon]]
|[http://www.townofdillon.com/ Town of Dillon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903044644/http://www.townofdillon.com/ |date=2011-09-03 }}
|{{Tri1|1883-01-26|January 26, 1883}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dillon.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224427/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dillon.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|149}}
|{{Change|invert=on|937|904}}
|align=right|{{ntsh|199}}586&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;226&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|133}}1.5694&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.0648&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|10}}0.8587&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.2241&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|111}}2.4281&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.2889&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0820440
|align=right|{{Coord|39.625881|-106.043728|format=dms}}
|-
|[[Dinosaur, Colorado|Dinosaur]]
|[http://www.colorado.com/Dinosaur.aspx Town of Dinosaur]
|{{Tri1|1947-12-18|December 18, 1947}}&lt;ref name=Artesia&gt;[[Dinosaur, Colorado|Dinosaur]] was incorporated in 1947 as [[Dinosaur, Colorado|Artesia]].&lt;/ref&gt;
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[موفٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Moffat County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dinosaur.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222017/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dinosaur.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|216}}
|{{Change|invert=on|312|339}}
|align=right|{{ntsh|225}}407&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;157&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|180}}0.7847&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.0324&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|181}}0.7847&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.0324&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0820495
|align=right|{{Coord|40.240551|-109.008590|format=dms}}
|-
|[[Dolores, Colorado|Dolores]]
|[http://www.townofdolores.com/ Town of Dolores] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401235730/http://www.townofdolores.com/ |date=2016-04-01 }}
|{{Tri1|1900-07-19|July 19, 1900}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[مونٹزوما کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dolores.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041730/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dolores.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|148}}
|{{Change|invert=on|948|936}}
|align=right|{{ntsh|107}}1296&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;500&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|184}}0.7279&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.8852&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|185}}0.7279&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.8852&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0820770
|align=right|{{Coord|37.473990|-108.499824|format=dms}}
|-
|[[Dove Creek, Colorado|Dove Creek]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=94 Town of Dove Creek]
|{{Tri1|1939-06-15|June 15, 1939}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ڈولوریس کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dove%20Creek.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180131023610/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dove%20Creek.pdf |date=2018-01-31 }}
|align=center|{{Number table sorting|174}}
|{{Change|invert=on|703|735}}
|align=right|{{ntsh|99}}1342&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;518&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|202}}0.5373&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.3916&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|202}}0.5373&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.3916&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0821265
|align=right|{{Coord|37.766665|-108.906297|format=dms}}
|-
|[[ڈورینگو، کولوراڈو|Durango]]
|[http://www.durangogov.org/ City of Durango]
|{{Tri1|1881-04-27|April 27, 1881}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[لا پلاٹا کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Durango.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041745/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Durango.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|33}}
|{{Change|invert=on|17834|16887}}
|align=right|{{ntsh|81}}1586&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;612&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|38}}11.0712&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;28.6743&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|65}}0.0330&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0854&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|38}}11.1042&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;28.7597&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0822035
|align=right|{{Coord|37.273267|-107.871692|format=dms}}
|-
|[[Eads, Colorado|Eads]]
|[http://www.kcedfonline.org/eads.htm Town of Eads]
|{{Tri1|1916-01-29|January 29, 1916}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کآئیووا کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eads.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151121/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eads.pdf |date=2014-09-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|185}}
|{{Change|invert=on|599|609}}
|align=right|{{ntsh|106}}1296&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;501&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|207}}0.4698&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.2167&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|207}}0.4698&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.2167&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0822145
|align=right|{{Coord|38.481346|-102.779776|format=dms}}
|-
|[[Eagle, Colorado|Eagle]]
|[http://www.townofeagle.org/ Town of Eagle]
|{{Tri1|1905-04-05|April 5, 1905}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eagle.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022952/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eagle.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|62}}
|{{Change|invert=on|6572|6508}}
|align=right|{{ntsh|90}}1420&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;548&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|76}}4.5927&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;11.8949&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|74}}0.0201&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0520&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|76}}4.6127&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;11.9469&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0822200
|align=right|{{Coord|39.634496|-106.816402|format=dms}}
|-
|[[Eaton, Colorado|Eaton]]
|[http://www.eatonco.org/ Town of Eaton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316071202/http://www.eatonco.org/ |date=2016-03-16 }}
|{{Tri1|1892-12-05|December 5, 1892}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eaton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235844/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eaton.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|78}}
|{{Change|invert=on|4815|4365}}
|align=right|{{ntsh|47}}1967&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;760&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|112}}2.3620&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.1177&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|113}}2.3620&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.1177&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0822860
|align=right|{{Coord|40.525181|-104.713308|format=dms}}
|-
|[[Eckley, Colorado|Eckley]]
|[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_yuma.html Town of Eckley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921145036/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_yuma.html |date=2009-09-21 }}
|{{Tri1|1920-06-16|June 16, 1920}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[یوما کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eckley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221734/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eckley.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|227}}
|{{Change|invert=on|255|257}}
|align=right|{{ntsh|205}}539&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;208&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|206}}0.4767&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.2346&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|206}}0.4767&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.2346&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0823025
|align=right|{{Coord|40.112467|-102.488545|format=dms}}
|-
|[[Edgewater, Colorado|Edgewater]]
|[http://www.edgewaterco.com/ City of Edgewater] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406164433/http://www.edgewaterco.com/ |date=2016-04-06 }}
|{{Tri1|1904-11-05|November 5, 1904}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Edgewater.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041416/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Edgewater.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|76}}
|{{Change|invert=on|5289|5170}}
|align=right|{{ntsh|3}}7531&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2908&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|189}}0.6978&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.8072&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|190}}0.6978&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.8072&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0823135
|align=right|{{Coord|39.750820|-105.062615|format=dms}}
|-
|[[الزبتھ، کولوراڈو|Elizabeth]]
|[http://www.townofelizabeth.org/ Town of Elizabeth]
|{{Tri1|1890-10-09|October 9, 1890}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ایلبرٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Elizabeth.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234143/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Elizabeth.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|130}}
|{{Change|invert=on|1395|1358}}
|align=right|{{ntsh|131}}1099&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;424&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|148}}1.2489&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.2348&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|149}}1.2489&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.2348&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0823740
|align=right|{{Coord|39.361015|-104.606172|format=dms}}
|-
|[[Empire, Colorado|Empire]]
|[http://www.empirecoloradogov.com/ Town of Empire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161005012514/http://www.empirecoloradogov.com/ |date=2016-10-05 }}
|{{Tri1|1882-04-12|April 12, 1882}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کلئیر کریک کاؤنٹی، کولوراڈو|Clear Creek County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Empire.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041531/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Empire.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|218}}
|{{Change|invert=on|283|282}}
|align=right|{{ntsh|126}}1128&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;436&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|245}}0.2446&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6335&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|106}}0.0022&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0058&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|244}}0.2468&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6393&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0824620
|align=right|{{Coord|39.759710|-105.682813|format=dms}}
|-
|[[اینگلووڈ، کولوراڈو|Englewood]]
|[http://www.ci.englewood.co.us/ City of Englewood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080111060613/http://www.ci.englewood.co.us/ |date=2008-01-11 }}
|{{Tri1|1903-05-09|May 9, 1903}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Englewood.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041659/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Englewood.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|23}}
|{{Change|invert=on|32480|30255}}
|align=right|{{ntsh|6}}4810&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1857&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|63}}6.5515&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;16.9684&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|41}}0.0878&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2274&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|62}}6.6393&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;17.1958&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0824785
|align=right|{{Coord|39.646505|-104.994001|format=dms}}
|-
|[[ایری، کولوراڈو|Erie]]
|[http://www.erieco.gov/index.cfm Town of Erie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090323033446/http://www.erieco.gov/index.cfm |date=2009-03-23 }}
|{{Tri1|1885-11-15|November 15, 1885}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;br/&gt;[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Erie.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224459/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Erie.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|28}}
|{{Change|invert=on|20493|18135}}
|align=right|{{ntsh|123}}1142&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;441&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|25}}17.2659&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;44.7185&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|31}}0.1263&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.3271&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|25}}17.3922&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;45.0457&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0824950
|align=right|{{Coord|40.040351|-105.039365|format=dms}}
|-
|[[Estes Park, Colorado|Estes Park]]
|[http://www.estesnet.com/ Town of Estes Park]
|{{Tri1|1917-04-17|April 17, 1917}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Estes%20Park.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022958/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Estes%20Park.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|66}}
|{{Change|invert=on|6165|5858}}
|align=right|{{ntsh|156}}908&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;351&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|61}}6.6998&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;17.3525&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|42}}0.0864&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2238&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|61}}6.7863&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;17.5764&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0825115
|align=right|{{Coord|40.377117|-105.525514|format=dms}}
|-
|[[ایونز، کولوراڈو|Evans]]
|[http://www.cityofevans.org/ City of Evans]
|{{Tri1|1885-11-15|November 15, 1885}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Evans.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043213/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Evans.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|29}}
|{{Change|invert=on|20473|18537}}
|align=right|{{ntsh|48}}1964&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;758&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|40}}10.1524&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;26.2946&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|18}}0.3438&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.8906&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|40}}10.4962&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;27.1851&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0825280
|align=right|{{Coord|40.350168|-104.748388|format=dms}}
|-
|[[فیئرپلے، کولوراڈو|Fairplay]]
|[http://fairplayco.us/ Town of Fairplay]
|{{Tri1|1872-11-15|November 15, 1872}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[پارک کاؤنٹی، کولوراڈو|Park County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fairplay.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042218/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fairplay.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|175}}
|{{Change|invert=on|679|679}}
|align=right|{{ntsh|198}}587&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;227&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|152}}1.1445&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.9642&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|88}}0.0095&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0247&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|152}}1.1540&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.9889&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0825610
|align=right|{{Coord|39.223780|-105.994005|format=dms}}
|-
|[[فیڈرل ہائٹس، کولوراڈو]]
|[http://www.ci.federal-heights.co.us/ City of Federal Heights]
|{{Tri1|1940-05-19|May 19, 1940}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Federal%20Heights.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041829/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Federal%20Heights.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|42}}
|{{Change|invert=on|12178|11467}}
|align=right|{{ntsh|4}}6742&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2603&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|127}}1.7759&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.5995&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|108}}0.0021&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0055&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|129}}1.7780&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.6049&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0826270
|align=right|{{Coord|39.864590|-105.016341|format=dms}}
|-
|[[Firestone, Colorado|Firestone]]
|[http://www.ci.firestone.co.us/ Town of Firestone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150319115536/http://www.ci.firestone.co.us/ |date=2015-03-19 }}
|{{Tri1|1908-10-08|October 8, 1908}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Firestone.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151146/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Firestone.pdf |date=2014-09-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|43}}
|{{Change|invert=on|11537|10147}}
|align=right|{{ntsh|147}}979&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;378&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|36}}11.4095&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;29.5504&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|26}}0.1784&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.4622&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|36}}11.5879&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;30.0126&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0826600
|align=right|{{Coord|40.149261|-104.961932|format=dms}}
|-
|[[Flagler, Colorado|Flagler]]
|[http://www.flaglercolorado.com/ Town of Flagler]
|{{Tri1|1916-11-02|November 2, 1916}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کٹ کارسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Flagler.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083347/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Flagler.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|189}}
|{{Change|invert=on|561|561}}
|align=right|{{ntsh|219}}444&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;171&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|146}}1.2768&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.3070&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|146}}1.2768&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.3070&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0826765
|align=right|{{Coord|39.295491|-103.076707|format=dms}}
|-
|[[Fleming, Colorado|Fleming]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=99 Town of Fleming]
|{{Tri1|1917-05-05|May 5, 1917}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لوگن کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fleming.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151126/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fleming.pdf |date=2014-09-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|207}}
|{{Change|invert=on|399|408}}
|align=right|{{ntsh|175}}768&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;297&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|204}}0.5205&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.3482&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|204}}0.5205&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.3482&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0826875
|align=right|{{Coord|40.681771|-102.839443|format=dms}}
|-
|[[فلورنس، کولوراڈو]]
|[http://www.florenceco.govoffice2.com/ City of Florence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130401041006/http://www.florenceco.govoffice2.com/ |date=2013-04-01 }}
|{{Tri1|1887-09-13|September 13, 1887}}
|[[#Statutory city|statutory city]]
|[[فریمونٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Fremont County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Florence.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003418/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Florence.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|88}}
|{{Change|invert=on|3852|3881}}
|align=right|{{ntsh|153}}923&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;356&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|79}}4.1695&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;10.7990&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|102}}0.0037&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0097&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|79}}4.1732&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;10.8087&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0827040
|align=right|{{Coord|38.379826|-105.098107|format=dms}}
|-
|[[فورٹ کولنز، کولوراڈو]]
|[http://www.fcgov.com/ City of Fort Collins]
|{{Tri1|1883-02-12|February 12, 1883}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Collins.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002325/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Collins.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|4}}
|{{Change|invert=on|156480|143986}}
|align=right|{{ntsh|21}}2784&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1075&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|4}}54.6183&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;141.4607&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|5}}1.2242&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.1707&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|4}}55.8425&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;144.6314&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0827425
|align=right|{{Coord|40.548216|-105.064833|format=dms}}
|-
|[[Fort Lupton, Colorado|Fort Lupton]]
|[http://www.fortlupton.org/ City of Fort Lupton]
|{{Tri1|1890-01-15|January 15, 1890}}
|[[#Statutory city|statutory city]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Lupton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041815/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Lupton.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|54}}
|{{Change|invert=on|7783|7377}}
|align=right|{{ntsh|146}}997&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;385&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|53}}7.7156&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;19.9833&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|62}}0.0373&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0965&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|55}}7.7529&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;20.0799&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0827700
|align=right|{{Coord|40.081503|-104.798544|format=dms}}
|-
|[[فورٹ مورگن، کولوراڈو]]
|[http://www.cityoffortmorgan.com/ City of Fort Morgan]
|{{Tri1|1887-06-15|June 15, 1887}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[مورگن کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Morgan.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042210/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Morgan.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|44}}
|{{Change|invert=on|11329|11315}}
|align=right|{{ntsh|24}}2591&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1000&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|77}}4.4027&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;11.4030&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|51}}0.0689&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.1785&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|77}}4.4716&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;11.5815&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0827810
|align=right|{{Coord|40.256029|-103.791319|format=dms}}
|-
|[[فاؤنٹین، کولوراڈو]]
|[http://www.ci.fountain.co.us/ City of Fountain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120517092747/http://www.ci.fountain.co.us/ |date=2012-05-17 }}
|{{Tri1|1903-04-23|April 23, 1903}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو|El Paso County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fountain.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041422/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fountain.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|25}}
|{{Change|invert=on|27631|25846}}
|align=right|{{ntsh|129}}1113&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;430&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|20}}24.5017&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;63.4592&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|63}}0.0361&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0935&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|21}}24.5378&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;63.5527&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0827865
|align=right|{{Coord|38.699580|-104.699758|format=dms}}
|-
|[[Fowler, Colorado|Fowler]]
|[http://www.fowlercolorado.com/ Town of Fowler]
|{{Tri1|1900-08-25|August 25, 1900}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[اوٹیرو کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fowler.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041617/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fowler.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|138}}
|{{Change|invert=on|1155|1182}}
|align=right|{{ntsh|36}}2233&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;862&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|203}}0.5236&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.3560&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|203}}0.5236&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.3560&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0827975
|align=right|{{Coord|38.129631|-104.025673|format=dms}}
|-
|[[Foxfield, Colorado|Foxfield]]
|[http://www.foxfieldco.us/ Town of Foxfield]
|{{Tri1|1994-12-15|December 15, 1994}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Foxfield.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041844/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Foxfield.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|168}}
|{{Change|invert=on|741|685}}
|align=right|{{ntsh|202}}573&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;221&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|145}}1.2775&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.3087&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|145}}1.2775&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.3087&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0828105
|align=right|{{Coord|39.588405|-104.785823|format=dms}}
|-
|[[Fraser, Colorado|Fraser]]
|[http://www.frasercolorado.com/ Town of Fraser]
|{{Tri1|1953-06-15|June 15, 1953}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[گرینڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fraser.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221742/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fraser.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|137}}
|{{Change|invert=on|1165|1224}}
|align=right|{{ntsh|235}}329&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;127&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|87}}3.5064&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;9.0815&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|98}}0.0050&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0129&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|87}}3.5114&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;9.0944&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0828305
|align=right|{{Coord|39.923324|-105.805286|format=dms}}
|-
|[[فریڈرک، کولوراڈو|Frederick]]
|[http://www.frederickco.gov/ Town of Frederick]
|{{Tri1|1908-09-09|September 9, 1908}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Frederick.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224122/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Frederick.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|45}}
|{{Change|invert=on|10927|8679}}
|align=right|{{ntsh|183}}733&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;283&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|28}}13.9101&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;36.0270&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|29}}0.1333&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.3453&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|28}}14.0434&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;36.3723&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0828360
|align=right|{{Coord|40.109362|-104.965251|format=dms}}
|-
|[[فریسکو، کولوراڈو]]
|[http://www.townoffrisco.com/ Town of Frisco]
|{{Tri1|1880-12-03|December 3, 1880}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Frisco.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083404/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Frisco.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|93}}
|{{Change|invert=on|2914|2683}}
|align=right|{{ntsh|74}}1674&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;646&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|129}}1.6851&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.3645&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|35}}0.1022&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2648&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|127}}1.7874&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.6293&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0828690
|align=right|{{Coord|39.578482|-106.090973|format=dms}}
|-
|[[Fruita, Colorado|Fruita]]
|[http://www.fruita.org/cityhome.htm City of Fruita]
|{{Tri1|1894-04-18|April 18, 1894}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[میسا کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fruita.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002055/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fruita.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|40}}
|{{Change|invert=on|12761|12646}}
|align=right|{{ntsh|76}}1669&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;644&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|55}}7.6236&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;19.7450&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|24}}0.1859&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.4814&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|54}}7.8094&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;20.2264&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0828745
|align=right|{{Coord|39.153960|-108.728196|format=dms}}
|-
|[[گارڈن سٹی، کولوراڈو]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=23 Town of Garden City]
|{{Tri1|1936-09-14|September 14, 1936}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Garden%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222238/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Garden%20City.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|223}}
|{{Change|invert=on|264|234}}
|align=right|{{ntsh|31}}2321&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;896&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|266}}0.1129&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2924&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|266}}0.1129&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2924&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0829185
|align=right|{{Coord|40.394591|-104.689494|format=dms}}
|-
|[[Genoa, Colorado|Genoa]]
|[http://www.genoacolorado.com/ Town of Genoa]
|{{Tri1|1905-07-27|July 27, 1905}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لنکن کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Genoa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041557/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Genoa.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|245}}
|{{Change|invert=on|140|139}}
|align=right|{{ntsh|228}}386&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;149&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|224}}0.3576&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.9262&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|224}}0.3576&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.9262&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0829680
|align=right|{{Coord|39.278330|-103.498786|format=dms}}
|-
|[[جارج ٹاؤن، کولوراڈو]]
|[http://www.town.georgetown.co.us/ Town of Georgetown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120531032750/http://www.town.georgetown.co.us/ |date=2012-05-31 }}
|{{Tri1|1868-01-10|January 10, 1868}}
|[[#Territorial charter municipality|territorial charter municipality]]
|[[کلئیر کریک کاؤنٹی، کولوراڈو|Clear Creek County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Georgetown.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221101/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Georgetown.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|142}}
|{{Change|invert=on|1038|1034}}
|align=right|{{ntsh|137}}1061&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;410&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|162}}0.9689&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.5094&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|36}}0.1013&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2624&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|157}}1.0702&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.7718&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0829735
|align=right|{{Coord|39.721298|-105.694029|format=dms}}
|-
|[[Gilcrest, Colorado|Gilcrest]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=104 Town of Gilcrest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010415211634/http://cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=104 |date=2001-04-15 }}
|{{Tri1|1912-03-18|March 18, 1912}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gilcrest.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042054/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gilcrest.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|140}}
|{{Change|invert=on|1080|1034}}
|align=right|{{ntsh|101}}1323&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;511&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|178}}0.8110&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.1004&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|179}}0.8110&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.1004&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0829955
|align=right|{{Coord|40.284156|-104.782024|format=dms}}
|-
|[[Glendale, Colorado|Glendale]]
|[http://www.glendale.co.us/ City of Glendale]
|{{Tri1|1952-05-19|May 19, 1952}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Glendale.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041925/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Glendale.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|77}}
|{{Change|invert=on|5115|4184}}
|align=right|{{ntsh|2}}7821&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3020&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|197}}0.5769&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.4943&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|107}}0.0022&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0057&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|197}}0.5792&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.5000&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0830340
|align=right|{{Coord|39.702917|-104.936069|format=dms}}
|-
|[[گلینووڈ سپرنگز، کولوراڈو]]
|[http://www.ci.glenwood-springs.co.us/ City of Glenwood Springs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160728090112/http://www.ci.glenwood-springs.co.us/ |date=2016-07-28 }}
|{{Tri1|1885-09-04|September 4, 1885}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[گارفیلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Glenwood%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083431/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Glenwood%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|47}}
|{{Change|invert=on|9840|9614}}
|align=right|{{ntsh|65}}1731&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;668&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|69}}5.6828&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;14.7184&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|90}}0.0089&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0231&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|69}}5.6917&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;14.7415&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0830780
|align=right|{{Coord|39.550626|-107.324308|format=dms}}
|-
|[[گولڈن، کولوراڈو]]
|[http://ci.golden.co.us/ City of Golden]
|{{Tri1|1871-01-02|January 2, 1871}}&lt;ref name=Golden_City&gt;[[گولڈن، کولوراڈو]] was incorporated in 1871 as [[گولڈن، کولوراڈو]].&lt;/ref&gt;
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Golden.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053854/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Golden.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|30}}
|{{Change|invert=on|20201|18867}}
|align=right|{{ntsh|49}}1948&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;752&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|42}}9.9557&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;25.7852&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|38}}0.0968&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2507&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|42}}10.0525&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;26.0359&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0830835
|align=right|{{Coord|39.742483|-105.210561|format=dms}}
|-
|[[Granada, Colorado|Granada]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=281 Town of Granada]
|{{Tri1|1887-07-25|July 25, 1887}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[پراورز کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Granada.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222948/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Granada.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|196}}
|{{Change|invert=on|490|517}}
|align=right|{{ntsh|185}}710&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;274&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|188}}0.7053&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.8268&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|189}}0.7053&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.8268&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0831550
|align=right|{{Coord|38.062975|-102.311707|format=dms}}
|-
|[[Granby, Colorado|Granby]]
|[http://www.townofgranby.com/ Town of Granby]
|{{Tri1|1905-12-11|December 11, 1905}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[گرینڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Granby.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023003/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Granby.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|117}}
|{{Change|invert=on|1808|1864}}
|align=right|{{ntsh|259}}138&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;53&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|31}}12.9832&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;33.6263&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|32}}12.9832&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;33.6263&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0831605
|align=right|{{Coord|40.036989|-105.900174|format=dms}}
|-
|[[گرینڈ جنکشن، کولوراڈو]]
|[http://www.gjcity.org/ City of Grand Junction]
|{{Tri1|1882-07-22|July 22, 1882}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[میسا کاؤنٹی، کولوراڈو|Mesa County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grand%20Junction.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042023/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grand%20Junction.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|16}}
|{{Change|invert=on|60210|58566}}
|align=right|{{ntsh|86}}1535&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;593&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|8}}38.9379&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;100.8486&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|17}}0.3545&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.9181&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|8}}39.2924&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;101.7667&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0831660
|align=right|{{Coord|39.089062|-108.567452|format=dms}}
|-
|[[Grand Lake, Colorado|Grand Lake]]
|[http://www.townofgrandlake.com/ Town of Grand Lake]
|{{Tri1|1944-06-23|June 23, 1944}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[گرینڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grand%20Lake.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235326/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grand%20Lake.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|200}}
|{{Change|invert=on|466|471}}
|align=right|{{ntsh|220}}435&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;168&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|159}}1.0490&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.7170&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|118}}0.0005&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0013&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|160}}1.0495&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.7183&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0831715
|align=right|{{Coord|40.246652|-105.825629|format=dms}}
|-
|[[گریلی، کولوراڈو]]
|[http://greeleygov.com/ City of Greeley]
|{{Tri1|1885-11-15|November 15, 1885}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Greeley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234208/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Greeley.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|12}}
|{{Change|invert=on|98596|92889}}
|align=right|{{ntsh|43}}2049&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;791&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|6}}47.1215&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;122.0442&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|33}}0.1225&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.3172&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|6}}47.2440&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;122.3614&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0832155
|align=right|{{Coord|40.414034|-104.771043|format=dms}}
|-
|[[Green Mountain Falls, Colorado|Green Mountain Falls]]
|[http://www.greenmountainfalls.org/towninfo.htm Town of Green Mountain Falls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200204130005/http://www.greenmountainfalls.org/towninfo.htm |date=2020-02-04 }}
|{{Tri1|1880-08-19|August 19, 1880}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو|El Paso County]]&lt;br/&gt;[[ٹیلر کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Green%20Mountain%20Falls.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180810175629/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/GREEN%20MOUNTAIN%20FALLS.pdf |date=2018-08-10 }}
|align=center|{{Number table sorting|176}}
|{{Change|invert=on|676|640}}
|align=right|{{ntsh|193}}627&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;242&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|158}}1.0673&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.7642&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|113}}0.0016&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0041&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|159}}1.0688&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.7683&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0832650
|align=right|{{Coord|38.934954|-105.019713|format=dms}}
|-
|[[گرینووڈ گاؤں، کولوراڈو]]
|[http://www.greenwoodvillage.com/ City of Greenwood Village]
|{{Tri1|1950-09-19|September 19, 1950}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Greenwood%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083519/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Greenwood%20Village.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|35}}
|{{Change|invert=on|15385|13925}}
|align=right|{{ntsh|59}}1775&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;685&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|49}}8.2539&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;21.3776&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|83}}0.0124&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0321&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|49}}8.2663&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;21.4097&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0833035
|align=right|{{Coord|39.615934|-104.911688|format=dms}}
|-
|[[Grover, Colorado|Grover]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=290 Town of Grover]
|{{Tri1|1916-10-06|October 6, 1916}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grover.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221312/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grover.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|243}}
|{{Change|invert=on|145|137}}
|align=right|{{ntsh|250}}233&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;90&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|194}}0.5954&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.5422&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|194}}0.5954&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.5422&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0833310
|align=right|{{Coord|40.869111|-104.225932|format=dms}}
|-
|[[گینیسن، کولوراڈو]]
|[http://www.cityofgunnison-co.gov/ City of Gunnison] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312101449/http://www.cityofgunnison-co.gov/ |date=2016-03-12 }}
|{{Tri1|1880-03-01|March 1, 1880}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[گینیسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gunnison.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221700/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gunnison.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|68}}
|{{Change|invert=on|5973|5854}}
|align=right|{{ntsh|91}}1413&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;545&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|80}}4.1570&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;10.7667&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|80}}4.1570&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;10.7667&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0833640
|align=right|{{Coord|38.545479|-106.922551|format=dms}}
|-
|[[Gypsum, Colorado|Gypsum]]
|[http://www.townofgypsum.com/ Town of Gypsum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322005311/http://www.townofgypsum.com/ |date=2016-03-22 }}
|{{Tri1|1911-11-25|November 25, 1911}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gypsum.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225216/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gypsum.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|60}}
|{{Change|invert=on|6797|6477}}
|align=right|{{ntsh|173}}771&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;298&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|48}}8.6514&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;22.4069&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|44}}0.0850&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2200&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|48}}8.7363&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;22.6270&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0833695
|align=right|{{Coord|39.639971|-106.911471|format=dms}}
|-
|[[Hartman, Colorado|Hartman]]
|[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_prowers.html Town of Hartman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921145613/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_prowers.html |date=2009-09-21 }}
|{{Tri1|1910-05-14|May 14, 1910}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[پراورز کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hartman.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043948/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hartman.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|260}}
|{{Change|invert=on|73|81}}
|align=right|{{ntsh|242}}275&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;106&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|235}}0.2725&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.7059&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|235}}0.2725&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.7059&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0834520
|align=right|{{Coord|38.121118|-102.221652|format=dms}}
|-
|[[Haswell, Colorado|Haswell]]
|[http://www.kcedfonline.org/haswell.htm Town of Haswell]
|{{Tri1|1920-09-02|September 2, 1920}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کآئیووا کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Haswell.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041656/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Haswell.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|261}}
|{{Change|invert=on|68|68}}
|align=right|{{ntsh|266}}81&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;31&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|172}}0.8520&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.2067&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|172}}0.8520&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.2067&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0834740
|align=right|{{Coord|38.452451|-103.164896|format=dms}}
|-
|[[Haxtun, Colorado|Haxtun]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=110 Town of Haxtun]
|{{Tri1|1909-07-30|July 30, 1909}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[فلپس کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Haxtun.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223234/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Haxtun.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|150}}
|{{Change|invert=on|933|946}}
|align=right|{{ntsh|67}}1728&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;667&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|201}}0.5375&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.3920&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|201}}0.5375&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.3920&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0834960
|align=right|{{Coord|40.641520|-102.629539|format=dms}}
|-
|[[Hayden, Colorado|Hayden]]
|[http://www.townofhayden.org/ Town of Hayden]
|{{Tri1|1906-05-05|May 5, 1906}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[راوٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hayden.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083436/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hayden.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|116}}
|{{Change|invert=on|1837|1810}}
|align=right|{{ntsh|195}}599&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;231&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|99}}3.0047&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;7.7821&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|99}}3.0047&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;7.7821&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0835070
|align=right|{{Coord|40.485241|-107.242311|format=dms}}
|-
|[[Hillrose, Colorado|Hillrose]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=112 Town of Hillrose]
|{{Tri1|1919-05-20|May 20, 1919}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[مورگن کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hillrose.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023008/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hillrose.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|229}}
|{{Change|invert=on|250|264}}
|align=right|{{ntsh|109}}1290&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;498&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|255}}0.1939&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.5021&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|256}}0.1939&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.5021&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0836610
|align=right|{{Coord|40.324654|-103.522175|format=dms}}
|-
|[[ہالی، کولوراڈو]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=113 Town of Holly]
|{{Tri1|1903-09-04|September 4, 1903}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[پراورز کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Holly.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023014/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Holly.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|164}}
|{{Change|invert=on|766|802}}
|align=right|{{ntsh|135}}1075&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;415&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|185}}0.7252&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.8784&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|115}}0.0010&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0026&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|186}}0.7263&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.8810&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0837215
|align=right|{{Coord|38.055639|-102.124589|format=dms}}
|-
|[[Holyoke, Colorado|Holyoke]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=114 City of Holyoke]
|{{Tri1|1888-05-31|May 31, 1888}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[فلپس کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Holyoke.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041942/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Holyoke.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|108}}
|{{Change|invert=on|2263|2313}}
|align=right|{{ntsh|150}}957&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;369&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|111}}2.3657&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.1272&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|94}}0.0070&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0180&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|112}}2.3727&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.1452&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0837270
|align=right|{{Coord|40.582094|-102.298414|format=dms}}
|-
|[[Hooper, Colorado|Hooper]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=254 Town of Hooper]
|{{Tri1|1898-05-20|May 20, 1898}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[الاموسا کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hooper.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041722/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hooper.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|257}}
|{{Change|invert=on|103|103}}
|align=right|{{ntsh|226}}401&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;155&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|241}}0.2520&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6527&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|241}}0.2520&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6527&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0837380
|align=right|{{Coord|37.745976|-105.877735|format=dms}}
|-
|[[Hot Sulphur Springs, Colorado|Hot Sulphur Springs]]
|[http://www.HotSulphurSpringsCO.com Town of Hot Sulphur Springs]
|{{Tri1|1903-04-01|April 1, 1903}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[گرینڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Grand County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hot%20Sulphur%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303230119/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hot%20Sulphur%20Springs.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|178}}
|{{Change|invert=on|656|663}}
|align=right|{{ntsh|161}}842&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;325&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|182}}0.7592&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.9664&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|183}}0.7592&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.9664&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0837600
|align=right|{{Coord|40.074834|-106.102486|format=dms}}
|-
|[[Hotchkiss, Colorado|Hotchkiss]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=116 Town of Hotchkiss]
|{{Tri1|1901-03-14|March 14, 1901}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ڈیلٹا کاؤنٹی، کولوراڈو|Delta County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hotchkiss.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041627/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hotchkiss.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|152}}
|{{Change|invert=on|907|944}}
|align=right|{{ntsh|145}}1007&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;389&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|166}}0.9125&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.3635&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|166}}0.9125&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.3635&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0837545
|align=right|{{Coord|38.799065|-107.713633|format=dms}}
|-
|[[Hudson, Colorado|Hudson]]
|[http://www.hudsoncolorado.org/ Town of Hudson]
|{{Tri1|1914-04-02|April 2, 1914}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hudson.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041645/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hudson.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|101}}
|{{Change|invert=on|2569|2356}}
|align=right|{{ntsh|212}}502&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;194&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|74}}4.7874&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;12.3994&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|75}}0.0200&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0519&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|74}}4.8075&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;12.4513&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0837820
|align=right|{{Coord|40.078388|-104.641005|format=dms}}
|-
|[[Hugo, Colorado|Hugo]]
|[http://www.cityofhugoco.org/ Town of Hugo]
|{{Tri1|1909-06-21|June 21, 1909}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لنکن کاؤنٹی، کولوراڈو|Lincoln County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hugo.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222536/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hugo.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|169}}
|{{Change|invert=on|731|730}}
|align=right|{{ntsh|174}}769&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;297&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|163}}0.9390&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.4319&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|163}}0.9390&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.4319&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0837875
|align=right|{{Coord|39.135962|-103.473373|format=dms}}
|-
|[[Idaho Springs, Colorado|Idaho Springs]]
|[http://www.idahospringsco.com/ City of Idaho Springs]
|{{Tri1|1885-11-15|November 15, 1885}}
|[[#Statutory city|statutory city]]
|[[کلئیر کریک کاؤنٹی، کولوراڈو|Clear Creek County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Idaho%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041824/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Idaho%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|120}}
|{{Change|invert=on|1710|1717}}
|align=right|{{ntsh|170}}795&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;307&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|119}}2.1198&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.4902&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|64}}0.0334&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0864&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|120}}2.1532&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.5767&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0838370
|align=right|{{Coord|39.748923|-105.504759|format=dms}}
|-
|[[Ignacio, Colorado|Ignacio]]
|[http://www.townofignacio.com/ Town of Ignacio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111227061226/http://www.townofignacio.com/ |date=2011-12-27 }}
|{{Tri1|1913-07-07|July 7, 1913}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لا پلاٹا کاؤنٹی، کولوراڈو|La Plata County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ignacio.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234547/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ignacio.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|171}}
|{{Change|invert=on|721|697}}
|align=right|{{ntsh|71}}1709&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;660&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|212}}0.4155&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.0762&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|212}}0.4155&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.0762&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0838535
|align=right|{{Coord|37.117729|-107.637460|format=dms}}
|-
|[[Iliff, Colorado|Iliff]]
|[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_logan.html Town of Iliff]
|{{Tri1|1906-02-20|February 20, 1906}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لوگن کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Iliff.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023019/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Iliff.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|225}}
|{{Change|invert=on|258|266}}
|align=right|{{ntsh|141}}1018&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;393&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|240}}0.2524&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6537&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|240}}0.2524&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6537&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0838590
|align=right|{{Coord|40.758333|-103.066128|format=dms}}
|-
|[[جیمز ٹاون، کولوراڈو]]
|[http://www.colorado.com/Jamestown.aspx Town of Jamestown]
|{{Tri1|1883-06-22|June 22, 1883}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Jamestown.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225452/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Jamestown.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|224}}
|{{Change|invert=on|262|274}}
|align=right|{{ntsh|217}}454&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;175&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|193}}0.6236&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.6151&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|120}}0.0004&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0010&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|193}}0.6240&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.6161&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0839195
|align=right|{{Coord|40.117078|-105.389048|format=dms}}
|-
|[[Johnstown, Colorado|Johnstown]]
|[http://www.townofjohnstown.com/ Town of Johnstown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160327142757/http://www.townofjohnstown.com/ |date=2016-03-27 }}
|{{Tri1|1907-05-13|May 13, 1907}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;br/&gt;[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Johnstown.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023023/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Johnstown.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{Number table sorting|38}}
|{{Change|invert=on|13306|9887}}
|align=right|{{ntsh|158}}876&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;338&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|29}}13.8030&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;35.7496&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|43}}0.0853&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2209&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|29}}13.8883&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;35.9705&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0839855
|align=right|{{Coord|40.389789|-104.969443|format=dms}}
|-
|[[Julesburg, Colorado|Julesburg]]
|[http://www.townofjulesburg.com/ Town of Julesburg]
|{{Tri1|1886-11-18|November 18, 1886}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[سیڈجویک کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Julesburg.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222231/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Julesburg.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{Number table sorting|134}}
|{{Change|invert=on|1211|1225}}
|align=right|{{ntsh|165}}821&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;317&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|136}}1.4839&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.8432&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|137}}1.4839&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.8432&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0839965
|align=right|{{Coord|40.984988|-102.262580|format=dms}}
|-
|[[Keenesburg, Colorado|Keenesburg]]
|[http://www.keenesburgco.org/whatsnewin.html Town of Keenesburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071222094252/http://www.keenesburgco.org/whatsnewin.html |date=2007-12-22 }}
|{{Tri1|1919-06-04|June 4, 1919}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Keenesburg.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225319/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Keenesburg.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|135}}
|{{Change|invert=on|1191|1127}}
|align=right|{{ntsh|207}}529&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;204&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|114}}2.2341&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.7862&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|68}}0.0279&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0724&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|116}}2.2620&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.8586&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0840185
|align=right|{{coord|40.112932|-104.489163|format=dms}}
|-
|[[Kersey, Colorado|Kersey]]
|[http://www.townofkersey.com/ Town of Kersey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160326190152/http://www.townofkersey.com/ |date=2016-03-26 }}
|{{Tri1|1908-12-03|December 3, 1908}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kersey.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041824/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kersey.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|124}}
|{{Change|invert=on|1560|1454}}
|align=right|{{ntsh|111}}1266&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;489&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|151}}1.2082&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.1291&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|151}}1.2082&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.1291&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0840515
|align=right|{{coord|40.387430|-104.565866|format=dms}}
|-
|[[Kim, Colorado|Kim]]
|[http://www.colorado.com/Kim.aspx Town of Kim]
|{{Tri1|1910-99-99|1910}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو|Las Animas County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kim.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000948/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kim.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|262}}
|{{Change|invert=on|67|74}}
|align=right|{{ntsh|253}}182&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;70&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|220}}0.3787&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.9809&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|220}}0.3787&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.9809&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0840570
|align=right|{{coord|37.247062|-103.353411|format=dms}}
|-
|[[Kiowa, Colorado|Kiowa]]
|[http://www.townofkiowa.com/ Town of Kiowa]
|{{Tri1|1912-12-30|December 30, 1912}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ایلبرٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Elbert County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kiowa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224134/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kiowa.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|167}}
|{{change|invert=on|742|723}}
|align=right|{{ntsh|164}}824&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;318&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|168}}0.8845&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.2908&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|109}}0.0021&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0054&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|168}}0.8866&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.2963&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0840790
|align=right|{{coord|39.343530|-104.457176|format=dms}}
|-
|[[Kit Carson, Colorado|Kit Carson]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=294 Town of Kit Carson]
|{{sort|1931-07-13|July 13, 1931}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[شاین کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kit%20Carson.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221020/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kit%20Carson.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|234}}
|{{change|invert=on|235|233}}
|align=right|{{ntsh|224}}407&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;157&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|196}}0.5841&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.5128&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|196}}0.5841&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.5128&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0841010
|align=right|{{coord|38.762823|-102.795366|format=dms}}
|-
|[[Kremmling, Colorado|Kremmling]]
|[http://www.townofkremmling.org/ Town of Kremmling]
|{{sort|1904-05-14|May 14, 1904}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[گرینڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Grand County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kremmling.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040047/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kremmling.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|129}}
|{{change|invert=on|1404|1444}}
|align=right|{{ntsh|139}}1051&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;406&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|144}}1.3231&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.4269&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|144}}1.3231&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.4269&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0841560
|align=right|{{coord|40.056543|-106.378160|format=dms}}
|-
|[[La Jara, Colorado|La Jara]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=298 Town of La Jara]
|{{sort|1910-11-11|November 11, 1910}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کنیہوز کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Jara.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225745/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Jara.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|160}}
|{{change|invert=on|817|818}}
|align=right|{{ntsh|42}}2071&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;800&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|216}}0.3955&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.0244&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|216}}0.3955&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.0244&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0842055
|align=right|{{coord|37.273562|-105.959821|format=dms}}
|-
|[[لا جنتا، کولوراڈو]]
|[http://www.ci.la-junta.co.us/ City of La Junta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050612074142/http://www.ci.la-junta.co.us/ |date=2005-06-12 }}
|{{sort|1881-04-23|April 23, 1881}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[اوٹیرو کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Junta.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150830/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Junta.pdf |date=2014-09-03 }}
|align=center|{{nts|58}}
|{{change|invert=on|6964|7077}}
|align=right|{{ntsh|29}}2347&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;906&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|98}}3.0159&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;7.8112&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|96}}0.0059&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0152&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|98}}3.0218&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;7.8265&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0842110
|align=right|{{coord|37.979414|-103.547336|format=dms}}
|-
|[[La Veta, Colorado|La Veta]]
|[http://www.townoflaveta-co.gov/ Town of La Veta]
|{{sort|1886-06-16|June 16, 1886}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ہوئیرفانو کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Veta.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023029/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Veta.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|166}}
|{{change|invert=on|758|800}}
|align=right|{{ntsh|203}}560&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;216&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|142}}1.3665&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.5392&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|142}}1.3665&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.5392&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0844100
|align=right|{{coord|37.508562|-105.008487|format=dms}}
|-
|[[لافائیٹ، کولوراڈو|Lafayette]]
|[http://www.cityoflafayette.com/ City of Lafayette]
|{{sort|1890-01-06|January 6, 1890}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lafayette.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041829/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lafayette.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|26}}
|{{change|invert=on|27081|24453}}
|align=right|{{ntsh|20}}2874&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1110&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|46}}9.3201&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;24.1389&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|23}}0.2028&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.5253&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|46}}9.5229&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;24.6642&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0841835
|align=right|{{coord|39.995268|-105.099620|format=dms}}
|-
|[[لیک سٹی، کولوراڈو]]
|[http://www.townoflakecity.us/ Town of Lake City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818182003/http://www.townoflakecity.us/ |date=2016-08-18 }}
|{{sort|1884-09-19|September 19, 1884}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ہنزڈیل کاؤنٹی، کولوراڈو|Hinsdale County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lake%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041735/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lake%20City.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|210}}
|{{change|invert=on|378|408}}
|align=right|{{ntsh|214}}471&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;182&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|176}}0.8321&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.1551&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|87}}0.0097&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0250&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|174}}0.8417&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.1801&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0842330
|align=right|{{coord|38.030504|-107.310176|format=dms}}
|-
|[[Lakeside, Colorado|Lakeside]]&lt;ref name=Lakeside&gt;[[Lakeside, Colorado|Lakeside]] is served by the [[ڈینور, کولوراڈو]] [[United States Postal Service|Post Office]].&lt;/ref&gt;
|[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_jefferson.html Town of Lakeside]
|{{sort|1907-11-25|November 25, 1907}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lakeside.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043106/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lakeside.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|271}}
|{{change|invert=on|8|8}}
|align=right|{{ntsh|269}}43&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;16&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|257}}0.1876&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.4860&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|55}}0.0607&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.1573&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|242}}0.2484&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6432&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0842495
|align=right|{{coord|39.779075|-105.057825|format=dms}}
|-
|[[لیک ووڈ، کولوراڈو]]
|[http://www.ci.lakewood.co.us/ City of Lakewood]
|{{sort|1969-06-24|June 24, 1969}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lakewood.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041710/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lakewood.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|5}}
|{{change|invert=on|149643|142980}}
|align=right|{{ntsh|13}}3434&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1326&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|7}}42.8725&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;111.0391&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|6}}1.1800&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.0563&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|7}}44.0525&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;114.0954&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0843000
|align=right|{{coord|39.698942|-105.117551|format=dms}}
|-
|[[لامار، کولوراڈو|Lamar]]
|[http://www.ci.lamar.co.us/ City of Lamar]
|{{sort|1886-12-05|December 5, 1886}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[پراورز کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lamar.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180215023615/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lamar.pdf |date=2018-02-15 }}
|align=center|{{nts|55}}
|{{change|invert=on|7608|7804}}
|align=right|{{ntsh|85}}1546&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;597&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|71}}5.0305&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;13.0288&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|121}}0.0002&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0006&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|71}}5.0307&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;13.0294&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0843110
|align=right|{{coord|38.074729|-102.616682|format=dms}}
|-
|[[Larkspur, Colorado|Larkspur]]
|[http://www.townoflarkspur.org/ Town of Larkspur]
|{{sort|1979-99-99|1979}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Larkspur.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232457/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Larkspur.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|236}}
|{{change|invert=on|198|183}}
|align=right|{{ntsh|261}}124&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;48&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|134}}1.5609&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.0426&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|134}}1.5609&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.0426&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0843550
|align=right|{{coord|39.229776|-104.885758|format=dms}}
|-
|[[Las Animas, Colorado|Las Animas]]
|[http://bentcounty.org/las-animas-about/ City of Las Animas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110502071348/http://bentcounty.org/las-animas-about/ |date=2011-05-02 }}
|{{sort|1886-05-15|May 15, 1886}}
|[[#Statutory city|statutory city]]
|[[بینٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Bent County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Las%20Animas.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041726/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Las%20Animas.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|110}}
|{{change|invert=on|2198|2410}}
|align=right|{{ntsh|93}}1390&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;537&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|131}}1.6200&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.1957&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|58}}0.0459&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.1188&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|133}}1.6658&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.3145&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0843660
|align=right|{{coord|38.069668|-103.223229|format=dms}}
|-
|[[LaSalle, Colorado|LaSalle]]
|[http://www.lasalletown.com/ Town of LaSalle]
|{{sort|1910-99-99|1910}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/LaSalle.pdf map]
|align=center|{{nts|113}}
|{{change|invert=on|2047|1955}}
|align=right|{{ntsh|37}}2231&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;861&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|167}}0.9101&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.3572&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|167}}0.9101&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.3572&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0843605
|align=right|{{coord|40.348525|-104.705927|format=dms}}
|-
|[[لیڈویل، کولوراڈو|Leadville]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=275 City of Leadville]
|{{sort|1878-02-18|February 18, 1878}}
|[[#Statutory city|statutory city]]
|[[لیک کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Leadville.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221051/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Leadville.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|99}}
|{{change|invert=on|2595|2602}}
|align=right|{{ntsh|30}}2339&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;903&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|154}}1.1029&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.8565&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|154}}1.1029&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.8565&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0844320
|align=right|{{coord|39.246693|-106.293509|format=dms}}
|-
|[[Limon, Colorado|Limon]]
|[http://www.townoflimon.com/ Town of Limon]
|{{sort|1909-11-18|November 18, 1909}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لنکن کاؤنٹی، کولوراڈو|Lincoln County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Limon.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003752/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Limon.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|115}}
|{{change|invert=on|1887|1880}}
|align=right|{{ntsh|194}}609&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;235&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|97}}3.0516&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;7.9037&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|67}}0.0317&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0821&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|97}}3.0833&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;7.9858&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0844980
|align=right|{{coord|39.264844|-103.683757|format=dms}}
|-
|[[لٹلٹن، کولوراڈو|Littleton]]
|[http://www.littletongov.org/ City of Littleton]
|{{sort|1890-03-13|March 13, 1890}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;&lt;br/&gt;[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Jefferson County]]&lt;br/&gt;[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Littleton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003618/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Littleton.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|20}}
|{{change|invert=on|44669|41737}}
|align=right|{{ntsh|12}}3476&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1342&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|32}}12.7355&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;32.9849&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|7}}1.1279&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.9212&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|30}}13.8634&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;35.9061&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0845255
|align=right|{{coord|39.590375|-105.020084|format=dms}}
|-
|[[Lochbuie, Colorado|Lochbuie]]
|[http://www.lochbuie.org/ Town of Lochbuie]
|{{sort|1974-05-99|May 1974}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;br/&gt;[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو|Adams County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lochbuie.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233944/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lochbuie.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|75}}
|{{change|invert=on|5302|4726}}
|align=right|{{ntsh|92}}1396&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;539&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|85}}3.7191&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;9.6325&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|72}}0.0230&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0595&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|85}}3.7421&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;9.6920&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0845530
|align=right|{{coord|40.010496|-104.724484|format=dms}}
|-
|[[Log Lane Village, Colorado|Log Lane Village]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=239 Town of Log Lane Village]
|{{sort|1956-06-12|June 12, 1956}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[مورگن کاؤنٹی، کولوراڈو|Morgan County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Log%20Lane%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083457/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Log%20Lane%20Village.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|156}}
|{{change|invert=on|872|873}}
|align=right|{{ntsh|18}}3173&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1225&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|234}}0.2739&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.7093&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|234}}0.2739&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.7093&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0845695
|align=right|{{coord|40.270230|-103.829382|format=dms}}
|-
|[[Lone Tree, Colorado|Lone Tree]]
|[http://www.cityoflonetree.com/ City of Lone Tree]
|{{sort|1995-11-99|November 1995}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lone%20Tree.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083510/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lone%20Tree.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|37}}
|{{change|invert=on|13545|10218}}
|align=right|{{ntsh|95}}1371&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;529&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|43}}9.6759&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;25.0604&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|43}}9.6759&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;25.0604&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0845955
|align=right|{{coord|39.530744|-104.871031|format=dms}}
|-
|[[لونگمونٹ، کولوراڈو]]
|[http://www.ci.longmont.co.us/ City of Longmont] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501122528/http://www.ci.longmont.co.us/ |date=2011-05-01 }}
|{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;br/&gt;[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Longmont.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019072747/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Longmont.pdf |date=2019-10-19 }}
|align=center|{{nts|13}}
|{{change|invert=on|90237|86270}}
|align=right|{{ntsh|15}}3299&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1274&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|18}}27.2550&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;70.5901&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|3}}1.4700&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.8074&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|17}}28.7250&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;74.3974&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0845970
|align=right|{{coord|40.169842|-105.099006|format=dms}}
|-
|[[لوئیزویل، کولوراڈو]]
|[http://www.ci.louisville.co.us/ City of Louisville] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190616105028/http://www.ci.louisville.co.us/ |date=2019-06-16 }}
|{{sort|1882-06-03|June 3, 1882}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Louisville.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041951/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Louisville.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|31}}
|{{change|invert=on|20112|18376}}
|align=right|{{ntsh|26}}2461&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;950&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|52}}7.9598&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;20.6158&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|34}}0.1140&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2952&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|52}}8.0738&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;20.9110&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0846355
|align=right|{{coord|39.969532|-105.143215|format=dms}}
|-
|[[لولینڈ، کولوراڈو]]
|[http://www.ci.loveland.co.us/ City of Loveland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514103507/http://www.ci.loveland.co.us/ |date=2012-05-14 }}
|{{sort|1881-04-30|April 30, 1881}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو|Larimer County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Loveland.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232433/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Loveland.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|14}}
|{{change|invert=on|72651|66859}}
|align=right|{{ntsh|40}}2102&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;812&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|12}}33.9341&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;87.8889&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|4}}1.4678&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.8017&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|11}}35.4019&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;91.6906&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0846465
|align=right|{{coord|40.416905|-105.063111|format=dms}}
|-
|[[Lyons, Colorado|Lyons]]
|[http://www.townoflyons.com/ Town of Lyons]
|{{sort|1891-04-10|April 10, 1891}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lyons.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042041/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lyons.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|112}}
|{{change|invert=on|2108|2033}}
|align=right|{{ntsh|72}}1697&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;655&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|149}}1.2390&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.2090&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|78}}0.0163&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0423&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|148}}1.2554&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.2514&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0847070
|align=right|{{coord|40.223050|-105.268665|format=dms}}
|-
|[[Manassa, Colorado|Manassa]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=217 Town of Manassa]
|{{sort|1889-06-06|June 6, 1889}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کنیہوز کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manassa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223513/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manassa.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|145}}
|{{change|invert=on|978|991}}
|align=right|{{ntsh|138}}1052&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;406&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|164}}0.9312&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.4118&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|164}}0.9312&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.4118&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0848060
|align=right|{{coord|37.173841|-105.937275|format=dms}}
|-
|[[Mancos, Colorado|Mancos]]
|[http://www.mancoscolorado.com/ Town of Mancos]
|{{sort|1894-11-30|November 30, 1894}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[مونٹزوما کاؤنٹی، کولوراڈو|Montezuma County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mancos.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225927/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mancos.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|132}}
|{{change|invert=on|1377|1336}}
|align=right|{{ntsh|39}}2132&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;823&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|192}}0.6383&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.6532&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|192}}0.6383&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.6532&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0848115
|align=right|{{coord|37.346597|-108.293856|format=dms}}
|-
|[[Manitou Springs, Colorado|Manitou Springs]]
|[http://manitousprings-co.gov/ City of Manitou Springs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225090800/http://manitousprings-co.gov/ |date=2011-02-25 }}
|{{sort|1888-01-25|January 25, 1888}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو|El Paso County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manitou%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043039/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manitou%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|74}}
|{{change|invert=on|5314|4992}}
|align=right|{{ntsh|77}}1662&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;642&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|93}}3.1565&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;8.1753&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|94}}3.1565&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;8.1753&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0848445
|align=right|{{coord|38.857602|-104.912429|format=dms}}
|-
|[[Manzanola, Colorado|Manzanola]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=245 Town of Manzanola]
|{{sort|1900-07-09|July 9, 1900}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[اوٹیرو کاؤنٹی، کولوراڈو|Otero County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manzanola.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041807/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manzanola.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|204}}
|{{change|invert=on|425|434}}
|align=right|{{ntsh|84}}1556&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;601&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|233}}0.2764&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.7158&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|233}}0.2764&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.7158&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0848500
|align=right|{{coord|38.108825|-103.866778|format=dms}}
|-
|[[Marble, Colorado|Marble]]
|[http://www.townofmarble.org/ Town of Marble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323161657/http://www.townofmarble.org/ |date=2012-03-23 }}
|{{sort|1899-99-99|1899}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[گینیسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Marble.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041402/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Marble.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|248}}
|{{change|invert=on|131|131}}
|align=right|{{ntsh|234}}330&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;127&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|217}}0.3945&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.0218&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|217}}0.3945&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.0218&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0848555
|align=right|{{coord|39.071817|-107.190467|format=dms}}
|-
|[[Mead, Colorado|Mead]]
|[http://mead-co.gov/ Town of Mead] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080213205920/http://mead-co.gov/ |date=2008-02-13 }}
|{{sort|1908-03-17|March 17, 1908}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mead.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045419/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mead.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|84}}
|{{change|invert=on|4104|3405}}
|align=right|{{ntsh|229}}369&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;142&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|39}}10.8107&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;27.9996&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|45}}0.0847&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2194&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|39}}10.8954&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;28.2191&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0849600
|align=right|{{coord|40.226983|-104.988312|format=dms}}
|-
|[[Meeker, Colorado|Meeker]]
|[http://www.townofmeeker.org/ Town of Meeker]
|{{sort|1885-11-10|November 10, 1885}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ریو بلانکو کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Meeker.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040054/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Meeker.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|105}}
|{{change|invert=on|2429|2475}}
|align=right|{{ntsh|184}}711&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;275&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|88}}3.5052&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;9.0785&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|88}}3.5052&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;9.0785&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0849875
|align=right|{{coord|40.049800|-107.895355|format=dms}}
|-
|[[Merino, Colorado|Merino]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=289 Town of Merino]
|{{sort|1917-01-04|January 4, 1917}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لوگن کاؤنٹی، کولوراڈو|Logan County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Merino.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002145/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Merino.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|219}}
|{{change|invert=on|282|284}}
|align=right|{{ntsh|78}}1650&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;637&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|259}}0.1673&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.4332&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|259}}0.1673&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.4332&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0850040
|align=right|{{coord|40.484825|-103.353616|format=dms}}
|-
|[[Milliken, Colorado|Milliken]]
|[http://town.milliken.co.us/ Town of Milliken] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071224052759/http://town.milliken.co.us/ |date=2007-12-24 }}
|{{sort|1910-10-01|October 1, 1910}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Milliken.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224034/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Milliken.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|67}}
|{{change|invert=on|6091|5610}}
|align=right|{{ntsh|215}}471&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;182&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|33}}12.5898&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;32.6074&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|46}}0.0844&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2187&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|33}}12.6742&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;32.8261&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0850480
|align=right|{{coord|40.310502|-104.858384|format=dms}}
|-
|[[Minturn, Colorado|Minturn]]
|[http://www.minturn.org/ Town of Minturn]
|{{sort|1904-11-23|November 23, 1904}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو|Eagle County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Minturn.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043612/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Minturn.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|143}}
|{{change|invert=on|1035|1027}}
|align=right|{{ntsh|260}}134&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;52&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|54}}7.6599&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;19.8389&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|25}}0.1804&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.4672&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|53}}7.8402&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;20.3061&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0850920
|align=right|{{coord|39.535508|-106.381727|format=dms}}
|-
|[[Moffat, Colorado|Moffat]]
|[http://www.moffatcolorado.org/index.html Town of Moffat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831090346/http://www.moffatcolorado.org/index.html |date=2009-08-31 }}
|{{sort|1911-04-20|April 20, 1911}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ساواچ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Moffat.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023035/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Moffat.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|252}}
|{{change|invert=on|116|116}}
|align=right|{{ntsh|265}}83&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;32&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|141}}1.4014&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.6296&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|141}}1.4014&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.6296&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0851250
|align=right|{{coord|38.001997|-105.905455|format=dms}}
|-
|[[Monte Vista, Colorado|Monte Vista]]
|[http://www.ci.monte-vista.co.us/ City of Monte Vista] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124121400/http://www.ci.monte-vista.co.us/ |date=2008-01-24 }}
|{{sort|1886-09-27|September 27, 1886}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ریو گرینڈے کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Monte%20Vista.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041938/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Monte%20Vista.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|82}}
|{{change|invert=on|4311|4444}}
|align=right|{{ntsh|73}}1692&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;653&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|105}}2.5927&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.7150&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|76}}0.0179&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0465&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|106}}2.6106&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.7614&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0851635
|align=right|{{coord|37.578541|-106.150630|format=dms}}
|-
|[[Montezuma, Colorado|Montezuma]]
|[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_summit.html Town of Montezuma]
|{{sort|1882-99-99|1882}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Montezuma.pdf map]
|align=center|{{nts|262}}
|{{change|invert=on|67|65}}
|align=right|{{ntsh|163}}833&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;321&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|269}}0.0793&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2053&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|269}}0.0793&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2053&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0851690
|align=right|{{coord|39.581706|-105.868071|format=dms}}
|-
|[[مونٹروز، کولوراڈو|Montrose]]
|[http://www.cityofmontrose.org/ City of Montrose]
|{{sort|1882-05-01|May 1, 1882}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[مونٹروز کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Montrose.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054332/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Montrose.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|32}}
|{{change|invert=on|19045|19132}}
|align=right|{{ntsh|134}}1080&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;417&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|24}}17.6085&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;45.6058&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|24}}17.6085&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;45.6058&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0851745
|align=right|{{coord|38.469173|-107.860682|format=dms}}
|-
|[[Monument, Colorado|Monument]]
|[http://www.townofmonument.net/ Town of Monument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309125420/http://www.townofmonument.net/ |date=2016-03-09 }}
|{{sort|1881-05-14|May 14, 1881}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو|El Paso County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Monument.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903145831/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Monument.pdf |date=2014-09-03 }}
|align=center|{{nts|65}}
|{{change|invert=on|6391|5530}}
|align=right|{{ntsh|160}}861&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;333&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|60}}6.7534&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;17.4913&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|57}}0.0497&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.1288&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|60}}6.8031&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;17.6200&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0851800
|align=right|{{coord|39.074698|-104.843906|format=dms}}
|-
|[[Morrison, Colorado|Morrison]]
|[http://town.morrison.co.us/ Town of Morrison]
|{{sort|1906-01-29|January 29, 1906}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Jefferson County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Morrison.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304050250/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Morrison.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|203}}
|{{change|invert=on|431|428}}
|align=right|{{ntsh|252}}197&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;76&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|117}}2.1886&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.6683&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|103}}0.0035&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0089&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|118}}2.1920&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.6773&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0852075
|align=right|{{coord|39.625613|-105.207919|format=dms}}
|-
|[[Mount Crested Butte, Colorado|Mount Crested Butte]]&lt;ref name=Mount_Crested_Butte&gt;[[Mount Crested Butte, Colorado|Mount Crested Butte]] is served by the [[Crested Butte, Colorado|Crested Butte]] [[United States Postal Service|Post Office]].&lt;/ref&gt;
|[http://www.mtcrestedbuttecolorado.us/ Town of Mount Crested Butte]
|{{sort|1973-99-99|1973}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[گینیسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Gunnison County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mount%20Crested%20Butte.pdf map]
|align=center|{{nts|193}}
|{{change|invert=on|522|507}}
|align=right|{{ntsh|249}}233&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;90&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|116}}2.2187&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.7463&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|117}}2.2187&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.7463&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0852570
|align=right|{{coord|38.908453|-106.958673|format=dms}}
|-
|[[ماؤنٹین ویو، کولوراڈو]]&lt;ref name=Mountain_View&gt;[[ماؤنٹین ویو، کولوراڈو|Mountain View]] is served by the [[ڈینور, کولوراڈو|Denver]] [[United States Postal Service|Post Office]].&lt;/ref&gt;
|[http://www.mountainviewco.org/ Town of Mountain View] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110143822/http://www.mountainviewco.org/ |date=2016-01-10 }}
|{{sort|1904-10-11|October 11, 1904}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Jefferson County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mountain%20View.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043208/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mountain%20View.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|131}}
|{{change|invert=on|1387|1320}}
|align=right|{{ntsh|1}}14702&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5677&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|268}}0.0930&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2408&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|268}}0.0930&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2408&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0852350
|align=right|{{coord|39.774776|-105.056711|format=dms}}
|-
|[[Mountain Village, Colorado|Mountain Village]]
|[http://www.mountain-village.co.us/ Town of Mountain Village] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080119143154/http://www.mountain-village.co.us/ |date=2008-01-19 }}
|{{sort|1995-03-10|March 10, 1995}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[سان میگیل کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mountain%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001329/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mountain%20Village.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|161}}
|{{change|invert=on|809|801}}
|align=right|{{ntsh|248}}238&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;92&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|91}}3.3783&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;8.7498&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|91}}3.3783&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;8.7498&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0852550
|align=right|{{coord|37.932377|-107.857854|format=dms}}
|-
|[[Naturita, Colorado|Naturita]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=285 Town of Naturita]
|{{sort|1951-11-30|November 30, 1951}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[مونٹروز کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Naturita.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041454/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Naturita.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|191}}
|{{change|invert=on|530|546}}
|align=right|{{ntsh|176}}764&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;295&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|190}}0.6872&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.7798&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|191}}0.6872&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.7798&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0853120
|align=right|{{coord|38.218554|-108.568286|format=dms}}
|-
|[[Nederland, Colorado|Nederland]]
|[http://www.town.nederland.co.us/ Town of Nederland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315020318/http://www.town.nederland.co.us/ |date=2016-03-15 }}
|{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nederland.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041518/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nederland.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|126}}
|{{change|invert=on|1504|1445}}
|align=right|{{ntsh|144}}1009&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;389&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|137}}1.4781&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.8283&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|50}}0.0694&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.1797&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|135}}1.5475&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.0080&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0853175
|align=right|{{coord|39.963815|-105.505864|format=dms}}
|-
|[[New Castle, Colorado|New Castle]]
|[http://www.newcastlecolorado.org/ Town of New Castle]
|{{sort|1890-03-27|March 27, 1890}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[گارفیلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/New%20Castle.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041731/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/New%20Castle.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|80}}
|{{change|invert=on|4608|4518}}
|align=right|{{ntsh|68}}1721&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;665&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|103}}2.6574&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.8826&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|66}}0.0325&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0842&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|103}}2.6899&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.9669&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0853395
|align=right|{{coord|39.578289|-107.526243|format=dms}}
|-
|[[نارتھگلین، کولوراڈو|Northglenn]]
|[http://www.northglenn.org/ City of Northglenn]
|{{sort|1969-04-19|April 19, 1969}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو|Adams County]]&lt;br/&gt;[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Northglenn.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002200/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Northglenn.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|21}}
|{{change|invert=on|38596|35789}}
|align=right|{{ntsh|5}}5098&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1968&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|58}}7.3558&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;19.0514&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|40}}0.0923&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2391&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|58}}7.4481&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;19.2905&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0854330
|align=right|{{coord|39.911166|-104.978840|format=dms}}
|-
|[[Norwood, Colorado|Norwood]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=140 Town of Norwood]
|{{sort|1903-08-20|August 20, 1903}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[سان میگیل کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Norwood.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023047/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Norwood.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|190}}
|{{change|invert=on|554|518}}
|align=right|{{ntsh|55}}1869&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;722&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|232}}0.2900&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.7511&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|232}}0.2900&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.7511&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0854880
|align=right|{{coord|38.128846|-108.291711|format=dms}}
|-
|[[Nucla, Colorado|Nucla]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=190 Town of Nucla]
|{{sort|1915-03-14|March 14, 1915}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[مونٹروز کاؤنٹی، کولوراڈو|Montrose County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nucla.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041717/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nucla.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|173}}
|{{change|invert=on|704|711}}
|align=right|{{ntsh|149}}963&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;372&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|186}}0.7195&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.8634&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|187}}0.7195&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.8634&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0854935
|align=right|{{coord|38.266534|-108.548716|format=dms}}
|-
|[[Nunn, Colorado|Nunn]]
|[http://www.nunncolorado.com/ Town of Nunn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801212112/http://nunncolorado.com/ |date=2015-08-01 }}
|{{sort|1908-03-28|March 28, 1908}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nunn.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000137/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nunn.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|201}}
|{{change|invert=on|440|416}}
|align=right|{{ntsh|257}}140&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;54&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|95}}3.1165&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;8.0717&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|95}}3.1165&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;8.0717&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0855045
|align=right|{{coord|40.711917|-104.789804|format=dms}}
|-
|[[Oak Creek, Colorado|Oak Creek]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=243 Town of Oak Creek]
|{{sort|1907-12-26|December 26, 1907}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[راوٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Oak%20Creek.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041634/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Oak%20Creek.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|154}}
|{{change|invert=on|892|884}}
|align=right|{{ntsh|25}}2545&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;983&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|225}}0.3442&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.8916&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|225}}0.3442&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.8916&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0855155
|align=right|{{coord|40.273991|-106.957083|format=dms}}
|-
|[[Olathe, Colorado|Olathe]]
|[http://ci.olathe.co.us/ Town of Olathe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813145317/http://ci.olathe.co.us/ |date=2011-08-13 }}
|{{sort|1907-10-16|October 16, 1907}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[مونٹروز کاؤنٹی، کولوراڈو|Montrose County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Olathe.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001908/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Olathe.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|118}}
|{{change|invert=on|1804|1849}}
|align=right|{{ntsh|114}}1247&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;482&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|139}}1.4509&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.7579&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|139}}1.4509&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.7579&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0855540
|align=right|{{coord|38.608319|-107.982841|format=dms}}
|-
|[[Olney Springs, Colorado|Olney Springs]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=40 Town of Olney Springs]
|{{sort|1912-05-27|May 27, 1912}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کرولی کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Olney%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041607/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Olney%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|215}}
|{{change|invert=on|334|345}}
|align=right|{{ntsh|97}}1363&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;526&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|248}}0.2406&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6231&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|249}}0.2406&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6231&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0855705
|align=right|{{coord|38.166274|-103.944491|format=dms}} 
|-
|[[Ophir, Colorado|Ophir]]
|[http://www.town-ophir.co.gov/ Town of Ophir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513061640/http://www.town-ophir.co.gov/ |date=2008-05-13 }}
|{{sort|1881-99-99|1881}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[سان میگیل کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ophir.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041859/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ophir.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|240}}
|{{change|invert=on|167|159}}
|align=right|{{ntsh|151}}932&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;360&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|258}}0.1759&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.4555&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|258}}0.1759&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.4555&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0855870
|align=right|{{coord|37.856840|-107.829023|format=dms}}
|-
|[[Orchard City, Colorado|Orchard City]]
|[http://www.orchardcityco.org/ Town of Orchard City]
|{{sort|1912-05-25|May 25, 1912}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ڈیلٹا کاؤنٹی، کولوراڈو|Delta County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Orchard%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221338/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Orchard%20City.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|91}}
|{{change|invert=on|3025|3119}}
|align=right|{{ntsh|244}}268&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;104&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|37}}11.4068&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;29.5435&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|93}}0.0072&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0186&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|37}}11.4140&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;29.5621&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0855980
|align=right|{{coord|38.814059|-107.967542|format=dms}}
|-
|[[Ordway, Colorado|Ordway]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=206 Town of Ordway]
|{{sort|1900-09-04|September 4, 1900}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کرولی کاؤنٹی، کولوراڈو|Crowley County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ordway.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041644/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ordway.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|141}}
|{{change|invert=on|1059|1080}}
|align=right|{{ntsh|98}}1346&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;520&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|181}}0.7714&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.9980&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|182}}0.7714&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.9980&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0856145
|align=right|{{coord|38.220898|-103.756679|format=dms}}
|-
|[[Otis, Colorado|Otis]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=143 Town of Otis]
|{{sort|1917-03-27|March 27, 1917}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[واشنگٹن کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Otis.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042007/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Otis.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|199}}
|{{change|invert=on|468|475}}
|align=right|{{ntsh|122}}1145&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;442&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|213}}0.4130&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.0697&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|213}}0.4130&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.0697&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0856365
|align=right|{{coord|40.150129|-102.962138|format=dms}}
|-
|[[Ouray, Colorado|Ouray]]
|[http://www.ci.ouray.co.us/ City of Ouray]
|{{sort|1884-03-24|March 24, 1884}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[اوریے کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ouray.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041639/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ouray.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|144}}
|{{change|invert=on|1021|1000}}
|align=right|{{ntsh|120}}1150&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;444&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|169}}0.8809&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.2816&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|169}}0.8809&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.2816&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0856420
|align=right|{{coord|38.027430|-107.673580|format=dms}}
|-
|[[Ovid, Colorado|Ovid]]
|[http://www.ovidcolorado.com/ Town of Ovid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929012129/http://www.ovidcolorado.com/ |date=2007-09-29 }}
|{{sort|1925-12-21|December 21, 1925}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[سیڈجویک کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ovid.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045323/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ovid.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|217}}
|{{change|invert=on|308|318}}
|align=right|{{ntsh|50}}1938&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;748&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|260}}0.1620&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.4197&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|260}}0.1620&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.4197&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0856475
|align=right|{{coord|40.960564|-102.388352|format=dms}}
|-
|[[Pagosa Springs, Colorado|Pagosa Springs]]
|[http://www.townofpagosasprings.com/ Town of Pagosa Springs]
|{{sort|1891-03-18|March 18, 1891}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[آرچولیٹا کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pagosa%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041706/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pagosa%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|119}}
|{{change|invert=on|1743|1727}}
|align=right|{{ntsh|230}}353&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;136&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|72}}4.8708&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;12.6154&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|70}}0.0261&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0675&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|72}}4.8969&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;12.6829&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0856860
|align=right|{{coord|37.263604|-107.003530|format=dms}}
|-
|[[Palisade, Colorado|Palisade]]
|[http://www.townofpalisade.org/ Town of Palisade]
|{{sort|1904-04-04|April 4, 1904}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[میسا کاؤنٹی، کولوراڈو|Mesa County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Palisade.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042011/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Palisade.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|97}}
|{{change|invert=on|2645|2692}}
|align=right|{{ntsh|27}}2436&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;941&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|155}}1.0807&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.7991&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|97}}0.0055&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0143&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|155}}1.0863&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.8134&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0856970
|align=right|{{coord|39.107404|-108.359087|format=dms}}
|-
|[[Palmer Lake, Colorado|Palmer Lake]]
|[http://www.ci.palmer-lake.co.us/ Town of Palmer Lake] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050607075623/http://www.ci.palmer-lake.co.us/ |date=2005-06-07 }}
|{{sort|1889-03-12|March 12, 1889}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو|El Paso County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Palmer%20Lake.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222842/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Palmer%20Lake.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|100}}
|{{change|invert=on|2579|2420}}
|align=right|{{ntsh|166}}821&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;317&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|96}}3.0922&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;8.0088&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|73}}0.0216&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0560&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|96}}3.1138&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;8.0647&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0857025
|align=right|{{coord|39.113465|-104.899806|format=dms}}
|-
|[[Paoli, Colorado|Paoli]]
|[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_phillips.html Town of Paoli]
|{{sort|1930-08-06|August 6, 1930}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[فلپس کاؤنٹی، کولوراڈو|Phillips County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Paoli.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023052/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Paoli.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|269}}
|{{change|invert=on|33|34}}
|align=right|{{ntsh|263}}111&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;43&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|230}}0.3052&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.7905&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|230}}0.3052&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.7905&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0857245
|align=right|{{coord|40.612871|-102.472061|format=dms}}
|-
|[[Paonia, Colorado|Paonia]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=42 Town of Paonia]
|{{sort|1902-09-03|September 3, 1902}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ڈیلٹا کاؤنٹی، کولوراڈو|Delta County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Paonia.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042257/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Paonia.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|127}}
|{{change|invert=on|1413|1451}}
|align=right|{{ntsh|75}}1671&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;645&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|171}}0.8584&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.2231&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|171}}0.8584&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.2231&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0857300
|align=right|{{coord|38.869824|-107.591433|format=dms}}
|-
|[[Parachute, Colorado|Parachute]]
|[http://www.parachutecolorado.com/ Town of Parachute]
|{{sort|1908-04-01|April 1, 1908}}&lt;ref name=Grand_Valley&gt;[[Parachute, Colorado|Parachute]] was incorporated in 1908 as [[Parachute, Colorado|Grand Valley]].&lt;/ref&gt;
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[گارفیلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Parachute.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042626/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Parachute.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|139}}
|{{change|invert=on|1098|1085}}
|align=right|{{ntsh|187}}682&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;263&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|132}}1.6081&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.1649&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|54}}0.0618&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.1601&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|132}}1.6699&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.3250&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0857400
|align=right|{{coord|39.450047|-108.055481|format=dms}}
|-
|[[پارکر، کولوراڈو]]
|[http://www.parkeronline.org/ Town of Parker]
|{{sort|1981-05-99|May 1981}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو|Douglas County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Parker.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312072357/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Parker.pdf |date=2016-03-12 }}
|align=center|{{nts|19}}
|{{change|invert=on|49857|45297}}
|align=right|{{ntsh|33}}2295&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;886&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|22}}21.1821&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;54.8613&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|91}}0.0080&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0208&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|22}}21.1901&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;54.8821&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0857630
|align=right|{{coord|39.504167|-104.773173|format=dms}}
|-
|[[Peetz, Colorado|Peetz]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=148 Town of Peetz]
|{{sort|1917-05-17|May 17, 1917}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لوگن کاؤنٹی، کولوراڈو|Logan County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Peetz.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150510/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Peetz.pdf |date=2014-09-03 }}
|align=center|{{nts|233}}
|{{change|invert=on|237|238}}
|align=right|{{ntsh|116}}1196&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;462&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|256}}0.1914&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.4958&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|257}}0.1914&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.4958&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0858235
|align=right|{{coord|40.962046|-103.114231|format=dms}}
|-
|[[Pierce, Colorado|Pierce]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=149 Town of Pierce]
|{{sort|1918-08-30|August 30, 1918}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pierce.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041622/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pierce.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|157}}
|{{change|invert=on|871|834}}
|align=right|{{ntsh|140}}1031&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;398&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|175}}0.8390&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.1730&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|176}}0.8390&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.1730&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0859005
|align=right|{{coord|40.633499|-104.755178|format=dms}}
|-
|[[Pitkin, Colorado|Pitkin]]
|[http://www.pitkincolorado.com/ Town of Pitkin]
|{{sort|1880-04-05|April 5, 1880}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[گینیسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Gunnison County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pitkin.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043943/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pitkin.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|262}}
|{{change|invert=on|67|66}}
|align=right|{{ntsh|247}}248&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;96&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|237}}0.2700&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6992&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|237}}0.2700&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6992&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0859830
|align=right|{{coord|38.608612|-106.516466|format=dms}}
|-
|[[پلیٹویل، کولوراڈو]]
|[http://www.plattevillegov.org/ Town of Platteville]
|{{sort|1887-01-01|January 1, 1887}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Platteville.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053034/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Platteville.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|98}}
|{{change|invert=on|2608|2485}}
|align=right|{{ntsh|157}}894&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;345&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|101}}2.8731&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;7.4413&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|85}}0.0103&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0266&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|101}}2.8834&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;7.4680&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0860160
|align=right|{{coord|40.216683|-104.824077|format=dms}}
|-
|[[Poncha Springs, Colorado|Poncha Springs]]
|[http://www.ponchaspringscolorado.us/ Town of Poncha Springs]
|{{sort|1880-12-16|December 16, 1880}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[چافی کاؤنٹی، کولوراڈو|Chaffee County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Poncha%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304050925/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Poncha%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|165}}
|{{change|invert=on|764|737}}
|align=right|{{ntsh|240}}281&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;109&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|102}}2.7146&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;7.0307&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|102}}2.7146&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;7.0307&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0860600
|align=right|{{coord|38.518844|-106.072576|format=dms}}
|-
|[[Pritchett, Colorado|Pritchett]]
|[http://www.sangres.com/colorado/baca/pritchett.htm Town of Pritchett] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924094027/http://www.sangres.com/colorado/baca/pritchett.htm |date=2015-09-24 }}
|{{sort|1923-99-99|1923}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[بیکا کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pritchett.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235719/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pritchett.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|247}}
|{{change|invert=on|136|140}}
|align=right|{{ntsh|197}}588&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;227&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|251}}0.2330&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6036&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|252}}0.2330&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6036&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0861315
|align=right|{{coord|37.370009|-102.858749|format=dms}}
|-
|[[پوابلو، کولوراڈو]]
|[http://www.pueblo.us/ City of Pueblo]
|{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[پوابلو کاؤنٹی، کولوراڈو|Pueblo County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pueblo.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312121456/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pueblo.pdf |date=2016-03-12 }}
|align=center|{{nts|9}}
|{{change|invert=on|108423|106595}}
|align=right|{{ntsh|44}}2020&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;780&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|5}}53.5917&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;138.8020&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|11}}0.7852&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.0337&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|5}}54.3770&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;140.8357&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0862000
|align=right|{{coord|38.269934|-104.612294|format=dms}}
|-
|[[Ramah, Colorado|Ramah]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=227 Town of Ramah]
|{{sort|1927-07-18|July 18, 1927}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو|El Paso County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ramah.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001059/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ramah.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|249}}
|{{change|invert=on|127|123}}
|align=right|{{ntsh|210}}517&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;200&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|243}}0.2454&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6356&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|245}}0.2454&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6356&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0862660
|align=right|{{coord|39.122238|-104.167334|format=dms}}
|-
|[[Rangely, Colorado|Rangely]]
|[http://www.rangely.com/ Town of Rangely]
|{{sort|1946-08-27|August 27, 1946}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ریو بلانکو کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rangely.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041603/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rangely.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|104}}
|{{change|invert=on|2430|2365}}
|align=right|{{ntsh|200}}586&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;226&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|81}}4.1505&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;10.7496&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|81}}4.1505&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;10.7496&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0862880
|align=right|{{coord|40.095177|-108.756740|format=dms}}
|-
|[[Raymer, Colorado|Raymer]]&lt;ref name=Raymer&gt;[[Raymer, Colorado|Raymer]] is served by the [[New Raymer, Colorado|New Raymer]] [[United States Postal Service|Post Office]].&lt;/ref&gt;
|[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_weld.html Town of Raymer]
|{{sort|1919-99-99|1919}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Raymer.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041810/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Raymer.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|258}}
|{{change|invert=on|102|96}}
|align=right|{{ntsh|258}}139&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;54&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|187}}0.7188&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.8616&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|188}}0.7188&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.8616&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0863045
|align=right|{{coord|40.607758|-103.844329|format=dms}}
|-
|[[Red Cliff, Colorado|Red Cliff]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=283 Town of Red Cliff]
|{{sort|1880-12-18|December 18, 1880}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو|Eagle County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Red%20Cliff.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041934/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Red%20Cliff.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|222}}
|{{change|invert=on|270|267}}
|align=right|{{ntsh|128}}1120&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;433&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|249}}0.2348&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6080&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|250}}0.2348&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6080&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0863265
|align=right|{{coord|39.509143|-106.370030|format=dms}}
|-
|[[Rico, Colorado|Rico]]
|[http://www.ricocolorado.org/gov/frame_gov.html Town of Rico] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308195759/http://www.ricocolorado.org/gov/frame_gov.html |date=2016-03-08 }}
|{{sort|1880-02-25|February 25, 1880}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ڈولوریس کاؤنٹی، کولوراڈو|Dolores County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rico.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041524/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rico.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|226}}
|{{change|invert=on|256|265}}
|align=right|{{ntsh|232}}346&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;134&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|183}}0.7567&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.9599&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|184}}0.7567&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.9599&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0864090
|align=right|{{coord|37.688569|-108.031434|format=dms}}
|-
|[[Ridgway, Colorado|Ridgway]]
|[http://www.town.ridgway.co.us/ Town of Ridgway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402215702/http://www.town.ridgway.co.us/ |date=2016-04-02 }}
|{{sort|1891-04-02|April 2, 1891}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[اوریے کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ridgway.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083338/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ridgway.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|147}}
|{{change|invert=on|953|924}}
|align=right|{{ntsh|227}}399&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;154&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|113}}2.3350&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.0475&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|114}}2.3350&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.0475&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0864200
|align=right|{{coord|38.159128|-107.753111|format=dms}}
|-
|[[Rifle, Colorado|Rifle]]
|[http://www.rifleco.org/ City of Rifle]
|{{sort|1905-08-18|August 18, 1905}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[گارفیلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Garfield County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rifle.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041819/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rifle.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|49}}
|{{change|invert=on|9488|9172}}
|align=right|{{ntsh|96}}1367&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;528&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|59}}6.9404&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;17.9755&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|53}}0.0629&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.1628&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|59}}7.0033&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;18.1384&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0864255
|align=right|{{coord|39.537565|-107.770345|format=dms}}
|-
|[[Rockvale, Colorado|Rockvale]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=156 Town of Rockvale]
|{{sort|1886-09-30|September 30, 1886}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[فریمونٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Fremont County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rockvale.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233239/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rockvale.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|194}}
|{{change|invert=on|498|487}}
|align=right|{{ntsh|246}}260&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;101&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|125}}1.9169&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.9648&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|126}}1.9169&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.9648&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0864970
|align=right|{{coord|38.364713|-105.164779|format=dms}}
|-
|[[Rocky Ford, Colorado|Rocky Ford]]
|[http://www.rockyfordcolo.com/ City of Rocky Ford]
|{{sort|1887-08-19|August 19, 1887}}
|[[#Statutory city|statutory city]]
|[[اوٹیرو کاؤنٹی، کولوراڈو|Otero County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rocky%20Ford.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002734/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rocky%20Ford.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|87}}
|{{change|invert=on|3873|3957}}
|align=right|{{ntsh|28}}2355&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;909&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|130}}1.6608&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.3014&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|81}}0.0140&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0362&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|131}}1.6748&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.3376&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0865190
|align=right|{{coord|38.050212|-103.722672|format=dms}}
|-
|[[Romeo, Colorado|Romeo]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=222 Town of Romeo]
|{{sort|1923-09-04|September 4, 1923}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کنیہوز کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Romeo.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041440/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Romeo.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|208}}
|{{change|invert=on|394|404}}
|align=right|{{ntsh|70}}1715&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;662&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|250}}0.2332&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6041&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|251}}0.2332&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6041&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0865740
|align=right|{{coord|37.171819|-105.985414|format=dms}}
|-
|[[Rye, Colorado|Rye]]
|[http://www.colorado.com/Rye.aspx Town of Rye]
|{{sort|1937-11-22|November 22, 1937}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[پوابلو کاؤنٹی، کولوراڈو|Pueblo County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rye.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000652/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rye.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|241}}
|{{change|invert=on|154|153}}
|align=right|{{ntsh|80}}1588&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;613&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|267}}0.0951&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2462&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|267}}0.0951&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2462&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0866895
|align=right|{{coord|37.921281|-104.932135|format=dms}}
|-
|[[سگاچے، کولوراڈو]]&lt;ref name=Saguache&gt;Saguache is {{IPAc-en|s|ə|ˈ|w|ɒ|tʃ}}. This name comes from a [[Ute language]] word meaning &quot;sand dunes&quot;. The [[ہسپانوی زبان]] version of this name is usually spelled ''Saguache'', while the [[انگریزی زبان]] version is usually spelled ''Sawatch''.&lt;/ref&gt;
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=158 Town of Saguache]&lt;ref name=Saguache/&gt;
|{{sort|1891-08-13|August 13, 1891}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ساواچ کاؤنٹی، کولوراڈو|Saguache County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;&lt;ref name=Saguache/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Saguache.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233743/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Saguache.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|197}}
|{{change|invert=on|480|485}}
|align=right|{{ntsh|115}}1215&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;469&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|215}}0.3985&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.0321&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|215}}0.3985&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.0321&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0867005
|align=right|{{coord|38.086247|-106.140876|format=dms}}
|-
|[[سالیڈا، کولوراڈو|Salida]]
|[http://www.cityofsalida.com/ City of Salida]
|{{sort|1891-03-23|March 23, 1891}}
|[[#Statutory city|statutory city]]
|[[چافی کاؤنٹی، کولوراڈو|Chaffee County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Salida.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042811/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Salida.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|72}}
|{{change|invert=on|5406|5236}}
|align=right|{{ntsh|41}}2094&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;809&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|106}}2.5829&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.6896&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|107}}2.5829&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.6896&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0867280
|align=right|{{coord|38.530275|-105.998784|format=dms}}
|-
|[[San Luis, Colorado|San Luis]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=160 Town of San Luis]
|{{sort|1885-99-99|1885}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کوسٹیلا کاؤنٹی، کولوراڈو|Costilla County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/San%20Luis.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003217/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/San%20Luis.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|182}}
|{{change|invert=on|622|629}}
|align=right|{{ntsh|130}}1108&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;428&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|200}}0.5595&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.4490&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|200}}0.5595&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.4490&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0868105
|align=right|{{coord|37.202341|-105.422469|format=dms}}
|-
|[[Sanford, Colorado|Sanford]]
|[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_conejos.html Town of Sanford]
|{{sort|1907-04-09|April 9, 1907}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[کنیہوز کاؤنٹی، کولوراڈو|Conejos County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sanford.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042955/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sanford.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|158}}
|{{change|invert=on|870|879}}
|align=right|{{ntsh|196}}594&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;229&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|138}}1.4645&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.7931&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|138}}1.4645&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.7931&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0867830
|align=right|{{coord|37.257425|-105.900741|format=dms}}
|-
|[[Sawpit, Colorado|Sawpit]]&lt;ref name=Sawpit&gt;[[Sawpit, Colorado|Sawpit]] is served by the [[Placerville, Colorado|Placerville]] [[United States Postal Service|Post Office]].&lt;/ref&gt;
|[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_san_miguel.html Town of Sawpit]
|{{sort|1896-99-99|1896}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[سان میگیل کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sawpit.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042940/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sawpit.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|267}}
|{{change|invert=on|42|40}}
|align=right|{{ntsh|100}}1333&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;515&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|271}}0.0307&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0796&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|271}}0.0307&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0796&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0868655
|align=right|{{coord|37.994621|-108.001189|format=dms}}
|-
|[[Sedgwick, Colorado|Sedgwick]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=271 Town of Sedgwick]
|{{sort|1918-01-28|January 28, 1918}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[سیڈجویک کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sedgwick.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042920/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sedgwick.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|243}}
|{{change|invert=on|145|146}}
|align=right|{{ntsh|222}}425&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;164&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|228}}0.3338&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.8647&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|228}}0.3338&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.8647&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0868930
|align=right|{{coord|40.935068|-102.525674|format=dms}}
|-
|[[Seibert, Colorado|Seibert]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=161 Town of Seibert]
|{{sort|1917-06-21|June 21, 1917}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کٹ کارسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Seibert.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222953/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Seibert.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|235}}
|{{change|invert=on|218|181}}
|align=right|{{ntsh|209}}525&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;203&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|226}}0.3428&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.8880&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|226}}0.3428&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.8880&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0869040
|align=right|{{coord|39.297967|-102.869524|format=dms}}
|-
|[[Severance, Colorado|Severance]]
|[http://www.townofseverance.org/ Town of Severance]
|{{sort|1920-11-20|November 20, 1920}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Severance.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003406/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Severance.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|90}}
|{{change|invert=on|3525|3165}}
|align=right|{{ntsh|204}}555&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;214&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|66}}6.1160&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;15.8404&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|39}}0.0963&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2495&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|66}}6.2123&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;16.0899&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0869150
|align=right|{{coord|40.539441|-104.870121|format=dms}}
|-
|[[Sheridan, Colorado|Sheridan]]
|[http://www.ci.sheridan.co.us/ City of Sheridan]
|{{sort|1890-04-01|April 1, 1890}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sheridan.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041727/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sheridan.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|69}}
|{{change|invert=on|5949|5664}}
|align=right|{{ntsh|23}}2644&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1021&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|115}}2.2220&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.7549&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|52}}0.0665&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.1723&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|115}}2.2885&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.9273&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0869700
|align=right|{{coord|39.647757|-105.017457|format=dms}}
|-
|[[Sheridan Lake, Colorado|Sheridan Lake]]
|[http://www.kcedfonline.org/sheridanlake.htm Town of Sheridan Lake]
|{{sort|1951-06-11|June 11, 1951}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کآئیووا کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sheridan%20Lake.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041711/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sheridan%20Lake.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|259}}
|{{change|invert=on|88|88}}
|align=right|{{ntsh|238}}284&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;110&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|229}}0.3171&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.8212&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|229}}0.3171&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.8212&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0869645
|align=right|{{coord|38.466677|-102.294142|format=dms}}
|-
|[[Silt, Colorado|Silt]]
|[http://www.townofsilt.org/ Town of Silt]
|{{sort|1915-05-19|May 19, 1915}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[گارفیلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Garfield County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silt.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000728/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silt.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|92}}
|{{change|invert=on|3007|2930}}
|align=right|{{ntsh|60}}1762&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;680&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|128}}1.6915&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.3809&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|59}}0.0456&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.1181&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|130}}1.7371&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;4.4990&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0870195
|align=right|{{coord|39.547648|-107.654073|format=dms}}
|-
|[[Silver Cliff, Colorado|Silver Cliff]]
|[http://silvercliffco.com/ Town of Silver Cliff]
|{{sort|1879-02-10|February 10, 1879}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کیسٹر کاؤنٹی، کولوراڈو|Custer County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silver%20Cliff.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041508/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silver%20Cliff.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|186}}
|{{change|invert=on|584|587}}
|align=right|{{ntsh|270}}37&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;14&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|27}}15.4639&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;40.0514&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|111}}0.0017&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0044&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|27}}15.4656&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;40.0558&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0870250
|align=right|{{coord|38.129203|-105.399189|format=dms}}
|-
|[[Silver Plume, Colorado|Silver Plume]]
|[http://www.townofsilverplume.org/ Town of Silver Plume] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120615180352/http://www.townofsilverplume.org/ |date=2012-06-15 }}
|{{sort|1880-09-24|September 24, 1880}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کلئیر کریک کاؤنٹی، کولوراڈو|Clear Creek County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silver%20Plume.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041648/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silver%20Plume.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|239}}
|{{change|invert=on|172|170}}
|align=right|{{ntsh|191}}642&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;248&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|239}}0.2586&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6697&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|105}}0.0026&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0068&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|239}}0.2612&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6765&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0870360
|align=right|{{coord|39.695445|-105.726666|format=dms}}
|-
|[[Silverthorne, Colorado|Silverthorne]]
|[http://www.silverthorne.org/ Town of Silverthorne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129154446/http://www.silverthorne.org/ |date=2016-01-29 }}
|{{sort|1967-09-05|September 5, 1967}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Summit County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silverthorne.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023103/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silverthorne.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|83}}
|{{change|invert=on|4271|3887}}
|align=right|{{ntsh|143}}1012&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;391&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|82}}3.9738&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;10.2920&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|56}}0.0568&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.1472&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|82}}4.0306&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;10.4392&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0870525
|align=right|{{coord|39.654012|-106.092443|format=dms}}
|-
|[[Silverton, Colorado|Silverton]]
|[http://www.silverton.co.us/ Town of Silverton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200913023446/http://www.silverton.co.us/ |date=2020-09-13 }}
|{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[سان خوان کاؤنٹی، کولوراڈو|San Juan County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silverton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041411/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silverton.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|179}}
|{{change|invert=on|655|637}}
|align=right|{{ntsh|180}}742&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;287&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|173}}0.8474&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.1947&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|173}}0.8474&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.1947&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0870580
|align=right|{{coord|37.811092|-107.664643|format=dms}}
|-
|[[Simla, Colorado|Simla]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=46 Town of Simla]
|{{sort|1913-01-15|January 15, 1913}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ایلبرٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Elbert County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Simla.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150547/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Simla.pdf |date=2014-09-03 }}
|align=center|{{nts|181}}
|{{change|invert=on|627|618}}
|align=right|{{ntsh|132}}1099&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;424&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|199}}0.5677&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.4703&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|199}}0.5677&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.4703&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0870635
|align=right|{{coord|39.141051|-104.081754|format=dms}}
|-
|[[Snowmass Village, Colorado|Snowmass Village]]
|[http://www.tosv.com/ Town of Snowmass Village]
|{{sort|1977-99-99|1977}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[پٹکن کاؤنٹی، کولوراڈو|Pitkin County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Snowmass%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223837/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Snowmass%20Village.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|94}}
|{{change|invert=on|2898|2826}}
|align=right|{{ntsh|264}}105&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;40&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|17}}27.3167&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;70.7498&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|47}}0.0820&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.2123&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|18}}27.3986&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;70.9621&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0871755
|align=right|{{coord|39.216872|-106.943974|format=dms}}
|-
|[[South Fork, Colorado|South Fork]]
|[http://www.southfork.org/community/government.php Town of South Fork] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803042517/http://www.southfork.org/community/government.php |date=2010-08-03 }}
|{{sort|1992-05-19|May 19, 1992}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[ریو گرینڈے کاؤنٹی، کولوراڈو|Rio Grande County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/South%20Fork.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083357/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/South%20Fork.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|212}}
|{{change|invert=on|364|386}}
|align=right|{{ntsh|256}}150&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;58&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|109}}2.4754&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.4112&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|116}}0.0009&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0023&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|109}}2.4763&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;6.4136&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0872395
|align=right|{{coord|37.669186|-106.642851|format=dms}}
|-
|[[Springfield, Colorado|Springfield]]
|[http://www.springfieldcolorado.com/ Town of Springfield] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406224452/http://www.springfieldcolorado.com/ |date=2016-04-06 }}
|{{sort|1889-01-16|January 16, 1889}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[بیکا کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Springfield.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000336/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Springfield.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|128}}
|{{change|invert=on|1405|1451}}
|align=right|{{ntsh|113}}1260&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;486&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|153}}1.1263&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.9172&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|153}}1.1263&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.9172&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0873330
|align=right|{{coord|37.404915|-102.618898|format=dms}}
|-
|[[Starkville, Colorado|Starkville]]
|[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_las_animas.html Town of Starkville]
|{{sort|1954-03-02|March 2, 1954}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو|Las Animas County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Starkville.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035958/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Starkville.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|266}}
|{{change|invert=on|53|59}}
|align=right|{{ntsh|178}}755&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;291&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|270}}0.0729&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.1888&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|270}}0.0729&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.1888&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0873715
|align=right|{{coord|37.116820|-104.523298|format=dms}}
|-
|[[سٹیمبوٹ سپرنگز، کولوراڈو|Steamboat Springs]]
|[http://steamboatsprings.net/ City of Steamboat Springs]
|{{sort|1900-07-19|July 19, 1900}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[راوٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Routt County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Steamboat%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041638/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Steamboat%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|41}}
|{{change|invert=on|12260|12088}}
|align=right|{{ntsh|117}}1192&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;460&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|41}}10.1468&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;26.2800&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|82}}0.0129&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0334&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|41}}10.1597&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;26.3134&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0873825
|align=right|{{coord|40.475587|-106.822935|format=dms}}
|-
|[[سٹرلنگ، کولوراڈو]]
|[http://www.sterlingcolo.com/ City of Sterling]
|{{sort|1884-12-03|December 3, 1884}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[لوگن کاؤنٹی، کولوراڈو|Logan County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sterling.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041622/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sterling.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|36}}
|{{change|invert=on|14629|14777}}
|align=right|{{ntsh|53}}1923&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;743&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|56}}7.6098&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;19.7092&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|56}}7.6098&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;19.7092&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0873935
|align=right|{{coord|40.620706|-103.191867|format=dms}}
|-
|[[Stratton, Colorado|Stratton]]
|[http://www.strattoncolorado.com/ Town of Stratton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010720092629/http://www.strattoncolorado.com/ |date=2001-07-20 }}
|{{sort|1917-04-15|April 15, 1917}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کٹ کارسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Kit Carson County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Stratton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041810/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Stratton.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|177}}
|{{change|invert=on|663|658}}
|align=right|{{ntsh|108}}1293&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;499&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|205}}0.5137&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.3305&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|205}}0.5137&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.3305&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0874485
|align=right|{{coord|39.302883|-102.603473|format=dms}}
|-
|[[Sugar City, Colorado|Sugar City]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=297 Town of Sugar City]
|{{sort|1900-07-02|July 2, 1900}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کرولی کاؤنٹی، کولوراڈو|Crowley County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sugar%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045510/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sugar%20City.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|228}}
|{{change|invert=on|253|258}}
|align=right|{{ntsh|192}}637&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;246&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|219}}0.3849&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.9968&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|219}}0.3849&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.9968&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0874815
|align=right|{{coord|38.232773|-103.663312|format=dms}}
|-
|[[سپیریئر، کولوراڈو]]
|[http://www.townofsuperior.com/ Town of Superior]
|{{sort|1904-06-10|June 10, 1904}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;br/&gt;[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Jefferson County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Superior.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023107/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Superior.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|39}}
|{{change|invert=on|12855|12483}}
|align=right|{{ntsh|16}}3240&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1251&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|83}}3.9705&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;10.2835&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|60}}0.0406&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.1052&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|83}}4.0111&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;10.3887&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0875640
|align=right|{{coord|39.931190|-105.159085|format=dms}}
|-
|[[Swink, Colorado|Swink]]
|[http://www.swinkcolorado.com/ Town of Swink] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090529053023/http://www.swinkcolorado.com/ |date=2009-05-29 }}
|{{sort|1906-06-06|June 6, 1906}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[اوٹیرو کاؤنٹی، کولوراڈو|Otero County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Swink.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041755/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Swink.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|183}}
|{{change|invert=on|602|617}}
|align=right|{{ntsh|32}}2307&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;891&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|238}}0.2644&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6847&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|238}}0.2644&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6847&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0875970
|align=right|{{coord|38.014148|-103.628163|format=dms}}
|-
|[[Telluride, Colorado|Telluride]]
|[http://www.telluride-co.gov/ Town of Telluride] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403080857/http://www.telluride-co.gov/ |date=2016-04-03 }}
|{{sort|1887-02-10|February 10, 1887}}&lt;ref name=Columbia&gt;[[Telluride, Colorado|Telluride]] was incorporated in 1887 as [[Telluride, Colorado#History|Columbia]].&lt;/ref&gt;
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[سان میگیل کاؤنٹی، کولوراڈو|San Miguel County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Telluride.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042033/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Telluride.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|107}}
|{{change|invert=on|2369|2325}}
|align=right|{{ntsh|136}}1062&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;410&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|118}}2.1832&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.6545&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|119}}2.1832&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.6545&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0876795
|align=right|{{coord|37.939664|-107.817888|format=dms}}
|-
|[[تھورن ٹن، کولوراڈو|Thornton]]
|[http://www.cityofthornton.net/ City of Thornton]
|{{sort|1956-06-12|June 12, 1956}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو|Adams County]]&lt;br/&gt;[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Thornton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224119/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Thornton.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|6}}
|{{change|invert=on|130307|118772}}
|align=right|{{ntsh|10}}3628&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1401&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|10}}35.1056&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;90.9232&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|8}}1.0541&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;2.7300&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|10}}36.1597&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;93.6532&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0877290
|align=right|{{coord|39.919420|-104.942808|format=dms}}
|-
|[[Timnath, Colorado|Timnath]]
|[http://www.timnathcolorado.org/ Town of Timnath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021024093514/http://www.timnathcolorado.org/ |date=2002-10-24 }}
|{{sort|1920-07-06|July 6, 1920}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو|Larimer County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Timnath.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041947/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Timnath.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|114}}
|{{change|invert=on|1983|625}}
|align=right|{{ntsh|236}}320&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;124&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|73}}4.8220&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;12.4890&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|77}}0.0168&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0435&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|73}}4.8388&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;12.5325&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0877510
|align=right|{{coord|40.533090|-104.961193|format=dms}}
|-
|[[ٹرینیڈاڈ، کولوراڈو|Trinidad]]
|[http://www.historictrinidad.com/city/ City of Trinidad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002155601/http://www.historictrinidad.com/city/ |date=2011-10-02 }}
|{{sort|1879-12-30|December 30, 1879}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو|Las Animas County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Trinidad.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054527/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Trinidad.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|53}}
|{{change|invert=on|8193|9096}}
|align=right|{{ntsh|154}}913&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;352&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|47}}9.2756&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;24.0238&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|119}}0.0004&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0010&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|47}}9.2760&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;24.0248&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0878610
|align=right|{{coord|37.173157|-104.490326|format=dms}}
|-
|[[Two Buttes, Colorado|Two Buttes]]
|[http://www.colorado.com/TwoButtes.aspx Town of Two Buttes]
|{{sort|1911-10-19|October 19, 1911}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[بیکا کاؤنٹی، کولوراڈو|Baca County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Two%20Buttes.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041803/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Two%20Buttes.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|267}}
|{{change|invert=on|42|43}}
|align=right|{{ntsh|255}}169&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;65&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|242}}0.2480&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6422&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|243}}0.2480&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6422&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0879270
|align=right|{{coord|37.560664|-102.396556|format=dms}}
|-
|[[ویل، کولوراڈو]]
|[http://www.vailgov.com/ Town of Vail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111026064921/http://www.vailgov.com/ |date=2011-10-26 }}
|{{sort|1966-99-99|1966}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو|Eagle County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vail.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041627/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vail.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|73}}
|{{change|invert=on|5328|5305}}
|align=right|{{ntsh|124}}1137&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;439&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|75}}4.6711&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;12.0981&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|79}}0.0154&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0400&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|75}}4.6865&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;12.1381&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0880040
|align=right|{{coord|39.637527|-106.364526|format=dms}}
|-
|[[Victor, Colorado|Victor]]
|[http://www.victorcolorado.com/cityofvictor.htm City of Victor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030091929/http://www.victorcolorado.com/cityofvictor.htm |date=2012-10-30 }}
|{{sort|1894-07-16|July 16, 1894}}
|[[#Statutory city|statutory city]]
|[[ٹیلر کاؤنٹی، کولوراڈو]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Victor.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035256/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Victor.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|206}}
|{{change|invert=on|400|397}}
|align=right|{{ntsh|87}}1458&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;563&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|236}}0.2701&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6997&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|236}}0.2701&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6997&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0880865
|align=right|{{coord|38.709004|-105.141855|format=dms}}
|-
|[[Vilas, Colorado|Vilas]]
|[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_baca.html Town of Vilas]
|{{sort|1888-06-25|June 25, 1888}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[بیکا کاؤنٹی، کولوراڈو|Baca County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vilas.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041854/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vilas.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|253}}
|{{change|invert=on|110|114}}
|align=right|{{ntsh|159}}876&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;338&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|265}}0.1278&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.3311&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|265}}0.1278&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.3311&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0881030
|align=right|{{coord|37.373664|-102.447416|format=dms}}
|-
|[[Vona, Colorado|Vona]]
|[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_kit_carson.html Town of Vona]
|{{sort|1919-08-09|August 9, 1919}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کٹ کارسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Kit Carson County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vona.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042639/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vona.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|255}}
|{{change|invert=on|107|106}}
|align=right|{{ntsh|213}}488&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;188&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|253}}0.2213&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.5732&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|254}}0.2213&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.5732&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0881690
|align=right|{{coord|39.302119|-102.743352|format=dms}}
|-
|[[Walden, Colorado|Walden]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=230 Town of Walden]
|{{sort|1890-12-02|December 2, 1890}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[جیکسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walden.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041649/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walden.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|184}}
|{{change|invert=on|601|608}}
|align=right|{{ntsh|61}}1760&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;680&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|227}}0.3352&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.8683&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|227}}0.3352&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.8683&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0882130
|align=right|{{coord|40.731584|-106.281336|format=dms}}
|-
|[[Walsenburg, Colorado|Walsenburg]]
|[http://www.cityofwalsenburg.com/ City of Walsenburg] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120523233259/http://www.cityofwalsenburg.com/ |date=2012-05-23 }}
|{{sort|1873-06-16|June 16, 1873}}
|[[#Statutory city|statutory city]]
|[[ہوئیرفانو کاؤنٹی، کولوراڈو|Huerfano County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walsenburg.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023113/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walsenburg.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|95}}
|{{change|invert=on|2896|3068}}
|align=right|{{ntsh|148}}979&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;378&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|100}}2.9898&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;7.7435&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|100}}2.9898&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;7.7435&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0882350
|align=right|{{coord|37.630598|-104.781719|format=dms}}
|-
|[[Walsh, Colorado|Walsh]]
|[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_baca.html Town of Walsh]
|{{sort|1928-07-19|July 19, 1928}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[بیکا کاؤنٹی، کولوراڈو|Baca County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walsh.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224446/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walsh.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|192}}
|{{change|invert=on|524|546}}
|align=right|{{ntsh|119}}1178&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;455&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|209}}0.4473&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.1584&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|209}}0.4473&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.1584&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0882460
|align=right|{{coord|37.386107|-102.279933|format=dms}}
|-
|[[وارڈ، کولوراڈو|Ward]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=226 Town of Ward]
|{{sort|1896-06-09|June 9, 1896}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو|Boulder County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ward.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223013/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ward.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|241}}
|{{change|invert=on|154|150}}
|align=right|{{ntsh|243}}270&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;104&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|198}}0.5731&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.4844&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|114}}0.0014&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0035&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|198}}0.5745&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1.4879&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0882735
|align=right|{{coord|40.073201|-105.515621|format=dms}}
|-
|[[Wellington, Colorado|Wellington]]
|[http://www.townofwellington.com/ Town of Wellington]
|{{sort|1905-11-10|November 10, 1905}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو|Larimer County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wellington.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221706/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wellington.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|57}}
|{{change|invert=on|7185|6289}}
|align=right|{{ntsh|45}}1999&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;772&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|92}}3.3645&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;8.7140&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|99}}0.0047&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0123&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|92}}3.3693&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;8.7263&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0883230
|align=right|{{coord|40.699366|-105.005825|format=dms}}
|-
|[[Westcliffe, Colorado|Westcliffe]]
|[http://www.townofwestcliffe.com/ Town of Westcliffe]
|{{sort|1887-11-21|November 21, 1887}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[کیسٹر کاؤنٹی، کولوراڈو|Custer County]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Westcliffe.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043406/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Westcliffe.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|188}}
|{{change|invert=on|572|568}}
|align=right|{{ntsh|216}}457&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;177&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|150}}1.2351&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.1990&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|112}}0.0016&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0042&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|150}}1.2367&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.2032&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0883450
|align=right|{{coord|38.134203|-105.465306|format=dms}}
|-
|[[ویسٹ منسٹر، کولوراڈو|Westminster]]
|[http://www.ci.westminster.co.us/ City of Westminster]
|{{sort|1911-05-24|May 24, 1911}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو|Adams County]]&lt;br/&gt;[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Jefferson County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Westminster.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041909/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Westminster.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|8}}
|{{change|invert=on|112090|106114}}
|align=right|{{ntsh|11}}3502&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1352&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|15}}31.6761&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;82.0407&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|1}}2.2765&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;5.8961&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|13}}33.9526&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;87.9368&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0883835
|align=right|{{coord|39.882190|-105.064426|format=dms}}
|-
|[[ویٹ ریج، کولوراڈو|Wheat Ridge]]
|[http://www.ci.wheatridge.co.us/ City of Wheat Ridge]
|{{sort|1969-08-20|August 20, 1969}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Jefferson County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wheat%20Ridge.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223849/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wheat%20Ridge.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|24}}
|{{change|invert=on|31034|30166}}
|align=right|{{ntsh|14}}3301&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;1274&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|45}}9.3671&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;24.2606&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|22}}0.2458&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6367&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|44}}9.6129&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;24.8974&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0884440
|align=right|{{coord|39.772675|-105.104801|format=dms}}
|-
|[[Wiggins, Colorado|Wiggins]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=64 Town of Wiggins]
|{{sort|1974-10-11|October 11, 1974}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[مورگن کاؤنٹی، کولوراڈو|Morgan County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wiggins.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045424/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wiggins.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|153}}
|{{change|invert=on|895|893}}
|align=right|{{ntsh|188}}678&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;262&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|143}}1.3265&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.4355&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|100}}0.0044&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0113&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|143}}1.3308&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;3.4468&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0884770
|align=right|{{coord|40.226588|-104.073498|format=dms}}
|-
|[[Wiley, Colorado|Wiley]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=242 Town of Wiley]
|{{sort|1909-01-28|January 28, 1909}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[پراورز کاؤنٹی، کولوراڈو|Prowers County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wiley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150627/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wiley.pdf |date=2014-09-03 }}
|align=center|{{nts|209}}
|{{change|invert=on|387|405}}
|align=right|{{ntsh|105}}1298&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;501&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|231}}0.3051&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.7902&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|231}}0.3051&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.7902&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0885045
|align=right|{{coord|38.155356|-102.719248|format=dms}}
|-
|[[ویلمزبرگ، کولوراڈو|Williamsburg]]&lt;ref name=Williamsburg&gt;[[ویلمزبرگ، کولوراڈو|Williamsburg]] is served by the [[فلورنس، کولوراڈو]] [[United States Postal Service|Post Office]].&lt;/ref&gt;
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=280 Town of Williamsburg]
|{{sort|1888-04-07|April 7, 1888}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[فریمونٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Fremont County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Williamsburg.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224452/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Williamsburg.pdf |date=2016-03-03 }}
|align=center|{{nts|180}}
|{{change|invert=on|653|662}}
|align=right|{{ntsh|254}}181&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;70&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|86}}3.5678&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;9.2405&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|86}}3.5678&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;9.2405&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0885155
|align=right|{{coord|38.383984|-105.171179|format=dms}}
|-
|[[ونڈسر، کولوراڈو|Windsor]]
|[http://www.ci.windsor.co.us/ Town of Windsor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19981203125339/http://www.ci.windsor.co.us/ |date=1998-12-03 }}
|{{sort|1890-04-15|April 15, 1890}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]]&lt;br/&gt;[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو|Larimer County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Windsor.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083352/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Windsor.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|27}}
|{{change|invert=on|21106|18644}}
|align=right|{{ntsh|162}}836&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;323&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|21}}24.4316&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;63.2776&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|19}}0.3185&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.8248&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|20}}24.7501&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;64.1025&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0885485
|align=right|{{coord|40.477555|-104.916800|format=dms}}
|-
|[[Winter Park, Colorado|Winter Park]]
|[http://www.winterparkgov.com/ Town of Winter Park]
|{{sort|1979-09-01|September 1, 1979}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[گرینڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Grand County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Winter%20Park.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000941/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Winter%20Park.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|146}}
|{{change|invert=on|955|999}}
|align=right|{{ntsh|268}}57&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;22&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|26}}16.5337&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;42.8221&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|26}}16.5337&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;42.8221&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0885705
|align=right|{{coord|39.877821|-105.782813|format=dms}}
|-
|[[ووڈلینڈ پارک، کولوراڈو]]
|[http://www.city-woodlandpark.org/ City of Woodland Park]
|{{sort|1891-06-06|June 6, 1891}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[ٹیلر کاؤنٹی، کولوراڈو|Teller County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Woodland%20Park.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002801/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Woodland%20Park.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|56}}
|{{change|invert=on|7194|7200}}
|align=right|{{ntsh|133}}1083&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;418&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|62}}6.6065&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;17.1108&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|63}}6.6065&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;17.1108&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0886090
|align=right|{{coord|38.998706|-105.059533|format=dms}}
|-
|[[Wray, Colorado|Wray]]
|[http://www.wrayco.net/ City of Wray] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419220115/http://www.wrayco.net/ |date=2012-04-19 }}
|{{sort|1906-06-22|June 22, 1906}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[یوما کاؤنٹی، کولوراڈو]]&lt;ref name=County_Seat/&gt;
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wray.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304050245/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wray.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|106}}
|{{change|invert=on|2400|2342}}
|align=right|{{ntsh|186}}695&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;268&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|90}}3.4376&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;8.9034&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|104}}0.0029&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.0075&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|90}}3.4405&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;8.9109&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0886310
|align=right|{{coord|40.079953|-102.228622|format=dms}}
|-
|[[یامپا، کولوراڈو]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=68 Town of Yampa]
|{{sort|1907-02-25|February 25, 1907}}
|[[#Statutory town|statutory town]]
|[[راوٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Routt County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Yampa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002105/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Yampa.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|202}}
|{{change|invert=on|436|429}}
|align=right|{{ntsh|58}}1782&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;688&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|247}}0.2408&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6235&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|{{ntsh|123}}none
|align=right|{{ntsh|248}}0.2408&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.6235&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0886475
|align=right|{{coord|40.152996|-106.908496|format=dms}}
|-
|[[یوما، کولوراڈو|Yuma]]
|[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=220 City of Yuma]
|{{sort|1887-03-24|March 24, 1887}}
|[[#Home rule municipality|home rule municipality]]
|[[یوما کاؤنٹی، کولوراڈو|Yuma County]]
|[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Yuma.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083447/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Yuma.pdf |date=2016-03-04 }}
|align=center|{{nts|89}}
|{{change|invert=on|3606|3524}}
|align=right|{{ntsh|121}}1147&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;443&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|94}}3.1181&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;8.0760&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|61}}0.0387&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;0.1002&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=right|{{ntsh|93}}3.1568&amp;nbsp;mi&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&lt;br/&gt;8.1761&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;
|align=center|0886750
|align=right|{{coord|40.124400|-102.717612|format=dms}}
|}

