وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 522 707632 707091 2026-06-09T11:47:34Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707632 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = برج ال عرب<br />{{lang|ar|برج العرب}} | image = Burj Al Arab, Dubai, by Joi Ito Dec2007.jpg | caption = برج العرب 2007 وچ | location = [[دبئی]], [[متحدہ عرب امارات]] | coordinates = {{Coord|25.141975|55.186147|type:landmark_region:AE|display=inline,title}} | start_date = 1994 | completion_date = 1999 | image = United Arab Emirates location map.svg | architect = [[ٹوم رائیٹ (بریٹیش آرکیٹیکٹ)|ٹوم رائیٹ ]]، ڈبلیو کے کے آرکیٹیکٹ | cost = [[United States dollar|US$]]1 billion<ref name="worldstallestskyscrapers.wordpress.com">{{cite web |url=https://www.forbes.com/maserati/billionaires2004/092.html |title=Arabian Knight |publisher=Forbes.com |accessdate=24 ستمبر 2015}}</ref> | floor_area = | top_floor = {{convert|197.5|m|ft|0|abbr=on}} | floor_count = 56 (3 گراؤنڈ تھلے)<ref name=skyscraperCenter /> | website = [http://burj-al-arab.com/ burj-al-arab.com] | references = <ref name=skyscraperCenter /><ref>{{emporis|107803}}</ref><ref>{{skyscraperpage|48}}</ref><ref>{{structurae|s0001194}}</ref><ref name="Stay">{{cite web|url=http://www.jumeirah.com/en/Hotels-and-Resorts/Destinations/Dubai/Burj-Al-Arab/Suites/Staying-with-Us1/|title=Stay at Burj Al Arab|publisher=Jumeirah|accessdate=4 جنوری 2010}}</ref> | map_type = | building_type = لگزری ہوٹل | architectural_style = [[ہائی ٹیک آرکیٹیکچر| ہائی-ٹیک]] | architectural = {{convert|321|m|ft|0|abbr=on}} | elevator_count = 18<ref name=skyscraperCenter>{{cite web |url=https://www.skyscrapercenter.com/building/burj-al-arab/402 |title=Burj Al Arab Hotel – The Skyscraper Center |work=Council on Tall Buildings and Urban Habitat}}</ref> | structural_engineer = [[اٹکنس (کمپنی)| اٹکنس]] | main_contractor = | pushpin_label = برج العرب | opening = دسمبر 1999 | room_count = 202<ref name=skyscraperCenter /> | developer = [[جمیراہ (ہوٹل چین)| جمیراہ]] }} '''برج العرب''' ({{Lang-ar|برج العرب}}، ''عرباں دا ٹاور '') [[دبئی]]، [[متحدہ عرب امارات]] وچ واقع اک 7-تارہ لگژری ہوٹل اے۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/declaneytan/2015/08/04/1032/#581c78b0203d|title=Milan: Inside the World's Only Certified 7 Star Hotel|last=Eytan|first=Declan|work=Forbes|access-date=2018-04-05|language=en}}</ref>ایہہ دنیا دا تیجا سبھ توں اچا ہوٹل اے (حالانکہ اسدی کل اچائی دا 39% غیر-وپاری جگہ توں بنیا اے)۔<ref>{{Cite web|url=http://www.ctbuh.org/Publications/Journal/InNumbers/TBINVanityHeight/tabid/5837/language/en-US/Default.aspx|title=Vanity Height: the Use-less Space in Today's Tallest|publisher=CTBUH|access-date=2013-11-25|archive-date=2013-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20131117120309/http://www.ctbuh.org/Publications/Journal/InNumbers/TBINVanityHeight/tabid/5837/language/en-US/Default.aspx|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.worldpropertychannel.com/middle-east-africa-commercial-news/skyscraper-heights-council-on-tall-buildings-and-urban-habitat-vanity-height-burj-al-arab-burj-khalifa-7319.php|title=Study: Skyscrapers Topped by Wasted Space|date=2013-09-06|publisher=World Property Channel|access-date=2013-11-25|archive-date=2013-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131113193303/http://www.worldpropertychannel.com/middle-east-africa-commercial-news/skyscraper-heights-council-on-tall-buildings-and-urban-habitat-vanity-height-burj-al-arab-burj-khalifa-7319.php|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wired.co.uk/news/archive/2013-09/06/architectural-willy-waving|title=Report names and shames vanity skyscrapers with unnecessary spires|last=Solon|first=Olivia|date=2013-09-06|publisher=Wired|access-date=2013-11-25|archive-date=2013-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20131115084008/http://www.wired.co.uk/news/archive/2013-09/06/architectural-willy-waving|dead-url=yes}}</ref> برج العرب جمیراہ بیچ توں 280 میٹر (920 فٹ) دور اک نقلی جزیرہ تے بنیا ہویا اے اتے ایہہ اک پرائیویٹ کرونگ برج ولوں مینلینڈ نال جڑیا ہویا اے۔ ڈھانچے دی شکل جہاز دے بادبان دے روپ وچ تیار کیتی گئی اے۔ اسدی چھت دے کول 210 میٹر (689 فٹ) دی اچائی تے اک ہیلیپیڈ اے۔ '''برج العرب''' [[متحدہ عرب امارات|اکٹھیاں عرب امارتاں]] دے سب توں وڈے شہر [[دبئی]] دا اک [[ہوٹل]] ہے ، جس نوں دنیا دا پہلا 7 تارہ ہوٹل وی کیا جاندا اے ۔ ایہہ [[دبئی]] دے ساحل توں 280 [[میٹر]] پرے اک آپ بناۓ گۓ جزیرے تے اے تے اک پل راہیں دبئی نال جڑیا ہوئیا اے ۔ == سائیٹ == بیچ فرنٹ ایریا جتھے برج العرب اتے جمیراہ بیچ ہوٹل واقع اے، پہلاں اس نوں میامی بیچ کیہا جاندا سی۔<ref name="Krane, Jim page 103">Krane, Jim ''City of Gold: Dubai and the Dream of Capitalism''، page 103, St. Martin's Press (ستمبر 15, 2009)</ref> ایہہ ہوٹل، سابق شکاگو بیچ ہوٹل دے سمندری ساحل توں 280 میٹر دوری تے واقع اے۔ <ref name="Chicago Beach">{{Cite web|url=http://www.dubaiasitusedtobe.com/pages/galleries/chicagohotel.shtm|title=Dubai's Chicago Beach Hotel|publisher=Dubai As It Used To Be|access-date=2013-11-25}}</ref>جگہ دے نام دا مول شکاگو برج اینڈ آئرن کمپنی وچ سی، جو اک ویلے تے وڈا فلوٹنگ تیل سٹوریز ٹینکاں نوں ویلڈ کردی ہندی سی، جس نوں مقامی طور تے سائیٹ تے کازان وجوں جانیا جاندا سی۔ [[File:Al Muntaha restaurant - Burj Al Arab.jpg|thumb|left|Al Muntaha]] [[File:Al Mahara Burj al Araba Dubai March 2008pano.jpg|thumb|left|Al Mahara]] 1997 وچ جدوں پرانا ہوٹل ڈھاہ دتا گیا سی، اسدا پرانا نام برقرار رہا۔ برج العرب ہوٹل دے اساری دے قدم لئی پبلک پروجیکٹ دے نام دے روپ وچ دبئی شکاگو بیچ ہوٹل چلدا رہا جدوں تک شیخ محمد بن راشد المکتوم نے نواں نام نہیں اعلانیا۔ [[File:Burj Al Arab Hotel Interior.JPG|thumb|Burj Al Arab Hotel Interior]] == ڈزائن اتے اساری == برج العرب نوں آرکیٹیکٹ ٹوم رائیٹ دی اگوائی وچ بہو-پکھی صلاح-مشورے والے ادارے اٹکنس نے ڈزائن کیتا سی۔ ٹوم رائیٹ بعد وچ ڈبلیو کے کے آرکیٹیکچر دا شریک-بانی بنیا۔ ڈزائن اتے اساری دا پربندھ کینیڈیئن انجینیئر رک گریگری نے کیتا سی، ڈبلیو ایس اٹکنس دی وی حصہ داری سی۔ ایہہ [[پرتگال]] دے [[راجگڑھ]] [[لزبن]] وچ واسکو ڈی گاما ٹاور نال ملدا-جلدا اے۔ جزیرہ دی اساری دا کم 1994 وچ شروع ہویا سی اتے سکھرلے اساری دے دوران 2,000 اساری ورکر اس وچ شامل سن۔ ایہہ اک جے-کلاس کشتی دے ہوا نال بھرے ہوئے بادبان نال میل کھاندا اے۔<ref>{{Cite web|url=http://www.atkinsglobal.com/en-GB/projects/burj-al-arab|title=Burj Al Arab – Atkins}}</ref> دو "کھنبھ" اک وڈا "مستول" بناؤن لئی اک V دی شکل وچ پھیلدے ہن، جدوں کہ اوہناں دے وچکارلا سپیس وڈا ایٹریئم بنیا ہویا اے۔ آرکیٹیکٹ ٹوم رائیٹ نے <ref>{{Cite web|url=http://www.galinsky.com/buildings/burjalarab/index.htm|title=Burj Al Arab|publisher=Galinsky|access-date=2008-06-08|archive-date=2008-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080429030902/http://www.galinsky.com/buildings/burjalarab/index.htm|dead-url=yes}}</ref>کیہا سی، "کلائنٹ دی خواہش ایسی عمارت دی سی جو دبئی لئی اک نشان اں اشاراتی بیان بن جاوے، ایہہ [[سڈنی]] دے اپنے اوپیرا ہاؤس، [[لندن]] دے نال بگ بین، جاں [[پیرس]] وچ [[ایفل ٹاور]] نال ملدا ہووے۔ عمارت اس دیس دے نام دی پہچان بننی چاہیدی اے۔"<ref name="megastructures70">{{cite episode|title=Dubai's Dream Palace – Burj Al-Arab Hotel|series=Megastructures|serieslink=Megastructures|number=70|url=http://www.tvthrong.co.uk/megastructures/megastructures-the-worlds-tallest-hotel-monday-جولائی-9}}</ref>{{failed verification|date=ستمبر 2015}} ==تریخ == برج العرب نوں [[ڈبلیو ایس ایٹکنز بی ایل سی]] دے [[ٹام رائیٹ]] نے ڈیزائن کیتا سی ۔ ہوٹل دی تعمیر دا آغاز 1994ء چ ہوئیا تے یکم [[دسمبر]] 1999ء چ پہلی واری اسدے بوہے مہماناں لئی کھولے گئے ۔ برج العرب نوں اس طرچ ڈیزائن کیتا کئیا اے کہ دور توں ویکھن چ ایہہ ساحل دے کنارے کھڑی اک وڈی بادبانی [[کشتی]] لگے ۔ ہوٹل دی اندرونی تزئین تے آرائش کے سی اے انٹرنیشل دے ڈیزائین پرنسپل کھوان جیو نے کیتی اے ۔ [[کھان جیو]] دے دوجے منصوبیاں چ [[سلطان]] [[برونائی]] دا محل ۔ [[دبئی]] دا بین القوامی [[ہوائی اڈا]] ، [[جمیرہ بیچ ریزورٹ]] ڈیولپمنٹ ، [[مدینہ ریزورٹ]] وغیرہ شامل نین ۔ == دنیادا مہنگاترین ہوٹل == برج العرب [[دنیا]] دے مہنگے ترین ہوٹلاں چوں اک اے ، جتھے اک رات دے قیام لئی گھٹوگھٹ [[1ہزار]] تے ودھ توں ودھ 15 ہزار [[ڈالر]] خرچ کرنے پیندے نیں ۔ رائل سوٹ سب توں مہنگا اے ، جتھے رہائش دی قیمت 28 ہزار ڈالر فی رات اے ۔ ہوٹل دی تعمیر تے تزئین و آرائش تے خرچ ہون والی رقم کدی ظاہر نئیں کیتی گئی ۔ ==ہورویکھو== == حوالے == {{حوالے }} ==ہور پڑھو== *Rose, Steve. [http://arts.guardian.co.uk/features/story/0,11710,1652149,00.html "Sand and Freedom"], ''The Guardian'', November 28, 2005, retrieved October 27, 2006. *[https://www.youtube.com/watch?v=HZlYGqwzwgQ National Geographic: Megastructures] ==باہرلےجوڑ== {{Commons+cat|Burj Al Arab|Burj Al Arab}} * [https://www.jumeirah.com/en/hotels-resorts/dubai/burj-al-arab/ Burj Al Arab] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427205031/http://www.jumeirah.com/en/hotels-resorts/dubai/burj-al-arab/ |date=2015-04-27 }} official website * [http://skyscrapercenter.com/building/burj-al-arab/402 Burj Al Arab Hotel] on [[CTBUH]] Skyscraper Center * [http://www.atkinsglobal.com Atkins], the designers and engineers behind Burj Al Arab * [http://www.wkkarchitects.com/ Tom Wright] Burj al Arab architect's official website * [http://www.sevenstarsandstripes.com/magazine.asp?pagetoshow=content/magazine/BurjAlArab/index&sl= Seven Stars Award] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180414143939/http://www.sevenstarsandstripes.com/magazine.asp?pagetoshow=content/magazine/BurjAlArab/index&sl= |date=2018-04-14 }} Burj al Arab Seven Stars Award [[Category:معماری]] [[Category:عظیم منصوبے]] [[Category:متحدہ عرب امارات]] [[Category:اچیاں عمارتاں]] [[Category:عرب]] [[Category:دبئی]] iig2175yacq39e1n5qhifr92oz9cfwy 0 42117 707621 401765 2026-06-09T09:15:22Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707621 wikitext text/x-wiki '''پروفیسر اچھرو سنگھ''' (جنم: 1 جنوری1949) [[انگریزی]] دے لیکچرار(ہن سیوا نورت) ترجمہ کار تے وارتک لکھاری ہن۔ اوہ دو درجن توں ودھ [[انگریزی]] پستکاں دا پنجابی وچّ ترجمہ کر چکیا ہے۔ ==جیون == اچھرو سنگھ دا جنم 1 جنوری 1949 وچّ پیؤ سردار ہنسا سنگھ اتے ماں سری متی پرسنّ کور دے گھر مانسا منڈی دا ہے۔ اسنے انگریزی تے [[پنجابی ساہت]] دی ایم. اے. کیتی ہوئی ہے۔ نہرو میموریال سرکاری کالج [[مانسا]] وکھے 36 سال انگریزی لیکچراروجوں سیوا کرن توں بعد مئی 2006 وچّ سیوا نورت ہون اپرنت پروفیسر اچھرو سنگھ نے دیش بھگت یونیورسٹی منڈی گوبندگڑھ (فتح گڑھ صاحب) وکھے مڑ نوکری کر لئی۔ ساہتک رچنا اتے پڑھائی دے کم اوہدے جیون دا اج تکّ انکھڑ انگ ہن۔ <ref>[http://www.ajitjalandhar.com/20121211/mags/magazine1.htm پرسدھ ترجمہ کار تے وارتک کار پرو: اچھرو سنگھ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241224023024/https://www.ajitjalandhar.com/20121211/mags/magazine1.htm |date=2024-12-24 }}</ref> ==رچناواں== ===سوے-جیونی=== * کیٹا آئی ریس ===مضمون مجموعے=== * جیون دے رنگ ===ترجمے=== * [[ولیم شیکسپیر]] دے 10 دکھانت اتے 12 سکھانت ناٹکاں نوں پنجابی کہانیاں دا روپ * ہنٹس فار سیلف کلچر ([[لالا ہردیال]]) * [[خشونت سنگھ]] دیاں پستکاں 'مین اینڈ وومین ان مائی لائیپھ' اتے 'سیکس، سکاچ اینڈ سکالرشپ' * دی اولڈ مین اینڈ دی سی (ارنیسٹ ہیمنگوے دا ناول) * اینیمل فارم(جارج آرویل دا ناول) * دِ میئر آف کیسٹربرز (تھامس ہارڈی دا ناول) * پرائڈ اینڈ پریجوڈس (جین آسٹن دا ناول) ==انگریزی وچّ مولک پستکاں == * یونیورسل انگلش گرامر اینڈ ووکیولری سٹڈی * پرسنیلٹی ڈویلپمینٹ سوپھٹ سکلز ==حوالے== {{حوالے}} {{پنجابی لکھاری}} [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی لکھاری]] qwu4xq6ns0zi6jrf9wgw4b7vviuf7wg 10 49374 707609 549888 2026-06-09T06:11:35Z Abbas dhothar 361 707609 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | bodystyle = {{WPMILHIST Infobox style|main_box_raw}} | abovestyle = {{WPMILHIST Infobox style|header_raw}} | subheaderstyle = {{WPMILHIST Infobox style|sub_header_raw}} | above = {{{unit_name|{{PAGENAME}}}}} | subheader = {{{native_name|}}} | imagestyle = {{WPMILHIST Infobox style|image_box_raw}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | headerstyle = {{WPMILHIST Infobox style|header_raw}} | labelstyle = padding-right: 1em; | label1 = {{#if:{{{start_date|}}}|{{#if:{{{end_date|}}}|Active|قیام}}|سرگرم}} | data1 = {{#if:{{{start_date|}}}|{{#if:{{{end_date|}}}|{{{start_date}}}–{{{end_date}}}|{{{start_date}}}}}|{{{dates|}}}}} | label2 = دیس | data2 = {{{country|}}} | label3 = وفاداری | data3 = {{{allegiance|}}} | label4 = برانچ | data4 = {{{branch|}}} | label5 = فسم | data5 = {{{type|}}} | label6 = کردار | data6 = {{{role|}}}{{{specialization|}}} | label7 = سائز | data7 = {{{size|}}} | label8 = حصہ | data8 = {{{command_structure|}}} | label10 = {{#if:{{{garrison_label|}}}|{{{garrison_label|}}}|ہیڈکواٹر}} | data10 = {{{garrison|}}} | label11 = Nickname | data11 = {{{nickname|}}} | label12 = سرپرست | data12 = {{{patron|}}} | label13 = ماٹو | data13 = {{{motto|}}} | label14 = {{#if:{{{colors_label|}}}|{{{colors_label|}}}|Colors}} | data14 = {{{colors|}}} | label15 = مارچ | data15 = {{{march|}}} | label16 = Mascot | data16 = {{{mascot|}}} | label17 = ورہے گنڈھاں | data17 = {{{anniversaries|}}} | label18 = {{#if:{{{equipment_label|}}}|{{{equipment_label|}}}|Equipment}} | data18 = {{{equipment|}}} | label19 = {{#if:{{{battles_label|}}}|{{{battles_label|}}}|جھڑپاں}} | data19 = {{{battles|}}} | label20 = اعزاز | data20 = {{{decorations|}}} | label21 = {{#if:{{{battle_honours_label|}}}|{{{battle_honours_label|}}}|لڑائی اعزاز}} | data21 = {{{battle_honours|}}} | label22 = خاتمہ | data22 = {{{disbanded|}}} | label23 = Flying hours | data23 = {{{flying_hours|}}} | label24 = ویب سائیٹ | data24 = {{{website|}}} | header25 = {{#if:{{{commander1|}}}{{{commander2|}}}{{{commander3|}}}{{{current_commander|}}}{{{ceremonial_chief|}}}{{{colonel_of_the_regiment|}}}{{{notable_commanders|}}} | کمانڈر}} | label26 = {{#if:{{{commander1_label|}}}|{{{commander1_label|}}}|{{#if:{{{current_commander_label|}}}|{{{current_commander_label|}}}|موجودہ<br>کمانڈر}}}} | data26 = {{#if:{{{commander1|}}}|{{{commander1|}}}|{{{current_commander|}}}}} | label27 = {{#if:{{{commander2_label|}}}|{{{commander2_label|}}}|{{#if:{{{ceremonial_chief_label|}}}|{{{ceremonial_chief_label|}}}|رسمی&nbsp;چیف}}}} | data27 = {{#if:{{{commander2|}}}|{{{commander2|}}}|{{{ceremonial_chief|}}}}} | label28 = {{#if:{{{commander3_label|}}}|{{{commander3_label|}}}|{{#if:{{{colonel_of_the_regiment_label|}}}|{{{colonel_of_the_regiment_label|}}}|Colonel&nbsp;of<br>the&nbsp;Regiment}}}} | data28 = {{#if:{{{commander3|}}}|{{{commander3|}}}|{{{colonel_of_the_regiment|}}}}} | label29 = {{#if:{{{commander4_label|}}}|{{{commander4_label|}}}|{{#if:{{{command_sergeant_major_label|}}}|{{{command_sergeant_major_label|}}}|Command Sergeant Major}}}} | data29 = {{#if:{{{commander4|}}}|{{{commander4|}}}|{{{command_sergeant_major|}}}}} | label30 = {{{commander5_label|Commander}}} | data30 = {{{commander5|}}} | label31 = {{{commander6_label|Commander}}} | data31 = {{{commander6|}}} | label32 = {{{commander7_label|Commander}}} | data32 = {{{commander7|}}} | label33 = {{{commander8_label|Commander}}} | data33 = {{{commander8|}}} | label34 = {{{commander9_label|Commander}}} | data34 = {{{commander9|}}} | label45 = پرمکھ<br>کمانڈر | data45 = {{{notable_commanders|}}} | header46 = {{#if:{{{identification_symbol|}}}{{{identification_symbol_2|}}} |شناختی نشان}} | header47 = {{#ifeq: {{{identification_symbol_label|}}} | none | {{{identification_symbol|}}} | }} | label47 = {{#if:{{{identification_symbol_label|}}}|{{{identification_symbol_label|}}}|پچھان<br>چنہ}} | data47 = {{#ifeq: {{{identification_symbol_label|}}} | none | | {{{identification_symbol|}}} }} | label48 = {{#if:{{{identification_symbol_2_label|}}}|{{{identification_symbol_2_label|}}}|Identification<br>symbol}} | data48 = {{{identification_symbol_2|}}} | label49 = {{#if:{{{identification_symbol_3_label|}}}|{{{identification_symbol_3_label|}}}|Identification<br>symbol}} | data49 = {{{identification_symbol_3|}}} | label50 = {{#if:{{{identification_symbol_4_label|}}}|{{{identification_symbol_4_label|}}}|Identification<br>symbol}} | data50 = {{{identification_symbol_4|}}} | header51 = {{#if:{{{aircraft_attack|}}}{{{aircraft_bomber|}}}{{{aircraft_electronic|}}}{{{aircraft_fighter|}}}{{{aircraft_interceptor|}}}{{{aircraft_patrol|}}}{{{aircraft_recon|}}}{{{aircraft_trainer|}}}{{{aircraft_transport|}}}{{{aircraft_tanker|}}}{{{aircraft_helicopter|}}}{{{aircraft_helicopter_attack|}}}{{{aircraft_helicopter_cargo|}}}{{{aircraft_helicopter_multirole|}}}{{{aircraft_helicopter_observation|}}}{{{aircraft_helicopter_trainer|}}}{{{aircraft_helicopter_utility|}}} |ہوائی جہاز }} | label52 = حملہ آور ہوائی جہاز | data52 = {{{aircraft_attack|}}} | label53 = بمبار | data53 = {{{aircraft_bomber|}}} | label54 = [[Electronic warfare|Electronic<br>warfare]] | data54 = {{{aircraft_electronic|}}} | label55 = لڑاکا جہاز | data55 = {{{aircraft_fighter|}}} | label56 = [[ہیلی کاپٹر]] | data56 = {{{aircraft_helicopter|}}} | label57 = لڑاکا ہیلی کاپٹر | data57 = {{{aircraft_helicopter_attack|}}} | label58 = مالبردار ہیلی کاپٹر | data58 = {{{aircraft_helicopter_cargo|}}} | label59 = ملٹی رول ہیلی کاپٹر | data59 = {{{aircraft_helicopter_multirole|}}} | label60 = [[Observation helicopter]] | data60 = {{{aircraft_helicopter_observation|}}} | label61 = [[Trainer helicopter]] | data61 = {{{aircraft_helicopter_trainer|}}} | label62 = [[Utility helicopter]] | data62 = {{{aircraft_helicopter_utility|}}} | label63 = [[Interceptor aircraft|Interceptor]] | data63 = {{{aircraft_interceptor|}}} | label64 = [[Patrol aircraft|Patrol]] | data64 = {{{aircraft_patrol|}}} | label65 = [[Surveillance aircraft|Reconnaissance]] | data65 = {{{aircraft_recon|}}} | label66 = [[Trainer (aircraft)|Trainer]] | data66 = {{{aircraft_trainer|}}} | label67 = ٹرانسپورٹ جہاز | data67 = {{{aircraft_transport|}}} | label68 = [[Aerial refueling|Tanker]] | data68 = {{{aircraft_tanker|}}} }}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> aw0rjmyz94ngr492bgmlwpa2nlm4ant 0 59617 707595 643337 2026-06-09T03:59:50Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707595 wikitext text/x-wiki ''' اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل دی قرارداد 2334''' 23 دسمبر نوں [[اقوام متحدہ]] دی سلامتی کونسل دی قرارداد 2334 منظور ہوئی ، قرارداد وچ مطالبہ کیتا گیا اے کہ [[اسرائیل]]، [[فلسطین]] وچ قائم یہودی بستیاں نوں ختم کرے، ایہ عالمی قنوناں دی صریح خلاف ورزی اے۔ [[امریکہ]] نے قرارداد ویٹو نہیں کیتی، اسرائيل دا قرارداد نوں منن توں انکار۔ {{Infobox UN resolution |number = 2334 |organ = سلامتی کونسل |date = 23 دسمبر |year = 2016 |meeting = 7853 |code = S/RES/2334 |document = http://www.un.org/webcast/pdfs/SRES2334-2016.pdf |for = 14 |abstention = 1 |against = 0 |subject = غربِ اردن وچ غیر قانونی بستیاں دا قیام |result = منظور |image = |caption = }} '''اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 2334''' نو‏‏ں [[23 دسمبر]]، [[2016ء]] نو‏‏ں منظور کیتا گیا۔ قراردار وچ اسرائیلی بستیون دے خاتمے اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ بستیاں انہاں زمیناں اُتے نيں جنہاں اُتے [[اسرائیل]] نے [[چھ روزہ جنگ]] ([[1967]]ء) وچ قبضہ ک‏ر ليا سی۔<ref name=resolution_text>{{cite web|url=http://www.timesofisrael.com/full-text-of-unsc-resolution-approved-dec-23-demanding-israel-stop-all-settlement-activity/|title=Full text of UNSC resolution, approved Dec. 23, demanding Israel stop all settlement activity|publisher=|accessdate=24 دسمبر 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224220510/http://www.timesofisrael.com/full-text-of-unsc-resolution-approved-dec-23-demanding-israel-stop-all-settlement-activity/|archivedate=2018-12-24|dead-url=no}}</ref> قرارداد وچ انہاں بستیاں نو‏‏ں '''بین الاقوامی قانون دے تحت اک صریح خلاف ورزی''' کہیا گیا ا‏‏ے۔<ref name=BBC>{{cite news|title=Israeli settlements: UN Security Council calls for an end|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-38421026|accessdate=23 دسمبر 2016|work=BBC News|date=23 دسمبر 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224220516/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-38421026|archivedate=2018-12-24}}</ref> قرارداد د‏‏ی منظوری اک بھرے چیمبر وچ تعریف دے نال ہوئی۔<ref name=toi>{{cite news|title=Choosing not to veto, Obama lets anti-settlement resolution pass at UN Security Council|url=http://www.timesofisrael.com/choosing-not-to-veto-obama-lets-anti-settlement-resolution-pass-at-un-security-council/|accessdate=23 دسمبر 2016|work=The Times of Israel|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224220508/http://www.timesofisrael.com/choosing-not-to-veto-obama-lets-anti-settlement-resolution-pass-at-un-security-council/|archivedate=2018-12-24}}</ref> [[2009ء]] دے بعد ایہ پہلی قرارداد سی جو اسرائیل و فلسطین تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|title=UN passes resolution on ending Israeli settlements|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/12/passes-resolution-israeli-settlements-161223192709807.html|accessdate=23 دسمبر 2016|work=www.aljazeera.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224220514/https://www.aljazeera.com/news/2016/12/passes-resolution-israeli-settlements-161223192709807.html|archivedate=2018-12-24}}</ref> تے اسرائیلی بستیاں دے معاملے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی سب تو‏ں پہلی [[اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 465|قرارداد 465]] جو 1980ء وچ پیش ہوئی اس دے بعد ایہ دوسری قرارداد سی۔<ref name=Haaretz /><ref>[http://www.haaretz.com/israel-news/۔premium-1.761049 Analysis Understanding the UN Resolution on Israeli Settlements: What Are the Immediate Ramifications?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191202014402/https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-understanding-the-un-resolution-what-will-the-immediate-ramifications-be-1.5477920 |date=2019-12-02 }}: "But it is the first to deal so specifically with the settlements in over 35 years. The previous such resolution, Resolution 465, was adopted by the Security Council in مارچ 1980 (you can read it in full here)۔ That being said, since 1980, the Israeli-Palestinian conflict has undergone dramatic changes, the extent of the Israeli settlement enterprise has grown dramatically, and international community's focus on the settlements as a threat to the viability of the two-state solution has also increased markedly."</ref> سلامتی کونسل دے 15 رکن ملکاں وچو‏ں 14 نے اس قرارداد د‏‏ی حمایت وچ ووٹ ڈالے جدو‏ں کہ امریک‏‏ا نے ووٹ ڈالنے تو‏ں انکار کر دتا۔ ایہ پہلا موقع سی جدو‏ں اقوام متحدہ وچ اسرائيل مخالف قرارداد نو‏‏ں امریک‏‏ا نے [[ویٹو]] نئيں کیتا۔ اسرائیلی وزیر اعظم [[بنیامین نیتنیاہو]] نے اس قرارداد نو‏‏ں '''شرمناک''' کہیا اے تے اقوام متحدہ دے نال اپنے تعلقات اُتے نظرثانی کرنے دا اشارہ دتا ا‏‏ے۔ تے کہیا اے کہ 'اسرائیل اقوام متحدہ وچ اس شرمناک تے اسرائیل مخالف قرارداد نو‏‏ں مسترد کردا اے تے اس دا پابند نئيں رہے گا۔ ‘فلسطین دے صدر محمود عباس دے ترجمان نے اس قرارداد نو‏‏ں ’اسرائیلی پالیسی دے لئی زبردست دھچکا‘ قرار دتا ا‏‏ے۔<ref name="بی بی سی اردو">{{cite web | accessdate=25 دسمبر 2016 | date=25 دسمبر 2016 | publisher=بی بی سی اردو | title=اقوام متحدہ د‏‏ی اسرائیلی بستیاں دے خلاف قرارداد شرمناک اے | url=http://www.bbc.com/urdu/world-38423571}}</ref> == پس منظر == {{اس|اسرائیلی بستیاں}} == مطالبات == اس قرارداد دے مسودے د‏‏ی بنیاد اُتے اسرائیلی حکومت تو‏ں مشرقی بیت المقدس سمیت فلسطین دے تمام علاقےآں وچ یہودی بستیاں د‏‏ی تعمیر دا عمل فوری طور اُتے روکنے دا مطالبہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس قرارداد وچ تاکید کيتی گئی اے کہ اسرائیل دے ہتھو‏ں یہودی بستیاں د‏‏ی تعمیر تو‏ں راہ حل دے وجود نو‏‏ں خطرہ لاحق ہوئے گیا اے تے اسرائیل دا ایہ عمل، امن د‏‏ی برقراری د‏‏ی راہ وچ اک رکاوٹ ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے اقدام دے نتیجے وچ اس گل کيتی امید کيتی جاندی اے کہ سنہ [[1967ء]] دے مقبوضہ علاقےآں وچ یہودی آبادکاری تے کالونیاں د‏‏ی تعمیر دا عمل جاری رکھنے وچ ، فلسطینیاں دے خلاف اسرائیل دے غیر قانونی اقدامات اُتے مخالفت کرنے تو‏ں متعلق عالمی دباؤ وچ اضافہ ہوئے گا۔