وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 2185 707559 686840 2026-06-06T11:51:24Z ~2026-33315-61 44412 707559 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات ویب سائٹ | name = وکیپیڈیا | logo = [[فائل:Wikipedia-v2-logo.svg|بدون_thumbnail|150px|alt=A white sphere made of large jigsaw pieces، with letters from several alphabets shown on the pieces]]<br />[[فائل:Wikipedia wordmark-ur.svg|120px|Wikipedia wordmark]] | logocaption = [[ویکیپیڈیا لوگو]] | screenshot = [[فائل:Wikipedia Main Page.png|حدود|300px|alt=اردو ویکیپیڈیا دا صفحہ اول]] | collapsible = yes | caption =انگریزی ویکیپیڈیا دا [[صفحۂ اول]] | url = {{URL|https://www.wikipedia.org|wikipedia.org}} | slogan = آزاد انسائیکلوپیڈیا جس وچ کوئی وی ترمیم کر سکدا اے | commercial = نئيں | type = [[انٹرنیٹ انسائیکلوپیڈیا]] | registration = اختیاری<ref group=notes>البتہ کچھ مخصوص کماں د‏‏ی انجام دہی دے لئی اندراج لازمی اے مثلاً محفوظ صفحات وچ ترمیم تے تصاویر د‏‏ی اپلوڈنگ وغیرہ۔</ref> | programming_language = [[لینکس]] [[:en:Apache HTTP Server|اے]] [[:en:MySQL|ایم]] [[پی ایچ پی]] پلیٹ فارم<ref name="roadchap">{{cite web|url=http://rogchap.com/2011/09/06/top-40-website-programming-languages/|title=Top 40 Website Programming Languages|work=roadchap.com|author=Roger Chapman|accessdate=ستمبر 6، 2011}}</ref> | language = 303 نسخے<ref>{{cite news|url=http://www.theguardian.com/technology/2014/aug/06/wikipedia-lila-tretikov-glasnost-freedom-of-information|title=Wikipedia boss Lila Tretikov: 'Glasnost taught me much about freedom of information|first=Jemima|last=Kiss|first2=Samuel|last2=Gibbs|work=The Guardian|date=اگست 6، 2014|accessdate=اگست 21، 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226132738/https://www.theguardian.com/technology/2014/aug/06/wikipedia-lila-tretikov-glasnost-freedom-of-information|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> | num_users = [[خاص:Statistics|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}]] فعال صارفین<ref group=notes>For an editor to be considered [[خاص:ActiveUsers|active]]، one or more edits have had to be made in said month.</ref> تے [[خاص:Statistics|{{NUMBEROFUSERS}}]] مندرج صارفین | content license = {{nobr|[[کریئیٹیو کامنز اجازت نامہ]] 3.0}}<br /><small>اکثر متن دوہرے اجازت نامے [[گنو آزاد مسوداندی اجازہ]] دے تحت اے ؛ تصاویر تے ہور فائلاں دے اجازت نامے مختلف ہوئے سکدے نيں۔</small> | owner = [[مؤسسہ ویکیمیڈیا]] | author = [[جیمی ویلز]]، [[لیری سینگر]]<ref name="Sidener" /> | launch date = {{Start date and age|mf=yes|2001|1|15}} | alexa = {{decrease}} 7<ref name="Alexa siteinfo" /> ({{بمطابق|2015|10|23|alt=اکتوبر 2015}}) | current status = فعال | Subsidiaries = [[نیو پیڈیا]] [[Wikiwiki.com]] }} <div style="direction:rtl; "> [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|thumb|left|200px]] وکیپیڈیا [[اک]] کھلا تے بہت ساریاں [[بولیاں]] وچ لکھیا جان والا انسائیکلوپیڈیا اے جیہنوں بغیر نفعے توں چلن والی وکیمیڈیا فاؤنڈیشن چلا رہی اے۔ وکیپیڈیا دو بولاں وکی جیہڑا [[ہوائی]] [[بولی]] دا بول اے جیہدا مطلب اے تیز تے انسائیکلوپیڈیا توں مل کے بنیا اے۔ وکیپیڈیا تے [[اک]] [[کروڑ]] ویہہ [[لکھ]] مضمون ہے نیں (جیہناں وچوں 27 لکھ ستر ہزار [[انگریزی]]و چ نیں) جیہناں نوں جگ وچ کھلرے ہوۓ اپنے آپ لکھن والے لکھاریاں نیں مل کے بغیر پیسیاں دے لکھیا اے تے ایہناں مضموناں نوں کوئی وی تبدیل کر سکدا اے جیہدی وی وکیپیڈیا دی ویب سائیٹ تک پہنچ اے۔ ایس نوں [[جنوری]] 2001 وچ [[جمی ویلز]] تے لیری سانگر نیں ٹوریا تے اس ویلے ایہہ انٹرنیٹ تے معلومات دین والا سب توں وڈا آسرا اے۔ وکیپیڈیا تے ایدے ویری الزام لاندے نیں کہ اے پکا نئیں ریندا اینوں بدلی کیتا جا سکدا اے کہ اے (Credentials) دے بجاۓ (Consensus) نوں اہمیت دیندا اے۔ وکیپیڈیا نا صرف معلومات بلکہ نویاں خبراں دا وی اک آسرا اے۔ 2006 چ ٹائم میگزین نے توانوں یعنی ایدے لکھنے آلیاں نوں سال دے سب توں ود بندا ہون دا اعلان کیتا۔ == تریخ == وکیپیڈیا نے اپنے سفر نوں نوپیڈیا دے اک سنگی دے طور تے ٹوریا۔ نوپیڈیا [[انگریزی]] بولی دا اک مفت انٹرنیٹ تے انسائیکلوپیڈیا سی جیہنوں گرو لکھدے سن۔ لیری سانگر تے جمی ویلس وکیپیڈیا نوں ٹورن والے نیں۔ 