== بیرونی روابط ==
*[http://www.colorado.gov/ State of Colorado]
**[http://www.dola.state.co.us/ Colorado Department of Local Affairs]
***[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/municipalities.html Active Colorado municipalities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212060308/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/municipalities.html |date=2009-12-12 }}
***[http://www.colorado.gov/dpa/doit/archives/muninc.html Colorado municipal incorporations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202030057/http://www.colorado.gov/dpa/doit/archives/muninc.html |date=2010-12-02 }}
**[http://www.dot.state.co.us/ Colorado Department of Transportation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612125743/http://www.dot.state.co.us/ |date=2007-06-12 }}
***[http://www.dot.state.co.us/App_DTD_DataAccess/Maps/index.cfm?fuseaction=MapsMain&amp;MenuType=Maps CDOT maps]
*[http://www.cml.org/ Colorado Municipal League]
*[http://www.cmca.gen.co.us/ Colorado Municipal Clerks Association]
*[http://www.usa.gov/ United States Government]
**[http://www.census.gov/ United States Census Bureau]
***[http://2010.census.gov/2010census/ United States Census 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100320084325/http://2010.census.gov/2010census/ |date=2010-03-20 }}
***[http://www.census.gov/popest/estimates.php United States population estimates]
***[http://www.arcgis.com/home/webmap/viewer.html?url=http%3A%2F%2Ftigerweb.geo.census.gov%2Farcgis%2Frest%2Fservices%2FCensus2010%2FState_County%2FMapServer&amp;source=sd ArcGIS Map with main cities and counties]
***[http://www.census.gov/cgi-bin/gazetteer U.S. Gazetteer]
***[http://factfinder.census.gov/ American Factfinder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080521160844/http://factfinder.census.gov./ |date=2008-05-21 }}
**[http://www.doi.gov/ U.S. Department of the Interior]
***[http://www.usgs.gov/ U.S. Geological Survey]
****[http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic/ Geographic Names Information System query]
***[http://www.nationalatlas.gov/ National Atlas of the United States of America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205020547/http://www.nationalatlas.gov/ |date=2008-12-05 }}
*[http://www.usps.com/ U.S. Postal Service]
**[http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp ZIP Code lookup]
*[http://wikimapia.org/#lat=39.05&amp;lon=-105.53&amp;z=7&amp;l=0&amp;m=a Wikimapia map of Colorado]

== حوالے ==
{{حوالے}}

{{کولوراڈو}}
{{امریکہ دے شہر اں دی بلحاظ ریاست لسٹ}}
[[گٹھ:امریکہ دے شہراں  بلحاظ آبادی لسٹ]]
[[گٹھ:امریکہ دے شہر]]
[[گٹھ:شہر]]
[[گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر]]
[[گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ]]
[[گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ]]
[[گٹھ:امریکین دے شہر]]
[[گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں]]
[[گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں]]
[[گٹھ:کولوراڈو دے قصبے]]
[[گٹھ:امریکہ دے شہر اں دی بلحاظ ریاست لسٹ]]
[[گٹھ:کولوراڈو دے شہر]]</text>
      <sha1>6hhz04bwdevva6j7982vid1w4t2wupr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>توختامیش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88670</id>
    <revision>
      <id>707414</id>
      <parentid>644587</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T16:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Timur.jpeg with [[File:Folio_230._The_army_petitions_Timur_to_fight_Tuqtamish_Khan_(British_Library,_I.O._Islamic_137).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (mean</comment>
      <origin>707414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15048" sha1="slei0fpt052liz1otq3y0hw1oducmaf" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شاہی اقتدار||house-type=Dynasty|death_place=[[تیومن]]|death_date=1406|birth_place=[[اردوئے زريں دے بازو]]|birth_date=c. 1342|mother=|father=Tuli Kwadja|house=[[بورجگین]]|title=[[خان (لقب)|Khan]]&lt;br /&gt;[[شاہ]]|issue=|spouse=|coronation=1378|succession=[[لسٹ خانان اردوئے زريں]]&lt;br /&gt;''Eastern Half (White Horde)|caption=Tokhtamysh and the armies of the [[اردوئے زريں]] rally in front of Moscow, 1382.|image=Facial Chronicle - b.10, p.049 - Tokhtamysh at Moscow.jpg|name=Tokhtamysh|religion=[[اسلام]]}}
'''توختامیش''' ( [[تاتاری زبان|تاتار:]] Тухтамыш / Tuqtamış)، &lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;The spelling of Tokhtamysh varies, but the most common spelling is ''' Tokhtamysh'''. '''Tokhtamısh''', '''Toqtamysh''', ''Toqtamış'', ''Toqtamıs'', ''Toktamys'', ''Tuqtamış'', and variants also appear.&lt;/ref&gt; ( 1342–1406)[[اردوئے زريں دے بازو|بلیو ہورڈ(اردوئے ازرق)]]&lt;nowiki/&gt;کے اک ممتاز [[خان (لقب)|خان]]&lt;nowiki/&gt;نے مختصر طور اُتے [[اردوئے زريں|گولڈن ہورڈ(اردوئے زريں)]] دے وائٹ ہورڈ تے بلیو ہارڈ ڈویژناں نو‏‏ں اک ہی ریاست وچ متحد کردتا۔ اوہ چنگیز خان دے پو‏تے توغا تیمور د‏‏ی نسل تو‏ں سی۔

== ابتدائی مہمات ==
[[فائل:Golden Horde 1389 el.PNG|کبھے|thumb| '''توختامیش''' دے اختیار کيتی پوری حد۔]]
'''توختامیش''' 1376 وچ تریخ وچ ابھریا ، اوہ اپنے چچا اروس خان ، جو [[اردوئے زريں دے بازو|وائٹ ہورڈ دے]] حکمران سی ، نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کردا سی ، تے [[امیر تیمور|تیمور د‏‏ی طرف]] بھج گیا سی۔ '''توختامیش''' نے اروس تے اس دے دونے بیٹےآں تو‏ں جان چھڑا لی ، تے تیمور د‏‏ی حمایت دے نال ، 1378 وچ زبردستی وائٹ ہارڈ دے تخت اُتے چڑھ گیا۔

'''توختامیش''' نے اپنے آباؤ اجداد د‏‏ی تقلید دا خواب دیکھیا تے گولڈن ہارڈ نو‏‏ں دوبارہ ملانے دے منصوبے بنائے۔ 1380 وچ ، اس نے [[دریائے وولگیا|وولگیا]] پار کردے ہوئے [[اردوئے زريں دے بازو|بلیو ہارڈ]] اُتے حملہ کيت‏‏ا ، تے دریائے کالکا د‏‏ی دوسری جنگ دے دوران ممائی نو‏‏ں شکست دتی۔ کلیوکووا د‏‏ی لڑائی دے فورا بعد بلیو ہورڈ دے حکمران ، مامائی نو‏‏ں مار دتا گیا ، جس وچ '''توختامیش''' د‏‏ی فتح [[اردوئے زريں|گولڈن ہارڈ دے]] دوبارہ اتحاد د‏‏ی علامت سی۔

=== ماسکو دے خلاف مہم ===
دمتری دونسکائی نے [[منگول]] – [[تاتاری|تاتار دی]] فوج نو‏‏ں شکست دینے تے دبانے دے لئی اک بہت وڈی فوج کھڑی کيت‏ی سی ، تے ، کلیکووا د‏‏ی لڑائی دے دوران ممائی نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، '''توختامیش''' خان دے خلاف کوئی تے فوج نئيں اٹھاسک‏‏ے سن ۔

سن 1382 وچ ، بلیو تے وائٹ لشکراں نو‏‏ں گولڈن ہارڈ([[اردوئے زريں]]) وچ شامل کرنے دے بعد ، سن 1382 وچ ، توختامیش نے کولیکووا د‏‏ی شکست د‏‏ی سزا دے طور اُتے [[روس]] دے خلاف [[ماسکو دا محاصرہ (1382)|اک کامیاب مہم د‏‏ی قیادت]] کيتی۔ صرف چھ سالاں وچ ، توختامیش نے گولڈن ہارڈ([[اردوئے زريں]]) د‏‏ی زمین نو‏‏ں کریمیا تو‏ں جھیل بلخاش تک دوبارہ متحد کردتا سی۔

تین دن دے محاصرے دے بعد ، توختامیش نو‏‏ں تعطل دا سامنا کرنا پيا ، ایتھ‏ے تک کہ ڈونسکوئی دے بہنوئی تے نزنی نوگوروڈ دے شہزادے سوزدال دے دیمتری نے شہریاں نو‏‏ں شہر دے حوالے کرنے دے لئی دھوکہ دتا۔ &lt;ref&gt;Halperin 1987, p.&amp;nbsp;56.&lt;/ref&gt; ماسکو د‏‏ی تباہی دے نتیجے وچ دیمتری نے 1382 دے آخر وچ اقتدار توختامیش دے حوالے کردتا۔ توختامیش نے ڈونسکوئی دے بیٹے ماسکو دے واسیلی اول نو‏‏ں وی یرغمال بنا لیا۔ &lt;ref name=&quot;h57&quot;&gt;Halperin 1987, p.&amp;nbsp;57.&lt;/ref&gt;

=== زوال ===
توختامیش نے اک خود مختار حکمران د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنا شروع کيت‏‏ا ، جس تو‏ں اسنو‏ں اپنے سابق آقا [[امیر تیمور|تیمور]] نو‏‏ں پریشان ہونا پيا سی ، جس نے اس دے نتیجے وچ توختامیش اُتے دو بار حملہ کيت‏‏ا سی۔ سنہ 1391 وچ تے 1395 وچ ، بالآخر اس د‏ی غلامی کردے رہے تے تیمور قتلغ نو‏‏ں گولڈن ہارڈ دے خان دے طور اُتے مسلط کيت‏‏ا۔ توختامیش نے گرینڈ ڈیوک وتیاٹاس دے دربار وچ لیتھوانیا وچ پناہ لئی۔ &lt;ref&gt;Kołodziejczyk 2011, pp. 6–7.&lt;/ref&gt;

سنہ 139 وچ دونے حکمراناں نے اک معاہدے اُتے دستخط کیتے جس وچ توکٹامیس نے ویتوتاس د‏ی تصدیق کيت‏ی سی کہ اوہ روتھینیا د‏‏ی سرزمین دا اک حقدار حکمران اے جو کدی گولڈن گروہ دا حصہ سی ، تے ہن اس دا تعلق لتھوانیا تو‏ں اے ، فوجی امداد دے بدلے وچ ۔ ایہ ممکن اے کہ معاہدہ دے تحت ویتوتاسنو‏ں انہاں ملکاں تو‏ں خراج پیش کرنا پيا جدو‏ں خان نے اپنا تخت دوبارہ حاصل کيت‏‏ا۔ ویتوتاس شاید تاتار د‏‏ی سرزمین وچ اپنے آپ نو‏‏ں مالک دا درجہ دینے د‏‏ی منصوبہ بندی کر رہیا سی۔ &lt;ref&gt;Kołodziejczyk 2011, pp. 7–8.&lt;/ref&gt; اس مشترکہ مسانو‏ں ، جو اسپشٹیک آف میلسٹن دے تحت پولینڈ دے رضاکاراں نے حاصل کيت‏‏ا سی ، نو‏‏ں 12 اگست 1399 نو‏‏ں دریائے ورسکلا د‏‏ی لڑائی وچ تیمیو قتلغ تے نوغائی امیر ایدیگو د‏‏ی سربراہی وچ شکست ہوئی سی ۔ شکست تباہ کن سی ، جس نے پونٹک سٹیپے وچ وتیاٹاس د‏ی پرجوشانہ پالیسی نو‏‏ں ختم کيت‏‏ا تے اس بار سائبیریا وچ ، توختامیش نو‏‏ں دوبارہ پناہ لینے اُتے مجبور کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;Kołodziejczyk 2011, p. 8.&lt;/ref&gt; پولٹک دے آندرے تے برانسک دے دمتری دے بارے وچ ویہہ شہزادےآں نو‏‏ں اسپائٹکو جداں متعدد ممتاز بادشاہاں دے نال ہلاک کيت‏‏ا گیا۔ &lt;ref&gt;Frost 2015, p. 86.&lt;/ref&gt;

توختامیش 1406 وچ سائبیریا وچ فوت ہويا۔ &lt;gallery&gt;
فائل:Tokhtamysh.jpg|''[[ماسکو دا محاصرہ (1382)|1382 وچ توختامیش دا ماسکو دا محاصرہ]]''
فائل:Defence of the city.jpg|مسکوائٹس [[ماسکو دا محاصرہ (1382)|ماسکو (1382) دے محاصرے دے]] دوران جمع ني‏‏‏‏ں۔
فائل:Оборона Москвы в 1382 году.jpg|[[اردوئے زريں|گولڈن ہارڈ دے]] جنگجوواں نے ماسکو اُتے حملہ کيت‏‏ا۔
فائل:Vasnetsov Kreml pri Dmitrii Donskom.jpg|مسکوائٹس [[ماسکو دا محاصرہ (1382)|نے ماسکو دے محاصرے دی]] تیاری د‏‏ی [[ماسکو دا محاصرہ (1382)|(1382)]]
&lt;/gallery&gt;

== تیمور دے خلاف جنگاں ==
[[فائل:Folio 230. The army petitions Timur to fight Tuqtamish Khan (British Library, I.O. Islamic 137).jpg|thumb|449x449px| تیمور تے اس دے لشکر [[اردوئے زريں|گولڈن ہورڈ]] خان توختامیش دے خلاف جنگ شروع کرنے جمع ہوئے۔ ]]
اس گل اُتے یقین رکھدے ہوئے کہ اوہ [[ایل خانی|ایلخانی]] چوبانیاں نو‏‏ں شکست دے سکدا اے تے [[برکہ خان|برکے خان]] دے عہد تو‏ں ، 1385 وچ توختامیش نے 50،000 (یا پنج تیمیناں) د‏‏ی فوج دے نال ، قفقاز دے متنازعہ علاقےآں اُتے قبضہ کرلیا ، اس نے فارس اُتے حملہ کيت‏‏ا تے [[تبریز]] اُتے قبضہ کرلیا۔ شمال لوٹتے ہوئے انہاں نے قفقاز تو‏ں دو لکھ غلام لے لئے ، جنہاں وچ پارسہائیک ، [[سیونیک (تاریخی صوبہ)|سیوینک]] تے [[نگورنو کاراباخ|ارتسخ]] ضلعے دے دسیاں ہزار آرمینین شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[http://rbedrosian.com/atmi4.htm The Turco-Mongol Invasions IV, Medieval Armenian History, Turkish History, Turkey]&lt;/ref&gt; ایہ توختامیش دے لئی اک مہلک خطا ثابت ہويا ، جو قفقاز تو‏ں شمال د‏‏ی طرف چلا گیا ، اس طرح اس دے الخانیٹ حریفاں نو‏‏ں تیمور دا نال دینے دتا ، جس نے فارس نو‏‏ں اپنی اپنی توسیع د‏‏ی بادشاہت تو‏ں منسلک کردتا۔ غصے وچ ، توختامیش نے پلٹ لیا تے اپنے سابق اتحادی نال جنگ کيتی۔

بالآخر ، توختامیش نے شکست تسلیم کرلئی تے میدان تو‏ں پِچھے ہٹ گیا۔ اُتے ، 1387 وچ اس نے تیمور دے دل ، [[ما ورا النہر|ماوراء النہر]] اُتے اچانک حملہ کيت‏‏ا۔ بدقسمتی تو‏ں شدید برفباری نے اسنو‏ں واپس سٹیپ (گیاہستان) د‏‏ی طرف لے جانے اُتے مجبور کردتا۔

1395 وچ ، ایہ منظر اپنے عروج اُتے پہنچیا جدو‏ں تیمور نے گولڈن ہارڈ اُتے حملہ کيت‏‏ا تے ٹیرک وچ توختامیش نو‏‏ں شکست دتی۔ تیمور نے [[اردوئے زريں|گولڈن ہارڈ]] دے شہراں جداں [[ازوف|آزوف]] (ٹانا) ، [[استراخان|آستراخان]] تے توختامیش دے راجگڑھ [[سرائے (شہر)|سرائے]]&lt;nowiki/&gt;برکے نو‏‏ں تباہ کردتا۔ تیمور نے گولڈن ہارڈ دے کاریگراں تے کاریگراں نو‏‏ں پھڑ لیا ، تے اک کٹھ پتلی حکمران ، کوئریچک ، نو‏‏ں وائٹ ہورڈ دے تخت اُتے بٹھایا تے اس نے اردو دا خان تیمور قتلغ نو‏‏ں مقرر کيت‏‏ا۔&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=9JHwVtL7qDcC&amp;pg=PA224&amp;dq=Tokhtamysh#v=onepage&amp;q=Tokhtamysh&amp;f=false|title=Medieval Russia, 980-1584|last=Martin|first=Janet|date=2007-12-06|isbn=978-0-521-85916-5}}&lt;/ref&gt; تے توکھمتیس دے راجگڑھ [[سرائے (شہر)|سرائے]]&lt;nowiki/&gt;برکے نو‏‏ں تباہ کردتا۔ تیمور نے گولڈن ہارڈ دے کاریگراں تے کاریگراں نو‏‏ں پھڑ لیا ، تے اک کٹھ پتلی حکمران ، کوئریچک ، نو‏‏ں وائٹ ہورڈ دے تخت اُتے بٹھایا تے اس نے اردو دا خان تیمور قتلغ نو‏‏ں مقرر کيت‏‏ا۔

توختامیش [[یوکرین|یوکرائنی]] علاقےآں وچ بھج نکلیا تے [[لتھووینیا|لیتھوانیا]] دے گرانڈ ڈیوک وتیاٹاس تو‏ں مدد طلب کيتی۔ دریائے ورسکلا د‏‏ی عظیم جنگ (1399) وچ توختامیش تے وتیاٹاس د‏ی مشترکہ فوج نو‏‏ں تیمور دے دو جرنیلاں ، خان تیمور قتلغ تے عمیر (مرزہ ، ویسر) ایدیگو نے شکست دتی۔ شکست خوردہ توختامیش نو‏‏ں 1406 وچ ادیگو دے آدمیاں نے موجودہ [[تیومن]] دے نیڑے ماریا سی۔

وہ آخری خان سی جس نے نے منگول اسکرپٹ دے نال سکےآں نو‏‏ں ضرب کيت‏‏ا۔

== کنبہ ==
اس دے 8 بیٹے سن ۔

* جلال الدین خان ابن توختامیش
* کریم بردی
* کبییک خان
* جبار بردی
* قدیر بردی خان
* ابوسعید خان
* اسکندر خان
* خوجہ خان
* سعید احمد اول

== نسب نامہ ==

* [[چنگیز خان]]
* [[جوجی خان|جوچی]]
* [[اردو خان|اوردا خان]]
* سرتاقطے
* Köchü
* بیان
* سسیبوقہ
* الباسان
* چمتے
* تولی کواجا
* '''توختامیش'''

== ایہ وی دیکھو ==

* [[لسٹ خانان اردوئے زريں|گولڈن ہارڈ دے خاناں د‏‏ی لسٹ]]
* لپکا تاتار
* کارس پے شلالیھ

== نوٹ ==
{{حوالے|group=&quot;n&quot;}}

== حوالے ==
{{حوالے|3}}

== کتابیات ==

* {{حوالہ کتاب|url=http://www.brill.com/crimean-khanate-and-poland-lithuania|title=The Crimean Khanate and Poland-Lithuania: International Diplomacy on the European Periphery (15th-18th Century). A Study of Peace Treaties Followed by Annotated Documents|last=Kołodziejczyk|first=Dariusz|publisher=Brill|year=2011|isbn=9789004191907|location=Leiden|pages=|ref=harv|author-link=Dariusz Kołodziejczyk|access-date=2020-09-22|archive-date=2017-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170630003555/http://www.brill.com/crimean-khanate-and-poland-lithuania|dead-url=yes}}
* {{حوالہ کتاب|title=The Oxford History of Poland-Lithuania. The Making of the Polish-Lithuanian Union, 1385–1569|last=Frost|first=Robert|date=|year=2015|isbn=978-0-19-820869-3|location=Oxfrod|author-link=Robert Frost}}
{{S-start}}
{{S-hou|[[بوجینین|قیات خاندان]] (1206–1635)}}
{{s-reg|}}
{{s-bef|before=[[عرب شاہ مظفر]]}}
{{s-ttl|title=[[لسٹ خانان اردوئے زريں|اردوئے زريں دا خان]]|years=1381–1397}}
{{s-aft|after=[[تیمور قتلغ]]}}
|-
{{s-bef|before=[[تیمور ملک]]}}
{{s-ttl|title=[[خان]] [[اردوئے ازرق]]|years=1378–1395}}
{{s-aft|after=[[کوئریچک]]|rows=2}}
{{end}}