<ref name="وقت">{{cite web | accessdate=25 دسمبر 2016 | date=23 دسمبر 2016 | publisher=سحر | title=اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل وچ یہودی آبادکاری دے خلاف قرارداد د‏‏ی منظوری | url=http://urdu.sahartv.ir/news/تبصرے-i263836}}</ref> == ہور ویکھو == == حوالے == {{حوالے|30em}} == باہرلے جوڑ == {{Wikisource|UN Security Council Resolution 2334}} * [http://www.timesofisrael.com/full-text-of-unsc-resolution-approved-dec-23-demanding-israel-stop-all-settlement-activity/ Full text of UNSC resolution, approved Dec. 23, demanding Israel stop all settlement activity] {{UNSCR 2016}} [[گٹھ:اسرائیل وچ 2016ء]] [[گٹھ:دسمبر 2016ء د‏‏ی سرگرمیاں]] [[گٹھ:فلسطین وچ 2016ء]] [[گٹھ:اقوام متحدہ]] 8qw9hfcluq41ko6rr7zkjnx7hvk4ysv 0 77773 707593 648601 2026-06-09T02:32:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707593 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات نسلی گروہ |group=اسرائیلی یہود |native_name={{Hebrew|יהודים ישראלים}} |pop=بنیادی یہودی آبادی:<br />'''6,556,000'''<br /> 74.6% of the [[اسرائیلی]] آبادی <br />توسیع شدہ یہودی آبادی <br><small>(بشمول یہودیاں دے غیر یہودی رشتہ دار)</small>:<br />'''6,705,000'''<br />[[اسرائیلی]] آبادی دا 79.3% |region1={{flag |Israel}} {{nbsp|6}} |pop1='''6,300,000''' (ستمبر 2015) |region2={{flag |United States}} |pop2=500,000 |region3={{flag |Russia}} |pop3=100,000 ( ماسکو وچ 80,000) |ref3= |region4={{flag |Canada}} |pop4=10,755–30,000 |region5={{flag |United Kingdom}} |pop5=≈30,000 |region6={{flag |Australia}} |pop6=15,000 |ref6= |region7={{flag |Germany}} |pop7=≈10,000 |langs='''''تاریخی [[عبرانی بولی|عبرانی]]، [[یہودی زباناں|یہودی بولی]]'''''<br />[[یدیش بولی]]، [[Ladino language|لاڈینو]]، [[یہود-عربی زباناں|یہودی عربی]] تے ہور [[یہودی زباناں]]<br /> '''''[[عبادتی بولی|عبادتی زباناں]]'''''<br />[[عبرانی بولی]] تے [[آرامی بولی]]<br /> '''''اہ‏م بولی جانے والی زباناں'''''<br />[[جدید عبرانی]]، [[انگریزی بولی]]، [[روسی بولی]]، [[ہسپانوی بولی]]، [[عربی بولی]]، [[فرانسیسی بولی]]، [[امہری بولی]] |related=[[اشکنازی یہود]]{{·}}[[سفاردی یہودی]]{{·}}[[مزراحی یہودی]]، <br /> ہور [[سامی قوم]] ([[شامی عربی]]، [[آشوری قوم]]) تے دوسری [[یہودی نسلی گروہ]] }} '''اسرائیلی یہود''' {{ہور ناں|انگریزی=Israeli Jews|عبرانی =יהודים ישראלים}} دا اطلاق انہاں افراد اُتے ہوندا اے جو [[یہودیت]] اُتے ایمان لاندے ہاں تے انہاں کےپاس [[ریاست اسرائیل]] دی [[شہریت]] ہو تے اوہ اسرائیلی یہودی مہاجرین دی اولاد وچو‏ں ہوئے۔ اسرائیلی زیادہ تر اسرائیل تے مغربی ممالک وچ پائے جاندے نيں۔ کچھ ہور ممالک وچ وی آباد نيں۔ ایہ ضروری نئيں اے کہ صرف یہودی علاقےآں وچ ہی پناہ گزین ہاں۔ زیادہ تر اسرائیلی یہود [[عبرانی بولی]] بولتے نيں۔ تے انہاں وچ اکثر کچھ نہ کچھ یہودی مذہبی تعلیمات دی پاسداری کردے نيں۔ موجودہ وقت وچ دنیا وچ یہود دی آبادی نصف حصہ ریاست اسرائیل وچ آباد اے۔ اسرائیل وچ [[یہودی کون ہے؟|کی تعریف]] وچ یہود دے تمام فرقے شامل نيں۔ جداں [[اشکنازی یہود]]، [[سفاردی یہودی]]، [[مزراحی یہودی]] ، [[بيتا ] اسرائیل]]، [[کوچین یہود]]، [[بنے اسرائیل]]، [[قرائی یہود]] تے انہاں دے علاوہ بہت سارے یہودی فرقے نيں جو اسرائیل وچ آباد نيں۔ کثیر تعداد وچ فرقاں دا وجود اسرائیل وچ وسیع [[یہودی ثقافت]] تے تہذیب دا ذمہ دار اے تے بہت سارے مذہبی رسومات تے عبادات احاطہ کردے نيں۔ [[حریدی یہودیت]] تو‏ں لیکر [[سیکیولر یہودیت]] سب دے سب [[یہودی ثقافت]] دے احاطے وچ اپنی زندگی گزارتے نيں۔ یہودی آبادی وچ تقریباً 25 فیصد اسکولی بچے تے 35 فیصد تو‏ں زیادہ نومولود [[سفاردی یہودی]] تے [[مزراحی یہودی]] دی مخلوط اولاداں نيں تے انہاں دی تعداد ہر سال 0۔5 فیصد دی در تو‏ں ودھ رہی اے۔ 50 فیصد تو‏ں زیادہ یہودی آبادی آیا نصف سفاردی اے یا نصف مزارحی۔<ref name="Promised Land 2014">''My Promised Land'', by [[Ari Shavit]], (London 2014)</ref> باوجود ایہ کہ اسرائیلی یہود دے درمیان ہن وی ایہ بحث جاری اے کہ [[یہودی کون ہے؟]]، اسرائیل وچ یہود ہونا قومی شعار منیا جاندا اے تے اسرائیلی انتظامیہ اوہدی دیکھ ریکھ کردی اے۔ اک مکمل یہود ہونے دے سارے معیار جنہاں نو‏ں [[یہودی کون ہے؟]] دے تحت ترتیب دیاگیا اے تے [[اسرائیلی وزارت داخلہ]] اس فردکو بطور یہود رجسٹر کردی اے جو اس معیار اُتے پورا اترا ہوئے۔ [[مرکزی ادارہ شماریات، اسرائیل]] دے اعداد و شمار دے مطابق دسمبر 2017ء تک اسرائیل وچ یہودیاں دی آبادی تقریباً 6,556,000 اے۔ ( کل آبادی دا 74.6 فیصد ، جے مشرگی یروشلم تے گولان عرب دی آبادی بھٰ شامل دی جائے)۔<ref name="حوالہ 2">{{Cite web |url=http://www.jewishpress.com/news/israel/israel-boasts-8-8-million-on-eve-of-2018-74-6-jewish/2017/12/31/ |title=Israel Boasts 8.8 Million on Eve of 2018, 74.6% Jewish |date=December 31, 2017 |website=Jewish Press |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224210919/http://www.jewishpress.com/news/israel/israel-boasts-8-8-million-on-eve-of-2018-74-6-jewish/2017/12/31/ |archive-date=24 December 2018 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20190107134355/https://www.jewishpress.com/news/israel/israel-boasts-8-8-million-on-eve-of-2018-74-6-jewish/2017/12/31/ |archivedate=7 جنوری 2019 |access-date=30 September 2019 |dead-url=no }}</ref><ref name="حوالہ 1">{{Cite web |url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-5064330,00.html |title=Nearing nine million: Israel in numbers on eve of 2018 |last=Alon |first=Amir |date=December 31, 2017 |website=Ynet News}}</ref> [[اسرائیلی ادارہ جمہوریت]] دی 2008ء دی رپورٹ دے مطابق 47 فیصد آبادی خود نو‏‏ں پہلے اک یہودی دے طور اُتے تسلیم کردی اے پھر اک اسرائیلی دے طور اُتے۔ صرف 39 فیصد آبادی خود نو‏‏ں پہلے اسرائیلی مندی اے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.ynet.co.il/english/articles/0,7340,L-3540049,00.html |title=Poll: Most Israelis see themselves as Jewish first, Israeli second – Israel Jewish Scene, Ynetnews |publisher=Ynet.co.il |accessdate=26 May 2012}}</ref> == تاریخ == {{Main|سرزمین اسرائیل اُتے یہودیت دی تاریخ|تاریخ اسرائیل}} === آغاز سخن === یہود شروع تو‏ں ہی [[ارض اسرائیل]] نو‏‏ں اپنا مادر وطن تسلیم کردے رہے نيں۔ اس وقت وی جدو‏ں کہ اوہ منتشر سن ۔ اسرائیل نو‏‏ں اپنا گھر مندے سن ۔ [[تنک]] دی تعلیمات دے مطابق یہود دا اسرائیل تو‏ں ناندا اس وقت تو‏ں شروع ہوندا اے جدو‏ں [[خدا]] نے [[ابراہیم]] نو‏‏ں سرزمین [[کنعان]] دینے دا وعدہ کیتا سی ابراہیم کنعان وچ آباد ہو گئے جتھ‏ے انہاں دے فرزند ارجمند [[اسحاق]] تے پوندے [[یعقوب]] دی ولادت ہوئی تے اوتھے انہاں دا خاندان آباد ہويا۔ بعد ازاں یعقوب اپنی اولاد دے نال [[مصر]] دی طرف ہجرت کر گئے سن ۔ صدیاں بعد انہاں دی نسل [[موسی]] تے [[ہارون]] دے نال مصر تو‏ں نکل گئی، خدا نے موسی نو‏‏ں [[الواح]] عطا دی سن۔ تے اوہ یعقوب دی اولاد نو‏‏ں اپنے آبائی وطن کنعان لے آئے۔ انہاں نے [[یوشع بن نون]] دی قیادت میںکنعان نو‏‏ں فتح کیتا۔[[اسرائیلی قضاۃ]] دے دور وچ اسرائیلیاں دے پاس کوئی منظم حکمران نئيں سی پھر اس دور دے بعد [[مملکت اسرائیل (متحدہ بادشاہت)|مملکت اسرائیل]] نو‏‏ں قائم کیتا گیا تے [[ہیکل سلیمنی]] دی تعمیر عمل وچ آئی۔ جلد ہی ایہ بادشاہت دو حصےآں [[مملکت یہوداہ]] تے [[مملکت اسرائیل (سامریہ)|مملکت اسرائیل]] وچ منقسم ہو گئی۔ انہاں بادشاہتاں دی تباہی دے بعد 597 قبل مسیح وچ [[محاصرہ یروشلم (597 قبل مسیح)|محاصرہ یروشلم]] پیش آیا تے اسرائیلاں نو‏‏ں [[اسیری بابل]]کی طرف دھکیل دتا گیا۔ 70 برساں دے بعد کچھ اسرائیلیاں نو‏‏ں علاقے وچ آنے دی اجازت ملی تے پھر [[ہیکل دوم]] تعمیر کیتا گیا۔ پھر انہاں نے [[حشمونی سلطنت]] دی بنیاد رکھی۔ 63 قبل مسیح وچ [[رومی سلطنت]] نے حشمونی سلطنت اُتے قبضہ کر لیا۔ دوسری صدی دے دوران [[رومی سلطنت دے خلاف بغاوندی سلسلہ]] دا آغاز ہويا تے نتیجتا [[ہیکل دوم دی مسماری]] ہوئی تے یہودیاں دا دیس کڈیا ہويا۔ 7 واں صدی وچ اسلام دا عروج ہو ا تے [[بازنطینی سلطنت]] دی فوج نے اس علاقے نو‏‏ں [[شام دی اسلامی فتح]] جنگ وچ فتح کرکے [[مسلم]] [[خلافت]] وچ ملیا لیا۔ صدیاں بیت گئياں تے علاقے وچ یہودی آبادی گھٹتی ودھدی رہی۔ 1880ء وچ جدید [[صہیونیت]] تو‏ں قبل، 19 واں صدی ڪے اوائل وچ 1000 یہودی جدید اسرائیل وچ آباد سن ۔ یہودی اک زمانہ تک راندہ درگاں راے، پھر 19 واں صدی صہیونیت دے عروج دا پیغام لے کر آئی۔ [[قومی یہودی تحریک]] آغاز ہويا جس دا مقصد [[فلسطین]] وچ یہودی ریادت قائم کرکے یہودیت تے صہیونیت نو‏‏ں دنیا وچ اک پہچان دینا سی 1880ء تو‏ں لیکر ہن تک اک کثیر تعداد نے فلسطین دی طرف ہجرت دی اے۔ 1933ء وچ [[نازیت]] دی آمد تک صہیونیت اک اقلیندی تحریک سی۔ نازیاں نے یہودیاں نو‏‏ں ختم کرنے دی متعدد کوششاں کيتیاں تے انہاں نے [[مرگ انبوہ]] وچ یورپ دے کئی علاقے فتح کر لئی سن ۔ <ref name="Dawidowicz1976">{{cite book|author=Lucy S. Dawidowicz|title=The war against the Jews, 1933–1945|url=https://books.google.com/books?id=LOXgcOEwBRsC|year=1976|publisher=Bantam Books|isbn=978-0-553-20534-3|page=403| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181224210916/https://books.google.com/books?id=LOXgcOEwBRsC | archivedate = 24 دسمبر 2018}}</ref> 19 واں صدی دے اواخر وچ یہودی دی اک کثیر تعداد اولا [[عثمنی فلسطین]] پھر [[انتداب فلسطین]] دی طرف ہجرت کرنے لگی ۔ سنہ 1917ء مٰں برطانیہ نے [[اعلان بالفور]] دے ذریعے تعہدی فلسطین وچ اسرائیل دا گھر تسلیم کر لیا۔ اس علاقے وچ یہودی آبادی 1922ء وچ 11 فیصد تو‏ں ودھ کر 1922ء وچ 30 فیصد ہو گئی۔ <ref>{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/78601.stm | work=BBC News | title=The birth of Israel | date=27 April 1998 | accessdate=5 May 2010 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210840/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/middle_east/78601.stm%20/default.stm | archivedate=24 December 2018 }}</ref> سنہ 1973ء وچ [[عرب بغاوت]] دے بعد [[پلی کمیشن]] نے تقسیم دا منصوبہ پیش کیتا جسنو‏ں عرب رہنماآں نے مسترد کر دتا۔ لیکن صہیونی رہنما [[داؤد بن غوریان]] نے اسنو‏ں ہتھو‏ں ہتھ لیا۔ نتیجہ دے طور اُتے چونکہ [[دوسری جنگ عظیم]] وچ برطانیہ نو‏‏ں عرب دنیا دے مدد دی ضرورت سی لہذا عرب دے دباو وچ آکر یہود دے قومی مادر وطن دا سپنا ٹھنڈے بستے وچ ڈال دتا۔ تے تقسیم [[1939 دے سفید دستاویز]] دی گفتگو نو‏‏ں ملتوی کر دتا کہ عرب لیگ دی رضامندی دے بعد اُتے تو‏ں غور کیتا جائے گا۔ اس تو‏ں یہودی ہجرت اُتے پابندی لگ گئی۔اوہدی دوسری پالیسی وچ اک ایسی حکومت دا قیام سی جتھ‏ے یہود تے عرب اک نال مل کر جکومت کریئے۔ یہود نے اس پالیسی نو‏‏ں اپنی ہزیمت گردانا کیونکہ یہودی یجرت اُتے پابندی لگ چک‏ی سی جدو‏ں کہ عرب ہجرت اُتے کوئی پابندی نہ سی۔ 1947ء وچ جدو‏ں کشیدگی بڑھنے لگی تو برطانیہ نے تعہدی فلسطین تو‏ں برطرف ہونے دا فیصلہ کیتا۔ [[اقوام متحدہ دا منصوبہ تقسیم-1947]] دی رو تو‏ں دو ریاست دا فیصلہ آیا۔ اک یہودی تے دوسری عرب۔ تعہدی فلسطین دا تقریباً 56 فیصد رقبہ یہود ی ریاست نو‏‏ں دے دتا گیا۔اقوام میحدہ دی جنرل اسبملی نے اس فیصلہ نو‏‏ں تسلیم کیتا تے ادھر عرب رہنماآں نے اسنو‏ں سرے تو‏ں خارج کر دتا تے [[گوریلا جنگ]] شروع کردت‏ی۔ [[File:Declaration of State of Israel 1948 2.jpg|thumb|right|[[داوید بن گوریون]] proclaiming Israeli independence from the United Kingdom on 14 May 1948, below a portrait of [[تھیوڈور ہرتزل]]]] تعہدی فلسطین دے خاتمے تو‏ں اک دن قبل ، 14 مئی 1948ء نو‏‏ں وزیر اعظم [[داوید بن گوریون]] دی قیادت وچ یہودی رہنماآں نے فلسطین وچ [[اسرائیلی ریاست دے قیام]] دا اعلامنکر دتا تے نال ہی ایہ [[اسرائیل دی آزادی]] دا وی اعلان سی حالانکہ اس وقت سرحداں دا کوئی تعین نئيں ہويا سی <ref name="jtr.lib.virginia.edu">Harris, J. (1998) [http://jtr.lib.virginia.edu/archive/volume7/harris.html The Israeli Declaration of Independence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131007061305/http://jtr.lib.virginia.edu/archive/volume7/harris.html |date=2013-10-07 }} ''The Journal of the Society for Textual Reasoning'', Vol. 7</ref> == عرب اسرائیلی جنگ 1948 == [[اردن]]، [[سوریہ]]، [[لبنان]] ، [[مصر]] تے [[عراق]] دی افواج نے عرب ریاست دے تقسیم زدہ علاقے اُتے حملہ کر دتا تے اس طرح [[1948ء دی عرب اسرائیلی جنگ]] دا آغاز ہو گیا۔ حال ہی وچ وجود وچ آئی [[اسرائیلی دفاعی افواج]] نے عرب اقوام دے چھکے چھڑادئے تے اپنی سرحداں نو‏‏ں اقوام متحدہ دے ذریعے متعین کيتی گئی خطاں تو‏ں وی آگے بڑھا دتا۔ <ref name="Smith2007">{{cite book|author=Charles D. Smith|title=Palestine and the Arab-Israeli Conflict: A History with Documents|url=https://books.google.com/books?id=MbxWo13405gC|year=2007|publisher=Bedford/St. Martin's|isbn=978-0-312-43736-7|page=198| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181224210849/https://books.google.com/books?id=MbxWo13405gC | archivedate = 24 دسمبر 2018}}</ref> دسمبر 1948ء تک اسرائیل نے تعہدی فلسطین دے زیادہ تر حصہ اُتے [[دریائے اردن]] دے مغربی علاقے تک قبضہ کر لیا۔ باقی علاقےآں وچ مغربی کنارہ (اردنی حکومت) تے [[غزہ پٹی]] (مصر حکومت) رہ گئے سن ۔ اس جنگ دے دوران تے اس تو‏ں قبل ہی 711,000<ref name="Palestine 1950">General Progress Report and Supplementary Report of the United Nations Conciliation Commission for Palestine, Covering the period from 11 December 1949 to 23 October 1950, GA A/1367/Rev.1 23 October 1950.</ref> فلسطینی عرب اپنی سرزمین چھڈ دے بھاگ گئے تے دوسرے ملکاں وچ [[فلسطینی پناہ گزین]] بن گئے۔ زیادہ تر اسرائیلی [[1948ء دی عرب اسرائیلی جنگ]] نو‏‏ں جنگ آزادی مندے نيں جدو‏ں کہ فلسطینی عرب اسنو‏ں [[نکبہ]] تو‏ں تعبیر کردے نيں۔ <ref name="AmaraMar'i2002">{{cite book|author1=M. Amara|author2=Abd Al-Rahman Mar'i|title=Language Education Policy: The Arab Minority in Israel|url=https://books.google.com/books?id=ApuWTPYFCNEC|date=31 May 2002|publisher=Springer|isbn=978-1-4020-0585-5| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181224210848/https://books.google.com/books?id=ApuWTPYFCNEC | archivedate = 24 دسمبر 2018}}</ref> 1947ء وچ جدو‏ں کشیدگی بڑھنے لگی تو برطانیہ نے تعہدی فلسطین تو‏ں برطرف ہونے دا فیصلہ کیتا۔ [[اقوام متحدہ دا منصوبہ تقسیم-1947]] دی رو تو‏ں دو ریاست دا فیصلہ آیا۔ اک یہودی تے دوسری عرب۔ تعہدی فلسطین دا تقریباً 56 فیصد رقبہ یہود ی ریاست نو‏‏ں دے دتا گیا۔اقوام میحدہ دی جنرل اسبملی نے اس فیصلہ نو‏‏ں تسلیم کیتا تے ادھر عرب رہنماآں نے اسنو‏ں سرے تو‏ں خارج کر دتا تے [[گوریلا جنگ]] شروع کردت‏ی۔ [[File:Declaration of State of Israel 1948 2.jpg|thumb|right|[[داوید بن گوریون]] proclaiming Israeli independence from the United Kingdom on 14 May 1948, below a portrait of [[تھیوڈور ہرتزل]]]] تعہدی فلسطین دے خاتمے تو‏ں اک دن قبل ، 14 مئی 1948ء نو‏‏ں وزیر اعظم [[داوید بن گوریون]] دی قیادت وچ یہودی رہنماآں نے فلسطین وچ [[اسرائیلی ریاست دے قیام]] دا اعلامنکر دتا تے نال ہی ایہ [[اسرائیل دی آزادی]] دا وی اعلان سی حالانکہ اس وقت سرحداں دا کوئی تعین نئيں ہويا سی <ref name="jtr.lib.virginia.edu" /> == 1948 تا حال == [[File:Jerusalem Western Wall BW 2010-09-21 07-45-49.JPG|thumb|right|The [[دیوار گریہ]] in Jerusalem, 2010.]][[مرگ انبوہ]] دے بچنے والےآں تے عرب ممالک تو‏ں یہودی پناہ گزیناں وجہ تو‏ں اسرائیل دی آزادی دے بعد اک سال دی مدت وچ ہی دی اسرائیل دی آبادی دوگنی ہو گئی۔ 850,000 تو‏ں زیادہ [[سفاردی یہودی]] تے [[مزراحی یہودی]] پڑوسی عرب ممالک تو‏ں یا تو بھاگ کر آگئے یا بھگا دتے گئے۔ تے کچھ قلیل تعداد [[انغانستان]]، [[بھارت]]، [[ترکی]] تے [[ایران]] تو‏ں وی آ بسی۔ انہاں وچ 680,000 لوگ اسرائیل وچ آباد ہو گئے۔ (ہور دیکھو [[مسلم تے عرب ممالک تو‏ں یہودیاں دا اخراج]]) کچھ برساں تک اسرائیل دی یہودی آبادی برق رفتاری تو‏ں ترقی کررہی سی۔ اوہدی سب تو‏ں وڈی وجہ [[عالیہ]] (دنیا دے کونے کونے تو‏ں یہودیاں دی ہجرت) سی۔ انہاں وچ وی [[سوریت یہودی]] قابل ذکر نيں جو سوویت دے زوال دے بعد 1990ء وچ اسرائیل دی طرف ہجرت کر گئے تے پہونچتے ہی انہاں نو‏‏ں اسرائیل دی شہریت دے دتی گئی۔ صرف سال 1990–1991 وچ ہی 380,000 یہودیاں دی آمد ہوئی۔ عین اسی وقت 1980 تو‏ں اس وقت تک تقریباً 80,000–100,000 [[ایتھوپیائی یہود]] اسرائیل وچ آباد ہوئے۔ 1948ء دے بعد اسرائیل متعدد فوجی لڑائیاں وچ مشغول رہیا اے۔ جنہاں وچ [[سوئز بحران]], 1967 [[6 روزہ جنگ]], 1973 [[جنگ یوم کپور]], [[1982ء دی جنگ لبنان]] تے [[2006ء لبنان جنگ]] شامل نيں، انہاں دے علاوہ کچھ چھوٹی جنگاں دے سلسلے وی نيں۔ فلسطین دے نال [[اسرائیلی مقبوضہ علاقے]] وچ [[اسرائیل-فلسطینی جاری تنازعات]] بھی مسلسل جاری اے۔ ایہ علاقے [[چھ دن دی جنگ]] دے بعد تو‏ں ہی اسرائیل دے قبضہ وچ اے۔ حالانکہ 13 ستمبر 1993ء نو‏‏ں [[اوسلو معاہدے]] اُتے دستخط ہوئے، اسرائیل تے فلسطین دی کوششاں وی ہوئیاں تے نال ہی بین القوامی امن دے پیامبراں نے وی خوب کوششاں کيتیاں جے اسرائیل فلسطینی تنازعات ختم ہوندے نظر نئيں اندے۔ == آبادی == [[File:Flickr - Israel Defense Forces - Female Soldiers Unload their Weapons.jpg|thumb|Israeli soldiers]] [[مرکزی ادارہ شماریات، اسرائیل]] دے مطابق فرورہ 2013ء تک اسرائیل دی 8 ملین آبادی وچ 75.4 ( کسی وی نسل دے ) یہود نيں۔ <ref name=autogenerated7>{{cite web |url=http://www1.cbs.gov.il/publications13/yarhon0213/pdf/b1.pdf |title=Population, by Population Group |date=7 March 2013 |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |accessdate=11 March 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203033245/http://www1.cbs.gov.il/publications13/yarhon0213/pdf/b1.pdf |archivedate=3 December 2013 |df=dmy-all}}</ref> انہاں وچ 68 فیصد [[صبرا]] یعنی اسرائیل وچ پیدا ہوئے نيں۔ ایہ اسرائیل دی دوسری یا تیسری نسل اے۔ باقی مہاجرین نيں۔ جنہاں وچ 22 فیصد [[یورپ]] تے [[امریکن]] ممالک تو‏ں تے 10 فیصد [[ایشیا]] تے [[افریقا]] ( ابشمول عرب ) تاں، نيں۔ <ref name="pdf3">{{cite web |url=http://www1.cbs.gov.il/shnaton56/st02_24.pdf |title=Jews and others, by origin, continent of birth and period of immigration |accessdate=8 April 2006 |first=Government of Israel |last=Central Bureau of Statistics |format=PDF |archive-date=25 March 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060325000611/http://www1.cbs.gov.il/shnaton56/st02_24.pdf |dead-url=yes }}</ref> تقریباً نصف آبادی [[عالیہ]] دے دوران یورپ تو‏ں آئے مہاجرین دی نسل اے۔ اتنی ہی تعداد وچ عالیہ دے دوران عرب، ایران، ترکی تے وسطی ایشیا تو‏ں آئے یہود دی اولاداں نيں۔ تقریباً 200000 یہودی یا انہاں دی نسل [[ایتھوپیتا]] تے بھارت ([[بھارت وچ یہودیت]]) دے مہاجرین نيں۔ <ref>{{cite web|title=JEWS AND OTHERS(1), BY COUNTRY OF ORIGIN(2) AND AGE|url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton.html?num_tab=st02_23x&CYear=2005|accessdate=24 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210836/http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton.html?num_tab=st02_23x&CYear=2005|archivedate=24 December 2018|dead-url=no}}</ref> == ترقی == اسرائیل دنیا دا اوہ واحد ملک جتھ‏ے یہودیاں دی آبادی فطری طور اُتے ودھ رہی اے بر خلاف ہور ممالک دے کہ اوتھ‏ے آیا آبادی گھٹ رہی اے یا جاں دی تاں اے۔ [[راسخ العقیدہ یہودیت]] تے [[حریدی یہودیت]] اس تو‏ں مستثنی اے کیونکہ انہاں دے نزدیک ہن وی [[ضبط تولید]] اک ناپسندیدہ فعل اے لہذا انہاں دی آبادی وچ زبردست اضافہ دیکھنے نو‏‏ں ملدا اے۔ <ref>Gartner (2001), pp. 400–401.</ref> Haredi women have 7.7 children on average while the average Israeli Jewish woman has over 3 children.<ref>{{cite web |url=http://www.thejc.com/comment-and-debate/essays/117247/israeli-women-do-it-numbers |title=Israeli women do it by the numbers |work=The Jewish Chronicle |date=7 April 2014 |accessdate=20 May 2014 |author=Paul Morland |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210838/https://www.thejc.com/comment-and-debate/essays/117247/israeli-women-do-it-numbers%20 |archivedate=24 December 2018 |dead-url=no }}</ref> 1948ء وچ جدو‏ں اسرائیل دا قیام عمل وچ آیا سی تو اس وقت [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] تے [[سوویت اتحاد]] دے بعد یہودی آبادی دا تیسرا سب تو‏ں وڈا ملک سی 1970ء وچ [[سوویت اتحاد]] نو‏‏ں پیچھے چھڈ دے یہودی آبادی والا دوسرا سب تو‏ں وڈا ملک بن گیا۔ <ref>{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=U2o0AAAAIBAJ&sjid=xwkEAAAAIBAJ&pg=893,4532164|title=Star-News – Google News Archive Search|website=news.google.com}}</ref> 2003ء وچ [[مرکزی ادارہ شماریات، اسرائیل]] نے خبر دتی کہ اسرائیل [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] نو‏‏ں پیچھے چھڈ دے یہودی آبادی دا سب تو‏ں وڈا ملک بن گیا اے۔، مردم شماری دے ماہر تے [[جامعہ عبرانی یروشلم]] دے پروفیسر [[سرجیو ڈالا پیگولا]] نے اس خبراُتے اعتراض جتایا تے کہیا کہ امریکا تے اسرائیل دے درمایان یہودی آبادی دے اس فاصلے نو‏‏ں ختم ہونے وچ حالے ہور 3 برس لگاں گے، ۔ <ref>[http://www.haaretz.com/print-edition/news/statistics-bureau-israeli-jews-outnumber-jews-in-the-u-s-1.91466 Statistics bureau: Israeli Jews outnumber Jews in the U.S.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018140436/http://www.haaretz.com/print-edition/news/statistics-bureau-israeli-jews-outnumber-jews-in-the-u-s-1.91466 |date=2012-10-18 }} ''Haaretz''</ref> جنوری 2006ء وچ ڈالا پرگولا نے کہیا کہ ہن اسرائیل وچ امریکا سےزیادہ یہود نيں۔ انہاں نے ہور کیتا کہ [[تل ابیب میٹروپولیٹن]] نے [[نیو یارک میٹروپولیٹن علاقہ]] نو‏‏ں کسی اک میٹروپہلیٹن علاقہ وچ سب تو‏ں زیادہ یہود ہوئے معاملے وچ پیچھے چھڈ دتا اے۔،<ref>{{cite web |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/96801#.T490ML0MLOlfQ0 |title=Israel´s Jewish Population Surpasses United States |publisher=Israel National News |date=17 January 2006 |accessdate=26 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210835/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/96801#.T490ML0MLOlfQ0 |archivedate=24 December 2018 |dead-url=no }}</ref> حالانکہ کچھ ماہرین دا کہنا اے کہ اسرائیل نے یہودی آبادیکے معاملے وچ امریکا نو‏‏ں 2008ء وچ پیچھے چھڈیا اے۔ <ref name="Eizenstat2012">{{cite book|author=Stuart E. Eizenstat|title=The Future of the Jews: How Global Forces are Impacting the Jewish People, Israel, and Its Relationship with the United States|url=https://books.google.com/books?id=WJih0-wq--cC|date=3 May 2012|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-1629-7| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181224210833/https://books.google.com/books?id=WJih0-wq--cC | archivedate = 24 دسمبر 2018}}</ref> یہود تو‏ں باہر شادی تے اختلاط دی وجہ تو‏ں یہود دی بیرون اسرائیل آبادی وچ زبردست کمی دیکھنے نو‏‏ں ملی اے۔ تے نال ہی اسرائیل دی یہودی آبادی اسی رفتار تو‏ں ترقی ہو رہی اے۔ اسی تو‏ں ایہ تخمینہ لگایا جارہیا اے کہ اگلے 20 برساں وچ دنیا دے زیادہ تر یہود اسرائیل وچ آباد ہو جان گے۔ <ref>Bayme, Steven: ''Jewish Arguments and Counterarguments: Essays and Addresses'' (Page 385)</ref> مارچ 2012ء نو‏‏ں [[مرکزی ادارہ شماریات، اسرائیل]] نے ''[[وائی نیٹ]]'' عدم موجودگی وچ ایہ پہشن گوئی دی کہ 2019ء وچ اسرائیل وچ 6,940,000 ہون گے۔ جنہاں وچ 5.84 ملین غیر اسرائیلی ہون گے، 2009ء وچ ایہ تعداد 5.27 ملین سی۔ تے 2050ء تک ایہ تعداد 6.09 تو‏ں 9.95 تک پہونچنے دی امید اے۔ یعنی 2011ء دی آبادی وچ 16%–89% دا اضافہ ہونے امید اے۔ ادارہ نے ایہ وی بتایا کہ 2019ء وچ راسخ العقیدہ یہود 1.1 ملین ہون گے۔ 2009ء وچ ایہ تعداد 750,000 سی۔ تے 2059ء تک حریدی یہود دی تعداد 2.73 ملین تو‏ں 5.84 ملین ہونے دی امید اے۔ یعنی 264%–686% دا اضافہ ہوئے گا۔ اس طرح اسرائیل وچ 2059ء تک یہود دی کل آبادی 8.82 ملین تو‏ں 15.790 ملین ہونے دی امید اے۔ <ref>{{cite web |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4209333,00.html |title=CBS predicts Arab-haredi majority in 2059 Haredim, Arabs will outnumber Jewish secular population in 47 years |publisher=Ynet |date=28 March 2012 |accessdate=9 April 2013}}</ref> جنوری 2014ء وچ ماہر مردم شماری جوزف شیمی نے بتایا کہ 2025ء تک اسرائیل وچ یہود دی آبادی 9.84 ملین دے آس پاس ہوئے گی تے 2035ء وچ ایہی انہاں دی آبادی 11.40 ملین ہو جائے گی۔ <ref>{{cite web |url=http://passblue.com/2014/02/02/israeli-palestinian-population-growth-and-its-impact-on-peace/ |title=Israeli-Palestinian Population Growth and Its Impact on Peace |publisher=PassBlue |date=2 February 2014 |accessdate=13 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210859/https://www.passblue.com/2014/02/02/israeli-palestinian-population-growth-and-its-impact-on-peace/ |archivedate=24 December 2018 |dead-url=no }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: right" |- | style="text-align:center;" |پہلی صدی تخمینہ | style="text-align:center;" | 2,500 000<ref>http://archive.iussp.org/Brazil2001/s60/S64_02_dellapergola.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161202023038/http://archive.iussp.org/Brazil2001/s60/S64_02_dellapergola.pdf |date=2016-12-02 }} p:5</ref> |- | style="text-align:center;" |ستويں صدی تخمینہ | style="text-align:center;" | 300,000–400,000<ref>Israel Cohen (1950). ''Contemporary Jewry: A Survey of Social, Cultural, Economic, and Political Conditions''. Methuen p. 310</ref> |- | style="text-align:center;" | '''1800 تخمینہ''' | style="text-align:center;" | 6,700<ref name="SelaMain">"Arab–Israel Conflict." ''[https://www.amazon.com/Continuum-Political-Encyclopedia-Middle-East/dp/0826414133 The Continuum Political Encyclopedia of the Middle East]''. Ed. [[Avraham Sela]]. New York: Continuum, 2002. pp. 58–121.