15 جنوری 2001 نوں انگریزی بولی وچ وکیپیڈیا چلیا۔ وکیپیڈیا نیوٹرل سوچ نوں دسدا اے۔ 2001 دے انت تک ایہہ 18 بولیاںوچ لکھیا جاریا سی تے ایہدے وچ 20000 مضمون سن۔ 2002 دے اخیر تک ایہہ 26 بولیاں وچ لکھیا جا رہیا سی 2003 دے انت تک 46 تے 2004 انت تک 161 بولیاں وچ لکھیا جا رہیا سی۔ 9 ستمبر 2007 نوں انگریزی وکیپیڈیا 20 لکھ مضموناں دی گنتی ٹپ گیا۔ ایس طرح ایہہ600 سال پرانے چینی بولی وچ لکھے جانے والے انسائیکلوپیڈیا یونگل انسائیکلوپيڈیا نوں وی پچھے چھڈ گیا۔ 25000 توں 60000 دے درمیان اک سیکنڈ وچ وکیپیڈیا دے صفحے روزانہ کھوجے جاندے نیں۔ وکیپیڈیا 265 بولیاں وچ لکھیا جا رہیا اے۔ 25 بولیاں وچ مضمون ہر بولی وچ اک لکھ توں بوتے نیں۔ وکیپیڈیا نوں جنے لوک پڑھدے نیں اونہاں چوں 52٪ انگریزی وکیپیڈیانوں ورتدے نیں اونہاں چوں 19٪ ہسپانوی وکیپیڈیا، 5٪ [[فرانسیسی]] وکیپیڈیا، 3٪ پولش وکیپیڈیا، 3٪ [[جرمن]]، 3٪ جاپانی تے تین فیصد پرتگالی وکیپیڈیا نوں ورتدے نیں۔ جمی ویلس دی سوچ وچ "وکیپیڈیا اک کھلے انسائیکلوپیڈیا بنان دی کوشش اے سب توں ودھیا سانچے تے اس جگ دے ہر بندے لئی اودھی ماں بولی وچ"۔ ہر بولی دا وکیپیڈیا کھلا وے اپنے کماں وچ پر فیر وی کوشش کیتی جارہی اے پئی ساری وکیپیڈیا وچ آپس وچ تعلق رہے۔ جوڑن دا اے کم میٹا وکی کردا اے۔ '''ویکیپیڈیا''' {{ہور نام|انگریزی=Wikipedia}} ویب اُتے مبنی اک کثیر اللسان آزاد [[انسائیکلوپیڈیا]] اے جو ہر اک نو‏‏ں ترمیم کرنے د‏‏ی نہ صرف اجازت بلکہ دعوت وی دیندا ا‏‏ے۔ ایہ انسائیکلوپیڈیا [[انٹرنیٹ]] دا عظیم ترین، مشہور ترین تے مقبول ترین علمی مرجع خاص و عام ا‏‏ے۔<ref name="Tancer" /><ref name="Woodson" /><ref>{{cite web |url= http://www.comscore.com/Insights/Press_Releases/2012/9/comScore_Media_Metrix_Ranks_Top_50_US_Web_Properties_for_August_201 |title= comScore MMX Ranks Top 50 US Web Properties for اگست 2012 |website= comScore |date= ستمبر 12، 2012 |accessdate= 6 فروری 2013 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181226132752/https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/9/comScore-Media-Metrix-Ranks-Top-50-US-Web-Properties-for-%D8%A7%DA%AF%D8%B3%D8%AA-201?cs_edgescape_cc=US |archivedate= 2018-12-26 |url-status= dead}}</ref> [[الیکسا انٹرنیٹ|الیکسا]] درجہ بندی دے مطابق ایہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں مقبول ویب سائٹاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔<ref name="Alexa siteinfo" /> ویکیپیڈیا [[ویکیمیڈیا فاونڈیشن]] د‏‏ی زیر سرپرستی تے اس دے تعاون تو‏ں چلدا ا‏‏ے۔ ویکیمیڈیا فاونڈیشن اک غیر منافع بخش تنظیم اے جس دا ذریعہ آمدنی حصول سرمایہ د‏‏ی سالانہ مہم تو‏ں حاصل ہونے والی رقومات نيں۔<ref>{{cite news |title = Wikimedia pornography row deepens as Wales cedes rights – BBC News |url = http://www.bbc.com/news/10104946 |date = مئی 10، 2010 |accessdate = جون 28، 2016 |work = BBC |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226132742/https://www.bbc.com/news/10104946 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref><ref>{{cite news |author= Vogel، Peter S. |title= The Mysterious Workings of Wikis: Who Owns What? |url= http://www.ecommercetimes.com/story/76351.html |date= اکتوبر 10، 2012 |accessdate= جون 28، 2016 |work= Ecommerce Times |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181226132745/https://www.ecommercetimes.com/story/76351.html%20 |archivedate= 2018-12-26 |url-status= live}}</ref><ref>{{cite news |title= Wikimedia Foundation employee ousted over paid editing |author= Mullin، Joe |url= https://arstechnica.com/tech-policy/2014/01/wikimedia-foundation-employee-ousted-over-paid-editing/ |date= جنوری 10، 2014 |accessdate= 28 جون 2016 |work= Ars Technica |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181226132740/https://arstechnica.com/tech-policy/2014/01/wikimedia-foundation-employee-ousted-over-paid-editing/ |archivedate= 2018-12-26 |url-status= live}}</ref> 15 جنوری 2001ء نو‏‏ں [[جیمی ویلز]] تے [[لیری سینگر]] نے ویکیپیڈیا دا آغاز کيتا۔<ref name=" KockJungSyn2016" /> سینگر نے [[ویکی]] تے [[انسائیکلوپیڈیا]] دے [[آمیختہ]] تو‏ں اس اس دا ناں ویکیپیڈیا تجویز کيتا<ref name="MiliardWho" /><ref name="J Sidener" /> پاور ایہی ناں حتمی قرار پایا۔ ابتدا وچ ویکیپیڈیا محض [[انگریزی زبان]] وچ سی لیکن جلد ہی دوسری زباناں وچ وی اس دے نسخے وجود وچ آگئے۔ پنجاہ لکھ تو‏ں ودھ مضامین اُتے مشتمل انگریزی ویکیپیڈیا بقیہ 290 تو‏ں ودھ ویکیپڈیاواں وچ سب تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔ تمام ویکیپیڈیاواں دے اعداد و شمار دسدے نيں کہ کل 301 مختلف زباناں وچ 40 ملین تو‏ں زیادہ مضامین نيں۔<ref name="CBS">{{cite news |url= http://www.cbsnews.com/news/wikipedia-jimmy-wales-morley-safer-60-minutes/ |title= Wikipedia cofounder Jimmy Wales on 60 Minutes |accessdate= اپریل 6، 2015 |work= [[CBS News]] |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181226132754/https://www.cbsnews.com/news/wikipedia-jimmy-wales-morley-safer-60-minutes/%20/ |archivedate= 2018-12-26 |url-status= live}}</ref> ایہی نئيں بلکہ 18 بلین صفحات تے تقریباً 500 ملین ماہانہ منفرد قارئین دا حامل ویکیپیڈیا دنیا دا سب زیادہ پڑھیا جانے والا ماخذ ا‏‏ے۔ ایہ اعداد و شمار فروری 2014ء دے نيں،<ref name="small screen" /> جدو‏ں کہ مارچ 2017ء تک ویکیپیڈیا اُتے تقریباً 40000 منتخب مضامین تے بہترین مضاماں موجود سن جو متعدد و متنوع اہ‏م موضوعات دا احاطہ کردے نيں۔<ref name="FMonday feat article patterns 2">{{cite news |url= http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/2365/2182 |title= Comparing featured article groups and revision patterns correlations in Wikipedia |author= Poderi، Giacomo |work= [[First Monday (journal)|First Monday]] |date= 2009 |accessdate= جولائ‏ی 13، 2010 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181226132810/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/2365/2182%20 |archivedate= 2018-12-26 |url-status= dead}}</ref><ref name="IBM feat articles hidden pattern 2">{{cite journal |url = http://www.research.ibm.com/visual/papers/hidden_order_wikipedia.pdf |author1= Viégas، Fernanda B. |author2= Wattenberg، Martin |author3= McKeon، Matthew M. |title= The Hidden Order of Wikipedia |work= Visual Communication Lab، IBM Research |date= جولائ‏ی 22، 2007 |format= PDF |accessdate= اکتوبر 30، 2007| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226132736/https://researcher.watson.ibm.com/researcher/view_group.php?id=3419 | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref> سنہ 2005ء وچ نیچر نے اک مقالہ شائع کيتا جس وچ [[انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا]] تے ویکیپیڈیا دے 42 سائنسی مضامین دا موازنہ کيتا گیا، جس وچ ایہ گل سامنے آئی کہ ویکیپیڈیا دے مضامین دا معیار انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا دا اسيں پلہ ا‏‏ے۔<ref name="GilesJ2005Internet" /> ٹائم رسالہ نے لکھیا کہ ویکیپیڈیا د‏‏ی ہر اک نو‏‏ں ترمیم کرنے د‏‏ی کھلی چھُٹ نے اسنو‏ں دنیا دا سب تو‏ں وڈا تے ممکنہ حد تک سب تو‏ں بہتر انسائیکلوپیڈیا بنا دتا اے جو دراصل جیمی ویلز دے خواباں د‏‏ی تعبیر ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url= http://content.time.com/time/specials/packages/article/0،28804،1975813_1975844_1976488،00.html |title= The 2006 Time 100 |publisher= [[ٹائم (رسالہ)|Time]] |work= Chris Anderson |date= مئی 8، 2006 |accessdate= نومبر 11، 2017 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181226132756/http://content.time.com/time/specials/packages/article/0%D8%8C28804%D8%8C1975813_1975844_1976488%D8%8C00.html%20 |archivedate= 2018-12-26 |url-status= live}}</ref> ویکیپیڈیا اُتے انتظامی تعصب، رطب و یابس تے غلط سلط معلومات فراہ‏م کرنے تے متعدد موضوعات وچ ہیرا پھیری کرنے دا الزام وی لگایا گیا تے بعض متنازع موضوعات وچ ویکیپیڈیا دے مضامین سخت تنقید دا نشانہ وی بندے رہے نيں۔ سنہ 2017ء وچ [[فیس بک]] نے اعلان کيتا کہ اوہ ویکیپیڈیا دے مضامین دے مناسب روابط فراہ‏م کرکے قارئین دے سامنے جھوٹی خبراں د‏‏ی نشان دہی کريں گا۔ ہور [[یوٹیوب]] نے وی 2018ء وچ ایسا ہی اعلان کيتا جس دے جواب وچ [[واشنگٹن پوسٹ]] نے سرخی لگائی، "ویکیپیڈیا انٹرنیٹ دا اک چنگا داروغہ" ا‏‏ے۔<ref name="auto">Noam Cohen، "Conspiracy videos? Fake news? Enter Wikipedia، the ‘good cop’ of the Internet" [https://www.washingtonpost.com/outlook/conspiracy-videos-fake-news-enter-wikipedia-the-good-cop-of-the-internet/2018/04/06/ad1f018a-3835-11e8-8fd2-49fe3c675a89_story.html ''Washington Post'' اپریل 7، 2018]</ref> == جان پچھان == حساب کتاب دے مطابق وکیپیڈيا جگ دیاں 10 وڈیاں سب توں بوہتیاں ویکھیاں جان والیاں ویب سائٹس چوں اک اے تے ایہناں دساں چوں ایہہ کلی ویب سائیٹ اے جیہڑی بغیر نفعے دے چل رہی اے۔ [[گوگل]] دی 50٪ کھوجاں وکیپیڈیا واسطے ہوندیاں نیں۔ [[اپریل]] 2007 وچ [[امریکہ]] وچ ایہہ ویکھیا گیا پئی [[امریکہ]]وچ انٹرنیٹ ورتن والیاں دا تیسرا حصہ وکیپیڈیا ورتدا اے۔ ایہدے تے جے اشتہار لائے جان تے ایہدا مُل 580 ملین [[ڈالر]] بندا اے۔ وکیپیڈیا نوں بڑیاں تھاواں تے حوالے واستے ورتیا جاندا اے تے ایہہ علم پھیلاؤ ن دا اک وڈا آسرا بن گیا اے تے ایہنوں بہت ساری [[دنیا]] جاندی اے۔ == تریخ == {{متعدد تصاویر | footer = جمی ویلز تے لیری سینگر | width = | image1 = Jimmy Wales September 2015.jpg | width1 = 100 | image2 = L Sanger.jpg | width2 = 116 }} === نیوپیڈیا === [[فائل:Nupedia logo and wordmark.png|thumb|alt=Logo reading "Nupedia.com the free encyclopedia" in blue with large initial "N"|ویکیپیڈیا نیوپیڈیا نامی اک دوسرے انسائکلوپیڈیا پروجیکٹ د‏‏ی ترقی یافتہ شکل ا‏‏ے۔]] ویکیپیڈیاسنو‏ں پہلے متعدد اشتراکی انسائکلوپیڈیا بنانے د‏‏ی کوشش کيتی گئی مگر ویکیپیڈیا ورگی کامیابی کسی دے ہتھ نئيں لگی۔ <ref>{{cite web |url = http://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |title = The contribution conundrum: Why did Wikipedia succeed while other encyclopedias failed? |work = Nieman Lab |accessdate = جون 5، 2016 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226132749/http://www.niemanlab.org/2011/10/the-contribution-conundrum-why-did-wikipedia-succeed-while-other-encyclopedias-failed/ |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref>، ویکیپیڈیا کو[[نیوپیڈیا]] دے تکمیلی پراجیکٹ دے طور اُتے شروع کيتا گیا۔ ویکیپیڈیا، اک آزاد آن لائن دائرۃالمعارف پراجیکٹ اے جس دے مضامین ماہرین لکھدے نيں تے باضابطہ طور اُتے انہاں اُتے [[نظر ثانی]] ہُندی ا‏‏ے۔ <ref name="KockJungSyn2016">Kock، N.، Jung، Y.، & Syn، T. (2016)۔ [http://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf Wikipedia and e-Collaboration Research: Opportunities and Challenges.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160927001627/http://cits.tamiu.edu/kock/pubs/journals/2016JournalIJeC_WikipediaEcollaboration/Kock_etal_2016_IJeC_WikipediaEcollaboration.pdf |date=ستمبر 27، 2016}} ''International Journal of e-Collaboration'' (IJeC)، 12(2)، 1–8.</ref>، اس د‏ی شروعات 9 مارچ سنہ 2000 ء نو‏‏ں اک [[ویب پورٹل]] کمپنی [[بومس]] د‏‏ی نگرانی وچ کيتی گئی۔ اس دے بنیاد گزاراں وچ [[بومس]] دے سی ای او [[جیمی ویلز]] تے نیوپیڈیا دے ایڈیٹر انہاں چیف [[لیری سینگیر]] نيں۔ اوہ بعد وچ ویکیپیڈیا دے وی ایڈیٹر انہاں چیف بنے۔ <ref name="autogenerated1" /><ref name="Meyers" /> نیوپیڈیا اپنے ہی [[اوپن کونٹینٹ]] اجازت نامہ دے تحت تصدیق شدہ سی۔ لیکن ویکیپیڈیا د‏‏ی شروعات اس تو‏ں پہلے ہی ہوئے چکيت‏ی سی، نیوپیڈیا نو‏‏ں [[رچرڈ سٹالمان]] د‏‏ی تجویز اُتے [[گنو آزاد مسوداندی اجازت نامہ]] د‏‏ی طرف منتقل کردیاگیا۔<ref name="stallman1999" />، جتھ‏ے ویلس دا کمال ایہ اے کہ انہاں نو‏‏ں ویکیپیڈیا نو‏‏ں قابل تدوین دائرۃالمعارف بنانے دا ہدف بنایا۔ <ref name="SangerMemoir" /><ref name="Sanger" />، اوتھے اس ہدف نو‏‏ں حاصل کر نے دے لئی [[ویکی]] دا استعمال کرنے دا سہرا سینگر نو‏‏ں جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="WM foundation of WP 1">{{cite web |url = http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-اکتوبر/000671.html |title = Wikipedia-l: LinkBacks? |accessdate = فروری 20، 2007}}</ref>، 10 جنوری سنہ 2001ء نو‏‏ں سینگر نے نیوپیڈیا ایمیل د‏‏ی لسٹ وچ نیوپیڈیا دے لئی اک ‘‘فیڈر پروجیکٹ “شروع کرنے د‏‏ی صلاح دی۔ <ref name="nupedia feeder from WP 1">{{cite news |first = Larry |last = Sanger |title = Let's Make a Wiki |date = جنوری 10، 2001 |publisher = Internet Archive |url = http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-جنوری/000676.html |archiveurl = https://web.archive.org/web/20030414014355/http://www.nupedia.com/pipermail/nupedia-l/2001-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C/000676.html |archivedate = 2003-04-14 |accessdate = دسمبر 26، 2008 |url-status = dead}}</ref> {{بیرونی میڈیا| width = 230px | align = right | audio1 = [http://www.cbc.ca/ideas/episodes/2014/01/15/the-great-book-of-knowledge-part-1/ The Great Book of Knowledge، Part 1]، ''Ideas with [[Paul Kennedy (host)|Paul Kennedy]]''، [[کینڈائی نشریات‏‏ی ادارہ]]، جنوری 15، 2014}} === لانچ تے ابتدائی ترقی === ویکیپیڈیا دا ڈومین ناں 12 جنوری 2001ء نو‏‏ں مندرج ہويا<ref>{{Cite web|url=http://whois.domaintools.com/wikipedia.org|title=Wikipedia.org WHOIS، DNS، & Domain Info – DomainTools|website=whois.domaintools.com|language=en|access-date=2018-07-25}}</ref> تے 15 جنوری 2001ء نو‏‏ں انگریزی نسخہ www.wikipedia.com <ref name="WikipediaHome" /> اُتے شائع ہويا۔ <ref name="WikipediaHome" /> ۔<ref name="SangerMemoir" /> تے سینگر نے نیوپیدتا د‏‏ی میلینگ لسٹ اُتے اس دا اعلان کيتا۔<ref name="SangerMemoir" /> ویکیپیڈیا دے “غیر جانبدار نقطہ نظر“ <ref name="NPOV" />کے قوانین پہلے ماہ وچ مدون کیتے گئے۔ حالانکہ پہلے تو‏ں کچھ قوانین موجود سن تے ابتدائی طور ویکیپیڈیا نیوپیڈیا اُتے آزادانہ کم کررہیا سی۔ ۔<ref name="SangerMemoir" /> درحقیقت بونس ویکیپیڈیاسنو‏ں تجارتی مقصد حاصل ک‏ر ک‏ے منافع کمنیا چاہندے سن ۔ <ref name="Seth-Finkelstein">{{cite news |url = https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet |title = Read me first: Wikipedia isn't about human potential، whatever Wales says |author = Finkelstein، Seth |work = [[دی گارڈین]] |date = ستمبر 25، 2008 |location = London |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226132800/https://www.theguardian.com/technology/2008/sep/25/wikipedia.internet+ |archivedate = 2018-12-26 |access-date = 2018-08-12 |url-status = live}}</ref> ویکیپیڈیا اُتے ابتدائی شراکت داریاں نیوپیڈیا، [[شلیشڈاٹ]] تے [[سرچ انجن]] د‏‏ی درجہ بندیاں تو‏ں ذریعے کيتیاں گئیاں۔ دوسری زباناں دے نسخے وی تیار کیتے گئے تے 2004ء تک کل 161 زباناں دے نسخے شائع ہوئے چکے سن ۔ نیوپیڈیا تے ویکیپیڈیا اک نال موجود سن مگر 2003ء وچ نیوپیڈیا دا سرور بند کر دتا گیا تے سارا مواد ویکیپیڈیا دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔ 9 ستمبر 2007ء نو‏‏ں انگریزی ویکیپیڈیا نے 2 ملین مضامین دا سنگ میل عبور کيتا۔ تے دنیا دا سب تو‏ں وڈا دائرۃالمعارف ہونے دا شرف حاصل کيتا۔ اس معاملے وچ 1408 [[یونگل انسائکلوپیڈیا]] نو‏‏ں وی پِچھے چھڈ دتا، جو توریبا 600 برساں تک سب تو‏ں وڈا دائرۃالمعارف سی۔ <ref name="EB_encyclopedia" /> ویکیپیڈیا اُتے اختیار کيتی کمی تے تجارتی اشتہارات دا حوالہ دے ک‏ے ویکیپیڈیا دے ہسپانوی نسخہ دے صارفین نے فرورہ 2002ء وچ [[انسائکلوپیڈیا لائبر]] تخلیق کيتا۔ <ref name="EL fears and start 1">{{cite web |title = [long] Enciclopedia Libre: msg#00008 |url = http://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |work = Osdir |accessdate = دسمبر 26، 2008 |deadurl = yes |archiveurl = https://web.archive.org/web/20081006065927/http://osdir.com/ml/science.linguistics.wikipedia.international/2003-03/msg00008.html |archivedate = اکتوبر 6، 2008 |df = mdy-all}}</ref> تے انہاں دے اس قدم تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے ویلز نے ایہ اعلان کيتا کہ ویکیپیڈیا اُتے اشتہارات نئيں دکھائے جاواں گے تے انہاں نے ویکیپیڈیا دا ڈومین ناں wikipedia.com بدل ک‏ے wikipedia.org کر دتا۔ <ref name="Shirky" /> حالانکہ انگریزی نسخہ اُتے 3 ملین مضامین اگست 2009ء وچ مکمل ہوئے مگر مضامین تے صارفین د‏‏ی تعداد دے اعتبار تو‏ں ہپ نسخہ 2007ء وچ نيں کمال عروج نو‏‏ں پہونچ گیا سی۔ <ref name="guardian WP user peak 1">{{cite news |url = https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist |title = Wikipedia approaches its limits |author = Bobbie Johnson |work = The Guardian |location = London |date = اگست 12، 2009 |accessdate = مارچ 31، 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226132759/https://www.theguardian.com/technology/2009/aug/12/wikipedia-deletionist-inclusionist+ |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref> 2006ء وچ روزانہ تقریباً 1800 مضامین تخلیق کیتے گئے، 2008ء وچ ایہ اوسط گھٹ کر محض 800 رہ گیا۔ <ref name="WP growth modelling 1">{{Srlink|Wikipedia:Modelling_Wikipedia_extended_growth}}</ref> [[پاولو الٹو ریسرچ سینٹر]] د‏‏ی اک ٹیم نے ویکیپیڈیا دے فروغ وچ اس گراوٹ نو‏‏ں پروجیکٹ وچ د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد تے تبدیلی وچ مزاحمت تو‏ں منسوب کيتا۔ <ref name="wikisym slowing growth 1">{{cite conference |url = http://www.wikisym.org/ws2009/procfiles/p108-suh.pdf |title = The Singularity is Not Near: Slowing Growth of Wikipedia |year = 2009 |location = Orlando، Florida |conference = The International Symposium on Wikis |deadurl = yes |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110511110022/http://www.wikisym.org/ws2009/procfiles/p108-suh.pdf |archivedate = مئی 11، 2011}}</ref><!-- ''Hidden whilst in discussion on the talk page'': New or occasional editors have significantly higher rates of their edits reverted (removed) than an elite group of regular editors، colloquially known as "the [[cabal]]"۔ This could make it more difficult for the project to recruit and retain new contributors over the long term، resulting in stagnation in article creation. --> جدو‏ں کہ دوسرے لوکاں دا کہنا سی کہ ایہ تنزلی فطری اے کیونجے اوہ مضامین جو اچھے تے معیاری ہوئے سکدے سن اوہ پہلے ہی تخلیق کیتے جا چکے سن ۔ <ref name="bostonreview the end of WP 1">{{cite news |url = http://www.bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov |title = Edit This Page; Is it the end of Wikipedia |publisher = ''Boston Review'' |author = Evgeny Morozov |date = نومبر–دسمبر 2009 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226132805/http://bostonreview.net/books-ideas/edit-page-wikipedia-evgeny-morozov%20 |archivedate = 2018-12-26 |access-date = 2018-08-12 |url-status = live}}</ref><ref>{{cite news |last = Cohen |first = Noam |url = https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html |title = Wikipedia – Exploring Fact City |work = The New York Times |date = مارچ 28، 2009 |accessdate = اپریل 19، 2011 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226132801/https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html%20 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref><ref name="stanford WP lack of future growth 1">Austin Gibbons، David Vetrano، Susan Biancani (2012)۔ [http://snap.stanford.edu/class/cs341-2012/reports/09-GibbonsVetranoBiancaniCS341.pdf Wikipedia: Nowhere to grow] {{open access}}</ref> نومبر 2009ء وچ [[رے جوان کارلوس یونیرسٹی]]، [[میدرد]] ([[ہسپانیہ]]) دے محقیین نے پایا کہ انگریزی نسخہ 2009ء دے پہلے تن ماہ وچ 49،000 ترمیم کاراں نو‏‏ں کھویا اے ؛ اس دے بر عکس 2008ء دے انہاں تن ماہ وچ محض 4،900 ترمیم کار ہی ویکی چھڈ ر گئے سن ۔ <ref name="guardian editors leaving 1">{{cite news |url = https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors |title = Wikipedia falling victim to a war of words |work = The Guardian |location = London |author = Jenny Kleeman |date = نومبر 26، 2009 |accessdate = مارچ 31، 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226132806/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/wikipedia-losing-disgruntled-editors+ |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref> ''دی وال سٹریٹ جنرل'' نے ترمیم تے تنازعات اُتے نافذ ہونے قوانین د‏‏ی اک لسٹ تیار کيتی اے جس نو‏‏ں اس تنزلی دا سبب منیا جا سکدا ا‏‏ے۔ <ref name="WSJ WP losing editors 1">Volunteers Log Off as Wikipedia Ages، The Wall Street Journal، نومبر 27، 2009.</ref> ویلز نے انہاں الزامات دا جواب دتا اے تے کسی وی د‏‏ی تنزلی دا انکار کيتا اے، اس د‏ی بجائے انہاں نے مطالعہ دے طریقہ کار اُتے ہی سوال اٹھائے نيں۔ <ref name="telegraph Wales WP not losing editors 1">{{cite news |url = https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html |title = Wikipedia's Jimmy Wales denies site is 'losing' thousands of volunteer editors |first = Emma |last = Barnett |work = The Daily Telegraph |location = London |date = نومبر 26، 2009 |accessdate = مارچ 31، 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226132808/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/6660646/Wikipedias-Jimmy-Wales-denies-site-is-losing-thousands-of-volunteer-editors.html%20 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref> دو سال بعد 2011ء وچ ویلز نے اعتراف کيتا کہ ویکیپیڈیا دے صارفین د‏‏ی تعداد وچ کچھ کمی آئی اے، 36،000 دے کچھ زیادہ مضمون نویس جون 2010ء تے 35،800 جون 2011ء وچ ویکیپیڈیا نو‏‏ں خیرآباد کہ گئے۔ ايس‏ے انٹرویو وچ ویلز نے بیاندا کہ صارفین د‏‏ی اک کثیر تعداد مستحکم تے باقی اے ۔<ref name="wiki-women" /> ایم آئی ٹی دے [[ٹیکنولوجی ریویو]] وچ شائع اک مضمون “ویکیپیڈیا د‏‏ی تنزلی“ وچ اس دعوی اُتے سوال اٹھائے گئے نيں۔ مضمون وچ ایہ واضح کيتا گیا اے سنہ2007ء دے بعد تو‏ں ویکیپیڈیا دے اک تہائی رضاکار ، جنہاں نے ویکیپیڈیا اُتے ترمیم د‏‏ی اے اوروہ تمام صارفین جو حالے وی ویکیپیڈیا اُتے اپنی خدمات دے رہے نيں انہاں نے لگاتار ویکیپیڈیا اُتے اپنی توجہ مرکوز د‏‏ی ہوئی ا‏‏ے۔ <ref name="Simonite-2013">{{cite journal |last = Simonite |first = Tom |url = http://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ |title = The Decline of Wikipedia |date = اکتوبر 22، 2013 |journal = [[MIT Technology Review]] |accessdate = نومبر 30، 2013 }} {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20150619205842/http://www.technologyreview.com/featuredstory/520446/the-decline-of-wikipedia/ |date=2015-06-19 }}</ref> جولائ‏ی 2012ء وچ [[دی ایٹلانٹک]] نے خبر دتی کہ ویکیپیڈیا دے منتظوچ ميں وی کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news |url = https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829 |title = 3 Charts That Show How Wikipedia Is Running Out of Admins |work = The Atlantic |date = جولائ‏ی 16، 2012 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226132809/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/07/3-charts-that-show-how-wikipedia-is-running-out-of-admins/259829%20 |archivedate = 2018-12-26 |access-date = 2018-08-12 |url-status = live}}</ref> 25 نومبر 2013ء نو‏‏ں نیویارک مجلہ دے شعبہ کیثھرین نے لکھیا کہ دنیا چھیويں سب تو‏ں زیادہ استعمال ہونے والی ویبسائٹ داخلی بحران دا شکار ا‏‏ے۔ <ref>Ward، Katherine. ''New York'' Magazine، issue of نومبر 25، 2013، p. 18.</ref> {{لنگر|BlackoutProtest}} [[فائل:History Wikipedia English SOPA 2012 Blackout2.jpg|thumb|سجے|Wikipedia [[سوپا]] دے خلاف احتجاج کردے ہوئے 18 جنوری 2012ء وچ ویکیپیڈیا دا بلیک آﺅٹ]] [[فائل:Wikipedia Edit 2014.webm|thumb|سجے|ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن د‏‏ی اک پروموشنل ویڈیو جس وچ ترمیم دا طریقہ دسیا گیا اے، زیادہ تر 2014ء دے ویکیپیڈیا مواد د‏‏ی نظر ثانی کيتی گئی ا‏‏ے۔]]<!-- Appropriateness debated in Talk:Wikipedia#Promotional video --> === سنگ میل === جنوری 2007ء وچ ، [[کوم سکور]] نیٹورک دے مطابق، ویکیپیڈیا امریکا وچ [[سب تو‏ں زیادہ مشہور ویبسائٹ د‏‏ی لسٹ]] وچ دسويں مقام اُتے پہنچ گیا۔ 42۔9 ملین مشاہدین دے نال ویکیپیڈیا نے نواں مقام حاصل کيتا تے [[نیو یارک ٹائمز]] (#10) تے [[ایپل انکارپوریشن]] (#11) نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ جنوری 2006ء وچ اس دا 33واں مقام سی جدو‏ں اس دے 18۔3 مشاہدین سن، جس دے بعد ایہ اک بہت وڈی کامیابی سی۔ <ref>{{cite web |url = http://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html |title = Wikipedia Breaks Into US Top 10 Sites |publisher = PCWorld |date = فروری 17، 2007 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226132807/https://www.pcworld.com/article/129135/wikipedia_breaks_into_us_top_10_sites.html%20 |archivedate = 2018-12-26 |access-date = 2018-08-12 |url-status = live}}</ref> {{بمطابق|2015|03}} [[الیکسا انٹرنیٹ]] دے مطابق مشہور ویبسائٹ د‏‏ی لسٹ وچ ویکیپیڈیا دا مقام 5واں سی۔ <ref name="Alexa siteinfo" /><ref name="Alexa top">{{cite web |url = http://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |title = Wikipedia.org Site Overview |work = alexa.com |accessdate = دسمبر 4، 2016 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226132813/https://www.alexa.com/siteinfo/wikipedia.org |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref> 2014ء وچ ہر ماہ ویکیپیڈیا دے صفحات 8 بلین مرتبہ دیکھیا جا رہیا سی۔ ۔