[[گٹھ:شاہ شاہان]]
[[گٹھ:سال پیدائش نامعلوم]]
[[گٹھ:ایشیا وچ چودہويں صدی دے حکمران]]
[[گٹھ:تریخ تاتارستان]]
[[گٹھ:روس د‏‏ی سیاست]]
[[گٹھ:1406 دیاں موتاں]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]</text>
      <sha1>slei0fpt052liz1otq3y0hw1oducmaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مالی جنگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90525</id>
    <revision>
      <id>707410</id>
      <parentid>697916</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T14:12:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>707410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="186173" sha1="32l464in3y59ko0zxxtebkh0kfvooyx" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = Mali War
| partof            = the [[Insurgency in the Maghreb (2002–present)]]&lt;!-- DO NOT ADD the War on Terror here unless you have a source to back it up --&gt;
| image             = [[File:MaliWar.svg|350px]]
| image_size        = 350
| caption           = Military situation in Mali (2020). For a detailed map, see [[Template:Mali War detailed map|here]].
| date              = 16 January 2012 – present&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=01|day1=16|year1=2012}})
| place             = Northern [[مالی]]
| result            = ''[[جاری تنازعات د‏‏ی لسٹ]]''
* The [[Tuareg rebellion (2012)|Tuareg rebellion]] began driving government forces out of Northern Mali in January 2012&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mnlamov.net/actualites/34-actualites/166-la-fin-des-operations-militaires.html|title=Communiqué N°14-04-04-2012- Fin des Opérations Militaires|publisher=Mnlamov|accessdate=12 January 2013|archive-date=16 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616153736/http://www.mnlamov.net/actualites/34-actualites/166-la-fin-des-operations-militaires.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* Malian president [[Amadou Toumani Touré]] is ousted in a [[2012 Malian coup d'état|coup d'état]] led by [[Amadou Sanogo]]&lt;ref name=guardian1&gt;{{cite news|title=Mali rebels claim to have ousted regime in coup|url=https://www.theguardian.com/world/2012/mar/22/mali-rebels-coup|work=The Guardian|date=22 March 2012|location=London|first=Afua|last=Hirsch}}&lt;/ref&gt;
* Northern Mali completely captured by rebels by April 2012, &quot;[[ازواد]]&quot; declared by the [[National Movement for the Liberation of Azawad|MNLA]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/04/20124644412359539.html|title=Tuaregs claim 'independence' from Mali|date=6 April 2012|publisher=Al Jazeera|accessdate=6 April 2012}}&lt;/ref&gt; and briefly supported by [[Ansar Dine]]&lt;ref name=BBC265&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18224004 |title=Mali Tuareg and Islamist rebels &quot;agree on Sharia state |date=26 May 2012 |publisher=BBC News |accessdate=27 May 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/6CO7JoGGO?url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18224004 |archivedate=23 November 2012}}&lt;/ref&gt;
* Islamist groups ([[Ansar Dine]], [[Al-Qaeda in Islamic Maghreb|AQIM]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/mali/9365390/Trouble-in-Timbuktu-as-Islamists-extend-control.html|title=Trouble in Timbuktu as Islamists extend control|last=Flood|first=Zoe|date=29 June 2012|work=[[روزنامہ ٹیلی گراف]]|quote=Ansar Dine ordered the Tuareg MNLA group to leave the historical city of Timbuktu … backed by al-Qaeda's north African branch|accessdate=6 July 2012|location=London}}&lt;/ref&gt; and [[MOJWA]]) seize Northern Mali from MNLA and impose [[شریعت]] in the region
* France and some African states intervene and help the Malian Army to re-take most of Northern Mali
* Peace deal between the government and Tuareg rebels signed on 18 June 2013&lt;ref name=&quot;peace&quot;&gt;{{cite news|title=Mali and Tuareg rebels sign peace deal |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-22961519 |publisher=BBC |date=19 June 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150321062328/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-22961519 |archivedate=21 March 2015}}&lt;/ref&gt;
* Peace deal ended after Malian soldiers opened fire on unarmed protesters&lt;ref name=&quot;aljazeera.com&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/11/mali-tuareg-fighters-end-ceasefire-2013113093234673103.html|title=Mali's Tuareg fighters end ceasefire|agency=AlJazeera|date=30 November 2013|accessdate=28 December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;http&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-25161049 |title=Tuareg separatist group in Mali 'ends ceasefire' |agency=BBC |date=29 November 2013 |accessdate=28 December 2013 |work=BBC News |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131202065114/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-25161049 |archivedate=2 December 2013}}&lt;/ref&gt;
* Ceasefire signed on 20 February 2015 between Malian government and the [[Coordination of Azawad Movements]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-31544438|title=Mali signs UN ceasefire to end conflict with northern rebels|newspaper=BBC News|date=20 February 2015}}&lt;/ref&gt;
* Mali's leaders have rejected autonomy, but are willing to consider devolved local powers
* Low-level fighting continues
| combatant1        = {{flagicon|Mali}} [[Government of Mali]]
* [[Military of Mali]]
{{flag|France}}&lt;br /&gt;[[Economic Community of West African States|ECOWAS]]
{{Collapsible list
|bullets = yes
|title = full list
|{{flag|Benin}}&lt;ref name=&quot;fr24&quot; /&gt;
|{{flag|Burkina Faso}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/9/62330/World/International/MALI-UPDATE--Burkina-Faso,-Nigeria-to-send-troops-.aspx |title=MALI UPDATE 5: Burkina Faso, Nigeria to send troops to Mali |publisher=English.ahram.org.eg |accessdate=13 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Cape Verde}}&lt;ref name=&quot;en.apa.az&quot; /&gt;
|{{flag|Gambia}}&lt;ref name=&quot;en.apa.az&quot;&gt;{{cite web|url=http://en.apa.az/news_int_l_support_mission_for_mali_to_begin__186169.html|title=APA – Int'l Support Mission for Mali to begin operations on Friday|publisher=APA|date=18 January 2013|accessdate=28 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215546/http://en.apa.az/news_int_l_support_mission_for_mali_to_begin__186169.html|archive-date=4 October 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Ghana}}&lt;ref name=&quot;Ghana Business News&quot;&gt;{{cite web|title=Ghana agrees to send troops to Mali|url=http://www.ghanabusinessnews.com/2013/01/14/ghana-agrees-to-send-troops-to-mali/|publisher=Ghana Business News|accessdate=18 January 2013|date=14 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Guinea}}&lt;ref name=&quot;BBC- In Days&quot;&gt;{{cite news|title=Mali conflict: West African troops to arrive 'in days'|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-21029916|publisher=Mali conflict: West African troops to arrive 'in days'|accessdate=15 January 2013|date=15 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Guinea-Bissau}}&lt;ref name=&quot;en.apa.az&quot; /&gt;
|{{flag|Ivory Coast}}&lt;ref name=&quot;BBC- In Days&quot; /&gt;
|{{flag|Liberia}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.news.heritageliberia.net/index.php/inside-heritage/general-news/78-slides/1191-ellen-liberia-will-send-troops-to-mali-for-peace-mission |archive-url=https://archive.today/20130221230533/http://www.news.heritageliberia.net/index.php/inside-heritage/general-news/78-slides/1191-ellen-liberia-will-send-troops-to-mali-for-peace-mission |url-status=dead |archive-date=21 February 2013 |title=Ellen: Liberia Will Send Troops to Mali for Peace Mission – Heritage Newspaper Liberia |publisher=News.heritageliberia.net |accessdate=28 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Niger}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2013/01/12/us-mali-rebels-niger-idUSBRE90B0A520130112 |title=Niger says sending 500 soldiers to Mali operation |agency=Reuters |accessdate=13 January 2013 |first=John |last=Irish |date=12 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Nigeria}}&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot; /&gt;
|{{flag|Sierra Leone}}&lt;ref name=&quot;WSJ- Aid Pledged&quot;&gt;{{cite news|title=Aid Pledged to Mali as More Troops Deploy|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887323783704578248002130070528|accessdate=18 January 2013|newspaper=Wall Street Journal|date=17 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Senegal}}&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2013/01/11/us-mali-rebels-partners-idUSBRE90A0UX20130111 |title=Mali says Nigeria, Senegal, France providing help |agency=Reuters |accessdate=13 January 2013 |first=Bate |last=Felix |date=11 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Togo}}&lt;ref name=&quot;fr24&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.france24.com/fr/20130114-mali-djihadistes-semparent-dune-ville-a-400-km-bamako-le-drian |title=Les djihadistes s'emparent d'une ville à 400&amp;nbsp;km de Bamako |accessdate=14 January 2013 |language=fr}}&lt;/ref&gt;
}}&lt;!-- Chad, Burundi, Gabon, South Africa, Rwanda, Tanzania and Uganda are combatants since they deploy ground troops, but ARE NOT part of ECOWAS. --&gt;
----
{{flag|Chad}}&lt;ref name=&quot;Courier Mail-Chad&quot;&gt;{{cite news|title=Chad to send 2000 soldiers to Mali|url=http://www.couriermail.com.au/news/breaking-news/chad-to-send-2000-soldiers-to-mali/story-e6freoo6-1226555842447|accessdate=18 January 2013|newspaper=Courier Mail|date=17 January 2013}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;{{flag|Burundi}}&lt;ref name=&quot;Africa Review&quot;&gt;{{cite news|title=AU to hold donor conference on Mali intervention|url=http://www.africareview.com/News/AU-to-hold-donor-conference-on-Mali-intervention/-/979180/1668702/-/u8hj4h/-/index.html|accessdate=18 January 2013|newspaper=Africa Review|date=18 January 2013|archivedate=23 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210423112814/http://www.africareview.com/News/AU-to-hold-donor-conference-on-Mali-intervention/-/979180/1668702/-/u8hj4h/-/index.html}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;{{flag|Gabon}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.worldpoliticsreview.com/trend-lines/12667/global-insider-despite-early-successes-france-s-mali-challenge-is-long-term |title=WPR Article &amp;#124; Global Insider: Despite Early Successes, France's Mali Challenge is Long-Term |publisher=Worldpoliticsreview.com
|date=8 March 2004 |accessdate=28 January 2013}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;{{flag|South Africa}}&lt;ref name=&quot;nzweek1&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nzweek.com/world/five-more-african-countries-pledge-to-send-troops-into-mali-nigerian-minister-45103/ |title=Five more African countries pledge to send troops into Mali: Nigerian minister |publisher=NZweek |accessdate=28 January 2013}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;{{flag|Rwanda}}&lt;ref name=&quot;nzweek1&quot; /&gt;
&lt;br /&gt;{{flag|Tanzania}}&lt;ref name=&quot;nzweek1&quot; /&gt;
&lt;br /&gt;{{flag|Uganda}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://tvnz.co.nz/world-news/forces-capture-gao-rebel-stronghold-5327697 |title=Forces capture Gao rebel stronghold – World News |publisher=TVNZ |accessdate=28 January 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130127175219/http://tvnz.co.nz/world-news/forces-capture-gao-rebel-stronghold-5327697 |archivedate=27 January 2013}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;{{flag|China}}&lt;ref name=&quot;armyrecognition.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.armyrecognition.com/december_2013_defense_industry_military_news_uk/chinese_army_soldiers_conduct_first_mission_as_peacekeepers_in_mali_1612131.html |title=Chinese army soldiers conduct first mission as peacekeepers in Mali 1612131 – Army Recognition |publisher=Armyrecognition.com |date= |accessdate=2014-02-11 |archive-date=2021-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512163358/https://www.armyrecognition.com/december_2013_defense_industry_military_news_uk/chinese_army_soldiers_conduct_first_mission_as_peacekeepers_in_mali_1612131.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;{{flag|Germany}}&lt;ref name=&quot;dw.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dw.com/en/bundeswehr-in-mali-dangerous-but-necessary/a-37321264|title=Bundeswehr in Mali: dangerous, but necessary? 29. جنوری 2017 |website=DW.COM |accessdate=26 July 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;{{flag|Sweden}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.forsvarsmakten.se/en/archived-pages/about/our-mission-in-sweden-and-abroad/current-missions/mali-minusma/|title=MINUSMA – MALI|work=Swedish Armed Forces|accessdate=18 May 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171012015122/http://www.forsvarsmakten.se/en/archived-pages/about/our-mission-in-sweden-and-abroad/current-missions/mali-minusma/|archivedate=12 October 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;{{flag|Estonia}}&lt;ref name=&quot;err.ee&quot;&gt;{{cite web|url=https://news.err.ee/691357/estonian-government-approves-sending-50-troops-to-french-led-mali-mission|title=Estonian government approves sending 50 troops to French-led Mali mission|website=err.ee|date=22 March 2018}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;{{flag|Egypt}}&lt;ref name=&quot;egypt&quot;&gt;[https://diplomatictimes.net/2020/06/14/two-egyptian-un-peacekeepers-killed-in-attack-on-convoy-in-mali-west-africa/ Two Egyptian UN Peacekeepers Killed In Attack on Convoy in Mali West Africa]&lt;/ref&gt;
----
'''''Supported by:'''''&lt;br /&gt;
&lt;!-- DO NOT list EU countries under the European Union. EU support is different than the support of the particular countries, and they offered their support
independently. --&gt;
{{Collapsible list
|bullets = yes
|title = full list
|{{flag|European Union}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.euronews.com/2013/01/14/eu-dilemma-over-malian-armed-forces-training/ |title=EU dilemma over Malian armed forces training |publisher=Euronews |date=14 January 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130119002546/http://www.euronews.com/2013/01/14/eu-dilemma-over-malian-armed-forces-training |archivedate=19 January 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC News&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-21998398 |title=Mali Crisis: EU troops begin training mission |publisher=BBC News |date=2 April 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130402191030/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-21998398 |archivedate=2 April 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Algeria}}
|{{flag|Angola}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/201302280891.html |title=Angola: Country Makes Progress in Implementing Vienna Declaration |publisher=allAfrica.com |date=28 February 2013 |accessdate=6 March 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Australia}}&lt;ref&gt;{{cite web|last=Metherell|first=Lexi|title=Australia Tips 10 million in to Mali Effort|url=http://www.abc.net.au/news/2013-01-30/australia-tips-10-million-in-to-mali-effort/4490554|publisher=ABC News|accessdate=7 February 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Bangladesh}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34812600|title=World's most dangerous peacekeeping mission|date=20 November 2015|accessdate=26 July 2017 |website=bbc.com}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Belgium}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=Regering keurt steun aan militaire interventie in Mali goed (Belgium sends transport planes, helicopters and military personnel)|url=http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20130114_085|newspaper=[[De Standaard]]|accessdate=18 January 2013|language=Dutch|date=15 January 2012}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Bulgaria}}
|{{flag|Cambodia}}
|{{flag|Canada}}&lt;ref name=&quot;CBC News&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/politics/story/2013/01/14/pol-mali-canada-logistical-support.html |title=Canada sending C-17 transport plane to help allies in Mali |publisher=cbcnews.ca|date=14 January 2013 |accessdate=14 January 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CBC Newsw&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.nationalpost.com/2013/01/28/canadian-special-forces-on-the-ground-in-mali/ |title=Canadian special forces on the ground in Mali |work=National Post|date=28 January 2013 |accessdate=28 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Comoros}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.afriquejet.com/20130121318/Mali-Comoros-backs-military-intervention-in-Mali.html |title=Mali: Comoros backs military intervention in Mali |publisher=Afriquejet.com |date=21 January 2013 |accessdate=28 January 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130124054434/http://www.afriquejet.com/20130121318/Mali-Comoros-backs-military-intervention-in-Mali.html |archivedate=24 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Czech Republic}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aktualne.centrum.cz/domaci/politika/clanek.phtml?id=770689|title=Czech government approved sending troops to Mali  |publisher=aktuálně.cz |date=6 February 2013 |accessdate=6 February 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Denmark}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Danmark sender transportfly ind i kampene i Mali (Denmark confirms sending transport planes to Mali skirmish)|url=http://politiken.dk/politik/ECE1867670/danmark-sender-transportfly-ind-i-kampene-i-mali/|work=Politiken|accessdate=18 January 2013|date=14 January 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115132351/http://politiken.dk/politik/ECE1867670/danmark-sender-transportfly-ind-i-kampene-i-mali/|archivedate=15 January 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://politiken.dk/politik/ECE1867670/danmark-sender-transportfly-ind-i-kampene-i-mali/ Denmark Confirms Sending Transport Planes to Mali Skirmish] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115132351/http://politiken.dk/politik/ECE1867670/danmark-sender-transportfly-ind-i-kampene-i-mali/ |date=15 January 2013}}. ''Politiken'', 2013.&lt;/ref&gt;
|{{flag|Germany}}&lt;ref name=&quot;AFP-Germany&quot;&gt;{{cite news|title=Germany pledges two transport planes for Mali |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gLCZvOIyoF3XB-cZRV3sf3Nw_LYA?docId=CNG.686473089b00d35ee260e32043cd391d.1b1 |accessdate=18 January 2013 |agency=Agence France-Presse |date=16 January 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130201200947/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gLCZvOIyoF3XB-cZRV3sf3Nw_LYA?docId=CNG.686473089b00d35ee260e32043cd391d.1b1 |archivedate=1 February 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2013/jan/29/mali-nations-pledge-military-force Germany pledges third transport plane, 20&amp;nbsp;m dollars for Mali] ''The Guardian'', Tuesday 29 January 2013&lt;/ref&gt;
|{{flag|Hungary}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kormany.hu/hu/honvedelmi-miniszterium/hirek/magyarorszag-tiz-kikepzovel-jarul-hozza-a-missziohoz |title=Magyarország tíz kiképzővel járul hozzá a misszióhoz |publisher=kormany.hu |date=14 February 2013 |language=Hungarian |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729220142/http://www.kormany.hu/hu/honvedelmi-miniszterium/hirek/magyarorszag-tiz-kikepzovel-jarul-hozza-a-missziohoz |archivedate=29 July 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.politics.hu/20130214/defense-minister-says-hungary-seeking-involvement-in-mali-conflict/|title=Defense Minister says Hungary seeking involvement in Mali conflict|publisher=politics.hu|date=14 February 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714210310/http://www.politics.hu/20130214/defense-minister-says-hungary-seeking-involvement-in-mali-conflict/|archivedate=14 July 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Ireland}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/frontpage/2013/0214/1224330015385.html |title=Irish and British join forces in Mali mission |work=The Irish Times |date=January 1970 |accessdate=13 January 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130214014751/http://www.irishtimes.com/newspaper/frontpage/2013/0214/1224330015385.html |archivedate=14 February 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Italy}}&lt;ref name=&quot;Telegraph-Italy&quot;&gt;{{cite news|title=Mali: Italy to offer France logistical support|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/mali/9806111/Mali-Italy-to-offer-France-logistical-support.html|accessdate=18 January 2013|newspaper=The Telegraph|date=16 January 2013|location=London|first=Nick|last=Squires}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|India}}&lt;ref name=toi1&gt;{{cite news|title=India pledges $100m for Mali reconstruction|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-05/india/36763465_1_mali-intervention-mali-crisis-tuaregs|accessdate=6 February 2013|newspaper=The Times of India|date=5 February 2013|archivedate=4 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004232557/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-05/india/36763465_1_mali-intervention-mali-crisis-tuaregs}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=toi2&gt;{{cite news|title=India's reaction to Mali conflict differs from Syrian, Libyan crises|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-04/india/36741687_1_mali-army-mali-conflict-mali-crisis|accessdate=6 February 2013|newspaper=The Times of India|date=4 February 2013|archivedate=31 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130531185953/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-04/india/36741687_1_mali-army-mali-conflict-mali-crisis}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;31 January 2013&quot;&gt;{{cite web|title=India pledges $1 million to UN-backed mission to Mali|url=http://www.livemint.com/Politics/D6lcrpxXzETzxyUuFJYmlN/India-pledges-1-million-to-UNbacked-mission-to-Mali.html|publisher=Live Mint|accessdate=6 February 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=tet&gt;{{cite news|title=India pledges USD one million to UN-backed mission to Mali|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-01-31/news/36658925_1_usd-afisma-malian-army|accessdate=6 February 2013|newspaper=The Economic Times|date=31 January 2013|archivedate=5 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305021005/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-01-31/news/36658925_1_usd-afisma-malian-army}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nti5f&gt;{{cite news|title=India supports efforts at restoring order in Mali|url=http://www.newstrackindia.com/newsdetails/2013/02/05/424--India-supports-efforts-at-restoring-order-in-Mali-.html|accessdate=6 February 2013|newspaper=Newstrack India|date=5 February 2013|archivedate=23 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210423111536/https://www.newstrackindia.com/newsdetails/2013/02/05/424--India-supports-efforts-at-restoring-order-in-Mali-.html}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Japan}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.voanews.com/content/japan-offers-new-aid-to-mali-sahel-region/1592733.html |title=Japan Offers New Aid to Mali, Sahel Region |publisher=Voice of America |date=29 January 2013 |accessdate=6 March 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Mauritania}}
|{{flag|Morocco}}
|{{flag|Namibia}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.az.com.na/politik/hilfe-fr-mali-zugesagt.163146.php |title=Hilfe für Mali zugesagt |publisher=Az.com.na |date=31 January 2013 |accessdate=6 March 2013 |archive-date=8 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160608032006/http://www.az.com.na/politik/hilfe-fr-mali-zugesagt.163146.php |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Nepal}}
|{{flag|Netherlands}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=Nederlands transport voor Franse missie Mali |url=http://www.blikopnieuws.nl/bericht/155005/Nederlands_transport_voor_Franse_missie_Mali.html |accessdate=19 January 2013 |publisher=Nieuws.nl |date=17 January 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130119060048/http://www.blikopnieuws.nl/bericht/155005/Nederlands_transport_voor_Franse_missie_Mali.html |archivedate=19 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Poland}}
|{{flag|Portugal}}
|{{flag|Romania}}&lt;ref name=&quot;Yahoo! România&quot;&gt;{{cite web|url=http://ro.stiri.yahoo.com/militari-rom%C3%A2ni-trimi%C8%99i-%C3%AEn-misiunea-din-mali-063002488.html |title=Militari români, trimiși în misiunea din Mali |publisher=[[Yahoo!|Yahoo! România]] |date=6 February 2013 |language=Romanian |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130211014700/http://ro.stiri.yahoo.com/militari-rom%C3%A2ni-trimi%C8%99i-%C3%AEn-misiunea-din-mali-063002488.html |archivedate=11 February 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Spain}}&lt;ref&gt;[http://www.cuartopoder.es/laespumadeldia/2013/01/13/espana-promete-ayuda-militar-y-apoyo-logistico-a-mali-en-la-guerra-contra-ansar-dine/ España confirma que intervendrá en Malí] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305031940/http://www.cuartopoder.es/laespumadeldia/2013/01/13/espana-promete-ayuda-militar-y-apoyo-logistico-a-mali-en-la-guerra-contra-ansar-dine/ |date=2016-03-05 }}. Cuartopoder, 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.abc.es/espana/20130114/rc-espana-ofrece-avion-transporte-201301141451.html Spain provides a transport plane.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130118174648/http://www.abc.es/espana/20130114/rc-espana-ofrece-avion-transporte-201301141451.html |date=2013-01-18 }}. ABC, 2013.&lt;/ref&gt;
|{{flag|Turkey}}
|{{flag|Ukraine}}
|{{flag|United Arab Emirates}}&lt;ref name=&quot;rappler&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rappler.com/world/20238-mali-aid-offers-pour-in-army-chief-sets-sights-on-timbuktu|title=Mali aid offers pour in; Army chief sets sights on Timbuktu|publisher=Rappler.com|accessdate=28 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|United Kingdom}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-20999533|title=UK troops to assist Mali operation to halt rebel advance|publisher=BBC|date=14 February 2013|accessdate=14 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|United States}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=US provide French air transport in Mali|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/01/201311813241652988.html|work=US to provide French air transport in Mali|publisher=Al Jazeera|accessdate=19 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Western Sahara}}
}}
----
'''''Non-state combatants:'''''&lt;br /&gt;{{flagicon image|Bandera Provincia Carchi.svg}} [[Ganda Iso]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of the Arab Movement of Azawad.svg}} [[Arab Movement of Azawad|FLNA]]&lt;ref name=&quot;FLNA&quot;&gt;{{cite web|author=Par Europe1.fr avec AFP|url=http://www.europe1.fr/International/Mali-nouveau-groupe-arme-cree-dans-le-Nord-1027345/|title=Mali: nouveau groupe armé créé dans le Nord|publisher=Europe1.fr|accessdate=9 April 2012|archive-date=19 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019043544/http://www.europe1.fr/International/Mali-nouveau-groupe-arme-cree-dans-le-Nord-1027345/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=New north Mali Arab force seeks to &quot;defend&quot; Timbuktu|first1=Bate|last1=Felix|first2=Adama|last2=Diarra|agency=Reuters|date=10 April 2012|url=https://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE83901120120410|access-date=2 October 2020|archive-date=19 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019185110/http://www.reuters.com/article/2012/04/10/ozatp-mali-north-idAFJOE83901120120410|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flagicon image|Drapeau du Mouvement pour le salut de l'Azawad.png}} [[Movement for the Salvation of Azawad|MSA]] (from 2016)&lt;br /&gt;{{flagicon image|GATIA flag.svg}} [[GATIA]] (from 2014)
| combatant2        = * {{flagicon image|MNLA flag.svg}} [[National Movement for the Liberation of Azawad]]&lt;br /&gt;(MNLA)
* Islamic Movement of Azawad&lt;br /&gt;(MIA)&lt;ref name=&quot;El País&quot;&gt;{{cite web|url=http://internacional.elpais.com/internacional/2013/01/30/actualidad/1359531971_708206.html|title=El Ejército francés se detiene ante Kidal, el feudo de la minoría tuareg de Malí|author=Ediciones El País|work=EL PAÍS|accessdate=17 December 2014}}&lt;/ref&gt;
| combatant3        = {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[القاعدہ]]
* [[Jama'at Nasr al-Islam wal Muslimin]] (2017–present)
* [[Al-Mourabitoun (militant group)|Al-Mourabitoun]] (2013–17)
* [[Ansar al-Sharia (Mali)|Ansar al-Sharia]] (2012–present)
* [[Ansar Dine]] (2012–17)&lt;ref&gt;{{cite news|title=Gunfire breaks out as Tuareg rebels enter northern Mali city |url=https://montrealgazette.com/news/Gunfire+breaks+Tuareg+rebels+enter+northern+Mali+city/6391463/story.html |publisher=montrealgazette.com |date=31 March 2012 |accessdate=1 April 2012}}{{dead link|date=May 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon image|AQMI Flag.svg}} [[Al-Qaeda in the Islamic Maghreb|AQIM]] (2012–17)
* [[Macina Liberation Front]] &lt;br /&gt; (2015–17)&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/2015/08/19/us-mali-violence-idUSKCN0QO19320150819#2K2trL5OYpi7dI0s.97|title=Mali's Islamist conflict spreads as new militant group emerges|work=Reuters|accessdate=17 November 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[Movement for Oneness and Jihad in West Africa|MOJWA]] (2011–13)&lt;ref name=&quot;mojwa&quot;&gt;{{cite news|title=Tuareg-jihadists alliance: Qaeda conquers more than half of Mali|url=http://www.middle-east-online.com/english/?id=51578|publisher=middle-east-online.com|date=4 April 2012|accessdate=6 April 2012|archivedate=9 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109183026/http://www.middle-east-online.com/english/?id=51578}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{cite news|title=Islamist group claims responsibility for Mali attack that killed 5|url=https://www.reuters.com/article/2015/03/07/us-mali-attacks-group-idUSKBN0M30SN20150307|publisher=reuters.com|date=7 March 2015|accessdate=7 March 2015}}&lt;/ref&gt;
{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} Nigerian jihadist volunteers
* [[بوکوحرام]] (2012–13){{sfnp|Comolli|2015|pp=28, 103, 171}}
* [[Ansaru]] (2012–13){{sfnp|Comolli|2015|pp=28, 103, 171}}
----
{{flag|Islamic State}}
* Islamic State in the Greater Sahara
| commander1        = {{flagicon|Mali}} [[Assimi Goïta]] (since August 2020)&lt;br /&gt;{{flagicon|Mali}} [[Ibrahim Boubacar Keïta]] (September 2013-August 2020)&lt;br /&gt;{{flagicon|Mali}} [[Dioncounda Traoré]] (April 2012–September 2013)&lt;br /&gt;{{flagicon|Mali}} [[Amadou Sanogo]] (March–April 2012)&lt;br /&gt;{{flagicon|Mali}} [[Amadou Toumani Touré]] (until March 2012)&lt;br /&gt;{{flagicon|Mali}} [[Sadio Gassama]] (until March)&lt;br /&gt;{{flagicon|Mali}} [[El Haji Ag Gamou]] (until March)&lt;br /&gt;{{flagicon|France}} [[امینیول میکخواں]]&lt;br /&gt;{{flagicon|France}} [[فرانسوا اولاند]]&lt;br /&gt;{{flagicon|France}} [[Pierre de Villiers]]&lt;br /&gt;{{flagicon|France}} [[Édouard Guillaud]]&lt;br /&gt;{{flagicon|France}} Colonel [[Thierry Burkhard]]&lt;br /&gt;{{flagicon|France}} [[Brigade General]] [[Gregory de Saint-Quentin]]&lt;br /&gt; {{flagicon|Nigeria}} [[Shehu Usman Abdulkadir]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Niger}} [[Yaye Garba]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Chad}} [[Mahamat Déby Itno]]&lt;br /&gt; {{flagicon|Chad}} [[Abdel Aziz Hassane Adam]] {{KIA}}&lt;br /&gt; {{flagicon|Chad}} [[Omar Bikomb]]
{{Collapsible list
|bullets = yes
|title = full list
|{{flagicon|Senegal}} [[Macky Sall]]
|{{flagicon|Nigeria}} [[محمدو بوحاری]]
|{{flagicon|Ivory Coast}} [[Alassane Ouattara]]
|{{flagicon|Niger}} [[Mahamadou Issoufou]]
|{{flagicon|Liberia}} [[George Weah]]
|{{flagicon|Cape Verde}} [[Jorge Carlos Fonseca]]
|{{flagicon|Guinea}} [[الفا کوندے]]
|{{flagicon|Burkina Faso}} [[Roch Marc Christian Kaboré]]
|{{flagicon|Togo}} [[Faure Gnassingbé]]
|{{flagicon|Gambia}} [[Adama Barrow]]
|{{flagicon|Sierra Leone}} [[Julius Maada Bio]]
|{{flagicon|Benin}} [[Patrice Talon]]
|{{flagicon|Ghana}} [[Nana Akufo-Addo]]
|{{flagicon|Guinea-Bissau}} [[Umaro Sissoco Embaló]]
|{{flagicon|Burundi}} [[Pierre Nkurunziza]]
|{{flagicon|Chad}} [[ادریس دیبی]]
|{{flagicon|Gabon}} [[علی بونگو اوندیمبا]]
|{{flagicon|South Africa}} [[Cyril Ramaphosa]]
|{{flagicon|Rwanda}} [[پال کگامے]]
|{{flagicon|Tanzania}} [[جان موگوفلی]]
|{{flagicon|Uganda}} [[یووری موسیونی]]
|{{flagicon|China}} [[شی جنہاں پنگ]]
|{{flagicon|Japan}} [[شینزو آبے]]
|{{flagicon|Germany}} [[Frank-Walter Steinmeier]]
|{{flagicon|Germany}} [[Ursula von der Leyen]]
|{{flagicon|Sweden}} [[کارل شانزدہم گوستاف]]
|{{flagicon|Estonia}} [[Kersti Kaljulaid]]
}}
----
{{flagicon image|Flag of the Arab Movement of Azawad.svg}} [[Mohamed Lamine Ould Sidatt]] (NLFA)&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of the Arab Movement of Azawad.svg}} [[Housseine Khoulam]] (NLFA)&lt;ref name=&quot;FLNA&quot; /&gt;
| commander2        = {{flagicon|Azawad}} [[Bilal Ag Acherif]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Azawad}} [[Mahmoud Ag Aghaly]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Azawad}} [[Moussa Ag Acharatoumane]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Azawad}} [[Mohamed Ag Najem]]&lt;ref&gt;{{cite web|author=MISNA|url=http://www.eurasiareview.com/20012012-mali-fighting-in-north-the-new-touareg-war/|title=Mali: Fighting In North; The New Touareg War|publisher=Eurasia Review|date=20 January 2012|accessdate=7 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Algabass Ag Intalla (MIA)&lt;ref name=&quot;El País&quot; /&gt;
| commander3        = {{flagicon image|AQMI Flag.svg}} [[Iyad Ag Ghaly]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|AQMI Flag.svg}} [[Mokhtar Belmokhtar]]&lt;br /&gt; {{flagicon image|AQMI Flag.svg}} [[Abdelhamid Abou Zeid]]{{KIA}}&lt;ref name=&quot;bbc.com&quot;&gt;{{cite news|title=France confirms death of Islamist commander Abou Zeid|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-21912281|publisher=bbc.com|date=23 March 2013|accessdate=23 March 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lemonde.fr&quot;&gt;{{cite news|title=L'Elysée et l'armée française ne confirment pas la mort d'Abou Zeid|url=http://www.lemonde.fr/afrique/article/2013/02/28/un-chef-d-aqmi-a-ete-tue-par-l-armee-francaise-au-mali_1840892_3212.html|publisher=lemonde.fr|date=28 February 2013|accessdate=1 March 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; {{flagicon image|AQMI Flag.svg}} [[Abdelmalek Droukdel]]{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|title= Al-Qaeda chief in north Africa Abdelmalek Droukdel killed – France| url= https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-52943692| date= 5 June 2020| website= [[BBC News Online]]| accessdate= 6 June 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; {{flagicon image|AQMI Flag.svg}} [[Ahmed al-Tilemsi]]{{KIA}}&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot; /&gt;&lt;br /&gt; {{flagicon image|AQMI Flag.svg}} [[Omar Ould Hamaha]]{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=French air strikes kill wanted Islamist militant 'Red Beard' in Mali|url=https://www.reuters.com/article/2014/03/14/us-mali-islamists-idUSBREA2D13Z20140314|publisher=reuters.com|date=14 March 2014|accessdate=14 March 2014}}&lt;/ref&gt;
| strength1         = {{flagicon|Mali}} 6,000–&lt;br /&gt;7,000&lt;ref&gt;{{cite news|last=Laurence|first=Norman|title=Europe's Response to Mali Threat|url=https://blogs.wsj.com/brussels/2012/10/31/europes-response-to-mali-threat/|publisher=Wall Street Journal Blogs|accessdate=20 January 2013|date=31 October 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;(pre-war: ~12,150)&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sylla |first=Coumba |title=Mali's bruised army plays second fiddle in offensive |url=http://za.news.yahoo.com/malis-bruised-army-plays-second-fiddle-offensive-165006560.html |archive-url=http://web.archive.bibalex.org/web/20130121101756/http://za.news.yahoo.com/malis-bruised-army-plays-second-fiddle-offensive-165006560.html |url-status=dead |archive-date=21 January 2013 |accessdate=20 January 2013 |agency=Agence France-Presse |date=17 January 2013 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|France}} 3,000 &lt;ref&gt;{{cite news|title=Two French journalists abducted, killed in Mali|url=http://www.nation.com.pk/international/03-Nov-2013/two-french-journalists-abducted-killed-in-mali|accessdate=15 December 2013|newspaper=[[دی نیشن (پاکستان)]]|date=3 November 2013}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;{{flagicon|Chad}} 2,000&lt;ref name=&quot;Courier Mail-Chad&quot; /&gt;
&lt;br /&gt;{{flagicon|Nigeria}} 1,200&lt;ref name=&quot;fr24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nigeriaboost&quot;&gt;{{cite news|title=Mali army retakes key towns from rebels|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/01/2013118122039129487.html|accessdate=18 January 2013|publisher=Al Jazeera|date=18 January 2013}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;{{flagicon|Germany}} 1,000&lt;ref name=&quot;dw.com&quot; /&gt;
&lt;br /&gt;{{flagicon|Togo}} 733&lt;ref name=&quot;rappler&quot; /&gt;
&lt;br /&gt;{{flagicon|Sierra Leone}} 650&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://graphic.com.gh/Inside-Africa/mali-conflict-donor-conference-raises-455m.html |title=Mali conflict: Donor conference raises $455m &amp;#124; Inside Africa |publisher=Graphic.com.gh |date=29 January 2013 |accessdate=6 March 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130201003740/http://graphic.com.gh/Inside-Africa/mali-conflict-donor-conference-raises-455m.html |archivedate=1 February 2013}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;{{flagicon|Burkina Faso}} 500&lt;ref name=&quot;fr24&quot; /&gt;
&lt;br /&gt;{{flagicon|Ivory Coast}} 500&lt;ref name=&quot;rappler&quot; /&gt;
&lt;br /&gt;{{flagicon|Niger}} 500&lt;ref name=&quot;fr24&quot; /&gt;
&lt;br /&gt;{{flagicon|Senegal}} 500&lt;ref name=&quot;fr24&quot; /&gt;
&lt;br /&gt;{{flagicon|Netherlands}} 450&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/2014/07/09/us-mali-security-dutch-idUSKBN0FE1YF20140709|title=Dutch special forces in Mali tackle changing threat: minister|work=Reuters|accessdate=17 December 2014}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;{{flagicon|China}} 395&lt;ref name=&quot;armyrecognition.com&quot; /&gt;
&lt;br /&gt;{{flagicon|Benin}} 300&lt;ref name=&quot;fr24&quot; /&gt;
&lt;br /&gt;{{flagicon|Sweden}} 250 (2017)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.forsvarsmakten.se/en/archived-pages/about/our-mission-in-sweden-and-abroad/current-missions/mali-minusma/|title=Mali – MINUSMA|first=Swedish Armed|last=Forces|website=Försvarsmakten|accessdate=26 July 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171012015122/http://www.forsvarsmakten.se/en/archived-pages/about/our-mission-in-sweden-and-abroad/current-missions/mali-minusma/|archivedate=12 October 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;{{flagicon|Canada}} 250&lt;ref name=https://globalnews.ca/news/5096319/canadian-peacekeepers-mali-french-counter-terrorism-troops /&gt;
&lt;br /&gt;{{flagicon|Guinea}} 144&lt;ref name=&quot;fr24&quot; /&gt;
&lt;br /&gt;{{flagicon|Ghana}} 120&lt;ref name=&quot;fr24&quot; /&gt;
&lt;br /&gt;{{flagicon|Estonia}} 50&lt;ref name=&quot;err.ee&quot; /&gt;
&lt;br /&gt;{{flagicon|Liberia}} ~50&lt;ref&gt;[http://www.voanews.com/content/liberia-parliament-mali-troop-commitment/1590613.html Liberian legislature approves troop commitment to Mali] Voice of America, 25 January 2013&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;'''Total:''' 23,564+
----
{{flagicon|European Union}} 545 ([[EUTM Mali|EUTM]])&lt;ref name=&quot;BBC News&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
{{Collapsible list
|bullets = yes
|title = full list
|{{flagicon|France}} 207(command)&lt;ref name=&quot;BBC News&quot; /&gt;
|{{flagicon|Germany}} 73&lt;ref name=&quot;BBC News&quot; /&gt;
|{{flagicon|Spain}} 59&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://politica.elpais.com/politica/2013/02/13/actualidad/1360772714_134583.html?rel=rosEP|title=España enviará 30 soldados a Malí para proteger a los instructores europeos|author=Ediciones El País|work=EL PAÍS|accessdate=17 December 2014}}&lt;/ref&gt;
|{{flagicon|UK}} 40&lt;ref name=&quot;BBC News&quot; /&gt;
|{{flagicon|Czech Republic}} 33&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aktualne.centrum.cz/czechnews/clanek.phtml?id=770780|title=Czech government approves sending troops to Mali|work=Aktuálně.cz – Víte co se právě děje|accessdate=17 December 2014}}&lt;/ref&gt;
|{{flagicon|Belgium}} 31&lt;ref name=&quot;BBC News&quot; /&gt;
|{{flagicon|Poland}} 20&lt;ref name=&quot;BBC News&quot; /&gt;
|{{flagicon|Italy}} 14&lt;ref&gt;[[:it:European Union Training Mission]]&lt;/ref&gt;
|{{flagicon|Sweden}} 14
|{{flagicon|Finland}} 10
|{{flagicon|Hungary}} 10
|{{flagicon|Ireland}} 8
|{{flagicon|Austria}} 7
|{{flagicon|Bulgaria}} 4
|{{flagicon|Greece}} 4
|{{flagicon|Slovenia}} 3
|{{flagicon|Estonia}} 2
|{{flagicon|Lithuania}} 2
|{{flagicon|Latvia}} 2
|{{flagicon|Luxembourg}} 1
|{{flagicon|Portugal}} 1
|{{flagicon|Romania}} 1&lt;ref name=&quot;Yahoo! România&quot; /&gt;
|}}
----
~500 (FLNA)&lt;ref name=&quot;FLNA&quot; /&gt;
| strength2         = {{flagicon|Azawad}} 3,000&lt;ref name=&quot;detials&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dailystar.com.lb/News/International/2012/Apr-02/168928-al-qaeda-unlikely-to-profit-from-mali-rebellion-experts.ashx#axzz1quEeCoBI|title=Al-Qaeda unlikely to profit from Mali rebellion: experts|author=Sofia Bouderbala|date=2 April 2012|work=The Daily Star|accessdate=3 April 2012}}&lt;/ref&gt;
| strength3         = {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} 1,200–3,000&lt;ref name=&quot;france&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Analysis: French early strike shakes up Mali intervention plan|url=https://www.reuters.com/article/2013/01/13/us-mali-intervention-risks-idUSBRE90C0F520130113|agency=Reuters|date=13 January 2013}}&lt;/ref&gt;
* Boko Haram: 100&lt;ref&gt;{{cite news|title=Traore readies to take over in Mali|url=http://www.news24.com/Africa/News/Traore-readies-to-take-over-in-Mali-20120411|publisher=news24.com|date=12 April 2012|accessdate=12 April 2012}}&lt;/ref&gt;
* Ansar Dine: 300&lt;ref name=&quot;dailystar.com.lb&quot; /&gt;
| casualties1       = {{flagicon|Mali}} 181+ killed,&lt;ref&gt;2 killed (17–19 January),[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/mali/9026722/Fierce-clashes-between-Malian-army-and-Tuareg-rebels-kill-47.html] 160 killed (24–25 January),[http://www.haaretz.com/opinion/making-sense-of-mali-1.423899] 19 killed (16 February),
[https://www.reuters.com/article/2012/02/17/ozatp-mali-rebellion-idAFJOE81G00Q20120217] total of 181 reported killed&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
400 captured&lt;ref name=Desprisonniers&gt;{{cite web|url=http://www.elwatan.com/actualite/des-prisonniers-crient-leur-detresse-08-04-2012-165945_109.php|title=Des prisonniers crient leur détresse|publisher=El Watan|date=8 April 2012|language=French|accessdate=9 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120409135846/http://www.elwatan.com/actualite/des-prisonniers-crient-leur-detresse-08-04-2012-165945_109.php|archive-date=9 April 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
'''Total:'''&lt;br /&gt;1,000–1,500+ killed, captured or deserted (by April 2012)&lt;ref name=&quot;detials&quot; /&gt;
----
{{flagicon|Mali}} 417+ killed&lt;ref&gt;63 killed (Jan.-March 2013),[https://web.archive.org/web/20160313110134/http://en.starafrica.com/news/63-mali-soldiers-600-islamists-killed-this-year.html] 50 killed (May 2014),[https://www.reuters.com/article/us-mali-fighting/mali-says-50-soldiers-killed-in-kidal-fighting-idUSBREA4P00220140526] 3 killed (9 Feb. 2016),[https://www.bbc.com/news/world-africa-35537974] 3 killed (12 Feb. 2016),[https://www.hindustantimes.com/world/six-un-peacekeepers-among-9-killed-in-mali-by-suspected-islamists/story-N3AWUVJe4nCF17y8Vyj0LP.html] 5 killed (27 May 2016),[https://www.france24.com/en/20160529-mali-five-un-soldiers-killed-blue-helmets-sevare] 17 killed (19 July 2016),[https://www.bbc.com/news/world-africa-36838896] 5 killed (12 Jan. 2017),[https://www.aa.com.tr/en/africa/5-malian-soldiers-killed-in-landmine-explosion/725648] 5 killed (17 June 2017),[https://www.aljazeera.com/news/2017/06/soldiers-killed-attack-mali-military-camp-170617183113559.html] 8 killed (9 July 2017),[https://www.voanews.com/africa/bodies-8-slain-soldiers-found-northern-mali] 2 killed (14 Aug. 2017),[https://edition.cnn.com/2017/08/15/africa/un-mission-timbuktu-attacked/index.html] 1 killed (Nov. 2017),[https://www.bbc.com/news/world-africa-42120618] 14 killed (27 Jan. 2018),[https://www.aljazeera.com/news/2018/01/malian-soldiers-killed-al-qaeda-attack-army-base-180127165051479.html] 6 killed (27 Feb. 2018),[https://apnews.com/e35274718b3d44be8171f1233d954345] 41 killed (30 Sep. 2019),[https://apnews.com/3997fca217b84865815ce88e4bc05bf9] 77 killed (Nov. 2019),[https://www.voanews.com/africa/54-killed-attack-mali-military-post][https://www.voanews.com/africa/mali-army-says-24-soldiers-17-militants-killed-attack-northern-patrol] 20 killed (26 Jan. 2020),[https://www.reuters.com/article/us-mali-security/twenty-soldiers-killed-in-mali-attack-government-says-idUSKBN1ZP0H7] 9 killed (15 Feb. 2020),[https://www.bbc.com/news/world-africa-51511686] 30 killed (19 March 2020),[https://middle-east-online.com/en/around-30-mali-soldiers-killed-jihadist-attack] 25 killed (6 April 2020),[https://www.france24.com/en/20200407-25-soldiers-killed-suspected-jihadist-attack-in-northern-mali-says-government] 24 killed (15 June 2020),[https://apnews.com/ba3e87fb3fa8e257c82555f01807c6ce] 9 killed (2 July 2020),[https://www.aljazeera.com/news/2020/07/mali-soldiers-killed-ambush-army-200703174541788.html] total of 417 reported killed&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{Flagicon|Chad}} 100 killed&lt;ref&gt;38 killed (Jan.-April 2013),[http://www.dailystar.com.lb/News/International/2013/Aug-27/228933-malis-new-president-thanks-chad-for-support-against-islamists.ashx] 36 killed (May 2013-Oct. 2016),[https://www.econstor.eu/bitstream/10419/197638/1/87819276X.pdf] 9 killed (2017),[https://www.un.org/press/en/2018/org1663.doc.htm] 2 killed (2018),[https://www.un.org/press/en/2019/org1684.doc.htm] 12 killed (2019),[https://www.un.org/press/en/2020/org1707.doc.htm] 3 killed (10 May 2020),[https://www.dw.com/en/three-un-troops-killed-in-mali/a-53387633] total of 100 reported killed&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|France}} 47 killed&lt;ref&gt;See {{ill|French military casualties in Mali and the Sahel|fr|Pertes militaires françaises au Mali et au Sahel}} for more details and citations.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|Guinea}} 16 killed&lt;ref&gt;2 killed (2015),[https://www.un.org/press/en/2016/org1624.doc.htm] 7 killed (2016),[https://www.un.org/press/en/2017/org1643.doc.htm] 4 killed (8 June 2017),[https://www.un.org/press/en/2018/org1663.doc.htm] 3 killed (2019),[https://www.un.org/press/en/2020/org1707.doc.htm] total of 16 reported killed&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|Niger}} 15 killed&lt;ref&gt;1 killed (2015),[https://www.un.org/press/en/2016/org1624.doc.htm] 9 killed (3 Oct. 2014),[https://www.aljazeera.com/news/africa/2014/10/nine-un-peacekeepers-killed-mali-ambush-201410312210524407.html] 4 killed (2017),[https://www.un.org/press/en/2018/org1663.doc.htm] 1 killed (2018),[https://www.un.org/press/en/2019/org1684.doc.htm] total of 15 reported killed&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|Burkina Faso}} 14 killed&lt;ref&gt;1 killed (2013),[https://web.archive.org/web/20160313110134/http://en.starafrica.com/news/63-mali-soldiers-600-islamists-killed-this-year.html] 3 killed (2014),[https://www.un.org/press/en/2015/org1593.doc.htm] 6 killed (2015),[https://www.un.org/press/en/2016/org1624.doc.htm] 1 killed (2017),[https://www.un.org/press/en/2018/org1663.doc.htm] 3 killed (2018),[https://www.un.org/press/en/2019/org1684.doc.htm] total of 14 reported killed&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|Bangladesh}} 10 killed&lt;ref&gt;1 killed (25 May 2015),[http://www.thedailystar.net/frontpage/peacekeeper-killed-mali-88057] 2 died (15 May 2016),[https://www.thedailystar.net/city/2-bangladesh-un-peacekeepers-die-mali-storm-1224748] 3 killed (2017),[https://www.un.org/press/en/2018/org1663.doc.htm] 4 killed (2018),[https://www.un.org/press/en/2019/org1684.doc.htm] 1 died (6 Aug. 2019),[https://www.thedailystar.net/country/bangladeshi-police-dies-united-nations-peacekeeping-mission-1782517] total of 10 reported killed&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|Togo}} 9 killed&lt;ref&gt;1 killed (2013),[http://www.malijet.com/en-direct-du-front/63505-guerre-au-mali-au-moins-1-mort-dans-les-rangs-des-togolais.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624093626/http://www.malijet.com/en-direct-du-front/63505-guerre-au-mali-au-moins-1-mort-dans-les-rangs-des-togolais.html |date=2021-06-24 }} 6 killed (2016),[https://www.un.org/press/en/2017/org1643.doc.htm] 1 killed (2017),[https://www.un.org/press/en/2018/org1663.doc.htm] 1 killed (2019),[https://www.un.org/press/en/2020/org1707.doc.htm] total of 9 reported killed&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|Nigeria}} 5 killed&lt;ref&gt;2 killed (21 Jan. 2013),[http://www.irinnews.org/report/97301/islamists-kill-nigerian-soldiers-heading-to-mali] 2 killed (6 May 2013),[http://www.foxnews.com/world/2013/05/06/official-nigerian-military-plane-aiding-northern-mali-operation-crashes-in/] 1 killed (2019),[https://www.un.org/press/en/2020/org1707.doc.htm] total of 5 reported killed&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|Netherlands}} 4 killed&lt;ref&gt;[https://www.thedefensepost.com/2018/06/15/netherlands-end-mali-minusma-contribution/ Netherlands to end Mali peacekeeping contribution in May]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|Egypt}} 3 killed&lt;ref name=&quot;alaraby.co.uk&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.alaraby.co.uk/english/news/2019/4/20/egyptian-peacekeeper-killed-in-mali-attack|title=Egyptian peacekeeper killed in Mali attack|accessdate=21 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;egypt&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|Senegal}} 3 killed&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/12/car-bomb-kills-2-un-peacekeepers-mali-20131214144813908884.html|title=Car bomb kills UN peacekeepers in Mali |website=aljazeera.com |accessdate=26 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-mali-un-france-idUSKCN0HW1WN20141007|title=Senegalese peacekeeper killed in rocket attack on northern Mali base|date=7 October 2014|accessdate=26 July 2017|via=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|Germany}} 2 killed&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/mali-un-crash/two-germans-killed-in-u-n-helicopter-crash-in-north-mali-idUSL5N1KH86Z Two Germans killed in U.N. helicopter crash in north Mali]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|Sri Lanka}} 2 killed&lt;ref name=&quot;un2019&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.un.org/press/en/2020/org1707.doc.htm|title=United Nations Staff Union President Urges States to Enhance Peacekeeper Security, as Targeted Attacks Kill 424 'Blue Helmets', Civilian Personnel in Last Decade |publisher=United Nations |access-date=2020-03-30}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|Benin}} 1 killed&lt;ref name=&quot;un2019&quot; /&gt;
{{flagicon|Cambodia}} 1 dead&lt;ref name=&quot;covid-19&quot;&gt;{{cite web|url=https://apnews.com/fc2d244592400fb16dabce2c26d1a82c|title=UN announces first 2 deaths of UN peacekeepers from COVID-19|accessdate=30 May 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|China}} 1 killed&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://thediplomat.com/2016/06/chinese-peacekeeper-killed-in-mali-attack/|title=Chinese Peacekeeper Killed in Mali Attack|first=Shannon Tiezzi, The|last=Diplomat|accessdate=26 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|El Salvador}} 1 dead&lt;ref name=&quot;covid-19&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|Portugal}} 1 killed&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://apnews.com/ed0e20d0963746648cad6a7a46a70063|title=Portugal says 1 of its soldiers killed in Mali terror attack|date=19 June 2017|accessdate=19 June 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
{{flagicon|Liberia}} 1 killed&lt;ref name=&quot;news24.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.news24.com/Africa/News/un-peacekeeper-killed-in-mali-identified-as-liberian-20170505|title=UN peacekeeper killed in Mali identified as Liberian|accessdate=26 July 2017}}&lt;/ref&gt;
| casualties2       = {{flagicon|Azawad}} 6–65 killed&lt;br /&gt;(Conflict with Malian Army)&lt;ref name=kill47&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/mali/9026722/Fierce-clashes-between-Malian-army-and-Tuareg-rebels-kill-47.html|title=Fierce clashes between Malian army and Tuareg rebels kill 47|work=The Daily Telegraph|date=19 January 2012 |archivedate=14 October 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BPQ1JyfE?url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/mali/9026722/Fierce-clashes-between-Malian-army-and-Tuareg-rebels-kill-47.html|location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Reut73&gt;{{cite news|url=https://af.reuters.com/article/maliNews/idAFL5E8D407420120205|title=Mali says 20 rebels killed, thousands flee|agency=Reuters|date=5 February 2012|accessdate=7 March 2012|archivedate=1 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101151252/http://www.reuters.com/article/2012/02/05/mali-rebels-attack-idAFL5E8D407420120205}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Heavy fighting in north Mali, casualties reported|url=https://www.reuters.com/article/2012/02/17/ozatp-mali-rebellion-idAFJOE81G00Q20120217|accessdate=11 January 2013|agency=Reuters|date=7 February 2012}}&lt;/ref&gt;
----
26–123 killed&lt;br /&gt;(Conflict with Islamists)&lt;ref name=AFP306&gt;{{cite news|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jd17HpOQd9fm43sEXIKYc2Okw-IQ?docId=CNG.d0196da202fadb24721b10ebdc7572ae.b61 |title=Mali: au moins 35 morts dans les affrontements islamistes/Touareg à Gao |language=French |date=30 June 2012 |agency=Agence France-Presse |accessdate=30 June 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130122182826/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jd17HpOQd9fm43sEXIKYc2Okw-IQ?docId=CNG.d0196da202fadb24721b10ebdc7572ae.b61 |archivedate=22 January 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=21dead&gt;{{cite web |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hBFw8aQMUwyILkE0faoge_v3a2Tw?docId=CNG.5a399b35f2fd7797cbca9a2f17c8ca72.5a1 |title=Islamists seize north Mali town, at least 21 dead in clashes |date=27 June 2012 |accessdate=12 January 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/6COAOi3jn?url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hBFw8aQMUwyILkE0faoge_v3a2Tw?docId=CNG.5a399b35f2fd7797cbca9a2f17c8ca72.5a1 |archivedate=23 November 2012 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=breaks /&gt;&lt;ref name=someunarmed /&gt;&lt;br /&gt;
----
60 captured&lt;ref name=21dead /&gt;&lt;ref name=someunarmed /&gt;&lt;br /&gt;
17–19 killed (2013)
| casualties3       = {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} 115 killed&lt;br /&gt;(Conflict with Tuaregs)&lt;ref name=AFP306 /&gt;&lt;ref name=21dead /&gt;&lt;ref name=breaks /&gt;&lt;ref name=someunarmed /&gt;
----
{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} 625 killed&lt;br /&gt;(French intervention)
| notes             = '''Displaced:''' &lt;br /&gt;~144,000 refugees abroad&lt;ref name=&quot;Courier Mail-Chad&quot; /&gt;&lt;br /&gt; ~230,000 [[internally displaced person]]s&lt;ref name=&quot;Courier Mail-Chad&quot; /&gt;&lt;br /&gt; Total: ≈374,000&lt;ref name=&quot;Tran- 17 January&quot;&gt;{{cite news|last=Tran|first=Mark|title=Mali refugees flee across borders as fighting blocks humanitarian aid|url=https://www.theguardian.com/global-development/2013/jan/17/mali-refugees-borders-fighting-humanitarian-aid|accessdate=18 January 2013|newspaper=The Guardian|date=17 January 2013|location=London}}&lt;/ref&gt;
}}
{{Campaignbox Northern Mali conflict (2012–present)}}

'''مالی جنگ''' یا '''مالیئن خانہ جنگی''' تنازعات دا اک سلسلہ اے جو افریقہ وچ [[مالی|مالی دے]] شمالی تے جنوبی حصےآں دے درمیان جنوری 2012 تو‏ں شروع ہويا سی۔ 16 جنوری 2012 نو‏‏ں ، متعدد باغی گروپاں نے شمالی [[مالی|مالی دے]] لئے آزادی یا اس تو‏ں زیادہ خودمختاری دے لئی مالی حکومت دے خلاف اک لڑائی لڑنا شروع کيت‏ی سی ، جسنو‏ں انہاں نے [[ازواد]] کہیا سی۔ نیشنل موومنٹ فار لبریشن آف اوازواد (ایم این ایل اے) ، مالی دے اس علاقے نو‏‏ں [[طوراق|تیورگ عوام]] دے لئی اک آزاد وطن بنانے د‏‏ی جدوجہد کرنے والی تنظیم ، نے اپریل 2012 تک اس خطے دا کنٹرول سنبھال لیا سی۔

22 مارچ 2012 نو‏‏ں ، صدر عمادو تومانی ٹورے نو‏‏ں صدارتی انتخابات ہونے تو‏ں اک ماہ پہلے ، بحران تو‏ں نمٹنے دے لئی بغاوت دے دوران بغاوت تو‏ں برطرف کردتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;aljazeera1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/03/201232251320110970.html|title=Mali soldiers say president toppled in coup – Africa|publisher=Al Jazeera|date=22 March 2012|accessdate=22 March 2012}}&lt;/ref&gt; شورش پسند فوجیاں نے اپنے آپ نو‏‏ں بحالی برائے جمہوریت تے ریاست (سی این آر ڈی آر) دے لئی قومی کمیٹی قرار دیندے ہوئے ، اقتدار سنبھال لیا تے مالی دے دستور نو‏‏ں معطل کردتا۔ &lt;ref&gt;Associated Press, &quot;Coup Leader Reinstates Mali's Constitution&quot;, ''Express'', 2 April 2012. p. 8.&lt;/ref&gt; بغاوت دے بعد عدم استحکا‏م دے نتیجے وچ ، مالی دے تن سب تو‏ں وڈے شمالی شہراں [[کڈال|کِدل]] ، [[گاو]] تے [[ٹمبکٹو]] اُتے باغیاں نے مسلسل تن دن زیر کيتا۔ 5 اپریل 2012 نو‏‏ں ، ڈوینٹازا اُتے گرفت دے بعد ، ایم این ایل اے نے کہیا کہ اس نے اپنے اہداف نو‏‏ں پورا کرلیا اے تے اسنو‏ں جارحانہ اقدام قرار دتا ا‏‏ے۔ اگلے دن ، اس نے شمالی ملک د‏‏ی آزادی نو‏‏ں ملک دے باقی حصےآں تو‏ں آزادی دا اعلان کردے ہوئے ، اس دا ناں عوض رکھ دتا۔

ابتدائی طور اُتے ایم این ایل اے نو‏‏ں اسلام پسند گروپ انصار ڈائن د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ ملیان فوج نو‏‏ں شمالی مالی تو‏ں نکالنے دے بعد ، انصار ڈائن تے متعدد چھوٹے اسلام پسند گروہاں نے سخت [[شریعت|شرعی قانون]] نافذ کرنا شروع کردتا۔ ایم این ایل اے تے اسلام پسنداں نے اک متنازعہ نويں ریاست دے لئی اپنے متضاد نظریات نو‏‏ں مصالحت کرنے دے لئی جدوجہد کيتی۔ اس دے بعد ، ایم این ایل اے نے مغرب افریقہ وچ موومنٹ فار وحدت تے جہاد (مجو وا / مجاو) سمیت ، انصار ڈائن تے ہور اسلام پسند گروہاں دے خلاف لڑنا شروع کيتا ، جو اسلامی مغرب وچ القاعدہ دا اک جداگانہ گروپ ا‏‏ے۔ 17 جولائ‏ی 2012 تک ، ایم این ایل اے نے مالی دے شمالی علاقےآں دے بیشتر شہراں دا کنٹرول اسلام پسنداں دے ہتھو‏ں کھو دتا سی۔

مالی د‏‏ی حکومت نے شمال نو‏‏ں دوبارہ قبضہ کرنے دے لئی غیر ملکی فوجی مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ 11 جنوری 2013 نو‏‏ں ، [[فرانسیسی مسلح افواج|فرانسیسی فوج]] نے اسلام پسنداں دے خلاف آپریشن شروع کيتا۔&lt;ref name=&quot;france2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/01/2013111135659836345.html|title=France begins Mali military intervention|date=11 January 2013|publisher=[[الجزیرہ]]|accessdate=11 January 2013}}&lt;/ref&gt; [[افریقی اتحاد|افریقی یونین دی]] ہور ریاستاں تو‏ں افواج نو‏‏ں فوری طور اُتے تعینات کيتا گیا سی۔ 8 فروری تک ، اسلامی اتحاد دے زیر قبضہ بین الاقوامی اتحاد د‏‏ی مدد تو‏ں ، ملیان فوج نے دوبارہ قبضہ کرلیا۔ تیواریگ علیحدگی پسنداں نے وی اسلام پسنداں دے خلاف لڑائی جاری رکھی اے ، حالانکہ ایم این ایل اے اُتے ایہ وی الزام عائد کيتا گیا اے کہ اوہ مالی فوج دے خلاف حملے کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/130322/five-malians-killed-ambush-blamed-tuareg-army|title=Five Malians killed in ambush blamed on Tuareg: army|agency=Agence France-Presse|date=22 March 2013|accessdate=23 March 2013}}&lt;/ref&gt;

حکومت تے تیورگ باغیاں دے وچکار امن معاہدے اُتے 18 جون 2013 نو‏‏ں دستخط ہوئے ، اُتے 26 ستمبر 2013 نو‏‏ں باغیاں نے امن معاہدے تو‏ں دستبردار ہوک‏ے دعویٰ کيتا کہ حکومت نے اس معاہدے تو‏ں متعلق اپنے وعدےآں دا احترام نئيں کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Thomson Reuters Foundation|url=http://www.trust.org/item/20130927071806-0qx16/?source=dpagehead|title=Mali Tuareg separatists suspend participation in peace process|publisher=Trust.org|date=|accessdate=2014-02-11|archivedate=2015-01-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150107231752/http://www.trust.org/item/20130927071806-0qx16/?source=dpagehead}}&lt;/ref&gt; لڑائی حالے وی جاری اے حالانکہ فرانسیسی افواج دے انخلا دا شیڈول ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/12/france-prepares-withdraw-mali-troops-2013122533517743742.html|title=France prepares to withdraw Mali troops – Africa|publisher=Al Jazeera English|date=|accessdate=2014-02-11}}&lt;/ref&gt; A جنگ بندی معاہدے وچ فروری 2015 19 اُتے دستخط کيتا گیا سی [[الجزائر شہر]] ، [[الجزائر]] ، لیکن اکا دکا دہشت گردانہ حملےآں وچ ہن وی پائے جاندے نيں.&lt;ref name=&quot;ceasefire&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=50289#.VQE-cPnF9Fw|title=Deploring ongoing violence, UN rights expert urges Malian parties to work together towards lasting peace|publisher=United Nations News Center|date=|accessdate=2015-03-12}}&lt;/ref&gt;

15 اپریل 2015 نو‏‏ں راجگڑھ وچ امن معاہدے اُتے دستخط کرنے دے باوجود ، نچلی سطح اُتے لڑائی جاری ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.worldpoliticsreview.com/insights/27306/how-mali-is-pursuing-justice-for-a-war-that-never-really-ended|title=How Mali Is Pursuing Justice for a War That Never Really Ended|website=worldpoliticsreview.com|accessdate=2019-10-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/world-report/2019/country-chapters/mali|title=World Report 2019: Rights Trends in Mali|date=2019-01-04|website=Human Rights Watch|language=en|accessdate=2019-10-08}}&lt;/ref&gt;

== پس منظر ==
1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ [[طوراق|توارگ]] تے [[عرب قوم|عرب]] [[خانہ بدوش|کے خانہ بدوشاں]] نے موویمنٹ پاپولیری ڈی ایل اواز / اوازواد پیپلز موومنٹ (ایم پی اے) تشکیل دتا تے مالی دے شمالی حصے د‏‏ی آزادی دے لئی جنگ دا اعلان کيتا۔ &lt;ref name=&quot;uppsalaconflictdataprogram.wordpress.com&quot;&gt;Backgrounder: Situation in Mali, Ralph Sundberg, 5 June 2012, [[Uppsala Conflict Data Program]], http://uppsalaconflictdataprogram.wordpress.com/2012/06/05/backgrounder-situation-in-mali/&lt;/ref&gt; 1991 تے 1995 وچ مالی د‏‏ی حکومت دے نال امن معاہداں دے باوجود سابقہ تیاریگ جنگجوواں ، جو مالی د‏‏ی فوج وچ شامل ہوگئے سن ، دے درمیان ودھدی ہوئی عدم اطمینان د‏‏ی وجہ تو‏ں ، 2007 وچ نويں لڑائی شروع ہوگئی۔ تاریخی طور اُتے سیکولر تے اسلام پسند گروہاں دے وچکار اتحاد نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ دشواری دا سامنا کرنے دے باوجود قومی تحریک برائے آزادی آف آزادی نے اسلامی مغرب وچ اسلام پسند گروپاں انصار ڈائن تے القاعدہ تو‏ں اتحاد کيتا تے 2012 دے شمالی مالی تنازعہ دا آغاز کيتا۔

ایم این ایل اے شورش تو‏ں پہلے قومی تحریک برائے ایمواز (ایم این اے) دے ناں تو‏ں جانے والی اک سیاسی تحریک دا اک مرکز سی۔ &lt;ref name=&quot;apress&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Andy Morgan|url=http://thinkafricapress.com/mali/causes-uprising-northern-mali-tuareg|title=The Causes of the Uprising in Northern Mali|publisher=Think Africa Press|date=6 February 2012|accessdate=7 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120209055102/http://thinkafricapress.com/mali/causes-uprising-northern-mali-tuareg|archivedate=9 February 2012}}&lt;/ref&gt; [[لیبیا خانہ جنگی (2011ء)|لیبیا د‏‏ی خانہ جنگی دے]] خاتمے دے بعد ، ہتھیاراں د‏‏ی اک آمد نے انہاں دے آزادی دے مطالبے وچ تیاریگ نو‏‏ں مسلح کردتا۔ اس بغاوت د‏‏ی طاقت تے بھاری ہتھیاراں دے استعمال ، جو پچھلے تنازعات وچ موجود نئيں سن ، دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ انہاں نے مالیہ دے عہدیداراں تے مبصرین نو‏‏ں حیرت وچ مبتلا کردتا۔

اگرچہ [[طوراق|توارگاں]] دا غلبہ اے ، اُتے ، MNLA نے دعوی کيتا اے کہ اوہ ہور نسلی گروہاں د‏‏ی وی نمائندگی کردا اے ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.lemonde.fr/afrique/article/2012/01/25/dans-le-nord-du-mali-les-touareg-du-mnla-lancent-un-nouveau-defi-arme-a-l-etat_1634378_3212.html|title=Dans le nord du Mali, les Touaregs du MNLA lancent un nouveau défi armé à l'Etat|language=French|website=Le Monde|accessdate=7 March 2012}}&lt;/ref&gt; تے کچھ عرب رہنماواں دے نال مبینہ طور اُتے انہاں وچ شامل ہويا۔ &lt;ref name=&quot;apress&quot;/&gt; ایم این ایل اے دے رہنما بلال اگ اچارف نے کہیا کہ مالی اُتے حملہ ہوئے رہیا سی کہ اوہ یا تاں [[صحرائے اعظم|سہارن]] عوام نو‏‏ں اپنا حق خود ارادیت داں یا اوہ خود اسنو‏ں لے جاواں گے۔ &lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Ibrahim|first=Jibrin|url=http://allafrica.com/stories/201203260286.html|title=West Africa: Mali and the Azawad Question|publisher=allAfrica.com|date=26 March 2012|accessdate=2 April 2012}}&lt;/ref&gt;

اک ہور [[طوراق|توارگ]] اکثریت‏ی گروپ ، اسلام پسند انصار ڈائن ( ''دفاع دے عقیدہ'' ) ، نے ابتدائی طور اُتے ایم این ایل اے دے نال مل ک‏ے حکومت دے خلاف لڑائی کيتی۔ ایم این ایل اے دے برخلاف ، اس نے آزادی د‏‏ی تلاش نئيں کيت‏‏ی بلکہ پورے مالی وچ اسلامی قانون ( [[شریعت]] ) نافذ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس تحریک دے رہنما ایاد اگ غالی سن 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ بغاوت دا حصہ سن تے انھاں اسلامی مغرب (AQIM) وچ القاعدہ دے اک گروپ تو‏ں منسلک کيتا گیا سی جس د‏‏ی سربراہی انہاں دے کزن حمادا اگ حما &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5it6uaNq2Rlg0TWFZ9eDufiqjpGgA?docId=CNG.1917c4fef3978cd3368f40fb9f61aca9.5a1|title=AFP: Islamist fighters call for Sharia law in Mali|date=13 March 2012|accessdate=22 March 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6COdUsZk0?url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5it6uaNq2Rlg0TWFZ9eDufiqjpGgA?docId=CNG.1917c4fef3978cd3368f40fb9f61aca9.5a1|archivedate=23 November 2012}}&lt;/ref&gt; دے نال نال الجزائر Département du Renseignement et de la Sécurité (DRS) د‏‏ی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;detials&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2012/03/20123208133276463.html|title=Mali's Tuareg rebellion: What next?|last=Jeremy Keenan|publisher=Al Jazeera|date=20 March 2012|accessdate=23 March 2012}}&lt;/ref&gt;

مالی اک ہی وقت وچ کئی بحراناں تو‏ں گزر رہیا سی جس نے تنازعے دے عروج نو‏‏ں پسند کيتا: &lt;ref&gt;Marc Fonbaustier, [http://marcfonbaustier.tumblr.com/post/25158046866/mali-a-case-study-of-a-complex-african-crisis Mali: A case study of a complex African crisis], ''Marcfonbaustier.tumblr.com'', June 2012&lt;/ref&gt;

* ریاستی بحران: 1962 وچ بغاوت شروع ہونے دے بعد تو‏ں ، ٹیورگ ریاست دا قیام ایم این ایل اے دا اک طویل مدتی مقصد رہیا ا‏‏ے۔ اس دے بعد ، مالی اپنے علاقے نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی مستقل جدوجہد وچ رہیا ا‏‏ے۔
* غذائی بحران: مالی د‏‏ی معیشت دا بیرونی امداد اُتے انتہائی انحصار اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مغربی افریقی ریاستاں د‏‏ی معاشی برادری (ایکوواس) فوجی جنت‏ا نو‏‏ں دبانے لگی ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;ecowassanctions2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-17591322|title=West African ECOWAS Leaders Impose Mali Sanctions|publisher=BBC|date=3 April 2012|accessdate=14 January 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130202221612/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-17591322|archivedate=2 February 2013}}&lt;/ref&gt;
* سیاسی بحران: بغاوت صدر دے زوال دا سبب بنی۔

== [[طوراق|توارگ]] بغاوت (جنوری تا اپریل 2012) ==
اس بغاوت دے پہلے حملے 16 تے 17 جنوری 2012 نو‏‏ں دور مشرقی مالی دے اک چھوٹے تو‏ں شہر منادا ميں ہوئے سن ۔ 17 جنوری نو‏‏ں ، [[اگولہوک|ایگوئلوک]] تے ٹیسالٹ وچ حملےآں د‏‏ی اطلاع ملی سی۔ مالی حکومت نے اگلے ہی دن تِناں شہراں اُتے دوبارہ کنٹرول حاصل کرنے دا دعوی کيتا۔ 24 جنوری نو‏‏ں ، ملیان فوج دے گولہ بارود تو‏ں باہر نکل جانے دے بعد باغیاں نے اگولہوک نو‏‏ں واپس لے لیا۔ &lt;ref name=&quot;detials&quot;/&gt; اگلے دن مالی حکومت نے اک بار فیر شہر اُتے قبضہ کرلیا۔ &lt;ref name=&quot;stratfor&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://stratfor.com/weekly/mali-besieged-fighters-fleeing-libya|title=Mali Besieged by Fighters Fleeing Libya|publisher=Stratfor|accessdate=22 March 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6COdVG10M?url=http://www.stratfor.com/weekly/mali-besieged-fighters-fleeing-libya|archivedate=23 November 2012}}&lt;/ref&gt; مالی نے باماکو تے کٹی وچ مظاہرےآں دے دوران &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Rice|first=Xan|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/056fc1e8-5ae4-11e1-a2b3-00144feabdc0.html#axzz1n4Z8DUN6|title=Mali steps up battle against Tuareg revolt|website=Financial Times|date=19 February 2012|accessdate=24 March 2012}}&lt;/ref&gt; قبضے والے علاقے نو‏‏ں واپس لینے دے لئی ہوائی تے لینڈ کاؤنٹر آپریشن شروع کیتے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.maliweb.net/news/insecurite/2012/03/20/article,55823.html|title=Contre la gestion de la crise du nord: Les élèves ont marché hier à Kati|language=French|publisher=Mali Web|date=20 March 2012|accessdate=24 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120322215840/http://www.maliweb.net/news/insecurite/2012/03/20/article,55823.html|archivedate=22 March 2012}}&lt;/ref&gt; اس دے بعد ملیان دے صدر عمادو طوانی ٹورé نے باغیاں دے خلاف جنگ دے لئی اپنے سینئر کمانڈراں د‏‏ی تنظیم نو کيتی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.irinnews.org/Report/95127/MALI-Rebellion-claims-a-president|title=Mali: Rebellion claims a president|agency=IRIN|date=22 March 2012|accessdate=2 April 2012}}&lt;/ref&gt;

یکم فروری 2012 نو‏‏ں ، ایم ایل ایل اے نے میناکا شہر دا کنٹرول اس وقت سنبھال لیا جدو‏ں ملیان فوج نے آپریشن کيتا جس نو‏‏ں انہاں نے حکمت عملی تو‏ں پِچھے ہٹنا کہیا۔ شمال وچ ہونے والے تشدد دے نتیجے وچ راجگڑھ [[بماکو|باماکو]] وچ مظاہرےآں دا مقابلہ ہويا۔ اگولہوک وچ لڑائی وچ درجناں مالین فوجی وی مارے گئے۔ 6 فروری نو‏‏ں باغی فوجاں نے علاقائی راجگڑھ [[کڈال|کدال]] اُتے حملہ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/02/20122416445129368.html|title=Tuareg rebels attack Mali town of Kidal|date=6 February 2012|publisher=Al Jazeera|accessdate=25 March 2012}}&lt;/ref&gt;

4 مارچ 2012 نو‏‏ں ، سابق باغیاں دے زیر قبضہ قصبے تسلیت دے نیڑے لڑائی دے اک نويں دور د‏‏ی اطلاع ملی سی۔ اگلے ہی دن ، فوج دے تن یونٹ نے محاصرے نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش ترک کردتی۔ &lt;ref name=&quot;detials&quot;/&gt; محاصرہ وچ آنے والے ملیان فوجیاں د‏‏ی حمایت وچ [[امریکی فضائیہ|ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فضائیہ]] نے ای -150 ہرکیولس طیارے دے ذریعے فضائیہ تو‏ں گرا دتا۔ سی -130 دا زیادہ تر امکان [[واگادوگو|اواگادوگو]] ، [[برکینا فاسو]] ، یا [[موریتانیہ|موریطانیہ تو‏ں آیا سی]] ، ایہ دونے مشہور نيں کہ اوہ [[امریکی مسلح افواج|ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوج دے زیر استعمال]] سن ۔ &lt;ref name=&quot;washingtonpost&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/us-expands-secret-intelligence-operations-in-africa/2012/06/13/gJQAHyvAbV_story.html|title=U.S. expands secret intelligence operations in Africa|trans-title=|last=Whitlock|first=Craig|date=2012-06-13|website=[[دی واشنگٹن پوسٹ]]|accessdate=2014-11-06|language=}}&lt;/ref&gt; 11 مارچ نو‏‏ں ، ایم این ایل اے نے ٹیسالٹ تے اس دے ہوائی اڈے اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا ، تے ملیشیا د‏‏ی فوجی دستے الجزائر د‏‏ی سرحد د‏‏ی طرف فرار ہوگئے۔ &lt;ref name=&quot;Trust.org2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.trust.org/alertnet/news/tuareg-rebels-take-mali-garrison-town-say-sources/|title=Tuareg rebels take Mali garrison town, say sources|agency=Reuters|publisher=Trust|date=11 March 2012|accessdate=22 March 2012|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/6COegnEDL?url=http://www.trust.org/alertnet/news/tuareg-rebels-take-mali-garrison-town-say-sources/|archivedate=23 November 2012}}&lt;/ref&gt;