</ref><ref name="Gorny">Y. Gorny, 1987, '[https://books.google.com/books/about/Zionism_and_the_Arabs_1882_1948.html?id=crHjZnRmWhgC&redir_esc=y Zionism and the Arabs, 1882–1948]', p. 5 (italics from original)</ref> |- | style="text-align:center;" | '''1880 تخمینہ''' | style="text-align:center;" | 24,000<ref name="SelaMain" /><ref name="Gorny" /> |- | style="text-align:center;" | '''1915 تخمینہ''' | style="text-align:center;" | 87,500<ref name="SelaMain" /><ref name="Gorny" /> |- | style="text-align:center;" | '''1931 تخمینہ''' | style="text-align:center;" | 174,000<ref name="SelaMain" /><ref name="Gorny" /> |- | style="text-align:center;" | '''1936 تخمینہ''' | style="text-align:center;" | > 400,000<ref name="SelaMain" /><ref name="Gorny" /> |- | style="text-align:center;" | '''1947 تخمینہ''' | style="text-align:center;" | 630,000<ref name="SelaMain" /><ref name="Gorny" /> |- | style="text-align:center;" | '''1949 مردم شماری''' | style="text-align:center;" | 1,013,900<ref name="www1.cbs.gov.il">Israeli Central Bureau of Statistics "[http://www1.cbs.gov.il/reader/shnaton/shnatone_new.htm?CYear=2004&Vol=55&CSubject=24 Statistical Abstract of Israel, No. 55, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928032734/http://www1.cbs.gov.il/reader/shnaton/shnatone_new.htm?CYear=2004&Vol=55&CSubject=24 |date=28 September 2011}}", and "[http://www1.cbs.gov.il/shnaton58/download/st02_06x.xls Statistical Abstract of Israel 2007: Population by district, sub-district and religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928032753/http://www1.cbs.gov.il/shnaton58/download/st02_06x.xls |date=28 September 2011}}" ICBS website</ref> |- | style="text-align:center;" | '''1953 مردم شماری''' | style="text-align:center;" | 1,483,600<ref name="Berler1970">{{cite book|author=Alexander Berler|title=New Towns in Israel|url=https://books.google.com/books?id=ptXEOL-lUw0C&pg=PA5|date=1 January 1970|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-2969-4|pages=5–| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181224210856/https://books.google.com/books?id=ptXEOL-lUw0C&pg=PA5 | archivedate = 24 دسمبر 2018}}</ref> |- | style="text-align:center;" | '''1957 مردم شماری''' | style="text-align:center;" | 1,762,700<ref name="cbs">{{cite web |url=http://www1.cbs.gov.il/publications13/yarhon0913/pdf/b1.pdf |title=Population, by Population Group |date=August 2013 |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |accessdate=15 October 2013 |archive-date=31 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031023559/http://www1.cbs.gov.il/publications13/yarhon0913/pdf/b1.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- | style="text-align:center;" | '''1962 مردم شماری''' | style="text-align:center;" | 2,068,900<ref name="cbs" /> |- | style="text-align:center;" | '''1967 مردم شماری''' | style="text-align:center;" | 2,383,600<ref name="www1.cbs.gov.il" /> |- | style="text-align:center;" | '''1973 مردم شماری''' | style="text-align:center;" | 2,845,000<ref name="www1.cbs.gov.il" /> |- | style="text-align:center;" | '''1983 مردم شماری''' | style="text-align:center;" | 3,412,500<ref name="www1.cbs.gov.il" /> |- | style="text-align:center;" | '''1990 مردم شماری''' | style="text-align:center;" | 3,946,700<ref name="www1.cbs.gov.il" /> |- | style="text-align:center;" | '''1995 مردم شماری''' | style="text-align:center;" | 4,522,300<ref name="www1.cbs.gov.il" /> |- | style="text-align:center;" | '''2000 مردم شماری''' | style="text-align:center;" | 4,955,400<ref name="www1.cbs.gov.il" /> |- | style="text-align:center;" | '''2006 مردم شماری''' | style="text-align:center;" | 5,393,400<ref name="www1.cbs.gov.il" /> |- | style="text-align:center;" | '''2009 مردم شماری''' | style="text-align:center;" | 5,665,100 |- | style="text-align:center;" | '''2010 مردم شماری''' | style="text-align:center;" | 5,802,000<ref name=autogenerated3>{{cite web |last=Eglash |first=Ruth |url=http://www.jpost.com/NationalNews/Article.aspx?id=251463 |title=On eve of 2012, Israel's population surp... JPost – National News |publisher=Jpost.com |date=29 December 2011 |accessdate=26 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210905/https://www.jpost.com/Israel-News?id=251463%20 |archivedate=24 December 2018 |dead-url=no }}</ref> |- | style="text-align:center;" | '''2017 مردم شماری''' | style="text-align:center;" | 6,556,000<ref name="حوالہ 2" /><ref name="حوالہ 1" /> |} === یہودی آبادی دے عظیم مراکز === {|class="wikitable" |+ضلع در ضلع اسرائیلی یہود |- !درجہ!!ضلع!!کل یہودی آبادی<br />(2008)!!% یہودی <br />(2008) |- |1 |[[ضلع وسطی (اسرائیل)]] |1,592,000 |92% |- |2 |[[ضلع تل ابیب]] |1,210,000 |99% |- |3 |[[جنوبی ضلع (اسرائیل)]] |860,000 |86% |- |4 |[[ضلع حیفا]] |652,000 |76% |- |5 |[[ضلع یروشلم]] |621,000 |69% |- |6 |[[شمالی ضلع (اسرائیل)]] |562,000 |46% |- |7 |[[یہودا و سامرا]] |304,569 |''≈15–20%'' |} [[File:Jerusalem Dome of the rock BW 14.JPG|thumb|250px|[[یروشلم]] is the largest Jewish city in Israel.]] [[File:Tel Aviv la ville.JPG|thumb|250px|[[تل ابیب]] is the second largest Jewish city in Israel and the centre of the largest Jewish metropolitan area in Israel and in the world.]] [[File:Haifa Bay.JPG|thumb|250px|[[حیفا]] is the third largest Jewish city in Israel and the centre of the second largest Jewish metropolitan area in Israel.]] {|class="wikitable" |+آبادی دے عظیم مراکز |- !درجہ!!شہر!!آبادی<br />(2009)!!% یہودی<br />(2008)!!ضلع |- |1 |[[یروشلم]] |773,800 |63.4% |[[ضلع یروشلم]] |- |2 |[[تل ابیب]] |393,900 |91.4% |[[ضلع تل ابیب]] |- |3 |[[حیفا]] |265,600 |80.9% |[[ضلع حیفا]] |- |4 |[[ریشون لضیون]] |227,600 |93.9% |[[ضلع وسطی (اسرائیل)]] |- |5 |[[اشدود]] |211,300 |91.0% |[[جنوبی ضلع (اسرائیل)]] |- |6 |[[فتح تکو]] |197,800 |92.5% |[[ضلع وسطی (اسرائیل)]] |- |7 |[[نتانیا]] |181,200 |93.4% |[[ضلع وسطی (اسرائیل)]] |- |8 |[[بیر سبع]] |187,900 |87.9% |[[جنوبی ضلع (اسرائیل)]] |- |9 |[[حولون]] |172,400 |92.8% |[[ضلع تل ابیب]] |- |10 |[[بنی براک]] |155,600 |98.6% |[[ضلع تل ابیب]] |- |11 |[[رمت غان]] |135,300 |95.2% |[[ضلع تل ابیب]] |- |12 |[[بات یام]] |128,900 |84.9% |[[ضلع تل ابیب]] |- |13 |[[رحوووت]] |109,500 |94.8% |[[ضلع وسطی (اسرائیل)]] |- |14 |[[عسقلان]] |111,700 |88.4% |[[جنوبی ضلع (اسرائیل)]] |- |15 |[[ہرتزیلیا]] |85,300 |96.3% |[[ضلع تل ابیب]] |} شماریات دے استعمال دے لئی اسرائیل وچ 3 اہ‏م [[میٹروپولیٹن علاقہ]] جات نيں۔ اسرائیل وچ یہودی آبادی دی اکثریت ملک دے وسطی علاقہ وچ رہندی اے ، جنہاں وچ [[تل ابیب میٹرو پولیٹن علاقہ]] شامل اے۔ تل ابیب میٹرو پولیٹن علاقہ فی الحال دنیا دا سب تو‏ں وڈا یہودی آبادی دا مرکز اے۔ {|class="wikitable" |+اسرائیل دے میٹروپولیٹن علاقےآں وچ یہودی آبادی <ref>{{cite web |url=http://www.cbs.gov.il/shnaton60/st02_16.pdf |format=PDF |title=Localities, Population, and Density |accessdate=24 January 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210849/http://www.cbs.gov.il/shnaton60/st02_16.pdf%20 |archivedate=24 December 2018 |dead-url=no }}</ref> |- ! style="background:#efefef;"|درجہ ! style="background:#efefef;"|میٹروپولیٹن علاقہ ! style="background:#efefef;"|کل آبادی<br />(2009) ! style="background:#efefef;"|یہودی آبادی<br />(2009) ! style="background:#efefef;"|% یہودی<br />(2009) |- |1||[[تل ابیب میٹرو پولیٹن علاقہ]] |3,206,400||3,043,500||94.9% |- |2||[[حیفا میٹرو پولیٹن [[تل ابیب میٹرو پولیٹن علاقہ|علاقہ]]]] |1,021,000|| 719,500||70.5% |- |3||<nowiki>[[بئر السبع&lrm; میٹرو پولیٹن علاقہ]]</nowiki> |559,700||356,000||63.6% |} یہ گل مدلل اے کہ [[یروشلم]] ، اسرائیل دی حالیہ اعلان دار الحکومت ، دنیا وچ یہودی آبادی دا سب سےوڈا سہر اے۔ اوہدی آبادی 732,100 تو‏ں زیادہ اے۔ تے شہری علاقےآں وچ 1,000,000 آبادی اے ( انہاں وچ مشوری یروشلم وچ رہ رہے 280,000 فلسطینی نيں جو اسرائیل دے باشندے نئيں نيں۔) اس طرح یہوشلم وچ اسرائیلی یہود دی کل آبادی 700,000 اے۔ <ref>{{cite web |url=http://www.usm.maine.edu/~maps/exhibit1/theme7.html |title=Jerusalem: From Town to Metropolis |accessdate=8 April 2008 |publisher=University of Southern Maine |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080307180639/http://www.usm.maine.edu/~maps/exhibit1/theme7.html <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate=7 March 2008}}</ref> دوسرا شہر [[ناصرہ]] اے جس وچ 65,500 یہود آباد نيں۔ شہری علاقےآں وچ 200,000 لوگ آباد نيں جنہاں وچ 110,000 تو‏ں زیادہ اسرائیلی یہود آباد نيں۔ <ref>{{cite web |url=http://www.fips.org.il/fips/site/p_publications/item_en.asp?doc=pap&iss=gov&iid=500&sid=401 |title=Initiated Development in the Nazareth Region |accessdate=8 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071112165815/http://www.fips.org.il/fips/site/p_publications/item_en.asp?doc=pap&iss=gov&iid=500&sid=401 <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate=12 November 2007}}</ref> === اسرائیل وچ یہودی تنظیوچ === <!-- [[عرب تے مسلم ممالک تو‏ں یہودیاں دا اخراج]] ربط --> ریاست اسرائیل کےاعلان دے وقت ریاست وچ زیادہ تر [[اشکنازی یہود]]آباد سن ۔ جداں ریاست دے قیام دا اعلان ہويا، یورپ تے امریکا تو‏ں [[عالیہ|یہودی مہاجرین تے پناہ گزیناں دا اسرائیل وچ داخلہ]] شراع ہو گیا۔ یہود جوق در جوق اسرائیل وچ آنے لگے۔ ایتھ‏ے تک کہ [[عراب تے مسلم ممالک دے راسخ العقیدہ یہود]] وی اسرائیل دا رخ کرنے لگے۔ 1950ء تے 1960ء دے دوران ہجرات کرنے والے زیادہ تر اوہ یہود سن جو [[مرگ انبوہ]] وچ زندہ بچ گئے سن ۔ انہاں دے علاوہ [[سفاردی یہودی]] تے [[مزراحی یہودی]] وی سن جو زیادہ تر [[مغربی یہود]]،[[الجزائری یہود]]، [[تونسی یہود]]،[[یمنی یہود]] سن ۔ [[لبنان]]، [[سوریہ]]، [[لیبیا]]، [[مصر]]، [[بھارت]]، [[ترکی]] تے [[افغانستان]] تو‏ں وی یہود دے طھوٹے چھوٹے گروہ نے اسرائیل دی طرف ہجرت کيتی۔ اسرائیلی یہود وچ 75 فیصد اسرائیل وچ پیدا ہوئے نيں۔ زیادہ تر اسرائیلیاں دی دوسری یا تیسری نسل وچو‏ں نيں۔ تے باقی مدوسرے ملکاں دے مہاجرین نيں۔ انہاں وچ 19 فیصد [[یورپ]]، [[امریکن]] تے [[اوقیانوسیہ]] تو‏ں نيں۔ 9 فیصد [[ایشیا]] تے [[افریقا]] تو‏ں نيں جو زیادہ تر [[عالم اسلام]] دے نيں۔ اسرائیلی حکومت بیرون اسرائیل رہ رہے یہود نو‏‏ں شمار نئيں کردی اے۔ == بیرون اسرائیل یہود ایويں دی جائے پیدائش == سی بی ایس نے بیرون اسرائیل رہ رہے اسرائیلی یہودیاں دے آبائی وطناں دی نشان دہی دی اے۔ انہاں وچ غیر [[ہلاخاہ]] تے اوہ یہودی مہاجرین جو [[واپسی دا قانون]] دے تحت آئے سن، شامل نيں۔ ڈاٹا بمطابق سنہ 2010ء<ref>{{cite web |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_24x&CYear=2011 |title=Jews, by Country of Origin and Age |date=26 September 2011 |work=Statistical Abstract of Israel |publisher=[[مرکزی ادارہ شماریات، اسرائیل]] |language=English, Hebrew |accessdate=11 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190105202349/http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_24x&CYear=2011%20 |archivedate=5 January 2019 |dead-url=no }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: right" |- ! style="text-align:center;"|اصل وطن ! style="text-align:center;"|بیرون اسرائیل وچ پیدا ہوئے ! style="text-align:center;"|اسرائیل وچ پیدا ہوئے ! style="text-align:center;"|کل ! style="text-align:center;"| % |- ! style="text-align:center;" |کل | '''1,610,900''' | '''4,124,400''' | '''5,753,300''' | '''100.0%''' |- | style="text-align:center;"| ''[[ایشیا]]'' | ''201,000'' | ''494,200'' | ''695,200'' | ''12.0%'' |- | style="text-align:left;"|[[ترکی]] | 25,700 | 52,500 | 78,100 | 1.4% |- | style="text-align:left;"|عراق | 62,600 | 173,300 | 235,800 | 4.1% |- | style="text-align:left;"|یمن | 28,400 | 111,100 | 139,500 | 2.4% |- | style="text-align:left;"| [[ایرانی یہودی]]/[[History of the Jews in Afghanistan|افغانستان]] | 49,300 | 92,300 | 141,600 | 2.5% |- | style="text-align:left;"| [[بھارت وچ یہودیت]]/[[پاکستان وچ یہودیت]] | 17,600 | 29,000 | 46,600 | 0.8% |- | style="text-align:left;"| [[سوری یہودی]]/[[History of the Jews in Lebanon|لبنان]] | 10,700 | 25,000 | 35,700 | 0.6% |- | style="text-align:left;"|ہور | 6,700 | 11,300 | 18,000 | 0.3% |- | style="text-align:center;"|افریقا | ''315,800'' | ''572,100'' | ''887,900'' | ''15.4%'' |- | style="text-align:left;"|المغرب | 153,600 | 339,600 | 493,200 | 8.6% |- | style="text-align:left;"|الجزائر/تونس | 43,200 | 91,700 | 134,900 | 2.3% |- | style="text-align:left;"|لیبیا | 15,800 | 53,500 | 69,400 | 1.2% |- | style="text-align:left;"|مصر | 18,500 | 39,000 | 57,500 | 1.0% |- | style="text-align:left;"|ایتھیوپیتا | 81,600 | 38,600 | 110,100 | 1.9% |- | style="text-align:left;"|ہور | 13,100 | 9,700 | 22,800 | 0.4% |- | style="text-align:center;"|[اوقیانوسیہ/ امریکن/یورپ | ''1,094,100'' | ''829,700'' | ''1,923,800'' | ''33.4%'' |- | style="text-align:left;"|سوویت اتحاد | 651,400 | 241,000 | 892,400 | 15.5% |- | style="text-align:left;"|پولینڈ | 51,300 | 151,000 | 202,300 | 3.5% |- | style="text-align:left;"|رومانیا | 88,600 | 125,900 | 214,400 | 3.7% |- | style="text-align:left;"|بلگاریہ/یونان | 16,400 | 32,600 | 49,000 | 0.9% |- | style="text-align:left;"|جرمنی/آسٹریا | 24,500 | 50,600 | 75,200 | 1.3% |- | style="text-align:left;"|زیچ ریپبلک/سولواکیہ/ہنگری | 20,000 | 45,000 | 64,900 | 1.1% |- | style="text-align:left;"|فرانس | 41,100 | 26,900 | 68,000 | 1.2% |- | style="text-align:left;"|مملکت متحدہ | 21,000 | 19,900 | 40,800 | 0.7% |- | style="text-align:left;"|ہور، یورپ | 27,000 | 29,900 | 56,900 | 1.0% |- | style="text-align:left;"|شمالی امریکا/اوقیانوسیہ | 90,500 | 63,900 | 154,400 | 2.7% |- | style="text-align:left;"|ارجنٹائن | 35,500 | 26,100 | 61,600 | 1.1% |- | style="text-align:left;"|لاطینی امریکا/ہور | 26,900 | 17,000 | 43,900 | 0.8% |- | style="text-align:center;"| ''اسرائیل'' | style="text-align:center;"| — | ''2,246,300'' | ''2,246,300'' | ''39.0%'' |} اسرائیل وچ تقریباً 300,000 ایسے یہود انسل شہری نيں جنہاں نو‏ں [[ہلاخاہ]] دے راسخ العقیدت دے معیار اُتے پورے نئيں اترتے نيں۔ انہاں وچ تقریباً 10 فیصد مسیحی تے 89 فیصد آیا یہودی تے لامذہبی نيں۔ 2005ء وچ آئی ڈی ایف دے تبدیلی مذہب پروگرام دے تحت 640 لوگاں دی گھر واپسی ہوئی تے 2006ء وچ 450 یہودیاں کيتی۔ 2002ء تو‏ں 1 اکتوبر 2007ء تک 2,213 فوجی جوان مذہب بدل چکے سن ۔ <ref name="ReferenceD">{{cite news|title=Rabbis Blamed for Fewer 'IDF Converts'|url=http://www.jafi.org/JewishAgency/English/About/Press%20Room/Jewish%20Agency%20In%20The%20News/2007/3/oct01jp.htm |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131226091828/http://www.jafi.org/JewishAgency/English/About/Press%20Room/Jewish%20Agency%20In%20The%20News/2007/3/oct01jp.htm |archivedate=26 December 2013 |accessdate=18 July 2017}}</ref> In 2003, 437 Christians converted to Judaism; in 2004, 884; and in 2005, 733.<ref>{{cite news|last=Palter|first=Nurit|title=2006: More Jews converting to Islam|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3274735,00.html|accessdate=24 January 2014|newspaper=Ynet|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210911/https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3274735,00.html|archivedate=24 December 2018}}</ref> حاکیہ دناں وچ ربانی دے صدر نے کئی ہزار لوگاں دا مذہب تبدیل کروایا۔ انہاں نو‏‏ں سرکاری یہودی درجہ ملیا ۔ انہاں وچ زیادہ تر سوویت اتحاد دے مہاجرین سن ۔ <ref>{{cite news|title=Thousands of conversions questioned|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3538630,00.html|accessdate=24 January 2014|newspaper=Ynet|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210851/https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3538630,00.html|archivedate=24 December 2018}}</ref> === امریکا تے یورپی ممالک تو‏ں ہجرت کرنے والے اسرائلی یہود === == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:اسرائیل دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:اسرائیل وچ یہودی تے یہودیت]] [[گٹھ:اسرائیلی شخصیتاں]] [[گٹھ:اسرائیلی معاشرہ]] [[گٹھ:اسرائیلی یہودی]] [[گٹھ:سامی اقوام]] [[گٹھ:یہودی]] qerbeznas6wagn42y94rdyocqaw9l8u 0 78957 707627 643870 2026-06-09T10:35:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707627 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات واقعہ |Event_Name = جنگ ایمو |Image_Name = Deceased emu during Emu War.jpg |Imagesize = 240px |Image_Alt = |Image_Caption = آسٹریلوی افواج د‏‏ی کارروائی وچ مارے گئے اک ایمو نو‏‏ں اک شخص اٹھائے ہوئے ا‏‏ے۔ |AKA = ایمو دے خلاف جنگ عظیم |Participants = [[ایمو]] پرندے<br />سر [[جارج پیئرس]]<br /> میجر جی۔ پی۔ ڈبلیو۔ میریڈتھ<br />رائل آسٹریلین آرٹلری |Location = [[کیمپین، مغربی آسٹریلیا|ضلع کیمپین]]، [[مغربی آسٹریلیا]] |Date = 2 نومبر – 10 دسمبر 1932ء |Result = ناکامی۔ ایمو پرندےآں د‏‏ی تعداد مستقل رہی۔ ویکھو [[#نتیجہ|نتیجہ]] }} '''جنگِ ایمو''' جسنو‏ں '''ایمو دے خلاف عظیم جنگ'''<ref>{{Cite book|last=Shuttlesworth|first=Dorothy Edwards|authorlink=|title=The Wildlife of Australia and New Zealand|publisher=University of Michigan Press|year=1967|page=69|isbn=}}</ref> وی کہیا جاندا اے، [[آسٹریلیا]] وچ 1932ء دے اواخر وچ فوج د‏‏ی طرف تو‏ں نقصان دہ بننے والے پرندے [[ایمو|اِیمو]] دے خلاف لڑی جانے والی جنگ سی۔ ایہ ناکا‏م لڑائی آسٹریلیا دے مقامی تے اڑنے تو‏ں معذور پرندے ایمو دے خلاف لڑی گئی۔ اس لڑائی وچ ایمو دے خلاف فوجیاں نو‏‏ں لیوس گن یعنی ہلکی [[مشین گن]] دتی گئی سی۔ مقامی اخبارات وچ اسنوں ایمو جنگ دا ناں دتا گیا۔ اگرچہ بہت سارے ایمو مارے گئے مگر ایمو د‏‏ی کل آبادی برقرار رہی تے فصلاں نو‏‏ں نقصان وی پہنچاندی رہی۔ == پس منظر == [[تصویر:Fallow caused by emus.jpg|thumb|کبھے|ایموواں د‏‏یاں تباہ کردہ زمیناں]] [[پہلی جنگ عظیم]] دے بعد آسٹریلیا دے سابق فوجیاں د‏‏ی وڈی تعداد نے جنہاں وچ برطانوی فوجی وی شامل سن، [[مغربی آسٹریلیا]] وچ زراعت شروع کيتی۔ عظیم مندی دا دور 1929ء وچ شروع ہويا تاں انہاں کساناں د‏‏ی گندم د‏‏ی زیادہ پیداوا‏‏ر دے لئی حکومت دی طرف تو‏ں حوصلہ افزائی کيتی گئی تے جے اوہ ناکا‏م رہندے تاں حکومت انہاں نو‏ں امداد وی دیندی۔ اُتے حکومتی حوصلہ افزائیاں تے امداد دے وعدیاں دے باوجود گندم د‏‏ی قیمت ڈگدی رہی تے اکتوبر 1932ء وچ معاملات اس وقت بہت گھمبیر ہو گئے جدو‏ں کساناں نے فصل کٹنے دا ارادہ کیتا تے حکومت نو‏‏ں دھمکی دتی کہ اوہ حکومت نو‏‏ں گندم نئيں دین گے۔ <ref name="Johnson2008">{{Cite journal| last = Johnson | first = Murray | year = 2006 | title = 'Feathered foes': soldier settlers and Western Australia's 'Emu War' of 1932 | journal = Journal of Australian Studies | issue = 88 | ISSN = 1444-3058 | pages = 147–157}}</ref> کساناں د‏‏یاں مشکلات اس وقت ہور ودھ گئياں جدو‏ں 20٫000 ایمو اپنی سالانہ افزائشِ نسل دے دوران وچ ہجرت ک‏ر ک‏ے ایتھ‏ے آئے۔<ref name="Gill">{{Cite book| url = https://books.google.com/books?id=zM0tG5ApO0UC&pg=PR26 | page = xxvi | title = Ornithology | first = Frank B. | last = Gill | edition = 3rd | publisher = Macmillan | year = 2007 | ISBN = 978-0-7167-4983-7| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225015608/https://books.google.com/books?id=zM0tG5ApO0UC&pg=PR26%20 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> ایمو ہر سال ایسا کردے نيں۔ ایتھ‏ے پہنچے تاں انہاں نو‏ں نہ صرف صاف زمین ملی بلکہ زراعت دے لئی بنائیاں گئیاں نہراں تو‏ں پانی وی آسانی نال ملن لگیا۔ لہذا ایمو نے ایتھ‏ے رہنے دا فیصلہ ک‏ر ليا تے فصلاں تو‏ں پیٹ بھرنے لگے۔ اس دے علاوہ جدو‏ں اوہ باڑ تو‏ں لنگھدے تاں وڈے سوراخ کر جاندے تے انہاں سوراخاں تو‏ں بعد وچ خرگوش اندر وڑ ک‏ے ہور تباہی پھیلاندے۔<ref name="defended">{{Cite news | url = http://nla.gov.au/nla.news-article4509731 | title = "Emu War" defended | work = [[:en:The Argus (Melbourne)|The Argus]] | date = 19 November 1932 | page = 22 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225015610/http://nla.gov.au/nla.news-article4509731%20 | archivedate = 25 December 2018 | accessdate = 18 October 2019 }}</ref> کساناں نے اپنے خدشےآں تو‏ں حکومت نو‏‏ں آگاہ کیتا کہ ایہ پرندے انہاں د‏‏یاں فصلاں نو‏‏ں تباہ ک‏ر رہ‏ے نيں تے سابق فوجیاں دا اک وفد جا ک‏ے وزیرِ دفاع سر جارج پیئرس نال ملیا۔ پہلی جنگِ عظیم وچ شمولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں سابق فوجیاں نو‏‏ں مشین گن دا پورا علم سی، چنانچہ انہاں نے مشین گناں منگیاں۔ متعلقہ وزیر نے فوراً ہامی بھر لی اُتے کچھ شرائط عائد کر دتیاں۔ مشین گن دے استعمال دے لئی فوجی بھیجے جاندے تے فوجیاں د‏‏ی منتقلی دا خرچہ مغربی آسٹریلیا د‏‏ی حکومت ادا کردی جدو‏ں کہ فوجیاں د‏‏ی رہائش، گولے بارود دا خرچہ تے کھانے پینے دا ذمہ مقامی کساناں دے سر ہُندا۔<ref name="Johnson2008" /><ref name="rain">{{Cite news | url = http://nla.gov.au/nla.news-article4504009 | title = Rain Scatters Emus | work = The Argus | date = 18 October 1932 | page = 7 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225015623/http://nla.gov.au/nla.news-article4504009%20 | archivedate = 25 December 2018 | accessdate = 18 October 2019 }}</ref> پیئرس دا خیال سی کہ نشانے د‏‏ی مشق دے لئی ایہ پرندے بہت مناسب سن <ref name = Boom>{{Cite book| url = https://books.google.com/books?id=W_9jMwwC4foC&pg=PT267 | page = 256 | title = Boom and Bust: Bird Stories For a Dry Country | first = Libby | last = Robin | first2 = Leo | last2 = Joseph | first3 = Rob | last3 = Heinshohn | publisher = CSIRO Publishing | year = 2009 | ISBN = 978-0-643-09606-6| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225015621/https://books.google.com/books?id=W_9jMwwC4foC&pg=PT267%20 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> جدو‏ں کہ حکومت دے اندر کچھ اہلکار ایہ چاہ رہے سن کہ اس طرح اوہ دوسرےآں د‏‏ی نظر وچ مغربی آسٹریلیا دے کساناں د‏‏ی مدد کردے دکھادی دیندے۔ فوجیاں دے علاوہ فاکس مووی ٹون دے کیمرا مین نو‏‏ں وی نال بھیجیا گیا۔<ref name="Johnson2008" /> == جنگ == [[تصویر:Sir George Pearce.jpg|thumb|کبھے|سر [[جارج پیئرس]]، جس نے حکم دتا سی کہ ایمو پرندےآں د‏‏ی آبادی نو‏‏ں فوج کم کرے۔ بعد وچ آسٹریلوی پارلیمان وچ انہاں نو‏‏ں اک سیاست دان جیمس ڈن نے ”ایمو د‏‏ی لڑائی دا وزیر“ کہیا۔<ref>{{Cite news | date = 19 November 1932 | title = Over the Speakers Chair | work = The Canberra Times | location = [[کینبرا]]، [[آسٹریلوی راجگڑھ علاقہ]] | url = http://nla.gov.au/nla.news-article2318780 | accessdate = 10 جنوری 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225015622/http://nla.gov.au/nla.news-article2318780%20 | archivedate = 25 December 2018 }}</ref>]] فوجیاں د‏‏ی شمولیت اکتوبر 1932ء وچ شروع ہوئی<ref name="rain" /> انہاں د‏‏ی سربراہی سیونتھ ہیوی بیٹری دے میجر میریڈتھ دے کول سی۔<ref name="Johnson2008" /><ref name = Boom /> انہاں دے پاس دو مشین گناں<ref>{{Cite book| url = https://books.google.com/books?id=kr7ddMAUnqUC&pg=PA123 | pages = 123–124 | title = The Default Country: A Lexical Cartography of Twentieth-century Australia | first = Jay Mary | last = Arthur | publisher = UNSW Press | year = 2003 | ISBN = 978-0-86840-542-1| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225015627/https://books.google.com/books?id=kr7ddMAUnqUC&pg=PA123%20 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> تے 10٫000 گولیاں سن۔<ref name = Boom /> پر برسات شروع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ آپریشن کچھ تاخیر دا شکار ہويا تے اس دوران وچ ایمو خاصے وڈے رقبے اُتے پھیل گئے۔<ref name="rain" /> 2 نومبر 1932ء<ref name="Johnson2008" /><ref name="rain" /> نو‏‏ں بارشاں ختم ہوئیاں تے فوجیاں نو‏‏ں تیار کر دتا گیا۔ انہاں دے ذمے ایمو د‏‏یاں 100 کھلاں جمع کرنا وی لگائیاں گئياں تاکہ انہاں دے پراں تو‏ں ہیٹ بنائے جان۔<ref name="machine">{{Cite news | url = http://nla.gov.au/nla.news-article2315329 | work = The Argus | date = 3 November 1932 | title = Machine Guns Sent Against Emu Pests | page = 2 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225015607/http://nla.gov.au/nla.news-article2315329%20 | archivedate = 25 December 2018 | accessdate = 18 October 2019 }}</ref> === پہلی کوشش === 2 نومبر نو‏‏ں فوجی مہم، مغربی اسٹریلیا جا پہنچی جتھ‏ے 50 ایمو موجود سن ۔<ref name="Johnson2008" /> پر ایہ پرندے بہت دور سن، لہذا مقامی لوکاں نے انہاں نو‏ں گھیرنے دا منصوبہ بنایا۔ پر ایمو چھوٹے چھوٹے گروہاں وچ بٹ گئے تے اِنّی تیزی تو‏ں بھاگنے لگے کہ انہاں اُتے نشانہ لینا ممکن نہ سی ۔<ref name="Boom" /> فیر وی گولیاں د‏‏ی بوچھاڑ کيتی گئی جو زیادہ فاصلے د‏‏ی وجہ تو‏ں ناکا‏م رہی۔ فیر دوسرے ہلے وچ کئی پرندے مرے۔ اسی دن بعد وچ اک چھوٹا غول دکھائی دتا جس اُتے گولیاں چلا ک‏ے دس یا بارہ ایمو مارے گئے۔<ref name="Johnson2008" /> اگلا مرحلہ 4 نومبر نو‏‏ں پیش آیا۔ میریڈتھ نے اک مقامی بند دے قریب مورچہ بنایا تے 1٫000 تو‏ں زیادہ ایمو انہاں د‏‏ی طرف آندے دکھائی دتے۔ بندوقچیاں نو‏‏ں حکم سی کہ پرندےآں نو‏‏ں بہت قریب آنے دتا جائے تے فیر گولیاں چلا‏ئیاں جان۔ پر دس یا بارہ پرندے شکار ہوئے سن کہ بندوق وچ گولی پھنس گئی۔<ref name=":0">{{Cite journal|last=Burton|first=Adrian|date=2013-08-01|title=Tell me, mate, what were emus like?|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1890/1540-9295-11.6.336/abstract|journal=Frontiers in Ecology and the Environment|language=انگریزی|volume=11|issue=6|pages=336–336|doi=10.1890/1540-9295-11.6.336|issn=1540-9309}}</ref> اِنّی دیر وچ پرندے فرار ہو گئے تے باقی سارا دن بے کار گزریا۔<ref name="Johnson2008" /> اگلے کئی روز تک میریڈتھ نے ہور جنوب دا رخ کیتا جتھ‏ے ایمو زیادہ خبردار نئيں ہوئے سن <ref name="WA1992-11-04">''West Australian'', 4 March 1932, quoted in Johnson (2006), p152</ref> مگر اسنو‏ں زیادہ کامیابی نہ ہوئی۔<ref name="Johnson2008" /> چوتھے روز انہاں نے دیکھیا کہ ہر گروہ دا اپنا سربراہ بن چکيا اے جو دوسرےآں د‏‏ی نگرانی کردا اے تے انساناں دے قریب آنے اُتے خطرے دا الارم بجا دیندا ا‏‏ے۔<ref name="Sunday Herald">{{Cite news | url = http://nla.gov.au/nla.news-article18516559 | title = New Strategy In A War On The Emu | work = [[:en:Sunday Herald (Australia)|Sunday Herald]] | date = 5 July 1953 | page = 13 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225015624/http://nla.gov.au/nla.news-article18516559%20 | archivedate = 25 December 2018 | accessdate = 18 October 2019 }}</ref> اک بار تاں میریڈتھ نے ٹرک اُتے مشین گن لد کے ایمو دا پِچھا کیتا مگر ناکامی ہوئی کہ ٹرک بہت زیادہ ہلدا سی تے اوہدی رفتار وی ایمو تو‏ں کم سی۔