<ref>{{cite web |url = http://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm |title = Wikimedia Traffic Analysis Report – Wikipedia Page Views Per Country |publisher = Wikimedia Foundation |accessdate = مارچ 8، 2015 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226132802/https://stats.wikimedia.org/wikimedia/squids/SquidReportPageViewsPerCountryOverview.htm%20 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref> 9 فروری 2014ء نو‏‏ں نیو یارک ٹائمز نے خبر دتی کہ ویکیپیڈیا دے صفحات نو‏‏ں 15 ملین مشاہدین 18 بلین فی ماہ د‏‏ی اوسط تو‏ں دیکھ رہے نيں۔ ایہ کوم سکور دا ڈیٹا سی۔ <ref name="small screen">{{cite news |url = https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0 |title = Wikipedia vs. the Small Screen |work = The New York Times |date = فروری 9، 2014 |last = Cohen |first = Noam |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226132757/https://www.nytimes.com/2014/02/10/technology/wikipedia-vs-the-small-screen.html?_r=0%20 |archivedate = 2018-12-26 |access-date = 2018-08-12 |url-status = live}}</ref> 18 جنوری 2012ء نو‏‏ں انگریزی ویکیپیڈیا نے [[امریکی کانگرس]] تو‏ں سوپا (SOPA) تے پیپا (PIPA) دے خلاف مظاہرےآں وچ حصہ وی لیا تے تعاون وی دتا۔ اس دوران وچ انگریزی ویکیپیڈیا نے 24 گھنٹےآں دے لئی اپنے صفحات نو‏‏ں سیاہ کر دتا سی۔۔<ref name="LA Times Jan 19">{{cite news |url = http://latimesblogs.latimes.com/technology/2012/01/wikipedia-sopa-blackout-congressional-representatives.html |title = Wikipedia: SOPA protest led 8 million to look up reps in Congress |first = Deborah |last = Netburn |work = Los Angeles Times |date = جنوری 19, 2012 |accessdat e = مارچ 6, 2012}}</ref> 182 ملین تو‏ں زیادہ قارئین نے سیاہ کردہ صفحات دا مشاہدہ کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں وقتی طور اُتے ویکیپیڈیا دے مواد تبدیل کر دتا سی۔<ref name="BBC WP blackout protest 1">{{cite news |title = Wikipedia joins blackout protest at US anti-piracy moves |url = https://www.bbc.co.uk/news/technology-16590585 |publisher = BBC News |date = January 18, 2012 |accessdate = January 19, 2012}}</ref><ref>{{cite web |url = https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |title = SOPA/Blackoutpage |publisher = Wikimedia Foundation |accessdate = January 19, 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180622185443/https://wikimediafoundation.org/wiki/SOPA/Blackoutpage |archivedate = June 22, 2018 |deadurl=yes}}</ref> [[فائل:Wikipedia-2001.jpg|thumb| دسمبر17, 2001ء نو‏‏ں ویکیپیڈیا دا صفحہ ]] == ہور ویونت == [[File:Anwar Masood's Statement.JPG|thumb|left|250px|[[پنجابی]] [[شاعر]] [[انور مسعود]] دی [[پنجابی وکیپیڈیا]] دے بارے راۓ]] وکیمیڈيا انسائیکلوپیڈیا توں علاوہ وکھریاں بولیاں وچ ڈکشنری، سیانے بول، میڈیا دے منصوبے وی چلا رہیا اے۔ == وکیپیڈیا دے حساب کتاب == * وکیمیڈیا دے کماں دی لسٹ ناپ دے سعاب نال[http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikimedia_Projects_by_Size] تے پنجابی وکیپیڈیا 752 چوں 237 ویں نمبر تے۔ * وکیپیڈیا دی لسٹ تے پنجابی 123 نمبر تے 272 چوں(24-05-2010)[http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias] * پنجابی وکیپیڈیا دا چارٹ[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaPNB.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329194109/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaPNB.htm |date=2016-03-29 }} * دنیا دیاں بولیاں تے پنجابی یارویں نمبر تے[http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927062910/http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm |date=2011-09-27 }} == حوالے == {{حوالے}}<references group="notes" /> {{Template group |list = {{ویکیپیڈیا}} {{موسسہ ویکیمیڈیا}} {{Wikipedias}} }} [[گٹھ:ویکیپیڈیا| ]] [[گٹھ:2001ء انٹرنیٹ دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:امریکی ویب سائٹس]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 2001ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:سماجی اطلاعاندی عملکاری]] [[گٹھ:صفحات مع گراف]] [[گٹھ:متعدد اللسانی ویب سائٹ]] [[گٹھ:مجازی اسماج]] [[گٹھ:ممکنہ طور اُتے تریخ بیانات اُتے مشتمل تمام مضامین]] [[گٹھ:ویکی]] [[گٹھ:ویکیمیڈیا دے منصوبے]] [[گٹھ:ہمکاری منصوبے]] [[Category:وکیپیڈیا]] ax5znks4rh78t4wrc84z4khk9jmq2do