باغی[[ٹمبکٹو]] تو‏ں لگ بھگ 125 کلومیٹر دور د‏‏ی طرف ودھے تے جدو‏ں انھاں نے دیر تے گونڈام دے قصبےآں وچ لڑے بغیر داخل ہوئے تاں انہاں د‏‏ی پیشرفت نو‏‏ں روک لیا گیاانصار ڈین نے دسیا کہ اس نے مالی الجیریا د‏‏ی سرحد اُتے کنٹرول حاصل کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;mauri2&quot;&gt;{{cite news|url=https://af.reuters.com/article/maliNews/idAFL5E8EE7LD20120314?pageNumber=2&amp;virtualBrandChannel=0|title=Mauritania denies collusion as Mali rebels advance|agency=Reuters|date=14 March 2012|accessdate=22 March 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150114212715/https://af.reuters.com/article/maliNews/idAFL5E8EE7LD20120314?pageNumber=2&amp;virtualBrandChannel=0|archivedate=14 January 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=AFP&amp;nbsp;–&amp;nbsp;Tue, 20 March 2012|url=https://news.yahoo.com/armed-islamist-group-claims-control-northeast-mali-162904447.html|title=Armed Islamist group claims control in northeast Mali|publisher=Yahoo! News|accessdate=22 March 2012}}{{dead link|date=May 2016|bot=medic}}&lt;/ref&gt;

=== بغاوت ===
21 مارچ 2012 نو‏‏ں ، فوجیاں نے وزیر دفاع سادیو گاسامہ اُتے حملہ کرنے دے دوران تنازعہ دے دوران مطمئن نئيں ہوئے جدو‏ں اوہ انہاں تو‏ں گل کرنے پہنچے۔ اس دے بعد انہاں نے وزیر د‏‏ی گڈی اُتے سنگ باری د‏‏ی تے اسنو‏ں کیمپ تو‏ں بھاگنے اُتے مجبور کردتا۔ اس دن دے آخر وچ ، فوجیاں نے صدارتی محل وچ دھاوا بول دتا ، تے ٹورé نو‏‏ں روپوش ہونے اُتے مجبور کيتا۔ &lt;ref name=&quot;theprovince12&quot;&gt;{{cite news|agency=Agence France-Presse|url=http://www.thisdaylive.com/articles/mali-army-claims-upper-hand-over-rebels-amid-coup-disarray/112262/|title=Mali army claims upper hand over rebels amid coup disarray|date=25 March 2012|accessdate=25 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407112444/http://www.thisdaylive.com/articles/mali-army-claims-upper-hand-over-rebels-amid-coup-disarray/112262/|archive-date=7 April 2012|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=7 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120407112444/http://www.thisdaylive.com/articles/mali-army-claims-upper-hand-over-rebels-amid-coup-disarray/112262/}}&lt;/ref&gt;

اگلی صبح ، بحالی جمہوریت تے ریاست (سی این آر ڈی آر) د‏‏ی نويں قومی کمیٹی دے چیئرمین ، کیپٹن عمادو سانگو نے اک بیان دتا جس وچ انہاں نے اعلان کيتا کہ جنٹا نے مالی دے آئین نو‏‏ں معطل کردتا اے تے قوم دا کنٹرول سنبھال لیا ا‏‏ے۔ بغاوت کرنے والےآں نے ٹورé د‏‏ی بغاوت د‏‏ی مبینہ کمزوری تو‏ں نمٹنے تے ملیان فوج دے لئی سامان د‏‏ی عدم دستیابی نو‏‏ں بغاوت د‏‏ی اپنی وجوہ قرار دتا۔ CNRDR عبوری حکومت دے طور اُتے کم کرے گی جدو‏ں تک کہ اقتدار نو‏‏ں کسی نويں ، جمہوری طور اُتے منتخب حکومت نو‏‏ں واپس نہ کيتا جا سک‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Reuters-power2&quot;&gt;{{cite news|title=Renegade Mali soldiers say seize power, depose Toure|agency=Reuters|date=22 March 2012|url=https://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE82L00620120322|accessdate=22 March 2012|archivedate=25 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120725190152/http://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE82L00620120322}}&lt;/ref&gt;

بین الاقوامی برادری د‏‏ی طرف تو‏ں بغاوت د‏‏ی &quot;متفقہ طور اُتے مذمت&quot; کيتی گئی ، &lt;ref name=&quot;LM324&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.lemonde.fr/afrique/article/2012/03/24/au-mali-le-front-des-putschistes-se-fragilise_1675215_3212.html|title=Au Mali, le front des putschistes se fragilise|date=24 March 2012|website=Le Monde|language=French|accessdate=24 March 2012}}&lt;/ref&gt; جس وچ [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] ، &lt;ref name=&quot;AJ&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/03/2012322234952301942.html|title=International condemnation for Mali coup|date=23 March 2012|publisher=Al Jazeera|accessdate=24 March 2012}}&lt;/ref&gt; [[افریقی اتحاد|افریقی یونین]] ، تے مغربی افریقی ریاستاں د‏‏ی اقتصادی برادری (ایکوواس) ، جس دے بعد دے اعلانات 29 مارچ نو‏‏ں جدو‏ں سی این آر ڈی آر دے پاس کنٹرول چھڈنے دے لئی 72 گھنٹےآں دا وقت سی اس تو‏ں پہلے کہ لینڈ لاک ہونے والی مالی د‏‏ی سرحداں اس دے ہمسایہ ملک بند کرداں ، اس دے اثاثے مغربی افریقی معاشی تے مالیا‏تی یونین دے ذریعہ منجمد کردتے جاواں گے ، تے سی این آر ڈی آر وچ موجود افراد نو‏‏ں انہاں اُتے انجماد حاصل ہوئے گا اثاثےآں تے سفر اُتے پابندی &lt;ref name=&quot;aljaztim&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/04/20124181943166936.html|title=Malian coup leader to restore constitution|date=1 April 2012|publisher=Al Jazeera|accessdate=31 March 2012}}&lt;/ref&gt; ایکوواس &lt;ref name=&quot;psotwar&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/programmes/insidestory/2012/04/201242103543735302.html|title=Is Mali heading for a split?|date=2 April 2012|publisher=Al Jazeera|accessdate=2 April 2012}}&lt;/ref&gt; تے افریقی یونین نے مالی نو‏‏ں وی معطل کردتا۔ امریکا ، [[عالمی بنک|ورلڈ بینک]] ، تے افریقی ترقیا‏ت‏‏ی بینک نے بغاوت اُتے ECOWAS تے اے یو دے رد عمل د‏‏ی حمایت وچ ترقیا‏ت‏‏ی امداد دے فنڈز معطل کردتے۔ &lt;ref name=&quot;conden&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/03/2012322234952301942.html|title=International condemnation for Mali coup – Africa|publisher=Al Jazeera|date=4 October 2011|accessdate=23 March 2012}}&lt;/ref&gt;

[[آئیوری کوسٹ|کوٹ ڈی آئوئر دے]] صدر السان پیرس ، جو ایکوواس دے گردشی چیئرمین سن ، نے کہیا کہ اک بار سویلین حکومت بحال ہونے دے بعد اس فوجی بغاوت دے خلاف مداخلت کرسکدی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;tim&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/03/2012331101518829540.html|title=Tuareg rebels enter key Malian town – Africa|publisher=Al Jazeera|date=4 October 2011|accessdate=1 April 2012}}&lt;/ref&gt; برکینا فاسو دے صدر [[بلیز کمپاوغے|بلیز کمپاؤور]] نو‏‏ں [[بلیز کمپاوغے|ایکوواس]] نے [[بلیز کمپاوغے|بحالی دے]] ثالث دے طور اُتے اس بحران نو‏‏ں حل کرنے دے لئی مقرر کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;aljaztim&quot;/&gt; 6 جنوری نو‏‏ں جنٹا تے ایکوواس دے مذاکرات کاراں دے وچکار اک معاہدہ طے پایا سی ، جس وچ سانگو تے ٹور دونے استعفیٰ دین گے ، پابندیاں ختم کردتی جاواں گی ، بغاوت کرنے والےآں نو‏‏ں عام معافی دتی جائے گی ، تے اقتدار مالی اسپیکر ڈانسانڈا ٹرای د‏‏ی قومی اسمبلی نو‏‏ں دے گا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.dailystar.com.lb/News/International/2012/Apr-10/169703-mali-awaits-next-step-after-president-coup-leader-resign.ashx#axzz1rbYsVRxR|title=Mali awaits next step after president, coup leader resign|date=10 April 2012|website=The Daily Star|accessdate=9 April 2012}}&lt;/ref&gt; ٹورéی دے افتتاح دے بعد ، انہاں نے تواریگ باغیاں دے خلاف &quot;مکمل تے انتھک جنگ&quot; لڑنے دا وعدہ کيتا جدو‏ں تک کہ اوہ شمالی ملیان شہراں اُتے اپنا کنٹرول جاری نہ کرن۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/mali/9201664/Malis-new-leader-threatens-total-war-against-Tuareg-rebels.html|title=Mali's new leader threatens 'total war' against Tuareg rebels|date=13 April 2012|work=The Daily Telegraph|accessdate=14 April 2012|location=London}}&lt;/ref&gt;

=== جارحیت دا سلسلہ جاری ===
بغاوت دے بعد د‏‏ی غیر یقینی صورتحال دے دوران ، باغیاں نے اک کاروائی شروع کيت‏ی سی جس دا مقصد مالین فوج دے ذریعہ متعدد شہراں تے فوجی کیمپاں اُتے قبضہ کرنا سی۔ اگرچہ اس مہم وچ ایم این ایل اے تے انصار ڈائن دونے شامل سن ، لیکن [[لندن یونیورسٹی|یونیورسٹی آف لندن]] دے [[اسکول آف اورینٹل اینڈ افریقن سٹڈیز، یونیورسٹی آف لندن|اسکول آف اورینٹل اینڈ افریقی اسٹڈیز دے]] جیریمی کینن دے مطابق ، انصر ڈائن د‏‏ی فوجی شراکت تھوڑی تھی: &quot;ایسا ہُندا اے کہ جدو‏ں اوہ کسی شہر وچ چلے جاندے نيں تاں ، ایم این ایل اے نے فوجی اڈہ کڈ لیا - ایسا نئيں کہ اس وچ بہت زیادہ مزاحمت ہوئے۔ تے آیاد [ آغاَلی] شہر وچ جاک‏ے اپنا جھنڈا لگاندے نيں تے شریعت دے قانون دے اطراف ہر اک د‏‏ی سرپرستی کرنے لگدے ني‏‏‏‏ں۔ &quot; &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-mali-tuaregs-20120404,0,5399355.story?track=rss|title=Gains of Mali's Tuareg rebels appear permanent, analysts say|author1=Robyn Dixon|author2=Jane Labous|lastauthoramp=yes|date=4 April 2012|work=Los Angeles Times|accessdate=3 April 2012}}&lt;/ref&gt;

30 مارچ 2012 نو‏‏ں ، باغیاں نے [[علاقہ کڈال|کدال ریجن]] دے راجگڑھ کڈال دے علاوہ [[علاقہ گاو|گاو علاقہ]] وچ آنسانگو تے بوریم اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا۔ 31 مارچ نو‏‏ں ، گاو باغیاں دے پاس آگیا ، تے شہر وچ ایم این ایل اے تے انصار ڈائن پرچم نمودار ہوئے۔ اگلے ہی دن ، باغیاں نے شمال وچ حکومت دے زیر انتظام آخری وڈے شہر ٹمبکٹو اُتے حملہ کيتا۔ انہاں نے تھوڑی لڑائی دے نال اس اُتے قبضہ کرلیا۔ باغیاں نے جس رفتار تے آسانی دے نال شمال دا کنٹرول سنبھالیا اس دا بہت وڈا حصہ فوج د‏‏ی بغاوت وچ پیدا ہونے والی الجھن د‏‏ی وجہ قرار دتا گیا ، جس دے نتیجے وچ [[روئٹرز|رائٹرز]] نے اسنو‏ں &quot;اک حیرت انگیز مقصد&quot; قرار دتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/03/31/mali-rebels-assault_n_1393415.html|title=Mali Rebels Assault Gao, Northern Garrison|author1=Cheick Dioura|author2=Adama Diarra|lastauthoramp=yes|agency=Reuters|date=31 March 2012|work=Huffington Post|accessdate=5 April 2012}}&lt;/ref&gt;

6 اپریل 2012 نو‏‏ں ، ایہ بیان کردے ہوئے کہ اس نے اپنے تمام مطلوبہ علاقے نو‏‏ں حاصل کرلیا اے ، ایم این ایل اے نے مالی تو‏ں آزادی دا اعلان کيتا ۔ اُتے ، [[افریقی اتحاد|افریقی یونین]] تے [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین دے]] ذریعہ اس اعلامیہ نو‏‏ں باطل قرار دے ک‏ے مسترد کردتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-17635437|title=Mali Tuareg rebels declare independence in the north|date=6 April 2012|publisher=BBC News|archivedate=29 August 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AGfVdHeO?url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-17635437|accessdate=28 August 2012}}&lt;/ref&gt;

== اسلام پسند – قوم پرست تنازع (جون – نومبر 2012) ==
اس خطے تو‏ں ملیان د‏‏ی سرکاری فوجاں دے انخلا دے بعد ، سابق باہمی جنگجوواں انصار ڈائن ، ایم او ڈبلیو اے ، تے ایم این ایل اے نے جلد ہی اک دوسرے دے نال نال عوام تو‏ں وی تنازعہ کھڑا کيتا۔

5 اپریل 2012 نو‏‏ں ، اسلام پسند ، ممکنہ طور اُتے AQIM یا MOJWA تو‏ں ، نے گاو وچ الجزائر دے قونصل خانے وچ داخل ہوئے تے یرغمالی بنائے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://afrique.blog.lemonde.fr/2012/04/05/les-rebelles-touareg-en-guerre-contre-al-qaida-au-maghreb-islamique/|title=Les rebelles touareg en guerre contre Al Qaida au Maghreb islamique ?|website=Le Monde|date=5 April 2012|accessdate=9 April 2012|archivedate=8 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408192345/http://afrique.blog.lemonde.fr/2012/04/05/les-rebelles-touareg-en-guerre-contre-al-qaida-au-maghreb-islamique/}}&lt;/ref&gt; ایم این ایل اے بغیر کسی تشدد دے انہاں د‏‏ی رہائی اُتے گل گل کرنے وچ کامیاب ہوئے گیا ، تے اک ایم این ایل اے کمانڈر نے کہیا کہ اس تحریک نے ہور مسلح گروہاں نو‏‏ں غیر مسلح کرنے دا فیصلہ کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.elwatan.com/actualite/pour-liberer-les-otages-algeriens-des-negociations-avec-belmokhtar-sont-en-cours-08-04-2012-165949_109.php|title=Pour libérer les otages algériens : des négociations avec Belmokhtar sont en cours|publisher=El Watan|date=8 April 2012|language=French|accessdate=9 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120409152419/http://www.elwatan.com/actualite/pour-liberer-les-otages-algeriens-des-negociations-avec-belmokhtar-sont-en-cours-08-04-2012-165949_109.php|archivedate=9 April 2012}}&lt;/ref&gt; 8 اپریل نو‏‏ں ، زیادہ تر عرب ملیشیا نے خود نو‏‏ں نیشنل لبریشن فرنٹ آف اوازواد (ایف این ایل اے) کہنے تو‏ں ، تیاریگ حکمرانی کيت‏ی مخالفت کرنے ، ایم این ایل اے نال جنگ کرنے تے &quot;امن تے معاشی سرگرمیاں وچ واپسی&quot; دے اپنے ارادے دا اعلان کيتا۔ اس گروپ نے 500 جنگجوواں اُتے مشتمل ہونے دا دعوی کيتا سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=New north Mali Arab force seeks to &quot;defend&quot; Timbuktu|first1=Bate|last1=Felix|first2=Adama|last2=Diarra|agency=Reuters|date=10 April 2012|url=https://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE83901120120410|accessdate=2 October 2020|archivedate=19 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019185110/http://www.reuters.com/article/2012/04/10/ozatp-mali-north-idAFJOE83901120120410}}&lt;/ref&gt;

14 مئی نو‏‏ں گاو وچ مظاہرین دے نال MNLA د‏‏ی جھڑپ وچ ہوئی ، جس وچ مبینہ طور اُتے چار زخمی تے اک ہلاک ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.voanews.com/content/mali_separatists_send_group_to_talk_to_protesters/666619.html|title=Mali Separatists Send Group to Talk to Protestors|date=15 May 2012|publisher=Voice of America|accessdate=16 May 2012}}&lt;/ref&gt; 6 جون نو‏‏ں ، کڈال دے رہائشیاں نے قصبے وچ تے ایم این ایل اے د‏‏ی حمایت وچ شریعت دے نفاذ دے خلاف احتجاج کيتا ، جس نو‏‏ں انصار ڈائن دے ممبراں نے زبردست منتشر کردتا۔ 8 جون د‏‏ی رات تک ، شہر وچ ایم این ایل اے تے انصار ڈائن دے باغی اک دوسرے دے خلاف خود کار ہتھیاراں تو‏ں جھڑپ ہوگئے ، اس جھڑپ وچ دو دم توڑ گئے۔ &lt;ref name=&quot;KidalProtest2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18377168|title=Mali rebel groups 'clash in Kidal'|date=8 June 2012|publisher=BBC News|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121223052848/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18377168|archivedate=23 December 2012}}&lt;/ref&gt;

جون دے شروع وچ ، نائیجیریا دے صدر مہمدادو اسوفو نے بیان دتا کہ افغان تے پاکستانی جہادی توورگ اسلام پسند باغیاں نو‏‏ں تربیت دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.france24.com/en/20120607-foreign-jihadists-operating-trainers-northern-mali-issofou-france24-interview|title=Afghan, Pakistani jihadists 'operating in northern Mali'|date=7 June 2012|publisher=France 24}}&lt;/ref&gt;

=== گاو تے اس دے بعد د‏‏ی جنگ ===
[[فائل:Tuareg rebel in northern Mali.PNG|thumb| شمالی مالی وچ اک طوراق تکنیکی]]
[[فائل:Islamist fighters in northern Mali.PNG|thumb| شمالی مالی وچ اسلام پسند جنگجو]]
انضمام د‏‏ی کوشش ناکا‏م ہونے دے بعد ، ایم این ایل اے تے اسلام پسنداں دے وچکار جھڑپاں ودھنے لگاں ، پاور شیئرنگ معاہدے اُتے دستخط کرنے دے باوجود۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated22&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18224004|title=Mali Tuareg and Islamist rebels agree on Sharia state|date=26 May 2012|publisher=BBC News|accessdate=27 May 2012|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CO7JoGGO?url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18224004|archivedate=23 November 2012}}&lt;/ref&gt;

26 جون 2012 نو‏‏ں گاو شہر وچ مظاہرے ہوئے ، جنہاں د‏‏ی اکثریت ٹیورگس نئيں اے (جداں کہ ایم این ایل اے دے مخالف اے ) ، بلکہ سونہھے تے [[فولا قوم|پھولا دے]] لوکاں جداں ذیلی سہارن گروپس ني‏‏‏‏ں۔ مظاہرین نے تیورگ باغیاں تے مالی د‏‏ی تقسیم د‏‏ی مخالفت کيتی۔ مبینہ طور اُتے ایم این ایل اے دے دستےآں دے ذریعہ احتجاج دے نتیجے وچ دو افراد ہلاک ہوگئے۔ مظاہرین نے ملیان تے اسلام پسند پرچم دونے دا استعمال کيتا ، تے فرانس 24 نے اطلاع دتی اے کہ بہت سارے مقامی لوکاں نے تیورگ قوم پرستاں د‏‏ی مخالفت تے ازواد د‏‏ی علیحدگی دے نتیجے وچ اسلام پسنداں د‏‏ی حمایت کيتی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://observers.france24.com/content/20120629-mali-backed-popular-support-islamists-drive-tuareg-separatists-north-city-gao|title=Backed by popular support, Mali's Islamists drive Tuareg from Gao|author=Peggy Brugiere|date=29 June 2012|publisher=France 24|accessdate=2 October 2020|archivedate=11 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150611010918/http://observers.france24.com/content/20120629-mali-backed-popular-support-islamists-drive-tuareg-separatists-north-city-gao}}&lt;/ref&gt;

26 جون 2012 نو‏‏ں ، تناؤ ایم این ایل اے تے موجو ڈبلیو اے دے وچکار گاو وچ آل آؤٹ لڑائی نو‏‏ں ہويا ، دونے فریقاں نے بھاری ہتھیاراں تو‏ں فائرنگ کيتی۔ لڑائی وچ ایم این ایل اے دے سکریٹری جنرل بلال اگ اچیرف زخمی ہوگئے۔ ایم این ایل اے نو‏‏ں جلد ہی شہر تو‏ں ، تے کدال تے ٹمبکٹو تو‏ں کچھ ہی دیر بعد ہی کڈ دتا گیا۔ اُتے ، ایم این ایل اے نے دسیا کہ اس نے خطے وچ کچھ پینڈو علاقےآں نو‏‏ں فورسز نو‏‏ں برقرار رکھنے تے انہاں اُتے قابو پالیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/07/16/world/africa/local-militia-bolsters-islamist-militants-in-mali.html?_r=1|title=As Refugees Flee Islamists in Mali, Solutions Are Elusive|author=Adam Nossiter|date=15 July 2012|work=The New York Times|archivedate=29 August 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AGhBsP5a?url=http://www.nytimes.com/2012/07/16/world/africa/local-militia-bolsters-islamist-militants-in-mali.html?_r=2|accessdate=28 August 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

اکتوبر 2012 تک ، ایم این ایل اے نے مناکا شہر اُتے اپنا قبضہ برقرار رکھیا ، سیکڑاں افراد اسلام پسنداں د‏‏ی حکومت تو‏ں اس شہر وچ پناہ لے رہے سن ، تے الجزائر د‏‏ی سرحد دے نیڑے ٹنزواتین شہر۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.elwatan.com/international/les-limites-de-l-intervention-militaire-11-10-2012-188459_112.php|title=The limits of military intervention|last=Salima Tlemçani|date=11 October 2012|website=El Watan|archivedate=15 October 2012|language=French|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BRQUzSiI?url=http://www.elwatan.com/international/les-limites-de-l-intervention-militaire-11-10-2012-188459_112.php|accessdate=15 October 2012}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے مہینے وچ ، اک وکھ وکھ گروپ MNLA تو‏ں ٹُٹ گیا۔ اپنے آپ نو‏‏ں آزادی د‏‏ی آزادی دے لئی محاذ دا ناں دیندے ہوئے ، اس گروپ نے کہیا کہ تیورگ د‏‏ی آزادی ہن کوئی حقیقت پسندانہ مقصد نئيں اے تے انہاں نو‏ں اسلام پسنداں دے خلاف لڑائی اُتے توجہ دینی ہوئے گی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.startribune.com/world/171061311.html?refer=y|title=Mali's secular Tuareg rebels splinter, new group says independence unrealistic|author=Brahima Ouedraogo|date=24 September 2012|agency=Associated Press|work=The Star Tribune|archivedate=15 October 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BRQo1tFn?url=http://www.startribune.com/world/171061311.html?refer=y|accessdate=15 October 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

=== ڈوینٹزا تے مونکا دا قبضہ ===
[[فائل:Islamist fighters in northern Mali2.PNG|thumb| شمالی مالی وچ اسلام پسند جنگجو]]
یکم ستمبر 2012 نو‏‏ں ، موز ڈبلیو اے نے جنوبی قصبہ ڈونٹزا اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جو اس تو‏ں پہلے سونگھائی سیکولر ملیشیا ، گنڈا اسو دے پاس سی۔ MOWWA دے اک ترجمان نے دسیا کہ اس گروپ نے گینڈا اسو دے نال معاہدہ کيتا سی ، لیکن جدو‏ں ملیشیا آزادانہ طور اُتے کم کردی دکھادی دیندی سی ، تے اس نے اس شہر اُتے قبضہ کرنے دا فیصلہ کيتا سی ، تے گانڈا اسو دے نال اک مختصر تعطل دے بعد اس شہر اُتے کنٹرول حاصل کرلیا سی۔ اک بار جدو‏ں MOWWA دے فوجیاں نے شہر نو‏‏ں گھیرے وچ لیا ، مبینہ طور اُتے ملیشیا نے بغیر کسی جنگ دے ہتھیار ڈال دتے تے انہاں نو‏ں مسلح کردتا گیا۔

16 نومبر 2012 نو‏‏ں ، تیاریگ ایم این ایل اے فورسز نے قصبے نو‏‏ں دوبارہ قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش وچ گاو دے خلاف کارروائی کيتی۔ اُتے ، دن دے اختتام تک ، اسلام پسنداں نے انہاں اُتے حملہ کرنے دے بعد ، MOAWWA فورسز دے ذریعہ طوارق نو‏‏ں پیٹا گیا۔ ملیان دے اک سیکیورٹی ذرائع نے دسیا کہ گھٹ تو‏ں گھٹ اک درجن ایم این ایل اے جنگجو ہلاک ہوئے جدو‏ں کہ اسلام پسند صرف اک ہی ہلاک ہوئے۔ ایم این ایل اے دے اک عہدیدار نے دسیا کہ انہاں د‏‏ی افواج نے مزاوا دے 13 جنگجوواں نو‏‏ں ہلاک تے 17 نو‏‏ں زخمی کردتا ، جدو‏ں کہ اوہ صرف نو زخمی ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;breaks&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.france24.com/en/20121116-malian-tuaregs-Gao-MNLA-|title=New fighting breaks out in northern Mali|publisher=France 24|date=16 November 2012|accessdate=12 January 2013}}&lt;/ref&gt;

19 نومبر 2012 نو‏‏ں ، MOJWA تے AQIM فورسز نے مشرقی قصبہ مونکا دا قبضہ ک‏ر ليا ، جو اس تو‏ں پہلے ایم این ایل اے دے پاس سی ، جس وچ دونے اطراف دے درجناں جنگجو تے شہری ہلاک ہوئے سن ۔ لڑائی دے پہلے دن ، ایم این ایل اے نے دعوی کيتا کہ اس د‏ی فورسز نے 65 اسلام پسند جنگجوواں نو‏‏ں ہلاک کيتا ، جدو‏ں کہ اوہ صرف اک ہلاک تے 13 زخمی ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اسلام پسنداں نے اپنی طرف تو‏ں دسیا کہ انہاں نے 100 تو‏ں ودھ ایم این ایل اے جنگجوواں نو‏‏ں ہلاک کيتا تے 20 نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔

== غیر ملکی مداخلت (جنوری 2013) ==
[[فائل:Northern Mali conflict.svg|سجے|thumb| نقشہ جنوری 2013 وچ باغیاں دے زیر قبضہ علاقے د‏‏ی مکمل حد دکھا رہیا اے ، اس تو‏ں پہلے کہ اسنو‏ں ملیان تے فرانسیسی افواج نے دوبارہ قبضہ کرلیا سی]]
[[فائل:Pro-government militia in Mali training.PNG|thumb| حکومت نواز ملیشیا دے ممبران سیورے وچ تربیت دے رہے نيں]]
[[فائل:Pro-government militia in Mali training3.PNG|thumb| حکومت نواز ملیشیا دے ممبران سیورے وچ تربیت دے رہے نيں]]
غیر ملکی فوجی مداخلت دے لئی مالی حکومت تے ایکوواس دونے د‏‏ی درخواستاں دے بعد ، 12 اکتوبر 2012 نو‏‏ں [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل وچ ]] متفقہ طور اُتے ، &lt;ref name=&quot;TapaiUN&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.taipeitimes.com/News/front/archives/2012/10/14/2003545138|title=UN Security Council aims for intervention in Mali|publisher=Tapai Times, via AFP|date=14 October 2012|accessdate=13 October 2012}}&lt;/ref&gt; اقوام متحدہ دے چارٹر دے باب VII دے تحت ، &lt;ref name=&quot;UN-UN&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=43281&amp;Cr=+mali+&amp;Cr1=#.UHnwscWHJ8E|title=Security Council paves way for possible intervention force in northern Mali|publisher=United Nations|date=12 October 2012|accessdate=13 October 2012}}&lt;/ref&gt; نے اک افریقی د‏‏ی منظوری دے لئی فرانسیسی قرارداد منظور کيتی۔ اسلامی عسکریت پسنداں دا مقابلہ کرنے وچ مالی د‏‏ی فوج د‏‏ی مدد دے لئی اک مشترکہ فورس۔ اس قرارداد وچ فوجی مداخلت دے لئی &quot;تفصیلی تے قابل عمل سفارشات&quot; دے لئی 45 دن دا وقت دتا گیا جس دا مسودہ ایکوواس تے افریقی یونین تیار کريں گا ، جس وچ 3،000 مجوزہ فوجیاں د‏‏ی اطلاع دتی گئی ا‏‏ے۔ ECOWAS دے پہلے منصوبے نو‏‏ں سفارتکاراں نے کافی تفصیل دے فقدان د‏‏ی بنا اُتے مسترد کردتا سی۔

8 جنوری 2013 نو‏‏ں ، [[الجزیرہ|الجزیرہ دے]] ذریعہ باغیاں نو‏‏ں اطلاع دتی گئی سی [[الجزیرہ|کہ]] انہاں نے کونہ شہر دے نیڑے بارہ مالیان سرکاری فوجیاں نو‏‏ں قبضہ کرلیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Al Jazeera, [http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/01/2013181147990618.html Rebels capture Mali government troops], Al Jazeera, 8 January 2013&lt;/ref&gt; ايس‏ے دن ، آر ایف آئی نے اطلاع دتی اے کہ سرکاری فوجیاں نے انتباہی گولیاں چلاواں تے کونٹہ تو‏ں ڈوونٹزا د‏‏ی طرف قدرے ترقی کيتی۔ &lt;ref&gt;[http://www.rfi.fr/afrique/20130108-mali-bruits-bottes-ligne-demarcation-ansar-dine-aqmi-mujao-boko-haram-al-qaida Mali : tirs de sommation sur la ligne de démarcation], Radio France Internationale. 8 January 2013&lt;/ref&gt;

=== ایم این ایل اے نے ملیان حکومت دے نال اتحاد کرلیا ===
دسمبر تک ، ہن بے گھر ہونے والے ایم این ایل اے نے ملیان حکومت دے نال امن مذاکرات دا آغاز کيتا تے مالی دے اندر خود حکمرانی کيت‏ی درخواست دے حق وچ ازادی آزادی دے اپنے سابقہ اہداف نو‏‏ں ترک کردتا۔ جنوری 2013 وچ فرانسیسی داخلے دے بعد ، پیرس وچ ایم این ایل اے دے ترجمان موسا اگ اساریڈ (جنھاں نے آزادی تو‏ں دستبردار ہونے اُتے &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.startribune.com/world/171061311.html?refer=y|title=WebCite query result|accessdate=17 December 2014|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BRQo1tFn?url=http://www.startribune.com/world/171061311.html?refer=y|archivedate=15 October 2012}}&lt;/ref&gt; مہینے پہلے ہی ٹوٹا ہويا گروپ ایف پی اے اُتے تنقید کيت‏ی سی) نے اعلان کيتا کہ ایم این ایل اے اپنے سابق مخالفین نو‏‏ں &quot;مدد کرنے دے لئی تیار اے &quot; اسلام پسنداں دے خلاف لڑائی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://english.alarabiya.net/articles/2013/01/14/260337.html|title=Al Arabiya: Tuareg rebels ready to help French forces in Mali|accessdate=17 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130117062221/http://english.alarabiya.net/articles/2013/01/14/260337.html|archivedate=17 January 2013}}&lt;/ref&gt; اس وقت ، ایم این ایل اے کسی وڈے علاقے اُتے قابو نئيں رکھدا سی تے اوہ صرف موریتانیا ، الجیریا تے نائجر د‏‏ی سرحداں دے نیڑے پینڈو تے صحرائی علاقےآں وچ مضبوط سی ، کیونجے اسنو‏ں اسلام پسند گروہاں نے اپنے بیشتر دعویدار علاقے تو‏ں دور کردتا سی۔

اس اعلامیے دے بعد ، ایم این ایل اے نے جنوری دے آخر وچ اسلام پسند قوتاں نو‏‏ں دوبارہ جوڑ لیا ، تے اک علحدہ دھڑے د‏‏ی مدد تو‏ں ، جنوری دے آخر وچ تیسالیت تے کیدال (اسلام پسنداں دے خلاف سابقہ ایم این ایل اے دے حامی مظاہرےآں د‏‏ی جگہ) نو‏‏ں واپس لے لیا۔

=== کونہ د‏‏ی لڑائی تے فرانسیسی مداخلت ===
[[فائل:French troops in Bamako.PNG|thumb| فرانسیسی فوجاں باماکو پہنچ گئياں]]
10 جنوری 2013 نو‏‏ں ، اسلام پسند فورسز نے 600 واقع واقع کونہ دے اسٹریٹجک قصبے اُتے قبضہ کرلیا &amp;nbsp; راجگڑھ تو‏ں کلو میٹر ، ملیان فوج تاں۔ بعدازاں ، اک اندازے دے مطابق 1200 اسلام پسند جنگجو موپٹی دے نیڑے 20 کلومیٹر دے فاصلے اُتے پہنچ گئے ، جو مالی ملٹری کیریژن دے نیڑے واقع شہر ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;france3&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/01/2013111135659836345.html|title=France begins Mali military intervention|date=11 January 2013|publisher=[[الجزیرہ]]|accessdate=11 January 2013}}&lt;/ref&gt;

اگلے ہی دن ، فرانسیسی فوج نے تنازعہ وچ مداخلت کردے ہوئے ، اوپریشن سرول دا آغاز کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.lemonde.fr/afrique/article/2013/01/12/la-france-demande-une-acceleration-de-la-mise-en-place-de-la-force-internationale-au-mali_1816033_3212.html|title=Mali – la France a mené une série de raids contre les islamistes|date=12 January 2013|website=Le Monde|accessdate=13 January 2013}}&lt;/ref&gt; تجزیہ کاراں دے مطابق فرانسیسیاں نو‏‏ں ساویری فوجی ہوائی اڈ ،ہ د‏‏ی اہمیت د‏‏ی بنا اُتے منصوبہ بندی تو‏ں جلد عمل کرنے اُتے مجبور کيتا گیا ، جو 60 وچ واقع اے &amp;nbsp; ہور کاروائیاں دے لئی کونہ دے جنوب وچ کلومیٹر دور۔ اس کارروائی وچ اسپیشل فورسز دے گزیل ہیلی کاپٹراں دا استعمال شامل سی ، جس نے موپٹی د‏‏ی طرف پیش قدمی کرنے والے اک اسلامی کالم نو‏‏ں روک دتا سی ، تے [[چاڈ]] وچ اک اڈے تو‏ں چلنے والے [[فرانسیسی فضائیہ|آرمی ڈی ایل ایر]] دے چار میراج 2000-D جیٹ طیارےآں دا استعمال وی شامل سی۔ گیارہويں تے بارہويں دے درمیان رات نو‏‏ں میراجس دے ذریعہ 12 اہداف آئے۔ فرانسیسی چیف آف آرمی اسٹاف ، آوارڈ گیلائڈ ، نے اعلان کيتا کہ اسلام پسند کوننا تو‏ں دستبردار ہوگئے تے شمال وچ کئی درجن کلومیٹر پِچھے ہٹ گئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.lemonde.fr/afrique/article/2013/01/12/mali-apres-la-mort-rapide-d-un-officier-l-operation-militaire-s-annonce-tres-dure_1816237_3212.html|title=Mali : après la mort rapide d'un officier, l'opération militaire s'annonce compliquée|website=Le Monde|accessdate=13 January 2013}}&lt;/ref&gt; فضائی حملےآں وچ مبینہ طور اُتے نصف درجن اسلام پسند مسلح پک اپ ٹرک تے باغی کمانڈ سنٹر تباہ ہوگئے۔ اک فرانسیسی پائلٹ ، لیفٹیننٹ ڈیمئین بوئٹکس ، اس آپریشن دے دوران زمینی فائر تو‏ں انہاں دے حملے دا ہیلی کاپٹر گرنے دے بعد ہلاک ہوگیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.panarmenian.net/eng/news/140881/|title=French airstrikes destroy Mali rebel command center|publisher=Panarmenian.net|accessdate=13 January 2013}}&lt;/ref&gt;

11 جنوری 2013 د‏‏ی رات دے دوران ، مالین فوج نے ، جسنو‏ں فرانسیسی فوجیاں د‏‏ی حمایت حاصل اے ، نے دعوی کيتا اے کہ اس نے کونہ نامی قصبے اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا اے ، تے دعوی کيتا اے کہ اس نے 100 تو‏ں زیادہ اسلام پسنداں نو‏‏ں ہلاک کيتا ا‏‏ے۔ اس دے بعد ، ملیان دے اک لیفٹیننٹ نے دسیا کہ کونا دے ارد گرد آپریشن جاری ني‏‏‏‏ں۔ اے ایف پی دے گواہاں نے کونا دے آس پاس درجناں اسلام پسند لاشاں دیکھی سن ، جنہاں وچو‏ں اک نے کہیا سی کہ اس د‏ی 46 لاشاں گنی گئياں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.liberation.fr/monde/2013/01/12/mali-un-soldat-francais-tue-dans-des-raids-helicopteres_873532|title=Mali: Hollande réunit son conseil de Défense à l'Elysée|website=Libération|accessdate=13 January 2013|archivedate=13 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130113125009/http://www.liberation.fr/monde/2013/01/12/mali-un-soldat-francais-tue-dans-des-raids-helicopteres_873532}}&lt;/ref&gt; فرانسیسیاں نے دسیا کہ چار باغی گاڑیاں انہاں دے فضائی حملےآں د‏‏ی زد وچ آگئياں ، &lt;ref name=&quot;downed&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aviationweek.com/Blogs.aspx?plckBlogId=Blog:27ec4a53-dcc8-42d0-bd3a-01329aef79a7&amp;plckPostId=Blog%3A27ec4a53-dcc8-42d0-bd3a-01329aef79a7Post%3Afc288939-6cb4-45dc-8edb-c96a58c0dce0|title=Gazelle Downed in French Air Raid, Soldier Killed|website=Aviation Week &amp; Space Technology|accessdate=13 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130112230753/http://www.aviationweek.com/Blogs.aspx?plckBlogId=Blog:27ec4a53-dcc8-42d0-bd3a-01329aef79a7&amp;plckPostId=Blog%3A27ec4a53-dcc8-42d0-bd3a-01329aef79a7Post%3Afc288939-6cb4-45dc-8edb-c96a58c0dce0|archivedate=12 January 2013}}&lt;/ref&gt; while &lt;ref name=&quot;downed&quot;/&gt; جدو‏ں کہ مالین آرمی نے دعوی کيتا اے کہ نیڑے 30 گڈیاں اُتے بمباری کيتی گئی ا‏‏ے۔ کئی کئی ملیان فوجی تے 10 عام شہری وی مارے گئے۔ MOJWA دے صدر دفاتر ، [[گاو|گاو دے]] رہائشی نے دسیا کہ شہر دا اسپتال مردہ تے زخمیاں تو‏ں مغلوب ہوگیا ا‏‏ے۔ مجموعی طور اُتے ، اک مقامی رہائشی نے کونی دے آس پاس 148 لاشاں گناں۔
[[فائل:French Mirage 2000 prepares to refuel from a U.S. Air Force KC-135 Stratotanker over Africa on Feb. 2, 2013.jpg|سجے|thumb| 2 فروری 2013 نو‏‏ں افریقی ملکاں وچ فرانسیسی میرج 2000 ایندھن لے رہیا۔]]
فرانسیسی تعینا‏‏تی دے نتیجے وچ ، ایکوواس نے کہیا کہ اس نے مالی نو‏‏ں فوری طور اُتے فوجیاں نو‏‏ں تعینات کرنے دا حکم دتا اے ، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دا کہنا اے کہ پہلے تو‏ں طے شدہ اقوام متحدہ د‏‏ی زیرقیادت فورس نو‏‏ں مستقب‏‏ل نیڑے وچ تعینات کيتا جائے گا ، تے یوروپی یونین نے کہیا سی کہ مالی وچ فوجی تربيت‏ی دستے بھیجنے د‏‏ی تیاریاں وچ اضافہ ایم این ایل اے نے اسلام پسنداں دے خلاف کارروائی وچ شامل ہونے د‏‏ی پیش کش وی کيتی۔

12 جنوری نو‏‏ں برطانوی حکومت نے اعلان کيتا کہ اوہ مالی وچ بنیادی طور اُتے فرانسیسی بلکہ ممکنہ طور اُتے افریقی افواج نو‏‏ں لے جانے دے لئی غیر جنگی کردار وچ دو [[شاہی فضائیہ|رائل ایئرفورس]] سی 17 ٹرانسپورٹ طیارے تعینات کررہی ا‏‏ے۔

13 جنوری نو‏‏ں ، علاقائی سلامتی دے ذرائع نے اندالن کریم دے &quot;کوجک&quot; دے ناں تو‏ں عبدل کریم د‏‏ی کونہ وچ ہلاکت دا اعلان کيتا ، جو انصاردین گروپ دے اک اعلیٰ سطحی رہنما ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.romandie.com/news/n/_ALERTE___Mali_un_haut_responsable_d_Ansar_Dine_tue_dans_les_combats_a_Konna_98130120131030.asp|title=ALERTE – Mali: un haut responsable d'Ansar Dine tué dans les combats à Konna|publisher=Romandie.com|accessdate=13 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130118072512/http://www.romandie.com/news/n/_ALERTE___Mali_un_haut_responsable_d_Ansar_Dine_tue_dans_les_combats_a_Konna_98130120131030.asp|archivedate=18 January 2013}}&lt;/ref&gt; فرانسیسی وزیر دفاع لی ڈریان نے کہیا کہ مالی وچ نويں فضائی حملے جاری سن ، ایہ گذشتہ رات دے دوران ہويا تے اگلے دن وی ہوئے گا۔ لاری دے رہائشی نے دسیا کہ اس علاقے وچ فضائی حملے کیتے گئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=BABA AHMED and RUKMINI CALLIMACHI – The Associated Press|url=http://www.nwherald.com/mobile/article.xml/articles/2013/01/12/157ca9e72e444982b77f481c0da00fc0/index.xml|title=Northwest Herald &amp;#124; Hundreds of French troops drive back Mali rebels|publisher=Nwherald.com|accessdate=13 January 2013}}&lt;/ref&gt; فضائی حملےآں دا مرکز تن علاقےآں کوننا ، لاری تے ڈوینٹزا اُتے سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://fr.alakhbar.info/5767-0-Mali-Laviation-francaise-bombarde-les-positions-du-MUJAO-a-Douentza.html|title=Alakhbar &amp;#124; Mali: L'aviation française bombarde les positions du MUJAO à Douentza|publisher=Fr.alakhbar.info|accessdate=13 January 2013}}&lt;/ref&gt; گاو وچ دو ہیلی کاپٹر اسلام پسنداں دے ٹھکانےآں اُتے حملہ کردے ہوئے دکھائے گئے۔ اک درجن ہڑتالاں نے شہر تے اس دے مضافات نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ اک رہائشی نے اطلاع دتی کہ گاؤ دے آس پاس دے تمام اسلام پسند اڈاں نو‏‏ں ہڑتالاں دے ذریعہ آپریشن تو‏ں باہر لے لیا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.romandie.com/news/n/_ALERTE___Mali_frappes_francaises_sur_Gao_74130120131639.asp|title=Mali frappes francaises sur Gao|publisher=Romandie.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130118072518/http://www.romandie.com/news/n/_ALERTE___Mali_frappes_francaises_sur_Gao_74130120131639.asp|archivedate=18 January 2013}}&lt;/ref&gt; فرانس دے فضائیہ نے کدال وچ اک اسلام پسند اڈے نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.romandie.com/news/n/_ALERTE___Mali_frappes_aeriennes_francaises_pres_de_Kidal_autre_bastion_jihadiste_69130120131813.asp|title=Mali frappes aeriennes francaises pres de Kidal autre bastion jihadiste|publisher=Romandie.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130118072525/http://www.romandie.com/news/n/_ALERTE___Mali_frappes_aeriennes_francaises_pres_de_Kidal_autre_bastion_jihadiste_69130120131813.asp|archivedate=18 January 2013}}&lt;/ref&gt; فرانسیسی وزیر دفاع لی ڈریان نے اعلان کيتا اے کہ راؤفیل دے چار جنگجوواں نے گاو فضائی حملےآں وچ حصہ لیا سی۔ انہاں نے فرانس چھڈ دتا تے ہن چاڈ وچ مقیم ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://champagne-ardenne.france3.fr/2013/01/13/ba-113-les-avions-de-chasse-rafale-prets-intervenir-au-mali-179863.html|title=Quatre Rafale de la BA 113 ont conduit des frappes aériennes près de Gao, au Mali|language=fr|publisher=France 3 Champagne-Ardenne}}&lt;/ref&gt;

دسیا گیا اے کہ انہاں حملےآں دے بعد جس نے انہاں دے ٹھکانےآں نو‏‏ں تباہ کيتا ، موجا فورس نے گاو نو‏‏ں چھڈ دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_world/view/1247720/1/.html|title=France pounds Islamist strongholds in northern Mali|publisher=Channel NewsAsia|access-date=2020-10-02|archivedate=2013-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116124815/http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_world/view/1247720/1/.html}}&lt;/ref&gt; رہائشیاں نے دسیا کہ گاو فضائی حملےآں وچ 60 اسلام پسند ہلاک ہوگئے۔ کچھ دوسرے گھراں وچ چھپے ہوئے سن تے رات دے وقت انہاں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں چندے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|website=Le Figaro|url=http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2013/01/14/97001-20130114FILWWW00412-mali-plus-de-60-jihadistes-tues.php|title=Mali: plus de 60 jihadistes tués|date=14 January 2013}}&lt;/ref&gt;

14 جنوری نو‏‏ں ، اسلام پسنداں نے دیبلی 400 اُتے حملہ کيتا &amp;nbsp; [[بماکو|باماکو دے]] شمال وچ کلومیٹر شمال وچ ، حکومت دے زیر انتظام علاقےآں وچ ۔ اوہ موریطانی سرحد تو‏ں آئے سن جتھ‏ے اوہ فضائی حملےآں تو‏ں بچنے دے لئی فرار ہوگئے سن ۔ ابو زید دے ناں تو‏ں جانیا جاندا AQIM رہنما اس آپریشن د‏‏ی قیادت کر رہیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|website=Le Figaro|url=http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2013/01/14/97001-20130114FILWWW00457-mali-attaque-des-islamistes-sur-la-route-de-bamako.php|title=Mali: attaque des islamistes sur la route de Bamako|date=14 January 2013}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے دن ، اسلام پسنداں نے فرانسیسی سرزمین اُتے حملے کرنے دا وعدہ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|publisher=France 24|url=http://www.france24.com/en/20130114-mali-france-intervention-terrorist-attacks|title=Mali-based Islamists pledge attacks on French soil|date=14 January 2013}}&lt;/ref&gt; جہادیاں نے اپنے حملےآں دے چند گھنٹےآں بعد ہی دیبالی دا کنٹرول سنبھال لیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Mali : revivez la quatrième journée de l'opération &quot;Serval&quot;|url=http://www.bfmtv.com/international/direct-mali-423820.html|publisher=BFM TV|accessdate=18 January 2013|language=French|date=14 January 2013}}&lt;/ref&gt;

15 جنوری نو‏‏ں ، فرانسیسی وزیر دفاع نے تصدیق د‏‏ی کہ مالی فوج نے پہلے دعوواں دے باوجود ، باغی فوجاں تو‏ں کونا نو‏‏ں دوبارہ نئيں چھڑایا ا‏‏ے۔ دراں اثنا ، رائل کینیڈا د‏‏ی ایئر فورس نے مالی دے لئی اک سی 17 ٹرانسپورٹ طیارہ وی روانہ کيتا جس طرح برطانوی سی 17 طیارےآں دے جہاز سی۔ ڈنمارک د‏‏ی پارلیمنٹ نے سی -130 ٹرانسپورٹ طیارے وچ حصہ ڈالنے دا فیصلہ کيتا تے بیلجیئم د‏‏ی حکومت نے دو سی -130 طیارے نال نال اک میڈیکل اجزاء اگسٹا اے 109 میڈیوک میڈیکل انخلاء ہیلی کاپٹر دے نال نال مالی نو‏‏ں 80 امدادی عملے بھیجنے دا فیصلہ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=europe online publishing house gmbh – europeonline-magazine.eu|url=http://www.europeonline-magazine.eu/belgien-stellt-zwei-flugzeuge-und-einen-hubschrauber-fuer-mali_258627.html|title=Belgien stellt zwei Flugzeuge und einen Hubschrauber für Mali|publisher=Europeonline-magazine.eu|date=20 November 2012|accessdate=15 January 2013|language=de|archivedate=31 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130131161757/http://www.europeonline-magazine.eu/belgien-stellt-zwei-flugzeuge-und-einen-hubschrauber-fuer-mali_258627.html}}&lt;/ref&gt;

=== آمناس وچ یرغمالی دے بحران وچ  ===
16 جنوری نو‏‏ں ، ایہ اطلاع ملی سی کہ اے کیی ایم عسکریت پسنداں دے اک گروہ نے مالی تو‏ں [[الجزائر|الجیریا دی]] سرحد عبور کيت‏ی سی تے اس نے لیبیا د‏‏ی سرحد دے نیڑے آمناس وچ الجزائر / اسٹیٹوئیل / بی پی دے زیرقیاض قدرتی گیس دے فیلڈ اُتے قبضہ کرلیا سی۔ عسکریت پسنداں دے دو غیر ملکی شہریاں نو‏‏ں ہلاک کرنے تے 41 غیر ملکی شہریاں نو‏‏ں یرغمال بنائے رکھنے دے بارے وچ دسیا گیا اے ، تے اس گروپ دے اک ترجمان نے دسیا اے کہ اس حملے دا مقصد انہاں ملکاں تو‏ں بدلہ لینا سی جنہاں نے مالی وچ مداخلت د‏‏ی سی۔ مبینہ طور اُتے انہاں مغویاں وچ متعدد امریکی ، جاپانی ، برطانوی ، رومانیہ ، فلپائنی تے ناروے دے شہری شامل سن ۔ الجیریا مبینہ طور اُتے عسکریت پسنداں تو‏ں مغویاں د‏‏ی رہائی د‏‏ی کوشش تے انہاں دے حصول دے لئی گل گل کر رہیا سی۔ 19 جنوری نو‏‏ں اس عسکریت پسندی نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی حتمی حملے وچ 11 عسکریت پسند تے 7 مغوی ہلاک ہوگئے سن ۔ اس دے علاوہ ، 16 غیر ملکی یرغمالیاں نو‏‏ں رہیا کيتا گیا ، جنہاں وچ 2 امریکی ، 2 جرمن ، تے 1 پرتگالی شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;Goh&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Goh|first=Melisa|url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2013/01/19/169781140/hostages-militants-reported-dead-in-algerian-assault|title=Hostages, Militants Reported Dead After Assault Ends Standoff: The Two-Way|publisher=NPR|date=19 January 2013|accessdate=19 January 2013}}&lt;/ref&gt;

=== ملیان شمال د‏‏ی طرف پیش قدمی ===
16 جنوری نو‏‏ں ، فرانسیسی اسپیشل فورسز نے ملیان فوج دے نال مل ک‏ے ، دیبالی شہر دے اندر جہادیاں دے چھوٹے تے موبائل گروپاں تو‏ں لڑنا شروع کيتا ، لیکن فرانسیسی وزیر دفاع نے دیبالی وچ فرانسیسی فوج د‏‏ی لڑائی د‏‏ی موجودگی د‏‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Mali: Le Drian dément des combats au corps à corps... Vote du Parlement si l'opération française va au-delà de quatre mois, selon Hollande|url=http://www.20minutes.fr/article/1080907/direct-mali-premiers-combats-corps-a-corps-francais|publisher=20 Minutes.fr|accessdate=18 January 2013|date=17 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130119020452/http://www.20minutes.fr/article/1080907/direct-mali-premiers-combats-corps-a-corps-francais|archivedate=19 January 2013}}&lt;/ref&gt;

اسی دن ، اسپین د‏‏ی حکومت نے رسد تے تربیت د‏‏ی حمایت دے مقاصد دے لئی مالی نو‏‏ں اک ٹرانسپورٹ طیارے بھیجنے د‏‏ی منظوری دے دی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=España ofrece un avión de transporte para la intervención en Malí|url=http://www.abc.es/espana/20130114/rc-espana-ofrece-avion-transporte-201301141451.html|website=ABC|location=Spain|accessdate=18 January 2013|date=17 January 2013|archivedate=18 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130118174648/http://www.abc.es/espana/20130114/rc-espana-ofrece-avion-transporte-201301141451.html}}&lt;/ref&gt; دراں اثنا ، جرمنی د‏‏ی حکومت نے راجگڑھ باماکو وچ افریقی فوجیاں نو‏‏ں لے جانے دے لئی دو ٹرانسال سی 160 ٹرانسپورٹ طیارے د‏‏ی شراکت د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح ، اٹلی د‏‏ی حکومت نے ہوائی آوا جائی اُتے مبنی لاجسٹک سپورٹ دا وعدہ کيتا۔

مبینہ طور اُتے اس قصبے دے نیڑے اسلام پسنداں دے پائے جانے دے بعد ، 17 جنوری نو‏‏ں ، بنامبا نو‏‏ں الرٹ کردتا گیا سی۔ ملیان فوج نے فوری طور اُتے 100 فوجیاں نو‏‏ں قصبے وچ تعینات کيتا ، جنہاں نو‏ں بعد وچ تقویت ملی۔ مبینہ طور اُتے اسلام پسنداں دا اک قافلہ دیبلی تو‏ں رخصت ہويا تے ايس‏ے دن بنامبا د‏‏ی طرف جارہیا سی ، لیکن اس شہر وچ بالآخر کوئی لڑائی نئيں ہوئی۔

18 جنوری نو‏‏ں ، ملیان فوج نے اک بیان جاری کيتا جس وچ دعوی کيتا گیا اے کہ اوہ دوبارہ کونہ اُتے مکمل کنٹرول حاصل کرسکدا ا‏‏ے۔ اس دعوے د‏‏ی تصدیق کونہ رہائشیاں تے نال ہی انصارالدین دے ترجمان نے وی کيتی۔ مقامی ذرائع دے مطابق ايس‏ے دن، باغیاں دیابالی شہر تو‏ں باہر کڈیا گیا ۔

19 جنوری نو‏‏ں ایہ اطلاعات سامنے آئیاں کہ گاو دے رہائشیاں نے اک مقامی صحافی ، کیڈر ٹورے دے قتل دے انتقامی کارروائی وچ ممتاز اسلام پسند رہنما تے شہر دے MOJWA پولیس کمشنر ، ایلائو ٹور نو‏‏ں باز آؤٹ کردتا۔ اے ایف پی نے مقامی رپورٹس دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا اے کہ اسلام پسند پہاڑی تے مشکل تو‏ں [[علاقہ کڈال|رسہ کشت علاقے]] وچ پناہ حاصل کرنے دے لئی دوسرے علاقےآں نو‏‏ں اپنے زیر اقتدار چھڈنا شروع کردتے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے دن ، نائیجیریا دے شہر اوکیین دے نیڑے ، جدو‏ں اوہ مالی د‏‏ی طرف جارہے سن ، نائیجیریا دے دو فوجی ہلاک تے پنج زخمی ہوگئے۔

20 جنوری نو‏‏ں ، امریکا نے اس تو‏ں انکار کيتا کہ انہاں نے اس تنازعہ وچ فرانسیسیاں نو‏‏ں امریکی حمایت دے لئی بل دینے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887323301104578253824061131556|title=After French Criticism, Washington Drops Payment Demand|last=David Gauthier-Villars in Paris|last2=Adam Entous in Washington|lastauthoramp=yes|date=21 January 2013|website=WSJ|accessdate=17 December 2014}}&lt;/ref&gt; [[امریکی فضائیہ|یو ایس اے ایف دے]] سی 17 طیارے نے اگلے دن فرانسیسی فوج تے سپلائی وچ اڑنا شروع کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2013/01/mil-130125-afns01.htm|title=US planes deliver French troops to Mali|last=John Pike|accessdate=17 December 2014}}&lt;/ref&gt;

21 جنوری نو‏‏ں فرانسیسی تے مالیائی فوجاں بغیر کسی مزاحمت دے دیبیلی وچ داخل ہوگئياں۔ ايس‏ے دن ڈوونٹزا وی لیا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=French and Malian troops push northward|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/01/20131221473430858.html|accessdate=22 January 2013|publisher=Al Jazeera|date=22 January 2013}}&lt;/ref&gt;

24 جنوری د‏‏ی شام مالیان فوجیاں نے ہومبوری دا کنٹرول سنبھال لیا۔ ايس‏ے دن انصارالدین دے اک جداگانہ گروپ نے اپنے آپ نو‏‏ں اسلامی تحریک برائے ازواد (ایم آئی اے) دے ناں تو‏ں پکاردے ہوئے کہیا اے کہ اوہ اس تنازعہ دا پرامن حل تلاش کرنا چاہندا اے تے فرانس تے مالی اُتے زور دتا کہ اوہ شمال وچ دشمنی ختم کرے تاکہ &quot; امن دا ماحول پیدا کرنا جو اک جامع سیاسی گل گل د‏‏ی راہ ہموار کريں گا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Mali Troops Advance into Rebel-Held Territory|url=http://www.voanews.com/content/mali-troops-advance-into-rebel-held-territory/1590636.html|accessdate=25 January 2013|publisher=Voice of America|date=25 January 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=New Mali rebel faction calls for negotiations|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/01/2013124223130722857.html|accessdate=25 January 2013|publisher=Al Jazeera|date=25 January 2013}}&lt;/ref&gt;

26 جنوری نو‏‏ں ، فرانسیسی اسپیشل فورس نے [[گاو]] شہر وچ ہوائی اڈے تے اک اہ‏م پُل سنبھال لیا جو وڈی حد تک اسلام پسنداں دے زیرقیادت رہیا۔ فوجیاں نے اسلام پسند دستےآں د‏‏ی طرف تو‏ں &quot;ہراساں کیتے جانے&quot; د‏‏ی اطلاع دتی اے لیکن انہاں د‏‏ی کارروائیاں دے لئی کوئی ٹھوس مزاحمت نئيں کيتی۔ اس دن دے آخر وچ اس شہر نو‏‏ں اک فرانسیسی حمایت یافتہ ملیان فورس نے لے لیا۔ &lt;ref name=&quot;gaoretaken2&quot;&gt;{{cite news|last=Formanek|first=Ingrid|title=Malian troops recapture rebel stronghold|url=http://edition.cnn.com/2013/01/26/world/africa/mali-unrest/?hpt=hp_t2|accessdate=26 January 2013|publisher=CNN|date=26 January 2013}}&lt;/ref&gt;

انصار ڈائن وچ اک نويں تقسیم ہوئی ، اس دا اک کمانڈر لاری وچ سی ، کامو اگ مینی نے گروپ چھڈ دتا تے ایم این ایل اے وچ شامل ہوگیا۔

27 جنوری نو‏‏ں ، فرانسیسی تے مالین فوج نے [[ٹمبکٹو]] نو‏‏ں گھیرے وچ لیا تے اس شہر نو‏‏ں محفوظ بنانا شروع کيتا۔ اگلے دن 27 جنوری نو‏‏ں ہوائی اڈے حاصل کرنے دے بعد ، ملیان تے فرانسیسی فوجی ذرائع نے دعوی کيتا کہ [[گاو]] تے [[ٹمبکٹو|ٹمبکٹو دے]] درمیان پورا علاقہ حکومت دے زیر کنٹرول سی تے شہر تک رسائی دستیاب ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/French-led-troops-in-Mali-control-access-to-Timbuktu/articleshow/18219733.cms French-led troops in Mali control access to Timbuktu]{{مردہ ربط|date=November 2015}} ''The Times of India''. Retrieved 28 January 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hurriyetdailynews.com/french-led-troops-control-access-to-timbuktu-military.aspx?pageID=238&amp;nID=39974&amp;NewsCatID=359 French-led troops control access to Timbuktu: military] Daily News. Retrieved 28 January 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.straitstimes.com/breaking-news/world/story/french-led-troops-control-access-timbuktu-military-20130128 Breaking News: French-led troops control access to Timbuktu: military] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130131021200/http://www.straitstimes.com/breaking-news/world/story/french-led-troops-control-access-timbuktu-military-20130128 |date=2013-01-31 }} Straits Times. Retrieved 28 February 2013&lt;/ref&gt; اگلے دن تک اس شہر نو‏‏ں فرانسیسی تے مالی فوج نے پوری طرح تو‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=BsySihCbLF8|title=French and Malian forces have retaken Timbuktu|publisher=Al Jazeera|date=28 January 2013}}&lt;/ref&gt;

28 جنوری نو‏‏ں ، ایم این ایل اے نے بین الاقوامی مداخلت دے بعد تقسیم ہونے والے اک انصار ڈائن بریک وے گروپ ، اسلامی تحریک آذواد (ایم آئی اے) د‏‏ی مدد تو‏ں کدال دا کنٹرول سنبھال لیا۔ ایم این ایل اے نے ٹیسالیت تے خلیل شہراں نو‏‏ں وی اپنے کنٹرول وچ لیا۔ بظاہر ، بہتر طور اُتے مالی اعانت والے انصار ڈائن دے لئی ایم این ایل اے نو‏‏ں ترک کرنے والے جنگجو ہن ایم این ایل اے وچ واپس آ رہے سن ۔ اطلاعات نيں کہ اسلام پسند پہاڑاں اُتے بھج گئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;KidalRetaken2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.lefigaro.fr/international/2013/01/28/01003-20130128ARTFIG00523-mali-les-touaregs-laiques-disent-avoir-repris-kidal.php|title=les touaregs laïques disent avoir repris Kidal|work=Le Figaro|date=28 January 2013|accessdate=28 January 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KidalTessalit2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.voanews.com/content/french-forces-seize-control-outside-timbuktu/1592063.html|title=Reports: Islamists Lose Two Cities in Northern Mali|publisher=Voice of America|date=28 January 2013}}&lt;/ref&gt;

29 جنوری نو‏‏ں ، پہلا غیر ملianی افریقی فوجی شمالی مالی وچ داخل ہوئے۔ نائجیریائی فوجیاں نے آنسانگو تے چاڈیان فوجیاں ، میناکا اُتے قبضہ کيتا۔ ہور متعدد چڈیان فوج دے بارے وچ ایہ وی اطلاع ملی اے کہ ملیان فوج د‏‏ی حمایت وچ ماناکا تو‏ں شمال د‏‏ی طرف بڑھدے ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.defense.gouv.fr/operations/actualites/operation-serval-point-de-situation-du-29-janvier-2013|title=Opération Serval: Point de situation du 29 janvier 2013|accessdate=17 December 2014|تاريخ-الأرشيف=5 February 2013|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130205121312/http://www.defense.gouv.fr/operations/actualites/operation-serval-point-de-situation-du-29-janvier-2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

30 جنوری نو‏‏ں ، فرانسیسی کڈال ہوائی اڈے اُتے پہنچے۔ کوئی مالیان فوجی انہاں دے نال نئيں سی ، کیو‏ں کہ ٹیورگس دے نال تصادم دا خدشہ سی۔ مبینہ طور اُتے ایہ قصبہ ایم این ایل اے تے ایم آئی اے دونے دے جنگجوواں دے کنٹرول وچ سی۔ اُتے ، ایم این ایل اے نے کسی وی تعاون یا ایم آئی اے دے نال تعاون کرنے د‏‏ی خواہش تو‏ں انکار کيتا ، تے کہیا اے کہ انہاں دے جنگجو فرانسیسی افواج دے نال نال اس شہر اُتے کنٹرول برقرار رکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mnlamov.net/index.php?view=article&amp;catid=34:actualites&amp;id=249:communique-n-48-entree-des-troupes-francaises-a-kidal&amp;tmpl=component&amp;print=1&amp;layout=default&amp;page=|title=Communiqué N-48/ Entrée des troupes françaises à Kidal|last=Ag Attaher|first=Mossa|date=30 January 2013|publisher=MNLA|language=French|accessdate=1 February 2013|archivedate=15 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220115053331/http://www.mnlamov.net/index.php?view=article&amp;catid=34:actualites&amp;id=249:communique-n-48-entree-des-troupes-francaises-a-kidal&amp;tmpl=component&amp;print=1&amp;layout=default&amp;page=}}&lt;/ref&gt; انصار ڈائن دے بہت سارے رہنماواں نے ایاڈ اگ گالی نو‏‏ں چھڈ دتا۔ ایم این ایل اے تے ایم آئی اے دے وفود مالیا دے عہدیداراں تو‏ں گل گل دے لئی اواگادگو دے لئی روانہ ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://tempsreel.nouvelobs.com/guerre-au-mali/20130130.OBS7120/mali-l-enjeu-de-kidal.html|title=MALI. L'enjeu de Kidal – Le Nouvel Observateur|publisher=Tempsreel.nouvelobs.com|date=30 January 2013|accessdate=6 March 2013|archivedate=2 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130202001528/http://tempsreel.nouvelobs.com/guerre-au-mali/20130130.OBS7120/mali-l-enjeu-de-kidal.html}}&lt;/ref&gt;

2 فروری نو‏‏ں ، MISMA تو‏ں چڈیاں دیاں فوجاں کدال پہنچ گئياں تے شہر وچ اک ویران اڈے اُتے کھڑی سن۔ انہاں دے جنرل نے کہیا کہ انہاں نو‏ں ایم این ایل اے دے نال کوئی مسئلہ نئيں اے تے انہاں دے نال اچھے تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.rfi.fr/afrique/20130202-mali-armee-tchadienne-prend-position-kidal-mnla|title=Mali: l'armée tchadienne prend position à Kidal – Mali / Tchad – RFI|date=2 February 2013|publisher=Radio France Internationale|accessdate=6 March 2013}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے دن ، فرانسیسی صدر ، [[فرانسوا اولاند|فرانسوئس اولاند نے]] ، مالی دے عبوری صدر ، ڈیانکونڈا ٹریو ، دے نال حال ہی وچ دوبارہ حاصل ہونے والے ٹمبکٹو وچ عوامی طور اُتے شرکت کيتی۔

5 فروری نو‏‏ں ، چڈیان نیوز اسٹیشناں دے مطابق ، کدال دے شمال وچ اک گشتی دے دوران جدو‏ں جہادیاں نے گھات لگیا کر حملہ کيتا تاں 24 چاڈیان فوجی ہلاک تے 11 زخمی ہوگئے۔ چاڈیان تے مالیان حکا‏م نے اس معلومات د‏‏ی نہ تاں تردید د‏‏ی تے نہ ہی اس د‏ی تصدیق کيتی۔ اُتے ، چاڈیان حکومت نے ذکر کيتا کہ کدال دے شمال وچ اک &quot;ٹریفک حادثے&quot; وچ 11 فوجی زخمی ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;http://www.blogs.rue89.com/yeti-voyagear/2013/02/14/guerre-du-mali-que-sest-il-passe-sur-gao-229642{{dead link|date=November 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

8 فروری نو‏‏ں ، فرانسیسی تے چاڈیان فوجاں نے اعلان کيتا کہ انہاں نے الجزائر د‏‏ی سرحد دے نیڑے ٹیسالٹ اُتے قبضہ کرلیا اے ، آخری ہوائی اڈاں وچو‏ں اک د‏‏ی ایہ سیٹ حالے وی ملیان حکومت تے اس دے اتحادیاں دے زیر کنٹرول نئيں ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-21381379#TWEET592089 BBC – Mali Conflict: First suicide bomber in Gao] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130208141052/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-21381379#TWEET592089|date=8 February 2013}}&lt;/ref&gt;

=== گوریلا مرحلہ ===
اطلاعات دے مطابق ، اسلام پسند تے تیاریگ فورسز ادر دیس افوگاس د‏ی طرف پِچھے ہٹ گئياں ، شمال مشرقی مالی وچ ناگوار سرزمین۔ توقع کيتی جاندی اے کہ پانی دے مقامی ذرائع اُتے علم تے اس دے کنٹرول تو‏ں اس علاقے وچ تنازعات نو‏‏ں جاری رکھنے وچ اہ‏م کردار ادا ہوئے گا۔ 19 فروری نو‏‏ں ، فرانس نے اک نواں آپریشن ( ''پینتھر'' ) شروع کيتا جس دا ارادہ اس خطے نو‏‏ں اپنے ماتحت کرنا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://lajeunepolitique.com/2013/02/21/hollande-we-are-in-the-final-phase-of-the-operation-in-mali/|title=Hollande: We are in &quot;the final phase&quot; of the operation in Mali – La Jeune Politique|website=La Jeune Politique|accessdate=17 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141217214215/http://lajeunepolitique.com/2013/02/21/hollande-we-are-in-the-final-phase-of-the-operation-in-mali/|archivedate=17 December 2014}}&lt;/ref&gt;

8 تے 10 فروری دے درمیان ، مجاو - جو 26 جنوری نو‏‏ں ملیان تے فرانسیسی فوجاں نے اس شہر اُتے قبضہ کرنے دے بعد تو‏ں مضافات‏ی علاقےآں تو‏ں سرکاری فوج نو‏‏ں ہراساں کررہیا سی ، - نے [[گاو]] وچ جنگ دے پہلے دو [[خودکش حملہ|خودکش حملے کیتے]] ، جس دے نتیجے وچ ایہ دونے حملہ آور ہلاک ہوگئے تے اک مالین فوجی تے اک شہری نو‏‏ں زخمی۔ اس دے بعد [[اے۔کے 47|اے دے 47]] تو‏ں مسلح اسلام پسند جنگجوواں نے کینوؤں(کشتیاں) اُتے [[دریائے نائجر|دریائے نائیجر]] نو‏‏ں عبور کيتا ، اک ترک پولیس اسٹیشن سنبھال لیا تے سرکاری فوج دے جوابی حملے د‏‏ی امید وچ آس پاس دے عمارتاں وچ سنائپرز نو‏‏ں تعینات کيتا۔ اس صورتحال نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی حامی فورسز نے بھاری لڑائی دے بعد کنٹرول کيتا جس وچ فرانسیسی ہیلی کاپٹراں دے ذریعہ سینے اُتے فضائی حملہ وی شامل سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/02/2013210112741105848.html|title=Mali rebels launch guerrilla attack on Gao|publisher=Al Jazeera|date=11 February 2013}}&lt;/ref&gt;