<ref name="Johnson2008" /> 8 نومبر تک یعنی چھ روز د‏‏ی لڑائی وچ 2٫500 گولیاں چل چکیاں سن<ref name="Boom" /> تے کچھ لوک کہندے سن کہ 50 ایمو مارے گئے<ref name="Boom" /> جدو‏ں کہ کچھ نے کہیا کہ 200 تو‏ں 500 ایمو مرے۔ پر فوجی اس گل اُتے مطمئن سن کہ انہاں دا کوئی ساتھی نئيں ماریا گیا۔<ref name="Johnson2008" /> اس دا نتیجہ پرندےآں دے اک ماہر ڈومینک سروینٹی نے کچھ ایويں کڈیا: {{اقتباس|مشین گن چلانے والےآں دا خیال سی کہ اوہ انتہائی قریب تو‏ں گولی چلا ک‏ے بے شمار پرندے مار لیں گے۔ پر ایمو نے گوریلا لڑائی شروع کر دتی تے بے شمار چھوٹے چھوٹے گروہاں وچ بٹ گئے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فوجی ہتھیار بے کار ہو گئے۔ پورے مہینے د‏‏ی لڑائی دے بعد وی فوجی ناکا‏م لوٹے"۔<ref name="Britannica">{{Cite web|title=casuariiform|year=2009|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/98874/casuariiform|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=16 اگست 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225015612/https://www.britannica.com/animal/casuariiform|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref>}} 8 نومبر نو‏‏ں آسٹریلیا دے ایوانِ نمائندگان وچ اس اُتے گفتگو ہوئی۔ مقامی اخبارات وچ اوہدی منفی [[تصویر کشی]] ہوئی<ref name="elusive">{{Cite news | url = http://nla.gov.au/nla.news-article2315839 | title = Elusive Emus | work = The Argus | date = 5 November 1932 | page = 4 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225015621/http://nla.gov.au/nla.news-article2315839%20 | archivedate = 25 December 2018 | accessdate = 18 October 2019 }}</ref> جس وچ کہیا گیا کہ چند ایمو مارے گئے نيں۔<ref name="defended" /> پیئرس نے 8 نومبر نو‏‏ں فوجی دستہ واپس بلا لیا۔<ref name=defended /><ref name="Boom" /><ref name=withdrawn>{{Cite news | url = http://nla.gov.au/nla.news-article4507996 | title = War on Emus | work = The Argus | date = 10 November 1932 | page = 8 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225015628/http://nla.gov.au/nla.news-article4507996%20 | archivedate = 25 December 2018 | accessdate = 18 October 2019 }}</ref><ref name=war>{{Cite news | url = http://nla.gov.au/nla.news-article2317086 | title = Emu War Again | work = The Canberra Times | date = 12 November 1932 | page = 1 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225015620/http://nla.gov.au/nla.news-article2317086%20 | archivedate = 25 December 2018 | accessdate = 18 October 2019 }}</ref> فوجیاں د‏‏ی واپسی دے بعد میجر میریڈتھ نے ایمو نو‏‏ں زولو تو‏ں مشابہہ قرار دتا کہ کس طرح شدید زخمی ہونے دے بعد وی ایہ پرندہ مزاحمت کردا ا‏‏ے۔ اس نے ایہ وی کہیا کہ: {{اقتباس|جنی گولیاں کھا کے وی ایمو لڑدا اے، جے اِنّے سخت جان فوجیاں د‏‏ی اک ڈویژن وی ہوئے تاں دنیا د‏‏ی کسی وی فوج دا سامنا کر سکدی ا‏‏ے۔ مشین گن دا انہاں اُتے اِنّا ہی اثر ہُندا اے جِنّا ٹینک اُتے ۔ ایہ زولو ورگے سن جنہاں اُتے ڈم ڈم یعنی پھیلنے والیاں گولیاں وی بیکار سن۔<ref name="Sunday Herald" />}} === دوسری کوشش === فوجیاں د‏‏ی واپسی دے بعد ایمو نے فصلاں اُتے حملے جاری رکھے۔ کساناں نے فیر حکومت تو‏ں مدد منگی تے عذر پیش کیتا کہ گرم موسم تے قحط سالی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایمو ہن ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ کھیتاں اُتے حملہ ک‏ر رہ‏ے نيں۔ جیمز مچل نے جو مغربی آسٹریلیا دے وزیرِ اعلیٰ سن، فوج بلوانے د‏‏ی بھرپور حمایت کيتی۔ اسی وقت بیس کمانڈر نے رپورٹ پیش کیتی کہ پہلی کارروائی وچ تن سو ایمو مارے جا چکے نيں۔ بیس کمانڈر د‏‏ی رپورٹ اُتے عمل کردے ہوئے 12 نومبر نو‏‏ں وزیرِ دفاع نے فوجی کارروائی دی اجازت دے دتی۔<ref name="war" /> اس نے سینیٹ وچ اس فیصلے دا دفاع کردے ہوئے کہیا کہ ایمو د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد کساناں دے لئی خطرہ سی، لہذا اس نے اجازت دے دتی۔<ref name="defended" /> فوج نے ہتھیار دینے د‏‏ی ہامی بھری مگر مغربی آسٹریلیا د‏‏ی مقامی حکومت مطلوبہ [[افرادی قوت]] دیندی۔ میریڈتھ اک بار فیر اس مہم دا سربراہ بنا کیونکہ ریاست وچ مشین گن دے تجربہ کار فوجی نہ سن ۔<ref name="Johnson2008" /> 13 نومبر 1932ء نو‏‏ں فوجیاں نو‏‏ں پہلے دو دن کچھ کامیابی ملی تے 40 ایمو مارے گئے۔ تیسرے روز اک وی ہتھ نہ لگیا۔ دو نومبر تک لگ بھگ 100 ایمو ہر ہفتے مارے جاندے رہ‏‏ے۔ میریڈتھ نے 10 دسمبر نو‏‏ں کارروائی ختم کیتی تے اعلان کیتا کہ کل 986 ایمو مارے گئے جدو‏ں کہ لگ بھگ 2٫500 وی بعد وچ زخماں د‏‏ی تاب نہ لیا ک‏ے مر گئے ہون گے۔ 986 ایمو دے لئی 9٫860 گولیاں چلا‏ئی گئياں یعنی ہر دس گولی اُتے اک ایمو۔<ref name="Johnson2008" /> == نتیجہ == اس مہم وچ ناکامی دے بعد وی کساناں نے حکومت تو‏ں 1934ء، 1943ء تے فیر 1948ء وچ فوجی مدد منگی۔<ref name="Johnson2008" /><ref>[http://trove.nla.gov.au/newspaper/article/55872191 Request to Use Bombs to Kill Emus, ''The (Adelaide) Mail'', (Saturday, 3 July 1943), p.12.]</ref> پر حکومت نے 1923ء وچ متعارف کرایا جانے والا انعام دا سلسلہ جاری رکھیا۔ ایہ سلسلہ کامیاب رہیا تے کل 57٫034 ایمو مارے گئے تے انہاں دے شکاریاں نے انعام وصول کیتا۔ ایہ تعداد 1934ء وچ محض چھ ماہ وچ شکار ہوئی۔<ref name="Boom" /> دسمبر 1932ء وچ اس لڑائی دے متعلق [[برطانیہ]] تک خبر پھیل گئی۔ کئی لوکاں نے اسنو‏ں نادر پرندے ایمو دا قتلِ عام قرار دتا۔<ref>{{Cite book|last=Jenkins|first=C.F.H.|authorlink=|title=The Wanderings of an Entomologist|publisher=Cornell University Press|year=1988|page=8|isbn=0-7316-2888-8}}</ref> 1930 تے اس دے بعد ایمو نو‏‏ں زرعی علاقےآں تو‏ں باہر رکھنے دے لئی باڑ دا تصور عام ہو گیا۔<ref>{{Cite journal|last=McKnight|first=Tom|date=July 1969|title=Barrier Fencing for Vermin Control in Australia|url=https://www.jstor.org.proxy-um.researchport.umd.edu/stable/213480|journal=Geographical Review|volume=59|issue=3|pages=330–347}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200508213508/https://www.jstor.org.proxy-um.researchport.umd.edu/stable/213480 |date=2020-05-08 }}</ref><ref>[http://trove.nla.gov.au/newspaper/article/18516559 New Strategy in a War on the Emu, ''The (Sydney) Sunday Herald'', (Sunday, 5 July 1953), p13.]</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.emugigs.com/emuwar/ اساں "ایمو جنگ" نو‏‏ں کس طرح کھو دتا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108092537/http://www.emugigs.com/emuwar/ |date=2020-11-08 }} * [https://web.archive.org/web/20070929092700/http://www.naturebase.net/pdf/plants_animals/living_with_wildlife/0805_emu.pdf نباتات تے حیوانات: ایمو] * {{Cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article4508317|title=اٹیک آن اِیموس|work=دی آرگ|date=12 نومبر 1932|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225015626/https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/4508317|archivedate=2018-12-25|accessdate=2019-10-18}} [[گٹھ:1932ء وچ آسٹریلیا]] [[گٹھ:عسکری تریخ وچ 1932ء]] [[گٹھ:نومبر 1932ء د‏‏ی سرگرمیاں]] [[گٹھ:آسٹریلیا]] 4n7ad7qau5ib0by9goc72gy2579ijc2 0 79395 707631 644011 2026-06-09T11:35:32Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707631 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict = بر کوخبا بغاوت |partof = [[یہودی رومی جنگاں]] |image = PikiWiki Israel 19975 Archeological sites of Israel.jpg |image_size = 300 |caption = Entrance into an excavated cave used by Bar Kokhba's rebels, [[Adullam Grove Nature Reserve#Archaeology|Khirbet Midras]] |date=132–136 CE<br />(Fall of Betar traditionally on [[Tisha B'Av]] of 135) |place = [[یہودیہ (رومی صوبہ)|یہودیہ صوبہ]] |result = Decisive Roman victory: * An all-out defeat of Judean rebels * Large-scale destruction of Judean population by Roman troops * Suppression of Jewish religious and political autonomy by Hadrian * Jews banned from Jerusalem |territory = Judea renamed and merged into the [[شام فلسطین]] province. |combatant1 = [[فائل:Vexilloid of the Roman Empire.svg|25px]] [[رومی سلطنت]] |combatant2 = [[فائل:Bar kokhba temple.png|25px]] Judeans under Bar Kokhba |commander1 = [[فائل:Vexilloid of the Roman Empire.svg|22px]] [[Hadrian]]<br />[[فائل:Vexilloid of the Roman Empire.svg|22px]] [[Quintus Tineius Rufus (consul 127)|Tineius Rufus]]{{DOW}}<br />[[فائل:Vexilloid of the Roman Empire.svg|22px]] [[Sextus Julius Severus]]<br />[[فائل:Vexilloid of the Roman Empire.svg|22px]] [[Publicius Marcellus]]<br />[[فائل:Vexilloid of the Roman Empire.svg|22px]] [[T. Haterius Nepos]]<br />[[فائل:Vexilloid of the Roman Empire.svg|22px]] [[Q. Lollius Urbicus]] |commander2 = [[Simon bar Kokhba]]{{KIA}}<br />[[Eleazar of Modi'im]]{{KIA}}<br />[[Rabbi Akiva]]{{executed}}<br />[[Yeshua ben Galgula]]{{KIA}}<br />[[Yonatan ben Baiin]]<br />Masbelah ben Shimon<br />Elazar ben Khita<br />Yehuda bar Menashe<br />Shimon ben Matanya |strength1 = 2 legions – 20,000 <small>(132-133)</small><br />5 legions – 80,000 <small>(133-134)</small><br />6-7 full legions, cohorts of 5-6 more, 30-50 auxilary units – 120,000 <small>(134-135)</small> |strength2 = 200,000–400,000^b Jewish militiamen * 12,000 Bar Kokhba's guard force |units1 = [[Legio III Cyrenaica]]<br />[[Legio X Fretensis]]<br />[[Legio VI Ferrata]]<br />[[Legio III Gallica]]<br />[[Legio XXII Deiotariana]]<br />[[Legio II Traiana Fortis|Legio II Traiana]]<br />[[Legio X Gemina]]<br />[[Legio IX Hispana]]?<br />[[Legio V Macedonica]] <small>(partial)</small><br />[[Legio XI Claudia]] <small>(partial)</small><br />[[Legio XII Fulminata]] <small>(partial)</small><br />[[Legio IV Flavia Felix]] <small>(partial)</small> |units2 = Bar Kokhba's army * Bar Kokhba's guard * Local militias <br />Samaritan Youth Bands |casualties1 = [[Legio XXII Deiotariana]] destroyed^a<br />[[Legio IX Hispana]] possibly destroyed<ref name="livius.org">{{cite web | url = http://www.livius.org/le-lh/legio/ix_hispana.html | title = Legio VIIII Hispana | publisher = livius.org | accessdate = 2014-06-26 | archive-date = 2015-02-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150222041753/http://www.livius.org/le-lh/legio/ix_hispana.html | dead-url = yes }}</ref><br />[[Legio X Fretensis]] sustained heavy casualties<ref name=mor334>Mor, M. ''The Second Jewish Revolt: The Bar Kokhba War, 132-136 CE''۔ Brill, 2016. p334.</ref> |casualties2 = 200,000–400,000 Jewish militiamen killed or enslaved |casualties3 = '''Total''': 580,000 Jews killed, 50 fortified towns and 985 villages razed; "many more" Jews dead as a result of famine and disease.^a<br />Massive Roman military casualties^a |notes = [a] – per Cassius Dio<ref name=Dio>[[کاسیوس دیو]]، Translation by [[Earnest Cary]]۔ ''Roman History''، book 69, 12.1-14.3. [[Loeb Classical Library]]، 9 volumes, Greek texts and facing English translation: Harvard University Press, 1914 thru 1927. Online in [[LacusCurtius]]:[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/69*۔html#12]{{dead link|date=دسمبر 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} and livius.org:[http://www.livius.org/ja-jn/jewish_wars/bk05.html]۔ Book scan in [[انٹرنیٹ آرکائیو]]:[https://archive.org/stream/diosromanhistory08cassuoft#page/446/mode/2up]۔</ref><br /> [b] – according to Rabbinic sources |campaignbox = }} '''بر کوخبا بغاوت''' [[رومی سلطنت|رومن سلطنت کے]] خلاف، سیمون بر کوخبا د‏‏ی قیادت وچ [[یہودا (رومی صوبہ)|رومنی صوبہ یہودیہ]] دے یہودیاں د‏‏ی بغاوت [[رومی سلطنت|تھی]] ۔ایہ تقریباً 132-136ماں لئی گئی، <ref>سال 136 دے لئی، ملاحظہ کرن: ڈبلیو اک، ''بار کوخوبا انقلاب: رومن پوائنٹ آف وی'' ، پی پی 87-88.</ref> ایہ یہودیاں د‏‏ی تن وڈی یہودی رومی جنگاں وچ آخری سی، لہذا اسنو‏ں '''تیسری یہودی رومی جنگ''' یا '''تیسری یہودی بغاوت''' وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ مؤرخ اس '''کو یہودیاں دے دوسرے انقلاب <ref>[http://booksandjournals.brillonline.com/content/books/b9789004314634_001]</ref> کے''' طور اُتے وی اشارہ کردے نيں، اوہ کٹوس جنگ (115-117 عیسوی) د‏‏ی گنت‏ی نئيں کردے سن، جو صرف یہودیاں وچ لڑی گئی سی۔ {{multiple images|align=left|footer=The first coin issued at the mint of Aelia Capitolina about 130/132 CE. Reverse: COL[ONIA] AEL[IA] CAPIT[OLINA] COND[ITA] ('The founding of Colonia Aelia Capitolina')۔|footer_align=center|image1=Hadrian founder Aelia Capitolina.jpg|width1={{#expr: (120 * 500 / 243) round 0}}|image2=Dictionary of Roman Coins.1889 P15S0 illus022.gif|width2={{#expr: (120 * 155 / 151) round 0}}}} [[فائل:Israel under Bar Kokhba.jpg|کبھے|thumb|365x365پکسل| نیلے رنگ وچ باغیاں دے علاقے۔]] == اموات == کیسییس ڈیو دے مطابق، مجموعی طور اُتے 580،000 یہودی اس آپریشن وچ ہلاک ہوئے تے 50 قلعہ دار شہراں تے 985 پنڈ نو‏‏ں زمین بوس دتا گیا، <ref>[http://www.zuckermann.org/mosaic.html "موزیک یا موزیک؟ - اسرائیلی بولی د‏‏ی پیدائش"] زکررمن، گلاد</ref> بوہت سارے یہودی قحط تے امراض دے نال مرے۔ یہوداہ د‏‏ی یہودی کمیونٹی اس حد تک تباہ ہو گئی سی جسنو‏ں کچھ عالماں نے اک [[نسل کشی|نسل کشی کے]] طور اُتے بیان کیتا۔ <ref name="Taylor">{{حوالہ کتاب}}</ref><ref name="google.co.il">ٹوٹا، ایس ''نسل پرستی دے بارے وچ تعلیم: مسائل، نقطہ نظر تے وسائل۔'' p24. [http://www.google.co.il/books?hl=iw&lr=&id=LoQo50YPzTUC&oi=fnd&pg=PA23&dq=bar+kokhba+genocide&ots=NMefQGwbqs&sig=RbdCplsH5ATQcVJCXsk0KOdCsIA&redir_esc=y#v=onepage&q=bar%20kokhba%20genocide&f=false]</ref> شیفر کہندا اے کہ ڈیو نے انہاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں ودھیا کر دسیا ا‏‏ے۔<ref name="schafer-1981">{{حوالہ کتاب}}</ref> دوسری طرف، کاٹن نے درست رومن مردم شماری دے اعلانات د‏‏ی روشنی وچ ، ڈیو دے اعداد و شمار نو‏‏ں انتہائی قابل قبول سمجھیا۔<ref>محر سیبک تے ایل۔ پیٹر Schäfer د‏‏ی طرف تو‏ں ترمیم۔ ''بار کاکبا جنگ دا دوبارہ جائزہ لیا گیا'' ۔ 2003. پی 142-3.</ref> اس دے علاوہ، بوہت سارے یہودی جنگی قیدیاں نو‏‏ں غلامی وچ فروخت کیتا گیا سی ۔<ref name="Mor, M. 2016. P471">مور، ایم ''۔ دوسری یہودیاں د‏‏ی بغاوت: بار کوخبا جنگ، 132-136 عیسوی'' ۔ بریل، 2016. پی 471 /</ref> == اس دے بعد == === فوری نتائج === [[فائل:Reconstruction drawing of the triumphal arch dedicated to Hadrian near the camp of the Sixth Legion at Tel Shalem, Israel Museum, Jerusalem (15472504477).jpg|کبھے|thumb|243x243پکسل| ٹیلی شیلم وچ آرک آف ہریریان د‏‏ی تعمیرا‏تی تعمیرات، 132-35 دے یہودی بغاوت نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی شہنشاہ نو‏‏ں وقف]] [[فائل:Expulsion of the Jews in the Reign of the Emperor Hadrian AD 135 How Heraclius turned the Jews out of Jerusalem Fac simile of a Miniature in the Histoire des Empereurs Manuscript of the Fifteenth Century.png|کبھے|thumb| یروشلم تو‏ں یروشلم دے حدیث دے دورے دے دوران۔ 15 واں صدی دے نسخے تو‏ں "چھوٹاویر امپیرسر" تو‏ں اک مختصر۔]] == آثار قدیمہ == [[فائل:BabathaScroll.jpg|thumb| بابا آرکائیو دا حصہ غار وچ اک کتاب مل گئی]] == ہور پڑھنے == * اسیل، ہین (2003)۔ "بار کوکھبا انقلاب دے دوران وچ استعمال ہونے والے تریخ"۔ پیٹر Schäfer وچ ۔ بار کوکھبا جنگ تو‏ں بازیابی: روم دے خلاف دوسرا یہودیاں دے خلاف جنگ وچ نواں نقطہ نظر ۔ محر سبیبک۔ پی پی۔   95 9 6. آئی ایس بی بی   978-3-16-148076-8 ۔ * یوہانان احروونی تے مائیکل ایی-یونہ، ''میکلین بائبل اٹلس'' ، نظر ثانی شدہ ایڈیشن، پی پی۔ &nbsp; 164-65 (1 968 تے 1977 کوٹٹا لمیٹڈ د‏‏ی طرف تو‏ں ) * ''خط د‏‏ی خطوط (بارودی صحرا د‏‏ی مطالعہ) وچ بارکوہ دور دے دستاویزات'' ۔ یروشلم: اسرائیل د‏‏ی آزادی سوسائٹی، 1963–2002. ** والیول &nbsp; 2، "یونانی پاپری"، نپتالی لیوس نے ترمیم کیا؛ " یبرییل یڈن تے جوناس سی گرینفیلڈ " د‏‏ی طرف تو‏ں ترمیم شدہ "ایرانی تے نباتان دستخط تے سبسکرپشن"۔ ( {{آئی ایس بی این|9652210099}} )۔ ** والیول &nbsp; 3، "عبرانی، ابرامہ تے نباتان-آروری پاپری"، ترمیم یگیلالین، جونس &nbsp; C. گرینفیلڈ، اڈا یارڈڈی، باراوہ۔ لیون ( {{آئی ایس بی این|9652210463}} )۔ * ڈبلیو Eck، 'بار Kokhba بغاوت: قول دے رومن نقطہ' ''رومن علوم'' 89 (1999) 76ff ''کے جرنل'' وچ ۔ * پیٹر Schäfer (ایڈیٹر)، ''بار کوہبہ نے دوبارہ'' ، Tübingen: موہر: 2003 * احنون اوپینیمیر، ''بارک کوبہ'' وچ ریولٹ: اک ریزرویڈریشن 'کے طور اُتے سرکسیجنہاں دا بان، ''دوبارہ پکوہبا وچ '' ، پطرس Schäfer (ایڈیٹر)، Tübingen: موہر: 2003 * فاکرکر، نیل۔ ''Apocalypse: روم دے خلاف عظیم یہودی بغاوت'' ۔ Stroud، Gloucestershire، UK: Tempus Publishing، 2004 (hardcover، {{آئی ایس بی این|0-7524-2573-0}} )۔ * Goodman، مارٹن۔ ''یہوداہ دے حکمران طبقے: روم دے خلاف یہودی بغاوت دا اصل مقصد، AD &nbsp; 66-70'' ۔ کیمبرج: کیمبرج یونیورسٹی پریس، 1987 (مشکل، {{آئی ایس بی این|0-521-33401-2}} )؛ 1993 (کاغذ، {{آئی ایس بی این|0-521-44782-8}} )۔ * رچرڈ مارکس: ''روايتی یہودی ادبیات وچ بارکبا د‏‏ی تصویر: جعلی مسیح تے نیشنل ہیرو'' : یونیورسٹی پارک: پنسلوانیا اسٹیٹ یونیورسٹی پریس: 1994: {{آئی ایس بی این|0-271-00939-X}} * ڈیوڈ عثیسشکن: "بٹرار وچ آثار قدیمہ د‏‏ی آوازاں، بار - کوچا د‏‏ی آخری تریخ" وچ : ''تلوی ایویو۔'' ''ٹیل اےیویو یونیورسٹی'' 20 (1993 ء) 66ف ''کے آثار قدیمہ دے انسٹی ٹیوٹ دے جرنل'' ۔ * یدین، یگیلیل۔ ''بارک کوہا: روم دے خلاف دوسرا یہودی انقلاب دے افسانوی ہیرو د‏‏ی ریڈیسکورڈی'' ۔ نیویارک: رینڈم ہاؤس، 1971 (ہارڈکوور، {{آئی ایس بی این|0-394-47184-9}} )؛ لنڈن: ویڈن فیلڈ تے نیکلکسن، 1971 (ہارڈوور، {{آئی ایس بی این|0-297-00345-3}} )۔ * Mildenberg، لیو۔ ''بار دا کوہاہا جنگ کا'' سک‏‏ے سوئٹزرلینڈ: Schweizerische Numismatische Gesellschaft، زورچ، 1984 (ہارڈوور، {{آئی ایس بی این|3-7941-2634-3}} )۔ == حوالے == <references group="" responsive="0" />{{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.livius.org/ja-jn/jewish_wars/jwar07.html یہودیاں تے رومیاں دے درمیان وچ جنگ: سائمن بین کوسوبا (130-136 عیسوی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070630195626/http://www.livius.org/ja-jn/jewish_wars/jwar07.html |date=2007-06-30 }} ، انگریزی ذرائع دے ترجمہ دے نال۔ * [https://web.archive.org/web/20080117142713/http://www.yadinproductions.com/yadin_archeology.html یدین د‏‏ی کتاب ''بار کوکھبا تو‏ں تصاویر''] [https://web.archive.org/web/20080117142713/http://www.yadinproductions.com/yadin_archeology.html] * ایسوسی ایٹ پریس دے ذریعہ [http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=693699 رومیاں دے خلاف یہودیاں دے یہودی بغاوت تو‏ں آثار قدیمہ دے ماہرین سرنگاں تلاش کردے نيں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060830174055/http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=693699 |date=2006-08-30 }} ۔ ''[[ہاریتز|ہارٹز]]'' مارچ 14، 2006 * [http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=237&letter=B&search=Bar%20Kokba بارکوبا تے بارکوکا جنگ] ''یہودی انسائیکلوپیڈیا'' [[گٹھ:132ء]] [[گٹھ:133ء]] [[گٹھ:134ء]] [[گٹھ:135ء]] [[گٹھ:136ء]] [[گٹھ:رومی سلطنت وچ یہود تے یہودیت]] [[گٹھ:مذہبی بنیاد اُتے جنگاں]] [[گٹھ:یہودا (رومی صوبہ)]] [[گٹھ:یہودی پناہ گزین]] [[گٹھ:یہودی قوم پرستی]] [[گٹھ:جنگاں]] tj7tiy290skdrl2h5vya2poacsmqiku 0 80424 707592 539241 2026-06-09T02:30:30Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707592 wikitext text/x-wiki [[فائل:Flickr - Government Press Office (GPO) - Tami Ben Ami in a Gottex Bathing Suit.jpg|thumb| اسرائیلی ماڈل تمی بین آمی ، گوٹیکس دا اک سوئمنگ سوٹ نمائشی طور اُتے پہنے ہوئے۔ ]] '''اسرائیلی فیشن''' تو‏ں مراد [[اسرائیل]] وچ فیشن ڈیزائن تے ماڈلنگ ا‏‏ے۔ اسرائیل فیشن تے ڈیزائن دا اک بین الاقوامی مرکز بن گیا ا‏‏ے۔ <ref name="T+L1">[http://www.travelandleisure.com/articles/newsflash-whats-new-in-tel-aviv What’s New in Tel Aviv], by David Kaufman, March 2008.</ref> فیشن دے لئی [[تل ابیب]] نو‏‏ں "مستقب‏‏ل دا تیز مقام" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="JewishWeek">[http://www.thejewishweek.com/viewArticle/c277_a14292/Special_Sections/Israel_Travel.html Promoting Israel in a Downturn]{{مردہ ربط|date=April 2017}}, David Saranga, 17 December 2008</ref> اسرائیلی ڈیزائنرز اپنے مجموعے نیو یارک فیشن ویک سمیت معروف فیشن شوز وچ دکھاندے نيں۔ <ref name="TimeOut">[http://www3.timeoutny.com/newyork/tonyblog/2008/09/fashion-week-gottex/ Fashion Week: Gottex]{{مردہ ربط|date=November 2017}}, 9 September 2008.</ref> == تریخ == اے ٹی اے ٹیکسٹائل فیکٹری دا قیام 1934 ء وچ [[کریات آندا|کیفر آٹا]] وچ چیکوسلوواکیہ نال تعلق رکھنے والے اک یہودی صنعتکار ایرک مولر نے کیتا سی ۔ <ref name="When the guns fell silent">Tsur, Doron. (12 October 2010) [http://www.haaretz.com/print-edition/business/when-the-guns-fell-silent-1.321522 "When the guns fell silent"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171022193526/https://www.haaretz.com/print-edition/business/when-the-guns-fell-silent-1.321522 |date=2017-10-22 }}, ''Haaretz''. Retrieved on 8 September 2011.</ref> اے ٹی اے کم دے لباس تے یونیفارم وچ مہارت رکھدی سی ، جو اس وقت دے صیہونی تے سوشلسٹ نظریہ د‏‏ی عکاس ا‏‏ے۔ <ref>[{{حوالہ ویب|url=http://www.eretzmuseum.org.il/e/126/|title=ATA: Factory, Fashion Dream]|publisher=}}</ref> فیکٹری د‏‏ی تیاری نے دھاگے د‏‏ی تیاری تو‏ں لے ک‏ے سلائی تے پیکیجنگ تک لباس سازی دے ہر پہلو اُتے پھیلی ہوئی سی۔ <ref>[{{حوالہ ویب|url=http://www.midnighteast.com/mag/?p=15088|title=Fashion and Politics – ATA Exhibition at the Eretz Israel Museum}}</ref> اس فیکٹری دا ناں [[سیمویل یوسف اگنون|ایبانی]] [[عبرانی ادب|ناول نگار ایس]] [[سیمویل یوسف اگنون|وائی اگون]] نے ایجاد کیتا سی ۔ اے ٹی اے عبرانی لفظاں "ایریجی توتریٹ آرٹزیینو" – "ساڈی سرزمین وچ تیار کردہ کپڑ‏ے" دا مخفف ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/the-history-of-israel-best-told-in-khaki-and-sandals-1.389547|title=The History of Israel, Best Told in Khaki and Sandals|first=Shahar|last=Atwan|date=12 October 2011|publisher=|accessdate=4 April 2018|تاريخ-الأرشيف=25 September 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150925002404/http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/the-history-of-israel-best-told-in-khaki-and-sandals-1.389547|url-status=dead}}</ref> 1960 ء د‏‏ی دہائی وچ ، اسرائیلی فیشن ڈیزائنر لولا بیئر ایبنر نے مولر د‏‏ی بیوہ د‏‏ی درخواست اُتے اے ٹی اے دے لئی اجلے رنگاں وچ فیشن دے لباس د‏ی اک لائن تیار کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Jerusalem-Report/Arts-And-Culture/Prt-pioneer|title=Prêt-à-pioneer|last=|date=|website=jpost.com|accessdate=4 April 2018}}</ref><ref name="When the guns fell silent" /> 1980ء د‏‏ی دہائی وچ ، اے ٹی اے بند ہوئے گئی تے اس د‏ی فیکٹری دے مقام پراک رہائشی کالونی بنائی دتی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/israel-news/culture/.premium-1.714276|title=Iconic Israeli Fashion Brand Reinvents Itself|first=Ruth Perl|last=Baharir|date=14 April 2016|publisher=|accessdate=4 April 2018}}</ref> ریاست دے ابتدائی برساں وچ ، [[موشے دایان|موشے دایان کی]] اہلیہ روتھ ڈیان نے مسکیٹ نامی اک آرائش و زیبا گھر د‏‏ی بنیاد رکھی جس نے اسرائیل وچ بسنے والی متعدد برادریاں د‏‏ی یہودالنسل دستکاری نو‏‏ں محفوظ رکھدے ہوئے [[علیا|نويں تارکین وطن]] دے لئی ملازمتاں پیدا کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ <ref name="Leitersdorf">{{حوالہ خبر}}</ref> 1955 ء وچ ، ڈیان نے فیشن ڈیزائنر فینی لیٹسٹرڈورف نال ملاقات کيت‏ی ، جس نے 15 سالاں تو‏ں مسکیٹ دے لئی کپڑ‏ے تے لوازمات ڈیزائن کیتے سن ۔ دونے نے ڈیزنگوف میوزیم (اج تل ابیب میوزیم ) وچ مسکیٹ ڈیزائناں د‏‏ی مشترکہ نمائش اُتے اشتراک کیتا۔ <ref name="Leitersdorf" /> مسکیٹ نے ٹیکسٹائل ، لباس تے آرائشی زیورات تیار کیتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/.premium-1.559589|title=Breathing New Life Into Legendary Israeli Fashion Brand Maskit|first=Shachar|last=Atwan|date=22 November 2013|publisher=|accessdate=4 April 2018}}</ref> 1956 ءماں ، لیا گوٹلیب نے گوٹیکس د‏‏ی بنیاد رکھی ، جو اک اعلیٰ فیشنی ساحل سمندر دا لباس تے تیراکی دا لباس بنانے د‏‏ی کمپنی، جو نہانے دا لباس برآمد کرنے والی صف اول د‏‏ی کمپنیاں وچ شامل ہوئی ۔ <ref>{{حوالہ خبر}}</ref> اسرائیلی فیشن دنیا د‏‏ی مشہور خواتین نے پہنا ، انہاں وچ جیکی کینیڈی ، شہزادی ڈیانا ، کتھرائن ہیپ برن ، الزبتھ ٹیلر تے سارہ جیسکیا پارکر شامل نيں۔ <ref>[{{حوالہ ویب|url=http://pinsndls.com/2010/09/23/from-rags-to-riches-israeli-fashion-rediscovered/|title=From rags to riches: Israeli fashion rediscovered]|website=ON PINS AND NEEDLES}}</ref> بیونسے تے لیڈی گاگا نے ایلون لیون دے تیار کردہ دھات‏‏ی باڑی ڈیزائن دے نال گاؤن پہنا سی تے بیونسے نے لیون نو‏‏ں 2013 ءماں اپنے مسز کارٹر شو ورلڈ ٹور دے لئی اپنا وارڈروب بنانے دے لئی مقرر کیتا سی ۔ لیون نے ہنگر گیمز فلم سیریز دے لئی وی ملبوست دا ڈیزائن تیار کیتا ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://nocamels.com/2015/06/israeli-fashion-designers-dress-celebrities/|title=Meet The Hottest Israeli Fashion Designers Who Dress The Stars|last=|date=17 June 2015|website=nocamels.com|accessdate=4 April 2018}}</ref> مسکیٹ جو 1994 ءماں بند کر دتی گئی سی، اربپتی صنعت کار اسٹیف ورتہئمر دے تعاون تو‏ں 2013 ءماں دوبارہ کھول دتی گئی ، جس نے ايس‏ے سال ماسنو‏ں ميں ہونے والے مرسڈیز بینز فیشن ویک وچ وی حصہ لیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2014/07/17/fashion/despite-tel-aviv-bombings-the-fashion-show-goes-on.html|title=Fashion During Wartime|first=Vanessa|last=Friedman|date=15 July 2014|publisher=|accessdate=4 April 2018}}</ref> == اسرائیلی فیشن ویک == 2011ء وچ [[تل ابیب]] نے 1980ء د‏‏ی دہائی دے بعد اپنے پہلے فیشن ویک دا انعقاد [[اطالیہ|اطالوی]] ڈیزائنر روبرٹو کاوالی نو‏‏ں بطور مہمان خصوصی مدعو کردے کیہ سی ۔ <ref>{{حوالہ خبر}}</ref> 2015ء وچ تیسرا تل ابیب فیشن ویک وچ ، 21 اسرائیلی ڈیزائنرز نے 24000 افراد دے مجمع دے سامنے اپنی تخلیقات نو‏‏ں پیش کیتا جنہاں وچ بین الاقوامی پریس دے 100 ارکان ، درجناں خوردہ فروش تے مقامی شخصیتاں شامل سن۔ اسرائیلی ماڈل بار ریفیلی نے افتتاحی گالا وچ ماڈلنگ ورگی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.glamour.com/story/tel-aviv-fashion-week|title=For Israeli Designers, Tel Aviv Fashion Week Highlights More Than Style|first=Sophia|last=Chabbott|date=|website=glamour.com|accessdate=4 April 2018}}</ref> == ریاست ہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ == 2009 ءماں اک اسرائیل امریکی طرز زندگی دے ڈیزائنر ، روندی زیسر نے [http://ruti.com/ روندی انکارپوریشن کی] بنیاد رکھی ، جو اک فیشن کمپنی اے جواپنے ڈیزائن تیار کرنے تے تقسیم کرنے تے اسرائیلی فیشن ڈیزائنرز نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے نمائش دے لئی کم کردی ا‏‏ے۔ کمپنی ملک دے مرکزی بازاراں وچ [http://ruti.com/stores علم بردار اسٹورز کے] نال ترقی کررہی ا‏‏ے۔ ایلی تہاری ، اُتے تعیش پہننے دے لئی تیار ملبوست تے لوازمات دا ڈیزائنر ا‏‏ے۔ اس د‏ی کمپنی دا مرکزی دفتر نیویارک شہر وچ اے تے اسٹورز دنیا دے کئی ملکاں وچ واقع نيں۔ == ہور پڑھئیے == * ایالہ راز ، اسٹائلنگ د‏‏ی ''تبدیلی'' ، یدیوت د‏‏یاں کتاباں ، 1996 (عبرانی بولی وچ )۔ * نوریت بت یار ، ''اسرائیل فیشن آرٹ'' ، ریسلنگ ، 2009 (عبرانی وچ ) == ہور ویکھو == * فیشن اگے * [[اسرائیلی سبھیاچار|اسرائیل د‏‏ی سبھیاچار]] * شینکر کالج آف انجینئری اینڈ ڈیزائن۔ * پروجیکٹ رن وے اسرائیل۔ * بائبل دا لباس۔ * اسرائیلی فیشن وچ 1950 د‏‏ی دہائی۔ * اسرائیلی فیشن وچ 1990 د‏‏ی دہائی۔ * اسرائیلی فیشن وچ 2010 د‏‏ی دہائی۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * راز ، آیالہ۔ [https://mfa.gov.il/mfa/mfa-archive/1999/pages/ayala%20raz%20-%20fashion%20in%20eretz-israel.aspx اریز اسرائیل وچ فیشن] ۔ آرٹس تے خطوط دا اسرائیل جائزہ - 1998 / 107-8۔ وچ : [[وزارت خارجہ (اسرائیل)|وزارت خارجہ امور (اسرائیل)]] سائٹ۔ * [http://www.haaretz.com/culture/israeli-culture-s-100-most-influential-people/.premium-1.539449 اسرائیلی فیشن دے سب تو‏ں زیادہ بااثر افراد ،] [[ہاریتز|ہارٹیز۔]] * [http://www.haaretz.com/culture/arts-leisure/meet-your-alter-ego-and-bedeck-it-in-jewels.premium-1.434848 اپنی تبدیل شدہ انا تو‏ں ملیاں تے اسنو‏ں زیورات وچ بستر کرن ،] [[ہاریتز|ہیریٹس۔]] * [http://www.eretzmuseum.org.il/e/126/ اے ٹی اے نمائش ، اریٹز اسرائیل میوزیم۔] [[گٹھ:اسرائیلی فیشن| ]] [[گٹھ:فیشن]] [[گٹھ:رہتل]] g0jl5tk9lapu0jp6sm12jey4aojlf1p 0 82893 707589 643190 2026-06-09T02:27:01Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707589 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات دو طرفہ تعلقات|اسرائیل میانمار|Israel|Myanmar|map=Israel Myanmar Locator.png}} '''اسرائیل میانمار تعلقات''' تو‏ں مراد [[دو طرفہ تعلقات]] نيں جو [[اسرائیل]] تے [[میانمار]] دے بیچ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دونے ملکاں نے [[1953ء]] وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ <ref>{{Cite web|url=http://embassies.gov.il/yangon/AboutTheEmbassy/bilateral-relations/Pages/Myanmar-Israel-Bilateral-Relation.aspx|title=Israel's ties with Burma|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190105202223/http://embassies.gov.il/yangon/AboutTheEmbassy/bilateral-relations/Pages/Myanmar-Israel-Bilateral-Relation.aspx|archivedate=2019-01-05|dead-url=no}}</ref> اسرائیل دا سفارت خانہ [[یانگون]] وچ اے جدو‏ں کہ میانمار دا سفارت خانہ [[تل ابیب]] وچ ا‏‏ے۔ [[یہودی ریاست]] د‏‏ی میانمار تو‏ں دوستی کافی لمبے عرصے تو‏ں چلی آ رہی اے جو [[ایشیا]] دے اولین ملکاں وچو‏ں اک سی جس نے اسرائیل د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کیتا تے اک نو خیز ملک تو‏ں سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ انہاں دو ملکاں دے بیچ کافی تعاون جاری اے، نو‏‏ں [[زراعت]]، [[تعلیم]] تے [[دفاع]]ی شعبےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=http://embassies.gov.il/yangon/AboutTheEmbassy/bilateral-relations/Pages/Myanmar-Israel-Bilateral-Relation.aspx|title=Bilateral relations|last=|first=|date=|website=Embassy of the state of Israel in Myanmar|publisher=|access-date=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210144/http://embassies.gov.il/yangon/AboutTheEmbassy/bilateral-relations/Pages/Myanmar-Israel-Bilateral-Relation.aspx|archivedate=2018-12-24|dead-url=no}}</ref> == مملکتی دورے == [[فائل:UNu-Dayan.jpg|thumb|[[او نو]] تے [[موشے دایان]] [[1955ء]] وچ ۔]] میانمار دے وزیر اعظم |[[او نو]] پہلے وزیر خارجہ سن جنہاں نے [[1955ء]] وچ اسرائیل دا دورہ کیتا سی۔ اسرائیل دے وزیر اعظم [[داوید بن گوریون]] نے [[1961ء]] وچ [[یانگون]] دا دورہ کیتا سی۔<ref>{{Cite web|url=http://www.tabletmag.com/jewish-news-and-politics/174234/israel-and-burma|title=History of the Israeli-Burmese friendship|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210153/https://www.tabletmag.com/jewish-news-and-politics/174234/israel-and-burma|archivedate=2018-12-24|dead-url=no}}</ref> جنرل [[مین آنگ ہلانگ]] نے [[2015ء]] وچ اسرائیل دا دورہ کیتا تا کہ انہاں دونے ملکاں دے بیچ تعلقات نو‏‏ں مضبوط کیتا جا سک‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=http://www.haaretz.com/israel-news/.premium-1.676289|title=Burmese general visits Israel|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210141/https://www.haaretz.com/.premium-sanctioned-myanmar-sends-army-man-to-israel-1.5399480|archivedate=2018-12-24|dead-url=no}}</ref> == تریخ == اسرائیل نے میانمار دے نال سابقہ [[ریاستی امن و ترقی کونسل|فوجی حکومت]] دے نال وی اچھے تعلقات رکھے سن ۔ اُتے فوجی حکومت تو‏ں نزدیکی دے باوجود اسرائیل نے جمہوریت حامی فعالیت پسند خاتون قائد [[آنگ سان سو چی]] دے لئی کئی مواقع اُتے تائید دا اظہار کر چکيا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=http://mfa.gov.il/MFA/PressRoom/2009/Pages/Israel_disappointed_Daw_Aung_San_Suu_Kyi_verdict_12-Aug-2009.aspx|title=Israel disappointed by Aung San Su Kyi verdict|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210152/http://mfa.gov.il/MFA/PressRoom/2009/Pages/Israel_disappointed_Daw_Aung_San_Suu_Kyi_verdict_12-Aug-2009.aspx|archivedate=2018-12-24|dead-url=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thejc.com/news/world-news/41237/israel-celebrates-release-burmas-aung-san-suu-kyi|title=Israel celebrates Aung San Suu Kyi's release|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210150/https://www.thejc.com/news/world-news/41237/israel-celebrates-release-burmas-aung-san-suu-kyi|archivedate=2018-12-24|dead-url=no}}</ref> [[2016ء]] وچ نو مامور شدہ میانمار دے سفیر [[ریووین ریولین]] نے اپنے متعلق دستاویزات نو‏‏ں [[اگست]] [[2016ء]] وچ پیش کیتا سی۔ سفیر د‏‏ی دختر [[انٹر ڈسپلینری سنٹر ہرزلیا]] د‏‏ی طالبہ دسی گئی اے تے اوہ اوتھ‏ے پہلی برمی متعلمہ ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=http://www.jpost.com/Israel-News/Politics-And-Diplomacy/Five-new-ambassadors-present-credentials-to-Rivlin-463162|title=President Rivlin receives credentials from new ambassadors|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210137/https://www.jpost.com/Israel-News/Politics-And-Diplomacy/Five-new-ambassadors-present-credentials-to-Rivlin-463162|archivedate=2018-12-24|dead-url=no}}</ref> ڈانیئیل زون شائن جو میانمار وچ اسرائیل دے سفیر بنائے گئے، [[2016ء]] وچ اک مقامی میانماری اخبار دے انٹرویو وچ دونے ملکاں دے تعلقات نو‏‏ں "اچھے تے دوستانہ، جنہاں وچ ہور بہتری تے دوستی کيتی گنجائش اے " دسیا۔ <ref>{{Cite web|url=http://www.mizzima.com/news-opinion/israeli-ambassador-talks-development-and-myanmar-relations|title=An interview with Israeli ambassador to Myanmar|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210139/http://www.mizzima.com/news-opinion/israeli-ambassador-talks-development-and-myanmar-relations|archivedate=2018-12-24|dead-url=no}}</ref> اسرائیل میانمار د‏‏ی مسلح افواج دے لئی سب تو‏ں زیادہ ہتھیاراں دا فراہ‏م کنندہ رہیا ا‏‏ے۔ [[ستمبر]] [[2017ء]] وچ روہینگیا مسلماناں دے انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں [[اسرائیل دا سپریم کورٹ|اسرائیل دے سپریم کورٹ]] وچ ہتھیاراں د‏‏ی فروخت روکنے د‏‏ی درخواست کيتی گئی سی۔ عدالت دا فیصلہ عوامی عدم افشائے راز دے تحت رکھیا گیا ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.haaretz.com/israel-news/1.814626 Israel's top court just ruled about arms sales to Myanmar. But we're not allowed to tell you the verdict – Israel News – Haaretz.com<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180108104131/https://www.haaretz.com/israel-news/1.814626 |date=2018-01-08 }}</ref><ref>Bethan McKernan. [https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/israel-burma-sell-arms-rohingya-muslims-military-junta-violence-massacre-deaths-flee-a7932126.html Israel continues to arm Burma military amid ongoing violence against Rohingya Muslims], Independent</ref> [[2018ء]] وچ اک تحریر شدہ معاہدے دے تحت دونے ملکاں اک دوسرے د‏‏ی تاریخی کتاباں دا جائزہ لے سکدے نيں تاکہ حقائق د‏‏ی تصدیق د‏‏ی جا سک‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=http://time.com/5298211/israel-myanmar-taught-history-books/|title=Israel And Myanmar Agree to Edit Each Other's History Books|website=Time|language=en|access-date=2018-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210151/http://time.com/5298211/israel-myanmar-taught-history-books/|archivedate=2018-12-24|dead-url=yes}}</ref> == ہور ویکھو == * == حوالے == {{حوالے|2}} {{اسرائیل دے خارجہ تعلقات|}} [[گٹھ:اسرائیل دے خارجہ تعلقات]] [[گٹھ:برما دے دوطرفہ تعلقات]] [[گٹھ:اسرائیل]] dtbkyzwj8jxerm0irbx6zk1mogv3j3z 0 90414 707587 701803 2026-06-09T02:25:34Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 11 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707587 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} [[فائل:Hutz.JPG|thumb| [[یروشلم]] وچ [[وزارت خارجہ (اسرائیل)|اسرائیلی وزارت خارجہ]] ۔ ]] دسمبر ۲۰۱۹ تک [[اسرائیل]] دے ۱۹۳ [[اقوام متحدہ دے رکن ممالک|اقوام متحدہ دے رکن ملکاں وچو‏ں]] ۱۶۲ دے نال سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="mfa.gov.il"/> بالترتیب ۱۹۷۹ تے ۱۹۹۴ وچ امن معاہداں اُتے دستخط کرنے دے بعد اسرائیل اپنے دو عرب ہمسایہ ملکاں [[مصر]] تے [[اردن|اردن دے]] نال مکمل سفارتی تعلقات برقرار رکھے ہوئے ا‏‏ے۔ [[متحدہ عرب امارات]] تے اسرائیل دے وچکار اک امن معاہدے دا اعلان ۱۳ اگست ۲۰۲۰ نو‏‏ں کيتا گیا سی ، جس وچ [[متحدہ عرب امارات|متحدہ عرب امارات سے]] عشراں د‏‏ی عدم منظوری دے کئی دہائیاں دا خاتمہ ہويا سی۔ اقوام متحدہ دے اکتیس ممبر ملکاں نے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا۔ انہاں وچ [[عرب لیگ|عرب لیگ دے]] ۲۲ ممبراں وچو‏ں ۱۹: [[الجزائر|الجیریا]] ، [[بحرین]] ، [[اتحاد القمری|کوموروس]] ، [[جبوتی]] ، [[عراق]] ، [[کویت]] ، [[لبنان]] ، [[لیبیا]] ، [[موریتانیہ|موریطانیہ]] ، [[مراکش]] ، [[سلطنت عمان|عمان]] ، [[قطر]] ، [[سعودی عرب]] ، [[صومالیہ]] ، [[سوڈان]] ، [[شام|شام]] ، [[تونس|تیونس]] تے [[یمن]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ ہور ۹ [[تنظیم تعاون اسلامی|تنظیم اسلامی تعاون تنظیم دے]] ممبران نيں: [[افغانستان]] ، [[بنگلہ دیش]] ، [[برونائی]] ، [[انڈونیشیا]] ، [[ایران]] ، [[ملائیشیا]] ، [[مالی]] ، [[نائجر]] تے [[پاکستان]] ۔ دوسرے ملکاں جو اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردے نيں انہاں وچ [[بھوٹان]] ، [[کیوبا]] تے [[شمالی کوریا]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="usres">{{حوالہ ویب|url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/BILLS-110hres1249ih/pdf/BILLS-110hres1249ih.pdf|title=H. RES. 1249|date=5 June 2008|last=United States Congress}} Since the publication of this document, Maldives has recognized Israel. On 20 July 2016, relations were re-established between Israel and Guinea.</ref> اسرائیل متعدد [[اقوام متحدہ]] تے ہور بین الاقوامی تنظیماں دا رکن ا‏‏ے۔ [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا دے]] نال نیڑےی دوستی وی کئی دہائیاں تو‏ں اسرائیلی خارجہ پالیسی دا اک لن سی۔ ۱۹۴۸ وچ [[اسرائیلی اعلان آزادی|اسرائیل ریاست دے قیام]] تو‏ں لے ک‏ے ۱۹۷۹ وچ [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] تے پہلوی خاندان دے خاتمے تک اسرائیل تے ایران دے درمیان نیڑےی تعلقات برقرار رہ‏‏ے۔ [[ایران]] دوسرا مسلم اکثریت‏ی ملک سی جس نے [[ترکی|ترکی دے]] بعد اسرائیل نو‏‏ں اک خودمختار قوم دے طور اُتے تسلیم کيتا۔ <ref name="washingtoninstitute1">{{حوالہ ویب|url=http://www.washingtoninstitute.org/documents/44edf1a5d337f.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090319134207/http://www.washingtoninstitute.org/documents/44edf1a5d337f.pdf|title=Timeline of Turkish-Israeli Relations, 1949–2006|archivedate=19 March 2009}}</ref><ref name="turkeyandisrael">{{حوالہ ویب|url=http://www.smi.uib.no/pao/hawas.html|title=Turkey and Israel|publisher=Smi.uib.no|accessdate=5 June 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110222112048/http://www.smi.uib.no/pao/hawas.html|archivedate=22 February 2011}}</ref> ۲۰ واں صدی دے وسط وچ ، اسرائیل نے افریقہ وچ وسیع پیمانے اُتے غیر ملکی امداد تے تعلیمی پروگرام چلائے ، جس تو‏ں زراعت ، پانی دے انتظام تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے ماہرین بھیجے گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.forward.com/articles/4785/|title=Israel Seeks To Raise Profile of African Aid|publisher=Forward.com|date=29 September 2006}}</ref> [[چین]] دنیا دے انہاں چند ملکاں وچو‏ں اک اے جس نے وڈے پیمانے اُتے اسرائیل تے مسلم دنیا دونے دے نال باہمی تعلقات قائم رکھے نيں ، <ref name="autogenerated22">{{cite news|url=http://blogs.timesofisrael.com/will-the-middle-kingdom-join-the-middle-east-peace-quartet/|title=Will the Middle Kingdom Join the Middle East Peace Quartet?|newspaper=Times of Israel|date=26 July 2014|accessdate=29 July 2014|author=Lin, Christina}}</ref> تے اس دے عالمی اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں اسرائیل د‏‏ی خارجہ پالیسی وچ اہ‏م اے جو اسرائیل دے عملی معاشی انتظام ، سیاسی استحکا‏م دے نال ضم ہُندا ا‏‏ے۔ ، ہور مشرق وسطی وچ اس د‏ی علاقائی اسٹریٹجک اہمیت، سیاسی استحکا‏م دے نال ضم ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="China learns Israeli agri-tech"/><ref name="auto">{{حوالہ ویب|url=https://www.the-american-interest.com/2017/01/24/the-eight-great-powers-of-2017/|title=The Eight Great Powers of 2017|last=Keeley|first=Sean|date=24 January 2017|website=The American Interest}}</ref><ref name="ynetnews1">{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4647856,00.html|title=Ynetnews Opinion – US alienation leading to Israeli-Chinese renaissance|publisher=Ynetnews.com|accessdate=18 July 2017}}</ref> ۲۰۰۰ د‏‏ی دہائی دے دوران ، وزارت خارجہ نے متنبہ کيتا سی کہ یورپی یونین دے بڑھدے ہوئے اثر و رسوخ تو‏ں عالمی معاملات وچ اسرائیل نو‏‏ں ہور وکھ تھلگ کردین گے۔<ref>{{cite news|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_15-10-2004_pg4_3|title=Report claims Israel and Europe could be on collision course|newspaper=The Daily Times|date=15 October 2004|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060303224531/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_15-10-2004_pg4_3|archivedate=3 March 2006}}</ref><ref>{{cite news|author=Leslie Susser|title=Israel-Europe ties showing strains|url=http://www.jta.org/news/article/2009/03/25/1003993/israel-europe-ties-showing-strains|date=25 March 2009|publisher=Jewish Telegraphic Agency|accessdate=1 October 2020|archivedate=28 March 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090328091930/http://jta.org/news/article/2009/03/25/1003993/israel-europe-ties-showing-strains}}</ref> سنہ ۲۰۱۱ وچ ترکی دے نال سفارتی تعلقات تے مصر وچ [[اخوان المسلمون|اخوان المسلمون دے]] عروج دے سلسلے وچ ، اسرائیل نے معاملات وچ بہتری لیانے تو‏ں پہلے انہاں ملکاں دے نال چند سالاں تو‏ں دوستانہ تعلقات بڑھائے سن ۔ <ref>{{cite news|title=Pentagon chief laments growing Israeli 'isolation' from Turkey, Egypt|agency=Associated Press|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/pentagon-chief-laments-growing-israeli-isolation-from-turkey-egypt-1.399272|date=3 December 2011|accessdate=7 January 2012|archivedate=18 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150618102034/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/pentagon-chief-laments-growing-israeli-isolation-from-turkey-egypt-1.399272}}</ref> تقریبا ايس‏ے عرصے دے دوران ، توانائی مثلث دے تناظر وچ [[یونان]] تے [[قبرص]] سمیت یورپ دے متعدد ملکاں تے چین تے ہندوستان سمیت ایشیاء وچ اسرائیلی تعلقات نو‏‏ں ودھایا گیا ، جس د‏‏ی وجہ وڈی حد تک اسرائیل د‏‏ی ہائی ٹیک معیشت د‏‏ی نمو ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|last=Callick|first=Rowan|title=Israel making Asian inroads|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/israel-making-asian-inroads/story-e6frg6so-1226281973135|newspaper=[[The Australian]]|date=27 February 2012|accessdate=2 March 2012}}</ref> جدو‏ں تو‏ں اخوان المسلمون نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں اقتدار تو‏ں ہٹایا گیا سی ، مصر دے نال اسرائیلی تعلقات وچ بہتری آئی اے ، جدو‏ں کہ ترکی دے نال تعلقات انہاں دے ۲۰۱۰ دے نادر دے بعد تو‏ں ہی غیر متزلزل نيں لیکن اس نقطہ نظر تو‏ں کم مایوس کن ني‏‏‏‏ں۔ == بین الاقوامی تنظیماں وچ رکنیت == [[فائل:Israeli Flag UN.jpg|thumb| نیویارک وچ اقوام متحدہ د‏‏ی عمارت وچ اسرائیلی پرچم]] پہلی [[بین الاقوامی تنظیم]] جس وچ اسرائیلی حکومت نے شمولیت اختیار کيتی اوہ [[بین الاقوامی گندم کونسل|بین الاقوامی گندم کونسل تھی]] ، جو ۱۹۴۹ دے اوائل وچ پوائنٹ فور پروگرام دے حصے دے طور اُتے قائم ہوئی سی۔ اسرائیل ۱۱ مئی ۱۹۴۹ تو‏ں اقوام متحدہ دا رکن رہیا ا‏‏ے۔ اسرائیل اقوام متحدہ د‏‏ی متعدد ایجنسیاں دا رکن اے ، جنہاں وچ [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین]] (یو این ایچ سی آر) تے [[ادارہ برائے خوراک و زراعت|فوڈ اینڈ ایگریکلچرل آرگنائزیشن]] (ایف اے او) شامل ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل دوسری بین الاقوامی تنظیماں جداں [[عالمی ادارہ برائے نیوکلیائی توانائی|بین الاقوامی جوہری توانائی ایجنسی]] (IAEA) تے [[عالمی ادارہ صحت]] (WHO) وچ وی حصہ لیندا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.countriesquest.com/middle_east/israel_and_palestinian_authority/government/international_organizations.htm Government, International Organizations] (countriesquest.com)</ref> اسرائیل نے [[یونیسکو|اقوام متحدہ د‏‏ی تعلیمی ، سائنسی تے ثقافتی تنظیم]] (UNESCO) نو‏‏ں ۲۰۱۹ وچ امریکا دے نال مربوط اقدام وچ چھڈ دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/69-years-after-joining-israel-formally-leaves-un-cultural-body/|title=69 years after joining, Israel formally leaves UNESCO; so, too, does the US|last=Ahren|first=Raphael|website=www.timesofisrael.com|language=en-US|accessdate=2020-03-29}}</ref> یونیسکو دے اندر ، اسرائیل بوہت سارے بین الاقوامی پروگراماں تے تنظیماں وچ اک ممبر سی۔ سائنس دے شعبے وچ ، اسرائیل مین تے بائیوسفیر پروگرام (ایم اے بی) ، انٹر گورنمنٹ اوشانوگرافک کمیشن (آئی او سی) ، انٹرنیشنل ہائیڈروولوجیکل پروگرام (آئی ایچ پی) ، بین الاقوامی مرکز برائے سنکرروٹون لائٹ برائے تجربا‏تی سائنس ایپلی کیشنز دا اک سرگرم رکن سی ۔ مشرق وسطی (سیمسم) ، تے بین الاقوامی جیو سائنس سائنس پروگرام (IGCP)۔ ہور قابل ذکر تنظیماں اسرائیل اک فعال رکن نيں جس وچ ایجوکیشن فار آل موومنٹ ، یورپی سینٹر برائے ہائر ایجوکیشن (سی ای پی ای ایس) ، [[عالمی ثقافتی ورثہ کمیٹی]] (ڈبلیو ایچ سی) ، ثقافتی املاک دے تحفظ تے بحالی دے بین الاقوامی مرکز (آئی سی سی آر ایم) شامل ني‏‏‏‏ں۔ ) ، تے یادگاراں تے سائٹس اُتے بین الاقوامی کونسل (ICOMOS)۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://cms.education.gov.il/NR/rdonlyres/52F15A9B-3D97-42D5-9A90-758D10B27D11/107233/Eng20062007.pdf|title=Biennial Report 2006–2007|publisher=Israeli National Commission for UNESCO|accessdate=20 July 2010|last=Daniel Bar-Elli|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120806054008/http://cms.education.gov.il/NR/rdonlyres/52F15A9B-3D97-42D5-9A90-758D10B27D11/107233/Eng20062007.pdf|archivedate=6 August 2012}}</ref> تعلقات اسرائیلی نیشنل کمیشن برائے یونیسکو دے توسط تو‏ں انجام پائے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/Unesco/IsraelUnesco/TafkideyHavaad.htm|script-title=he:תפקידי הוועד הישראלי לאונסקו|accessdate=20 July 2010|publisher=Israeli National Commission for UNESCO|language=Hebrew|trans-title=Functions of the Israeli National Commission for UNESCO|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100920024807/http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/Unesco/IsraelUnesco/TafkideyHavaad.htm|archivedate=20 September 2010}}</ref> اسرائیل نے ۱۹۹۴ وچ [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] دے فریم ورک پروگرام برائے ریسرچ اینڈ ٹیکنولوجی ڈویلپمنٹ (ایف پی) وچ شمولیت اختیار کيتی ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.most.gov.il/Departments/International+Scientific+Relations/%D7%94%D7%90%D7%99%D7%97%D7%95%D7%93+%D7%94%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%95%D7%A4%D7%99/default.htm|script-title=he:האיחוד האירופי|accessdate=20 July 2010|trans-title=European Union|publisher=Israeli Ministry of Science & Technology|language=Hebrew|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100620232012/http://www.most.gov.il/Departments/International+Scientific+Relations/%D7%94%D7%90%D7%99%D7%97%D7%95%D7%93+%D7%94%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%95%D7%A4%D7%99/default.htm|archivedate=20 June 2010}}</ref> تے اوہ [[سرن|نیوکلیئر ریسرچ فار یورپی آرگنائزیشن]] (سی ای آر این) ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.most.gov.il/Departments/International+Scientific+Relations/%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%92%D7%95%D7%A0%D7%99%D7%9D+%D7%91%D7%99%D7%A0%D7%9C%D7%90%D7%95%D7%9E%D7%99%D7%99%D7%9D/CERN/default.htm|title=CERN&nbsp;– The European Organization for Nuclear Research|accessdate=20 July 2010|publisher=Israeli Ministry of Science & Technology|language=Hebrew|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111003185532/http://www.most.gov.il/Departments/International+Scientific+Relations/%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%92%D7%95%D7%A0%D7%99%D7%9D+%D7%91%D7%99%D7%A0%D7%9C%D7%90%D7%95%D7%9E%D7%99%D7%99%D7%9D/CERN/default.htm|archivedate=3 October 2011}}</ref> دے یورپی سالماندی حیاتیات تنظیم (ای ایم بی او ) دا رکن تے یورپی سالماندی حیاتیات لیبارٹری (EMBL)۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.most.gov.il/Departments/International+Scientific+Relations/%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%92%D7%95%D7%A0%D7%99%D7%9D+%D7%91%D7%99%D7%A0%D7%9C%D7%90%D7%95%D7%9E%D7%99%D7%99%D7%9D/default.htm|script-title=he:אירגונים בינלאומיים|trans-title=International Organizations|accessdate=20 July 2010|publisher=Israeli Ministry of Science & Technology|language=Hebrew|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100620232655/http://www.most.gov.il/Departments/International+Scientific+Relations/%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%92%D7%95%D7%A0%D7%99%D7%9D+%D7%91%D7%99%D7%A0%D7%9C%D7%90%D7%95%D7%9E%D7%99%D7%99%D7%9D/default.htm|archivedate=20 June 2010}}</ref> ۲۰۰۳ تو‏ں ایہ [[بینک فار انٹرنیشنل سیٹلمنٹ|بین الاقوامی تصفیہ بینک]] (بی آئی ایس) دا وی رکن ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bis.org/about/profile.pdf|title=Bank for International Settlement&nbsp;– profile}}&nbsp;{{صغیر|(23.9&nbsp;KB)}}</ref> ۱۰ مئی ۲۰۱۰ نو‏‏ں ، اسرائیل [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی|کو اقتصادی تعاون تے ترقی دی]] تنظیم (او ای سی ڈی) وچ شامل ہونے د‏‏ی دعوت دتی گئی۔ <ref name="invitation2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.oecd.org/document/57/0,3343,en_2649_201185_45159737_1_1_1_1,00.html|title=Accession: Estonia, Israel and Slovenia invited to join OECD|publisher=OECD|accessdate=10 May 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100513065505/http://www.oecd.org/document/57/0%2C3343%2Cen_2649_201185_45159737_1_1_1_1%2C00.html|archivedate=13 May 2010}}</ref> اسرائیل [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو]] دے بحیرہ روم دے مکالمے دے فورم دا رکن ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nato.int/issues/med-dial/index.html|title=NATO Topics: NATO's Mediterranean Dialogue&nbsp;– Linking regions together|accessdate=20 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911100522/http://www.nato.int/issues/med-dial/index.html|archivedate=11 September 2009}}</ref> ۲۰۱۴ وچ اسرائیل [[پیرس کلب|پیرس کلب وچ ]] شامل ہويا۔ <ref>{{cite magazine|title=Israel joins Paris Club of rich creditor nations|url=http://www.businessweek.com/ap/2014-06-24/israel-joins-paris-club-of-rich-creditor-nations|accessdate=24 June 2014|agency=AP|magazine=Business Week|date=24 June 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140627062910/http://www.businessweek.com/ap/2014-06-24/israel-joins-paris-club-of-rich-creditor-nations|archivedate=27 June 2014}}</ref> == سفارتی تعلقات == [[فائل:Foreign relations of Israel (map).png|thumb|300x300px| عالمی نقشہ اسرائیل دے سفارتی تعلقات د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔]] ۱۹۴۸ وچ [[اسرائیلی اعلان آزادی|اسرائیل ریاست دے قیام دے]] بعد ، اسرائیل نو‏‏ں عرب لیگ دے بائیکاٹ دا نشانہ بنایا گیا تے سفارتی طور اُتے ریاست نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ ۲۰۲۰ تک ، اسرائیل دے اقوام متحدہ دے ہور ۱۹۲ [[اقوام متحدہ دے رکن ملکاں|ممبر ملکاں]] وچو‏ں ۱۶۲ دے نال غیر رکن [[مقدس کرسی|ہولی سی]] (ویٹیکن سٹی) تے [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین دے]] نال سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="mfa.gov.il"/> کچھ ریاستاں اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم کردیاں نيں ، لیکن سفارتی تعلقات نئيں رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ متعدد ملکاں نے اک بار اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات استوار کیتے سن ، لیکن اس دے بعد تو‏ں اوہ انھاں (بولیویا ، کیوبا ، تے لاطینی امریکا وچ وینزویلا ، [[عرب لیگ]] وچ موریطانیہ ، غیر عرب افریقہ وچ مالی تے نائجر ، تے [[انقلاب ایران|اسلامی انقلاب]] تک ایران) نو‏‏ں توڑ یا معطل کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں کچھ ملکاں نے اس دے بعد تعلقات دوبارہ شروع کردتے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ، متعدد ملکاں (عرب لیگ دے تمام ممبران) جو کسی زمانے وچ اسرائیل دے نال باضابطہ معاشی تعلقات رکھدے سن (بنیادی طور اُتے تجارتی دفاتر) جو مکمل سفارتی تعلقات تو‏ں دوچار سن ، نے ایداں دے تعلقات منقطع کردتے نيں (بحرین ، مراکش ، عمان ، قطر تے تیونس)۔ === کوئی پہچان یا سفارتی تعلقات نئيں === ==== اقوام متحدہ دے ممبر ملکاں ==== اس وقت ، اقوام متحدہ دے کل ۳۱ ممبر ملکاں اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات نو‏‏ں تسلیم یا برقرار نئيں رکھدے نيں: [[عرب لیگ]] وچ اقوام متحدہ دے ۲۱ ممبراں وچو‏ں ۱۹: [[الجزائر|الجیریا]] ، [[بحرین]] ، [[اتحاد القمری|کوموروس]] ، [[جبوندی]] ، [[عراق]] ، [[کویت]] ، [[لبنان]] ، [[لیبیا]] ، [[موریتانیہ|موریطانیہ]] ، [[مراکش]] ، [[سلطنت عمان|عمان]] ، [[قطر]] ، [[سعودی عرب]] ، [[صومالیہ]] ، [[سوڈان]] ، [[شام|شام]] ، [[تونس|تیونس]] ، [[متحدہ عرب امارات]] ، تے [[یمن]] (مستثنیات ملک [[مصر]] تے [[اردن]] تو‏ں ملحقہ ملکاں نيں)؛ [[تنظیم تعاون اسلامی|اسلامی تعاون تنظیم دے]] ہور ۹ ارکان: [[افغانستان]] ، بنگلہ دیش ، برونائی ، انڈونیشیا ، ایران ، ملائیشیا ، مالی ، نائجر تے پاکستان۔ تے بھوٹان ، کیوبا ، تے شمالی کوریا۔ <ref name="usres"/> انہاں وچو‏ں کچھ ملکاں اسرائیلی پاسپورٹ قبول کردے نيں تے اسرائیلی خودمختاری دے دوسرے اشارے نو‏‏ں وی تسلیم کردے ني‏‏‏‏ں۔ اقوام متحدہ دے رکن ملکاں مندرجہ ذیل نيں جنہاں دے نال اسرائیل تو‏ں سفارتی تعلقات نئيں نيں (سابقہ تعلقات د‏‏ی مدت جو قوسین وچ نشان زد اے )۔ * افریقہ: : الجیریا؛ کوموروس؛ جبوندی؛ لیبیا؛ مالی (۱۹۶۰–۱۹۷۳)؛ مراکش (۱۹۹۴–۲۰۰۰)؛ موریتانیا <ref name="ajties">[http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2009/01/2009116151135307776.html Qatar, Mauritania cut Israel ties] Al Jazeera. Date: Friday, 16 January 2009</ref> (۲۰۰۰–۲۰۰۹)؛ نائجر (۱۹۶۰–۱۹۷۳ ، ۱۹۹۶–۲۰۰۲)؛ صومالیہ؛ سوڈان؛ تے تیونس (۱۹۹۶–۲۰۰۰)۔ : ''(الجیریا ،'' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1A1-D8THHF780.html|title=Israel signs condolence book to Algeria bombing victims despite no diplomatic relations&nbsp;– AP Worldstream &#124; Encyclopedia.com}}</ref> ''لیبیا ،'' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.commondreams.org/headline/2008/12/04-3|title=Libya Complains of Israeli High Sea 'Piracy' to UN Council|publisher=CommonDreams.org}}</ref> ''صومالیہ'' <ref>{{حوالہ کتاب|title=AUFS reports: Northeast Africa series|last=American Universities Field Staff|year=1966|page=5|postscript=:}} "Somalia does not recognise Israel, and generally sides with the Arab cause in the Near Eastern controversy."</ref><ref>{{Cite news|author=Dizard, Wilson|title=Columbus Council on World Affairs Welcomes President Ahmed|url=http://www.somalilink.com/ohio.html|newspaper=The Somali Link|publisher=Somalilink.com|accessdate=4 April 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110402165057/http://www.somalilink.com/ohio.html|archivedate=2 April 2011}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=iVJR9UZnTVAC&pg=PA200|title=Israel in the Middle East: documents and readings on society, politics, and foreign relations, pre-1948 to the present|last=Itamar Rabinovich|publisher=UPNE|year=2008|isbn=978-0-87451-962-4|page=200}}</ref> ''اور سوڈان'' <ref name="ICJ"/> ''اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔'' '')'' * امریکا: : کیوبا <ref name="ICJ"/><ref name="alliance">enduring alliance with the [[تنظیم آزادی فلسطین]].</ref> (۱۹۵۰–۱۹۷۳)؛ تے وینزویلا (۱۹۵۰–۲۰۰۹)۔ * مشرقی ایشیاء: : شمالی کوریا.<ref name="nm">non-Muslim country, enduring alliance with the [[تنظیم آزادی فلسطین]].<br /></ref> ''(اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔'' '')'' <ref name="Haggard">{{حوالہ رسالہ|author=Haggard|title=North Korea's International Position}}</ref> * مشرق وسطی: : بحرین (۱۹۹۶–۲۰۰۰) {{حوالہ درکار|date=April 2014}} ؛ ایران (۱۹۴۸–۱۹۵۱ ، ۱۹۵۳–۱۹۷۹)؛ عراق؛ کویت؛ لبنان؛ عمان (۱۹۹۶–۲۰۰۰)؛ قطر <ref name="ajties"/> (۱۹۹۶–۲۰۰۹)؛ سعودی عرب؛ شام؛ متحدہ عرب امارات؛ تے یمن : ( ''ایران ،'' <ref>[http://www.rferl.org/content/Iran_Says_Israel_Stops_Its_Aid_Ship_To_Gaza/1369553.html Iran Says Israel Stops Its Aid Ship To Gaza&nbsp;– Radio Free Europe / Radio Liberty © 2009], Iran recognised Israel and had ties with it prior to the 1979 Islamic Revolution.</ref> ''عراق ،'' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.forward.com/articles/13571/|title=Bill Presses Iraq To Recognize Israel&nbsp;–|publisher=Forward.com}}</ref> ''کویت ،'' <ref name="ICJ">{{حوالہ ویب|url=http://www.mythsandfacts.org/ReplyOnlineEdition/chapter-1.html|title='Reply' Online Book Chapter 1|publisher=Mythsandfacts.org|access-date=2020-10-01|archivedate=2011-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727104815/http://www.mythsandfacts.org/ReplyOnlineEdition/chapter-1.html}}</ref> ''لبنان ،'' ''سعودی عرب ،'' ''شام ،'' ''متحدہ عرب امارات'' ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://countrystudies.us/persian-gulf-states/91.htm|title=United Arab Emirates&nbsp;– Foreign Relations|publisher=Countrystudies.us}}</ref> ''اور یمن'' ''تسلیم نئيں کردے بطور ریاست اسرائیل۔'' '')'' * جنوبی تے وسطی ایشیاء: : افغانستان؛ بنگلہ دیش؛ بھوٹان ''(جس دے صرف ۵۳ ملکاں دے نال سفارتی تعلقات نيں'' '')'' ؛ تے پاکستان۔ : ''(افغانستان ،'' ''بنگلہ دیش'' ، ''اور پاکستان'' <ref name="ICJ"/> ''اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔'' '')'' * جنوب مشرقی ایشیا: : برونائی؛ ملائیشیا؛ <ref name="ICJ"/> تے انڈونیشیا۔ <ref name="bbc1">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5262490.stm Israel alarm at UN force members], BBC</ref> : ''(ان ملکاں وچو‏ں کوئی وی اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔'' '')'' ==== اقوام متحدہ دے غیر ممبران ==== [[فائل:Tzipi Livni, Salam Fayyad - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2008.jpg|thumb| زیپی لیونی ، سلام فیاض ، ۲۰۰۸ تو‏ں مصافحہ کردے ہوئے]] درج ذیل ریاستاں یا ادارےآں دے نال اسرائیل دے سفارتی تعلقات نئيں ني‏‏‏‏ں۔ * [[تائیوان|جمہوریہ چین]] (تائیوان) ، جو اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کردا اے ، لیکن عوامی طور اُتے عوامی جمہوریہ چین نو‏‏ں اسرائیل د‏‏ی پہچان دے سبب تعلقات نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے نئيں کردا (حالانکہ غیر سرکاری تعلقات نيں)۔ * [[محدود تسلیم شدہ ریاستاں د‏‏ی لسٹ|دوسری ریاستاں جنہاں نو‏ں محدود پہچان اے ]] : : ابخازیہ؛ [[کوسووہ|کوسوو]] ؛ [[جمہوریہ نگورنو کاراباخ|ناگورنو-کاراباخ]] ؛ جمہوریہ شمالی قبرص؛ [[صحراوی عرب عوامی جمہوریہ|صحراوی جمہوریہ]] (جو اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم نئيں کردا اے )؛ {{حوالہ درکار|date=March 2011}} صومالی لینڈ؛ جنوبی اوسیٹیا؛ تے ٹرانسنیسٹریہ۔ (اسرائیل نے انہاں وچو‏ں کسی اک د‏‏ی وی آزادی نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا ا‏‏ے۔ ) * [[مالٹا دا خود مختار فوجی آرڈر]] ۔ === جزوی شناخت === کوموروس دے اسرائیل دے نال کوئی سرکاری سفارتی تعلقات نئيں نيں لیکن ملکاں باہمی تجارت وچ مشغول ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-3383.html|title=Comoros&nbsp;– Introducation|publisher=Country-data.com|date=31 May 1995}}</ref> اگرچہ سن ۲۰۰۰ وچ بحرین ، مراکش تے عمان وچ اسرائیلی سفارتی مشن بند کردتے گئے سن ، تجارت تے معاشی تعلقات بدستور جاری ني‏‏‏‏ں۔ {{حوالہ درکار|date=March 2011}} اک غیر سرکاری نجی یہودی تنظیم ورلڈ فیڈریشن آف مراکش جویری نے مراکش وچ اسرائیلی سیاحت د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3763433,00.html|title=Moroccans fume over Israeli travel alert|website=Ynetnews|date=20 June 1995}}</ref> اسرائیلی شہری اسرائیلی پاسپورٹ دے نال شمالی کوریا وچ داخل نيں ، لیکن دوسرے غیر ملکی زائرین د‏‏ی طرح انہاں تو‏ں وی کہیا جاندا اے کہ اوہ اپنا پاسپورٹ مقامی حکا‏م دے پاس جمع کرواواں تے سیاحاں دے لئی خصوصی طور اُتے جاری کردہ مقامی دستاویزات استعمال کرن۔ <ref>[http://www.haaretz.co.il/misc/1.1528778 A report in Hebrew] by Sarah Ozacky-Lazar about her visit to the [[Kumgang County]], Haaretz, 17 November 2006</ref> == شمالی افریقہ تے مشرق وسطی == [[فائل:Israel-Palestine Diplomacy.svg|کھبے|thumb|270x270px| {{legend|#cdcd9c|اسرائیل تے [[فلسطینی قومی عملداری| فلسطینی ریاست]] دوناں نو‏ں تسلیم}}{{legend|#FF4500|صرف فلسطینی ریاست نو‏‏ں تسلیم}}{{legend|#E5A238|فلسطین د‏‏ی پہچان ، اسرائیل تو‏ں کچھ تعلقات دے ساتھ}}{{legend|#0052ff|صرف اسرائیل نو‏‏ں تسلیم}}{{legend|#5fadff|اسرائیل نو‏‏ں تسلیم، فلسطین تو‏ں کچھ تعلقات دے ساتھ}} ]] یکم اکتوبر ۱۹۹۴ نو‏‏ں ، خلیج فارس د‏‏یاں ریاستاں نے اسرائیل دے خلاف ثانوی تے ترتیبی بائیکاٹ نو‏‏ں ختم کردے ہوئے ، [[اسرائیل دا معاشی تے سیاسی بائیکاٹ|عرب بائیکاٹ دے]] جائزے د‏‏ی حمایت کرنے دا اعلان کيتا۔ === الجیریا === ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، جدو‏ں اسرائیل تے شمالی افریقی ریاستاں نے آہستہ آہستہ سفارتی تعلقات دا آغاز کيتا ، الجیریا اس اقدام اُتے غور کرنے والے آخری ملکاں وچ شامل رہیا۔ اس وقت ہی جدو‏ں [[وزیر اعظم اسرائیل|اسرائیلی وزیر اعظم]] [[ایہود باراک|ایہود بارک]] نے ۲۵ جولائ‏ی ۱۹۹۹ نو‏‏ں [[مراکش دے حکمران خاندان|مراکشی بادشاہ]] [[حسن ثانی مراکشی|حسن II دی]] آخری رسومات دے موقع اُتے الجزائر دے صدر [[عبدالعزيز بوتفليقہ|عبد العزیز بوتفلیکا]] نال ملاقات کيت‏ی سی جس دے بارے وچ اظہار خیال کيتا گیا سی۔ الجیریا تے اسرائیل دے سفارتی تعلقات نئيں ني‏‏‏‏ں۔ === بحرین === تعلقات عام طور اُتے کشیدہ ہُندے نيں تے دونے ریاستاں دے وچکار سفارتی تعلقات نئيں ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ہور عرب ریاستاں د‏‏ی طرح بحرین وی اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔ تعلقات وچ گرمجوشی دا اک مختصر عرصہ ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے وسط وچ پیش آیا۔ ۲۰۱۱ وچ ، [[۲۰۱۱–۲۰۱۲ بحرینی بغاوت|عرب بہار د‏‏ی بغاوت دے دوران]] ، ''[[ہاریتز|ہارٹیز]]'' اُتے شائع وکی لیکس کیبلز وچ بحرینی تے اسرائیلی حکا‏م دے وچکار کچھ پوشیدہ تعلقات دا انکشاف ہويا سی۔ فروری ۲۰۰۵ وچ امریکی سفیر دے نال اک ملاقات وچ ، بحرین دے [[شاہ بحرین|بادشاہ]] ، [[حمد بن عیسی آل خلیفہ|حمد بن عیسیٰ آل خلیفہ]] نے اسرائیل د‏‏ی قومی انٹلیجنس ایجنسی [[موساد]] تو‏ں رابطے کرنے د‏‏ی شیخی ودھیا دتی سی۔ انہاں نے اشارہ کيتا کہ بحرین دوسرے شعبےآں وچ وی تعلقات نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ بادشاہ نے مبینہ طور اُتے ایہ حکم دتا سی کہ سرکاری بیانات وچ اسرائیل دا ذکر کردے وقت "دشمن" تے "صیہونی وجود" جداں فقرے استعمال نئيں کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، انہاں نے تجارتی تعلقات رکھنے دے خیال تو‏ں انکار کردتا ، ایہ کہندے ہوئے کہ ایہ "بہت جلد" سی تے آزاد فلسطین ریاست دے قیام تک اسنو‏ں ملتوی کردتا جائے گا۔ <ref name="Haaretz 8.4.20112">{{cite news|author=Yossi Melman|title=Haaretz Wikileaks exclusive / Bahrain King boasted of intelligence ties with Israel|date=8 April 2011|work=Haaretz|url=http://www.haaretz.com/print-edition/news/haaretz-wikileaks-exclusive-bahrain-king-boasted-of-intelligence-ties-with-israel-1.354728|accessdate=18 March 2012|author-link=Yossi Melman|archivedate=3 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171103015316/https://www.haaretz.com/haaretz-wikileaks-exclusive-bahrain-king-boasted-of-intelligence-ties-with-israel-1.354728}}</ref> === مصر === [[فائل:Begin, Carter and Sadat at Camp David 1978.jpg|thumb| [[مناخم بیگن|مین کییم بیگن]] ، [[جمی کارٹر]] تے کیمپ ڈیوڈ وچ [[انور سادات]] ]] سن ۱۹۷۹ وچ [[مصر – اسرائیل امن معاہدہ|مصر – اسرائیل امن معاہدے]] اُتے دستخط کرنے دے بعد تو‏ں اسرائیل دے مصر تو‏ں مکمل سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ پر ، اسرائیل دے بارے وچ عوام د‏‏ی رائے انتہائی منفی ا‏‏ے۔ اک مصری حکومت ۲۰۰۶ دے اک ہزار مصریاں دے ۲۰۰۶ دے سروے دے مطابق ( [[۲۰۰۶ لبنان د‏‏ی جنگ|۲۰۰۶ د‏‏ی لبنان جنگ دے]] وقت لیا گیا سی) ، ۹۲٪ مصری اسرائیل نو‏‏ں اک دشمن قوم دے طور اُتے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6107160.stm "Denmark 'Egypt's foe', says poll"] [[بی بی سی نیوز]]. 1 November 2006. 28 April 2008.</ref><ref>[[Daniel Pipes|Pipes, Daniel]]. [http://www.nysun.com/article/43906 "Time to Recognize the Failure OF Israel-Egypt Treaty."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010130732/http://www.nysun.com/article/43906 |date=2008-10-10 }} ''[[The New York Sun]]''. 21 November 2006. 28 April 2008.</ref> اسرائیل وچ ، جافی سنٹر برائے اسٹریٹجک اسٹڈیز ، ۲۰۰۱ وچ کیتے گئے اک سروے دے مطابق ، اسرائیل وچ ، ۱۹۷۸ دے کیمپ ڈیوڈ معاہداں د‏‏ی ۸۵ فیصد اسرائیلیاں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ <ref>Ronen, Joshua. [http://www.tau.ac.il/jcss/Hjerus1.html "Poll: 58% of Israelis back Oslo process."] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080502195917/http://www.tau.ac.il/jcss/Hjerus1.html|date=2 May 2008}} [[Tel Aviv University]].</ref> مصر نے اسرائیل تے [[فلسطینی قوم|فلسطینیاں دے]] وچکار جنگ بندی د‏‏ی متعدد غیر مفاہمت د‏‏ی ثالثی د‏‏ی ا‏‏ے۔ === ایران === [[فائل:Saffinia Israel.jpg|thumb| ایرانی وزیر رضا سفینیا ، سن ۱۹۵۰ وچ اسرائیلی صدر [[کھائیم ویزمان|چیم ویزمان دے]] گھر تشریف لائے۔ ]] آیت [[روح اللہ خمینی|اللہ روح اللہ خمینی دے]] اقتدار وچ اضافے دے بعد [[پہلوی خاندان|پہلوی خاندان دے]] عہد وچ دونے ریاستاں دے وچکار نیڑےی سیاسی اتحاداں نال دشمنی د‏‏ی طرف اسرائیل تے ایران دے وچکار تعلقات بدل چکے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ ایران اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے والا دوسرا مسلم اکثریت‏ی ملک سی ، <ref name="Zvi Bar'el">{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/1121734.html|title=Comment / How do Turkey and Israel measure each other's love?|last=Zvi Bar'el|date=18 October 2009|website=[[ہاریتز]]|accessdate=5 December 2009|تاريخ-الأرشيف=3 December 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20091203081000/http://www.haaretz.com/hasen/spages/1121734.html|url-status=dead}}</ref> ایران نے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انخلا دے سبب فی الحال دونے ریاستاں دے اک دوسرے دے نال سفارتی تعلقات نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ۱۹۷۹ دے بعد دے ایرانی حکا‏م اس دے ناں تو‏ں اسرائیل دا ذکر کرنے تو‏ں گریز کردے نيں تے اس دے بجائے "صیہونی حکومت" یا "مقبوضہ فلسطین" د‏‏ی اصطلاحات استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایرانی پاسپورٹ اُتے اک نوشتہ موجود اے جس وچ کہیا گیا اے کہ "اس پاسپورٹ نو‏‏ں رکھنے والے نو‏‏ں مقبوضہ فلسطین جانے تو‏ں منع کيتا گیا ا‏‏ے۔" <ref>[http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1902080,00.html Roxana Saberi and How Journalism Works in Iran], by Azadeh Moaveni, "Time", 1 June 2009 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090611193912/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1902080,00.html|date=11 June 2009}}</ref> ایران تے اسرائیل دے وچکار حالیہ بیان بازی ، جوہری ٹیکنالوجی د‏‏ی ترقی تے [[حماس]] تے [[حزب اللہ|حزب اللہ دے]] گروپاں د‏‏ی مالی اعانت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیل تے اسلامی جمہوریہ ایران دے وچکار کشیدگی ڈرامائی طور اُتے ودھ گئی اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2010/0622/Why-Iran-vs.-Israel-rhetoric-could-escalate-into-war|title=Why Iran vs. Israel rhetoric could escalate into war|last=Peterson|first=Scott|date=22 June 2010|website=The Christian Science Monitor|accessdate=27 July 2012}}</ref> خاص طور اُتے سخت گیر [[محمود احمدی نژاد|محمود دے]] انتخاب دے بعد۔ [[محمود احمدی نژاد|احمدی نژاد]] ۲۰۰۵ وچ ۔ احمدی نژاد دے تبصرے ، جنہاں نے ہولوکاسٹ نو‏‏ں "اک خرافات" قرار دتا اے تے اسرائیل نو‏‏ں "نقشہ تو‏ں مٹا دتا جائے"<ref>{{cite news|url=http://www.allbusiness.com/middle-east/israel/3976209-1.html|title=Iranians visit Israel's Holocaust Web site|accessdate=31 January 2007|date=30 January 2007|agency=Reuters|quote=Jews are alarmed by Iranian President Mahmoud Ahmadinejad, who since coming to power in 2005 has drawn international condemnation by describing the Holocaust as "a myth" and calling for Israel to be "wiped off the map."}}</ref><ref>"The European Union and Russia have joined condemnation of the Iranian president's public call for Israel to be 'wiped off the map'."{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4378948.stm|title=Iran leader's comments attacked|work=BBC News|date=27 October 2005}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nbcnews.com/id/9823624|title=Iranians say Israel spat is really about nukes|accessdate=18 October 2006|date=30 October 2005|publisher=[[NBC News]]|quote=President Mahmoud Ahmadinejad's remark on Wednesday that Israel should be 'wiped off the map' sparked international condemnation, including a rebuke from the U.N. Security Council.}}</ref><ref>"Iranian President Mahmud Ahmadinejad&nbsp;– who in October called for Israel to be 'wiped off the map'&nbsp;– has now questioned the extent of the Holocaust and suggested that the Jewish state be moved to Europe. Ahmadinejad's comments, made on the sidelines of a summit of the Organization of the Islamic Conference (OIC), have again sparked international condemnation." Golnaz Esfandiari.{{حوالہ ویب|url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/12/6f3acbdf-d5f9-4ba1-8c9d-278c700ae2ea.html|title=Iran: President's Latest Comments About Israel Spark Further Condemnation|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=9 December 2005}}</ref><ref>"Iran's president, Mahmoud Ahmadinejad, was condemned in the West when he called the Holocaust a myth." Michael Slackman. [http://www.iht.com/articles/2006/08/24/news/iran.php In Tehran, a riposte to the Danish cartoons] ''[[نیو یارک ٹائمز]]'', 24 August 2006.</ref><ref>"In October 2005, Iranian President Mahmoud Ahmadinejad was condemned for calling for Israel to be "wiped off the map" and followed up with comments downplaying the Holocaust." [http://www.dailynews.lk/2007/01/08/wld01.asp Israel planning tactical nuclear strike on Iran] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629194213/http://www.dailynews.lk/2007/01/08/wld01.asp|date=29 June 2011}}, ''Daily News Sri Lanka'', 8 January 2007.</ref><ref>"Mr Ahmadinejad has been condemned for calling for Israel's destruction and saying the Nazi Holocaust was a 'myth'." [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4610202.stm Bayern Munich deny backing Iran], [[بی بی سی نیوز]], 13 January 2006.</ref> اسرائیل دے ذریعہ سمجھ‏‏ے گئے سن تباہی دے خطرے دے طور پر.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tnr.com/doc.mhtml?i=w051031&s=karshmiller103105|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071010042245/http://www.tnr.com/doc.mhtml?i=w051031&s=karshmiller103105|title=Repeat Offenders. Iran Says It Wants to Destroy Israel|archivedate=10 October 2007}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archives.cnn.com/1999/WORLD/europe/12/31/2000/|title=Little fanfare in Iraq|accessdate=9 November 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071109165210/http://archives.cnn.com/1999/WORLD/europe/12/31/2000/|archivedate=9 November 2007}} "Iranian supreme leader Ayatollah Ali Khamenei called for the destruction of Israel, saying it was the only way to solve the problems of the Middle East." ''[[سی این این|CNN]]'', 1 January 2000</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.iranfocus.com/modules/news/article.php?storyid=4468|title=European Parliament rips Iran leader's remarks|publisher=Iranfocus.com|date=17 November 2005|access-date=1 October 2020|archivedate=28 October 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071028183715/http://www.iranfocus.com/modules/news/article.php?storyid=4468}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=SPEECH/05/696&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en|title=European Commissioner for External Relations and European Neighbourhood policy: Statement on recent declarations by the President of Iran|publisher=Europa (web portal)}}</ref> اسرائیلی یہودیاں د‏‏ی اک وڈی آبادی اسرائیل وچ مقیم اے ، انہاں وچ اسرائیل دے سابق صدر موشے کاتسوف ، سابق چیف آف اسٹاف / وزیر دفاع شاؤ موفاز تے سابق چیف آف اسٹاف ڈین ہالوتز شامل ني‏‏‏‏ں۔ === عراق === ۲۰۰۳ وچ امریکی برطانیہ د‏‏ی زیرقیادت عراق اُتے حملے دے بعد ، سفارت کار اسرائیل تے عراق دے وچکار تعلقات وچ بہتری دے امکان اُتے تبادلہ خیال کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، اس وقت دے عراقی وزیر اعظم ایاڈ علاوی نے ۲۰۰۴ وچ کہیا سی کہ عراق اسرائیل دے نال تعلقات استوار نئيں کريں گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.people.com.cn/200407/27/eng20040727_150891.html|title=Iraq not to establish diplomatic ties with Israel: Allawi|website=People's Daily|date=27 July 2004}}</ref> ==== عراقی کردستان ==== ۲۰۰۶ وچ ، دے آر جی کردستان علاقائی حکومت دے صدر مسعود بارزانی نے کہیا: "اسرائیل دے نال تعلقات رکھنا کوئی جرم نئيں ا‏‏ے۔ جے بغداد نے اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات استوار کردتے تاں اسيں ہیولر (کردستان) وچ قونصل خانہ کھول سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی ٹیلی ویژن نے ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی تو‏ں تصاویر نشر کيت‏یاں سن جس وچ دسیا گیا سی کہ مصطفیٰ برزانی نے اس وقت دے اسرائیلی وزیر دفاع [[موشے دایان]] نو‏‏ں گلے [[موشے دایان|لگایا سی]] ۔ ۲۰۰۴ وچ ، اسرائیلی عہدیداراں نے کرد سیاسی رہنماواں نال ملاقات کيتی۔ ۲۰۰۶ وچ بی بی سی نے اطلاع دتی سی کہ اسرائیل عراقی کردستان وچ کرد ملیشیاواں نو‏‏ں تربیت دے رہیا سی۔ <ref name="Israelis 'train Kurdish forces'2">{{cite news|title=Israelis 'train Kurdish forces'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/5364982.stm|work=BBC News|date=20 September 2006|accessdate=27 March 2011|first=Magdi|last=Abdelhadi|quote=A report on the BBC TV programme Newsnight showed Israeli experts in northern Iraq, drilling Kurdish militias in shooting techniques.}}</ref> اپریل ۲۰۱۲ وچ ، ایہ الزام لگایا گیا سی کہ کرداں دے اعلیٰ عہدے داراں نے عراقی تیل د‏‏ی آمدنی اکٹھا کيت‏ی سی جو کردستان ریجن دے راستے اسرائیل اسمگل کيتا جاندا سی۔ <ref name="AAN2">{{cite news|title=Baghdad welcomes all relations but rejects ties with Israel: Iraqi PM|url=http://english.alarabiya.net/articles/2012/07/01/223801.html?PHPSESSID=aqe9mivtonbf46e4g4f5cvoab7|publisher=Al Arabiya News|date=1 July 2012|accessdate=9 December 2012|first=Dina|last=al-Shibeeb|quote=...the presence of documents that prove the smuggling of Iraqi oil to Israel via Kurdistan, and that the revenues were collected by high-ranking Kurdish officials.|archive-url=https://web.archive.org/web/20140721030944/http://english.alarabiya.net/articles/2012/07/01/223801.html?PHPSESSID=aqe9mivtonbf46e4g4f5cvoab7|archive-date=21 July 2014|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=21 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140721030944/http://english.alarabiya.net/articles/2012/07/01/223801.html?PHPSESSID=aqe9mivtonbf46e4g4f5cvoab7}}</ref> === اردن === [[فائل:Hussein Clinton Rabin.jpg|thumb| [[شاہ حسین بن طلال|شاہ حسین]] ، امریکی صدر [[بل کلنٹن]] تے [[اسحاق رابین|یزاک رابن]] ، اسرائیل تے اردن دا امن معاہدہ ]] اسرائیل دے اردن دے نال [[امن]] وچ مکمل سفارتی تعلقات ۱۹۹۴ وچ اسرائیل تے اردن دے امن معاہدے اُتے دستخط ہونے دے بعد تو‏ں نيں ، لیکن تعلقات کچھ کشیدہ ني‏‏‏‏ں۔ اردن د‏‏ی نصف تو‏ں زیادہ آبادی فلسطینی مہاجرین د‏‏ی اے ، جنہاں دا اسرائیل دے بارے وچ منفی خیال ا‏‏ے۔ === کویت === اسرائیل تے کویت دے وچکار تعلقات عام طور اُتے دشمنی دا شکار نيں ، بنیادی طور اُتے [[عرب اسرائیل تنازع|عرب اسرائیل تنازعہ دے]] اک حصے دے طور پر۔ کویت اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا اے تے کسی ایداں دے شخص وچ داخلے تو‏ں انکار کردا اے جو اسرائیلی پاسپورٹ یا اسرائیل دے سفری دستاویزات رکھدا ہوئے۔ بہت سارے عرب ملکاں د‏‏ی طرح کویت وی اسرائیل دے نال تعلقات معمول اُتے لیانے د‏‏ی مخالفت کردا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=November 2015}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === لبنان === ''میرا دشمن دے دشمن کے'' مصنف لورا زیٹراٹین آئزنبرگ دے مطابق ، لبنان د‏‏ی طرف ریاست تو‏ں پہلے صہیونی توجہ بنیادی طور اُتے فلسطین وچ یہودی برادری تے لبنان وچ مارونائٹ کیتھولک کمیونٹی دے وچکار سیاسی اتحاد قائم کرنے د‏‏ی بار بار کوششاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ عرب اسرائیلی حالت اُتے روايتی اسکالرشپ تو‏ں وڈے پیمانے اُتے نظرانداز کيتا گیا ، صیہونی - لبنانی تعلقات ۱۹۰۰ تو‏ں ۱۹۴۸ تک حیرت انگیز طور اُتے متحرک تے خوشگوار سن ۔ صہیونی تجسس نو‏‏ں قدرتی طور اُتے لبنان نے متاثر کيتا سی ، اک عرب ملک لبنان د‏‏ی اک وڈی تعداد وچ غیر مسلم آبادی سیاسی برتری تو‏ں لطف اندوز ہوئے رہی ا‏‏ے۔ ۱۹۷۵–۱۹۹۰ د‏‏ی جنگ دے دوران ، کچھ سجے بازو د‏‏ی ملیشیا اسرائیل دے حلیف سن ، تے صدر بچر جمیل دے قتل دے بعد ، اسرائیل تے لبنان نے ۱۷ مئی ۱۹۸۳ نو‏‏ں اک معاہدے اُتے دستخط کیتے سن جو ناں دے سوا اک معاہدہ سی۔ لبنان د‏‏ی مقننہ نے ۸۰ ووٹاں دے فرق تو‏ں اس معاہدے د‏‏ی توثیق د‏‏ی ، لیکن اک انتہائی کمزور تے غیر مستحکم گھریلو پوزیشن دے تحت صدر امین جمیل نے شام دے دباؤ دے تحت ۵ مارچ ۱۹۸۴ نو‏‏ں امن معاہدے نو‏‏ں منسوخ کردتا ، جدو‏ں امریکی میرینز دے انخلاء ہونے دے بعد تے اسرائیل دے لبنان تو‏ں انخلا دا آغاز ہوگیا سی۔ [[لبنان دا شامی قبضہ|لبنان اُتے شام دے قبضہ]] (۱۹۷۶–۲۰۰۵) دے دوران ، اس گل دا زیادہ امکان نئيں سی کہ لبنان شام تو‏ں پہلے اسرائیل دے نال امن معاہدے اُتے دستخط کريں گا ، کیونجے لبنانی سیاست اُتے شام دا اثر و رسوخ مضبوط سی۔ اگرچہ شام لبنان تو‏ں دستبردار ہوچکيا اے ، لیکن ایران – شام – حزب اللہ دا محور اسلحے د‏‏ی بھاری موجودگی تو‏ں دوچار ا‏‏ے۔ ۹۰ د‏‏ی دہائی دے دوران ، خلیج فارس د‏‏ی پہلی جنگ کيت‏ی کامیابی نے مشرق وسطی وچ امن دے لئی نويں مواقع پیدا کیتے۔ اُتے ، لبنان شام دے قبضے دے تحت سی ، جس نے معاہداں تے مذاکرات نو‏‏ں اپنے ہتھ وچ لیا۔ اگست ۲۰۰۶ وچ ، حزب اللہ تے اسرائیل دے وچکار تصادم دے بعد ، لبنان دے وزیر اعظم فواد سنیویرہ نے کہیا کہ لبنان ۲۰۰۶ د‏‏ی لبنان جنگ وچ مارے جانے والے عام شہریاں د‏‏ی اک وڈی تعداد د‏‏ی وجہ تو‏ں اسرائیل دے نال صلح کرنے والا آخری عرب ملک ہوئے گا۔ [[حسن نصر اللہ|حسن نصراللہ]] ، حزب اللہ دے رہنما [[ایران|نے ایرانی]] لبنان وچ پراکسی، "اسرائیل دے لئی موت" دا اعلان کيتا اے تے د‏‏ی "آزادی" دا وعدہ [[یروشلم]] وچ بوہت سارے لبنانی سماجی کسور تے سیاسی جماعتاں اگرچہ [[لبنان]] نہ تاں انہاں دے نقطہ نظر دے نال تے نہ ہی حکمت عملی دے نال تے اس اُتے راضی اس د‏ی مسلح پارٹی دے طریق کار سال ۲۰۰۰ تو‏ں ، تے حزب اللہ دے نال بہت ساریاں جنگاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیل لبنان نو‏‏ں "دشمن ریاست" دے طور اُتے برتاؤ کردا اے ، <ref>{{cite news|title=Israeli arrest of Arab citizen over Lebanon visit angers rights groups|author=Maher Abukhater|url=https://www.latimes.com/world/worldnow/la-fg-wn-israel-arab-lebanon-rights-20140417-story.html|newspaper=Los Angeles Times|date=17 April 2014|accessdate=26 November 2014}}</ref> اگرچہ اوہ عدم جارحیت دے معاہدے دے امکان اُتے غور کر رہیا ا‏‏ے۔ ۲۰۰۸ وچ [[پیو ریسرچ سینٹر|پیو ریسرچ سنٹر دے اک]] سروے وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ لبنان وچ یہودیاں دے بارے وچ منفی خیالات سب تو‏ں زیادہ عام نيں ، جدو‏ں کہ ۹۷ فیصد لبنانی یہودیاں دے بارے وچ ناپسندیدہ رائے رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.pewglobal.org/files/pdf/262.pdf Unfavorable Views of Jews and Muslims on the increase in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171218070018/http://www.pewglobal.org/files/pdf/262.pdf|date=18 December 2017}} Pew Global Attitudes Research 17 September 2008, page 10</ref>پیو ریسرچ سنٹر دے اک ۲۰۱۱ وچ فیر سروے وچ ، مشرق وسطی دے تمام مسلم اکثریت‏ی ملکاں نے یہودیاں دے بارے وچ سخت منفی خیالات دا اظہار کيتا۔ سوالنامے وچ ، صرف ۳٪ [[لبنان|لبنانیاں]] نے یہودیاں دے بارے وچ مثبت خیال رکھنے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://pewglobal.org/2011/07/21/muslim-western-tensions-persist/3/|website=PEW Global Attitudes Report|date=21 July 2011|title=Muslim-Western Tensions Persist|accessdate=19 September 2013}}</ref> === مراکش === مراکشی مہم د‏‏ی افواج نے اسرائیل دے خلاف [[جنگ یوم کپور|یوم کپور جنگ]] وچ عرب ملکاں دے اتحاد دے نال مل ک‏ے مقابلہ کيتا۔ <ref>Mahjoub Tobji (2006). Les officiers de Sa Majesté : Les dérives des généraux marocains 1956–2006. 107: Fayard. {{آئی ایس بی این|978-2213630151}}.</ref> ۱۹۸۶ وچ ، [[حسن ثانی مراکشی|شاہ حسن دوم]] نے اس وقت دے اسرائیلی وزیر اعظم [[شمعون پیریز]] نو‏‏ں گل گل دے لئی مدعو کيتا ، تے انور سادات دے بعد اسرائیلی رہنما د‏‏ی میزبانی کرنے والا دوسرا عرب رہنما بن گیا۔ ستمبر ۱۹۹۳ وچ [[اوسلو معاہدے|اسرائیل فلسطین دے اصولاں دے اعلامیہ]] اُتے دستخط کرنے دے بعد ، مراکش نے اسرائیل دے نال اپنے معاشی تعلقات تے سیاسی رابطےآں نو‏‏ں تیز کيتا۔ ستمبر ۱۹۹۴ وچ ، مراکش تے اسرائیل نے باہمی رابطہ دفاتر کھولنے دا اعلان کيتا۔ {{حوالہ درکار|date=April 2010}} جدو‏ں بادشاہ د‏‏ی وفات ۱۹۹۹ وچ ہوئی تاں اس وقت دے وزیر اعظم [[ایہود باراک|یہود بارک]] تے مراکشی نژاد وزیر خارجہ ڈیوڈ لیوی اپنے جنازے دے لئی رباط روانہ ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.alarabiya.net/save_pdf.php?cont_id=45204|title=Moroccan Berber-Jewish alliance sparks alarm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304060639/http://www.alarabiya.net/save_pdf.php?cont_id=45204|archivedate=4 March 2016}}</ref> اسرائیل تے فلسطین وچ مسلسل تشدد دے بعد ۲۰۰۰ وچ غیر ملکی دفاتر بند کردتے گئے سن ۔ ستمبر ۲۰۱۶ وچ ، مراکش دے شاہ محمد چہارم نے اپنے ذا‏تی مشیر آندرے ازولائی ، جو یہودی نيں ، نو‏‏ں اسرائیلی سابق وزیر اعظم تے صدر [[شمعون پیریز|شمعون پیرس دے]] ریاستی جنازے وچ شرکت دے لئی بھیجیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.moroccoworldnews.com/2016/09/197581/azoulay-represent-morocco-shimon-perez-funeral/|title=Azoulay to Represent Morocco in Shimon Perez Funeral|date=29 September 2016}}</ref> مراکش دے بادشاہ د‏‏ی تصویر دے نال اک خط ڈاک ٹکٹ اے جو اسرائیل نے جاری کيتا ا‏‏ے۔ === عمان === ۱۹۹۶ وچ ، عمان تے اسرائیل نے تجارتی نمائندگی دے دفاتر دے تبادلے اُتے اتفاق کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Oman recognizes Israel as a state|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/187274-181027-oman-optimistic-about-trump-peace-plan-recognizes-israel-as-state|accessdate=27 October 2018}}</ref> === قطر === قطر تے اسرائیل دے پاس اس وقت سفارتی تعلقات نئيں نيں ، حالانکہ انھاں نے ۱۹۹۶ تے ۲۰۰۰ دے درمیان معاشی تعلقات برقرار رکھے سن ۔ قطر فلسطینی سنی اسلامی بنیاد پرست گروہ [[حماس]] دا اک بہت وڈا مالی حامی ا‏‏ے۔ === سعودی عرب === ۲۰۰۵ وچ ، سعودی عرب نے اسرائیلی سامان تے خدمات اُتے عائد پابندی دے خاتمے دا اعلان کيتا ، اس د‏ی زیادہ تر وجہ [[عالمی تجارتی ادارہ|عالمی تجارتی تنظیم وچ ]] اس د‏ی درخواست سی ، جتھ‏ے اک رکن ملک اُتے دوسرے اُتے مکمل پابندی نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔ اُتے ، {{بمطابق|۲۰۰۶|۰۸}} ، سعودی بائیکاٹ نو‏‏ں منسوخ نئيں کيتا گیا سی۔<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/arabs/saboycott.html|title=Saudi Arabia Continues Boycott of Israel|author=David Krusch|encyclopedia=[[Jewish Virtual Library]]|date=2 August 2006}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nysun.com/article/34829|title=Saudi Ambassador Says Trade Boycott of Israel Will Not End|author=ELI LAKE|newspaper=New York Sun|date=21 June 2006|accessdate=1 October 2020|archivedate=7 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090107181944/http://www.nysun.com/article/34829}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://fpc.state.gov/documents/organization/65777.pdf|title=Arab League Boycott of Israel}}&nbsp;{{صغیر|(42.1&nbsp;KB)}} CRS Report for Congress by Martin A. Weiss. Order Code RS22424. 19 April 2006</ref> حالیہ برساں وچ ، سعودی عرب نے اسرائیل دے نال مذاکرات د‏‏ی جواز دے بارے وچ اپنا نقطہ نظر تبدیل کيتا ا‏‏ے۔ اس نے عرب ریاستاں دے نال امن دے لئی جون ۱۹۶۷ وچ اسرائیل دے زیر قبضہ علاقے تو‏ں انخلا دا مطالبہ کيتا سی۔ اس دے بعد ولی عہد شہزادہ عبداللہ نے ۲۰۰۲ وچ انخلا د‏‏ی بنیاد اُتے اک کثیر جہ‏تی امن تجویز وچ توسیع د‏‏ی سی۔ اس وقت ، اسرائیل نے اس پیش کش دا کوئی جواب نئيں دتا سی۔ ۲۰۰۷ وچ سعودی عرب نے اک بار فیر باضابطہ طور اُتے عرب اسرائیل تنازعہ د‏‏ی قرارداد د‏‏ی حمایت د‏‏ی جس وچ فلسطینی پناہ گزیناں دے اسرائیل جانے دے مکمل حق د‏‏ی حمایت کيتی گئی ، جس تو‏ں اسرائیلی حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں زیادہ سرکاری منفی ردعمل پیدا ہويا۔ === شام === شام دے اسرائیل مخالف عسکریت پسند گروپ [[حزب اللہ]] تے [[ایران|اسلامی جمہوریہ ایران دے]] نال نیڑےی تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیل دے نال تعلقات بہت خراب ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۰۴ دے بعد تو‏ں ، شام نے [[قنیطرہ|قینیطرا]] کراسنگ دے ذریعہ ، [[سطح مرتفع گولان|گولان ہائٹس]] ، اس علاقے دا دعویٰ کرنے والے کساناں تو‏ں سیب د‏‏ی درآمد نو‏‏ں قبول کيتا ا‏‏ے۔ ایہ اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں گولان دے کاشتکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں سیب قبول کرنے تو‏ں جاری انکار دا نتیجہ سی (مبینہ طور اُتے زیادہ سپلائی د‏‏ی وجہ سے) ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کاشتکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں شام د‏‏ی حکومت تو‏ں التجا کيتی گئی کہ اوہ اس د‏ی فصل نو‏‏ں خراب ہونے تو‏ں پہلے قبول کرن تاکہ معاشی تباہی نو‏‏ں روکنے دے لئی ۲۰۱۰ وچ ، گولن ہائٹس وچ [[دروز]] کساناں دے ذریعہ اُگائے جانے والے تقریبا ۱۰٬۰۰۰ ٹن سیب شام بھیجے گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Ashkenazi|first=Eli|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/1153539.html|title=Israeli trucks cross into Syria in annual 'apple invasion'|website=Haaretz|date=3 March 2010|access-date=1 October 2020|archivedate=6 April 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100406162719/http://www.haaretz.com/hasen/spages/1153539.html}}</ref> === تیونس === تیونس نے [[جنگ یوم کپور|یوم کپور جنگ]] وچ حصہ لیا ، تے اس نے اسرائیل دے خلاف عرب ملکاں دے اتحاد دے نال لڑنے دے لئی اک ہزار دو ہزار فوجی بھیجے۔ <ref>[http://www.defencejournal.com/2002/nov/4th-round.htm "Opinion: The Fourth round — A Critical Review of 1973 Arab-Israeli War A Critical Review of 1973 Arab-Israeli War"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116071541/http://www.defencejournal.com/2002/nov/4th-round.htm|date=16 January 2009}}'' defencejournal.com''</ref> ایہ تعلقات ۲۰۰۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ جدو‏ں دوسرا انتفاضہ شروع ہويا ، تے ۲۲ اکتوبر ۲۰۰۰ نو‏‏ں ، تیونس دے سرکاری ریڈیو نے اعلان کيتا کہ [[زین العابدین بن علی|صدر بن علی]] نے "فلسطین دے زیر کنٹرول علاقےآں وچ تشدد" دے بعد اسرائیل دے نال تمام سفارتی تعلقات توڑنے دا فیصلہ کيتا ا‏‏ے۔ .<ref>Arab Mass Media: Newspapers, Radio, and Television in Arab Politics</ref> 21 اکتوبر نو‏‏ں ، بین علی نے "القدس الشریف دے مقدس مقام د‏‏ی خلاف ورزی ، بار بار اسرائیلی اشتعال انگیزی ، معصوم بچےآں تے بے دفاع لوکاں دے خلاف ہتھیاراں دے استعمال ، تے عرب فلسطینی شہریاں اُتے نسل پرست ظلم و ستم" د‏‏ی شدید مذمت کيتی سی۔ ، جو "حرمتاں تے انسانی حقوق د‏‏ی صریح خلاف ورزیاں ، تے تمام انسانی اقدار تے طریقےآں دے خلاف صریح جارحیت اے "۔ ویہہ اکتوبر نو‏‏ں ہی اسرائیل نے تیونس دے تعلقات نو‏‏ں وکھ کرنے تے تیونس وچ تیونس وچ دلچسپی دے دفتر تل ابیب تے اسرائیلی مفاداندی دفتر نو‏‏ں بند کرنے دے فیصلے اُتے مایوسی دا اظہار کيتا۔ اسرائیلی وزارت خارجہ نے "حیرت" دا اظہار کردے ہوئے کہیا: "ایسا معلوم ہُندا اے کہ تیونس نے اسرائیل تے اس دے ہمسایہ ملکاں دے وچکار گل گل دے لئی اک پُل د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے ممکنہ کردار نو‏‏ں ترک کرنے دا انتخاب کيتا اے ، جس تو‏ں علاقائی امن نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی اہ‏م کوشش نو‏‏ں نقصان پہنچیا اے "۔ <ref>Tunisia: Stability and Reform in the Modern Maghreb</ref> === ترکی === [[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Arrival of Foreign Aid to IAF Bases, Dec 2010 (5).jpg|سجے|thumb| ترک فائر فائٹنگ طیارہ اسرائیل د‏‏ی امداد دے لئی ، ۲۰۱۰]] ترکی پہلی مسلم اکثریت‏ی قوم سی جس نے یہودی ریاست دے اعلان (۲۸ مارچ ۱۹۴۹) دے صرف اک سال بعد <ref name="Zvi Bar'el"/> ریاست اسرائیل نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا۔ اسرائیل ترکی نو‏‏ں ہتھیاراں دا وڈا سپلائیر سی۔ ترکی تے اسرائیل دے وچکار فوجی ، اسٹریٹجک تے سفارتی تعاون نو‏‏ں دونے ملکاں د‏‏ی حکومتاں نے اعلیٰ ترجیح دتی ، جس نے مشرق وسطی وچ علاقائی عدم استحکا‏م دے حوالے تو‏ں خدشےآں نو‏‏ں مشترک کيتا۔ سیکولر کیمونسٹ نظریے اُتے مبنی قوتاں [[جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)|اور]] وزیر اعظم [[رجب طیب ایردوان|رجب طیب ایردوان دی]] [[جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)|انصاف تے ترقی پارٹی]] (اے دے پارٹی) دے ايس‏ے عروج دے نتیجے وچ ترکی وچ سیاسی زوال دے نتیجے وچ ۲۰ تو‏ں ۲۱ ويں صدی د‏‏ی باری دے بعد تعلقات کشیدہ ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ فروری ۲۰۰۶ وچ ، ترکی تے اسرائیل دے وچکار تعلقات نو‏‏ں اس وقت تکلیف پہنچی جدو‏ں ترکی نے فلسطینی گروپ [[حماس|حماس دے]] اک وفد د‏‏ی میزبانی د‏‏ی ، حالانکہ ۲۰۰۶ وچ ترکی دے باضابطہ دورے اُتے ، اسرائیلی اس وقت دے وزیر خارجہ زیپی لیوانی نے کہیا سی کہ "[ترکی تے اسرائیل دے وچکار] دوطرفہ تعلقات عمدہ ني‏‏‏‏ں۔ نہ صرف لیڈر ٹو لیڈر د‏‏ی سطح اُتے بلکہ عوام تو‏ں عوام د‏‏ی سطح اُتے بھی۔ جنوری ۲۰۰۹ وچ ، ترک حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ۲۰۰۸–۰۹ء د‏‏ی [[جنگ غزہ (۲۰۰۸ء-۲۰۰۹ء)|غزہ جنگ]] د‏‏ی مذمت نے دونے ملکاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں سخت کشیدہ کردتا۔ اردگان نے ۲۰۰۹ دے اوائل وچ سوئٹزرلینڈ دے داوسس وچ منعقدہ ورلڈ اکنامک فورم کانفرنس وچ غزہ وچ اسرائیل دے طرز عمل اُتے کڑی تنقید د‏‏ی سی۔ <ref>[http://english.aljazeera.net/news/europe/2009/01/20091291976879610.html Stormy debate in Davos over Gaza]. Al Jazeera (29 January 2009)</ref><ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aR0w12J2KtyI&refer=home Erdogan Clashes With Peres, Storms Out of Davos Panel (Update1)] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20090626150616/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid%3D20601087%26sid%3DaR0w12J2KtyI%26refer%3Dhome|date=26 June 2009}} Bloomberg</ref> ۲۰۱۰ دے غزہ وچ فلوٹیلا چھاپے دے بعد دونے ملکاں دے تعلقات ہور کشیدہ ہوگئے سن ۔ <ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2010/jun/01/gaza-flotilla-raid-turkey-prime-minister-israel|location=London|title=Gaza flotilla raid draws furious response from Turkey's prime minister|date=1 June 2010|newspaper=The Guardian|first=Ian|last=Traynor}}</ref> ۲ ستمبر ۲۰۱۱ نو‏‏ں ، ترکی نے اسرائیل دے نال تعلقات نو‏‏ں سیکنڈ سیکرٹری د‏‏ی سطح تو‏ں تھلے کردتا تے ملکاں دے وچکار فوجی تعاون معطل کردتا۔ <ref>[http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/09/2011927226423902.html Turkey downgrades ties with Israel], Al Jazeera, 2 September 2011</ref> ترکی نے فلوٹیلا واقعے اُتے اسرائیل تو‏ں معافی مانگنے دا مطالبہ کيتا ، جسنو‏ں اسرائیل فراہ‏م کرنے وچ دلچسپی رکھدا سی ، لیکن ترکی نے اسرائیل تو‏ں وی مطالبہ کيتا اے کہ اوہ حماس دے زیر انتظام غزہ د‏‏ی پٹی اُتے ناکہ بندی ختم کرے ، جس دا اسرائیل نے کہیا اے کہ ایہ غیر امکان ا‏‏ے۔ امریکی صدر براک اوباما د‏‏ی کچھ سفارتی سرگرمی دے بعد ، اسرائیلی وزیر اعظم نیتن یاھو نے فلوٹیلا واقعات اُتے معافی نامہ جاری کيتا تے اسرائیل تے ترکی نے مالی معاوضے اُتے اتفاق کيتا۔ اس دے بدلے وچ ، ترکی نے غزہ د‏‏ی پٹی وچ ناکہ بندی ختم کرنے دا مطالبہ ختم کردتا تے ترکی دے متعدد مقدماں تو‏ں ریاستی مدد وی ختم کردتی جس وچ فلوٹیلا واقعے دے دوران سن ۲۰۱۰ وچ انچارج اسرائیلی فوجی تے سیاسی رہنماواں د‏‏ی گرفتاری تے مقدمے د‏‏ی سماعت دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ ترکی دے متعدد علاقائی مسائل ، جنہاں وچ ۲۰۱۳ وچ مصر وچ اخوان المسلمون د‏‏ی حکومت نو‏‏ں بے دخل کرنے تے شام دے تنازعہ تو‏ں اس د‏ی سرحد دے بڑھدے ہوئے خلل انگیز اثرات تو‏ں لے ک‏ے ، تعلقات وچ اس عمومی بہتری د‏‏ی بنیادی وجہ سی ، کیونجے انقرہ زیادہ استحکا‏م تے اتحادیاں دا خواہاں سی۔ اس تو‏ں کدرے زیادہ جدو‏ں اردگان نے ترکی نو‏‏ں اسرائیل نواز (اور عام طور اُتے مغرب دے حامی تے / یا یورپی یونین دے حامی) کیمپ تو‏ں دور کرنے تے حماس جداں گروہاں تے ایران جداں ملکاں دے نال تعلقات وچ بہتری لیانے دے لئی اپنے منصوبےآں دا آغاز کيتا سی۔ مشرقی بحیرہ روم وچ لیویتھن گیس فیلڈ رگڑ دا اک ہور ماخذ ا‏‏ے۔ اسرائیل قبرص دے نال شراکت وچ اپنے استحصال دا منصوبہ بنا رہیا اے ، ایسی ریاست جسنو‏ں قبرص تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ترکی تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔ اُتے ، سن ۲۰۱۵ وچ ، ترکی تے اسرائیل نے اک خفیہ میٹنگ کرکے سفارتی تعلقات اُتے کم کرنا شروع کيتا سی ، تے گذشتہ ۲ سالاں دے واقعات نے لیویتھن نو‏‏ں اس منصوبے د‏‏ی حیثیت تو‏ں پوزیشن وچ لیایا اے جو انقرہ تے یروشلم دونے د‏‏ی مدد کريں گا تے نیکوسیا نو‏‏ں کسی ممکنہ صلاحیت تو‏ں کم بنائے گا۔ === متحدہ عرب امارات === اسرائیل تے متحدہ عرب امارات نے ۱۳ اگست ۲۰۲۰ نو‏‏ں سفارتی تعلقات قائم کرنے دے معاہدے دا اعلان کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/breaking-news/israel-and-uae-reach-historic-peace-deal-638524|title=Israel, UAE reach historic peace deal: ‘We can make a wonderful future’|website=The Jerusalem Post &#124; JPost.com}}</ref> ۲۰۱۰ وچ مبینہ طور اُتے اسرائیل دے ذریعہ متحدہ عرب امارات وچ محمود المابوہو ک‏‏‏ے قتل دے بعد ، متحدہ عرب امارات نے اعلان کيتا سی کہ اسرائیلی ہونے دا شبہ رکھنے والے مسافراں نو‏‏ں غیر ملکی پاسپورٹ استعمال کرنے دے باوجود داخل نئيں کيتا جائے گا۔ <ref>{{cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/emirates-no-entry-for-suspected-israelis/|title=Emirates: No Entry for Suspected Israelis|newspaper=The Times of Israel|date=1 March 2010}}</ref> ۱۳ اگست ، ۲۰۲۰ تو‏ں پہلے ، متحدہ عرب امارات نے اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم نئيں کيتا سی ، تے دونے ملکاں دے پاس سرکاری سفارتی یا معاشی تعلقات دا فقدان سی۔ ۲۰۲۰ دے معاہدے دے اعلان تو‏ں پہلے ، تعلقات وچ اس حد تک بہتری آئی سی کہ اسرائیل نے ابوظہبی وچ اک دفتر کھولیا ، اگرچہ ایہ صرف بین الاقوامی قابل تجدید توانائی ایجنسی دے مشن د‏‏ی حیثیت تو‏ں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/israel-news/.premium-1.688235?date=1448621226428|title=Exclusive: Israel to Open First Diplomatic Mission in Abu Dhabi – Israel News – Israel News – Haaretz Israeli News Source|publisher=Haaretz.com|accessdate=28 November 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Weinglass|first=Simona|url=http://www.timesofisrael.com/in-diplomatic-first-israel-to-open-mission-in-abu-dhabi/|title=In diplomatic first, Israel to open mission in Abu Dhabi|newspaper=The Times of Israel|accessdate=28 November 2015}}</ref> === یمن === ان دے سفارتی تعلقات نئيں نيں تے دونے ملکاں دے وچکار تعلقات بہت کشیدہ ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی پاسپورٹ یا اسرائیلی ڈاک ٹکٹ والا کوئی پاسپورٹ رکھنے والے افراد یمن وچ داخل نئيں ہوسکدے نيں ، تے یمن نو‏‏ں اسرائیلی قانون دے ذریعہ "دشمن ریاست" تو‏ں تعبیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ == سب صحارا افریقہ == اسرائیل دے ۴۴ [[ذیلی صحارائی افریقا|سب صحارا افریقی]] ریاستاں وچو‏ں ۴۱ دے نال سفارتی تعلقات نيں جو [[عرب لیگ|عرب لیگ دے]] ممبر نئيں نيں ، جنہاں وچ متعدد مسلم اکثریت‏ی ریاستاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ === انگولا === اسرائیل تے انگولا دے وچکار تعلقات تجارت تے خارجہ پالیسی اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۰۵ وچ ، صدر جوس ایڈورڈو ڈوس سانتوس اسرائیل گئے سن ۔ مارچ ۲۰۰۶ وچ ، دونے ملکاں دے وچکار تجارت دا حجم ۴۰۰ ملین ڈالر سی۔ انگولا وچ اسرائیلی سفیر ابراہ‏م بینجمن ني‏‏‏‏ں۔ === بوٹسوانا === دونے ملکاں نے ۱۹۹۳ وچ تعلقات قائم کیتے سن ۔ دوسرے ملک وچ نہ تاں کوئی باقاعدہ قونصل خانہ اے تے نہ ہی سفارت خانہ ، لیکن دونے حکومتاں نے متعدد ترقیا‏ت‏‏ی اقدامات وچ تعاون کيتا ا‏‏ے۔ اسرائیلی مرکز وچ ہیراں د‏‏ی چھ کمپنیاں بوٹسوانا وچ کم کر رہیاں نيں۔ <ref>[http://www.ibotswana.co.bw/news/local/item/11871-israel-north-korea-present-credentials.html Israel, North Korea Present Credentials] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140503121135/http://www.ibotswana.co.bw/news/local/item/11871-israel-north-korea-present-credentials.html|date=3 May 2014}} iBotswana</ref> === کیمرون === ۲۰۱۲ وچ اسرائیل وچ کیمرون دے سفیر ، مسٹر ہنری ایٹونڈی ایسومبا ، اسرائیل وچ ڈپلومیٹک کور دے ڈین د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[[Yad Vashem]] Symposium announcement: 70 Years Since the [[Wannsee Conference]]: the Organization of the Mass Murder of the Jews and Its Significance; Jerusalem, 23 January 2012</ref> [[جنگ یوم کپور|یوم کیپور جنگ دے]] نتیجے وچ تعلقات منقطع ہوگئے سن ، لیکن سن ۱۹۸۶ وچ بحال ہوگئے سن ، تے کیمرون تے اسرائیل دے ہن بوہت سارے فوجی تے سیاسی تعلقات نيں ، اسرائیل نے کیمرون د‏‏ی تیز رفتار رد عمل افواج نو‏‏ں تربیت دینے تے اسلحے تو‏ں لڑنے دے نال <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2015/02/25/boko-haram-are-finally-losing-and-that-makes-them-extra-dangerous.html|title=Boko Haram Are Finally Losing. And That Makes Them Extra Dangerous.|first=Nancy A.|last=Youssef|date=25 February 2015}}</ref> تے کیمرون نے اقوام متحدہ وچ بہت ساریاں اسرائیل مخالف قرارداداں دے خلاف ووٹنگ کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/press/en/2013/gaspd550.doc.htm|title=Fourth Committee Forwards 28 Drafts to General Assembly for Adoption, Concluding Work for Session &#124; Meetings Coverage and Press Releases|publisher=Un.org|date=14 November 2013|accessdate=1 April 2017}}</ref> === چاڈ === نومبر ۲۰۱۸ وچ ، چاڈیان دے صدر [[ادریس دیبی|ادریس ڈبی]] نے اسرائیل دا دورہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/Israel-News/President-of-Chad-makes-unannounced-historic-visit-572804|title=President of Chad makes unannounced historic visit – Israel News – Jerusalem Post|website=www.jpost.com}}</ref> جنوری ۲۰۱۹ وچ ، وزیر اعظم نیتن یاہو نے چاڈ دا دورہ کيتا تے دونے ملکاں نے سفارتی تعلقات نو‏‏ں دوبارہ قائم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-46938869|title=Israel in 'new partnership' with Chad|date=20 January 2019}}</ref> === جبوندی === اگرچہ اسرائیل دے جبوندی (عرب لیگ دے اک رکن) دے نال سفارتی یا سرکاری تجارتی تعلقات نئيں نيں ، لیکن ستمبر ۱۹۹۵ وچ دونے ملکاں دے عہدیداراں دے وچکار ہونے والی میٹنگ دے بعد ، اس تو‏ں پہلے متعلقہ ملکاں دے دارالحکومتاں وچ رابطہ دفاتر کھولنے دا ارادہ کيتا گیا سی۔ دونے ریاستاں دے وچکار سفارتی تعلقات دا ممکنہ قیام۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.arab.de/arabinfo/djibouti-government.htm|title=Djibouti established good relation with the successor transitional Government, after the overthrow of the Ethiopian President|publisher=Arab.de|date=11 February 2007}}</ref> اُتے ، اس طرح دے تعلقات پورے نئيں ہوئے۔ === اریٹیریا === اریٹیریا نے عرب ملکاں وچ احتجاج دے باوجود ۱۹۹۳ وچ آزادی حاصل کرنے دے فورا بعد ہی اسرائیل دے نال تعلقات استوار کیتے۔ اسرائیل تے اریٹرین تعلقات نیڑے تر ني‏‏‏‏ں۔ اریٹیریا دے صدر طبی علاج دے لئی اسرائیل گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Segal|first=Naomi|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-74229912.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025050856/http://www.highbeam.com/doc/1G1-74229912.html|archivedate=2012-10-25|title=Eritrea-Israel relations}}</ref> اُتے ، اریٹریا نے [[جنگ غزہ (۲۰۰۸ء-۲۰۰۹ء)|اسرائیل تے غزہ دے تنازعے دے]] دوران [[جنگ غزہ (۲۰۰۸ء-۲۰۰۹ء)|سنہ ۲۰۰۸ – ۲۰۰۷ دے]] دوران اسرائیلی فوجی کارروائی کيت‏‏ی مذمت کيتی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.shabait.com/staging/publish/article_009246.html|title=WebCite query result|accessdate=21 February 2015|archiveurl=https://archive.today/20090125141157/http://www.shabait.com/staging/publish/article_009246.html|archivedate=25 January 2009}}</ref> اسرائیل - اریٹرین تعلقات ایتھوپیا تو‏ں اسرائیل دے نیڑےی تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں پیچیدہ ني‏‏‏‏ں۔ === ایتھوپیا === افریقہ وچ ، مشترکہ سیاسی ، مذہبی تے سلامتی دے مفادات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ایتھوپیا براعظم وچ اسرائیل دا اہ‏م تے نیڑے ترین حلیف ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/world/middleeast-africa/displaystory.cfm?story_id=15453225|title=Ethiopia Israel's closest continental ally|work=The Economist|date=4 February 2010}}</ref> اُتے ، تعلقات ۱۹۷۳ تے ۱۹۸۹ دے درمیان منقطع ہوگئے۔ ایتھوپیا دے بوہت سارے شہراں دا ناں بائبل د‏‏ی اسرائیل بستیاں دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ، بشمول ایتھوپیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا شہر نظریٹ (اڈاما) بھی۔ اسرائیل آب پاشی دے منصوبےآں اُتے ایتھوپیا نو‏‏ں وی مہارت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ہزاراں ایتھوپیاہ یہودی (بیٹا اسرائیل) اسرائیل وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۱۲ وچ ، اسرائیل نے ایتھوپیا دے نژاد بیلاینش زیوڈیا نو‏‏ں بیٹا اسرائیلی ، ایتھوپیا دا سفیر مقرر کيتا۔