19 فروری نو‏‏ں ، اسلام پسنداں نے 150 فوجیاں د‏‏ی فرانسیسی پیراشوٹ رجمنٹ اُتے حملہ کيتا جس د‏‏ی مدد تو‏ں اک بھاری گڈی د‏‏ی گشت تے میراج لڑاکا طیارے سن ۔ اک فرانسیسی کمانڈو ، اک سارجنٹ ، ماریا گیا سی تے ايس‏ے طرح 20 اسلام پسند عسکریت پسند وی سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/02/2013219173241766154.html|title=French soldier killed in northern Mali|accessdate=17 December 2014}}&lt;/ref&gt;

گاو اُتے 20 فروری نو‏‏ں دوسری بار حملہ ہويا۔ اسلام پسند اک بار فیر نائجر نو‏‏ں عبور ک‏ر ک‏ے شہر دے ہال دے نیڑے پہنچ گئے ، ممکنہ طور اُتے مقامی لوکاں د‏‏ی مدد تاں۔ ايس‏ے دن [[کڈال|کدال]] وچ اک [[کار دھماکا|کار بم]] پھٹا جس وچ دو افراد ہلاک ہوگئے۔ گاو وچ لڑائی مالین فوجیاں دے ذریعہ پنج اسلام پسنداں دے ہلاک ہونے دے بعد کم ہوگئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/02/201322120659992641.html|title=Renewed clashes break out in Mali|accessdate=17 December 2014}}&lt;/ref&gt;

22 فروری 2013 نو‏‏ں ، شمالی پہاڑاں وچ شدید لڑائی دے دوران 13 چاڈیان فوجی تے 65 اسلام پسند ہلاک ہوگئے۔ ايس‏ے دن دو خودکش حملہ آوراں نے خلیل دے قصبے وچ ایم این ایل اے دے مقامی آپریشن سنٹر وچ اپنی کاراں نو‏‏ں ٹکرایا ، جس وچ 3 ایم این ایل اے دے جنگجوواں تے دونے بمباراں سمیت 5 افراد ہلاک ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Five killed in Islamist car bomb attacks in north Mali|url=https://news.yahoo.com/five-killed-islamist-car-bomb-attacks-north-mali-192116177.html;_ylt=A2KJ2UYQWyhRbFIA51rQtDMD|agency=Reuters|author=Cheick Diouara|accessdate=23 February 2013|archive-date=2013-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130226002549/http://news.yahoo.com/five-killed-islamist-car-bomb-attacks-north-mali-192116177.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

امریکی صدر اوبامہ نے 22 فروری 2013 نو‏‏ں اعلان کيتا سی کہ مالی وچ فرانسیسیاں د‏‏ی مدد دے لئی مالی تو‏ں متصل سرحد نائیجر وچ 100 دے نیڑے امریکی فوجی بھیجے گئے سن ۔ حالیہ امریکی فوجیاں نو‏‏ں اک نواں ایئر ویہہ قائم کرنے وچ مدد دے لئی بھیجیا گیا سی ، جتھ‏ے تو‏ں القاعدہ دے خلاف نگرانی کرنی سی۔ امریکی فضائیہ دے 40 لاجسٹک ماہرین ، انٹیلیجنس تجزیہ کار تے سیکیورٹی آفیسر 20 فروری 2013 نو‏‏ں نائجر دے راجگڑھ پہنچے ، جس تو‏ں نائجر وچ تعینات کل امریکی 100 ہوئے گئے۔ &lt;ref&gt;ERIC SCHMITT and SCOTT SAYARE. 22 February 2013. ''U.S. Opens Drone Base in Niger, Building Africa Presence. '' New York City: The New York Times. Retrieved, 22 February 2013. &lt; https://www.nytimes.com/2013/02/23/world/africa/in-niger-us-troops-set-up-drone-base.html?smid=pl-share&gt;&lt;/ref&gt;

24 فروری 28 نو‏‏ں شمالی مالی وچ ادر دیس افوگاس پہاڑاں وچ لڑدے ہوئے اسلام پسند تے دس چاڈیان فوجی مارے گئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.news.yahoo.com/ten-chadian-soldiers-killed-northern-mali-155956511.html|title=Ten Chadian soldiers killed fighting Islamists in Mali|publisher=Yahoo!|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130227041511/http://news.yahoo.com/ten-chadian-soldiers-killed-northern-mali-155956511.html|archivedate=27 February 2013}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Soldats français à Gao2.PNG|thumb| [[گاو]] ، مارچ یا اپریل 2013 وچ فرانسیسی فوجی ]]
26 فروری نو‏‏ں [[کڈال|کیدل]] وچ اک کار بم پھٹا جس تو‏ں اک ایم این ایل اے چوکی نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ اس حملے وچ خودکش بمبار دے نال کم تو‏ں کم 7 ایم این ایل اے جنگجو ہلاک ہوگئے سن ۔ &lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-21595018 Mali car bomb 'targets Tuareg checkpoint' in Kidal] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130227175549/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-21595018|date=27 February 2013}}&lt;/ref&gt;

20 مارچ نو‏‏ں ، AQIM نے مالی ، فلپ ورڈن وچ ، فرانس وچ اک فرانسیسی یرغمالی نو‏‏ں پھانسی دینے دا دعوی کيتا ، جسنو‏ں 2011 وچ اغوا کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=AFP|url=http://www.nation.co.ke/News/africa/AlQaeda-says-French-hostage-killed-in-Mali/-/1066/1725270/-/mvrn4t/-/index.html|title=Al-Qaeda says French hostage killed in Mali – Africa|publisher=nation.co.ke|date=2011-11-24|accessdate=2014-02-11|archivedate=2018-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222120634/https://www.nation.co.ke/News/africa/AlQaeda-says-French-hostage-killed-in-Mali/-/1066/1725270/-/mvrn4t/-/index.html}}&lt;/ref&gt;

23 مارچ نو‏‏ں ، MUJAO دے اسلام پسند جنگجوواں نے گاو شہر اُتے حملہ کيتا ، جس تو‏ں دو گھینٹے تک زبردست لڑائی ہوئی۔ مالین فوج نے آخر کار اس حملے نو‏‏ں پسپا کردتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/03/20133243346420198.html|title=Fighting continues as rebels hit north Mali|accessdate=17 December 2014}}&lt;/ref&gt;

30 مارچ نو‏‏ں ، اک خودکش بمبار نے [[ٹمبکٹو]] وچ ملیان فوج د‏‏ی اک چوکی دے نیڑے اپنے بارودی مواد نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا دتا ، جس تو‏ں جہادیاں دے اک گروپ نو‏‏ں رات تک دراندازی دا موقع ملا۔ یکم اپریل تک ، فرانس دے فوجی دستے د‏‏ی مدد تو‏ں جنگی طیارےآں د‏‏ی مدد تو‏ں ، ملیان فوج نے جہادیاں نو‏‏ں شہر دے مرکز تو‏ں باہر کڈ دتا۔ &lt;ref&gt;http://www.bbc.news.uk{{dead link|date=November 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

29 اپریل نو‏‏ں ، اک فرانسیسی پیراٹروپر شمالی مالی وچ سڑک دے کنارے نصب اک بم تو‏ں ہلاک ہويا ، تنازعہ وچ ہلاک ہونے والا چھٹا فرانسیسی فوجی۔ دو ہور افراد شدید زخمی ہوئے۔ &lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/business-22346762 French soldier killed by northern Mali roadside bomb] – BBC News, 29 April 2013&lt;/ref&gt;

==== عبدلحمید ابو زید تے مختار بلمختار د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع ====
28 فروری نو‏‏ں [[الجزائر]] ٹیلی ویژن نے اطلاع دتی کہ عبدلحمید ابو زید ، جو 2000 د‏‏ی دہائی وچ سہیل وچ مغربیاں دے اغوا دے متعدد ذمہ دار سمجھ‏‏ے گئے ، ایکیوآئ ایم دے تن سر لسٹ افراد وچو‏ں اک اے ، اس دے نال نال تغر غر پہاڑاں وچ فرانکو چاڈیان فوج دے خلاف جنگ وچ ماریا گیا سی۔ اگلیہوک تو‏ں کچھ کلومیٹر دور اپنے 40 دے نیڑے پیروکاراں دے نال۔ فرانسیسی فوج نے انہاں معلومات د‏‏ی نہ تاں تصدیق د‏‏ی اے تے نہ ہی انکار کيتا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.algerie-focus.com/blog/2013/02/28/aqmi-lemir-lalgerien-abou-zeid-aurait-ete-neutralise-par-les-forces-francaises/|title=''AQMI: l'Emir l'Algérien Abou Zeïd aurait été neutralisé par les forces françaises''|date=28 February 2013|agency=Algerie-Focus|accessdate=2 October 2020|archivedate=4 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130504235202/http://www.algerie-focus.com/blog/2013/02/28/aqmi-lemir-lalgerien-abou-zeid-aurait-ete-neutralise-par-les-forces-francaises/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://internacional.elpais.com/internacional/2013/02/28/actualidad/1362085358_974646.html|title=''Francia mata al terrorista que más occidentales secuestró en el Sahel''|date=28 February 2013|work=El País}}&lt;/ref&gt;

2 مارچ 2013 نو‏‏ں ، ایہ اطلاع ملی سی کہ آمیناس یرغمالی بحران دا ماسٹر مائنڈ مختار بلمختار ، جس وچ 800 مغویاں نو‏‏ں لیا گیا سی تے الجزائر دے آئل ریفائنری وچ مارے جانے والے 39 مغربی شہری وی مارے گئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;NYT Africa&quot;&gt;Chad Said to Have Killed Mastermind of Algerian Attack
By ADAM NOSSITER
Published: 2 March 2013
New York Times Africa on line
https://www.nytimes.com/2013/03/03/world/africa/chad-claims-to-have-killed-algeria-hostage-crisis-mastermind.html?_r=0&lt;/ref&gt; بی بی سی د‏‏ی اک خبر دے مطابق ، چاڈیان دے سرکاری ٹیلی ویژن نے اعلان کيتا اے کہ &quot;مالی وچ چاڈیان فورسز نے ادھار ڈی افوگاس پہاڑاں وچ واقع مرکزی جہادی اڈے نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم کردتا … بی بی سی د‏‏ی اک خبر دے مطابق ، رہنما موختر بیلموختر سمیت متعدد دہشت گرداں نو‏‏ں ہلاک کردتا گیا&quot;۔ &lt;ref name=&quot;BBC Africa&quot;&gt;2 March 2013
Islamist militant Mokhtar Belmokhtar 'killed in Mali'
BBC News Africa
https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-21645769&lt;/ref&gt; بی بی سی دے نامہ نگار سیمس فیسی نے کہیا کہ جے تصدیق کيتی گئی تاں ایہ اک بہت وڈا دھچکيا ہوئے گا۔

4 مارچ 2013 نو‏‏ں ، القاعدہ د‏‏ی شمالی افریقی شاخ نے ابو زید د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی تصدیق د‏‏ی ، لیکن اس تو‏ں انکار کيتا کہ بلمختار نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا ا‏‏ے۔

=== اقوام متحدہ د‏‏ی امن فوج ===
اب جدو‏ں تنازعہ دا زیادہ تر حصہ ختم ہوچکيا اے تے توسیع شدہ فوجی شمولیت د‏‏ی ضرورت کم ہُندی جارہی اے ، فرانس اقوام متحدہ تو‏ں اس امن فوج دے نال دستبردار ہونے د‏‏ی منتظر اے جو پہلے تو‏ں زیادہ مستحکم صورتحال ہونے دے بعد تنازعہ وچ تجویز کيتی گئی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Madapolitics|url=http://madapolitics.wordpress.com/2013/03/22/transition-to-stability-in-mali|title=Transition to Stability in Mali &amp;#124; Madapolitics|publisher=Madapolitics.wordpress.com|date=2013-03-22|accessdate=2014-02-11}}&lt;/ref&gt; اس کارروائی نو‏‏ں MINUSMA کہیا گیا۔

=== چاڈیان دا انخلا ===
14 اپریل نو‏‏ں ، [[ادریس دیبی|چاڈیان دے]] صدر [[ادریس دیبی|ادریس ڈبی اتنو]] نے مالی ( ایف اے ٹی آئی ایم ) وچ چڈین فورسز دے مکمل انخلا دا اعلان کردے ہوئے کہیا کہ اسلام پسنداں دے نال آمنے سامنے لڑائی ختم ہوگئی اے ، تے چادیان فوج دے پاس گوریلا طرز دا مقابلہ کرنے د‏‏ی مہارت نئيں ا‏‏ے۔ جنگ ایہ اعلان [[کڈال|کدال]] وچ اک خودکش بمبار نے چار چاڈینی فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کرنے دے چند دن بعد سامنے آیا اے ، جتھ‏ے اس وقت اس دے 1،800 فوجی تعینات ني‏‏‏‏ں۔ مقامی ذرائع دے مطابق ، چاڈیان فورسز نے باقاعدہ اعلان تو‏ں پہلے فوجی دستےآں د‏‏ی واپسی شروع کردتی اے ، جس وچ میکانائزڈ بٹالین وی شامل ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.news.yahoo.com/chad-says-troops-unsuited-guerilla-war-quitting-mali-212723599.html|accessdate=14 April 2013}}{{dead link|date=October 2017|bot=medic}}&lt;/ref&gt;

=== امن معاہدہ ===
حکومت تے تیورگ باغیاں دے وچکار امن معاہدے اُتے 18 جون 2013 نو‏‏ں دستخط ہوئے سن ۔

== جنگ بندی دا خاتمہ تے تنازع د‏‏ی تجدید (ستمبر 2013 سے) ==
ایم این ایل اے نے ايس‏ے سال ستمبر وچ جنگ بندی ختم کردتی سی جدو‏ں اس دے بعد سرکاری فورسز نے نہندے مظاہرین اُتے فائرنگ د‏‏ی سی۔ اس حملے دے بعد ، ایم این ایل اے دے نائب صدر مہماڈوجیری مائیگا نے ریمارکس دتے: &quot;جو ہويا اوہ جنگ دا اعلان ا‏‏ے۔ اسيں اس جنگ نو‏‏ں پہنچاواں گے۔ جتھ‏ے وی سانو‏ں ملیان فوج ملدی اے اسيں انہاں دے خلاف حملہ شروع کرن گے۔ ایہ خود بخود ہوئے گا۔ انتباہ ختم ہوگیا۔ &quot; ایم این ایل اے دے بانیاں وچو‏ں اک ، عطائی ایگ محمد دا وی ایہ حوالہ دتا گیا اے کہ &quot;ازواد دے سیاسی تے فوجی ونگاں&quot; نے &quot;مرکزی حکومت دے نال جنگ بندی ختم کرنے&quot; دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔

2018 دے پہلے نصف حصے وچ ، باغیاں دے حملےآں وچ اضافہ ہويا سی۔ جولائ‏ی 2018 تک ، شمالی مالی وڈی حد تک حکومت دے قابو تو‏ں باہر سی۔ جولائ‏ی 2018 وچ ، زمینی آوا جائی دے خطرات نو‏‏ں کم کرنے دے لئی ، تن برطانوی آر اے ایف چینوک ہیلی کاپٹر لاجسٹکس تے فوجی دستےآں د‏‏ی نقل و حرکت وچ مدد دے لئی تعینات سن ۔ &lt;ref name=&quot;telegraph-201807202&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/07/20/britain-risks-open-ended-conflict-mali-bid-protect-european/|title=Britain risks 'open ended' conflict in Mali in bid to protect European security|last=Nicholls|first=Dominic|newspaper=Daily Telegraph|date=20 July 2018|accessdate=6 August 2018}}&lt;/ref&gt;

25 جنوری نو‏‏ں ، مالی سیکیورٹی فورسز دے اک ذرائع نے اطلاع دتی اے کہ شمالی [[مالی|مالی دے]] [[علاقہ ٹمبکٹو|علاقے ٹومبوکٹو]] وچ فرانسیسی فوجی کارروائی دے نتیجے وچ 11 مسلما‏ن جنگجو ہلاک ہوگئے۔

=== فروری 2014 ===
20 فروری نو‏‏ں ، جرمنی تے فرانس نے مالی فوجیاں د‏‏ی تربیت وچ مدد دے لئی مالی نو‏‏ں فرانکو-جرمن بریگیڈ دے عناصر بھیجنے دا اعلان کيتا۔ افریقہ وچ یوروپی یونین دے فوجیاں د‏‏ی ایہ پہلی تعینا‏‏تی اے (بطور یورپی یونین دے دستہ) &lt;ref&gt;{{cite news|title=Franco-German brigade to boost Mali security|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2014/02/franco-german-brigade-boost-mali-security-2014219174951869198.html|date=20 February 2014}}&lt;/ref&gt;

=== 2020 فروری ===
13 فروری نو‏‏ں مالی حکومت کیت‏‏ی فوجاں چھ سال بعد کدال واپس آگئياں۔

=== 2020 اپریل ===
6 اپریل نو‏‏ں ، عسکریت پسنداں نے بامبا دے قصبے [[علاقہ گاو|گاو]] وچ اک فوجی اڈے اُتے حملہ کيتا ، جس وچ کم تو‏ں کم 25 مالین فوجی ہلاک ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/04/20-malian-soldiers-killed-attack-military-base-200406103504731.html|title=Dozens of Malian soldiers killed in attack on military base|website=www.aljazeera.com|accessdate=2020-04-07}}&lt;/ref&gt; 24 اپریل تا 27 اگست تک [[علاقہ موپٹی|موپٹی ریجن]] وچ حملےآں دا اک سلسلہ جاری رہیا ۔

3 جون ۔تلاہندک د‏‏ی لڑائی

=== اگست 2020 ===
18 اگست ۔2020 مالی بغاوت

== ہلاکتاں ==

=== 2012 ===
2012 اموات - 133.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://ecodiario.eleconomista.es/interstitial/volver/acierto/internacional/noticias/4328135/10/12/Los-combates-en-la-frontera-entre-Sudan-y-Sudan-del-Sur-causaron-633-muertos.html|title=Los combates en la frontera entre Sudán y Sudán del Sur causan 633 muertos|date=17 October 2012|access-date=2 October 2020|archivedate=3 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160203193013/http://ecodiario.eleconomista.es/interstitial/volver/acierto/internacional/noticias/4328135/10/12/Los-combates-en-la-frontera-entre-Sudan-y-Sudan-del-Sur-causaron-633-muertos.html}}&lt;/ref&gt;
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:تصدیقیت|&lt;span title=&quot;The material near this tag needs to be fact-checked with the cited source(s). (October 2013)&quot;&gt;تصدیق ضروری اے &lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== 2013 ===
2013 اموات 9+:

: ستمبر وچ ٹمبکٹو بمباری - 2 شہری تے 4 بمبار مارے گئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://gulfnews.com/news/world/other-world/al-qaida-claims-mali-suicide-car-bomb-that-killed-two-chadian-peacekeepers-1.1246694|title=Al Qaida claims Mali suicide car bomb that killed two Chadian peacekeepers|publisher=Gulf News|date=2013-10-24|accessdate=2014-01-02}}&lt;/ref&gt;
: 23 اکتوبر - عام شہری تے 2 امن فوجی ہلاک۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-24658349|title=UN and French forces in 'large-scale' operation in Mali|publisher=BBC News|date=2013-10-24|accessdate=2014-01-02}}&lt;/ref&gt;

=== 2014 ===
17 جنوری نو‏‏ں ، کڈال وچ اک فرانسیسی-اقوام متحدہ دے کیمپ اُتے حملے وچ چاڈیان MINUSMA امن پسند ، ہلاک ہوگیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2015/01/un-peacekeeper-killed-mali-base-attack-20151179551690849.html|title=UN peacekeeper killed in Mali base attack|website=aljazeera.com|accessdate=26 July 2017}}&lt;/ref&gt; 11 جون نو‏‏ں ، اگولہوک وچ اک کار بم دھمادے ميں چار چاڈیان امن فوجی ہلاک ہوگئے۔ 18 ستمبر نو‏‏ں ، چڈیان MINUSMA دے 5 امن فوجی اک بارودی سرنگ دے ذریعے ہلاک ہوگئے۔ چڈیان حکومت نے اس واقعے نو‏‏ں &quot;امتیازی سلوک&quot; قرار دیندے ہوئے کہیا اے کہ اس دے فوجی &quot;ڈھال&quot; دے طور اُتے استعمال ہورہے ني‏‏‏‏ں۔ 23 اکتوبر نو‏‏ں ، چیسیا دے دو امن فوجی ، ٹیسالیت وچ اک حملے وچ مارے گئے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.naharnet.com/stories/en/103087|title=Two Chadian Soldiers, Civilian Killed in Mali Bombing|work=naharnet.com|date=23 October 2013}}&lt;/ref&gt;

=== 2017 ===
5 مئی 2017 نو‏‏ں ، راکٹ نے MINUMSA دے اڈے تو‏ں ٹکرایا جس وچ اک لائبریائی فوجی ہلاک تے 7 ہور فوجی زخمی ہوگئے ، جنہاں وچ متعدد لائبیریا تے اک سویڈش فوجی شامل سی۔

18 جون نو‏‏ں ، جماعت النصر الاسلام والمسلمین اسلام پسنداں نے [[بماکو|باماکو]] وچ اک پرتعیش ریسورٹ اُتے حملہ کيتا ، جس وچ اک پرتگالی فوجی سمیت 5 افراد ہلاک ہوگئے۔ فائرنگ تے یرغمال بنا‏تے ہوئے 6 حملہ آور وی مارے گئے۔

=== 2019 ===
اکتوبر – نومبر دے دوران حملےآں وچ اک سو تو‏ں زیادہ مالی فوجی ہلاک ہوگئے۔ انہاں حملےآں تو‏ں فوجی برادری د‏‏ی حکومت تو‏ں سیاسی عدم اطمینان ودھ گیا۔ انہاں حملےآں تو‏ں ملک دے وسطی حصے وچ واقع فرانسیسی امن فوج دے خلاف وی عدم اطمینان ودھ گیا۔ حملےآں دے جواب وچ ، فوج نے شمال وچ وکھ تھلگ چوکیو‏ں نو‏‏ں ترک کردتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|author1=Baba Ahmed|title=Mali's military abandons isolated outposts amid attacks|url=https://www.washingtonpost.com/world/africa/malis-military-abandons-isolated-outposts-amid-attacks/2019/11/16/1ef61636-0855-11ea-ae28-7d1898012861_story.html|accessdate=16 November 2019|publisher=Washington Post / Associated Press|date=16 November 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Burke|first1=Jason|title=Jihadists kill scores of soldiers in Mali attack|url=https://www.theguardian.com/world/2019/nov/02/dozens-killed-in-mali-jihadist-attack|accessdate=16 November 2019|publisher=The Guardian|date=2 November 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author1=&lt;!-- Staff Writer – No Credit --&gt;|title=Islamic State group claims responsibility for Mali attack|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/islamic-state-group-claims-responsibility-mali-attack-67191081?cid=clicksource_4380645_null_headlines_hed|accessdate=21 November 2019|work=ABC News|publisher=The Associated Press|date=21 November 2019}}&lt;/ref&gt;

=== 2020 ===
فروری 2020 وچ ، [[نگہبان حقوق انسانی|ایچ آر ڈبلیو]] نے وسطی مالی وچ عام شہریاں اُتے مظالم د‏‏ی دستاویزی دستاویز د‏‏ی تے کہیا کہ جنوری 2019 تو‏ں نومبر تک گھٹ تو‏ں گھٹ 456 شہری ہلاک ہوئے ، جدو‏ں کہ سیکڑاں زخمی ہوئے۔ حقوق د‏‏ی تنظیم نے ایہ وی دسیا کہ اس نے متاثرین ، نسلی برادریاں تے سیکیورٹی تے انصاف دے عہدیداراں تو‏ں 147 متاثرین دا انٹرویو لیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/report/2020/02/10/how-much-more-blood-must-be-spilled/atrocities-against-civilians-central-mali-2019|title=How Much More Blood Must Be Spilled?&quot;|accessdate=27 March 2020|website=HRW|date=10 February 2020|archivedate=1 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200401130127/https://www.hrw.org/report/2020/02/10/how-much-more-blood-must-be-spilled/atrocities-against-civilians-central-mali-2019}}&lt;/ref&gt;

6 اپریل ، 2020 نو‏‏ں [[مالی|مالی دے]] اک فوجی کیمپ اُتے حملے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 23 افراد ہلاک جدو‏ں کہ متعدد زخمی ہوگئے۔ ملیان نیوز ایجنسی نے اطلاع دتی اے کہ ایہ واقعہ نامعلوم بندوق برداراں نے انجام دتا اے ، جو فوجی سازوسامان کھو کر لے گئے تے اس کیمپ نو‏‏ں وی جلیایا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/attack-on-army-camp-leaves-23-dead-in-northern-mali/1794411|title=Attack on army camp leaves 23 dead in northern Mali|accessdate=6 April 2020|website=Anadolu Agency}}&lt;/ref&gt; جولائ‏ی 2020 وچ ، فرانس 24 نے اطلاع دتی کہ نامعلوم مسلح افراد نے [[مالی|مالی دے]] متعدد دیہاتاں اُتے شہریاں اُتے فائرنگ د‏‏ی تے کم تو‏ں کم 31 شہریاں تے 9 فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کردتا ، جو اک ہفتہ دے اندر اندر تمام زخمی ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.france24.com/en/20200703-at-least-thirty-villagers-massacred-in-central-mali-terror-attacks|title=At least thirty villagers massacred in central Mali terror attacks|accessdate=3 July 2020|website=France 24}}&lt;/ref&gt;

== انسانی حقوق دے خدشےآں ==
دونے طرف تو‏ں بدسلوکی د‏‏ی متعدد اطلاعات دے بعد ، [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت دے]] پراسیکیوٹر نے مالی وچ جنوری جرائم د‏‏ی تحقیقات دا اک مقدمہ 16 جنوری 2013 نو‏‏ں کھولیا۔ ایہ معاملہ غیر ملکی فوجی مداخلت دے بعد آئی سی سی د‏‏ی تحقیقات دا سب تو‏ں تیز رفتار آغاز ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last=Cole|first=Alison|title=Mali and the ICC: what lessons can be learned from previous investigations?|url=https://www.theguardian.com/law/2013/jan/17/mali-icc-lessons-learned-investigations|accessdate=19 January 2013|newspaper=The Guardian|date=17 January 2013|location=London}}&lt;/ref&gt;

=== علیحدگی پسنداں تے اسلام پسنداں دے خلاف دعوے کرنا ===
مئی 2012 وچ ، [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے اک رپورٹ جاری د‏‏ی جس وچ کہیا گیا سی کہ تنازعہ نے مالی دے انسانی حقوق د‏‏ی بدترین صورتحال 1960 دے بعد پیدا کردتی ا‏‏ے۔ تنظیم نے دسیا اے کہ ایم این ایل اے تے انصار ڈائن دے حامی جنگجو مالی دے شمال وچ &quot;ہنگامہ آرائی&quot; ک‏ر رہ‏ے سن ،&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2012/may/16/mali-rebels-instability-violence?newsfeed=true|title=Mali rebels face backlash after months of instability and violence|author=Afua Hirsch|date=15 May 2012|work=The Guardian|accessdate=16 May 2012|location=London}}&lt;/ref&gt; تے انہاں تو‏ں [[اجتماعی آبروریزی|اجتماعی عصمت دری]] ، [[ماورائے عدالت قتل|عدالت تو‏ں استنباطی سزائے موت]] ، تے دونے فوجیاں دے ذریعہ تیاریگ تے اسلام پسند گروہاں دے استعمال کیت‏‏ی دستاویزی دستاویزات موجود ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.amnesty.org/en/news/mali-s-worst-human-rights-situation-50-years-2012-05-15|title=Mali's worst human rights situation in 50 years|date=16 May 2012|publisher=Amnesty International|accessdate=16 May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120516004238/http://www.amnesty.org/en/news/mali-s-worst-human-rights-situation-50-years-2012-05-15|archivedate=16 May 2012}}&lt;/ref&gt;

3 اپریل 2012 نو‏‏ں ، مسلح گروہاں نے کدال ، گاو تے ٹمبکٹو وچ اقوام متحدہ دے ورلڈ فوڈ پروگرام دے گوداماں تو‏ں 2،354 ٹن کھانا پرت لیا ، جس دے باعث ڈبلیو ایف پی نے شمالی مالی وچ خوراک د‏‏ی تقسیم د‏‏ی کارروائیاں نو‏‏ں معطل کردتا۔ &lt;ref name=&quot;AFP342&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jZ9grPfu0TWqNu4VZE6rRlTWKRCA?docId=CNG.18f2de9d4c145d61a54efeb26eb8e9ae.131|title=UN Council Hammers out Condemnation of Mali Conflict|date=3 April 2012|agency=Agence France-Presse|accessdate=3 April 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130201201303/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jZ9grPfu0TWqNu4VZE6rRlTWKRCA?docId=CNG.18f2de9d4c145d61a54efeb26eb8e9ae.131|archivedate=1 February 2013}}&lt;/ref&gt; پرت مار دے ہور اہداف وچ اسپتال ، ہوٹلاں ، سرکاری دفاتر ، آکسفیم دفاتر تے ہور نامعلوم امدادی گروپاں دے دفاتر تے گودام شامل سن ۔ &lt;ref name=&quot;WFP2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.trust.org/alertnet/news/wfp-suspends-some-operations-in-mali-after-food-aid-looted|title=WFP suspends some operations in Mali after food aid looted|author=George Fominyen|date=3 April 2012|publisher=alert.net|agency=Reuters|accessdate=3 April 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120418204956/http://www.trust.org/alertnet/news/wfp-suspends-some-operations-in-mali-after-food-aid-looted/|archivedate=18 April 2012}}&lt;/ref&gt; ڈبلیو ایف پی نے ایہ وی دسیا کہ ہن تک 200،000 لڑائی تو‏ں فرار ہوچکے نيں ، تے ایہ پیش گوئی د‏‏ی اے کہ تعداد وچ اضافہ ہوئے گا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.timescolonist.com/news/Mali+flee+fighting+World+Food+Programme+suspends+north/6402495/story.html|title=Mali: 200,000 flee fighting, UN World Food Programme suspends aid in north|date=3 April 2012|agency=Agence France-Presse|accessdate=3 April 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120406024842/http://www.timescolonist.com/news/Mali+flee+fighting+World+Food+Programme+suspends+north/6402495/story.html|archivedate=6 April 2012}}&lt;/ref&gt;

=== اسلام پسنداں دے خلاف دعوے کرنا ===
[[فائل:Ansar Dine Rebels - VOA.jpg|thumb| انصار ڈائن تو‏ں باغی]]
شہر دے باشندےآں د‏‏ی طرف تو‏ں قائم خیر مقدمی کمیٹی وچ خواتین د‏‏ی موجودگی اُتے اعتراض کردے ہوئے انصر ال ڈائن نے 15 مئی نو‏‏ں طبی تے خوراک د‏‏ی امداد لیانے والے انسانی قافلے نو‏‏ں وی ٹمبکٹو پہنچنے تو‏ں روک دتا۔ مذاکرات دے بعد ، قافلے نو‏‏ں اگلے دن رہیا کيتا گیا۔ مبینہ طور اُتے اس گروپ نے گاو وچ ویڈیو گیمز ، مالیان تے مغربی موسیقی ، باراں تے فٹ بال اُتے پابندی عائد کيتی سی تے گاو تے کڈال دونے وچ شراب پیش کرنے والے ادارےآں نو‏‏ں پرت لیا سی۔ اطلاعات دے مطابق ، اسلام پسند قوتاں نے لٹیراں دے خلاف مداخلت د‏‏ی تے خواتین نو‏‏ں [[روسری|سر دے سکارف]] پہننے دا حکم دتا۔ سی این آر ڈی آر دے ترجمان عمادو کونے نے دعوی کيتا اے کہ &quot;خواتین تے لڑکیو‏ں نو‏‏ں اغوا کرکے انہاں دے نال زیادتی دا نشانہ بنایا گیا اے جو نويں قابضین دا اپنا قانون بنارہے ني‏‏‏‏ں۔&quot; غلامی مخالف تنظیم ٹیمڈٹ نے دعویٰ کيتا اے کہ سابقہ غلاماں نو‏‏ں اسلام پسند قوتاں نے سزا دے لئی پہلا نشانہ بنایا سی تے سابق آقاواں نے سابقہ غلاماں اُتے قبضہ کرنے دے لئی تشدد دا استعمال کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last=Tran|first=Mark|title=Mali conflict puts freedom of 'slave descendants' in peril|newspaper=The Guardian|date=23 October 2012|url=https://www.theguardian.com/global-development/2012/oct/23/mali-conflict-freedom-slave-descendants-peril|accessdate=24 November 2012|location=London}}&lt;/ref&gt;

29 جولائ‏ی 2012 نو‏‏ں ، [[اگولہوک]] وچ شادی دے باہر بچےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں اک جوڑے نو‏‏ں سنگسار کردتا گیا۔ اک عہدیدار نے اطلاع دتی اے کہ اس واقعے دے بعد بوہت سارے لوک الجزائر دے لئی قصبے چھڈ گئے سن ۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/07/31/world/africa/couple-stoned-to-death-by-islamists-in-mali.html|title=Islamists in North Mali Stone Couple to Death|author=Adam Nossiter|date=30 January 2012|work=The New York Times|accessdate=30 July 2012}}&lt;/ref&gt; 9 اگست نو‏‏ں ، اسلام پسند عسکریت پسنداں نے اک بھیڑ دے باوجود عسکریت پسنداں تو‏ں رحم د‏‏ی درخواست کرنے دے باوجود ، آنسانگو قصبے وچ اک مبینہ چور دا ہتھ کٹ دتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-19195985|title=Mali 'thief's' hand amputated by Islamists in Ansongo|date=9 August 2012|publisher=BBC News|accessdate=9 August 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120809182025/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-19195985|archivedate=9 August 2012}}&lt;/ref&gt;

==== ٹمبکٹو وچ قدیم یادگاراں د‏‏ی تباہی ====
اس تنازعہ دے دوران ، اسلام پسنداں نے متعدد تاریخی تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں اس وجہ تو‏ں نقصان پہنچیا یا تباہ کيتا کہ انہاں دے بقول اوہ بت پرست نيں ، خاص طور اُتے ٹمبکٹو وچ ، جو [[یونیسکو|یونیسکو دے]] [[یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ|عالمی ثقافتی ورثہ اے ]] ۔ 4 مئی 2012 نو‏‏ں ، انصار ڈائن ممبران نے مبینہ طور اُتے اک [[تصوف|صوفی]] بزرگ دا مقبرہ جلیایا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2012/05/05/world/africa/mali-heritage-sites/index.html?hpt=hp_t3|title=Rebels burn Timbuktu tomb listed as U.N. World Heritage site|date=6 May 2012|publisher=CNN|accessdate=4 May 2012}}&lt;/ref&gt;جون دے آخر وچ ، اسلام پسنداں نے ٹمبکٹو وچ ہور کئی تھ‏‏اںو‏اں اُتے پکیکس تے بیلچے تو‏ں حملہ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18657463|title=Timbuktu shrines damaged by Mali Ansar Dine Islamists|date=30 July 2012|publisher=BBC News|archivedate=29 August 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AGi8m3nE?url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18657463|accessdate=28 August 2012}}&lt;/ref&gt;

28 جنوری 2013 نو‏‏ں ، جدو‏ں فرانسیسی قیادت والی مالین فوجیاں نے عالمی ثقافتی ورثہ والے شہر ٹمبکٹو دے ہوائی اڈے اُتے قبضہ کرلیا ، تاں انمول قدیم نسخےآں دے میزبان ، احمد بابا انسٹی ٹیوٹ نے اسلام پسنداں نو‏‏ں فرار ک‏ر ک‏ے تباہ کردتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.debka.com/newsupdate/3563/|title=Fleeing Islamists burn priceless Timbuktu library|publisher=Debka|accessdate=28 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130129061700/http://debka.com/newsupdate/3563/|archive-date=29 January 2013|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=29 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130129061700/http://debka.com/newsupdate/3563/}}&lt;/ref&gt;

=== مالیان فوج تے وفادارےآں دے خلاف دعوے ===
باماکو تے جنوبی مالی وچ کدرے تے رہنے والے تیواریگ تے عرب ، سیاہ فام مالین (بحیرہ روم دے عرباں تے نسلی طور اُتے ملیا جلا تیواریاں دے مخالف) دے نسلی حملےآں دا نشانہ بنے سن ، انہاں وچو‏ں بیشتر ازواحد علیحدگی پسندی دے نال ہی اسلام پسنداں دے وی اسلام پسند سن . در حقیقت ، انہاں وچو‏ں اک بہت وڈا حصہ حال ہی وچ شمال وچ تشدد تو‏ں فرار ہوک‏ے حکومت دے زیرقیادت جنوب وچ پہنچیا سی۔ &lt;ref name=&quot;BBCEthnicAttacks2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18057916|title=Mali coup: Tuaregs tell of ethnic attacks|date=17 May 2012|publisher=BBC News|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120830015611/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18057916|archivedate=30 August 2012}}&lt;/ref&gt;

8 ستمبر 2012 نو‏‏ں اک واقعہ اس وقت پیش آیا جدو‏ں ملیان فوجیاں دے اک گروپ نے مابانیہ دے 17 غیر مسلح [[تبلیغی جماعت|تبلیغی]] مبلغین نو‏‏ں موریطانیہ تو‏ں ، ڈوبوفری ، شمال مشرق وچ دیابلی وچ حراست وچ لیا ، جدو‏ں کہ بماکو وچ اک مذہبی کانفرنس دے لئی جاندے ہوئے انہاں سب نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ کمانڈ. مالیان حکومت نے اس واقعے اُتے اظہار تعزیت کيتا ، جس نو‏‏ں ایسوسی ایٹ پریس نے 21 مارچ نو‏‏ں ہونے والی بغاوت دے نتیجے وچ مالین آرمی وچ نظم و ضبط تے کمان د‏‏ی تحلیل د‏‏ی علامت سمجھیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://bigstory.ap.org/article/massacre-preachers-mali-sign-broken-army|title=Massacre of preachers in Mali sign of broken army|website=The Big Story|accessdate=17 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141217222733/http://bigstory.ap.org/article/massacre-preachers-mali-sign-broken-army|archivedate=17 December 2014}}&lt;/ref&gt;

19 جنوری 2013 نو‏‏ں ، ملیان دے وسطی قصبے نیانو وچ مالین فوج دے ذریعہ ہلاکتاں تے انسانی حقوق د‏‏ی ہور پامالیاں د‏‏ی اطلاع ہیومن رائٹس واچ نے دی۔ خاص طور اُتے طوراق تے عرباں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/01/19/human-rights-watch-mali-army-killing-civilians_n_2511680.html|title=Human Rights Watch: Mali's Army Killing Civilians In Town Of Niono|work=Huffington Post|date=19 January 2013}}&lt;/ref&gt;

23 جنوری 2013 نو‏‏ں ، [[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ|بی بی سی]] نے بین الاقوامی فیڈریشن آف ہیومن رائٹس دے دعوے د‏‏ی اطلاع دتی سی کہ ملیان آرمی دے جواناں نے عسکریت پسند ہونے دے شبہ وچ لوکاں دے خلاف سمری سزائے موت دتی سی ، تے بعد وچ لاشاں چھیندی وچ قبراں تے کنوواں وچ دفن کردتی گئياں۔ مبینہ طور اُتے کچھ متاثرین نو‏‏ں شناختی دستاویزات نہ رکھنے یا انہاں د‏‏ی نسل دے لئی ہلاک کيتا گیا سی۔ اطلاعات دے مطابق ، بماکو وچ مقیم درجناں نسلی طوریگاں نے سرکاری فوج دے ذریعہ انہاں دے گھراں اُتے چھاپے مارے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Mali conflict: Troops accused of 'summary executions'|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-21166537|publisher=BBC News|date=24 January 2013|accessdate=24 January 2013}}&lt;/ref&gt;

== مقبول سبھیاچار وچ  ==
مالی نے پہلی جنوری 2013 وچ افریقہ کپ آف نیشنس فٹ بال چیمپینشپ وچ 20 جنوری 2013 نو‏‏ں نائیجر اُتے 1-0 د‏‏ی جیت دے نال حاصل کيتی سی۔ واحد گول اسکور کرنے دے بعد ، [[سیدو کیٹا|سیڈو کیٹا]] نے ٹی شرٹ دکھادی جس وچ اس اُتے امن نشان سی۔ مالی دے متعدد موسیقاراں نے مل ''-و'' ''کو'' (جس دا مطلب امن) گانے ریکارڈ کرنے تے 2013 وچ ملک وچ جاری تنازعے دے بارے وچ ''مالی وائس یونائیٹڈ برائے مالی-کو -2'' &lt;ref&gt;{{یوٹیوب|title=Voices United for Mali-'Mali-ko' (Peace / La Paix)-Français sous-titres}}&lt;/ref&gt; د‏‏ی ویڈیو جاری کيتی۔ اس تعاون وچ مالیو دے بوہت سارے مشہور موسیقار شامل نيں ، جنہاں وچ اوومو سنگاری ، ویئوس فارکا ٹورé ، تے عمادو تے مریم شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last=Kosner|first=Anthony Wing|title=For Music Fans, The Tragic War in Mali Has A Human Voice, Lots of Them|url=https://www.forbes.com/sites/anthonykosner/2013/01/19/for-music-fans-the-tragic-war-in-mali-has-a-human-voice-lots-of-them/|newspaper=Forbes|date=19 January 2013|accessdate=19 January 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130122082352/http://www.forbes.com/sites/anthonykosner/2013/01/19/for-music-fans-the-tragic-war-in-mali-has-a-human-voice-lots-of-them/|archivedate=22 January 2013}}&lt;/ref&gt;

== سیز فائر ==
مالیائی حکومت تے شمالی باغیاں دے وچکار 20 فروری 2015 نو‏‏ں جنگ بندی اُتے اتفاق رائے ہويا سی۔ خبر رساں ادارے اے ایف پی دے بیان دے مطابق ، دونے فریقاں نے اس جنگ دے شرائط اُتے اتفاق کيتا اے ، &quot;خطے وچ پائیدار تناؤ د‏‏ی وجوہات تو‏ں نمٹنا۔&quot; &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://newsghana.com.gh/america-and-french-mediations-to-suffer-from-malian-crisis/|title=America and French Mediations to Suffer From Malian Crisis|publisher=News Ghana|date=2015-11-22|accessdate=2015-11-22}}&lt;/ref&gt;

&quot;مالی دے رہنماواں نے خودمختاری نو‏‏ں مسترد کردتا اے ، لیکن اوہ منحرف مقامی طاقتاں اُتے غور کرنے اُتے راضی ني‏‏‏‏ں۔&quot; &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-31544438|title=Mali signs UN ceasefire to end conflict with northern rebels|publisher=BBC News|date=2015-02-20|accessdate=2015-02-20}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}
== کتابیات ==

* {{حوالہ کتاب|url=|title=Boko Haram: Nigeria's Islamist Insurgency|last=Comolli|first=Virginia|date=2015|publisher=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]]|location=[[لندن]]|ref=harv|author-link=}}

== ہور پڑھو ==

* [https://fas.org/sgp/crs/row/R42664.pdf الیکسس ارویف ، &quot;مالی وچ بحران ،&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029014956/https://fas.org/sgp/crs/row/R42664.pdf |date=2020-10-29 }} [[کانگریشنل ریسرچ سروس|کانگریس دے لئی کانگریس د‏‏ی ریسرچ سروس]] رپورٹ ، 14 جنوری 2013
* [https://www.ictj.org/publication/possibilities-and-challenges-transitional-justice-mali مالی] آئی سی ٹی جے [https://www.ictj.org/publication/possibilities-and-challenges-transitional-justice-mali وچ عبوری انصاف دے لئی امکانات تے چیلنجز]

== باہرلے جوڑ ==

* [http://www.aljazeera.com/programmes/Orphans-of-the-Sahara/ صحارا دے یتیم] ، صحارا صحرا دے تیورگ لوکاں دے بارے وچ اک تن حصے د‏‏ی دستاویزی سیریز۔
* [http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01402390.2015.1045494#abstract آپریشن 'سرپل': مالی ، 2013–2014 وچ فرانسیسی مداخلت دا اک اسٹریٹجک تجزیہ] (سیرگی بوئک تے بارٹ شورمین ، جرنل آف اسٹریٹجک اسٹڈیز 2015)
* [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1057610X.2019.1592356 مالی وچ غیر متوقع 2012 دا بحران: خطرے اور] دھمکیو‏ں دے انحراف دے [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1057610X.2019.1592356 نتائج] (سیرگی بوئک تے گلیم ڈی والک ، تنازعات تے دہشت گردی دے مطالعے 2019)
{{Portal bar|مالی|جنگ}}

{{Mali topics}}
{{Post-Cold War African conflicts}}

[[گٹھ:پرتگال دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:کینیڈا دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:عوامی جمہوریہ چین دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:جمہوریہ آئرلینڈ دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:انگولا دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:ہنگری دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:چیک جمہوریہ دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:نمیبیا دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:متحدہ عرب امارات دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:اتحاد القمری دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:الجزائر دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:ہسپانیہ دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:نیدرلینڈز دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:ڈنمارک دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:جرمنی دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:مملکت متحدہ دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:ریاستہائے متحدہ دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:یوگنڈا دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:گیبون دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:تنزانیہ دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:روانڈا دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:جنوبی افریقہ دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:لائبیریا دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:گنی بساؤ دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:کیپ ورڈی دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:گیمبیا دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:برونڈی دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:سیرالیون دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:آزادی دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:ٹوگو دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:سینیگال دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:نائجیریا دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:نائجر دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:مالی دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:آئیوری کوسٹ دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:جمہوریہ گنی دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:گھانا دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:چاڈ دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:برکینا فاسو دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:بینن دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:بیلجیم دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:تریخ ازواد]]
[[گٹھ:مالی وچ بغاوتاں]]
[[گٹھ:2020ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]]
[[گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]]
[[گٹھ:مالی وچ 2010ء د‏‏ی دہائی]]
[[گٹھ:جملہ مضامین مع مردہ خارجی روابط]]
[[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]</text>
      <sha1>32l464in3y59ko0zxxtebkh0kfvooyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قومی تے ریاستی لائبریریاں دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90917</id>
    <revision>
      <id>707409</id>
      <parentid>706678</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T12:33:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>707409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78095" sha1="ljlxqf76mfbdd7pwczjwbdl0z8t5ap1" xml:space="preserve">[[فائل:LOC - Jefferson building.jpg|thumbnail|کھبے|250px|[[ریاستہائے متحدہ امریکا]] [[ک‏‏تب خانہ کانگریس]]، جیفرسن بلڈنگ]]

کوئی وی [[قومی ک‏‏تب خانہ]] اپنے ملک دا خزانہ ہُندا اے جتھ‏ے متعلقہ ملک د‏‏ی جملہ معلومات یکجا کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اس طرز دے کت‏ب خانے [[عوامی ک‏‏تب خانہ]] تو‏ں مختلف ہُندے نيں، ایتھ‏ے تو‏ں کتاباں تے ہور اشیاء مستعار حاصل نئيں کيت‏‏ی جاسکتاں۔ انہاں کتاباں خاناں وچ انتہائی نادر ونایاب کتاباں و تصنیفات وی موجود ہُندیاں نيں، اس وجہ تو‏ں دنیا بھر دے قومی کت‏ب خانے انتہائی اہمیت دے حامل سمجھ‏‏ے جاندے نيں، حکومتاں انہاں نو‏‏ں قائم کرنے تے انہاں نو‏ں باقی رکھنے دے لئی انتہائی حساس ہُندی ني‏‏‏‏ں۔&lt;br /&gt;
ذیل وچ دنیا بھر وچ موجود جملہ '''قومی و ریاستی کتاباں خاناں د‏‏ی لسٹ''' درج ا‏‏ے۔

{{TOC limit|limit=2}}

== قومی کت‏ب خانے ==
{{Compact ToC|side=yes|x=}}

=== ا ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
| style=&quot;width:5%&quot; |{{flagicon|Abkhazia}}
|''[[ابخازيا]]''
|{{arrow}} ویکھو ''[[#ہور ریاستاں|ہور ریاستاں]]''
|
|
|
|-
|{{flagicon|Afghanistan}}
|[[افغانستان]]
|[[یونیورسٹی کابل#ک‏‏تب خانہ|قومی ک‏‏تب خانہ افغانستان]]
|[[کابل]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Åland Islands}}
|''[[جزائر ایلانڈ]]''
|{{arrow}} ویکھو ''[[#ف|فن لینڈ]]''
|
|
|
|-
|{{flagicon|Albania}}
|[[البانیا]]
|[[قومی ک‏‏تب خانہ البانیا]] (''Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë'')
|[[تیرانا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bksh.al/]
|-
|{{flagicon|Algeria}}
|[[الجزائر]]
|[[قومی ک‏‏تب خانہ الجزائر]] (''Bibliothèque nationale d'Algérie''
&lt;br /&gt; المكتبة الوطنية الجزائرية)
|[[الجزائر شہر]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.biblionat.dz/fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120110206/http://www.biblionat.dz/fr/ |date=2025-01-20 }}
|-
|{{flagicon|Andorra}}
|[[انڈورا]]
|[[قومی ک‏‏تب خانہ انڈورا]] (''Biblioteca Nacional d'Andorra'')
|[[انڈورا لا ویلا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bibliotecanacional.ad/]
|-
|{{flagicon|Angola}}
|[[انگولہ]]
|[[انگولہ قومی ک‏‏تب خانہ]] (''Biblioteca Nacional de Angola'')
|[[لواندا]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Antigua and Barbuda}}
|[[اینٹیگوا و باربوڈا]]
|[[National Library of Antigua and Barbuda]]
|[[سینٹ جونز (اینٹیگوا و باربوڈا)|St. John's]]
|
|
|-
|{{flagicon|Argentina}}
|[[ارجنٹائن]]
|[[National Library of the Argentine Republic]] (''Biblioteca Nacional de la República Argentina'')
|[[بیونس آئرس]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bn.gov.ar/]
|-
|{{flagicon|Armenia}}
|[[آرمینیا]]
|[[قومی ک‏‏تب خانہ آرمینیا]] (Հայաստանի ազգային գրադարան)
|[[یریوان]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nla.am/]
|-
|{{flagicon|Aruba}}
|''[[اروبا]]''
|{{arrow}} ویکھو ''[[#ن|نیدرلینڈز]]''
|
|
|
|-
|{{flagicon|Australia}}
|[[آسٹریلیا]]
|[[National Library of Australia]]
|[[کینبرا]]
|Yes&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.austlii.edu.au/au/legis/cth/consol_act/ca1968133/s201.html |title=COPYRIGHT ACT 1968 – SECT 201 Delivery of library material to the National Library |work=austlii.edu.au |year=2012 |accessdate=4 مارچ 2012}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nla.gov.au/]
|-
|{{flagicon|Austria}}
|[[آسٹریا]]
|[[Austrian National Library]] (''Österreichische Nationalbibliothek'')
|[[ویانا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.onb.ac.at/]
|-
|{{flagicon|Azerbaijan}}
|[[آذربائیجان]]
|[[قومی ک‏‏تب خانہ آذربائیجان]] (''Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanası'')
|[[باکو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.anl.az/index_e.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061201091704/http://www.anl.az/index_e.php |date=2006-12-01 }}
|}

=== B ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Bahamas}}
|[[بہاماس]]
|[[College of The Bahamas Library]] &lt;small&gt;''([[درحقیقت]])''&lt;/small&gt;
|[[نساؤ|Nassau]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.cob.edu.bs/Library/index.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080628191234/http://www.cob.edu.bs/Library/index.php |date=2008-06-28 }}
|-
|{{flagicon|Bahrain}}
|[[بحرین]]
|[[Shaikh Isa bin Salman Al Khalifa National Library]]
|[[جفیر]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.icc.gov.bh/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127061450/http://www.icc.gov.bh/ |date=2009-01-27 }}
|-
|{{flagicon|Bangladesh}}
|[[بنگلہ دیش]]
|[[National Library of Bangladesh]]
|[[ڈھاکہ]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nanl.gov.bd/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051018172306/http://www.nanl.gov.bd/ |date=2005-10-18 }}
|-
|{{flagicon|Barbados}}
|[[بارباڈوس]]
|[[National Library Service of Barbados]]
|[[برج ٹاؤن]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.gov.bb/portal/page/portal/BIG_National_Library_Service]
|-
|{{flagicon|Belarus}}
|[[بیلاروس]]
|[[The National Library of Belarus]] (Нацыянальная бібліятэка Беларусі)
|[[منسک]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index?lang=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100920195119/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index?lang=en |date=2010-09-20 }}
|-
|{{flagicon|Belgium}}
|[[بلجئیم]]
|[[Royal Library of Belgium]] (''Koninklijke Bibliotheek van België'' = ''Bibliothèque royale de Belgique'')
|[[برسلز]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.kbr.be/]
|-
|{{flagicon|Belize}}
|[[بیلیز]]
|[[National Library Service of Belize]]
|[[بیلیز شہر]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlsbze.bz/]
|-
|{{flagicon|Benin}}
|[[بینن]]
|[[National Library of Benin]] (''Bibliothèque nationale du Bénin'')
|[[پورٹو نووو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bj.refer.org/benin_ct/tur/bnb/Pagetitre.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210134326/http://www.bj.refer.org/benin_ct/tur/bnb/Pagetitre.htm |date=2008-02-10 }}
|-
|{{flagicon|Bermuda}}
|''[[برمودا]]''
|{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]''
|
|
|
|-
|{{flagicon|Bhutan}}
|[[بھوٹان]]
|[[National Library of Bhutan]]
|[[تھمپو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.library.gov.bt/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020604072544/http://www.library.gov.bt/ |date=2002-06-04 }}
|-
|{{flagicon|Bolivia}}
|[[بولیویا]]
|[[National Archive and Library of Bolivia]] (''Archivo y Biblioteca Nacional de Bolivia'')
|[[سکرے]]
|
|
|-
|{{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}
|[[بوسنیا تے ہرزیگووینا]]
|[[National and University Library of Bosnia and Herzegovina]] (''Nacionalna i univerzitetska biblioteka Bosne i Hercegovine'')
|[[سرائیوو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nub.ba/]
|-
|{{flagicon|Republika_Srpska}}
|[[سرپسکیا]]
|[[National and University Library of the Republic of Srpska]] (''Народна и универзитетска библиотека Републике Српске'')
|[[بانیا لوکا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nub.rs/]
|-
|{{flagicon|Botswana}}
|[[بوٹسوانا]]
|[[National Library Service of Botswana]]
|[[گبرون]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.gov.bw/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=154&amp;Itemid=1]
|-
|{{flagicon|Brazil}}
|[[برازیل]]
|[[National Library of Brazil]] (''Fundação Biblioteca Nacional'')
|[[ریو دے جینیرو]]
|Yes&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lexml.gov.br/urn/urn:lex:br:federal:lei:2004-12-14;10994 |title=Lei nº 10.994, de 14 de Dezembro de 2004 – 10994/04 :: Legislação::Lei 10994/2004 (Federal – Brasil) |work=lexml.gov.br |year=2012 |accessdate=4 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023047/https://www.lexml.gov.br/urn/urn:lex:br:federal:lei:2004-12-14;10994%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bn.br/portal/]
|-
|
|''[[برطانوی ورجن جزیرے]]''
|{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]''
|
|
|
|-
|{{flagicon|Brunei}}
|[[برونائی دار السلام]]
|[[Dewan Bahasa dan Pustaka Library]] (Dewan Bahasa and Pustaka Brunei Library)
|[[بندر سری بگاوان]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.dewanbahasadanpustakalibrary.org/]
|-
|{{flagicon|Bulgaria}}
|[[بلغاریہ]]
|[[SS. Cyril and Methodius National Library]] (Народна Библиотека Св. Св. Кирил и Методий)
|[[صوفیہ]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nationallibrary.bg/]
|-
|{{flagicon|Burkina Faso}}
|[[برکینا فاسو]]
|[[National Library of Burkina Faso]] (''Bibliothèque nationale du Burkina Faso'')
|[[اواگادوگو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.culture.gov.bf/Site_Ministere/textes/ministere/ministere_sr_bn.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517182815/http://www.culture.gov.bf/Site_Ministere/textes/ministere/ministere_sr_bn.htm |date=2008-05-17 }}
|-
|{{flagicon|Myanmar}}
|[[میانمار]] ([[میانمار]])
|[[National Library of Myanmar]]
|[[یانگون]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.myanmar.com/Ministry/culture/text/P001.htm]
|-
|{{flagicon|Burundi}}
|[[برونڈی]]
|[[National Library of Burundi]] (''Bibliothèque nationale du Burundi'')
|[[بوجومبرا]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|}

=== C ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Cambodia}}
|[[کمبوڈیا]]
|[[National Library of Cambodia]]
|[[پنوم پن]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bibliotheque-nationale-cambodge.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625154230/http://www.bibliotheque-nationale-cambodge.org/ |date=2011-06-25 }}
|-
|{{flagicon|Cameroon}}
|[[کیمرون]]
|[[National Library of Cameroun]] (''Bibliothèque nationale du Cameroun'')
|[[یاؤندے]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.uneca.org/Library/Library_associations.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630023212/http://www.uneca.org/library/library_associations.htm |date=2012-06-30 }}
|-
|rowspan=&quot;2&quot; | {{flagicon|Canada}}
|rowspan=&quot;2&quot; | [[کینیڈا]]
|[[Library and Archives Canada]] (''Bibliothèque et Archives Canada'')
|[[اوٹاوا]]
|Yes&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/L-7.7/index.html |title=An Act to establish the Library and Archives of Canada, to amend the Copyright Act and to amend certain Acts in consequence |work=laws-lois.justice.gc.ca |year=2012 |accessdate=4 March 2012}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlc-bnc.ca/index-e.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040402081950/http://www.nlc-bnc.ca/index-e.html |date=2004-04-02 }}
|-
| Canada Institute for Scientific and Technical Information (''Institut canadien de l'information scientifique et technique'')
|[[اوٹاوا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://cisti-icist.nrc-cnrc.gc.ca/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040322050504/http://cisti-icist.nrc-cnrc.gc.ca/ |date=2004-03-22 }}
|-
| {{flagicon|Quebec}}
| ♦ [[کیوبیک]]
|[[Bibliothèque et Archives nationales du Québec|National Library and Archives of Quebec]] (''Bibliothèque et Archives nationales du Québec'')
|[[مانٹریال]]
|Yes&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www2.publicationsduquebec.gouv.qc.ca/dynamicSearch/telecharge.php?type=2&amp;file=//B_1_2/B1_2.htm |title=ALOI SUR BIBLIOTHÈQUE ET ARCHIVES NATIONALES DU QUÉBEC |work=laws-lois.justice.gc.ca |year=2012 |accessdate=4 March 2012}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;right&quot;|[http://www.banq.qc.ca/]
|-
|{{flagicon|Cape Verde}}
|[[کیپ ورڈی]]
|[[National Library of Cape Verde]] (''Biblioteca Nacional de Cabo Verde'')
|
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bn.cv]
|-
|{{flagicon|Catalonia}}
|''[[کاتالونیا]]''
|{{arrow}} see under ''[[#S|Spain]]''
|
|
|
|-
|{{flagicon|Central African Republic}}
|[[وسطی افریقی جمہوریہ]]
|[national library created in legislation but does not exist yet]
|[[بانگوئی]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Chad}}
|[[چاڈ]]
|[[National Library of Chad]] (''Bibliothèque nationale du Tchad'')
|[[اینجامینا]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Chile}}
|[[چلی]]
|[[National Library of Chile]] (''Biblioteca Nacional de Chile'')
|[[سینٹیاگو، چلی|Santiago]]
| Yes&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bibliotecanacional.cl/Vistas_Publicas/publicContenido/contenidoPublicDetalle.aspx?folio=3846 |title=Ley de Depósito Legal |author=[[National Library of Chile]] |language=Spanish |accessdate=31 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226022959/http://www.bibliotecanacional.cl/Vistas_Publicas/publicContenido/contenidoPublicDetalle.aspx?folio=3846%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;right&quot;|[http://www.dibam.cl/biblioteca_nacional/]
|-
|{{flagicon|People's Republic of China}}
|[[چین|People's Republic of China]]
|[[National Library of China]] (中国国家图书馆)
|[[بیجنگ]]
| Yes&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.fdi.gov.cn/1800000121_39_2227_0_7.html | title=Regulations on the Administration of Publication | at=Article 23 | publisher=''The State Council'' | date=December 25, 2001 | accessdate=7 September 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023036/http://www.fdi.gov.cn/default.aspx?aspxerrorpath=%2F1800000121_39_2227_0_7.html | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlc.gov.cn]
|-
|{{flagicon|Hong Kong}}
| ♦ [[ہانگ کانگ]]
|[[Hong Kong Central Library]] (香港中央圖書館)
|[[ہانگ کانگ]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.hkpl.gov.hk/english/aboutus/aboutus_hkcl/aboutus_hkcl_intro/aboutus_hkcl_intro.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705134213/http://www.hkpl.gov.hk/english/aboutus/aboutus_hkcl/aboutus_hkcl_intro/aboutus_hkcl_intro.html |date=2008-07-05 }}
|-
|{{flagicon|Macau}}
| ♦ [[مکاؤ]]
|[[Macau Central Library]] (''Biblioteca Central de Macau'', 澳門中央圖書館)
|[[مکاؤ]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.library.gov.mo/]
|-
|
|''[[جمہوریۂ چین|Republic of China (Taiwan)]]''
|{{arrow}} see under ''[[#Other States|Other States]]''
|
|
|
|-
|{{flagicon|Colombia}}
|[[کولمبیا]]
|[[National Library of Colombia]] (''Biblioteca Nacional de Colombia'')
|[[بوگوندا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bibliotecanacional.gov.co]
|-
|{{flagicon|Comoros}}
|[[اتحاد القمری]]
|[[National Centre for Documentation and Scientific Research]] (''Centre National de Documentation et de Recherche Scientifique'')
|[[مورونی|Moroni]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.cndrs-comores.org/bibliotheque.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705125858/http://www.cndrs-comores.org/bibliotheque.htm |date=2008-07-05 }}
|-
|{{flagicon|Republic of the Congo}}
|[[جمہوریہ کانگو]]
|[[People's National Library of Congo|People's National Library]] (''Bibliothèque nationale populaire'')
|[[برازاویل]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}
|[[جمہوری جمہوریہ کانگو]]
|[[National Library of the Democratic Republic of Congo]] (''Bibliothèque nationale de la République démocratique du Congo'')
|[[کنشاسا]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Cook Islands}}
|''[[کک جزیرے]]''
|{{arrow}} see under ''[[#N|New Zealand]]''
|
|
|
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |{{flagicon|Costa Rica}}
|rowspan=&quot;2&quot; |[[کوسٹاریکا]]
|[[National Library &quot;Miguel Obregon Lizano&quot; of Costa Rica]] (''Biblioteca nacional &quot;Miguel Obregón Lizano&quot; de Costa Rica'')
|[[سان ہوزے, کوسٹاریکا|San José]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.abinia.org/costarica/]
|-
|[[National Library of Health and Social Security]] (''Biblioteca Nacional de Salud y Seguridad Social'')
|[[سان ہوزے, کوسٹاریکا|San José]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.binasss.sa.cr/bina4.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025144238/http://www.binasss.sa.cr/bina4.htm |date=2005-10-25 }}
|-
|{{flagicon|Côte d'Ivoire}}
|[[آئیوری کوسٹ]]
|[[National Library of Côte d'Ivoire]] (''Bibliothèque nationale de Côte d'Ivoire'')
|[[آبدجان]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Croatia}}
|[[کرویئشا]]
|[[National and University Library Zagreb]] (''Nacionalna i sveučilišna knjižnica'')
|[[زغرب]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nsk.hr/]
|-
|{{flagicon|Cuba}}
|[[کیوبا]]
|[[National Library of Cuba|National Library José Martí]] (''Biblioteca Nacional José Martí'')&lt;ref name=stam2001&gt;{{cite book |title=International Dictionary of Library Histories |editor=David H. Stam |publisher=Fitzroy Dearborn |year= 2001 |ISBN=1-57958-244-3}}&lt;/ref&gt;
|[[ہوانا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bnjm.cu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626120555/http://www.bnjm.cu/ |date=2015-06-26 }}
|-
|{{flagicon|Cyprus}}
|[[قبرص]]
|[[Cyprus Library]] (Κυπριακή Βιβλιοθήκη)
|[[نیکوسیا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.cypruslibrary.gov.cy/moec/cl/cl.nsf/DMLindex_en/DMLindex_en?opendocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212060436/http://www.cypruslibrary.gov.cy/moec/cl/cl.nsf/DMLindex_en/DMLindex_en?opendocument |date=2007-12-12 }}
|-
|{{flagicon|Northern Cyprus}}
|''[[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]]''
|{{arrow}} see under ''[[#Other States|Other States]]''
|
|
|
|-
|{{flagicon|Czech Republic}}
|[[چیک جمہوریہ]]
|[[Clementinum|National Library of the Czech Republic]] (''Národní knihovna České republiky'')
|[[پراگ]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nkp.cz/]
|}

=== D ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;; rowspan=2|{{flagicon|Denmark}}
|rowspan=2|[[ڈنمارک]]
|[[Danish Royal Library]], The National Library of Denmark and Copenhagen University Library (''Det Kongelige Bibliotek'')
|[[کوپن ہیگن]]
|Yes&lt;ref name=&quot;Pligtaflevering.dk&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pligtaflevering.dk/hvaderpligtaflevering/index.htm |title=Pligtaflevering.dk |work=pligtaflevering.dk |year=2008 |accessdate=4 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023040/http://www.pligtaflevering.dk/hvaderpligtaflevering/index.htm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;right&quot;|[http://www.kb.dk/en/index.html]
|-
|[[State and University Library]] (''Statsbiblioteket'')
|[[آرہس]]
|Yes&lt;ref name=&quot;Pligtaflevering.dk&quot; /&gt;
|align=&quot;right&quot;|[http://www.statsbiblioteket.dk/]
|-
|{{flagicon|Faroe Islands}}
|♦ [[فارو جزیرے]]
|[[National Library of the Faroe Islands]] (''Føroya landsbókasavn'')
|[[تورشھاون]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.flb.fo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915084806/http://www.flb.fo/ |date=2008-09-15 }}
|-
|{{flagicon|Greenland}}
|♦ [[گرین لینڈ]]
|[[Public and National Library of Greenland]] (''Det Grønlandske Landsbibliotek'' = ''Nunatta Atuagaateqarfia'')
|[[نوک]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.katak.gl/]
|-
|{{flagicon|Djibouti}}
|[[جبوندی]]
|[[National Documentation Centre of Djibouti]] (''Centre national de documentation de Djibouti'')
|[[جبوندی علاقہ|Djibouti]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Dominica}}
|[[ڈومینیکا]]
|[[Public Library, Roseau|Public Library]]
|[[روسو (شہر)]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Dominican Republic}}
|[[جمہوریہ ڈومینیکن]]
|[[National Library Pedro Henríquez Ureña]] (''Biblioteca Nacional Pedro Henríquez Ureña'')
|[[سانتو دومنگو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bnrd.gov.do/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430134933/http://www.bnrd.gov.do/ |date=2008-04-30 }}
|}

=== E ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|East_Timor}}
|[[مشرقی تیمور]]
|
|
|
|
|-
|{{flagicon|Ecuador}}
|[[ایکواڈور]]
|[[National Library of Ecuador]] (''Biblioteca Nacional del Ecuador'')
|[[کیٹو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://cce.org.ec/ccenew/index.php?action=areas&amp;seleccion=49&amp;tituloareas=Biblioteca]
|-
|rowspan=2|{{flagicon|Egypt}}
|rowspan=2|[[مصر]]
|[[Egyptian National Library and Archives]]
|[[قاہرہ]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.darelkotob.org/ENGLISH/HTML/ABOUT.HTM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010713134354/http://www.darelkotob.org/English/html/ABOUT.HTM |date=2001-07-13 }}
|-
|[[Egyptian National Agricultural Library]]
|[[گیزہ]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://nile.enal.sci.eg/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051102014252/http://nile.enal.sci.eg/ |date=2005-11-02 }}
|-
|{{flagicon|El Salvador}}
|[[ایل سیلواڈور]]
|[[National Library of El Salvador]] (''Biblioteca Nacional [[Francisco Gavidia]]'')
|[[سان سلواڈور]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.cultura.gob.sv/biblioteca.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100212050727/http://www.cultura.gob.sv/biblioteca.php |date=2010-02-12 }}
|-
|{{flagicon|Equatorial Guinea}}
|[[استوائی گنی]]
|[[National Library of Equatorial Guinea]] (''Biblioteca Nacional de Guinea Ecuatorial'')
|[[ملابو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bibliotecanacionalge.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822121129/http://www.bibliotecanacionalge.org/ |date=2009-08-22 }}
|-
|{{flagicon|Eritrea}}
|[[اریتریا]]
|[[Research and Documentation Center of Eritrea]]
|[[اسماریا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.eritreanarchives.org/]
|-
|{{flagicon|Estonia}}
|[[استونیا]]
|[[National Library of Estonia]] (''Eesti Rahvusraamatukogu'')
|[[ٹالن]]
|Yes&lt;ref name=nlib&gt;{{cite web|title=Deposit copies|url=http://www.nlib.ee/deposit-copy|publisher=[[Estonian National Library]]|accessdate=30 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023029/https://www.nlib.ee/deposit-copy|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlib.ee/]
|-
|{{flagicon|Ethiopia}}
|[[ایتھوپیا]]
|[[National Archives and Library of Ethiopia]]
|[[ادیس ابابا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nale.gov.et/national_library.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190318110321/http://www.nale.gov.et/national_library.html |date=2019-03-18 }}
|}

=== F ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Faroe Islands}}
|''[[فارو جزیرے]]''
|{{arrow}} see under ''[[#D|Denmark]]''
|
|
|
|-
|{{flagicon|Fiji}}
|[[فجی]]
|[[Library Service of Fiji]]
|[[سووا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.education.gov.fj/core_7.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123190729/http://www.education.gov.fj/core_7.aspx |date=2010-01-23 }}
|-
|{{flagicon|Finland}}
|[[فن لینڈ]]
|[[National Library of Finland]] (''Kansalliskirjasto'' = ''Nationalbibliotek'')
|[[ہلسنکی]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.lib.helsinki.fi/english/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025044810/http://www.lib.helsinki.fi/english/index.htm |date=2005-10-25 }}
|-
|{{flagicon|Åland_Islands}}
| ♦ [[جزائر ایلانڈ]]
|[[Mariehamn's Library]] (''Mariehamns stadsbibliotek'')
|[[ماریہامن]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.mhbibl.aland.fi/eng/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722051743/http://www.mhbibl.aland.fi/eng/index.html |date=2008-07-22 }}
|-
|{{flagicon|France}}
|[[فرانس]]
|[[Bibliothèque nationale de France]] [National Library of France]
|[[پیرس]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bnf.fr/pages/zNavigat/frame/version_anglaise.htm?ancre=english.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051016135133/http://www.bnf.fr/pages/zNavigat/frame/version_anglaise.htm?ancre=english.htm |date=2005-10-16 }}
|}

=== G ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Gabon}}
|[[گیبون]]
|[[Gabon National Library]] (''Direction générale des Archives nationales, de la Bibliothèque nationale et de la Documentation gabonaise, DGABD'')
|[[لبریویل]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Gambia}}
|[[گیمبیا]]
|[[National Library of The Gambia]]
|[[بانجول]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.loc.gov/rr/international/amed/gambia/resources/gambia-libraries.html]
|-
|{{flagicon|Georgia}}
|[[جارجیا|Georgia]]
|[[National Parliamentary Library of Georgia]]
|[[تبلیسی]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nplg.gov.ge/]
|-
|rowspan=5|{{flagicon|Germany}}
|rowspan=5|[[جرمنی]]
|[[German National Library]] (''Deutsche Nationalbibliothek'')
|[[فرینکفرٹ]] and [[لائپزش]]
|Yes
|align=&quot;right&quot;|[http://www.d-nb.de/eng/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204224723/http://www.d-nb.de/eng/index.htm |date=2012-02-04 }}
|-
|[[German National Library of Economics]] (''Deutsche Zentralbibliothek für Wirtschaftswissenschaften'')
|[[Kiel]] and [[ہامبرگ]]
|
|align=&quot;right&quot;| [http://www.zbw.eu/index-e.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209095603/http://www.zbw.eu/index-e.html |date=2014-02-09 }}
|-
|[[German National Library of Medicine]] (''Deutsche Zentralbibliothek für Medizin'')
|[[کولون (علاقہ)]] and [[بون]]
|
|align=&quot;right&quot;| [http://www.zbmed.de/en/home.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513010952/http://www.zbmed.de/en/home.html |date=2012-05-13 }}
|-
|[[German National Library of Science and Technology]] (''Technische Informationsbibliothek'')
|[[ہینور]]
|Yes&lt;ref name = TIBlegal&gt;[http://www.tib-hannover.de/en/special-collections/reports-germany/ TIB Legal Depository for German Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222064451/http://www.tib-hannover.de/en/special-collections/reports-germany/ |date=2012-02-22 }} retrieved 25-May-2012&lt;/ref&gt;
|align=&quot;right&quot;| [http://www.tib-hannover.de/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116185212/http://www.tib-hannover.de/en/ |date=2009-01-16 }}
|-
|[[Berlin State Library]] (''Staatsbibliothek zu Berlin'')
|[[برلن]]
|Yes{{Citation needed|date=November 2013}}
|align=&quot;right&quot;| [http://www.tib-hannover.de/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116185212/http://www.tib-hannover.de/en/ |date=2009-01-16 }}
|-
|{{flagicon|Ghana}}
|[[گھانا]]
|[[George Padmore Research Library]] (division of [[Ghana Library Board]])
|[[اکرا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.ghanalibraryboard.com/glb_iSelect_detail.cfm?tblNewsCatID=11&amp;tblNewsID=29] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301125356/http://www.ghanalibraryboard.com/glb_iSelect_detail.cfm?tblNewsCatID=11&amp;tblNewsID=29 |date=2012-03-01 }}
|-
|{{flagicon|Greece}}
|[[یونان]]
|[[National Library of Greece]] (Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος)
|[[ایتھنز]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlg.gr/english/default.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051127043727/http://www.nlg.gr/english/default.htm |date=2005-11-27 }}
|-
|{{flagicon|Greenland}}
|''[[گرین لینڈ]]''
|{{arrow}} see under ''[[#D|Denmark]]''
|
|
|
|-
|{{flagicon|Grenada}}
|[[گریناڈا]]
|[[Grenada Public Library]]
|[[سینٹ جارجز|St. George's]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Guatemala}}
|[[گواتیمالا]]
|[[National Library of Guatemala]] (''Biblioteca Nacional de Guatemala &quot;Luis Cardoza y Aragón&quot;'')
|[[گوئٹے مالا شہر]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.mcd.gob.gt/MICUDE/centros_referencia/biblioteca_nacional] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051026084338/http://www.mcd.gob.gt/MICUDE/centros_referencia/biblioteca_nacional |date=2005-10-26 }}
|-
|{{flagicon|Guinea}}
|[[جمہوریہ گنی]]
|[[National Library of Guinea]] (''Bibliothèque nationale de Guinée'')
|[[کوناکری]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.documentarium.info/rub_obc/resultat2.php?langueNav=IT&amp;id=1586] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928010620/http://www.documentarium.info/rub_obc/resultat2.php?langueNav=IT&amp;id=1586 |date=2007-09-28 }}
|-
|{{flagicon|Guinea-Bissau}}
|[[گنی بساؤ]]
|[[National Institute for Studies and Research]] (''Instituto Nacional de Estudos e Pesquisa, INEP'')
|[[بساؤ]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.inep-bissau.org/]
|-
|{{flagicon|Guyana}}
|[[گیانا]]
|[[National Library of Guyana]]
|[[جارج ٹاؤن، گیانا|Georgetown]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.natlib.gov.gy/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025110550/http://www.natlib.gov.gy/ |date=2005-10-25 }}
|}

=== H ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Haiti}}
|[[ہیٹی]]
|[[National Library of Haiti]] (''Bibliothèque nationale d'Haïti'')
|[[پورٹ او پرنس]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.mcc.gouv.ht/dossiers/dossiers.php?id_dossier=48] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301125715/http://www.mcc.gouv.ht/dossiers/dossiers.php?id_dossier=48 |date=2012-03-01 }}
|-
|{{flagicon|Honduras}}
|[[ہونڈوراس]]
|[[National Library of Honduras]] (''Biblioteca Nacional de Honduras'')
|[[ٹیگوسیگلپا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.binah.gob.hn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060426214325/http://www.binah.gob.hn/ |date=2006-04-26 }}
|-
|{{flagicon|Hong Kong}}
|''[[ہانگ کانگ]]''
|{{arrow}} see under ''[[#C|People's Republic of China]]''
|
|
|
|-
|{{flagicon|Hungary}}
|[[ہنگری]]
|[[National Széchényi Library]] (''Országos Széchényi Könyvtár'')
|[[بوداپست]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://regi.oszk.hu/index_en.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213043244/http://regi.oszk.hu/index_en.htm |date=2015-02-13 }}
|}

=== I ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Iceland}}
|[[آئس لینڈ]]
|[[National and University Library of Iceland]] (''Landsbókasafn Íslands Háskólabókasafn'')
|[[ریکیاوک]]
| Yes
|align=&quot;right&quot;|[http://www.landsbokasafn.is/]
|-
|rowspan=3|{{flagicon|India}}
|rowspan=3|[[بھارت]]
|[[قومی لائبریری، بھارت]]
|[[کولکاتہ]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nationallibrary.gov.in]
|-
|[[National Science Library of India]]
|[[نويں دہلی]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.niscair.res.in/InformationResources/info.asp?a=topframe.htm&amp;b=leftcon.asp&amp;c=nsl/nsl.htm&amp;d=test]
|-
| National Institute of Science Communication and Information Resources (NISCAIR)
|[[نويں دہلی]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://niscair.res.in/]
|-
|{{flagicon|Indonesia}}
|[[انڈونیشیا]]
|[[National Library of Indonesia]] (''Perpustakaan Nasional Republik Indonesia'')
|[[Central Jakarta]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.pnri.go.id/en/default.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091213052533/http://www.pnri.go.id/en/default.aspx |date=2009-12-13 }}
|-
|rowspan=2|{{flagicon|Iran}}
|rowspan=2|[[ایران]]
|[[National Library of Iran]] (''Ketabkeneh -e- Melli -e- Iran'')
|[[تہران]]
|Yes
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlai.ir/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180713210526/http://www.nlai.ir/en |date=2018-07-13 }}
|-
|[[Malek National Library]] (''Ketabkeneh -e- Melli -e- Malek'')
|[[تہران]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.caroun.com/Museums/IranMuseum/TehranMuseum/Malek.htm]
|-
|{{flagicon|Iraq}}
|[[عراق]]
|[[Iraq National Library and Archive]]
|[[بغداد]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.iraqnla.org/wpeng/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916191150/http://www.iraqnla.org/wpeng/ |date=2009-09-16 }}
|-
|{{flagicon|Republic of Ireland}}
|[[آئرلینڈ|Ireland]]
|[[National Library of Ireland]] = ''Leabharlann Náisiúnta na hÉireann''
|[[ڈبلن]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nli.ie/]
|-
|{{flagicon|Isle of Man}}
|''[[آئل آف مین]]''
|{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]''
|
|
|
|-
|{{flagicon|Israel}}
|[[اسرائیل]]
|[[National Library of Israel]] (הספרייה הלאומית)
|[[یروشلم]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://nli.org.il/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211227202309/https://www.nli.org.il/ |date=2021-12-27 }}
|-
|rowspan=3|{{flagicon|Italy}}
|rowspan=3|[[اطالیہ]]
|[[National Central Library (Florence)]] (''Biblioteca Nazionale Centrale Firenze'')
|[[فلورنس]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bncf.firenze.sbn.it/]
|-
|[[National Central Library (Rome)]] (''Biblioteca Nazionale Centrale di Roma'')
|[[روم]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bncrm.librari.beniculturali.it/index.php?en/1/home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415141542/http://www.bncrm.librari.beniculturali.it/index.php?en/1/home |date=2009-04-15 }}
|-
|[[Biblioteca Nazionale Vittorio Emanuele III|Vittorio Emanuele III National Library]] (''Biblioteca Nazionale &quot;Vittorio Emanuele III&quot; di Napoli'')
|[[ناپولی]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bnnonline.it/traduzio/eng/engfirst.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714220110/http://www.bnnonline.it/traduzio/eng/engfirst.htm |date=2006-07-14 }}
|}

=== J ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Jamaica}}
|[[جمیکا]]
|[[National Library of Jamaica]]
|[[کنگسٹن، جمیکا|Kingston]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlj.org.jm/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040113000815/http://www.nlj.org.jm/ |date=2004-01-13 }}
|-
|{{flagicon|Japan}}
|[[جاپان]]
|[[National Diet Library]]
|[[توکیو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.ndl.go.jp/en/index.html]
|-
|{{flagicon|Jersey}}
|''[[جرزی]]''
|{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]''
|
|
|
|-
|{{flagicon|Jordan}}
|[[اردن]]
|[[National Library of Jordan]]
|[[عمان (شہر)]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nl.gov.jo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113233542/http://www.nl.gov.jo/ |date=2011-01-13 }}
|}

=== K ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Kazakhstan}}
|[[قازقستان]]
|[[National Library of Kazakhstan]] (Қазақстан Республикасының Ұлттық Кітапханасы = Национальная библиотека Республики Казахстан)
|[[الماندی]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlrk.kz/page.php?lang=3]
|-
|{{flagicon|Kenya}}
|[[کینیا]]
|[[National Library Service of Kenya]]
|[[نیروبی]]
|Yes&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.knls.ac.ke/national-library | year = 2014 | accessdate = 3 June 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226023007/https://www.knls.ac.ke/national-library | archivedate = 2018-12-26 | title = آرکائیو کاپی | url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.knls.ac.ke/]
|-
|{{flagicon|Kiribati}}
|[[کیریباندی]]
|[[National Library and Archives of Kiribati]]
|[[South Tarawa|Bairiki]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nla.gov.au/initiatives/internat/rcp2000-2001.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070223190801/http://www.nla.gov.au/initiatives/internat/rcp2000-2001.html |date=2007-02-23 }}
|-
|{{flagicon|North Korea}}
|[[شمالی کوریا]]
|[[Grand People's Study House]]
|[[پیانگ یانگ]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018714~menuPK:50015251~nHighlightIndex:4~pagePK:64032996~piPK:50014957~theSitePK:285317,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140822053309/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018714~menuPK:50015251~nHighlightIndex:4~pagePK:64032996~piPK:50014957~theSitePK:285317,00.html |date=2014-08-22 }}
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|{{flagicon|South Korea}}
|rowspan=&quot;3&quot;|[[جنوبی کوریا]]
|[[National Library of Korea]] (국립중앙도서관)
|rowspan=&quot;3&quot;|[[سیول]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nl.go.kr/nlmulti/index.php?lang_mode=e] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060625103410/http://www.nl.go.kr/nlmulti/index.php?lang_mode=e |date=2006-06-25 }}
|-
|[[National Digital Library of Korea]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.dlibrary.go.kr/NEL_ENG/Index.jsp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120726141339/http://www.dlibrary.go.kr/NEL_ENG/Index.jsp |date=2012-07-26 }}
|-
|[[National Library for Children and Young Adults]] (국립어린이청소년도서관)
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlcy.go.kr/english/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130823185536/http://www.nlcy.go.kr/english/ |date=2013-08-23 }}
|-
|{{flagicon|Kosovo}}
|''[[کوسووہ]]
|{{arrow}} see under [[#Other States|Other States]]''
|
|
|
|-
|{{flagicon|Kuwait}}
|[[کویت]]
|[[National Library of Kuwait]]
|[[کویت]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlk.gov.kw/]
|-
|{{flagicon|Kyrgyzstan}}
|[[کرغیزستان]]
|[[National Library of the Kyrgyz Republic]] (Кыргыз Республикасынын Улуттук Китепканасы)
|[[بشکیک]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlkr.gov.kg/eng/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212182146/http://nlkr.gov.kg/eng/index.htm |date=2006-02-12 }}
|}

=== L ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Laos}}
|[[لاؤس]]
|[[National Library of Laos]]
|[[وینتیان]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nationallibraryoflaos.org/]
|-
|{{flagicon|Latvia}}
|[[لٹویا]]
|[[National Library of Latvia]] (''Latvijas Nacionālā bibliotēka'')
|[[ریگا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.lnb.lv]
|-
|{{flagicon|Lebanon}}
|[[لبنان]]
|[[Lebanon National Library]] (المكتبة الو طنية = ''Bibliothèque Nationale du Liban'')
|[[بیروت]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.culture.gov.lb/Sections/main.ASP?page=LivreEtLitterature]
|-
|{{flagicon|Lesotho}}
|[[لیسوتھو]]
|[[Lesotho National Library Services]]
|[[ماسیرو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.lnls.gov.ls/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130809093325/http://www.lnls.gov.ls/ |date=2013-08-09 }}
|-
|{{flagicon|Liberia}}
|[[لائبیریا]]
|[[National Library of Liberia]]
|[[مونروویا]]
|
|
|-
|{{flagicon|Libya}}
|[[لیبیا]]
|[[National Library of Libya]]
|[[بنغازی]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Liechtenstein}}
|[[لیختینستائن]]
|[[Liechtenstein State Library]] (''Liechtensteinische Landesbibliothek'')
|[[فادوتس]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.lbfl.li]
|-
|{{flagicon|Lithuania}}
|[[لتھووینیا]]
|[[Martynas Mažvydas National Library of Lithuania]] (''Lietuvos Nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka'')
|[[ولنیس]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.lnb.lt/]
|-
|{{flagicon|Luxembourg}}
|[[لکسمبرگ]]
|[[National Library of Luxembourg]] (''Bibliothèque nationale de Luxembourg'' = ''Lëtzebuerger Nationalbibliothéik'' = ''Nationalbibliothek Luxemburg'')
|[[لکسمبرگ (شہر)|Luxembourg]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bnl.lu/]
|}

=== M ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Macau}}
|''[[مکاؤ]]''
|{{arrow}} see under ''[[#C|People's Republic of China]]''
|
|
|
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Macedonia}}
|[[جمہوریہ مقدونیہ]]
|[[National and University Library &quot;St. Kliment of Ohrid&quot;]] (Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски&quot;)
|[[اسکوپیہ]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nubsk.edu.mk]
|-
|{{flagicon|Madagascar}}
|[[مڈغاسکر]]
|[[National Library of Madagascar]] (''Bibliothèque nationale de Madagascar'')
|[[اینٹانانیریو]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Malawi}}
|[[ملاوی]]
|[[National Library Service of Malawi]]
|[[لیلونگوے]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlsmw.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171013125030/http://www.nlsmw.org/ |date=2017-10-13 }}
|-
|{{flagicon|Malaysia}}
|[[ملائیشیا]]
|[[National Library of Malaysia]] (''Perpustakaan Negara Malaysia'')
|[[کوالالمپور]]
|Yes&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pnm.gov.my/about/annual_report/bi/Annual%20Report%202002.pdf |format=pdf |title=2002 Annual Report |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023014/http://www.pnm.gov.my/about/annual_report/bi/Annual%20Report%202002.pdf%20 |archivedate=2018-12-26 |access-date=2015-03-07 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;right&quot;|[http://www.pnm.gov.my/pnmv3/index.php?id=76] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028035333/http://www.pnm.gov.my/pnmv3/index.php?id=76 |date=2009-10-28 }}
|-
|{{flagicon|Maldives}}
|[[مالدیپ]]
|[[National Library of the Maldives]]
|[[مالے|Galolhu Malé]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlm.gov.mv/]
|-
|{{flagicon|Mali}}
|[[مالی]]
|[[National Library of Mali]] (''Direction nationale des Bibliothèques et de la Documentation'')
|[[بماکو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.maliculture.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=86&amp;Itemid=120] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023024217/http://www.maliculture.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=86&amp;Itemid=120 |date=2012-10-23 }}
|-
|{{flagicon|Malta}}
|[[مالٹا]]
|[[National Library of Malta]]
|[[والیٹا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.libraries-archives.gov.mt/nlm/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025170404/http://www.libraries-archives.gov.mt/nlm/index.htm |date=2005-10-25 }}
|-
|{{flagicon|Marshall Islands}}
|[[مارشل جزیرے]]
|[[Alele Museum, Library and National Archives]]
|[[ماجورو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://members.tripod.com/~alelemuseum/Index.html]
|-
|{{flagicon|Mauritania}}
|[[موریتانیہ]]
|[[National Library of Mauritania]] (''Bibliothèque nationale de Mauritanie'')
|[[نواکشوط]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.mauritania.mr/fr/index.php?service=5&amp;id=2668]
|-
|{{flagicon|Mauritius}}
|[[موریشس]]
|[[National Library of Mauritius]]
|[[پورٹ لوئس]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.gov.mu/portal/sites/ncb/mac/nlibrary/index.html]
|-
|rowspan=2|{{flagicon|Mexico}}
|rowspan=2|[[میکسیکو]]
|[[National Library of Mexico]] (''Biblioteca Nacional de México'')
|rowspan=2|[[میکسیکو شہر]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://bnm.unam.mx/]
|-
|[[National Newspaper and Periodicals Library of Mexico]] (''Hemeroteca Nacional de México'')
|
|align=&quot;right&quot;|[http://biblional.bibliog.unam.mx/hem/hemeroteca.html]
|-
|{{flagicon|Federated States of Micronesia}}
|[[ریاستہائے وفاقیہ مائکرونیشیا]]
|
|
|
|
|-
|{{flagicon|Moldova}}
|[[مالدووا]]
|[[National Library of Moldova]] (''Biblioteca Naţională a Republicii Moldova'')
|[[کیشیناو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bnrm.md/]
|-
|{{flagicon|Monaco}}
|[[موناکو]]
|[[Louis Notari Library]] (''Bibliothèque Louis Notari'')
|[[موناکو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.monaco-mairie.mc/06_culture/mediat/mediat_bs.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030511104836/http://www.monaco-mairie.mc/06_culture/mediat/mediat_bs.php |date=2003-05-11 }}
|-
|{{flagicon|Mongolia}}
|[[منگولیا]]
|[[National Library of Mongolia]]
|[[اولان باتور]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.mongoliacenter.org/library/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=33&amp;Itemid=61] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722071543/http://www.mongoliacenter.org/library/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=33&amp;Itemid=61 |date=2011-07-22 }}
|-
|{{flagicon|Montenegro}}
|[[مونٹینیگرو]]
|[[National Library of Montenegro &quot;Djurdje Crnojevic&quot;]] (''Национална библиотека Црне Горе &quot;Ђурђе Црнојевић&quot;'')
|[[سیتینیے]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.cnb.me/]
|-
|{{flagicon|Morocco}}
|[[مراکش]]
|[[General Library and Archives]] (''Bibliothèque Générale et Archives'' &lt;br /&gt;= المكتبة الوطنية للمملكة المغربية)&lt;!-- without the manual &lt;br /&gt;, the word order is mixed up by an automatic carriage return--&gt;
|[[رباط (شہر)]] and [[تطوان]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.minculture.gov.ma/fr/Biblioth%E8que%20G%E9n%E9rale%20et%20Archives%20de%20Rabat.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090614130047/http://www.minculture.gov.ma/fr/Biblioth%E8que%20G%E9n%E9rale%20et%20Archives%20de%20Rabat.htm |date=2009-06-14 }}
|-
|{{flagicon|Mozambique}}
|[[موزمبیق]]
|[[National Library of Mozambique]] (''Biblioteca Nacional de Moçambique'')
|[[ماپوتو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.mec.gov.mz/dep.php?sub_id=94] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060519084228/http://www.mec.gov.mz/dep.php?sub_id=94 |date=2006-05-19 }}
|}

=== N ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Namibia}}
|[[نمیبیا]]
|[[National Library of Namibia]]
|[[ونڈہوک]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nln.gov.na/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423063128/http://www.nln.gov.na/ |date=2010-04-23 }}
|-
|{{flagicon|Nauru}}
|[[ناورو]]
|
|
|
|
|-
|{{flagicon|Nepal}}
|[[نیپال]]
|[[Nepal National Library]]
|[[Pulchowk]], [[للتپور ضلع، نیپال|Lalitpur]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nnl.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124025616/http://nnl.gov.np/ |date=2010-01-24 }}
|-
|{{flagicon|Netherlands}}
|[[نیدرلینڈز]]
|[[Koninklijke Bibliotheek, National Library of the Netherlands|Koninklijke Bibliotheek]] [National Library of the Netherlands ''or'' Dutch Royal Library]
|[[ہیگ]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.kb.nl/index-en.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070105065056/http://www.kb.nl/index-en.html |date=2007-01-05 }}
|-
|{{flagicon|Aruba}}
|♦ [[اروبا]]
|[[Aruba National Library]] (''Biblioteca Nacional Aruba'')
|[[اورنجسٹیڈ، اروبا|Oranjestad]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bibliotecanacional.aw/]({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302085005/http://www.bibliotecanacional.aw/ |date=2015-03-02 }})
|-
|{{flagicon|New Zealand}}
|[[نیوزی لینڈ]]
|[[National Library of New Zealand]] = ''Te Puna Mātauranga o Aotearoa''
|[[ویلنگٹن]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.natlib.govt.nz/]
|-
|{{flagicon|Cook Islands}}
|♦ [[کک جزیرے]]
|[[National Library of the Cook Islands]]&lt;br /&gt;[[Cook Islands Library and Museum Society]]
|[[Rarotonga]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.mocd.gov.ck/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;layout=blog&amp;id=23&amp;Itemid=87] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111208062209/http://www.mocd.gov.ck/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;layout=blog&amp;id=23&amp;Itemid=87 |date=2011-12-08 }}
|-
|rowspan=2|{{flagicon|Nicaragua}}
|rowspan=2|[[نکاراگوا]]
|[[National Library of Nicaragua Rubén Darío]] (''Biblioteca Nacional de Nicaragua Rubén Darío'')
|[[ماناگوا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bnrd.gob.ni/]
|-
|[[National Health Library]] (''Biblioteca Nacional de Salud'')
|[[ماناگوا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.minsa.gob.ni/bns/indexbns.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114161407/http://www.minsa.gob.ni/bns/indexbns.php |date=2006-11-14 }}
|-
|{{flagicon|Niger}}
|[[نائجر]]
|[[Direction of the National Archives of Niger]] (''Direction des Archives nationales du Niger'')
|[[نیامی]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Nigeria}}
|[[نائجیریا]]
|[[National Library of Nigeria]]
|[[لاگوس]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlbn.org/index.html]
|-
|
|''[[شمال]]...''
|{{arrow}} see under the second word
|
|
|
|-
|{{flagicon|Norway}}
|[[ناروے]]
|[[National Library of Norway]] (''Nasjonalbiblioteket'')
|[[اوسلو]] and [[Mo i Rana]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nb.no/]
|}

=== O ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Oman}}
|[[سلطنت عمان]]
|[[Sultan Qaboos University Library]]
|[[مسقط|Muscat]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.squ.edu.om/mainlibrary/tabid/1337/Default.aspx]
|}

=== P ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Pakistan}}
|[[پاکستان]]
|[[قومی ک‏‏تب خانہ پاکستان]]
|[[اسلام آباد]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlp.gov.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151215044747/http://www.nlp.gov.pk/ |date=2015-12-15 }}
|-
|{{flagicon|Palau}}
|[[پلاؤ]]
|[[Palau Community College Library]]
|[[کورور]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.palau.edu/library.htm/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805212352/http://www.palau.edu/library.htm/ |date=2013-08-05 }}
|-
|{{flagicon|Panama}}
|[[پاناما]]
|[[National Library of Panama]] (''Biblioteca Nacional de Panamá'')
|[[پاناما شہر]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.binal.ac.pa/]
|-
|{{flagicon|Papua New Guinea}}
|[[پاپوا نیو گنی]]
|[[National Library of Papua New Guinea]]
|[[بوروکو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.dg.com.pg/~ola] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021127174311/http://www.dg.com.pg/~ola |date=2002-11-27 }}
|-
|rowspan=2|{{flagicon|Paraguay}}
|rowspan=2|[[پیراگوئے]]
|[[National Library of Paraguay]] (''Biblioteca Nacional del Paraguay'')
|[[اسونسیون]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bibliotecanacional.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217010751/http://www.bibliotecanacional.org/ |date=2014-12-17 }}
|-
|[[National Library of Agriculture (Paraguay)]] (''Biblioteca nacional de Agricultura'')
|[[اسونسیون]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Peru}}
|[[پیرو]]
|[[Biblioteca Nacional del Perú]] [National Library of Peru ''or'' Peruvian National Library]
|[[لیما]]
||Yes&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bnp.gob.pe/portalbnp/pdf/ley26905.pdf |format=pdf |title=Ley de Depósito Legal en la Biblioteca Nacional del Perú |accessdate=9 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023021/https://www.bnp.gob.pe/portalbnp/pdf/ley26905.pdf |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;right&quot;|[http://bvirtual.bnp.gob.pe/] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130416094730/http://bvirtual.bnp.gob.pe/ |date=2013-04-16 }}
|-
|{{flagicon|Philippines}}
|[[فلپائن]]
|[[National Library of the Philippines]] (''Pambansang Aklatan ng Pilipinas'')
|[[منیلا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://web.nlp.gov.ph]
|-
|rowspan=2|{{flagicon|Poland}}
|rowspan=2|[[پولینڈ]]
|[[National Library of Poland]] [''Biblioteka Narodowa'']
|[[وارسا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bn.org.pl]
|-
|[[Jagiellonian Library]] [''Biblioteka Jagiellońska'']
|[[کراکوف]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bj.uj.edu.pl/index_en.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100203021846/http://www.bj.uj.edu.pl/index_en.php |date=2010-02-03 }}
|-
|{{flagicon|Portugal}}
|[[پرتگال]]
|[[Biblioteca Nacional de Portugal]] [National Library of Portugal ''or'' Portuguese National Library]
|[[لزبن]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bn.pt/]
|}

=== Q ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Qatar}}
|[[قطر]]
|[[Qatar National Library]]
|[[دوحہ]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.qnl.qa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211226121059/https://qnl.qa/ |date=2021-12-26 }}
|-
|{{flagicon|Quebec}}
|''[[کیوبیک]]''
|{{arrow}} see under ''[[#C|Canada]]''
|
|
|
|}

=== R ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Romania}}
|[[رومانیہ]]
|[[National Library of Romania]] (''Biblioteca Naţională a României'')
|[[بخارسٹ]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bibnat.ro]
|-
|rowspan=3|{{flagicon|Russia}}
|rowspan=3|[[روس]]
|[[Russian State Library]] (Российская Государственная Библиотека)
|[[ماسکو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.rsl.ru]
|-
|[[قومی لائبریری، روس]] (Российская Национальная Библиотека)
|[[سینٹ پیٹرز برگ]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlr.ru]
|-
|[[Boris Yeltsin Presidential Library]] (Президентская библиотека имени Б.Н.Ельцина)
|[[سینٹ پیٹرز برگ]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.prlib.ru/en-us/]
|-
|{{flagicon|Tatarstan}}
|♦ [[تاتارستان]]
|[[National Library of the Republic of Tatarstan]] (Татарстан Республикасы Милли китапханәсендә = Национальная Библиотека Республики Татарстан)
|[[قازان]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://kitaphane.tatr.ru/eng/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002829/http://kitaphane.tatr.ru/eng/ |date=2016-03-04 }}
|-
|{{flagicon|Rwanda}}
|[[روانڈا]]
|[[National Library of Rwanda]] (''Bibliothèque nationale du Rwanda'')
|[[کیگالی]]
|
|align=&quot;right&quot;|[https://web.archive.org/web/20040922025752/http://www.ebad.ucad.sn/sites_heberges/manifestations/colloque_BN_2003/tableau%201%20identification.doc]
|}

=== S ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Saint Kitts and Nevis}}
|[[سینٹ کیٹز و ناویس]]
|[[Charles A. Halbert Public Library]]
|[[باسیتیر]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Saint Lucia}}
|[[سینٹ لوسیا]]
|[[Central Library of Saint Lucia]]
|[[کاستریس]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://157.150.195.47/Depts/dhl/deplib/countries/luci.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030607080013/http://157.150.195.47/Depts/dhl/deplib/countries/luci.htm |date=2003-06-07 }}
|-
|{{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}
|[[سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز]]
|[[Kingstown Public Library]]
|[[کنگز ٹاؤن]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.education.gov.vc/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=36&amp;Itemid=45] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130421185533/http://www.education.gov.vc/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=36&amp;Itemid=45 |date=2013-04-21 }}
|-
|{{flagicon|Samoa}}
|[[سامووا]]
|[[Nelson Memorial Public Library]]
|[[آپیا]]
|
|
|-
|{{flagicon|San Marino}}
|[[سان مارینو]]
|[[National Library and Book Patrimony]] (''Biblioteca di Stato e Beni Librari'')
|[[سان مارینو]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|São Tomé and Príncipe}}
|[[ساؤ ٹومے و پرنسپے]]
|[[Library of the National Assembly]] (''Assembleia Nacional Biblioteca'')
|[[ساؤ ٹومے]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Saudi Arabia}}
|[[سعودی عرب]]
|[[King Fahad National Library]] (مكٺبة الملك فهد الوطنية)
|[[ریاض]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.kfnl.gov.sa/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070109051855/http://www.kfnl.gov.sa/ |date=2007-01-09 }}
|-
|{{flagicon|Scotland}}
|''[[اسکاٹ لینڈ]]''
|{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]''
|
|
|
|-
|{{flagicon|Senegal}}
|[[سینیگال]]
|[[National Library of Senegal]] (''Bibliothèque nationale du Sénégal, Bibliothèque des Archives nationales du Sénégal'')
|[[ڈاکار]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.archivesdusenegal.gouv.sn/biblio.html] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120718233246/www.archivesdusenegal.gouv.sn/biblio.html |date=2012-07-18 }}
|-
|rowspan=2|{{flagicon|Serbia}}
|rowspan=2|[[سربیا]]
|[[National Library of Serbia]] (Народна библиотека Србије)
|[[بلغراد]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nb.rs/index.php?change_lang=en]
|-
|Library of [[Matica srpska]] (''Biblioteka Matice srpske'')
|[[نووی ساد]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bms.ns.ac.rs/bmseng101.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200802211008/http://www.bms.ns.ac.rs/bmseng101.htm |date=2020-08-02 }}
|-
|{{flagicon|Seychelles}}
|[[سیچیلیس]]
|[[National Library of the Seychelles]]
|[[ماہے|Mahé]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.national-library.edu.sc/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090826085645/http://www.national-library.edu.sc/ |date=2009-08-26 }}
|-
|{{flagicon|Sierra Leone}}
|[[سیرالیون]]
|[[Sierra Leone Library Board]]
|[[فری ٹاؤن]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.encompassculture.com/readinggroups/africa@21/africa@21partners/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050728115954/http://www.encompassculture.com/readinggroups/africa@21/africa@21partners/ |date=2005-07-28 }}
|-
|{{flagicon|Singapore}}
|[[سنگاپور]]
|[[National Library, Singapore]]
|[[سنگاپور]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nl.sg/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110820011359/http://www.nl.sg/ |date=2011-08-20 }}
|-
|{{flagicon|Slovakia}}
|[[سلوواکیہ]]
|[[Slovak National Library]] (''Slovenská národná knižnica'')
|[[مارٹن، سلوواکیہ|Martin]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.snk.sk/]
|-
|{{flagicon|Slovenia}}
|[[سلووینیا]]
|[[Narodna in univerzitetna knjižnica]] [National and University Library]
|[[لیوبلیانا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nuk.uni-lj.si]
|-
|{{flagicon|Solomon Islands}}
|[[سولومن جزیرے]]
|[[National Library Service of the Solomon Islands]]
|[[ہونیارا]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Somalia}}
|[[صومالیہ]]
|[[National Library of Somalia]]
|[[موغادیشو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.uneca.org/Library/Library_associations.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630023212/http://www.uneca.org/library/library_associations.htm |date=2012-06-30 }}
|-
|
|''[[جنوب]]...''
|{{arrow}} see under the second word, with the two exceptions below
|
|
|
|-
|{{flagicon|South Africa}}
|[[جنوبی افریقا]]
|[[National Library of South Africa]] = ''Nasionale Biblioteek van Suid Afrika''
|[[پریٹوریا]] and [[کیپ ٹاؤن]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlsa.ac.za/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061101190133/http://www.nlsa.ac.za/ |date=2006-11-01 }}
|-
|{{flagicon|South Sudan}}
|[[جنوبی سوڈان]]
|
|
|
|
|-
|{{flagicon|Spain}}
|[[ہسپانیہ]]
|[[Biblioteca Nacional de España]]
|[[میدرد]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bne.es/]
|-
|{{flagicon|Catalonia}}
|♦ [[کاتالونیا]]
|[[National Library of Catalonia]] (''Biblioteca de Catalunya'')
|[[برشلونہ]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bnc.cat/]
|-
|{{flagicon|Sri Lanka}}
|[[سری لنکا]]
|[[National Library of Sri Lanka]]
|[[کولمبو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.natlib.lk/]
|-
|{{flagicon|Republika Srpska}}
|''[[سرپسکیا]]''
|{{arrow}} see under ''[[#B|Bosnia and Herzegovina]]''
|
|
|
|-
|{{flagicon|Sudan}}
|[[سوڈان]]
|[[Sudan Library]]
|[[خرطوم]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.uofk.edu/index.php?id=37] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100406080805/http://www.uofk.edu/index.php?id=37 |date=2010-04-06 }}
|-
|{{flagicon|Suriname}}
|[[سرینام]]
|[No national library, but database available]
|
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nationallibrary.sr/website/home.asp?menuid=96] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061030135838/http://www.nationallibrary.sr/website/home.asp?menuid=96 |date=2006-10-30 }}
|-
|{{flagicon|Swaziland}}
|[[سوازی لینڈ]]
|[[Swaziland National Library Service]]
|[[مبابنے]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.gov.sz/home.asp?pid=763]
|-
|{{flagicon|Sweden}}
|[[سویڈن]]
|[[National Library of Sweden]] (''Kungliga biblioteket'')
|[[اسٹاک ہوم]]
|Yes
|align=&quot;right&quot;|[http://www.kb.se/hjalp/english/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518124938/http://www.kb.se/hjalp/english/ |date=2008-05-18 }}
|-
|{{flagicon|Switzerland}}
|[[سویٹزرلینڈ]]
|[[Swiss National Library]] (''Schweizerische Nationalbibliothek'' = ''Bibliothèque nationale suisse'' = ''Biblioteca nazionale svizzera'' = ''Biblioteca naziunala svizra'')
|[[برن]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nb.admin.ch/index.html?lang=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150323132912/http://www.nb.admin.ch/index.html?lang=en |date=2015-03-23 }}
|-
|{{flagicon|Syria}}
|[[شام]]
|[[Al-Assad National Library]] (مكتبة الأسد الوطنية)
|[[دمشق]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.alassad-library.gov.sy/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516072038/http://www.alassad-library.gov.sy/ |date=2008-05-16 }}
|}

=== T ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Taiwan}}
|''[[جمہوریۂ چین|Republic of China (Taiwan)]]''
|{{arrow}} see under ''[[#Other States|Other States]]''
|
|
|
|-
|{{flagicon|Tajikistan}}
|[[تاجکستان]]
|[[National Firdoussi Library]] (Национальная Библиотека Республики Таджикистан имени Абулькасыма Фирдавси)
|[[دوشنبہ]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlrt.tj/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090710011715/http://www.nlrt.tj/ |date=2009-07-10 }}
|-
|{{flagicon|Tanzania}}
|[[تنزانیہ]]
|[[National Central Library (Dar es Salaam)|National Central Library]] / [[Tanzania Library Services Board]] = ''Bodi Ya Huduma Za Maktaba Tanzania''
|[[دارالسلام]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.tlsb.or.tz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210124163659/http://www.tlsb.or.tz/ |date=2021-01-24 }}
|-
|{{flagicon|Tatarstan}}
|''[[تاتارستان]]''
|{{arrow}} see under ''[[#R|Russia]]''
|
|
|
|-
|{{flagicon|Thailand}}
|[[تھائی لینڈ]]
|[[National Library of Thailand]] (หอสมุดแห่งชาติ)
|[[بینکاک]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlt.go.th/]
|-
|{{flagicon|Togo}}
|[[ٹوگو]]
|[[National Library of Togo]] (''Bibliothèque nationale du Togo'')
|[[لومے]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018535~menuPK:50015209~nHighlightIndex:2~pagePK:64032996~piPK:64027952~theSitePK:285317,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416162338/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018535~menuPK:50015209~nHighlightIndex:2~pagePK:64032996~piPK:64027952~theSitePK:285317,00.html |date=2009-04-16 }}
|-
|{{flagicon|Tonga}}
|[[ٹونگا]]
|
|
|
|
|-
|{{flagicon|Trinidad and Tobago}}
|[[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو]]
|[[National Library and Information System]]
|[[پورٹ آف اسپین]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nalis.gov.tt/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906131804/http://www.nalis.gov.tt/ |date=2008-09-06 }}
|-
|{{flagicon|Tunisia}}
|[[تونس]]
|[[National Library of Tunisia]] (''Bibliothèque nationale de Tunisie'' = المكتبة الوطنية التونسية)
|[[تونس شہر]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bibliotheque.nat.tn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051024023417/http://www.bibliotheque.nat.tn/ |date=2005-10-24 }}
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{flagicon|Turkey}}
|rowspan=&quot;2&quot;|[[ترکی]]
|[[National Library of Turkey]] (''Milli Kütüphane'')
|[[انقرہ]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.mkutup.gov.tr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103193035/http://www.mkutup.gov.tr/ |date=2007-01-03 }}
|-
|[[National Library of İzmir]] (''İzmir Milli Kütüphanesi'')
|[[ازمیر]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Turkmenistan}}
|[[ترکمانستان]]
|[[National Library of Turkmenistan]]
|[[اشک آباد]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Tuvalu}}
|[[تووالو]]
|[[National Library and Archives of Tuvalu]]
|[[فونافوندی]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|}

=== U ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Uganda}}
| [[یوگنڈا]]
|[[National Library of Uganda]]
|[[کمپالیا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlu.go.ug/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091201161123/http://www.nlu.go.ug/ |date=2009-12-01 }}
|-
|{{flagicon|Ukraine}}
| [[یوکرین]]
|[[Vernadsky National Library of Ukraine]] (Національна бібліотека України імені В.І. Вернадського)
|[[کیف]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nbuv.gov.ua/]
|-
|{{flagicon|United Arab Emirates}}
| [[متحدہ عرب امارات]]
|[[Cultural Foundation National Library]]
|[[ابوظہبی (شہر)]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.adach.ae/en/default.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110310082313/http://www.adach.ae/en/default.aspx |date=2011-03-10 }}
|-
| rowspan=7|{{flagicon|United Kingdom}}
|[[برطانیہ]]
|[[British Library]]
|[[لندن]] and [[Boston Spa]] ([[Wetherby]])
|Yes
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bl.uk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326213518/http://www.bl.uk/ |date=2012-03-26 }}
|-
||{{flagicon|Scotland}}[[اسکاٹ لینڈ]]
|[[National Library of Scotland]]
|[[ایڈنبرا]]
|Yes
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nls.uk/]
|-
||{{flagicon|Wales}}[[ویلز]]
|[[National Library of Wales]] (''Llyfrgell Genedlaethol Cymru'')
|[[ایبرسٹویتھ]]
|Yes
|align=&quot;right&quot;|[http://www.llgc.org.uk/]
|-
||{{flagicon|Bermuda}}[[برمودا]]
|[[Bermuda National Library]]
|[[ہیملٹن (برمودا)|Hamilton]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bermudanationallibrary.bm/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080215204632/http://www.bermudanationallibrary.bm/ |date=2008-02-15 }}
|-
||{{flagicon|British Virgin Islands}}|[[برطانوی ورجن جزیرے|Virgin Islands, British]]
||[[Library Services Department]]
|[[روڈ ٹاون]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bvi.gov.vg/products.asp?iProd=31&amp;iCat=12&amp;hierarchy=0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070507200947/http://www.bvi.gov.vg/products.asp?iProd=31&amp;iCat=12&amp;hierarchy=0 |date=2007-05-07 }}
|-
||{{flagicon|Isle of Man}}[[آئل آف مین]]
|[[National Library and Archives]] ([[Manx National Heritage]])
|[[ڈگلس، آئل آف مین|ڈگلس]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.gov.im/mnh/heritage/library/nationalLibrary.xml]
|-
||{{flagicon|Jersey}}[[جرزی]]
|[[Jersey Library]]
|[[سینٹ ہیلیر]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.gov.je/ESC/Lifelong+Learning/Libraries/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516202108/http://www.gov.je/ESC/Lifelong+Learning/Libraries/ |date=2008-05-16 }}
|-
|rowspan=5|{{flagicon|United States}}
|rowspan=5|[[ریاستہائے متحدہ امریکا]]
|[[ک‏‏تب خانہ کانگریس]] (''[[درحقیقت]]'')
|[[واشنگٹن ڈی سی]]
|Yes
|align=&quot;right&quot;|[http://www.loc.gov/]
|-
||[[National Library of Medicine]]
|[[بیتھسڈا، میری لینڈ|Bethesda]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlm.nih.gov/]
|-
||[[National Agricultural Library]]
|[[Beltsville, Maryland|Beltsville]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nal.usda.gov/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612005150/http://www.nal.usda.gov/ |date=2010-06-12 }}
|-
||[[National Library of Education (United States)|National Library of Education]]
|[[واشنگٹن ڈی سی]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://ies.ed.gov/ncee/projects/nat_ed_library.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915124642/http://ies.ed.gov/ncee/projects/nat_ed_library.asp |date=2008-09-15 }}
|-
||[[National Transportation Library]]
|[[واشنگٹن ڈی سی]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://ntl.bts.gov/]
|-
|{{flagicon|Uruguay}}
|[[یوراگوئے]]
|[[National Library of Uruguay]] (''Biblioteca Nacional del Uruguay'')
|[[مونٹیویڈیو]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bibna.gub.uy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070707160758/http://www.bibna.gub.uy/ |date=2007-07-07 }}
|-
|{{flagicon|Uzbekistan}}
|[[ازبکستان]]
|[[National Library of Uzbekistan]]
|[[تاشقند]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.natlib.uz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071116193809/http://www.natlib.uz/ |date=2007-11-16 }}
|}

=== V ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Vanuatu}}
|[[وانواتو]]
|[[National Library of Vanuatu]]
|[[پورٹ ولا]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.vanuatuculture.org/site-bm2/library/index.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091123201942/http://www.vanuatuculture.org/site-bm2/library/index.shtml |date=2009-11-23 }}
|-
|{{flagicon|Vatican City}}
|[[ویٹیکن سٹی]]
|[[Vatican Library]] (''Biblioteca Apostolica Vaticana'')
|[[ویٹیکن سٹی]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng]
|-
|{{flagicon|Venezuela}}
|[[وینیزویلا]]
|[[National Library of Venezuela]] (''Biblioteca Nacional de Venezuela'')
|[[کراکس]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.bnv.gob.ve/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090118083824/http://www.bnv.gob.ve/ |date=2009-01-18 }}
|-
|{{flagicon|Vietnam}}
|[[ویتنام]]
|[[National Library of Vietnam]] (Thư Viện Quốc Gia Việt Nam)
|[[ہنوئی]]
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.nlv.gov.vn/]
|}

=== W ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Wales}}
|''[[ویلز]]''
|{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]''
|
|
|
|}

=== Y ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Yemen}}
|[[یمن]]
|[[National Library of Yemen]]
|[[عدن]]
|
|
|}

=== Z ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|-
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]]
! style=&quot;width:12%&quot; | ماخذ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Zambia}}
|[[زیمبیا]]
|[[Zambia Library Service]]
|[[لوساکا]]
|
|align=&quot;right&quot;|
|-
|{{flagicon|Zimbabwe}}
|[[زمبابوے]]
|[[National Archives of Zimbabwe Library]]
|[[ہرارے]]?
|
|align=&quot;right&quot;|[http://www.moha.gov.zw/index.php?link=naz_library]
|}

=== ہور حیثیت ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
|- bgcolor=87ceeb
! colspan=2 style=&quot;width:25%&quot; | ملک
! style=&quot;width:45%&quot; | ک‏‏تب خانہ
! style=&quot;width:18%&quot; | شہر
! style=&quot;width:12%&quot; | ویب سائٹ
|-
|style=&quot;width:5%&quot;|{{flagicon|Abkhazia}}
|[[ابخازيا]]
|[[I.G. Papaskir National Library of Abkhazia]]
|[[سخومی]]
|
|-
|{{flagicon|Kosovo}}
|[[کوسووہ]]
|[[National and University Library of Kosovo]] (''Biblioteka Kombëtare dhe Universitare e Kosovës'')
|[[پریسٹینا]]
|align=&quot;right&quot;|[http://www.biblioteka-ks.org/index.php]
|-
|{{flagicon|Northern_Cyprus}}
|[[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]]
|[[National Library of Northern Cyprus]] (''Milli Kütüphane'')
|[[نیکوسیا]]
|align=&quot;right&quot;|[http://mkutup.mebnet.net/]
|-
|{{flagicon|Republic of China}}
|[[جمہوریۂ چین|Republic of China (Taiwan)]]
|Bureau of International Exchange of Publications (also known as the [[National Central Library]], 國家圖書館)
|[[تائپے]]
|align=&quot;right&quot;|[http://www.ncl.edu.tw/mp.asp?mp=5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513163836/http://www.ncl.edu.tw/mp.asp?mp=5 |date=2013-05-13 }}
|}

== ریاستی کت‏ب خانے ==
A state library is established by a [[وفاقی ریاست|state]] to serve as the preeminent repository of information for that region.

=== [[آسٹریلیا]] ===
* ''[[ACT Heritage Library]]''
* ''[[Northern Territory Library]]''
* [[State Library of New South Wales]]
* [[State Library of Queensland]]
* [[State Library of South Australia]]
* [[State Library of Tasmania]]
* [[State Library of Victoria]]
* [[State Library of Western Australia]]

=== [[جرمنی]] ===
{{Main|State libraries of Germany}}
* [[Bavarian State Library]], [[میونخ]]
* [[Central and Regional Library of Berlin]], [[برلن]]
* [[Göttingen State and University Library]], [[Göttingen]]
* [[Hessian State Library]], [[Wiesbaden]]
* [[Saxon State Library]], [[ڈریسڈن]]
* [[Württemberg State Library]], [[شٹوٹگارٹ]]

=== [[بھارت]] ===
* [[Asafia State Library]]
* [[North Bengal State Library]]
* [[State Central Library, Kerala]]

=== [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] ===
{{Main|List of U.S. state libraries and archives}}

== ہور ویکھو ==
* [[کتب خانےآں د‏‏ی لسٹ]]
* [[List of libraries by country]]
* [[قومی دستاویزات مراکز د‏‏ی لسٹ]]
* [[Staatsbibliothek]]
* [[The European Library]]

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

== باہرلے جوڑ ==
* {{cite web| url=http://www.ifla.org/national-libraries| title=National Libraries Section| publisher=International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA)| accessdate=2014-04-01| archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023011/https://www.ifla.org/national-libraries%20| archivedate=2018-12-26| url-status=live}}
* {{cite web | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081218060204/http://www.ifla.org/VI/2/p2/national-libraries.htm | title=National Libraries of the World: Address List| publisher= International Federation of Library Associations and Institutions| url=http://www.ifla.org/VI/2/p2/national-libraries.htm |archivedate=2008-12-18}} Note: the IFLA now links to the Wikipedia list above (partly edited by IFLA members) instead of maintaining its own list, see also the [http://www.ifla.org/files/assets/national-libraries/annual-report/2009.pdf Annual Report 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034655/http://www.ifla.org/files/assets/national-libraries/annual-report/2009.pdf |date=2015-09-24 }} of the National Libraries Section.
* {{cite web | url=http://www.unesco.org/new/en/communication-and-information/access-to-knowledge/libraries/ | title=UNESCO Libraries portal | publisher=[[یونیسکو]] | accessdate=2014-02-01}}

[[گٹھ:تنظیماں د‏‏ی فہارست]]
[[گٹھ:قومی کت‏ب خانے]]
[[گٹھ:کتب خانےآں د‏‏ی فہارست]]</text>
      <sha1>ljlxqf76mfbdd7pwczjwbdl0z8t5ap1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مسیحی ریاست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91516</id>
    <revision>
      <id>707411</id>
      <parentid>682329</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T15:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>707411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36190" sha1="mizf1kdo4j98wb1aw209oeh4i80i48u" xml:space="preserve">[[تصویر:Map of state religions.svg|حدود|کھبے|thumb|300px|
{|
|- valign=top

{{نقشیاں دا حاشیہ|blue|[[مسیحیت]] بطور سرکاری مذہب}}
|}]]

'''مسیحی ریاست''' {{ہور نام|انگریزی=Christian state}} اک ایسا ملک اے جو [[مسیحیت]] د‏‏ی کسی اک شکل نو‏‏ں اپنے سرکاری [[مذہب]] دے طور اُتے تسلیم کردا اے تے اکثر اس دا اپنا '''ریاستی کلیسیا''' ہُندا اے، &lt;ref name=&quot;Backhouse2011&quot;&gt;{{cite book|last=Backhouse|first=Stephen|title=Kierkegaard's Critique of Christian Nationalism|date=7 جولائ‏ی 2011|publisher=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]]|isbn=978-0-19-960472-2|page=60|quote=۔۔۔it is only as an established institution that the Church can fully preserve and promote Christian tradition to the nation. One cannot have a Christian state without a state Church.}}&lt;!-- |accessdate=16 اکتوبر 2015 --&gt;&lt;/ref&gt;
جو ملک دا غالب [[مسیحی فرقہ]] ہُندا اے جسنو‏ں حکومت کیت‏‏ی حمایت حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Eberle2013&quot;&gt;{{cite book|last=Eberle|first=Edward J.|title=Church and State in Western Society: Established Church, Cooperation and Separation|date=28 فروری 2013|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-1-4094-9780-6|page=6|quote=Under the established church approach, the government will assist the state church and likewise the church will assist the government. Religious education is mandated by law to be taught in all schools, public or private.}}&lt;!-- |accessdate=16 اکتوبر 2015 --&gt;&lt;/ref&gt;

تاریخی طور اُتے [[آرمینیا]] &lt;ref name=&quot;MilmanMurdock1887&quot;&gt;{{cite book|last1= Milman|first1= Henry Hart|last2= Murdock|first2= James|title= The History of Christianity|accessdate= 17 اکتوبر 2015|year= 1887|publisher= A. C. Armstrong &amp; Son |page= 258|quote= But while Persia fiercely repelled Christianity from its frontier, upon that frontier arose a Christian state. Armenia was the first country which embraced Christianity as the religion of the King, the nobles, and the people.}}&lt;/ref&gt;، [[ایتھوپیا|حبشہ (ایتھوپیا)]] &lt;ref name=&quot;ChingJarzombek2010&quot;&gt;{{cite book|last1= Ching|first1= Francis D. K.|last2= Jarzombek|first2= Mark M.|last3= Prakash|first3= Vikramaditya|title= A Global History of Architecture|date= 13 دسمبر 2010|publisher= John Wiley &amp; Sons|isbn= 978-0-470-40257-3|page= 213|quote= In the 4th century, King Ezana converted to Christianity and declared Aksum a Christian state—the first Christian state in the history of the world.}}&lt;!-- |accessdate= 17 اکتوبر 2015 --&gt;&lt;/ref&gt;، [[جارجیا]] &lt;ref name=&quot;OlsonPappas1994&quot;&gt;{{cite book|last1= Olson|first1= James Stuart|last2= Pappas|first2= Lee Brigance|last3= Pappas|first3= Nicholas Charles|title= An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires|date= 1 جنوری 1994|publisher= Greenwood Publishing Group|isbn= 978-0-313-27497-8|page= 242|quote= Kartli became a Christian state under King Mirian in 337.}}&lt;!-- |accessdate= 17 اکتوبر 2015 --&gt;&lt;/ref&gt; تے انہاں دے علاوہ [[رومی سلطنت]] تے [[بازنطینی سلطنت]] وی خود نو‏‏ں '''مسیحی ریاست''' &lt;ref name=&quot;Ashby2010&quot;&gt;{{cite book|last= Ashby|first= Warren|title= A Comprehensive History Of Western Ethics|date = 4 جولائ‏ی 2010|publisher= Prometheus Books|isbn= 978-1-61592-694-7|page= 152|quote= In the Edict of Thessalonica (380) he expressed the imperial &quot;desire&quot; that all Roman citizens should become Christians, the emperor adjudging all other madmen and ordering them to be designated as heretics,۔.۔condemned as such.۔.to suffer divine punishment, and, therewith, the vengeance of that power, which we, by celestial authority, have assumed. There was thus created the &quot;Christian State.&quot;}}&lt;!-- |accessdate=16 اکتوبر 2015 --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Frucht2004&quot;&gt;{{cite book|last= Frucht|first= Richard C.|title= Eastern Europe|year= 2004|publisher= [[ABC-CLIO]]|isbn= 978-1-57607-800-6|page= 627|quote= In contrast, the emperor Justinian (527-565) refashioned the eastern part of the Roman Empire into a strong and dynamic Byzantine Empire, which claimed Bosnia-Hercegovina, among other provinces. The Byzantine Empire became the world's predominant Christian state, based on Roman law, Greek culture, and the Greek language.}}&lt;!-- |accessdate= 16 اکتوبر 2015 --&gt;&lt;/ref&gt; قرار دے چکيت‏یاں نيں۔

اج کئی قوماں باضابطہ طور اُتے خود نو‏‏ں '''مسیحی ریاست''' دے طور شناخت کرواندی نيں یا انہاں دا اپنا ریاستی [[کلیسیا]] اے، انہاں وچ 
[[ارجنٹائن]]،&lt;ref name=&quot;Encyclopædia Britannica-Argentina&quot;&gt;{{cite web|url =http://www.britannica.com/EBchecked/topic/33657/Argentina| title = Argentina|publisher = Encyclopædia Britannica|accessdate = 11 مئی 2008}}&lt;/ref&gt; [[کوسٹاریکا]]،&lt;ref name=&quot;YakobsonRubinstein2009&quot;&gt;{{cite book|last1=Yakobson|first1=Alexander|last2=Rubinstein|first2=Amnon|title=Israel and the Family of Nations: The Jewish Nation-state and Human Rights|year=2009|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-0-415-46441-3|page=215|quote=Thus the Constitution of Costa Rica, which is considered a model of stable democracy in Latin America, states in Article 75: The Roman Catholic and Apostolic Religion is the religion of the State, which contributes to its maintenance, without preventing the free exercise in the Republic of other forms of worship that are not opposed to universal morality or good customs.}}&lt;!-- |accessdate=17 اکتوبر 2015 --&gt;&lt;/ref&gt; [[ڈنمارک]]،&lt;ref name=&quot;Shadid1995&quot;&gt;{{cite book|last=Shadid|first=W. A. R.|title=Religious Freedom and the Position of Islam in Western Europe|date=1 جنوری 1995|publisher=Peeters Publishers|isbn=9789039000656|page=11|quote=Denmark has declared the Evangelical Lutheran church to be that national church (par. 4 of the Constitution)، which corresponds the fact that 91.5% of the population are registered members of this church. This declaration implies that the Danish State does not take a neutral stand in religious matters. Nevertheless, freedom of religion has been incorporated in the Constitution. Nielsen (1992, 77) gives a short description of the position of the minority religious communities in comparison to that of the State Church: The Lutheran established church is a department of the state. Church affairs are government by a central government ministry, and clergy are government employees. The registration of births, deaths and marriages falls under this ministry of church affairs, and normally speaking the local Lutheran pastor is also the official registrar. The other small religious communities, viz. Roman Catholics, Methodists, Baptists and Jews, have the constitutional status of 'recognised communities of faith'۔ … Contrary to the minority religious communities, the Lutheran Church is fully financed by the Danish State.}}&lt;!-- |accessdate=17 اکتوبر 2015 --&gt;&lt;/ref&gt; [[انگلستان]]،&lt;ref name=&quot;Joppke2013&quot;&gt;{{cite book|last=Joppke|first=Christian|authorlink=Christian Joppke|title=Veil|date=3 مئی 2013|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-0-7456-5857-5|page=1}}&lt;!-- |accessdate=18 اکتوبر 2015 --&gt;&lt;/ref&gt; [[فارو جزیرے]]،&lt;ref name=&quot;StatisticsFaroe&quot;&gt;[http://www.hagstova.fo/sites/default/files/Faroe_Islands_in_figures_2015.pdf Faroe Islands in figures 2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000633/http://www.hagstova.fo/sites/default/files/Faroe_Islands_in_figures_2015.pdf |date=2016-03-04 }} Statistics Faroe Island&lt;/ref&gt; [[یونان]]،&lt;ref name=&quot;Jiang2012&quot;&gt;{{cite book|last=Jiang|first=Qing|title=A Confucian Constitutional Order|year=2012|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-15460-2|page=221|quote=The features of the state affect the essence of the state, but the key term is that of historical identity, hence this chapter concentrates on historical identity as the essence of the state, though at times some of the other features will also be referred to. For instance, ancient Greece has now become an Orthodox Christian state. Ancient Persia (Iran) has now become a Muslim state, and the ancient Buddhist states of the Silk Route have also become Islamic states.}}&lt;!-- |accessdate=18 اکتوبر 2015 --&gt;&lt;/ref&gt; [[گرین لینڈ]]،&lt;ref name=&quot;DenmarkConstitution&quot;&gt;{{cite web|title=Constitution of Denmark|url=http://www.parliament.am/library/sahmanadrutyunner/dania.pdf}}&lt;/ref&gt; [[آئس لینڈ]]،&lt;ref name=&quot;Melton2005&quot;&gt;{{cite book|last=Melton|first=J. Gordon|title=Encyclopedia of Protestantism|date=1 جنوری 2005|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-6983-5|page=283}}&lt;!-- |accessdate=18 اکتوبر 2015 --&gt;&lt;/ref&gt; [[لیختینستائن]]،&lt;ref name=&quot;Fox2008&quot;&gt;{{cite book|last=Fox|first=Jonathan|title=A World Survey of Religion and the State|date=19 مئی 2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-47259-3|page=119|quote=Liechtenstein's constitution designates the Catholic Church as the state Church and guarantees religious freedom. Article 38 provides protection for the property rights of all religious institutions and states that &quot;the administration of church property in the parishes shall be regulated by a specific law; the agreement of church authorities shall be sought before the law is enacted.&quot; Article 16 states that religious instruction in public schools &quot;shall be given by church authorities.&quot;}}&lt;!-- |accessdate=18 اکتوبر 2015 --&gt;&lt;/ref&gt; [[مالٹا]]،&lt;ref name=&quot;legal-malta&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.legal-malta.com/law/constitution-1.htm |title=Chapter 1&amp;nbsp;– The Republic of Malta |publisher=Legal-Malta |accessdate=4 ستمبر 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110827044831/http://www.legal-malta.com/law/constitution-1.htm |archivedate=27 اگست 2011}}&lt;/ref&gt; [[موناکو]]،&lt;ref name=MonacoReligion&gt;{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110927091747/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&amp;3Gb |date=ستمبر 27, 2011 |title=CONSTITUTION DE LA PRINCIPAUTE}} (French): Art. 9.، Principaute De Monaco: Ministère d'Etat (archived from [http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&amp;3Gb the original] on 27 ستمبر 2011)۔&lt;/ref&gt; [[سامووا]]،&lt;ref name=&quot;Wyeth2017&quot;&gt;{{cite news |publisher=''[[The Diplomat]]'' |title=Samoa Officially Becomes a Christian State |first=Grant |last=Wyeth |url=http://thediplomat.com/2017/06/samoa-officially-becomes-a-christian-state/ |date=جون 16, 2017 |access-date=جون 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170616153746/http://thediplomat.com/2017/06/samoa-officially-becomes-a-christian-state/ |archive-date=جون 16, 2017}}&lt;/ref&gt; [[ٹونگا]]،&lt;ref name=&quot;Fodor1986&quot;&gt;{{cite book|last=Fodor's|first=|title=Fodor's South Pacific|date=12 فروری 1986|publisher=[[Fodor's]]|isbn=978-0-679-01307-5|quote=As King George I of Tonga, Tupou created the &quot;modern&quot; Christian state with the Cross dominating its flag, and with the rigorous constitutional clause regulating observation of the Sabbath.}}&lt;!-- |accessdate=18 اکتوبر 2015 --&gt;&lt;/ref&gt; [[تووالو]]،&lt;ref name=&quot;Temperman2010&quot;&gt;{{cite book|last=Temperman|first=Jeroen|title=State-Religion Relationships and Human Rights Law|year=2010|publisher=Brill Academic Publishers |isbn=9789004181489|page=18|quote=The Constitution of Tuvalu in a similar vein constitutes Tuvalu as &quot;an independent State based on Christian principles.۔.and Tuvaluan custom and tradition&quot;; and also the Constitution of Vanuatu proclaims in its Preamble: &quot;[we] HEREBY proclaim the establishment of the united and free Republic of Vanuatu founded on traditional Melanesian values, faith in God, and Christian principles.۔.&quot;}}&lt;!-- |accessdate=18 اکتوبر 2015 --&gt;&lt;/ref&gt; [[ویٹیکن سٹی]]،&lt;ref name=&quot;Erasmus2010&quot;&gt;{{cite book|last=Temperman|first=Jeroen|title=State-Religion Relationships and Human Rights Law|year=2010|publisher=Brill Academic Publishers |isbn=9789004181489|page=18|quote=The Roman Catholic State of Vatican City is, of course, the best contemporary example of a Christian state. The State of Vatican City, originally established by the ''Lateran Pacts'' of 1929, approximates most faithfully the ideal-typical conception of theocratic Roman Catholic state. The Pope is ''ex officio'' simultaneously leader of the Roman Catholic Church as well as Head of State and Head of the Government of the State of the Vatican City; he also possesses (''de jure'') absolute authority over the legislative, executive and judicial branches. Practically all acts and policies of the Vatican City revolve around the interests of the Holy See and, apart from the members of the Pontifical Swiss Guard, virtually all inhabitants of the Vatican City are members of the clergy.}}&lt;!-- |accessdate=18 اکتوبر 2015 --&gt;&lt;/ref&gt; تے [[زیمبیا]] &lt;ref name=&quot;Jenkins2011&quot;&gt;{{cite book|last=Jenkins|first=Philip|title=The Next Christendom: The Coming of Global Christianity|date=11 اگست 2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-991153-0|page=187}}&lt;!-- |accessdate=18 اکتوبر 2015 --&gt;&lt;/ref&gt;
شامل نيں۔

== ریاستی کلیسیا یا سابقہ ریاستی کلیسیا ==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
! ملک || کلیسیا || مذہبی فرقہ || تحلیل
|-
| [[Duchy of Anhalt|Anhalt]] || [[Evangelical State Church of Anhalt]] || [[united and uniting churches|united Protestant]] || [[German Revolution of 1918–1919|1918]]
|-
| [[آرمینیا]] || [[آرمینیائی رسولی کلیسیا]] || [[اورینٹل راسخ الاعتقادی]] || 1921
|-
| [[آسٹریا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[Federal Constitutional Law (Austrian act)|1918]]
|-
| [[Grand Duchy of Baden|Baden]] || [[کاتھولک کلیسیا]] and the [[Evangelical Church of Baden|United Evangelical Protestant State Church of Baden]] || [[کاتھولک کلیسیا]] and [[united and uniting churches|united Protestant]] || [[German Revolution of 1918–1919|1918]]
|-
| [[مملکت بویریا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[German Revolution of 1918–1919|1918]]
|-
| [[بولیویا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[Constitution of Bolivia|2009]]
|-
| [[برازیل]]{{#tag:ref|[http://www.v-brazil.com/government/laws/titleIII.html Brazilian Laws – the Federal Constitution – The Organization of State]. V-brazil.com. Retrieved 5 May 2012. [[برازیل]] had [[کاتھولک کلیسیا]] as the state religion from the country's [[Independence of Brazil|independence]], in 1822, until the fall of the [[سلطنت برازیل]]. The [[República Velha|new Republican government]] passed, in 1890, Decree 119-A {{cite web|title=Decreto 119-A|url=http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/decreto/1851-1899/d119-a.htm|quote=Prohibits federal and state authorities to intervene on religion, granting freedom of religion.}} (still in force), instituting the separation of church and state for the first time in Brazilian law. [[مثبتیت]] thinker [[Demétrio Nunes Ribeiro]] urged the new government to adopt this stance. The 1891 Constitution, the first under the Republican system of government, abolished privileges for any specific religion, reaffirming the separation of church and state. This has been the case ever since – the 1988 [[Constitution of Brazil]], currently in force, does so in its Nineteenth Article. The Preamble to the Constitution does refer to &quot;God's protection&quot; over the document's [[promulgation]], but this is not legally taken as endorsement of belief in any deity.|group=note}} || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] ||[[History of the Constitution of Brazil#Old Republic|1890]]
|-
| [[Duchy of Brunswick|Brunswick]] || [[Protestant Lutheran State Church of Brunswick|Evangelical Lutheran State Church in Brunswick]] || [[لوتھریت]] || [[German Revolution of 1918–1919|1918]]
|-
| [[بلغاریہ]] || [[Bulgarian Orthodox Church]] || [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || 1946
|-
| [[چلی]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[Chilean Constitution of 1925|1925]]
|-
| [[کولمبیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1936&lt;ref&gt;John Gunter, ''Inside Latin America'' (1941), p. 166&lt;/ref&gt;
|-
| [[Connecticut Colony]] || [[Congregationalism in the United States|Congregational Church]] || [[کالوینیت]] || 1818
|-
| [[کیوبا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1902
|-
| [[قبرص]] || [[کلیسیائے قبرص]] || [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || 1977 with the death of the Ethnarch [[مکاریوس سوم]]
|-
| [[چیکو سلوواکیہ]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[Czechoslovak Constitution of 1920|1920]]
|-
| [[ڈنمارک]] || [[Church of Denmark]] || [[لوتھریت]] || Current
|-
| [[East Florida]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1783
|-
| [[انگلستان]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || Current
|-
| [[سلطنت ایتھوپیا]] || [[حبشی راسخ الاعتقاد توحیدی کلیسیا]] || [[اورینٹل راسخ الاعتقادی]] || [[Derg|1974]]
|-
| [[فارو جزیرے]] || [[Church of the Faroe Islands]] || [[لوتھریت]] || Current; elevated from a diocese of the [[Church of Denmark]] in 2007 (the two remain in close cooperation)
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[فن لینڈ]] || [[Evangelical Lutheran Church of Finland]] || [[لوتھریت]] || 1869
|-
| [[Finnish Orthodox Church]] || [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || 1917
|-
| [[فرانس]]{{#tag:ref|In France the [[Concordat of 1801]] made the Roman Catholic, [[کالوینیت]] and [[لوتھریت]] churches state-sponsored religions, as well as [[یہودیت]].|group=note}} || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[1905 French law on the Separation of the Churches and the State|1905]]
|-
| [[جارجیا]] || [[Georgian Orthodox Church]] || [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || 1921
|-
| [[یونان]] || [[کلیسیائے یونان]] || [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]]&lt;ref name=GreeceConstitution&gt;[http://www.hri.org/docs/syntagma/artcl25.html#A3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171002214338/http://www.hri.org/docs/syntagma/artcl25.html#A3 |date=2017-10-02 }} THE CONSTITUTION OF GREECE: SECTION II RELATIONS OF CHURCH AND STATE: Article 3, [http://www.hri.org/ Hellenic Resources network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170801193832/http://www.hri.org/docs/syntagma/artcl25.html |date=2017-08-01 }}.&lt;/ref&gt; || The [[کلیسیائے یونان]] is recognized by the Greek Constitution as the &quot;prevailing religion&quot; in Greece.&lt;ref name=GreeceConstitution /&gt; However, this provision does not give official status to the Church of Greece, while all other religions are recognized as equal and may be practiced freely.&lt;ref name=GreeceConstitution2&gt;[http://www.hri.org/docs/syntagma/artcl25.html#A13] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171002214338/http://www.hri.org/docs/syntagma/artcl25.html#A13 |date=2017-10-02 }} THE CONSTITUTION OF GREECE: PART TWO INDIVIDUAL AND SOCIAL RIGHTS: Article 13&lt;/ref&gt;
|-
| [[گرین لینڈ]] || [[Church of Denmark]] || [[لوتھریت]] || Current; under discussion to be elevated from [[Diocese of Greenland|The Diocese of Greenland in the Church of Denmark]] to a state church for Greenland, along‐the‐lines the [[Church of the Faroe Islands|Faroese Church]] took in 2007
|-
| [[گواتیمالا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1871
|-
| [[ہیٹی]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[Constitution of Haiti|1987]]
|-
| [[ہوائی]] || [[Church of Hawaii]] || [[انگلیکانیت]] || 1893
|-
| [[Grand Duchy of Hesse|Hesse]] || [[Evangelical Church of Hesse and Nassau|Evangelical Church in Hesse]] || [[united and uniting churches|united Protestant]] || [[German Revolution of 1918–1919|1918]]
|-
| [[ہنگری]]{{#tag:ref|In Hungary the constitutional laws of 1848 declared five established churches on equal status: the [[کاتھولک کلیسیا]], [[کالوینیت]], [[لوتھریت]], [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] and [[توحید پرستی (مسیحیت)]] Church. In 1868 the law was ratified again after the [[Ausgleich]]. In 1895 [[یہودیت]] was also recognized as the sixth established church. In 1948 every distinction between the different denominations were abolished.&lt;ref&gt;{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080220121400/http://www.legislationline.org/upload/legislations/cd/86/39b1e5cc4b9b9b6a97c2830f3608.htm |date=20 February 2008 |title=Constitution of the Republic of Hungary}} (archived from [http://www.legislationline.org/upload/legislations/cd/86/39b1e5cc4b9b9b6a97c2830f3608.htm the original] on 2008-02-20)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070523210720/http://www.magyarorszag.hu/english/keyevents/a_alpolg/a_allampolgarsagemberijogok/a_alapjog20050805/a_gondlelkiismjog20060627.html |date=23 May 2007 |title=The right of thought, the freedom of conscience and religion –Hungary.hu}} (archived from [http://www.magyarorszag.hu/english/keyevents/a_alpolg/a_allampolgarsagemberijogok/a_alapjog20050805/a_gondlelkiismjog20060627.html the original] on 2007-05-23)&lt;/ref&gt;|group=note}} || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1946
|-
| [[آئس لینڈ]] || [[National Church of Iceland|Lutheran Evangelical Church]] || [[لوتھریت]] || Current
|-
| [[مملکت آئرلینڈ]]{{#tag:ref|In the [[مملکت آئرلینڈ]] the [[کلیسیائے آئرلینڈ]] was established [[Reformation in Ireland|in the Reformation]].&lt;ref name=&quot;LivingstoneSparks2013&quot;&gt;{{cite book|last1=Livingstone|first1=E. A.|last2=Sparks|first2=M. W. D.|last3=Peacocke|first3=R. W.|title=The Concise Oxford Dictionary of the Christian Church|url=https://books.google.com/books?id=DZecAQAAQBAJ&amp;pg=PA286|accessdate=3 December 2014|date=2013-09-12|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-965962-3|page=286|chapter=Ireland}}&lt;/ref&gt; The [[Act of Union 1800]] created the [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ]] with the [[کلیسیائے انگلستان]] established outside Scotland. The [[Irish Church Act 1869]] demerged and disestablished the Church of Ireland,&lt;ref name=&quot;LivingstoneSparks2013&quot; /&gt; and the island was [[تقسیم آئرلینڈ]].|group=note}} || [[کلیسیائے آئرلینڈ]] || [[انگلیکانیت]] || 1871
|-
| [[جمہوریہ آئرلینڈ]]{{#tag:ref|The Republic of Ireland's [[Constitution of Ireland|1937 constitution]] prohibits an established religion.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irishstatutebook.ie/en/constitution/index.html#article44|title=CONSTITUTION OF IRELAND|work=[[Irish Statute Book]]|pages=Article 44|accessdate=3 December 2014}}&lt;/ref&gt; Originally, it recognized the &quot;special position&quot; of the Roman Catholic Church &quot;as the guardian of the Faith professed by [[Roman Catholicism in Ireland|the great majority of the citizens]]&quot;, and recognized &quot;the [[کلیسیائے آئرلینڈ]], the [[Presbyterian Church in Ireland]], the [[Methodist Church in Ireland]], the [[Religious Society of Friends]] in Ireland, as well as the [[Jews in Ireland|Jewish Congregations]] and the other religious denominations existing in Ireland at the date of the coming into operation of this Constitution&quot;.&lt;ref name=&quot;KeoghMcCarthy2007&quot;&gt;{{cite book|last1=Keogh|first1=Dermot|last2=McCarthy|first2=Dr. Andrew|title=The Making of the Irish Constitution 1937: Bunreacht Na HÉireann|date=2007-01-01|publisher=Mercier Press|isbn=978-1-85635-561-2|page=172}}&lt;/ref&gt; These provisions were [[Fifth Amendment of the Constitution of Ireland|deleted in 1973]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irishstatutebook.ie/1972/en/act/cam/0005/index.html|title=Fifth Amendment of the Constitution Act, 1972.|work=[[Irish Statute Book]]|accessdate=3 December 2014}}&lt;/ref&gt;|group=note}} || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1973
|-
| [[اطالیہ]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1985
|-
| [[لیختینستائن]] || [[کاتھولک کلیسیا]]&lt;ref name=LiechtensteinConstitution&gt;{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326162534/http://www.liechtenstein.li/en/pdf-fl-staat-verfassung-sept2003.pdf |date=26 March 2009 |title=Constitution Religion}} (archived from [http://www.liechtenstein.li/en/pdf-fl-staat-verfassung-sept2003.pdf the original] on 2009-03-26).&lt;/ref&gt; || [[کاتھولک کلیسیا]] || Current
|-
| [[Principality of Lippe|Lippe]] || [[Church of Lippe]] || [[کالوینیت]] || 1918
|-
| [[لتھووینیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1940
|-
| [[Free City of Lübeck|Lübeck]] || [[North Elbian Evangelical Lutheran Church|Evangelical Lutheran Church in the State of Lübeck]] || [[لوتھریت]] || 1918
|-
| [[لکسمبرگ]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || Current
|-
| [[شمالی مقدونیہ]] || [[Macedonian Orthodox Church]] || [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || 1921
|-
| [[مالٹا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || Current
|-
| [[Grand Duchy of Mecklenburg-Schwerin|Mecklenburg-Schwerin]] || [[Evangelical Church of Mecklenburg|Evangelical Lutheran State Church of Mecklenburg-Schwerin]] || [[لوتھریت]] || 1918
|-
| [[Grand Duchy of Mecklenburg-Strelitz|Mecklenburg-Strelitz]] || [[Evangelical Church of Mecklenburg|Mecklenburg-Strelitz State Church]] || [[لوتھریت]] || 1918
|-
| [[میکسیکو]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[constitution of 1857|1857]] (reestablished between 1864 and 1867)
|-
| [[موناکو]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || Current
|-
| [[نیدرلینڈز]] || [[Dutch Reformed Church]] || [[کالوینیت]] || 1795
|-
| [[نیو برنزویک]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] ||
|-
| [[ناروے]] || [[Church of Norway]] || [[لوتھریت]] || 2017&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://christiandaily.com/article/norways-church-and-state-to-divorce-after-almost-500-years/59710.htm|title=Norway's church and state to divorce after almost 500 years|website=christiandaily.com|access-date=2017-01-02|archive-date=2018-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033211/http://www.christiandaily.com/article/norways-church-and-state-to-divorce-after-almost-500-years/59710.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kirken.no/nb-NO/om-kirken/aktuelt/2017---et-kirkehistorisk-merkear/|title=2017 – et kirkehistorisk merkeår|last=|first=|date=2017-12-30|website=Den norske kirke, Kirkerådet|publisher=|access-date=2017-01-02}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[نووا سکوشیا]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1850
|-
| [[Grand Duchy of Oldenburg|Oldenburg]] || [[Evangelical Lutheran Church in Oldenburg|Evangelical Lutheran Church of Oldenburg]] || [[لوتھریت]] || 1918
|-
| [[پاناما]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1904
|-
| [[پیراگوئے]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1992&lt;ref&gt;Under the 1967 Constitution, Roman Catholicism was the state religion as stated in Article 6: &quot;The Roman Catholic Apostolic religion is the state religion, without prejudice to religious freedom, which is guaranteed in accordance with the provisions of this Constitution. Official relations of the republic with the Holy See shall be governed by concordats or other bilateral agreements.&quot; The 1992 Constitution, which replaced the 1967 one, establishes Paraguay as a secular state, as mentioned in section (1) of Article 24: &quot;Freedom of religion, worship, and ideology is recognized without any restrictions other than those established in this Constitution and the law. The State has no official religion.&quot;&lt;/ref&gt;
|-
| [[فلپائن]]{{#tag:ref|The Philippines was among several possessions ceded by [[ہسپانیہ]] to the United States in 1898; religious freedom was subsequently guaranteed in the archipelago. This was codified in the [[Philippine Organic Act (1902)]], section 5: &quot;... That no law shall be made respecting an establishment of religion or prohibiting the free exercise thereof, and that the free exercise and enjoyment of religious profession and worship, without discrimination or preference, shall forever be allowed.&quot; A similarly-worded provision still exists in the [[1987 Constitution|present Constitution]]. Catholicism remains the predominant religion, wielding considerable political and cultural influence.|group=note}} || [[Roman Catholic Church in the Philippines|Roman Catholic Church]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1898
|-
| [[پولینڈ]]{{#tag:ref|Article 25 of [http://www.sejm.gov.pl/prawo/konst/angielski/kon1.htm the constitution] states: &quot;1. Churches and other religious organizations shall have equal rights. 2. Public authorities in the Republic of Poland shall be impartial in matters of personal conviction&quot;. Article 114 of the Polish [[March Constitution of Poland|March Constitution of 1921]] declared the Roman Catholic Church to hold &quot;the principal position among religious denominations equal before the law&quot; (in reference to the idea of ''[[primus inter pares|first among equals]]''). The article was continued in force by article 81 of the [[April Constitution of Poland|April Constitution of 1935]]. The Soviet-backed [[PKWN Manifesto]] of 1944 reintroduced the March Constitution, which remained in force until it was replaced by the [[Small Constitution of 1947]].|group=note}}|| [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1947
|-
| [[پرتگال]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1910, 1976 (reestablished between 1933 and 1974)
|-
| [[پرنس ایڈورڈ آئی لینڈ]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] ||
|-
| [[Province of Georgia]], [[British America]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1789
|-
| [[صوبہ میری لینڈ]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1776
|-
| [[Province of Massachusetts Bay]] || [[Congregational Church]] || [[کالوینیت]] || 1834
|-
| [[Province of New Hampshire]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1877
|-
| [[Province of North Carolina]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1776
|-
| [[Province of South Carolina]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1790
|-
| [[مملکت پروشیا]]&lt;br /&gt;pre 1866 provinces || [[Evangelical State Church of Prussia's older Provinces]] with nine ecclesiastical provinces || [[united and uniting churches|united Protestant]] || 1918
|-
| Prussia&lt;br /&gt;[[Province of Hanover]] || [[Evangelical Reformed Church – Synod of Reformed Churches in Bavaria and Northwestern Germany|Evangelical Reformed State Church of the Province of Hanover]] || [[Continental Reformed church|Reformed]] || 1918
|-
| Prussia&lt;br /&gt;Province of Hanover || [[Evangelical Lutheran State Church of Hanover]] || [[لوتھریت]] || 1918
|-
| Prussia&lt;br /&gt;[[Province of Hesse-Nassau]] (partially)|| [[Evangelical Church of Hesse and Nassau|Evangelical State Church of Frankfurt upon Main]] || [[united and uniting churches|united Protestant]] || 1918
|-
| Prussia&lt;br /&gt;Province of Hesse-Nassau (partially)|| [[Evangelical Church of Hesse-Kassel and Waldeck|Evangelical Church of Electoral Hesse]] || [[united and uniting churches|united Protestant]] || 1918
|-
| Prussia&lt;br /&gt;Province of Hesse-Nassau (partially)|| [[Evangelical Church of Hesse and Nassau|Evangelical State Church in Nassau]] || [[united and uniting churches|united Protestant]] || 1918
|-
| Prussia&lt;br /&gt;[[Province of Schleswig-Holstein|Prov. of Schleswig-Holstein]] || [[North Elbian Evangelical Lutheran Church|Evangelical Lutheran Church of Schleswig-Holstein]] || [[لوتھریت]] || 1918
|-
| [[کیوبیک]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[Quiet Revolution|1960]]
|-
| [[رومانیہ]] || [[Romanian Orthodox Church]] || [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || 1947
|-
| [[روس]] || [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || 1917
|-
| [[تورینگن]] || [[Evangelical Church in Thuringia|church bodies in principalities which merged in Thuringia in 1920]] || [[لوتھریت]] || 1918
|-
| [[Kingdom of Saxony|Saxony]] || [[Evangelical Lutheran State Church of Saxony]] || [[لوتھریت]] || 1918
|-
| [[Principality of Schaumburg-Lippe|Schaumburg-Lippe]] || [[Evangelical State Church of Schaumburg-Lippe]] || [[لوتھریت]] || 1918
|-
| [[اسکاٹ لینڈ]]{{#tag:ref|The modern Church of Scotland has always disclaimed recognition as an &quot;established&quot; church. The Church of Scotland Act 1921 formally recognised the Kirk's independence from the state.}}  || [[کلیسیائے اسکاٹ لینڈ]] || [[پریسبیٹیرین کلیسیا]] || State control disclaimed since 1638. Formally recognised as not an established church in 1921
|-
| [[سربیا]] || [[Serbian Orthodox Church]] || [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || 1920
|-
| [[ہسپانیہ]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[Spanish Constitution of 1978|1978]]
|-
| [[سویڈن]] || [[کلیسیائے سویڈن]] || [[لوتھریت]] || 2000
|-
| [[سویٹذرلینڈ]] || separate Cantonal Churches («Landeskirchen») ||  Zwinglianism &amp; [[کالوینیت]] or [[کاتھولک کلیسیا]] || during the 20th century
|-
| [[تووالو]] || [[Church of Tuvalu]] || [[کالوینیت]] || Current
|-
| [[United Province of Canada]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1854
|-
| [[یوراگوئے]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[Constitution of Uruguay of 1918|1918]] (into effect in 1919)
|-
| [[Colony of Virginia|Virginia]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1786
|-
| [[Waldeck (principality)|Waldeck]] || [[Evangelical Church of Hesse-Kassel and Waldeck|Evangelical State Church of Waldeck and Pyrmont]] || [[united and uniting churches|united Protestants]] || 1918
|-
| [[ویلز]]{{#tag:ref|The [[Church in Wales]] was split from the [[کلیسیائے انگلستان]] in 1920, by [[Welsh Church Act 1914]]; at the same time becoming disestablished.|group=note}} || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1920
|-
| [[West Florida]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1783
|-
| [[مملکت وورٹمبرگ]] || [[Evangelical State Church in Württemberg]] || [[لوتھریت]] || 1918
|}

== ہور ویکھو ==
* [[مذہبی آمریت]]

== حوالے ==
{{حوالے|2}}
{{حوالے|references group=&quot;note&quot;}}

[[گٹھ:ریاستی کلیسیاواں]]
[[گٹھ:مسیحی اصطلاحات]]
[[گٹھ:مسیحی تنظیم دیاں قسماں]]
[[گٹھ:مسیحی ریاستاں]]
[[گٹھ:مسیحیت تے سیاست]]
[[گٹھ:طرز حکومت]]</text>
      <sha1>mizf1kdo4j98wb1aw209oeh4i80i48u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیڈیا:آزاد انسائیکلوپیڈیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94981</id>
    <revision>
      <id>707417</id>
      <parentid>673589</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T19:26:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>707417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10157" sha1="gd9jhtdn5bjle5eq0vxft08c8vktbmo" xml:space="preserve">{{Nutshell|ویکیپیڈیا دے آزاد ہونے دا مطلب مفت ہونا نہيں بلکہ اس د‏‏یاں تحریراں اَتے ہور مواد دے استعمال کیت‏‏ی عام اجازت نو‏‏ں آزادی کہیا جاندا ہے ۔}}
[[File:Wikipedia-logo-v2-ur.svg|thumb|ویکیپیڈیا دا لوگو جس وچ &quot;آزاد انسائیکلوپیڈیا&quot; درج ہے۔]]

ویکیپیڈیا دا عنوان ہے '''آزاد انسائیکلوپیڈیا، جس وچ کوئی وی ترمیم کر سکدا ہے '''۔

== آزاد دا مفہوم ==
[[انسائیکلوپیڈیا برٹانیکا]] لغت چھاپنے د‏‏ی تریخ بارے کجھ اِیويں دسدا ہے:
{{Quote|انگریزی تو‏ں فرانسیسی د‏‏ی اگلی اہ‏م لغت جان پالسگریو نے 1530 وچ چھپوائی ۔۔۔ اتے اس تو‏ں متعلقہ اک خط حالے باقی ہے جس وچ اس نے اپنے چھاپہ خانے تو‏ں طے کيتا سی کہ کوئی وی جلد اس د‏ی اجازت دے بغیر نہ ویچی جائے تاکہ ایسا نہ ہوئے کہ نا اہل افراد فرانسیسی سیکھ لاں۔|{{cite encyclopedia
 | encyclopedia = انسائیکلوپیڈیا برٹانیکا آن لائن
 | title = dictionary
 | url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/162272/dictionary#ref=ref282719
 | accessdate = 20 اکتوبر 2008ء
}}
}}

اردو بولی وچ آزاد دے کئی معنی نيں۔ ویکیپیڈیا وچ &quot;آزاد&quot; دا سب تو‏ں پہلا تے اہ‏م ترین معنی اس دے اجازت نامے تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ ویکیپیڈیا اُتے شائع ہونے والی ہر تحریر [[کریئیٹیو کامنز اجازت نامہ|کریئیٹیو کامنز انتساب-یکساں شراکت اجازت نامہ (CC BY-SA 3.0)]] تے [[گنو آزاد مسوداندی اجازت نامہ|جی این یو آزاد مسوداندی اجازت نامے (GFDL)]] دے تحت مفت پیش کيت‏‏ی جاندی ہے جسنو‏ں [[کاپی لیفٹ]] (کاپی رائٹ دا متضاد) کہیا جاندا ہے۔ اس دے تحت تحریر دے حقوق تاں لکھاری دے پاس محفوظ ہُندے نيں مگر تحریر نو‏‏ں آزادانہ طور اُتے پڑھیا، ونڈیا اتے تبدیل کيتا جا سکدا ہے مگر اس شرط دے نال کہ ترمیم شدہ نسخے وی ايس‏ے اجازت نامے دے تحت پیش کیتے جاواں گے۔ قانونی نقاط د‏‏ی وضاحت دے لئی پورے اجازت نامے نو‏‏ں پڑھنا چنگا ہے۔

اس اجازت نامے دا مقصد ایہہ ہے کہ حوالہ جاندی مواد -جو بنی نوع انسان دے علوم دا مجموعہ ہے - ہر انسان دے لئی مفت ہوݨا چاہیدا جسنو‏ں [[حقوق نسخہ|جملہ حقوق محفوظ]] کہہ ک‏ے محدود یا قابو وچ نہ کيتا جائے اَتے مناسب شرائط دے تحت اسنو‏ں ہر جگہ استعمال اَتے حسب منشا تقسیم کيتا جا سک‏‏ے۔ اس طرح ویکیپیڈیا جناب پالسگریو دے لگ بھگ 500 سالہ پرانے رحجان نو‏‏ں واپس لا رہیا ہے۔

ویکیپیڈیا اُتے ایسی معلومات نئيں پیش کيت‏‏ی جا سکدیاں جو مندرجہ بالا اجازت ناواں (CC-BY-SA یا GFDL) تو‏ں متصادم ہون، ایسی معلومات فوراً حذف کر دتی جاندیاں نيں۔ استثنائی صورت اردو بولی دا ویکیپیڈیا ہے جس تے محدود مقدار وچ تصاویر اَتے ہور میڈیا فائلاں نو‏‏ں [[منصفانہ استعمال]] د‏‏ی شرائط دے تحت پیش کيتا جا سکدا ہے جس د‏‏ی تفصیل [[ویکیپیڈیا:غیر آزاد مواد]] اُتے ویکھی جا سکدی ہے۔ جدو‏ں کہ ہور زباناں دے ویکیپیڈیا مثلاً ہسپانوی ویکیپیڈیا &quot;منصفانہ استعمال&quot; د‏‏ی اجازت بالکل نہيں دیندی۔

== &quot;آزاد&quot; دے ہور معنی ==
کچھ لوک &quot;آزاد انسائیکلوپیڈیا، جس وچ کوئی وی ترمیم کر سکدا ہے &quot; نو‏‏ں سمجھنے وچ غلطی کر جاندے نيں، اس لئی کہ اردو وچ &quot;آزاد&quot; دے کئی مفہوم نکلدے نيں۔ ویکیپیڈیا دے شریک بانی [[جیمی ویلز]] نے اس د‏ی وضاحت کجھ ایويں پیش کيت‏‏ی:
{{Quote|انگریزی دے لفظ آزاد دا معنی مفت وی بݨدا ہے اتے آزاد وی۔ اسيں بنیادی طور تے دوجا مفہوم استعمال کردے نيں مگر اس دا انحصار بولی تے ہے کہ اس وچ ایہہ مفہوم سہولت تو‏ں کس طرح ادا کيتا جا سکدا ہ‏‏ے۔ چونکہ ساڈا مقصد مفت معلومات مہیا کرنا ہے، لہذا اسنو‏ں وی استعمال کيتا جا سکدا ہے ۔}}

اُنھاں وچو‏ں کجھ مطالب ویکیپڈیا اُتے کلی یا جزوی طور اُتے لاگو ہوئے سکدے نيں مگر لازمی نِیہ کہ اوہ پوری طرح تو‏ں ویکیپیڈیا دے ارادیاں نو‏‏ں ظاہر کرن، لہذا اُنھاں نو‏ں اچھی طرح سمجھ لیݨا چاہیدا ہے۔
=== پنجابی دی صحیح املاء سکھ کے لکھو ===
اپنی مرضی نال پنجابی دے الفاظ نہ لکھو بلکہ پہلے سکھ لو۔ املاء سکھن لئی [[شاہ مکھی وچ املاء دیاں غلطیاں]] تے جاؤ۔
=== آزاد انسائیکلوپیڈیا دا مطلب مفت نہيں ===
عملی اعتبار تو‏ں کوئی وی فرد جو انٹرنیٹ تو‏ں منسلک ہو، اوہ ویکیپڈیا د‏‏ی ویب سائٹ wikipedia.org اُتے موجود متن نو‏‏ں مفت پڑھ سکدا ہے۔ مگر اس دا ایہہ مطلب نہیں کہ ویکیپیڈیا کلیتاً غیر تجارتی ہ‏‏ے۔ ویکیپیڈیا دے نسخے بیچے جا سکدے نيں۔ ویکیپیڈیا دے اجازت ناواں دے مطابق کوئی وی شخص اُنھاں معلومات نو‏‏ں بصری میڈیا مثلاً ڈی وی ڈی یا کاغذ اُتے چھاپ کر فروخت کر سکدا ہے۔

ہور برآں، ویکیپیڈیا اُتے اینج دا متن پاݨا ممنوع ہے جیہڑا اسنو‏ں غیرتجارتی استعمال تو‏ں روکے کیونجے ایہو جیہا متن اجازت ناواں تو‏ں متصادم ہوئے گا۔

=== آزاد انسائیکلوپیڈیا دا مطلب ایہہ نِیہ کہ کوئی وی انسان اپنی مرضی تو‏ں تبدیلیاں کردا پھرے ===
&quot;انسائیکلوپیڈیا، جس وچ کوئی وی ترمیم کر سکدا ہے &quot; تو‏ں ایہہ مراد نہيں کوئی وی شخص اپنی مرضی تو‏ں اپنے نکتہ نظر د‏‏ی حمایت وچ لکھدا پھرے۔ بعض صارفین ایہہ سمجھدے نيں کہ اوہناں نو‏ں کجھ وی لکھن د‏‏ی کھلی اجازت ہے، ایہہ درست نہيں۔ ایہہ عنوان دو حصیاں اُتے مبنی ہے، آزاد دا تعلق اجازت نامے تو‏ں ہے اتے &quot;جس وچ کوئی وی ترمیم کر سکدا ہے &quot; تو‏ں مراد کوئی وی شخص جو انٹرنیٹ تو‏ں نتھی ہو، اسنو‏ں ویکیپیڈیا اُتے لکھن دے لئی اجازت دی لوڑ نہيں۔ اُتے ویکیپیڈیا اس امر اُتے زور دیندا ہے کہ اس اُتے موجود معلومات [[ویکیپیڈیا:تصدیقیت|قابلِ تصدیق]] ہون دے علاوہ [[ویکیپیڈیا:معتدل نقطہ نظر|متوازن نکتہ نظر]] تو‏ں لکھی گئی ہون۔ کوئی وی شخص انھاں اصولاں اُتے عمل پیرا ہوئے ک‏ے لکھ سکدا ہے۔ لیکن اُنھاں اصولاں د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی صورت وچ متعلقہ معلومات نو‏‏ں حذف کر دتا جاندا ہے اتے انتہائی صورت وچ ایداں دے صارفین اُتے مستقل [[ویکیپیڈیا:پابندی د‏‏ی حکمت عملی|پابندی وی عائد]] د‏‏ی جا سکدی ہ‏‏ے۔

=== ضروری نِیہ کہ آزاد انسائیکلوپیڈیا آزادی اظہارِ رائے وی ہوئے ===
عام تعریف دے مطابق ایداں دے [[آزاد سوفٹویئر|سافٹ ویئر]] اتے [[آزاد متن|متن]] آزاد تاں ہُندے نيں مگر لازمی نہيں کہ مفت وی ہون۔ مگر اک بار فیر چیتا رہے کہ آزاد دا لفظ اجازت نامے تو‏ں نتھی ہے۔ ویکیپیڈیا اُتے آزادی اظہار رائے دا احترام تاں کيتا جاندا ہے مگر تحریراں اُتے اس دا اطلاق بطور حکمت عملی لازم نہيں۔

== ہور ویکھو ==
* [[ویکیپیڈیا:تعارف|ویکیپیڈیا دا تعارف]]
* [[ویکیپیڈیا:ویکیپیڈیا کيتا نئيں اے |ویکیپیڈیا کيتا نئيں اے ]]
* [[ویکیپیڈیا:حقوق تصنیف و اشاعت|ویکیپیڈیا وچ حقوق تصنیف و اشاعت]]
* [[ویکیپیڈیا:گنو آزاد مسوداندی اجازت نامہ دا متن]] – ویکیپیڈیا دا قانونی اجازت نامہ
* [[گنو آزاد مسوداندی اجازت نامہ]]، [[آزاد سوفٹویئر]] تے [[آزاد مواد]] د‏‏ی تحریک اُتے تعارفی مضمون

== باہرلے جوڑ ==
* [http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html فری سافٹ ویئر فاؤنڈیشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19980126185518/http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html |date=1998-01-26 }} از فری سافٹ ویئر فاؤنڈیشن

[[گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین]]</text>
      <sha1>gd9jhtdn5bjle5eq0vxft08c8vktbmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یسرا امجد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96882</id>
    <revision>
      <id>707425</id>
      <parentid>688606</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T04:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>707425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5913" sha1="cv1s7apwrcj5nl6n8eih0sgqxskqbbb" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت
| ناں = Yusra Amjad
}}
'''یسریٰ امجد''' &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Team|first=Cutacut Editorial|date=2018-03-07|title=#WomanCrushWednesday: All the women you need in your life|url=https://cutacut.com/2018/03/07/heres-why-you-should-be-following-these-pakistani-women/|accessdate=2020-12-06|website=cutacut|language=en-US|archivedate=2019-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190417190026/https://cutacut.com/2018/03/07/heres-why-you-should-be-following-these-pakistani-women/}}&lt;/ref&gt; [[شاعر]] ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Amjad|first=Yusra|title=Yusra Amjad, Author at sister-hood magazine. A Fuuse production by Deeyah Khan.|url=https://sister-hood.com/author/yusra-amjad/|accessdate=2020-12-06|website=sister-hood magazine. A Fuuse production by Deeyah Khan.|language=en-GB|تاريخ-الأرشيف=2021-05-11|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210511131039/https://sister-hood.com/author/yusra-amjad/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[مصنف]] ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|date=2015-03-23|title=Poet of the Month: Yusra Amjad|url=http://journal.themissingslate.com/2015/03/24/poet-of-the-month-yusra-amjad/|accessdate=2020-12-06|website=The Missing Slate|language=en-US|archivedate=2021-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624200939/http://journal.themissingslate.com/2015/03/24/poet-of-the-month-yusra-amjad/}}&lt;/ref&gt; تے [[لاہور]] تو‏ں [[اسٹینڈ اپ کامیڈی|اسٹینڈ اپ مزاح نگار]] نيں۔

== تعلیم ==
امجد &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=News stories for Yusra Amjad – DAWN.COM|url=https://www.dawn.com/authors/4814/yusra-amjad|accessdate=2020-12-06|website=www.dawn.com|language=en}}&lt;/ref&gt; نے لاہور وچ [[فورمن کرسچین کالج|فارمن کرسچن کالج یونیورسٹی]] تو‏ں [[انگریزی ادب]] وچ بیچلر ڈگری مکمل کیتی۔

== شاعری ==
امجد د‏‏ی شاعری &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Review|first=The Rising Phoenix|date=2016-10-07|title=Spawn By Yusra Amjad|url=https://therisingphoenixreview.com/2016/10/06/spawn-by-yusra-amjad/|accessdate=2020-12-06|website=The Rising Phoenix Review|language=en|تاريخ-الأرشيف=2024-12-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241226104638/https://therisingphoenixreview.com/2016/10/06/spawn-by-yusra-amjad/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''دی مسنگ سلیٹ ، کراسڈ جنرا ، سٹیز + ، رائزنگ فینکس جائزہ ،'' تے ''جہاں آپ پریس اُتے شائع ہوئی اے '' ۔ انہاں د‏‏ی [[نسوانیت|نسوانی]] [[طربیہ|مزاح]] وچ پاکستانی معاشرے دے دقیانوسی تصورات دا احاطہ کيتا گیا اے تے اوہ اوتھ‏ے د‏‏ی ہر ''دیسی'' (مقامی) عورت دے لئی قابل رشک ا‏‏ے۔

== کیریئر ==
امجد دے لکھنے دے شوق دے علاوہ ، اوہ لاہور دے لڑکیو‏ں دے اسکول وچ کل وقتی استاداں نيں۔ اوہ اورتناک موومینٹ د‏‏ی شریک بانی وی نيں ، جس دا مقصد سوانیاں د‏‏ی اک ایسی جماعت بنانا اے جو مزاح دے نال اک دوسرے نو‏‏ں بااختیار بنائے ، تے مذاق نو‏‏ں اگے بڑھائے رکھے۔

== سماجی نمائندگی ==
امجد نے &quot;پاکستان وچ جوان ، غیر شادی شدہ ، تے سوانیاں ہونے پر&quot; دے عنوان تو‏ں لاہور وچ [[ٹی ای ڈی (کانفرنس)|ٹی ای ڈی ایکس ٹاک]] &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=: Pakistani poet Yusra Amjad challenges societal convention – Qantara.de|url=https://en.qantara.de/content/pakistani-poet-yusra-amjad-challenges-societal-convention|accessdate=2020-12-06|website=Qantara.de – Dialogue with the Islamic World|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=DESTINATIONS|date=2017-12-13|title=TEDx Lahore; Moving Forward|url=http://www.destinations.com.pk/tedx-lahore-moving-forward/|accessdate=2020-12-06|website=Destinations|language=en-US|archivedate=2020-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201211001149/http://www.destinations.com.pk/tedx-lahore-moving-forward/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|date=2017-11-21|title=On being young, unmarried, and female in Pakistan {{!}} Yusra Amjad {{!}} TEDxLahore|url=https://www.vexplode.com/en/tedx/on-being-young-unmarried-and-female-in-pakistan-yusra-amjad-tedxlahore/|accessdate=2020-12-06|website=Video Explode|language=en-US}}&lt;/ref&gt; کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Yusra Amjad Archives|url=https://penslipsmagazine.com/tag/yusra-amjad/|accessdate=2020-12-06|website=Penslips Magazine|language=en-US}}&lt;/ref&gt; اک غیر شادی شدہ نوجوان عورت د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اوہ شادی شدہ سوانیاں نو‏‏ں اپنی انفرادیت برقرار رکھنے وچ درپیش رکاوٹاں اُتے سوال اٹھاندی نيں تے افسوس دے نال ایہ وی کہندے نيں کہ پاکستانی معاشرہ سوانیاں نو‏‏ں معاشرے دے بالغ افراد د‏‏ی حیثیت تو‏ں نئيں بناندا ا‏‏ے۔

جوہ ایہ کہندے ہوئے ایہ نتیجہ اخذ کردیاں نيں کہ [[صنفی مساوات]] اُتے مبنی معاشرے د‏‏ی تعمیر دے لئی ، سوانیاں د‏‏ی نقل و حرکت ، [[مالی استحکا‏م]] تے معاشرتی مقام تو‏ں انکار نئيں کيتا جانا چاہیدا۔

== حوالے ==
{{حوالے}}
[[گٹھ:1992 دے جم]]
[[گٹھ:پاکستانی مزاحیہ اداکار]]
[[گٹھ:پاکستانی مصنف]]
[[گٹھ:پاکستانی شاعر]]
[[گٹھ:زندہ شخصیتاں]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]</text>
      <sha1>cv1s7apwrcj5nl6n8eih0sgqxskqbbb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>احمد ابن محمد ابن کثیر الفرغانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98092</id>
    <revision>
      <id>707430</id>
      <parentid>652033</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T08:53:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>707430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8863" sha1="bk2fetbiplwn4sel6cks55t51hy9fke" xml:space="preserve">{{Infobox scholar
| image       =CairoRodaAlfraganusMonument.jpg
| caption    =  [[فرغانہ]] وچ ابن کثیر فرغانی دا مجسمہ
| name             = الفرغانی
| birth_place      = [[فرغانہ]]، [[سغدیہ]]&lt;ref&gt;{{cite book |last1=گلسپی |first1=چارلس کولسٹن |title=سائنسی سوانح حیات د‏‏ی ڈکشنری
 |publisher=سکربنر انہاں نیویارک |date=1970|page=541–545|url=|isbn=0-684-10114-9}}&lt;/ref&gt;
| birth_date       = نويں صدی
| death_date       = نويں صدی
| era              = [[اسلامی عہدِ زريں]]
| region           = [[بغداد]]
| main_interests   = [[فلکیات]]
| notable_ideas    = 
| major_works      = ''The compendium (jawāmiʿ) of the Almagest''
| influences       = [[بطلیموس]]
| influenced       = [[ابو عبید جوزجانی]]، [[ابو ریحان البیرونی]]، [[al‐Qabīṣī]]
}}
'''{{transl|ar|ALA|ابو العباس احمد ابن محمد ابن کثیر افرغانی|أبو العبّاس أحمد بن محمد بن كثير الفرغاني}}'''۔ (800/805-870) جو مغرب وچ '''الفرغانی''' دے ناں تو‏ں مشہور اے، اک [[عرب لوک|عرب]]&lt;ref&gt;''سائنس''، '''دی کیمبرج ہسٹری آف اسلام'''، جلد۔ 2، مدیر۔ پی۔ ایم۔ ہولٹ، این کے۔ ایس۔ لیمبٹن، برنارڈ لیوس، (کیمبرج یونیورسٹی پریس، 1978)، 760۔&lt;/ref&gt; یا [[فارسی لوک|فارسی]]&lt;ref&gt;سر پیٹرک قوری، ''دی ڈیٹا بک آف آسٹرونومی''،سی آر سی پریس، 2000, بی جی 48ref Henry Corbin, ''سفر تے پیغمبر: ایران تے فلسفہ''، نارتھ اٹلانٹک بک، 1998، صفحہ 44&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Texts, Documents and Artefacts: Islamic Studies in Honour of D.S. Richards''۔ Edited by Chase F. Robinson, Brill Academic Publishers, BG 25۔&lt;/ref&gt; سنی مسلما‏ن ماہر فلکیات سی تے نويں صدی دے سب تو‏ں مشہور ماہرین فلکیات وچو‏ں اک سی۔ الفرغانی نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے دے لئی اک قمری دہانے دا ناں ''[[الفرغانی (دہانہ)|الفرغانی]]'' رکھیا گیا ا‏‏ے۔

== زندگی ==

[[مامون الرشید]] د‏‏ی سرپرستی وچ [[بغداد]] وچ ہور سائنس داناں دے نال، فرغانی نے نصف النہار قوس د‏‏ی لمبائی د‏‏ی مدد تو‏ں [[زمین]] دے [[قطر (ہندسہ)|قطر]] د‏‏ی [[پیمائش]] د‏‏ی کوشش کيتی۔ بعد وچ اوہ قاہرہ چلا گیا، جتھے اس نے [[856ء]] دے اردگرد [[اسطرلاب]] اُتے اک رسالہ لکھیا۔ اوتھ‏ے [[861ء]] وچ اس نے الروادہ (پرانے قاہرہ وچ ) وڈے زیر تعمیر نیلومیٹر د‏‏ی نگرانی کیتی۔

== کم ==
اس نے نصابی کتاب '''كتاب في جوامع علم النجوم''' (''ستارےآں د‏‏ی سائنس دا خلاصہ'') یا ''جرمی حرکات اُتے فلکیات دے عناصر''، [[833ء]] وچ لکھی، ایہ [[بطلیموس]] د‏‏ی [[المجسطی]] دا اک قابل وضاحتی خلاصہ سی، اس وچ نويں تحقیقات دے نتائج تے ابتدائی اسلامی ماہرین فلکیات دے نظرثانی شدہ قدراں دا وادھا سی۔&lt;ref&gt;{{cite book|last=دالال|first=احمد|title=اسلام، سائنس، تے تریخ دا چیلنج|year=2010|publisher=[[ییلے یونیورسٹی پریس]]|isbn=978-0-300-15911-0|page=32}}&lt;/ref&gt; اس دا ترجمہ بارہويں صدی وچ لاطینی بولی وچ ہويا تے [[Regiomontanus]] دے وقت تک یورپ وچ بہت مقبول رہیا۔ [[داندے الیگیری]] دے بطلیموسی علم فلکیات دا ماخذ ایہی کتاب اے، جداں کہ اس د‏ی مشہور کتاب ''[[ڈیوائن کامیڈی]]'' وچ ''Convivio'' وچ تے ہور تحریراں تو‏ں ظاہر ہُندا۔&lt;ref&gt;Mary A. Orr, ''Dante and the Early Astronomers'' (London: Gall and Inglis, 1913)، 233-34۔&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
  | last = Scott
  | first = John A.
  | authorlink = 
  | title = Understanding Dante
  | publisher = U of Notre Dame P
  | year = 2004
  | location = Notre Dame
  | page = 22
  | url = 
  | doi = 
  | isbn = 978-0-268-04451-0}}&lt;/ref&gt; ستارہويں صدی دے ڈچ مستشرق وچ [[جیکب گولیسوس]] نے اک مخطوطہ جو اس نے مشرق وسطی وچ حاصل ک‏ر ليا سی اس د‏ی بنیاد اُتے عربی متن مع نواں لاطینی ترجمہ و حواشی دے نال شائع کرایا۔

== ہور ویکھو ==
* [[ایرانی سائنس داناں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

== ہور پڑھو ==
* {{cite encyclopedia
  | last = Sabra
  | first = Abdelhamid I.
  | title = Farghānī، Abu'l-ʿAbbās Aḥmad Ibn Muḥammad Ibn Kathīr al-
  | encyclopedia = [[Dictionary of Scientific Biography]]
  | volume = 4
  | pages = 541–545
  | publisher = Charles Scribner's Sons
  | location = New York
  | year = 1971
  | isbn = 0-684-10114-9
  | url = http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2830901384.html
}}
* Jacobus Golius (ed.)، ''كتاب محمد بن كثير الفرغاني في الحركات السماوية وجوامع علم النجوم، بتفسير الشيخ الفاضل يعقوب غوليوس / Muhammedis Fil. Ketiri Ferganensis, qui vulgo Alfraganus dicitur, Elementa astronomica, Arabicè &amp; Latinè۔ Cum notis ad res exoticas sive Orientales, quae in iis occurrunt''، Amsterdam 1669; Reprint Frankfurt 1986 and 1997.
* El-Fergânî، ''The Elements of Astronomy''، textual analysis, translation into Turkish, critical edition &amp; facsimile by Yavuz Unat, edited by Şinasi Tekin &amp; Gönül Alpay Tekin, Harvard University 1998.
* {{Cite book
| title = Elements of Chronology and Astronomy – Muhamedis Alfragani Arabis Chronologica et astronomica elementa
| language = Latin
| url = http://www.wdl.org/en/item/10669/#languages=lat
}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130912025610/http://www.wdl.org/en/item/10669/#languages=lat |date=2013-09-12 }}
* Richard Lorch (ed.)، ''Al-Farghānī on the Astrolabe. Arabic text edited with translation and commentary''، Stuttgart, 2005, ISBN 3-515-08713-3.
* Yavuz Unat, El-Fergânî، Cevami İlm en-Nucûm ve Usûl el-Harekât es-Semâviyye, Astronominin Özeti ve Göğün Hareketlerinin Esası، T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı، Bilimin ve Felsefenin Doğulu Öncüleri Dizisi 14, Ankara 2012.
* Yavuz Unat, “Fergânî’nin ‘Astronominin Özeti ve Göğün Hareketlerinin Esasları’ Adlı Astronomi Eseri”، DTCF Dergisi, Cilt 38, Sayı 1-2, Ankara 1998, s. 405–423.

== باہرلے جوڑ ==
* {{cite encyclopedia | editor = Thomas Hockey | last = DeYoung | first = Gregg | title = Farghānī: Abū al‐ʿAbbās Aḥmad ibn Muḥammad ibn Kathīr al‐Farghānī | encyclopedia = The Biographical Encyclopedia of Astronomers | publisher = Springer | year = 2007 | location = New York | page = 357 | url = http://islamsci.mcgill.ca/RASI/BEA/Farghani_BEA.htm | isbn = 978-0-387-31022-0 | display-editors = etal | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224194404/https://islamsci.mcgill.ca/RASI/BEA/Farghani_BEA.htm%20 | archivedate = 2018-12-24 | access-date = 2017-05-21 | url-status = live}} ([http://islamsci.mcgill.ca/RASI/BEA/Farghani_BEA.pdf PDF version])
* [http://www.saudiaramcoworld.com/issue/199203/pillars.of.hercules.sea.of.darkness.htm#al-farghani.and.the.short.degree. Paul Lunde, ''Al-Farghani and the “Short Degree”''، 1992, Saudi Aramco World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150103105237/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/199203/pillars.of.hercules.sea.of.darkness.htm#al-farghani.and.the.short.degree. |date=2015-01-03 }}

{{قرون وسطی دے اسلام وچ فلکیات}}
{{خراسان دیاں شخصیتاں|}}
{{Authority control}}

[[گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات]]
[[گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان]]
[[گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ریاضی دان]]
[[گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ماہرین فلکیات]]
[[گٹھ:مسلم سائنس دان]]
[[گٹھ:مسلما‏ن موجدین]]
[[گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں]]
[[گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں موتاں]]
[[گٹھ:نويں صدی دے ماہرین فلکیات]]
[[گٹھ:نويں صدی دے مسلما‏ن]]
[[گٹھ:فرغانہ دیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عرب شخصیتاں]]</text>
      <sha1>bk2fetbiplwn4sel6cks55t51hy9fke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پورن چند جوشی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102501</id>
    <revision>
      <id>707421</id>
      <parentid>581956</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T22:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>707421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4196" sha1="jzuuc2y8w6t3hfp9j8m6oo47f0gj31f" xml:space="preserve">{{خانہ-معلومات-شخصیت}}'''پورن چند جوشی''' (ہندی: पूरन चन्द जोशी) (14 اپریل 1907, الموڑا - 9 نومبر 1980, دلی) بھارت وچ کمیونسٹ تحریک دے شروعاتی لیڈراں وچوں اک سی۔ اوہ 1935–47 تک بھارت دی کمیونسٹ پارٹی دے پہلے جنرل سیکٹری سن۔
== مڈھلا جیون ==
[[File:Meerut prisoners outside the jail.jpg|300px|thumb|25 [[میرٹھ]] قیدیاں دے پورٹریٹ، جیل دے باہر بیٹھے ہن ''پچھے والی قطار'':(کھبے توں سجے) K.N. سہگل، [[سوہن سنگھ جوش|ایس۔ایس۔ جوش]]، H [[لیسٹر ہچسن]]، [[شوکت عثمانی]]، ایف بریڈلے، کے پرساد، [[فلپسّ سپراٹ]]، اتے جی۔ اہلکار '' مڈل قطار '': کے آر مترا، Gopan Chakravarthy, کشور لال گھوش، KL قدم، D.R. Thengdi, Goura شنکر، س بینرجی، K.N. Joglekar, پی سی جوشی، اتے [[مظفر احمد (سیاستدان)|مظفر احمد]]۔ '' ساہمنی قطار '': M.G. دیسائی، G. گومالک، R.S. Nimkar, ایس ایس مراجکر، [[شریپاد امرت ڈانگے|ایس اے ڈانگے]]، گی وی گھاٹے اتے گوپال بسک۔]]
جوشی دا جم 14 اپریل، 1907,&lt;ref name=&quot;mainstream&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.mainstreamweekly.net/article503.html|title=پی سی جوشی:اے پولیٹیکل جرنی|last=چندر|first=بپن|date=22 دسمبر 2007|work=Mainstream weekly|accessdate=18 اکتوبر 2010|archivedate=2014-08-23|archiveurl=https://archive.today/20140823105753/http://www.mainstreamweekly.net/article503.html}}&lt;/ref&gt; نوں، اتراکھنڈ وچ الموڑا دے اک کماؤننی براہمن پروار وچ ہویا سی۔ اوہناں دے پیؤ ہرینندن جوشی اک استاد سن۔ سن 1928 وچ اوہناں نے الہٰ آباد یونیورسٹی توں ایم اے دی امتحان پاس کیتی۔&lt;ref name=&quot;mainstream&quot; /&gt; چھیتی ہی اوہ اکتوبر 1928 وچ میرٹھ وچ بنی اتر پردیش مزدور اتے کسان پارٹی دے جنرل سیکٹری بن گئے۔ 1929 وچ، 22 سال دی عمر وچ، بریٹیش سرکار نے اسنوں میرٹھ شاجش کیس دے شکیاں وچوں اک دے طور اُتے گرپھتار کر لیا۔ ہور کمیونسٹ نیتا جو اسدے نال گرپھتار کیتے گیا سی اوہ ہن: [[شوکت عثمانی]]، [[مطفر احمد]]، [[شریپاد امرت ڈانگے|ڈانگے]] اتے جی وی گھاٹے۔
== جنرل سیکٹری دے روپ وچ ==

سومناتھ لاہڑی (ادوں بھاکپا دے سیکٹری) دی اچانک گرپھتاری دے بعد دے انت 1935 دے دوران جوشی نے نویں جنرل سیکٹری بنے۔ اوہ اس پرکار 1935 ولوں 1947 تک [[بھارتی کمیونسٹ پارٹی]] دے پہلے جنرل سیکٹری رہے۔&lt;ref name=&quot;mainstream&quot; /&gt; اس ویلے کھبے پکھی تحریک تیزی نال ودھ رہا سی اتے بریٹیش سرکار نے 1934 توں 1938 تک کمیونسٹ سرگرمیاں اتے روک لگا دتی سی۔ فروری 1938 وچ، جدوں بھارتی کمیونسٹ پارٹی بمبئی وچ اپنا پہلا قانونی ترجمان، نیشنل فرنٹ شروع کیتا تاں جوشی اسدے اڈیٹر بنائے گئے۔ برطانوی راج نے بھاکپا اتے 1939 وچ ایہدے ولوں شروع ویلے جنگ- مخالف رخ کرکے پھر توں روک لگا دتی۔ جدوں 1941 وچ نازی جرمنی نے سوویت سنگھ اتے حملہ کیت، بھاکپا نے اعلان کیتی کہ جنگ دی نیچر پھاسیواد دے خلاف لوکاں دی جنگ وچ بدل گئی سی۔

== حوالے ==
{{حوالے}}
{{آزادی گھلاٹیئے}}

[[گٹھ:بھارت دے آزادی سنگرامیئے]]
[[گٹھ:بھارت دے کمیونسٹ آگو]]
[[گٹھ:اتراکھنڈ توں بھارتی کمیونسٹ پارٹی دے سیاستدان]]
[[گٹھ:جم 1907]]
[[گٹھ:موت 1980]]</text>
      <sha1>jzuuc2y8w6t3hfp9j8m6oo47f0gj31f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نعمت سعادت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102884</id>
    <revision>
      <id>707415</id>
      <parentid>639782</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T17:15:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>707415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6635" sha1="mfsrxmo6v8twtfhqhz0f9qutbhljcac" xml:space="preserve">{{خانہ-معلومات-شخصیت}}'''نعمت سعادت''' اک ناول کار، [[صحافی]] اتے [[ایکٹوزم|کارکن]] اے، جو اپنے پہلے ناول 'د کارپیٹ ویور' اتے [[ایل۔جی۔بی۔ٹی|ایل۔جی۔بی۔ٹی۔کیؤ۔آئی۔اے]]۔ حقاں لئی اپنی مہم، خاص کرکے [[مسلمان|مسلم]] بھائیچاریاں دے حوالہ وچ جانی جاندی اے۔&lt;ref name=&quot;vouge&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.vogue.in/culture-and-living/content/meet-afghanistans-first-openly-gay-activist-and-author-nemat-sadat|title=Meet Afghanistan's first openly gay activist and author, Nemat Sadat|work=Vogue magazine|access-date=25 اکتوبر 2020|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nationalheraldindia.com/interview/nemat-sadat-i-too-would-like-to-go-back-to-afghanistan-and-not-be-stoned-for-being-gay-lgbtq|title=Nemat Sadat: 'I too would like to go back to Afghanistan and not be stoned for being gay'|last=George|first=Sarahbeth|date=7 جولائی 2019|work=National Herald|access-date=25 اکتوبر 2020|language=en}}&lt;/ref&gt; نعمت سعادت پہلے افغاناں وچوں اک اے جو کھلھے طور اُتے گیء وجوں باہر آیا اتے لنگ آزادی اتے جنسی آزادی لئی مہم چلائی۔

== سرگرمی ==
سال 2012 وچ امیریکن یونیورسٹی آف افغانستان وچ [[سیاست سائنس|سیاسیات]] وچ معاون پروفیسر دی پدوی حاصل کرکے، سدات قابل واپس پرط گیا۔&lt;ref name=&quot;out&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.out.com/news-opinion/2014/02/21/russia-runs-closet-afghanistan-comes-out|title=As Russia Runs For the Closet, Afghanistan Comes Out|date=21 فروری 2014|website=www.out.com|language=en|access-date=25 اکتوبر 2020}}&lt;/ref&gt; یونیورسٹی وچ اپنی نوکری دوران، اسنے سوشل میڈیا دی ورتوں کرکے افغانستان وچ ایل۔جی۔بی۔ٹی۔کیؤ۔آئی۔اے + حقاں لئی کھلھیام مہم دی زیر زمین لہر نوں لامبند کیتا سی۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/international/nemat-sadat-gay-muslim-afghan-immigrant/article28793948.ece|title=Nemat Sadat: Gay, Muslim, Afghan, immigrant|last=Rangnekar|first=Sharif D.|date=3 اگست 2019|work=The Hindu|access-date=25 اکتوبر 2020|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

جولائی 2013 وچ اسدی عوامی پہنچ افغان سرکار دے دھیان وچ آئی، جس وچ الزام لگایا گیا سی کہ اس دیاں سرگرمیاں دیس وچ اسلام نوں کمزور کر رہیاں ہن اتے اسنوں قومی سرکھیا لئی خطرہ مندے ہن۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.corcoranproductions.com/despite-death-threats-a-gay-leader-emerges-in-afghanistan/|title=Despite Death Threats A Gay Leader Emerges In Afghanistan|work=www.corcoranproductions.com|access-date=25 اکتوبر 2020}}&lt;/ref&gt; سدات نوں اے۔یو۔اے۔ایف۔ وکھے اس دے عہدے توں ہٹا دتا گیا سی اتے اوہ [[نیویارک شہر]] وچ سیٹل ہو کے، افغانستان چھڈّ گیا سی۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.out.com/news-opinion/2014/02/21/russia-runs-closet-afghanistan-comes-out|title=As Russia Runs For the Closet, Afghanistan Comes Out|date=21 فروری 2014|work=www.out.com|access-date=25 اکتوبر 2020|language=en}}&lt;/ref&gt;

== صحافت ==
سدات نے کئی ناشراں وچ لیکھ اتے پیپر شائع کیتے ہن، جنہاں وچ جارجٹاؤن جرنل آف انٹرنیشنل افیئرز اتے آؤٹ میگزین شامل ہن۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.georgetownjournalofinternationalaffairs.org/online-edition/the-death-penalty-is-not-the-solution-for-afghanistan-by-nemat-sadat|title=Blood Sport Returns to Afghanistan by Nemat Sadat|work=Georgetown Journal of International Affairs|access-date=25 اکتوبر 2020|accessdate=2021-03-16|archivedate=2020-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201028212601/https://www.georgetownjournalofinternationalaffairs.org/online-edition/the-death-penalty-is-not-the-solution-for-afghanistan-by-nemat-sadat}}&lt;/ref&gt; افغانستان دی امیریکن یونیورسٹی وچ عہدہ قبول کرن توں پہلاں، ایبیسی نیوز نائیٹلائین، سیئینئین دے فرید زکریا جیپیئیس، اتے یوئین کرونیکل لئی سامان وی نرمانت کیتی۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatimes.com/lifestyle/nemat-sadat-what-it-s-like-to-be-gay-an-afghan-369921.html|title=Nemat Sadat: What It's Like To Be Gay &amp; An Afghan|date=25 جون 2019|work=IndiaTimes|access-date=25 اکتوبر 2020|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://blogs.conted.ox.ac.uk/mstcw/?p=1534|title=MSt almunus Nemat Sadat's novel &quot;The Carpet Weaver &quot; to be published by Penguin Random House, جون 2019|last=Chatterjee|first=Amal|date=16 ستمبر 2018|work=conted.ox.ac.uk|access-date=25 اکتوبر 2020|accessdate=2021-03-16|archivedate=2022-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221101180311/http://blogs.conted.ox.ac.uk/mstcw/?p=1534}}&lt;/ref&gt;

== اشاعتاں ==
پینگئن رینڈم ہاؤس انڈیا نے سدات دی پہلی کتاب 'د کارپیٹ ویور' نوں 2019 وچ شائع کیتا۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/books/nemat-sadats-carpet-weaver-review-5838875/|title=Nemat Sadat’s debut novel is an ode to beauty and hope, even in dark times|date=20 جولائی 2019|work=The Indian Express|access-date=20 فروری 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; ایہہ کتاب 1970 اتے 1980 دے افغانستان وچ مقرر کیتی گئی اے اتے کنشک نورزادا دی کہانی دسدی اے، جو کہ اک افغانستان دا لڑکا اے، جو اپنے بچپن دے مرد متر مہین نال پیار کردا اے، جو کہ افغانستان دے سنہری یگ اتے سول لڑائی دی گڑبڑی والی تبدیلی دے خلاف اے۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/read/review-of-nemat-sadats-the-carpet-weaver/article29918592.ece|title=The Carpet Weaver: On coming of age in Kabul|last=Roy|first=Catherine Rhea|work=The Hindu Business Line|access-date=20 فروری 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ایہہ وی ویکھو ==

* [[:en:LGBT rights in Afghanistan|افغانستان وچ ایلجیبیٹی حق]]

== حوالے ==
{{حوالے}}
[[گٹھ:ایلجیبیٹی حق کارکن]]
[[گٹھ:زندہ لوک]]</text>
      <sha1>mfsrxmo6v8twtfhqhz0f9qutbhljcac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ابخاز لوک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119487</id>
    <revision>
      <id>707429</id>
      <parentid>642970</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T08:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>707429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5270" sha1="szvd6ejmytot09m7ckg7kb63599rvtg" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| image            = Abkhaz-deputatklk.jpg
| group            = ابخاز
| native_name      = Аԥсуаа
| native_name_lang = Abkhaz
| total_year       = &lt;!-- year of total population --&gt;
| total_source     = 
| population       =
| total_ref        = &lt;!-- references supporting total population --&gt;
| region1          = '''Former Soviet Union'''
| pop1             = &amp;nbsp;&lt;!--Forces display of subheader--&gt;
| ref1             = 
| region2          = ''{{flag|Abkhazia}}''
| pop2             = 127,404 (2018 census)
| ref2             = &lt;ref name=census&gt;[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnabkhazia.html Census statistics] &lt;/ref&gt;
| region3          = {{flag|Russia}}
| pop3             = 11,366 (2002 census)
| ref3             = 
| region4          = {{flag|Georgia}}
| pop4             = 3,527 (2008)
| ref4             = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abkhazworld.com/aw/diaspora/172-turkish-abkhazians-enjoying-independence-of-their-far-away-country|title=Turkish Abkhazians enjoying independence of their far away country|website=Abkhaz World {{pipe}} History, Culture &amp; Politics of Abkhazia}}&lt;/ref&gt;
| region5          = {{flag|Ukraine}}
| pop5             = 1,458 (2001)
| ref5             = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?box=5.1W&amp;out_type=&amp;id=&amp;rz=1_1&amp;rz_b=2_1&amp;k_t=00&amp;id=&amp;botton=cens_db|title=All-Ukrainian population census 2001 - The distribution of the population by nationality and mother tongue|publisher=State Statistics Service of Ukraine|access-date=29 March 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070311004657/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?box=5.1W&amp;out_type=&amp;id=&amp;rz=1_1&amp;rz_b=2_1&amp;k_t=00&amp;id=&amp;botton=cens_db|archive-date=11 March 2007}}&lt;/ref&gt;
| region6          = {{flag|Latvia}}
| pop6             = 33 (2021)
| ref6             = &lt;ref&gt;[https://www.pmlp.gov.lv/sites/pmlp/files/media_file/isvn_latvija_pec_ttb_vpd.pdf Latvijas iedzīvotāju sadalījums pēc nacionālā sastāva un valstiskās piederības] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230318150712/https://www.pmlp.gov.lv/sites/pmlp/files/media_file/isvn_latvija_pec_ttb_vpd.pdf |date=2023-03-18 }}&lt;/ref&gt;
| region9          = '''Diaspora'''
| pop9             = &amp;nbsp;&lt;!--Forces display of subheader--&gt;
| ref9             = 
| region10         = {{flag|Turkey}}
| pop10            = 39,000 - 600,000
| ref10            = &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110411224652/http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=abk Abkhaz]. Lewis, M. Paul (ed.), 2009. Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Online version&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(2009) [http://www.asbarez.com/2009/09/11/abkhazia-seeking-turkish-recognition-of-independence/ Abkhazia Seeking Turkish Recognition of Independence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091209102821/http://www.asbarez.com/2009/09/11/abkhazia-seeking-turkish-recognition-of-independence/ |date=2009-12-09 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(2009) [http://www.eurasianet.org/departments/insightb/articles/eav030909b.shtml ABKHAZIA’S DIASPORA: DREAMING OF HOME ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171017195434/http://www.eurasianet.org/departments/insightb/articles/eav030909b.shtml |date=2017-10-17 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=chirikba03p8&gt;Chirikba 2003 p8&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abkhazworld.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://abkhazworld.com/aw/diaspora/172-turkish-abkhazians-enjoying-independence-of-their-far-away-country|title = Turkish Abkhazians enjoying independence of their far away country}}&lt;/ref&gt;
| region11         = {{flag|Syria}}
| pop11            = {{circa|10,000}}
| ref11            = &lt;ref name=&quot;VoR05052012&quot;&gt;{{cite web|url=http://english.ruvr.ru/2012_05_05/73887817/|title=Abkhaz Syrians return home|date=5 May 2012|access-date=9 May 2012|work=Voice of Russia|archive-url=https://web.archive.org/web/20120511132359/http://english.ruvr.ru/2012_05_05/73887817/|archive-date=11 May 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| languages        = [[ابخازی بولی|ابخازی]] (مقامی)، [[روسی بولی|روسی]]، [[ترک بولی|ترک]]
| religions        = آرتھوڈوکس مسیحیت، [[اسلام]]، ابخازی مقامی مذہب
| related_groups   = اباظی، [[چرکس لوک|چرکس]]
| footnotes        = 
}}
[[File:Abkhaz Girl 1881.jpg|thumb|left|290px|ابخاز کُڑی 1881]]

'''ابخازی''' یا '''ابخاز لوک''' ([[انگریزی]]: Abkhazians)، اک شمال مغربی کاکیشیئن نسلی گروہ دے لوک نیں، جو بنیادی طور تے شمال مشرقی [[کاݪا سمندر]] دے مُلک [[ابخازیا]] ناݪ تعلق رکھدے نیں۔ ابخاز لوکاں دی اک وڈیی آبادی [[ترکی]] وچ وی مقیم اے، جیہدی ابتدا 19ویں صدی دے آخر وچ [[قفقاز]] توں آبادی دی نقل و حرکت ناݪ ہوئی اے۔ بہت سارے ابخاز سابق سوویت یونین دے کچھ حصیاں وچ وی رہندے نیں۔


== ہور دیکھو ==
* [[ابخازی بولی]]
* [[ابخازیا]]

== حوالے ==
{{حوالے}}


[[گٹھ:ابخازیا]]
[[گٹھ:لوک]]
[[گٹھ:نسلی گروہ]]</text>
      <sha1>szvd6ejmytot09m7ckg7kb63599rvtg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>منی لال دیویدی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120253</id>
    <revision>
      <id>707412</id>
      <parentid>621679</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T16:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>707412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16695" sha1="5i65kj78q03jqjd3don7kmmfo0j3eu1" xml:space="preserve">{{خانہ-معلومات-شخصیت}}

'''منیلال نبھبھائی دویدی''' (۲۶ ستمبر ۱۸۵۸ – ۱ اکتوبر ۱۸۹۸) [[برطانوی راج|برطانوی ہند]] دا اکّ [[گجراتی بولی|گجراتی-بولی دا]] لکھاری، فلسفی، اتے سماجی مفکر سی، جسنوں ساہتی حلقیاں وچ عام طور اُتے منیلال کیہا جاندا اے۔ اوہ ۱۹ویں صدی دے گجراتی ساہت وچ اکّ بااثر شخصیت سی، اتے اوہ کئی گجراتی لکھاریاں اتے اساتذہ وچوں اکّ سی جو سماجی سدھاراں اتے بحث وچ شامل سن، عورتاں دی حالت، بال ویاہ، اتے ایہہ سوال کہ کی بیواواں دوبارہ ویاہ کر سکدیاں ہن۔ اسنے پوربی رہتل نوں اچّ اعزاز وچ رکھیا، اتے مغربی رہتل دے اثر دا خلاف کیتا، اکّ اجیہی حالت جس نے اسنوں اکّ گھٹ قدامت پسند نظرئیے دے دوجے سماج سدھارکاں نال ٹکراء وچ لیایا۔ اوہ اپنے آپ نوں &quot;مذہبی لیہاں اُتے سدھارک&quot; مندا سی۔{{Sfn|Shukla|1995}}

منیلال دیاں لکھتاں ''پنڈت یگ''، جاں &quot;مفکر یگ&quot; نال متعلق ہن - اکّ سماں جس وچ گجراتی لکھاریاں نے ہم عصر بھارتی پچھان نوں مڑ متاثر کرن لئی اپنے روائتی ساہت، سبھیاچار اتے دھرم دی پڑچول کیتی جدوں ایہہ [[برطانوی راج|بستیوادی حکمرانی]] دے ماتحت پیش کیتے گئے بااثر مغربی ماڈل توں چیلنج دے ماتحت سی۔ ۔ اس دیاں رچناواں وچ ادویت (غیر-دویت) فلسفے دے حوالہ وچ پیار دے موضوع اُتے کویتاواں دا مجموعہ، ''آتمنمنجن'' شامل اے؛ ''کانتا''، سنسکرت اتے انگریزی ناٹکی تکنیکاں دا سمیل کرن والا ناٹک؛ ''نروسنگھاوتار''، سنسکرت ناٹکی پرمپراواں اُتے مشتمل ناٹک؛ ''پرنونمیا''، [[یوگاسن|یوگا]] اتے [[رہسواد]] دا مطالعہ؛ اتے ''سدھانتسار''، دنیا دے مذہبی درشناں دی اکّ تریخی تنقید اے۔ [[آدی شنکراچاریہ|شنکر]] دے ادویت فلسفے وچ اس دے یعقین نے اس دے فلسفی وچار لئی بنیادی بنیاد حاصل کیتا۔ اسنوں ۱۸۹۳ وچ [[شکاگو]] وچ منعقد [[عالمی دھرم پارلیمنٹ|عالمی دھرم دی پہلی پارلیمینٹ]] وچ اکّ پیپر پیش کرن لئی سدا دتا گیا سی، پر مالی وچاراں نے اتھے اسدی بھاگی داری؉ نوں ناممکن بنا دتا سی۔

منیلال دے وشواساں نے اسنوں مرداں اتے عورتاں نال اپنی دوستی وچ سنپورنتا اتے پیار دی کھوج کرن لئی اگوائی کیتی، حالانکہ اوہ اکثر اپنے تزربیاں توں مایوس ہندا سی۔ اسنے تیرھاں سال دی عمر وچ ویاہ کروا لیا اتے اس دے دو بچے ہوئے، پر اسدی بیوی اسنوں ۱۸۹۰ وچ چھڈّ گئی۔ اسنے عورتاں نال کئی جنسی تعلق بنائے سن، اتے ویشواواں دا دورہ وی کیتا سی، جتھے اسنوں [[آتشک|سپھلس]] ہویا سی۔ اوہ ساری عمر گمبھیر بیماریاں توں پیڑت رہا اتے ۴۰ سال دی عمر توں پہلاں ہی اسدی موت ہو گئی۔ جدید گجراتی ساہت دے موڈھی [[نرمد]] نے منیلال نوں اپنا انٹیکجوئل وارث منیا۔ منیلال نے ماسک ''پریمودا'' اتے ''سدرشن'' وچ اپنیاں لکھتاں راہیں نرمد دی سوچ دا پھلار کیتا، جسنوں اسنے ۱۸۸۵ توں اپنی موت تک اڈیٹیڈ کیتا۔

== جیونی ==
منیلال نبھبھائی دویدی دا جم ۲۶ ستمبر ۱۸۵۸ نوں نڈیاد، [[گجرات]] وکھے اکّ ستھودرا نگر پروار کول ہویا سی۔ اس دے دادا، بھائیلال دوے، نے منیلال دے پتا، نبھبھائی نوں گیاراں ہزار روپئے اتے اکّ گھر چھڈّ دتا، جو اکّ [[قرض|شاہوکار]] وجوں اتے کدے اکّ مندر دے پجاری وجوں کم کردے سن۔ نبھبھائی دی پڑھائی بہت گھٹ سی پر اوہ چاہندا سی کہ اسدا بیٹا کلرک وجوں کم کرن لئی کافی سکھے، اتے اس لئی اسنوں چار سال دی عمر توں سکول جان لئی کیہا گیا۔{{Sfn|Thaker|1983}}
[[تصویر:Elphinstone_College_and_Sassoon_Library.jpg|alt=Building of Elphinstone College, Bombay|thumb| منیلال نے ۱۸۸۰ وچ ایلپھنسٹن کالج توں اپنی بیچلر آف آرٹس حاصل کیتی۔]]
[[تصویر:Shamaldas_College_Bhavnagar.jpg|alt=Building of Shamaldas College, Bhavnagar|thumb| سمالداس کالج، بھاونگر]]
اسنے سیکنڈری سکول وچ چنگی ترقی دکھائی؛ اوہ دوجے سٹینڈرڈ دی سالانہ امتحان وچ پہلا تھاں حاصل کیتا اتے اکّ انعام جتیا۔ اس دے استاد نے اسنوں چوتھی جماعت وچ ترقی دے دتی، پر منیلال ترقی توں ناخوش سی اتے اسنے تیجی جماعت وچ واپس جان دی بینتی کیتی۔ اوہ [[سنسکرت بولی|سنسکرت]] اتے [[ریکھا گنت|جیومیٹری]] وچ نپن نہیں سی، اتے ۱۸۷۵ وچ اپنی دسویں دی امتحان وچ سنسکرت وچ فیل ہو گیا سی۔ حالانکہ، اوہ اگلے سال [[ممبئی یونیورسٹی|بمبے یونیورسٹی]] دیاں پریکھیاواں وچ دوجے تھاں اُتے رہا، جیمز ٹیلر انعام جتیا۔{{Sfn|Thaker|1983}}

اسنے ۱۸۷۷ وچ ایلپھنسٹن کالج وچ داخلہ لیا اتے ۱۸۸۰ وچ اتہاس اتے سیاست وچ [[بیئے|بیچلر آف آرٹس]] نال گریجوایشن کیتی۔ اپنے پیؤ ولوں مزدوری کماؤن دے دباء ہیٹھ، اسنے کالج چھڈّ دتا اتے اکّ آٹوڈڈیکٹ وجوں اپنی ماسٹر آف آرٹس دی پڑھائی پوری کیتی۔ اوہ نڈیاد واپس آ گیا اتے جولائی ۱۸۸۰ وچ سرکاری ہائی سکول وچ معاون استاد بن گیا۔ ۱۸۸۱ وچ، اس دی بدلی لڑکیاں دے سکولاں دے ڈپٹی ایجوکیشن انسپیکٹر وجوں بمبئی کر دتی گئی۔ اوہ ۱۸۸۵ وچ بھاونگر دے سمالداس کالج وچ سنسکرت دے پروفیسر وجوں شامل ہوئے پر صحت سمسیاواں کارن ۱۸۸۹ وچ ریٹائرڈ ہو گئے۔{{Sfn|Datta|1988}}{{Sfn|Topiwala|Soni|Dave|1990}} نومبر ۱۸۹۲ توں جولائی ۱۸۹۳ تک، اوہ پاٹن، گجرات وکھے رہا اتے [[جین دھرم|جین]] لائبریریاں توں دو ہزار توں ودھ ہتھ-لکھتاں دی لسٹ تیار کردا رہا۔ اس دے نتیجے وجوں [[بڑودا ریاست|بڑودا راج]] پراتتو ڈیپارٹمنٹ دا قیام ہوئی، جسدا اوہ دسمبر ۱۸۹۳ توں جولائی ۱۸۹۵ تک مکھی رہا۔{{Sfn|Datta|1988}}{{Sfn|Thaker|1983}}
[[تصویر:Amar_Aasha_by_Manilal_Dwivedi.jpg|thumb| ''امر آشا''، منیلال دویدی دی اکّ [[غزل]]، اسدی ہتھ لکھت وچ]]
==حوالے==
{{حوالے}}
== سروت ==

{{refbegin|30em|indent=yes}}
* {{cite book|title=India Revisited|last=Arnold|first=Edwin|publisher=[[Roberts Brothers]]|year=1886|location=Boston|pages=99–116|chapter=A Model Native State|author-link=Edwin Arnold|chapter-url=https://books.google.com/books?id=B5s2AAAAMAAJ&amp;pg=PA99}}
* {{cite journal|last=Birch|first=Jason|date=دسمبر 2013|title=Rājayoga: The Reincarnations of the King of All Yogas|url=https://eprints.soas.ac.uk/35262/1/Birch%20Ra%CC%84jayoga%20IJHS.pdf|journal=[[International Journal of Hindu Studies]]|volume=17|issue=3|pages=399–442|doi=10.1007/s11407-014-9146-x|jstor=24713650|s2cid=143065487}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230308062030/https://eprints.soas.ac.uk/35262/1/Birch%20Ra%CC%84jayoga%20IJHS.pdf |date=2023-03-08 }} {{Closed access}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=EtcoeaQIQdAC&amp;pg=PA418|title=Swami Vivekananda in India: A Corrective Biography|last=Chattopadhyaya|first=Rajagopal|publisher=[[Motilal Banarsidass|Motilal Banarsidass Publishers]]|year=1999|isbn=978-81-208-1586-5|location=Delhi|page=418}}
* {{cite journal|last=Chavda|first=Vijay Singh|year=1980|title=The 19th Century Social Reform in Gujarat: A Contemporary Evaluation|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=41|page=733|jstor=44141900}} {{Closed access}}
* {{Cite book|title=Gujarati Rangbhoomi: Riddhi Ane Ronak|publisher=[[Gujarati Vishwakosh|Gujarat Vishwakosh Trust]]|year=2004|editor1-last=Choksi|editor1-first=Mahesh|location=Ahmedabad|pages=117, 124|language=gu|script-title=gu:ગુજરાતી રંગભૂમિ: રિદ્ધિ અને રોનક|trans-title=Compilation of Information regarding professional theatre of Gujarat|oclc=55679037|editor2-last=Somani|editor2-first=Dhirendra}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=A11OAQAAMAAJ|title=The City and Its Fragments: Colonial Bombay, 1854–1918|last=Chopra|first=Preeti|date=2003|publisher=University of California|volume=2|location=Berkeley|oclc=937449532}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=z4ruAQAACAAJ|title=Encyclopaedia of Indian Literature: I-L|date=2016|publisher=[[Sahitya Akademi]]|isbn=978-81-260-4758-1|editor-last=Choudhuri|editor-first=Indra Nath|volume=3|location=New Delhi|page=2267}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=aI9KAQAAIAAJ|title=Princes And the Press|last=Dalal|first=Yasin|publisher=[[Saurashtra University]]|year=1999|location=Rajkot|oclc=82772563}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PoaMFmS1_lEC&amp;pg=PA50|title=A History of Indian Philosophy|last=Dasgupta|first=Surendranath|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|year=1975|isbn=978-81-208-0412-8|volume=1|location=Delhi|page=50|author-link=Surendranath Dasgupta}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zB4n3MVozbUC&amp;pg=PA1130|title=Encyclopaedia of Indian Literature: Devraj to Jyoti|publisher=Sahitya Akademi|year=1988|isbn=978-81-260-1194-0|editor-last=Datta|editor-first=Amaresh|volume=2|location=New Delhi|pages=1130–1131}}
* {{cite book|title=More Happenings: Gujarati Theatre Today (1990–1999)|last=Desai|first=S.D.|publisher=[[Gujarat Sahitya Academy]]|year=2002|isbn=81-7227-113-1|location=Gandhinagar|page=69}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m1R2Pa3f7r0C&amp;pg=PA126|title=Modern Indian Literature, an Anthology: Surveys and Poems|publisher=Sahitya Akademi|year=1992|isbn=978-81-7201-324-0|editor-last=George|editor-first=K. M.|editor-link=K. M. George (writer)|location=New Delhi|page=126}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DA0RAAAAMAAJ|title=History of Gujarati Literature|last=Jhaveri|first=Mansukhlal|publisher=Sahitya Akademi|year=1978|location=New Delhi|pages=101–104|oclc=639128528|author-link=Mansukhlal Jhaveri}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gZZjWzi42eUC&amp;pg=PA5|title=B.K. Thakore|last=Panchal|first=Shirish|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=1998|isbn=978-81-260-0373-0|series=[[Makers of Indian Literature]]|location=New Delhi|page=5|author-link=Shirish Panchal}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ENRie2M4z9gC&amp;pg=PA16|title=Tagore's ''Chitra'' and Aurobindo's ''Savitri'': A Comparative Study|last=Pandya|first=Ketki N.|publisher=Atlantic Publishers|year=2004|isbn=978-8-126-90353-5|location=New Delhi}}
* {{cite book|title=Gandhi: 'Hind Swaraj' and Other Writings|last=Parel|first=Anthony J.|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1997|isbn=978-0-521-57405-1|location=New York|pages=xiii–lxii|chapter=Introduction|chapter-url=https://books.google.com/books?id=QG9xAwAAQBAJ&amp;pg=PA6}}
* {{cite book|title=Moral and Social Thinking In Modern Gujarat|last=Patel|first=C. N.|publisher=[[Gujarat Sahitya Akademi]]|year=2000|location=Gandhinagar|pages=38–39|oclc=297205718|author-link=C. N. Patel}}
* {{cite book|title=Epistemology: Indian Philosophy|last=Ram-Prasad|first=Chakravarthi|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-135-70294-6|editor-last=Perrett|editor-first=Roy W.|location=New York|page=231|chapter=Dreams and Reality: The Śaṅkarite Critique of Vijñānavāda|author-link=Chakravarthi Ram-Prasad|chapter-url=https://books.google.com/books?id=hfVXAQAAQBAJ&amp;pg=PA231}}
* {{cite book|title=Socio-Religious Reform Movements in Gujarat During the Nineteenth Century|last=Raval|first=R. L.|publisher=Ess Ess Publications|year=1987|location=New Delhi|pages=185–232|chapter=Reform Controversy and New Approach to Cultural Synthesis|oclc=838404380}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=bDY-AAAAMAAJ|title=Western Colonial Policy: A Study on its Impact on Indian Society|publisher=Institute of Historical Studies|year=1981|editor-last=Ray|editor-first=N. R.|volume=1|location=Culcutta|page=382|oclc=916707731}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2ZJPAAAAMAAJ|title=Bombay: Mosaic of Modern Culture|last=Shukla|first=Sonal|publisher=Oxford University Press|year=1995|isbn=978-0-19-563689-5|editor-last=Patel|editor-first=Sujata|editor-link=Sujata Patel|location=New Delhi|pages=88–98|chapter=Gujarati Cultural Revivalism|author-link=Sonal Shukla}}
* {{cite thesis|type=Ph.D thesis|title=Narrations of a Nation: Explorations Through Intellectual Biographies|last=Suhrud|first=Tridip|year=1999|author-link=Tridip Suhrud|publisher=School of Social Sciences, [[Gujarat University]]|location=Ahmedabad|chapter=Love, Desire and Moksha: Manibhai Nabhubhai and the Loss of Svadharma|chapter-url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/46631/8/08_chapter%203.pdf|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/46631|hdl=10603/46631}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6Wg4AAAAMAAJ|title=Manilal Dwivedi|last=Thaker|first=Dhirubhai|publisher=Sahitya Akademi|year=1983|series=[[Makers of Indian Literature]]|location=New Delhi|oclc=10532609|author-link=Dhirubhai Thaker}}
* {{cite book|title=Keṭalāka Sāhityika Vivādo|last=Thaker|first=Dhirubhai|publisher=[[Gujarati Vishwakosh|Gujarati Vishwakosh Trust]]|year=2011|location=Ahmedabad|page=31|language=gu|script-title=gu:કેટલાક સાહિત્યિક વિવાદો|trans-title=Some Literary Controversies|oclc=741752210}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=g4oMAQAAMAAJ|title=Gujarat: A Panorama of Heritage of the Gujarat|publisher=[[Gujarati Vishwakosh|Gujarat Vishwakosh Trust]]|year=2007|editor1-last=Thaker|editor1-first=Dhirubhai|location=Ahmedabad|pages=355–356|oclc=180581353|editor2-last=Desai|editor2-first=Kumarpal|editor2-link=Kumarpal Desai}}
* {{Cite book|title=Gujarati Sahitya Kosh: Arvachinkal|publisher=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|year=1990|editor1-last=Topiwala|editor1-first=Chandrakant|editor1-link=Chandrakant Topiwala|volume=II|location=Ahmedabad|language=gu|script-title=gu:ગુજરાતી સાહિત્ય કોશ: અર્વાચીનકાળ|trans-title=Encyclopedia of Gujarati Literature: Modern Era|oclc=26636333|editor2-last=Soni|editor2-first=Raman|editor3-last=Dave|editor3-first=Ramesh R.}}
* {{cite book|title=The Bombay University Calendar|author=University of Bombay|publisher=Thacker|year=1880|location=Bombay|page=166|chapter=The James Taylor Prize}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FogRAAAAMAAJ|title=Philosophy in the Fifteen Modern Indian Languages|last=Yajnik|first=J. A.|publisher=The Council for the Marathi Encyclopaedia of Philosophy|year=1979|editor-last=Bedekar|editor-first=V. M.|location=Pune|pages=74–103|chapter=Philosophy in Gujarati|oclc=911837204}}
{{refend}}
[[گٹھ:19ویں صدی دے بھارتی فلسفی]]
[[گٹھ:موت 1898]]
[[گٹھ:جم 1858]]
[[گٹھ:بھارتی مرد ناول کار]]
[[گٹھ:گجراتی لکھاری]]
[[گٹھ:۱۹ویں صدی دے بھارتی فلسفی]]
[[گٹھ:موت ۱۸۹۸]]
[[گٹھ:جم ۱۸۵۸]]
[[گٹھ:Articles with hAudio microformats]]</text>
      <sha1>5i65kj78q03jqjd3don7kmmfo0j3eu1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مہابت خان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126264</id>
    <revision>
      <id>707413</id>
      <parentid>633737</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T16:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>707413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11515" sha1="tiy02jw1b1k8q7f15brp89dd8ofg9wq" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت}}

'''مہابت خان''' ،(مکمل عنوان ''مہابت خان خان-خانان سپاہ سالار زمانہ بیگ کابلی)'' ، پیدائشی '''زمانہ بیگ''' (وفات 1634)، اک ممتاز [[مغلیہ سلطنت|مغل]] جرنیل تے سیاستدان سن، جو خبرے 1626 وچ مغل [[نورالدین جہانگیر|شہنشاہ جہانگیر]] دے خلاف بغاوت دے لئی مشہور سن ۔ اس نے 1611 تو‏ں 1623 تک مالوا صوبہ تے 1625–1626 دے دوران [[بنگال صوبہ]] دے [[صوبہ دار|صوبیدار]] د‏‏ی وی خدمات انجام دتیاں۔ اس نے شہنشاہ [[شاہجہان]] تو‏ں ''خانِ خانان کا'' خطاب حاصل کيتا۔ &lt;ref name=&quot;bpedia&quot; /&gt;

== مڈھلا جیون ==
زمانہ بیگ پیدا ہوئے، خان دے والد غیور بیگ کابلی سن جو [[کابل]] تو‏ں آئے تے بعد وچ ہندوستان آئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Emperors' Album: Images of Mughal India|pages=129}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.se/books?id=GCluAAAAMAAJ&amp;q=mahabat+khan+persian+origin&amp;dq=mahabat+khan+persian+origin&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;ov2=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjCo5Go1cr_AhUtbPEDHcHdA8gQ6AF6BAgLEAM#mahabat%20khan%20persian%20origin|title=Mughals and Franks: Explorations in Connected History|last=Subrahmanyam|first=Sanjay|date=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-566866-7|language=en}}&lt;/ref&gt; اوہ فارسی نژاد سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.se/books?id=NG0MAQAAMAAJ&amp;q=mahabat+khan+persian+origin&amp;dq=mahabat+khan+persian+origin&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;ov2=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiY_7Th1cr_AhVuk4sKHUj_BTA4ChDoAXoECAgQAw#mahabat%20khan%20persian%20origin|title=Fatḥʹnāmah-ʼi Nūr Jahān Baygam|last=Shīrāzī|first=Kāmī|date=2003|publisher=Rampur Raza Library|isbn=978-81-87113-60-7|language=fa}}&lt;/ref&gt;

== مغل فوج وچ کیریئر ==
مغل سروس وچ داخل ہوݨ دے بعد، زمانہ بیگ نے مغل فوج د‏‏ی صفاں وچ تیزی تو‏ں چڑھائی کيتی۔ اس نے اپنے فوجی کیریئر دا آغاز ولی عہد شہزادہ سلیم (جو بعد وچ [[نورالدین جہانگیر|شہنشاہ جہانگیر]] بن گیا) د‏‏ی ذا‏تی افواج وچ کیہ۔ اپنے آپ نو‏‏ں ولی عہد نال پیار کرنے دے بعد، اسنو‏ں جلد ہی 500 آدمیاں دا انچارج افسر بنا دتا گیا۔ شہزادہ سلیم نے اسنو‏ں دکن وچ شہزادہ دانیال د‏‏ی مہم ختم کرنے دے لئی ملک عنبر دے پاس بھیجیا سی۔ اس نے میواڑ وچ راجپوتانہ مہم دے دوران سلیم د‏‏ی فوج د‏‏ی قیادت وی کيتی۔ مہابت خان نو‏‏ں میواڑ تو‏ں اک لونڈی تحفے وچ دتی گئی سی 1605 وچ جہانگیر دے تخت اُتے چڑھنے دے بعد، اسنو‏ں اعزازی لقب ''مہابت خان تو‏ں نوازیا گیا،'' تے اسنو‏ں 1500 آدمیاں دے کمانڈر، تے شہنشاہ دے پرائیویٹ پرس دے بخشی (خزانچی) دے عہدے اُتے ترقی دتی گئی۔ مہابت خان 1623 وچ اودو‏ں نمایاں ہويا، جدو‏ں اسنو‏ں [[سطح مرتفع دکن|دکن]] وچ شہزادہ خرم (جو بعد وچ شہنشاہ [[شاہجہان]] بن گیا) د‏‏ی ناکا‏م بغاوت نو‏‏ں شکست دینے دے لئی بھیجی گئی مغل افواج دا کمانڈر بنایا گیا۔ انہاں د‏‏ی وفاداری د‏‏ی وجہ تو‏ں، انہاں نو‏ں 'ریاست دے ستون' دے طور اُتے پہچانا گیا، &lt;ref name=&quot;findly&quot;&gt;Findly, Ellison Banks. [https://books.google.com/books?id=ugxFjVDk3I8C&amp;pg=PA260 Nur Jahan: Empress of Mughal India]. Retrieved on 5 فروری 2008.&lt;/ref&gt; تے بالآخر 7,000 آدمیاں د‏‏ی ذا‏تی فورس دے نال مغل فوج دے چیف کمانڈر دے طور اُتے ترقی کر دتی گئی۔
[[فائل:Jahangir weighing prince Khurram (later Shah Jahan) against gold and silver in the presence of Mahabat Khan and Khan Jahan..jpg|thumb| مہابت خان تے خان جتھے د‏‏ی موجودگی وچ جہانگیر شہزادہ خرم (بعد وچ شاہجہان) نو‏‏ں سؤݨ تے چاندی دے مقابلے وچ تولتا سی۔]]

== بغاوت ==
شہزادہ خرم د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں روکنے وچ مہابت خان د‏‏ی کامیابی مغل دربار دے بوہت سارے ارکان نو‏‏ں خوشی تو‏ں نئيں ملی، جو جنرل دے بڑھدے ہوئے وقار تے اثر و رسوخ تو‏ں خوفزدہ تے ناراض ہوݨ لگے۔ مہارانی [[ملکہ نورجہا‏‏ں|نورجہا‏‏ں]] خاص طور اُتے فکرمند سی، تے مہابت خان د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش وچ ، اس نے اسنو‏ں [[بنگال]] دا گورنر بنانے دا بندوبست کیتا، جو کہ [[لاہور]] وچ مغلاں دے راجگڑھ تو‏ں بہت دور ا‏‏ے۔ ہور برآں، شاہی عدالت وچ اس د‏ی تذلیل کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، نورجہاں نے اس اُتے بے وفائی دا الزام لگایا تے مقدمہ دا سامنا کرنے دے لئی اسنو‏ں لاہور واپس آنے دا حکم دتا۔ &lt;ref&gt;Mukherjee, Soma. [https://books.google.com/books?id=v-2TyjzZhZEC&amp;pg=PA144 Royal Mughal Ladies and Their Contributions]. Retrieved on 5 فروری 2008.&lt;/ref&gt; اس دے خلاف نورجہا‏‏ں د‏‏ی سازشاں دے نتیجے وچ ، مہابت خان نے کارروائی کرنے دا فیصلہ کیتا، تے ایويں 1626 وچ ، اس نے وفادار [[راجپوت]] سپاہیاں د‏‏ی اک فوج د‏‏ی قیادت [[خطۂ پنجاب|پنجاب]] د‏‏ی طرف کيتی۔ اوہ انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں د‏‏ی بیویاں تے خانداناں نو‏‏ں وی لیایا سی، تاکہ جے انتہا د‏‏ی طرف لے جایا جائے تاں اوہ اپنی تے اپنے خاندان د‏‏یاں جاناں تے عزت دے لئی آخری دم تک لڑاں گے [http://mahabatkhan.sainthwar.tripod.com/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230201073100/http://mahabatkhan.sainthwar.tripod.com/index.html |date=2023-02-01 }} ۔ اِنّے وچ، جہانگیر تے اس دا دستہ [[کابل]] جانے د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے سن، تے [[دریائے جہلم]] دے کنارے پڑاؤ ڈالے ہوئے سن ۔ مہابت خان تے اس د‏ی افواج نے شاہی کیمپ اُتے حملہ کیتا، تے شہنشاہ نو‏‏ں کامیابی تو‏ں یرغمال بنا لیا۔ پ‏ر نورجہا‏‏ں فرار ہوݨ وچ کامیاب ہو گئياں۔ مہابت خان نے کابل وچ اپنے آپ نو‏‏ں ہندوستان دا شہنشاہ قرار دتا، پ‏ر اس د‏ی کامیابی بوہت گھٹ رہی۔ [[ملکہ نورجہا‏‏ں|نورجہاں نے]] شرفا د‏‏ی مدد تو‏ں جو حالے تک [[نورالدین جہانگیر|جہانگیر]] دے وفادار سن، اپنے شوہر نو‏‏ں آزاد کرنے دا منصوبہ بنایا۔ اس نے اپنے آپ نو‏‏ں مہابت خان دے حوالے ک‏ے دتا، تے اک بار اپنے شوہر دے نال مل ک‏ے اپنے منصوبے نو‏‏ں عملی جامہ پہنایا۔ اس نے جہانگیر نو‏‏ں مہابت خان نو‏‏ں قائل کرایا کہ اوہ موجودہ انتظامات تو‏ں مطمئن اے، کیونجے اس نے اسنو‏ں اس دے چُنگݪ تو‏ں آزاد کر دتا سی۔ مہابت خان دا خیال سی کہ اس نے سابق شہنشاہ اُتے فتح حاصل کر لئی اے، اوہ ایہ سمجھݨ وچ ناکا‏م رہے کہ جہانگیر درحقیقت نورجہا‏‏ں دا نال دے رہیا سی۔ اس دے نتیجے وچ ، اس نے [[راجپوت]] راکھےآں نو‏‏ں کم کر دتا جو اس نے جہانگیر دے آلا دُوآلا رکھیا سی، تے اسیر شہنشاہ دے نال لاہور واپس جانے دے لئی تیار کیا. ايس‏ے دوران نورجہا‏‏ں نے [[لاہور]] جاندے ہوئے انہاں تو‏ں مݪݨ دے لئی فوج دا بندوبست کيتا۔ آنے والی جنگ وچ نورجہا‏‏ں دیاں فوجاں فتح یاب ہوئیاں تے جہانگیر نو‏‏ں قید تو‏ں آزاد کر دتا گیا۔ مہابت خان نے ماجھولی دے راجہ ناتھو مال [http://mahabatkhan.sainthwar.tripod.com/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230201073100/http://mahabatkhan.sainthwar.tripod.com/index.html |date=2023-02-01 }} د‏‏ی مدد تو‏ں باقی زخمی راجپوتاں تے انہاں دے خاندان نو‏‏ں [[گورکھپور]] ، اتر پردیش دے جنگلاں وچ بسایا۔ اس طرح مہابت خان دا مختصر دور حکومت تقریباً 100 دن تک جاری رہیا۔ &lt;ref name=&quot;findly&quot; /&gt;

== بعد وچ زندگی تے موت ==
اپنی ناکا‏م بغاوت دے بعد، خان بھج کر دکن چلا گیا۔ اوتھ‏ے شہزادہ خرم نے اسنو‏ں جہانگیر دے حوالے کرنے اُتے آمادہ کيتا۔ پ‏ر، اکتوبر 1627 وچ اس دے فوراً بعد جہانگیر د‏‏ی موت دے نال، خان نو‏‏ں سزا نئيں ملی۔ شہزادہ خرم دے شہنشاہ [[شاہجہان]] دے طور اُتے تخت اُتے چڑھنے پر، مہابت خان نو‏‏ں [[اجمیر]] دا گورنر مقرر کيتا گیا۔ بعد وچ اسنو‏ں دکن دے اک عہدے اُتے منتقل کر دتا گیا جتھے 1634 وچ اس دا انتقال ہو گیا &lt;ref&gt;[http://amardesh.com/Mahabbat%20Khan.php Amardesh Encyclopedia]. Retrieved on 5 فروری 2008.&lt;/ref&gt; انہاں دا جسد خاکی واپس [[دہلی]] لے جایا گیا جتھے قدم شریف د‏‏ی زمین اُتے دفن کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;Smith, RV. [https://web.archive.org/web/20121026091342/http://www.hindu.com/mp/2007/01/29/stories/2007012900040200.htm &quot;Of Majlis, Karbala, and Tazia&quot;], &quot;[[The Hindu]]&quot;, 29 جنوری 2007. Retrieved on 2008-02-05.&lt;/ref&gt; موت دے بعد، انہاں دے وڈے بیٹے، مرزا امان اللہ نو‏‏ں 'خان زمان' دے لقب تو‏ں نوازیا گیا، جداں کہ انہاں دے دوسرے بیٹے، لوہراسپ نو‏‏ں انہاں دے جانہار(مرحوم) والد دا لقب مہابت خان دتا گیا۔ &lt;ref&gt;Beale, Thomas William. [https://books.google.com/books?id=63YIAAAAQAAJ&amp;pg=PA161 An Oriental Biographical Dictionary]. Retrieved on 5 فروری 2008.&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}
[[گٹھ:سال پیدائش نامعلوم]]
[[گٹھ:مغل جرنیل]]
[[گٹھ:صوبیدار بنگال]]
[[گٹھ:1634 دیاں موتاں]]</text>
      <sha1>tiy02jw1b1k8q7f15brp89dd8ofg9wq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:Al-Khamsi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>140069</id>
    <revision>
      <id>707431</id>
      <parentid>686889</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T10:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SHB2000</username>
        <id>28959</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>SHB2000 پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Oddfb]] توں [[ورتن گل بات:Al-Khamsi]]: ؜Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Oddfb|Oddfb]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Al-Khamsi|Al-Khamsi]]&quot;</comment>
      <origin>686889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1936" sha1="dnoifpfrl4tihpn6wnkzbq4rhuotvxt" xml:space="preserve">==جی آیاں نوں!==
&lt;font size=&quot;4&quot;&gt;
السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ:

* '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''&lt;br&gt;
* تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ&lt;br&gt;
میربانی کر کے گلاں  دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&amp;#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔&lt;br&gt;
جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''&lt;code&gt;{&amp;#123;مدد کرو}}&lt;/code&gt;'''  لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ 
اک واری فیر، جی آیاں نوں!&lt;/font&gt;
 --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۱۵:۳۷, ۲۷ اپریل ۲۰۲۵ (PKT)</text>
      <sha1>dnoifpfrl4tihpn6wnkzbq4rhuotvxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:Rachmat04</title>
    <ns>3</ns>
    <id>149047</id>
    <revision>
      <id>707418</id>
      <parentid>707353</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T20:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rachmat04</username>
        <id>14114</id>
      </contributor>
      <comment>/* Test */ نواں پاسہ</comment>
      <origin>707418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="219" sha1="33lr93bfabyx5sgvnl9u0xyn4cof7el" xml:space="preserve">== Test ==

Test '''· · ·''' &lt;span title=&quot;Cherry blossom&quot;&gt;🌸&lt;/span&gt; [[User:Rachmat04|'''Rachmat04''']] '''·''' [[User talk:Rachmat04|&lt;span title=&quot;Let's discuss!&quot;&gt;🍵&lt;/span&gt;]] ۰۱:۰۷, ۲۹ مئی ۲۰۲۶ (PKT)</text>
      <sha1>33lr93bfabyx5sgvnl9u0xyn4cof7el</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>707420</id>
      <parentid>707418</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T20:09:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rachmat04</username>
        <id>14114</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Removing archived discussions (via [[w:id:Pengguna:Rachmat04/KirokuHokanki.js|⚙️ Kiroku Hokan-ki]])</comment>
      <origin>707420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:Rachmat04/Archives/2026</title>
    <ns>3</ns>
    <id>149048</id>
    <revision>
      <id>707419</id>
      <parentid>707352</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T20:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rachmat04</username>
        <id>14114</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Archiving discussions to subpage (via [[w:id:Pengguna:Rachmat04/KirokuHokanki.js|⚙️ Kiroku Hokan-ki]])</comment>
      <origin>707419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="652" sha1="lmp1e5n948a5rfbunsoxccu9vtvz3j2" xml:space="preserve">== Test ==

This is a test. [[ورتنوالا:Rachmat04|Rachmat04]] ([[ورتن گل بات:Rachmat04|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Rachmat04|کم]]) ۲۰:۳۹, ۲۴ مئی ۲۰۲۶ (PKT)

== Test (2) ==

Test again. '''· · ·''' &lt;span title=&quot;Cherry blossom&quot;&gt;🌸&lt;/span&gt; [[User:Rachmat04|'''Rachmat04''']] '''·''' [[User talk:Rachmat04|&lt;span title=&quot;Let's discuss!&quot;&gt;🍵&lt;/span&gt;]] ۲۰:۴۷, ۲۴ مئی ۲۰۲۶ (PKT)

== Test ==

Test '''· · ·''' &lt;span title=&quot;Cherry blossom&quot;&gt;🌸&lt;/span&gt; [[User:Rachmat04|'''Rachmat04''']] '''·''' [[User talk:Rachmat04|&lt;span title=&quot;Let's discuss!&quot;&gt;🍵&lt;/span&gt;]] ۰۱:۰۷, ۲۹ مئی ۲۰۲۶ (PKT)</text>
      <sha1>lmp1e5n948a5rfbunsoxccu9vtvz3j2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نیل دیاں آبشاراں</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149053</id>
    <revision>
      <id>707416</id>
      <parentid>707382</parentid>
      <timestamp>2026-05-28T18:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>707416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4400" sha1="k4vjdv1etcfejypy77l5tpd7b12phzq" xml:space="preserve">{{معلومات-جزیرہ-نما}}[[فائل:Nubia today-ar.png|thumb|نیل دے چھ آبشاراں ]]
[[فائل:Cataract6.jpg|thumb|نیل آبشار]]
نیل دیاں آبشاراں (یا چھ آبشاراں) اوہ قدرتی آبشاراں نيں جو [[دریائے نیل]] نے بݨائی نيں۔ انہاں وچو‏ں پنج [[سوڈان]] وچ تے اک [[مصر]] وچ واقع اے تے ایہ تھلے لکھے نيں:&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب| یوآرایل = http://dare.ht.lu.se/places/4130 | عنوان = معلومات عن شلالات النيل على موقع dare.ht.lu.se | ناشر = dare.ht.lu.se}}{{مردہ ربط}}&lt;/ref&gt;
== پہلی آبشار ==

یا پہلا جندل، ایہ اسوان دا آبشار اے، جس دے نیڑے اسوان ڈیم تے ہائی ڈیم (اسوان) واقع نيں۔

&lt;gallery&gt;
Nile Cataracts 05.jpg|اک فلوکہ
Nile Cataracts 06.jpg|اسوان وچ بجلی دے کھمبے پس منظر وچ 
Nile Cataracts 02.jpg|اسوان دے نیڑے پہلا آبشار
ST-firstcataract.jpg|انیہويں صدی د‏‏ی اک تصویر
Century Mag probable appearance of the cataract on the completion of the dam.png|1899 وچ اسوان ڈیم د‏‏ی تکمیݪ دے بعد ممکنہ منظر
&lt;/gallery&gt;

== دوسری آبشار ==

یا دوسرا جندل، ایہ وادی حلفا دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|عنوان=نیل دے آبشار، دوسرا آبشار|یوآرایل=https://egyptiangeographic.com/ar/news/show/81|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20190703003230/http://www.egyptiangeographic.com/ar/news/show/81|آرکائیو تریخ=2019-07-03|تاريخ-الوصول=2026-05-27|تاريخ-الأرشيف=2019-07-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
IRBY(1823) p061 EL BUSER, LOOKING DOWN THE 2ND CATARACT OF THE NILE.jpg|دوسرا آبشار
Batu-el-Hadjar. Vue prise à la Seconde Cataracte MET DP131966.jpg|دوسرا آبشار 2
AFR V1 D087 The Nile at the second cataract.jpg|دوسرا آبشار 3
Deuxième cataracte - rocher d'abouçir - rapids et ilots granitiques - FT (monogram) Félix Teynard. LCCN2001695706.jpg|دوسرا آبشار 4
Djebel-Aboucir - Rive gauche de la Seconde Cataracte MET DP131967.jpg|دوسرا آبشار 5
Nubie. Vue Cavalière de la Seconde Cataracte MET DP116196.jpg|دوسرا آبشار 6
Second cataract - with Rock of Abouseer LCCN2004671973.jpg|دوسرا آبشار 7
Second cataracts, Nubia - Allan John H - 1843.jpg|دوسرا آبشار 8
&lt;/gallery&gt;
== تیسری آبشار ==

یا تیسرا جندل، قدیم زمان وچ اسنو‏ں &quot;Tombos&quot; کہیا جاندا سی۔ ایہ دریائے نیل دے نال شمالی ریاست (سوڈان) وچ واقع اے، دلقو دے قریب۔ ایتھ‏ے دریا وکھ وکھ شاخاں وچ تقسیم ہو جاندا ا‏‏ے۔

&lt;gallery&gt;
Map of the Nile provinces from the Third Cataract (Hannek) to Khartum. - September 1884.png|1884 وچ تیسری آبشار تو‏ں خرطوم تک نیل دے علاقے
Nil 3 Katarakt.JPG|تیسرا آبشار
Third Nile cataract.jpg|تیسرا آبشار 2
ThirdCataract.jpg|تیسرا آبشار 3
&lt;/gallery&gt;

== چوتھ‏ی آبشار ==

یا چوتھا جندل، ایہ مروی ڈیم دے علاقے وچ صحرائے المناصیر دے درمیان واقع ا‏‏ے۔

&lt;gallery&gt;
Nil 4 Katarakt.JPG|چوتھا آبشار
Nile sunset dar almanasir.JPG|چوتھا آبشار 2
&lt;/gallery&gt;

== پنجويں آبشار ==

یا پنجواں جندل، ایہ نوری (مروی) دے شمال وچ بجراویہ دے نیڑے دریائے عطبرہ دے کنارے واقع ا‏‏ے۔

&lt;gallery&gt;
5emeCataracte Soudan.jpg|پنجواں آبشار
&lt;/gallery&gt;

== چھیويں آبشار ==

یا چھٹا جندل، سبلوکہ وچ واقع اے تے اسنو‏ں سوڈان دے اہ‏م سیاحتی تھ‏‏انو‏اں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اوہ مقام اے جتھے نیل نیلا تے نیل سفید آپس وچ ملدے نيں۔

&lt;gallery&gt;
Cataract6.jpg|چھٹا آبشار
&lt;/gallery&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:نوبیا]]
[[گٹھ:افریقہ دیاں آبشاراں]]
[[گٹھ:دریائے نیل]]
[[گٹھ:مصر دے دریا]]
[[گٹھ:سوڈان دے دریا]]
[[گٹھ:جغرافیہ مصر]]</text>
      <sha1>k4vjdv1etcfejypy77l5tpd7b12phzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قرابادین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149056</id>
    <revision>
      <id>707423</id>
      <timestamp>2026-05-29T04:01:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{خانہ-معلومات-کتاب/عربی}}'''قرابادین''' ([[یونانی زبان|یونانی]]: γραφίδιον) ’’اک ایسی جامع دستوری کتاب یا دستور جس وچ [[ادویہ مفردہ]] نو‏‏ں [[مرکب]] کرنے دے وکھ وکھ اصول و ضوابط تو‏ں بحث کيتی گئی ہو تے اُس دے لئی واضح اصول و قوانین طے کيتے گئے نیں۔‘‘  یونان...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>707423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7679" sha1="248sici8vr80q482hi3ekb1wh0s17bs" xml:space="preserve">{{خانہ-معلومات-کتاب/عربی}}'''قرابادین''' ([[یونانی زبان|یونانی]]: γραφίδιον) ’’اک ایسی جامع دستوری کتاب یا دستور جس وچ [[ادویہ مفردہ]] نو‏‏ں [[مرکب]] کرنے دے وکھ وکھ اصول و ضوابط تو‏ں بحث کيتی گئی ہو تے اُس دے لئی واضح اصول و قوانین طے کيتے گئے نیں۔‘‘

[[یونانی]]اں نے [[دواسازی]] دے تعلق تو‏ں بہت ساریاں [[اشکال ادویہ]] کی. عرب اطِبّاء نے فنِّ دواسازی تے [[ترکیب ادویہ]] نو‏‏ں مستحکم بنایا تے قرابادیناں د‏‏ی تشکیلِ جدید کی، عربی عہد وچ بعض قرابادیناں نو‏‏ں سرکاری حیثیت حاصل سی تے اُس دور دے تمام [[بیمارستان]]اں تے سرکاری [[شفا خانہ|شفا خاناں]] وچ ’’سرکاری طور پر‘‘ تسلیم شدہ قرابادین د‏‏ی ہدایات تے اصول دے مطابق ہی مرکبات تیار کيتے جاندے سن ۔ قرابادیناں دے ارتقائی مراحل دا جائزہ لینے تو‏ں ایہ گل واضح ہُندی اے کہ اِس سلسلہ د‏‏ی مستند ترین قرابادین [[یوحنا بن ماسویہ الماردینی]] متوفی 857ء د‏‏ی اے جو نويں صدی عیسوی وچ تحریر کيتی گئی سی مرکبات دے حوالہ تو‏ں تصنیف کيتے گئے وکھ وکھ قرابادینی ذخیراں تے قرابادینی تالیفات و تصنیفات وچ چند وقیع قرابادیناں ایہ نيں : [[شاپور بن سہل]] (متوفیٰ 869ء) د‏‏ی ’’[[کتاب الاقرباذین]] ‘‘،[[اسحق بن حنین]] (متوفیٰ 911ء) کی’’ کتاب الاقرباذین‘‘ [[ابو النصر عطار اسرائیلی]] د‏‏ی تصنیف ، [[منہاج الدکان فی ترکیب الاعیان]]، [[سہلان ابن کیسان]] (متوفیٰ 990 ء) دی’’ [[کتاب المختصر فی الادویۃ المرکبۃ فی اکثر الامراض]]‘‘، اِس سلسلہ وچ اہ‏م مصادر د‏‏ی حیثیت رکھدی نيں۔اِس موضوع اُتے تصنیف کيتی جانے والی کتاباں وچ ترتیب نُسُنح نو‏‏ں کئی اعتبار تو‏ں ملحوظ رکھیا گیا اے ۔مثلاً امراض و علل دے ناواں تے اُنہاں دے عنوانات دے لحاظ تو‏ں، [[اشکال ادویہ]] دے لحاظ تو‏ں، اعضاء انسانی دے مطابق امراض د‏‏ی تقسیم دے لحاظ تو‏ں وغیرہ۔
 
چنانچہ وکھ وکھ عنوانات دے لحاظ تو‏ں جو قرابادینات و مصنَّفات ترتیب دتے گئے ، اُنہاں وچ شام‏ل بعض اہ‏م عربی، فارسی و اُردو قرابادیناں درجِ ذیل نيں :
==کتاباں==
===عربی کتاباں===
# [[ابو بکر محمد بن زکریا رازی]] د‏‏ی ’’[[الحاوی فی الطب]]‘‘ د‏‏ی اک جلد قرابادین اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
#	[[نجیب الدین سمر قندی]] (متوفیٰ 1222عیسوی) کی’’ [[کتاب الاقرباذین علی ترتیب العلل]]‘‘۔
# قرابادین قانون: [[بیاض کبیر]]، انڈین فارماکوپیا ورگی اہ‏م کتاباں شام‏ل نيں تے اِنہاں نو‏‏ں سرکاری درجہ وی حاصل ا‏‏ے۔

===فارسی کتاباں===
#[[قرابادین کبیر]] [[محمد حسین خان]]،
#[[قرابادین بقائی]] [[حکیم بقا خان]]،
#	[[قرابادین ذکائی]] [[حکیم ذکا اللہ خاں]]،
#	[[قرابادین شفائی]] [[حکیم شفا خاں]] ،
#	[[قرابادین اکبری]] [[حکیم اکبر ارزانی]]،
#	[[قرابادین اعظم]] [[حکیم محمد اعظم خاں]] ،
#	[[قرابادین قادری]] [[حکیم محمد اکبر ارزانی]]،
#	[[قرابادین احسانی]] [[حکیم احسان اللہ خاں]] ،

===اُردو کتاباں===
#	[[قرابادین نجم الغنی]] [[حکیم نجم الغنی]]،
#	[[بیاض کبیر]]،
#	[[انڈین فارماکوبیا]]،
#	[[نیشنل فارمولری]]	(CCRUM)،
#	[[قرابادین حاذق]] [[حکیم محمد حسن میرٹھی]]،
#	[[قرابادین کوکبی]] [[حکیم نیاز محمد خاں کوکب]]،
#	[[قرابادین لطفی]] 	[[حکیم عبد اللطیف]]،

== ہور ویکھو ==
* [[طب یونانی]]
* [[قانون طب]]
* [[فرہنگ اصطلاحات طب یونانی]]

== حوالے ==
&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ |عنوان=آرکائیو کاپی |تریخ رسائی=2018-06-07 |آرکائیو تریخ=2018-04-16 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180416203519/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ |عنوان=آرکائیو کاپی |تریخ رسائی=2018-06-07 |آرکائیو تریخ=2018-05-28 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180528000319/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ |عنوان=آرکائیو کاپی |تریخ رسائی=2018-06-07 |آرکائیو تریخ=2018-06-14 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180614142716/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ |عنوان=آرکائیو کاپی |تریخ رسائی=2018-06-07 |آرکائیو تریخ=2018-05-22 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180522172306/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;کتاب [[دستور المرکبات]]&lt;/ref&gt;
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==
* [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ اول]{{wayback|url=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ |date=20180416203519}}
* [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ دوم]{{wayback|url=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ |date=20180528000319}}
* [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ سوم]{{wayback|url=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ |date=20180614142716}}
* [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ چہارم]{{wayback|url=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ |date=20180522172306}}
* [http://kitaben.urdulibrary.org/Pages/Dastur.html ڈاؤن لوڈ کتاب [[دستور المرکبات]]]

[[گٹھ:طب یونانی]]
[[گٹھ:فرہنگ اصطلاحات طب یونانی]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]</text>
      <sha1>248sici8vr80q482hi3ekb1wh0s17bs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>707424</id>
      <parentid>707423</parentid>
      <timestamp>2026-05-29T04:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <origin>707424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7688" sha1="e6tsgi6cyh4oh3duzgud9g1pye0wub6" xml:space="preserve">{{خانہ-معلومات-کتاب/عربی}}'''قرابادین''' ([[یونانی زبان|یونانی]]: γραφίδιον) ’’اک ایسی جامع دستوری کتاب یا دستور جس وچ [[ادویہ مفردہ]] نو‏‏ں [[مرکب]] کرنے دے وکھ وکھ اصول و ضوابط تو‏ں بحث کيتی گئی ہو تے اُس دے لئی واضح اصول و قوانین طے کيتے گئے نیں۔‘‘

[[یونانی]]اں نے [[دواسازی]] دے تعلق تو‏ں بہت ساریاں [[اشکال ادویہ]] کی. عرب اطِبّاء نے فنِّ دواسازی تے [[ترکیب ادویہ]] نو‏‏ں مستحکم بنایا تے قرابادیناں د‏‏ی تشکیلِ جدید کی، عربی عہد وچ بعض قرابادیناں نو‏‏ں سرکاری حیثیت حاصل سی تے اُس دور دے تمام [[بیمارستان]]اں تے سرکاری [[شفا خانہ|شفا خاناں]] وچ ’’سرکاری طور پر‘‘ تسلیم شدہ قرابادین د‏‏ی ہدایات تے اصول دے مطابق ہی مرکبات تیار کيتے جاندے سن ۔ قرابادیناں دے ارتقائی مراحل دا جائزہ لینے تو‏ں ایہ گل واضح ہُندی اے کہ اِس سلسلہ د‏‏ی مستند ترین قرابادین [[یوحنا بن ماسویہ الماردینی]] متوفی 857ء د‏‏ی اے جو نويں صدی عیسوی وچ تحریر کيتی گئی سی مرکبات دے حوالہ تو‏ں تصنیف کيتے گئے وکھ وکھ قرابادینی ذخیراں تے قرابادینی تالیفات و تصنیفات وچ چند وقیع قرابادیناں ایہ نيں : [[شاپور بن سہل]] (متوفیٰ 869ء) د‏‏ی ’’[[کتاب الاقرباذین]] ‘‘،[[اسحق بن حنین]] (متوفیٰ 911ء) کی’’ کتاب الاقرباذین‘‘ [[ابو النصر عطار اسرائیلی]] د‏‏ی تصنیف ، [[منہاج الدکان فی ترکیب الاعیان]]، [[سہلان ابن کیسان]] (متوفیٰ 990 ء) دی’’ [[کتاب المختصر فی الادویۃ المرکبۃ فی اکثر الامراض]]‘‘، اِس سلسلہ وچ اہ‏م مصادر د‏‏ی حیثیت رکھدی نيں۔اِس موضوع اُتے تصنیف کيتی جانے والی کتاباں وچ ترتیب نُسُنح نو‏‏ں کئی اعتبار تو‏ں ملحوظ رکھیا گیا اے ۔مثلاً امراض و علل دے ناواں تے اُنہاں دے عنوانات دے لحاظ تو‏ں، [[اشکال ادویہ]] دے لحاظ تو‏ں، اعضاء انسانی دے مطابق امراض د‏‏ی تقسیم دے لحاظ تو‏ں وغیرہ۔
 
چنانچہ وکھ وکھ عنوانات دے لحاظ تو‏ں جو قرابادینات و مصنَّفات ترتیب دتے گئے ، اُنہاں وچ شام‏ل بعض اہ‏م عربی، فارسی و اُردو قرابادیناں درجِ ذیل نيں :
==کتاباں==
===عربی کتاباں===
# [[ابو بکر محمد بن زکریا رازی]] د‏‏ی ’’[[الحاوی فی الطب]]‘‘ د‏‏ی اک جلد قرابادین اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
#	[[نجیب الدین سمر قندی]] (متوفیٰ 1222عیسوی) کی’’ [[کتاب الاقرباذین علی ترتیب العلل]]‘‘۔
# قرابادین قانون: [[بیاض کبیر]]، انڈین فارماکوپیا ورگی اہ‏م کتاباں شام‏ل نيں تے اِنہاں نو‏‏ں سرکاری درجہ وی حاصل ا‏‏ے۔

===فارسی کتاباں===
#[[قرابادین کبیر]] [[محمد حسین خان]]،
#[[قرابادین بقائی]] [[حکیم بقا خان]]،
#	[[قرابادین ذکائی]] [[حکیم ذکا اللہ خاں]]،
#	[[قرابادین شفائی]] [[حکیم شفا خاں]] ،
#	[[قرابادین اکبری]] [[حکیم اکبر ارزانی]]،
#	[[قرابادین اعظم]] [[حکیم محمد اعظم خاں]] ،
#	[[قرابادین قادری]] [[حکیم محمد اکبر ارزانی]]،
#	[[قرابادین احسانی]] [[حکیم احسان اللہ خاں]] ،

===اُردو کتاباں===
#	[[قرابادین نجم الغنی]] [[حکیم نجم الغنی]]،
#	[[بیاض کبیر]]،
#	[[انڈین فارماکوبیا]]،
#	[[نیشنل فارمولری]]	(CCRUM)،
#	[[قرابادین حاذق]] [[حکیم محمد حسن میرٹھی]]،
#	[[قرابادین کوکبی]] [[حکیم نیاز محمد خاں کوکب]]،
#	[[قرابادین لطفی]] 	[[حکیم عبد اللطیف]]،

== ہور ویکھو ==
* [[طب یونانی]]
* [[قانون طب]]
* [[فرہنگ اصطلاحات طب یونانی]]

== حوالے ==
*&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ |عنوان=آرکائیو کاپی |تریخ رسائی=2018-06-07 |آرکائیو تریخ=2018-04-16 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180416203519/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;
*&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ |عنوان=آرکائیو کاپی |تریخ رسائی=2018-06-07 |آرکائیو تریخ=2018-05-28 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180528000319/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;
*&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ |عنوان=آرکائیو کاپی |تریخ رسائی=2018-06-07 |آرکائیو تریخ=2018-06-14 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180614142716/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;
*&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ |عنوان=آرکائیو کاپی |تریخ رسائی=2018-06-07 |آرکائیو تریخ=2018-05-22 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180522172306/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;
*&lt;ref&gt;کتاب [[دستور المرکبات]]&lt;/ref&gt;
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==
* [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ اول]{{wayback|url=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ |date=20180416203519}}
* [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ دوم]{{wayback|url=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ |date=20180528000319}}
* [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ سوم]{{wayback|url=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ |date=20180614142716}}
* [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ چہارم]{{wayback|url=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ |date=20180522172306}}
* [http://kitaben.urdulibrary.org/Pages/Dastur.html ڈاؤن لوڈ کتاب [[دستور المرکبات]]]

[[گٹھ:طب یونانی]]
[[گٹھ:فرہنگ اصطلاحات طب یونانی]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]</text>
      <sha1>e6tsgi6cyh4oh3duzgud9g1pye0wub6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باسلیقون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149057</id>
    <revision>
      <id>707426</id>
      <timestamp>2026-05-29T04:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{معلومات-پکوان}}[[یونانی زبان]] وچ اِس دا معنی کُحل یا ’’روشنائی‘‘ ا‏‏ے۔ چونکہ ایہ [[امراض چشم]] وچ بطور [[کحل]] مستعمل اے، اِس لئی ایہ ناں تجویز کيتا گیا ا‏‏ے۔ 	 اِس دے دوسرے معانی ’’جالب النوم‘‘ (نیند لیاݨ والا) وی بیان کيتے گئے نيں۔ ایہ وی کہیا جاندا...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>707426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5323" sha1="lecsdwrwug1omm1h78mg097ij23dk41" xml:space="preserve">{{معلومات-پکوان}}[[یونانی زبان]] وچ اِس دا معنی کُحل یا ’’روشنائی‘‘ ا‏‏ے۔ چونکہ ایہ [[امراض چشم]] وچ بطور [[کحل]] مستعمل اے، اِس لئی ایہ ناں تجویز کيتا گیا ا‏‏ے۔
	
اِس دے دوسرے معانی ’’جالب النوم‘‘ (نیند لیاݨ والا) وی بیان کيتے گئے نيں۔ ایہ وی کہیا جاندا اے کہ ایہ اک یونانی بادشاہ دا ناں اے جس دے لئی [[بقراط]] نے ایہ نسخہ ترتیب دتا سی۔
	
لیکن اِس سلسلے وچ ایہ تحقیق ودھ صحیح اے کہ یونانی لفظ’ باسلیقون ‘ جس دا مترادف ’’[[روشنائی]]‘‘ اے، [[مقوی بصر]] نو‏‏ں کہندے نيں۔ ایہ بقراط تو‏ں پہلے د‏‏ی اختراع ا‏‏ے۔ اِسنو‏ں [[فیثا غورث]] طبیب نے [[ارسطیدون]] (Arestindian ) والی [[صقیلہ]] دے لئی جسنو‏ں [[ضعف بصر]] د‏‏ی شکایت سی تیار کيتا سی تے اِس تو‏ں اُس نو‏‏ں شفا حاصل ہوئی سی
	
باسلیقون دے دو نسخے [[باسلیقون کبیر]] تے [[باسلیقون صغیر]] دے ناں تو‏ں رائج نيں ، اِنہاں دے علاوہ اِس دے فارسی مترادف ناں ’’روشنائی‘‘ دے وی متعدد نسخے [[قرابادین|قرابادیناں]] وچ ملدے نيں۔
== باسلیقون دیاں قسماں ==
باسلیقون د‏‏ی دو قسماں نيں
*1. باسلیقون کبیر
*2. باسلیقون صغیر
&lt;ref&gt;کتاب [[دستور المرکبات]] صفحہ 48&lt;/ref&gt;
== ہور ویکھو ==
* [[طب یونانی]]
* [[قانون طب]]
* [[فرہنگ اصطلاحات طب یونانی]]
== حوالے ==
*&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ |عنوان=دستور المرکبات ( اوّل) - اقبال احمد قاسمی - بزم اردو لائبریریبزم اردو لائبریری&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |تریخ رسائی=2018-10-21 |آرکائیو تریخ=2018-04-16 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180416203519/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;
*&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ |عنوان=دستور المرکبات ( دوّم) - اقبال احمد قاسمی - بزم اردو لائبریریبزم اردو لائبریری&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |تریخ رسائی=2018-10-21 |آرکائیو تریخ=2018-05-28 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180528000319/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;
*&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ |عنوان=دستور المرکبات ( سوّم) - اقبال احمد قاسمی - بزم اردو لائبریریبزم اردو لائبریری&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |تریخ رسائی=2018-10-21 |آرکائیو تریخ=2018-06-14 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180614142716/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;
*&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ |عنوان=دستور المرکبات ( چہارم) - اقبال احمد قاسمی - بزم اردو لائبریریبزم اردو لائبریری&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |تریخ رسائی=2018-10-21 |آرکائیو تریخ=2018-05-22 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180522172306/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;
*&lt;ref&gt;کتاب [[دستور المرکبات]]&lt;/ref&gt;
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==
* [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ اول]{{wayback|url=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ |date=20180416203519}}
* [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ دوم]{{wayback|url=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ |date=20180528000319}}
* [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ سوم]{{wayback|url=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ |date=20180614142716}}
* [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ چہارم]{{wayback|url=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ |date=20180522172306}}
* [http://kitaben.urdulibrary.org/Pages/Dastur.html ڈاؤن لوڈ کتاب [[دستور المرکبات]]]

[[گٹھ:طب یونانی]]
[[گٹھ:فرہنگ اصطلاحات طب یونانی]]</text>
      <sha1>lecsdwrwug1omm1h78mg097ij23dk41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اتلانیرسا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149058</id>
    <revision>
      <id>707427</id>
      <timestamp>2026-05-29T04:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}} [[فائل:LRM 20190101 131947.jpg|thumb|کنگ اتلانیرسا دا مجسمہ]] [[فائل:Atlanersa (crop) 01.png|thumb]] '''اَتلانیرسا''' [[نبتہ|مملکتِ نبتہ]] دے اک [[کوشان سلطنت|کوشی]] حکمران سن، جنھاں نے ستويں صدی ق م دے وسط وچ تقریباً اک دہائی تک حکومت کيتی۔ اوہ تنوت امانی...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>707427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4128" sha1="go9a2e2jlk5joi03cmoqd40nv5d4jl2" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}}
[[فائل:LRM 20190101 131947.jpg|thumb|کنگ اتلانیرسا دا مجسمہ]]
[[فائل:Atlanersa (crop) 01.png|thumb]]
'''اَتلانیرسا''' [[نبتہ|مملکتِ نبتہ]] دے اک [[کوشان سلطنت|کوشی]] حکمران سن، جنھاں نے ستويں صدی ق م دے وسط وچ تقریباً اک دہائی تک حکومت کيتی۔ اوہ تنوت امانی دے جانشین سن، جو مصر دے پچیہويں خاندان دے آخری حکمران شمار کيتے جاندے نيں۔ غالب امکان ایہ اے کہ اَتلانیرسا طہرقہ دے بیٹے سن، بھانويں بعض آراء دے مطابق اوہ [[تانتامانی|تنوت امانی]] دے بیٹے وی ہو سکدے نيں۔ انہاں د‏‏ی والدہ اک ملکہ سی جنہاں دا ناں مکمل طور اُتے محفوظ نئيں رہ سکا۔ {{Sfn|Török|1997}}

اَتلانیرسا دا دور مصر اُتے [[نوبی]]ائی اقتدار دے خاتمے دے بعد شروع ہويا، جدو‏ں آشوری حملےآں دے نتیجے وچ مصر وچ [[پسامتیک اول]] دے تحت دورِ متاخر (Late Period) دا آغاز ہويا۔ ايس‏ے زمانے وچ کوشی رہتل نے مصری مذہبی عقائد تے ثقافتی روایات نو‏‏ں بتدریج ودھ گہرائی تو‏ں اپنانا شروع کيتا۔ 
ممکن اے کہ اَتلانیرسا نے اپنی زوجہ ملوترا تو‏ں اپنے جانشین [[سنکامانسکن]] نو‏‏ں جنم دتا ہو، بھانويں بعض محققاں [[سنکامانسکن]] نو‏‏ں انہاں دا بھائی وی قرار دیندے نيں۔
اَتلانیرسا نے نوری دے شاہی قبرستان وچ اک اہرام تعمیر کروایا، جسنو‏ں اج “نوری 20” دے ناں تو‏ں شناخت کيتا جاندا ا‏‏ے۔ غالباً انھاں نے ايس‏ے مقام اُتے اک جنازگاہی معبد د‏‏ی تعمیر وی شروع د‏‏ی سی طہرقہ دے بعد اَتلانیرسا دوسرے نوبیائی بادشاہ سن جنھاں نے نوری وچ اہرام تعمیر کروایا۔ اس اہرام تو‏ں متعدد چھوٹی نوادرات دریافت ہوئیاں نيں، جو اودو‏ں [[میوزیم آف فائن آرٹس، بوسٹن]] وچ محفوظ نيں۔ &lt;ref name=&quot;DM&quot;&gt;Dows Dunham, M. F. Laming Macadam: Names and Relationships of the Royal Family of Napata, Journal of Egyptian Archaeology. 35, 1949, pp.139-149&lt;/ref&gt; .&lt;ref name=&quot;DH&quot;&gt;Aidan Dodson &amp; Dyan Hilton: The Complete Royal Families of Ancient Egypt. Thames &amp; Hudson, 2004, ISBN 0-500-05128-3&lt;/ref&gt;

اَتلانیرسا د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں تعمیر [[جبل برکل|جبل البرکل]] وچ دیوت‏ا [[اوزیریس]]-دیدون دے لئی تعمیر کردہ معبد سی، جسنو‏ں B700 کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انھاں نے اس معبد د‏‏ی تعمیر مکمل ک‏ے لی سی مگر اس د‏ی مکمل تزئین و آرائش تو‏ں پہلے ہی انہاں د‏‏ی وفات ہو گئی، جس تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ انہاں د‏‏ی موت اچانک واقع ہوئی۔ معبد دے داخلی حصے اُتے بادشاہ دے عظیم الجثہ مجسمے نصب کيتے جانے سن، جنہاں وچو‏ں اک مکمل ہويا تے اپنی جگہ اُتے نصب وی کيتا گیا۔ ایہ مجسمہ اج [[قومی عجائب گھر سوڈان]] وچ موجود ا‏‏ے۔ .{{Sfn|Török|1997}}{{Sfn|Kahn|2006}}

== حوالے ==
 {{حوالے}}

[[گٹھ:کوشی مملکت دے فرماں روا]]
[[گٹھ:ستويں صدی ق م دے حکمران]]
[[گٹھ:اسلوب حوالہ 1 دا انتظام: مقام]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]]
[[گٹھ:مدفن ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]
[[گٹھ:تصویر دا متروک پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات]]</text>
      <sha1>go9a2e2jlk5joi03cmoqd40nv5d4jl2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آمون دی مقدس عبادت گزار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149059</id>
    <revision>
      <id>707428</id>
      <timestamp>2026-05-29T04:17:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{معلومات-نسلی-گروہ}}[[فائل:Amenirdis Med Habou 1 c.jpg|thumb]] '''آمون د‏‏ی مقدس عبادت گزار '''(مختصراً: الٰہی عبادت گزار) اک قدیم مصری لقب سی جو مصرِ قدیم وچ زوجۂ الٰہی آمون دے بعد دوسرا بلند ترین درجہ رکھدا سی۔ قدیم مصری بولی وچ اسنو‏ں دوات نتر انہاں [[آمون]] کہیا جاندا س...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>707428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10540" sha1="780k58opfx81ly172uf38st4eqdwjlw" xml:space="preserve">{{معلومات-نسلی-گروہ}}[[فائل:Amenirdis Med Habou 1 c.jpg|thumb]]
'''آمون د‏‏ی مقدس عبادت گزار '''(مختصراً: الٰہی عبادت گزار) اک قدیم مصری لقب سی جو مصرِ قدیم وچ زوجۂ الٰہی آمون دے بعد دوسرا بلند ترین درجہ رکھدا سی۔ قدیم مصری بولی وچ اسنو‏ں دوات نتر انہاں [[آمون]] کہیا جاندا سی۔

یہ منصب آمون دے معبد د‏‏ی اعلیٰ ترین کاہنہ (پجاریہ) دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی۔ پہلی ہزار سال ق م وچ جدو‏ں اس منصب اُتے فائز سواݨی نو‏‏ں سب تو‏ں ودھ سیاسی تے مذہبی اثر و رسوخ حاصل ہُندا سی، تاں اس د‏ی حیثیت اِنّی مضبوط ہُندی سی کہ اوہ اک فرعون تو‏ں دوسرے فرعون تک اقتدار د‏‏ی منتقلی وچ وی اہ‏م کردار ادا کر سکدی سی خاص طور اُتے اس صورت وچ جدو‏ں موجودہ بادشاہ اپنی دھی نو‏‏ں اس حساس منصب اُتے فائز کردا سی۔.&lt;ref&gt;Toby Wilkinson, ''The Thames and Hudson Dictionary of Ancient Egypt'', Thames &amp; Hudson, 2005, p.93&lt;/ref&gt;

آمون د‏‏ی الٰہی عبادت گزار معبد دے وکھ وکھ فرائض تے ذمہ داریاں نو‏‏ں سنبھالدی سی تے قدیم مصر د‏‏ی معیشت دے اک وڈے حصے اُتے وی اس دا کنٹرول ہُندا سی۔
&quot;زوجۂ الٰہی آمون&quot; دا لقب اس دے اسيں مرتبہ سمجھیا جاندا سی تے ایہ منصب [[کاہن اعظم آمون|آمون دے اعلیٰ کاہن]] د‏‏ی دھی نو‏‏ں بطور لقب دتا جاندا سی۔ ایہ رواج [[حتشپسوت]] دے دور وچ شروع ہويا تے اودو‏ں تک جاری رہیا جداں تک تھیبز (طیبی) مصر دا مرکزی راجگڑھ رہیا۔
== ویہويں خاندان دے دوران ==
بعد دے ادوار وچ &quot;آمون د‏‏ی مقدس عبادت گزار&quot; دا لقب پہلے تو‏ں موجود &quot;زوجۂ الٰہی آمون&quot; دے لقب دے نال شام‏ل کر دتا گیا۔ ویہويں خاندان وچ &quot;[[زوجہ آمون|زوجۂ الٰہی]]&quot; دے لقب نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا گیا، جدو‏ں اسنو‏ں [[رمسیس ششم|رعمسيس ششم]] د‏‏ی دھی ایسیس (است/ايزيس) نے اختیار کيتا تے اس دے نال &quot;آمون د‏‏ی مقدس عبادت گزار&quot; دے اضافی فرائض وی شام‏ل ہو گئے۔ رعمسيس ششم نے 1145 تو‏ں 1137 ق م تک حکومت کيتی۔&lt;ref&gt;J. H. Breasted, ''Ancient Records of Egypt'', Part Four, Chicago 1906, §§&amp;nbsp;935-958&lt;/ref&gt;

ایسا معلوم ہُندا اے کہ اوہ کدی شادی شدہ نئيں سی تے اس طرح اوہ اس منصب اُتے فائز پہلی کنواری سواݨی شمار کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اک نويں روایت ایہ وی قائم کيتی گئی کہ اپنے دورِ حکومت دے اختتام اُتے اوہ آنے والے بادشاہ د‏‏ی دھی نو‏‏ں اپنا جانشین بناواں گی تاکہ موجودہ تے آئندہ بادشاہ دے درمیان اقتدار د‏‏ی منتقلی آسان ہو سک‏‏ے۔ اس روایت اُتے عمل کيتا گیا تے آنے والے بادشاہ د‏‏ی دھی نو‏‏ں &quot;آمون د‏‏ی مقدس عبادت گزار د‏‏ی دھی&quot; دے لقب دے نال اپنایا جاندا سی۔&lt;ref&gt;Ian Shaw, ''The Oxford History of Ancient Egypt'', Oxford University Press 2003, [[:en:Special:BookSources/0192804588|ISBN 0-19-280458-8]] p.474 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161226184950/[[:en:Special:BookSources/0192804588]] |date=26 ديسمبر 2016}}&lt;/ref&gt;
=== پچیہويں تے چھبیہويں خانداناں دے دوران ===
یہ نواں منصب تیسرے درمیانی دور دے آخری حصے وچ اپنی سیاسی طاقت دے عروج اُتے پہنچیا، جدو‏ں شبنؤبت اولیٰ، جو بادشاہ [[اوسرکون سوم|اوسركون سوم]] د‏‏ی دھی سی نے پہلی بار [[طیبہ، مصر|طیبہ]] وچ ایہ عہدہ سنبھالیا۔ اس دے بعد نوبیائی بادشاہ [[کاشتا]] نے اپنی دھی امانی ریناسنو‏ں اس د‏ی جانشین مقرر کيتا۔ اس منصب کيتی بلند حیثیت [[امانی ریناس]] دے مدفن (مدینت ہابو) تو‏ں وی واضح ہُندی ا‏‏ے۔
تیسرے درمیانی دور دے اختتام تے بعد دے دور دے آغاز وچ ، یعنی پچیہويں تے چھبیہويں خاندان دے زمانے وچ ، ایہ منصب سیاسی تے معاشی طور اُتے انتہائی طاقتور سی۔ اس دوران آمون دے اعلیٰ کاہناں دا کردار مذہبی دائرے تو‏ں ودھ ک‏ے دنیاوی سیاست تک پھیل گیا تے &quot;آمون د‏‏ی مقدس عبادت گزار&quot; طیبہ وچ آمون د‏‏ی عبادت دا مرکزی محور بن گئی۔

[[مصر دا چھبیسواں شاہی سلسلہ|چھبیہويں]] خاندان وچ جدو‏ں صاوی بادشاہ [[پسامتیک اول]] نے 656 ق م وچ مصر نو‏‏ں متحد کيتا تاں اودو‏ں موجود &quot;زوجۂ الٰہی آمون&quot; شپنوپت دوم، جو نوبیائی بادشاہ [[پیعنخی]] د‏‏ی دھی سی نو‏‏ں مجبور کيتا گیا کہ اوہ اپنے بعد بادشاہ د‏‏ی دھی نو‏‏ں اپنا جانشین بنائے۔
جب نوبیائی (نباتہ) حکمراناں نے پچیہويں خاندان دے دور وچ بالائی مصر اُتے اپنا اثر قائم کيتا تاں شبنؤبت اولیٰ نو‏‏ں امانی ریناسنو‏ں اپنا وارث بنانے اُتے آمادہ کيتا گیا۔ ایہ روایت پچیہويں خاندان تک جاری رہی، ایتھ‏ے تک کہ بسماتيك اول نے مصر نو‏‏ں متحد ک‏ر ک‏ے نوبیائیاں نو‏‏ں باہر کر دتا تے بعد وچ اپنے دور نو‏‏ں &quot;عصرِ احیاء&quot; (نشاۃِ ثانیہ) کہیا گیا، جس وچ اس د‏ی دھی نیتوکریس اولیٰ نو‏‏ں امانی ریناس دوم دے ذریعے جانشینی دتی گئی۔ نیتوکریس د‏‏ی تقرری دے بارے وچ اک نوشتہ ایہ بیان کردا اے:
{{اقتباس
| 1 = &quot;ميں نے اپنی دھی اسنو‏ں بطور [[زوجہ آمون|زوجۂ آمون]] دتا تے ميں نے اسنو‏ں انہاں سب تو‏ں بہتر بنایا جو اس تو‏ں پہلے سی، یقیناً اوہ اس د‏ی عبادت تو‏ں راضی ہوئے گا تے اس زمین د‏‏ی راکھی کرے گا جو ميں نے اسنو‏ں دتی ا‏‏ے۔&quot;
}}
اودو‏ں حکمران خانداناں دا مرکز نیل ڈیلٹا (بالائی مصر) وچ سی، جدو‏ں کہ &quot;آمون د‏‏ی مقدس عبادت گزار&quot; دا منصب بالائی مصر ([[طیبہ، مصر|طیبہ]]) وچ امن و تعلقات قائم رکھنے دا ذریعہ سی، جتھے آمون د‏‏ی عبادت دا مرکز سی۔ بہت ساریاں زوجاتِ الٰہی دے جنازہ معابد نیل دے مغربی کنارے اُتے تعمیر کيتے گئے، جنہاں وچو‏ں اکثر مدینت ہابو دے نیڑے سن جو رعمسيس سوم نے تعمیر کيتا سی۔&lt;ref&gt;J. H. Breasted, ''Ancient Records of Egypt'', Part Four, Chicago 1906, §§&amp;nbsp;935-958&lt;/ref&gt;
اس منصب کيتی طاقت تے وقار د‏‏ی وجہ تو‏ں بادشاہ &quot;آمون د‏‏ی مقدس عبادت گزار&quot; د‏‏ی تقرری نو‏‏ں سیاسی طاقت دکھانے دے طور اُتے استعمال کردے سن ۔ ايس‏ے طرح نوبیائی بادشاہ وی اسنو‏ں شمالی مصر وچ اپنی طاقت ظاہر کرنے دے لئی استعمال کردے سن ۔ اس منصب دا اصل اثر صرف طیبہ تے اس دے آلے دوالے تک محدود سی، جو آمون د‏‏ی عبادت دا مرکز سی۔
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom:10px; text-align:center;&quot;
|+'''آمون د‏‏ی خدائی عبادت گزار'''
! width=&quot;150&quot; | [[مصری ہیروگلیف]] نام
! width=&quot;150&quot; | ناں / تلفظ
! width=&quot;300&quot; | نوٹس
! width=&quot;150&quot; | تاریخاں
|-
|&lt;hiero&gt;&lt;-G14-N36-N37:p*Z9-F13-&gt;&lt;/hiero&gt;
&lt;hiero&gt;&lt;-i-mn:n-G17-W9-F34-&gt;&lt;/hiero&gt;
| [[شپنوپت اول]]
| بادشاہ [[اوسرکون سوم]] د‏‏ی دھی
| 754 – 714 ق م
|-
|&lt;hiero&gt;&lt;-i-mn:n-r-rdi-s-&gt;&lt;/hiero&gt;
&lt;hiero&gt;&lt;-t-G14-F35-F35-F35-N28-&gt;&lt;/hiero&gt;
| [[امانی ریدیس اول]]
| بادشاہ کاشتہ د‏‏ی دھی، بادشاہ [[پیعنخی]] د‏‏ی بہن
| 740 – 720 ق م
|-
|&lt;hiero&gt;&lt;-N37:p*Z9-n:F13-p:Z9-&gt;&lt;/hiero&gt;
&lt;hiero&gt;&lt;-G14-D4:N5-W10:t-nfr-nfr-nfr-&gt;&lt;/hiero&gt;
| شپنوپت دوم
| بادشاہ [[پیعنخی]] د‏‏ی دھی، بادشاہ [[طہارقہ]] د‏‏ی بہن
| 710 – 650 ق م
|-
|&lt;hiero&gt;&lt;-i-mn:n-D4:D37:O34-&gt;&lt;/hiero&gt;
| آمینردیس دوم
| بادشاہ طہرقہ د‏‏ی دھی
| 670 – 640 ق م
|-
|&lt;hiero&gt;&lt;-t-G14-N36:R24-t-i-N29:r:t-&gt;&lt;/hiero&gt;
&lt;hiero&gt;&lt;-t-G14-nb-nfr-nfr-nfr-&gt;&lt;/hiero&gt;
| نیٹوکریس اولیٰ
| بادشاہ پسماتک اول د‏‏ی دھی
| 656 – 586 ق م
|-
|&lt;hiero&gt;anx-n:s-&lt;-ra-nfr-ib-&gt;&lt;/hiero&gt;
&lt;hiero&gt;&lt;-t-G14-S38-nfr-t:Z2-&gt;&lt;/hiero&gt;
| انخنس نفر ایب رع
| بادشاہ پسماتک دوم د‏‏ی دھی، نیٹوکریس اولیٰ د‏‏ی بھانجی
| 595 – 525 ق م
|-
|&lt;hiero&gt;R24:t-i-N29:r:t&lt;/hiero&gt;
| نیٹوکریس دوم
| فارسی حملے دے بعد منصب ختم کر دتا گیا
| 525 ق م
|}

== حوالے ==
 {{حوالے}}
== کتابیات ==
* Strudwick, N &amp; H. Thebes In Egypt, 1999, British Museum Press, London
* Watterson, Barbara, Women In Ancient Egypt, 1994, Sutton Publishing, Stroud
* Robins, Gay. Women In Ancient Egypt, 1993, British Museum Press, London
* Kuhrt, Amelie. The Ancient Middle East – Vol. II, 1995, Routledge, London

[[گٹھ:قدیم مصری القابات]]
[[گٹھ:مناصب اقتدار]]</text>
      <sha1>780k58opfx81ly172uf38st4eqdwjlw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:Oddfb</title>
    <ns>3</ns>
    <id>149060</id>
    <redirect title="ورتن گل بات:Al-Khamsi" />
    <revision>
      <id>707432</id>
      <timestamp>2026-05-29T10:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SHB2000</username>
        <id>28959</id>
      </contributor>
      <comment>SHB2000 پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Oddfb]] توں [[ورتن گل بات:Al-Khamsi]]: ؜Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Oddfb|Oddfb]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Al-Khamsi|Al-Khamsi]]&quot;</comment>
      <origin>707432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="g0jwlhrnb585webycval71ehksacud6" xml:space="preserve">#مڑجوڑ [[ورتن گل بات:Al-Khamsi]]</text>
      <sha1>g0jwlhrnb585webycval71ehksacud6</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>