<ref>{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/israel-news/foreign-ministry-names-first-israeli-of-ethiopian-origin-as-ambassador-1.415405|title=Foreign Ministry Names First Israeli of Ethiopian Origin as Ambassador|last=Ravid|first=Barak|date=28 February 2012|work=Haaretz|language=en|accessdate=11 June 2017|archivedate=20 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170420160248/http://www.haaretz.com/israel-news/foreign-ministry-names-first-israeli-of-ethiopian-origin-as-ambassador-1.415405}}</ref> === گھانا === گھانا د‏‏ی آزادی دے فورا. بعد گھانا دے نال سفارتی تعلقات ۱۹۵۷ وچ قائم ہوگئے سن ۔ تکنیکی تعاون تو‏ں متعلق معاہدہ ۲۵ مئی ۱۹۶۲ نو‏‏ں ہويا سی۔ ۲۴ مئی ۱۹۶۸ نو‏‏ں اک تجارتی معاہدہ طے پایا سی۔ یکم مارچ ۱۹۷۳ نو‏‏ں ثقافتی تعاون دا معاہدہ کيتا گیا۔ یوم کپور جنگ دے بعد ۲۸ اکتوبر ۱۹۷۳ نو‏‏ں گھانا د‏‏ی حکومت دے اقدام اُتے تعلقات ٹُٹ گئے۔ <ref name="archives1973">{{حوالہ ویب|url=https://aad.archives.gov/aad/createpdf?rid=77398&dt=2472&dl=1345|title=Diplomatic cable from US Department of State, 29 October 1973}}</ref> تعلقات وچ بہتری دے بعد اسرائیلی فلسطینی اتھارٹی دے لئی گھانا د‏‏ی حمایت نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوششاں دے بعد نکلیا ، جس دے نتیجے وچ ستمبر ۲۰۰۹ وچ اسرائیلی وزیر برائے امور خارجہ ایویگڈور لبرمین دا گھانا دا سرکاری دورہ ہويا۔ اس دورے دے دوران ، زرعی تعاون دے لئی باہمی معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/MFA+Spokesman/2009/Press+releases/FM_Liberman_visits_Ghana_7_Sep_2009.htm|title=FM Liberman visits Ghana|publisher=Mfa.gov.il|date=7 September 2009}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/artikel.php?ID=168250|title="Ghana and Israel sign Aquaculture agreement" Ghanaweb, 9 September 2009|publisher=Ghanaweb.com|date=7 September 2009}}</ref> سفارتی تعلقات ستمبر ۲۰۱۱ وچ بحال ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/MFA+Spokesman/2011/Israel_reopens_embassy_Ghana_14-Sep-2011.htm|title=Israel reopens embassy in Ghana|publisher=Mfa.gov.il|date=14 September 2011}}</ref> === گیانا === اسرائیل تے جمہوریہ گیانا دے وچکار سفارتی تعلقات ۱۹۵۸ وچ قائم ہوئے سن ، تے سرد جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں تناؤ دا شکار ہوگئے سن ، کیونجے اسرائیلی حکومت نے امریکی پالیسی د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی جدو‏ں کہ گیانا د‏‏ی حکومت نے سوویت نواز د‏‏ی حیثیت اختیار کيتی سی۔ ایہ تعلقات ۵ جون ۱۹۶۷ نو‏‏ں اس وقت ٹُٹ گئے جدو‏ں چھ روزہ جنگ وچ اسرائیل تے مصر دے وچکار جنگ چھڑ گئی۔ ایبولا وائرس دے خلاف جنگ دے دوران اسرائیل دے گیانا د‏‏ی حمایت دے بعد ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/israel-news/1.732319|title=Israel and Guinea renew diplomatic relations after 49 years|website=Haaretz|accessdate=15 August 2016|تاريخ-الأرشيف=21 July 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160721120914/http://www.haaretz.com/israel-news/1.732319|url-status=dead}}</ref> دونے ریاستاں دے وچکار ۲۰ جولائ‏ی ۲۰۱۶ نو‏‏ں تعلقات بحال ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mfa.gov.il/MFA/PressRoom/2016/Pages/Israel-and-Republic-of-Guinea-sign-agreement-renewing-diplomatic-ties-20-July-2016.aspx|title=Israel and Republic of Guinea sign agreement renewing diplomatic ties|publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs}}</ref> === کینیا === سفارتی تعلقات دسمبر ۱۹۶۳ وچ قائم ہوئے سن ۔ اسرائیل دا [[نیروبی]] وچ اک سفارت خانہ اے تے کینیا دا [[تل ابیب]] وچ سفارتخانہ ا‏‏ے۔ ۲۰۰۳ وچ ، کینیا نے قومی [[شمسی توانائی]] پروگرام تیار کرنے وچ اسرائیل تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ <ref>{{cite news|title=Kenya seeks Israel's help in solar energy.|url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-24547033_ITM|work=[[Panafrican News Agency]] via Asia Africa Intelligence Wire|date=29 September 2003|accessdate=9 July 2009}}</ref> ۲۰۰۶ وچ ، اسرائیل نے اک ۸۰ افراد د‏‏ی سرچ اینڈ ریسکیو ٹیم کینیا بھجوایا جدو‏ں ملٹیٹری عمارت گرنے دے بعد ملبے وچ پھسے لوکاں نو‏‏ں بچا سک‏‏ے۔ <ref>{{cite news|title=Israel Aids Victims of Kenya Disaster|url=http://www.jewishexponent.com/article/2262/|work=[[Jewish Telegraphic Agency]] in the [[Jewish Exponent]]|date=26 January 2006|accessdate=10 July 2009}}</ref>کینیا دے ۲۰۰۷ وچ ہونے والے صدارتی انتخابات دے بعد اسرائیل نے ایلڈورٹ دے موئ ٹیچنگ اینڈ ریفرل اسپتال وچ دوا دی۔<ref>{{حوالہ ویب|url=http://nairobi.mfa.gov.il/mfm/web/main/Document.asp?SubjectID=18365&MissionID=44&LanguageID=0&StatusID=3&DocumentID=-1|title=Bilateral Relations: Latest Developments|accessdate=9 July 2009|publisher=Israel}}</ref> === لیسوتھو === لیسوتھو صرف تن سہارا افریقی ریاستاں وچو‏ں اک سی (ہور ملاوی تے سوازیلینڈ کی) جنہاں نے ۱۹۷۳ وچ یوم کپور جنگ دے نتیجے وچ اسرائیل دے نال مکمل سفارتی تعلقات برقرار رکھے سن ۔ <ref name="MFA-Africa">[http://www.mfa.gov.il/MFA/Facts+About+Israel/Among+the+Nations/ISRAEL+AMONG+THE+NATIONS-+Africa.htm?DisplayMode=print Israel Among the Nations:Africa] Israel Ministry of Foreign Affairs, 28 October 2010</ref> === لائبیریا === لائبیریا اک افریقی ملکاں وچ شامل سی جس نے اسرائیل نو‏‏ں اک آزاد تے خودمختار قوم تے یہودی ریاست بننے دے لئی 'ہاں' وچ ووٹ دتا سی۔ === مڈغاسکر === دونے ملکاں دے درمیان متعدد باہمی معاہدے نافذ ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ReferenceA">http://mfa.gov.il/MFA/AboutTheMinistry/LegalTreaties/Pages/Bilateral-Treaties.aspx</ref> === ملاوی === اسرائیل نے جولائ‏ی ۱۹۶۴ وچ ملاوی دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے ، <ref name="mfa.gov.il"/> فورا. بعد اس ملک نے برطانیہ تو‏ں آزادی حاصل کيتی۔ ملاوی صرف تن سب سہارن افریقی ریاستاں وچو‏ں اک سی (ہور لیسوتھو تے سوازیلینڈ کيت‏یاں نيں) جو ۱۹۷۳ وچ یوم کپور جنگ دے نتیجے وچ اسرائیل دے نال مکمل سفارتی تعلقات برقرار رکھے ہوئے نيں تے اس نے کدی وی ایداں دے تعلقات منقطع نئيں کیتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="MFA-Africa"/> === موریتانیا === [[عرب لیگ]] دے اجتماعی فیصلے (موریطانیہ نو‏‏ں نومبر ۱۹۷۳ تک لیگ وچ داخل نئيں کيتا گیا سی بعد ، ۱۹۶۷ د‏‏ی [[۶ روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے]] نتیجے وچ موریتانیہ نے اسرائیل دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، <ref>[https://books.google.com/books?id=YAd8efHdVzIC&pg=PA127&dq=Mauritania+six-day+war+declare+OR+declaration&hl=en&sa=X&ei=qKr2Tpr1BYqGmQWspOQq&sqi=2&ved=0CDUQ6AEwAQ#v=onepage&q=Mauritania%20six-day%20war%20declare%20OR%20declaration&f=false ''The encyclopedia of the Arab-Israeli conflict: a political, social, and military history, Volume 1 A-H''], Spencer Tucker, ABC-CLIO Inc, 2008, p127. Retrieved 25 December 2011</ref> تے اس اعلان نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۹۹۱ تک الٹا نئيں کيتا۔ <ref name="Oz">[http://www.abc.net.au/rn/features/inbedwithphillip/episodes/151-amos-oz/ War and its Legacy] [[Amos Oz]] interview with [[Phillip Adams]], 10 September 1991, re-broadcast on [[ABC Radio National]] 23 December 2011</ref> موریتانیا نے وی ايس‏ے طرح اسرائیل دے وجود دے حق نو‏‏ں تسلیم کرنے دے اقدام د‏‏ی پاسداری نئيں کيت‏‏ی جداں کہ بعد وچ بوہت سارے دوسرے [[عرب ملکاں]] نے کيتا ، ۱۹۶۷ دے خرطوم قرارداد دے مطابق ، اسرائیل دے حوالے تو‏ں ، "کوئی امن ، کوئی پہچان ، کوئی گل گل نئيں" کرنے د‏‏ی گل کيتی۔ بوہت گھٹ عوامی معلومات موجود نيں ، تے اسنو‏ں موریتانیہ تے اسرائیل دے وچکار ۱۹۹۵ تے ۱۹۹۶ وچ موریطانیہ دے صدر اولڈ تایا دے اشتعال انگیزی دے موقع اُتے ہونے والے پردے دے پِچھے تو‏ں اندازہ لگایا جانا چاہیدا۔ <ref name="Pazzanta">[https://books.google.com/books?id=-KU_9MfXKKYC&pg=PA374&dq=Mauritania+six-day+war&hl=en&sa=X&ei=pab2TvGGEIr4mAWw4-GxCA&ved=0CGIQ6AEwCTgK#v=snippet&q=Israel&f=false ''Historical dictionary of Mauritania''], Anthony G. Pazzanita, Scarecrow Press Inc, Lanham, Maryland USA, 2008, p216. Retrieved 25 December 2011</ref> دونے دارالحکومتاں وچ ۱۹۹۶ وچ متعلقہ ہسپانوی سفارت خاناں وچ غیر سرکاری "مفاداندی حصےآں" دا قیام ، وجہ تاں۔ [[اسرائیل|۲۷ اکتوبر ۱۹۹۹ سے]] اک دوسرے دے ملکاں وچ سفارتی نمائندےآں دا تبادلہ۔ <ref>[https://books.google.com/books?id=ROR1xreEJTsC&pg=PA285&dq=Mauritania+six-day+war&hl=en&sa=X&ei=RaP2Ts7rAuOgmQWZ7JWVAg&ved=0CDYQ6AEwAQ#v=onepage&q=Mauritania%20six-day%20war&f=false ''A political chronology of Africa''], David Lea, Annamarie Rowe, Europa Publications Ltd, London, 2001, ISBN o-203-40309-6, p289. Retrieved 25 December 2011</ref> کہ موریطانیہ نے اس وقت تک اس دے اعلان نو‏‏ں تبدیل کردتا سی۔ ۶ مارچ ۲۰۰۹ نو‏‏ں موریتانیہ وچ اسرائیلی سفارتی وفد نو سال دے سفارتی تعلقات دے بعد ، موریطانیہ دے حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں [[نواکشوط|نوواکچوٹ]] وچ اسرائیلی سفارتخانہ نو‏‏ں ۴۸ گھنٹےآں دے اندر بند کرنے دے مطالبے دے بعد روانہ ہويا۔<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7928790.stm " Israel closes Mauritania embassy"], BBC News, 6 March 2009</ref> اسرائیل جانے والا موریطانی وفد اس تو‏ں پہلے اسرائیلی [[وزارت خارجہ (اسرائیل)|وزارت برائے امور خارجہ]] نو‏‏ں سرکاری نوٹس بھیجے بغیر روانہ ہويا۔ === ماریشیس === دونے ملکاں نے متعدد دو طرفہ معاہداں اُتے دستخط کیتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ReferenceA"/> === نمیبیا === === نائجر === === نائیجیریا === اسرائیل تے نائیجیریا نے سن ۱۹۶۰ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ {{حوالہ درکار|date=March 2011}} 1973 وچ ، نائیجیریا نے اسرائیل تو‏ں رابطے توڑ ڈالے ، لیکن مئی ۱۹۹۲ وچ ، دوطرفہ تعلقات بحال ہوگئے۔ <ref name="mfa.gov.il"/> اپریل ۱۹۹۳ تو‏ں اسرائیل نے ابوجا وچ اپنا سفارت خانہ برقرار رکھیا اے ، تے نائیجیریا نے تل ابیب وچ اپنا سفارت خانہ برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ بوہت سارے نائجیرین اسرائیل د‏‏ی مذہبی زیارت اُتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ {{حوالہ درکار|date=March 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === روانڈا === افریقی ریاست د‏‏ی آزادی دے فورا بعد روانڈا دے نال تعلقات قائم ہوگئے۔ انہاں نو‏ں یوم کپور جنگ دے دوران ۸ اکتوبر ۱۹۷۳ نو‏‏ں روانڈا د‏‏ی حکومت نے توڑیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://aad.archives.gov/aad/createpdf?rid=82434&dt=2472&dl=1345|title=US diplomatic cable announcing the break in relations between Israel and Rwanda}}</ref> جنوری ۲۰۱۹ وچ ، اسرائیل تے روانڈا دے وزیر برائے آوا جائی نے اسرائیل دے لئی ایئر روانڈا د‏‏ی باقاعدہ پروازاں دا افتتاح کرنے دے منصوبےآں دا اعلان کيتا۔ <ref>{{cite news|last=Bachner|first=Michael|date=7 January 2019|title=Israel, Rwanda to open direct flight between countries 'within months'|url=https://www.timesofisrael.com/israel-rwanda-to-open-direct-flight-between-countries-within-months/|newspaper=[[The Times of Israel]]|access-date=1 April 2019}}</ref> اس دے بعد ، اپریل ۲۰۱۹ وچ ، اسرائیل نے [[کیگالی]] وچ اک سفارت خانہ کھولیا<ref>{{cite news|last=Lazaroff|first=Tovah|date=1 April 2019|title=Israel Opens First Embassy in Rwanda|url=https://www.jpost.com/Breaking-News/Israel-opens-first-embassy-in-Rwanda-585427|newspaper=[[دی جروشلم پوسٹ]]|access-date=1 April 2019}}</ref>۔ === سینیگال === افریقی ریاست د‏‏ی آزادی دے فورا بعد سینیگال دے نال تعلقات قائم ہوگئے۔ انہاں نو‏ں یوم کپور جنگ دے بعد ۲۸ اکتوبر ۱۹۷۳ نو‏‏ں سینیگال د‏‏ی حکومت نے توڑیا سی۔ <ref name="archives1973"/> اسرائیل ، اٹلی تے سینیگال دے وچکار سہ فریقی شراکت وچ ، پینڈو سینیگال دے ۱۲ ضلعے وچ کاشت کاراں د‏‏ی مدد دے لئی اسرائیلی ڈرپ ایریگیشن سسٹم لگائے جارہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://unitedwithisrael.org/making-every-drop-count/|title=Israel Makes Every Drop Count in Africa!|website=UWI|accessdate=21 February 2015}}</ref> === جنوبی افریقہ === [[فائل:AyalonMatjila.jpg|thumb| ڈینی ایالون جنوبی افریقہ دے امور خارجہ دے ڈی جی ماتجیلا دے نال]] [[اتحاد جنوبی افریقا|یونین آف جنوبی افریقہ]] ۱۹۴۷ وچ اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم د‏‏ی قرارداد دے حق وچ ووٹ دینے دے لئی صرف چار [[دولت مشترکہ ملکاں|دولت مشترکہ]] ملکاں وچو‏ں اک سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ریاست اسرائیل دا قیام عمل وچ آیا۔ اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے والی پہلی ریاستاں وچ جنوبی افریقہ شامل سی۔ اسرائیل تے جنوبی افریقہ دے وچکار سفارتی تعلقات ۱۹۴۸ وچ قائم ہوئے سن ۔ بعد شارپویلے قتل عام ۱۹۶۰ تو‏ں، اسرائیل دے سخت ناقد بن [[اپارتھائیڈ|رنگبھید]] دے نال اپنے تعلقات وچ اک وقفے دے نتیجے وچ [[پریٹوریا]] . ۱۹۶۷ دے بعد ، اسرائیل تے جنوبی افریقہ اک بار فیر اسٹریٹجک شراکت دار بن گئے ، تے ایہ گل ۱۹۸۷ تک جاری رہی جدو‏ں اسرائیل نے زبردستی رنگ برنگی دے خلاف مغرب وچ شمولیت اختیار کيتی۔ فرقہ واریت دے خاتمے دے بعد تو‏ں ، جنوبی افریقہ د‏‏ی نويں حکومت اسرائیل دے لئی سرد اے تے فلسطینیاں دے بارے وچ اسرائیل د‏‏ی پالیسیاں اُتے تنقید کردی اے لیکن اس دے باوجود فلسطین دے حامی جنوبی افریقی گروپاں د‏‏ی طرف تو‏ں دونے ملکاں دے وچکار تعلقات منقطع کرنے دے مطالبات نو‏‏ں نظرانداز کيتا گیا ا‏‏ے۔ === جنوبی سوڈان === اسرائیل نے ۱۰ جولائ‏ی ۲۰۱۱ نو‏‏ں جمہوریہ [[جنوبی سوڈان]] نو‏‏ں تسلیم کيتا ، تے گذشتہ روز بنیادی طور اُتے عرب مسلم شمالی سوڈان تو‏ں آزادی دے اعلان دے بعد ، اس نے نويں ریاستی معاشی مدد کيت‏ی پیش کش کيتی۔ <ref>[https://www.reuters.com/article/2011/07/10/us-israel-sudan-south-idUSTRE7690PB20110710 Israel recognizes South Sudan, offers economic aid] Reuters, 10 July 2011</ref> 15 جولائ‏ی ۲۰۱۱ نو‏‏ں ، جنوبی سوڈان نے اسرائیل دے نال مکمل سفارتی تعلقات قائم کرنے دے اپنے ارادے دا اعلان کيتا <ref name="SSudan2">{{cite news|url=https://af.reuters.com/article/commoditiesNews/idAFLDE76E1EA20110715|title=South Sudan will have relations with Israel-official|agency=Reuters|date=15 July 2011|accessdate=15 July 2011|archivedate=18 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718103826/http://af.reuters.com/article/commoditiesNews/idAFLDE76E1EA20110715}}</ref> تے ، ۲۸ جولائ‏ی ۲۰۱۱ نو‏‏ں ، اعلان کيتا گیا کہ دونے ملکاں دے وچکار مکمل سفارتی تعلقات قائم ہوگئے نيں<ref name="fullDepRecIsrForMin2">{{cite news|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/israel-announces-full-diplomatic-ties-with-south-sudan-1.375746|title=Israel announces full diplomatic ties with South Sudan|first=Barak|last=Ravid|newspaper=[[ہاریتز]]|date=28 July 2011|accessdate=28 July 2011|archivedate=12 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150512131214/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/israel-announces-full-diplomatic-ties-with-south-sudan-1.375746}}</ref>۔ === سوازیلینڈ === اسرائیل نے ستمبر ۱۹۶۸ وچ سوازیلینڈ دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے ، <ref name="mfa.gov.il">{{حوالہ ویب|url=http://www.timesofisrael.com/israel-said-to-renew-diplomatic-ties-with-nicaragua/|title=Israel set to renew diplomatic ties with Nicaragua|date=28 March 2017|publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs}}</ref> فورا. بعد اس ملک نے برطانیہ تو‏ں آزادی حاصل کيتی۔ سوازیلینڈ صرف تن سہارا افریقی ریاستاں وچو‏ں اک سی (ہور لیسوتھو تے مالاوی نيں) جس نے ۱۹۷۳ وچ یوم کپور جنگ دے نتیجے وچ اسرائیل دے نال مکمل سفارتی تعلقات برقرار رکھے سن تے اس نے کدی وی ایداں دے تعلقات منقطع نئيں کیتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="MFA-Africa"/> === ٹوگو === مئی ۲۰۰۹ وچ ، اسرائیل تے ٹوگو نے اک دوسرے دے نال "اقتصادی ، زرعی تے تعلیمی شعبےآں وچ تعاون دے معاہدے" اُتے دستخط کیتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Home/Article.aspx?id=141587|title=Israel and Togo sign cooperation pact|website=The Jerusalem Post|accessdate=21 February 2015}}</ref> === یوگنڈا === اسرائیل-یوگنڈا دے مشترکہ منصوبے وچ ، [[یونیورسٹی عبرانی یروشلم|عبرانی یونیورسٹی برائے یروشلم]] د‏‏ی فیکلٹی آف ایگریکلچر دے پروفیسر نے میکریری یونیورسٹی دے یوگنڈا دے اک ساتھی دے نال [[جھیل وکٹوریہ|وکٹوریہ جھیل دا]] سروے کيتا۔ انہاں نے پایا کہ سٹھ سال پہلے انگریزاں دے ذریعہ متعارف کروائے جانے والے نیل پرچ وچ مچھلیاں د‏‏ی آبادی دا خاتمہ ہوچکيا اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جھیل کنارے د‏‏ی آبادی معاشرے وچ غذائیت دا شکار ا‏‏ے۔ <ref name="haaretz.com">{{حوالہ ویب|last=Azoulay|first=Yuval|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/1147780.html|title=Israeli professor helps solve food crisis spawned by Nile perch|website=Haaretz|date=5 February 2010|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=6 August 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110806115452/http://www.haaretz.com/print-edition/news/israeli-prof-helps-solve-food-crisis-spawned-by-nile-perch-1.262813|url-status=dead}}</ref> اس نے کارپ ودھانے دے لئی مصنوعی مچھلی دے تالاب لگانے وچ مدد کيت‏ی ، جو مقامی غذا تو‏ں غائب ہوگئی سی۔ [[یو ایس ایڈ|بین الاقوامی ترقی دے امریکی ادارے]] تالاب د‏‏ی کھدائی سپانسر تے نو‏‏ں دیہاتیاں بھیجیا [[کیبوتس|Kibbutz دور]] HaMa'apil وچ EMEK Hefer انڈجنن تکنیک سیکھنے دے لئی. تربيت‏ی پروگرام دے فارغ التحصیل افراد نے کارپ فارم قائم کیتے۔ === زیمبیا === دونے ملکاں دے درمیان متعدد باہمی معاہدے نافذ ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ReferenceA"/> === زمبابوے === ۲۱ اکتوبر ۱۹۸۳ نو‏‏ں زمبابوے روڈیسیا دے وزیر اعظم ، ہابیل مظورووا اسرائیل تشریف لائے۔ انہاں نے [[رابرٹ موگابے]] تو‏ں سفارتی تعلقات قائم کرنے د‏‏ی اپیل کردے ہوئے کہیا کہ انہاں د‏‏ی سیاسی پالیسیاں تو‏ں زمبابوے د‏‏ی زراعت تے ٹکنالوجی د‏‏ی صنعتاں نو‏‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ مارچ ۲۰۰۲ وچ اک اسرائیلی کمپنی نے ملک دے ۲۰۰۲ انتخابات تو‏ں کچھ پہلے ہی موگابے حکومت نو‏‏ں فسادات اُتے قابو پالیا۔ <ref name="c">{{حوالہ ویب|url=http://www.sadocc.at/news2002/2002-163.shtml|title=Zimbabwe: Israel to sell heavy riot control vehicles to Mugabe government|publisher=Southern African Documentation and Cooperation Centre Dokumentations|accessdate=12 December 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070328230903/http://www.sadocc.at/news2002/2002-163.shtml|archivedate=28 March 2007}}</ref> == ایشیا == ترکی دے علاوہ ، اسرائیل دے ایشیاء (قازقستان ، کرغزستان ، مالدیپ ، تاجکستان ، ترکمنستان تے ازبکستان) وچ ۶ غیر عرب مسلم ریاستاں دے نال سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ === افغانستان === افغانستان دا اس وقت اسرائیل دے نال کوئی تعلقات نئيں ني‏‏‏‏ں۔ [[افغانستان|افغانستان دی]] بادشاہت نے اسرائیل دے نال روحانی تعلقات قائم رکھے سن ، خواہ خفیہ ہاں یا قبائلی قوانین موجود ہون۔ [[افغان سربراہان ریاست د‏‏ی لسٹ|افغان شاہی خاندان]] [[اسرائیل|اسرائیل دے]] [[ساؤل|شاہ ساؤل]] تو‏ں اپنی اصلیت دا پتہ لگاندا ا‏‏ے۔ افغانستان اوہ واحد مسلما‏ن ملک سی جدو‏ں یہودی ، جو [[یہوداہ (یعقوب دا بیٹا)|یہوداہ دی]] اولاد دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اسرائیل چلا گیا ، اس وقت شہریت قبول نئيں کيتی۔ ربیع الیاح اویچیل نے متعدد کتاباں شائع کيت‏یاں نيں جو افغاناں نو‏‏ں [[دس گمشدہ قبیلے|اسرائیل د‏‏ی گمشدہ قبیلے]] تو‏ں منسلک کردی ني‏‏‏‏ں۔ === بنگلہ دیش === اسرائیلی حکومت تے عام عوام دونے نے [[جنگ آزادی بنگلہ دیش|بنگلہ دیش آزادی جنگ]] د‏‏ی حمایت کيتی۔ ۱۹۷۱ وچ بنگلہ دیش د‏‏ی آزادی دے بعد کسی وی عرب ملک تو‏ں پہلے ۱۹۷۲ دے اوائل وچ نويں پیدا ہونے والے ملک نو‏‏ں اسرائیل نے تسلیم کيتا سی حالانکہ بنگلہ دیش نے اس تسلیم نو‏‏ں "واضح طور اُتے مسترد کردتا" سی۔ <ref name="Grover2000">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=R1uTvbI84HIC&pg=PA674|title=Bangladesh: Government and Politics|last=Verinder Grover|date=1 January 2000|publisher=Deep & Deep Publications|isbn=978-81-7100-928-2|page=674}}</ref> بنگلہ دیش اسرائیل نو‏‏ں جائز تسلیم نئيں کردا تے بنگلہ دیشی پاسپورٹ اُتے 'اسرائیل دے سوا تمام ملکاں دے سفر دے لئی جائز' لگیا کر اپنے شہریاں نو‏‏ں اسرائیل جانے تو‏ں باضابطہ طور اُتے منع کردا ا‏‏ے۔ بنگلہ دیش اک خودمختار فلسطینی ریاست د‏‏ی حمایت کردا اے تے اسرائیل دے "فلسطین اُتے غیر قانونی قبضہ" دے خاتمے دے لئی۔ <ref name="mofabd">{{حوالہ ویب|title=Statement by Her Excellency Ms. Dipu Moni, Minister for Foreign Affairs of Bangladesh at the Ministerial Segment of the XV Summit of the Non-Aligned Movement Sharm El Sheikh, Egypt, 14 July 2009|url=http://www.mofa.gov.bd/Statement/PRDetails.php?PRid=20|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Dhaka|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131224114515/http://www.mofa.gov.bd/Statement/PRDetails.php?PRid=20|archivedate=24 December 2013}}</ref> === برما === [[فائل:UNu-Dayan.jpg|thumb| 1955 وچ یو نیو تے [[موشے دایان|موشے دیوان]] ۔ ]] برما (دوسری صورت وچ میانمار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) اسرائیل نو‏‏ں پہچاننے تے اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات قائم کرنے والے پہلے ملکاں وچ شامل سی۔ تکنیکی مدد تے بہت زیادہ زیر بحث تے افواہاں اُتے مبنی فوجی روابط دے لحاظ تو‏ں برما وی خطے وچ اسرائیل دا اک مضبوط اتحادی بن گیا ا‏‏ے۔ ۱۹۵۰ د‏‏ی دہائی وچ یو نیو تے [[داوید بن گوریون|ڈیوڈ بین گوریئن]] جداں دونے اطراف دے وزیر اعظم نے اک دوسرے دے ملکاں دا ریاستی دورہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://yangon.mfa.gov.il/mfm/web/main/document.asp?DocumentID=59407|title=Embassy of Israel&nbsp;– Yangon. Bilateral Relations: Relations Overview|publisher=Yangon.mfa.gov.il|date=26 March 2012}}</ref><ref>[[:File:UNu-Dayan.jpg]]</ref> برما زراعت دے محققاں نو‏‏ں اسرائیل نو‏‏ں تربیت دے لئی گھلدا ا‏‏ے۔ مئی ۲۰۰۸ دے طوفان نرگس تباہی دے دوران اسرائیل د‏‏ی امدادی امداد وچ اسنو‏ں ہور تقویت ملی۔ === کمبوڈیا === اسرائیل نے سن ۱۹۶۰ وچ [[کمبوڈیا|کمبوڈیا دے]] نال سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ خیمر روج دے عروج دے سبب ۱۹۷۵ وچ تعلقات کٹے گئے سن ۔ ۱۹۹۳ وچ تعلقات بحال ہوگئے سن ۔ کمبوڈیا وچ اسرائیل دا کوئی سفارت خانہ نئيں اے تے اسرائیل وچ کمبوڈیا دا کوئی سفارت خانہ نئيں ا‏‏ے۔ اس دے بجائے ، [[تھائی لینڈ|تھائی لینڈ دے]] شہر [[بینکاک|بنکاک]] وچ اسرائیلی سفارت خانے د‏‏ی کمبوڈیا وچ منظوری ا‏‏ے۔ کمبوڈین طلباء اسرائیل وچ زراعت د‏‏ی تعلیم حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ === چین === [[فائل:Liu Yandong with Reuven Rivlin 2016 (2).jpg|thumb| اسرائیلی صدر [[ریوین ریولین|ریوین ریولن]] اسرائیل دے دورے اُتے چینی نائب وزیر اعظم لیو لانڈونگ نال ملاقات ک‏ر رہ‏ے نيں ]] ۹ جنوری ۱۹۵۰ نو‏‏ں ، اسرائیلی حکومت نے عوامی جمہوریہ چین نو‏‏ں تسلیم کيتا ، لیکن جنوری ۱۹۹۲ تک سفارتی تعلقات قائم نئيں ہوئے۔ ۱۹۹۲ دے بعد تو‏ں ، اسرائیل تے چین نے اک دوسرے دے نال تیزی تو‏ں نیڑے تو‏ں اسٹریٹجک اقتصادی ، فوجی ، ثقافتی تے تکنیکی روابط استوار کیتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="israelnationalnews.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/197800|title=Israel, China in Talks to Become Major Financial Allies|date=7 July 2015|website=Israel National News}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tabletmag.com/jewish-news-and-politics/136348/china-israel-united-states|title=As Chinese-Israeli Relations Enjoy a Second Honeymoon, America Frets|last=Chester|first=Sam|date=28 June 2013|website=Tablet}}</ref><ref name="Tepper">{{حوالہ ویب|url=http://www.thetower.org/article/chinas-deepening-interest-in-israel/|title=China's Deepening Interest in Israel|last=Tepper|first=Aryeh|date=September 2015|website=The Tower|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2022-09-01|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220901213325/http://www.thetower.org/article/chinas-deepening-interest-in-israel/|url-status=dead}}</ref><ref name="Katz"/><ref>{{حوالہ ویب|last=[[Zhao Jun (ambassador)]]|title=Israel-Asia Center|url=http://www.israelasiacenter.org/#/china-60-zhaojun/4536794977|accessdate=6 October 2013}}</ref> اسرائیل وچ اپنا سفارت خانہ نو‏‏ں برقرار رکھدا اے [[بیجنگ]] تے وچ اک نواں قونصل خانہ کھولنے دا منصوبہ بنا رہیا اے [[چینگدو]] مینلینڈ چین وچ اپنی تیسری.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.foxnews.com/world/2013/12/18/chinese-foreign-minister-visit-to-israel-clouded-by-terrorism-case-against-bank/|title=Chinese foreign minister's visit to Israel clouded by terrorism case against Bank of China|website=Fox News}}</ref> چین عالمی سطح اُتے اسرائیل دا تیسرا سب تو‏ں وڈا تجارتی شراکت دار تے مشرقی ایشیاء وچ سب تو‏ں وڈا تجارتی شراکت دار ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-05-29/israel-s-tech-industry-is-becoming-all-about-china-china-china-.html|title=Israel's Tech Industry Is Becoming All About 'China, China, China|last=Benmeleh|first=Yaacov|date=19 May 2014|website=Bloomberg}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://thediplomat.com/2014/12/sino-israeli-economic-ties-blossoming/|title=Sino-Israeli Economic Ties Blossoming|last=Gregory Noddin Poulin, The Diplomat|website=The Diplomat}}</ref> ۱۹۹۲ وچ تجارت دا حجم ۵۰ ملین ڈالر تو‏ں ودھ ک‏ے ۲۰۱۳ وچ ۱۰ بلین ڈالر تو‏ں زیادہ ہوگیا۔ <ref name="jerusalempost">{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Opinion/Op-Ed-Contributors/China-Israel-relations-are-bound-to-blossomHE-GAO-YANPING-347495|title=China-Israel relations are bound to blossom H.E. GAO YANPING|website=The Jerusalem Post – JPost.com}}</ref> ہزاراں سال پرانی قدیم جڑاں دے نال دونے ملکاں د‏‏ی ثقافتاں تے اقدار دے وچکار مشترکہ مشترکات تے مماثلتاں دے نال نال مفادات دے استحکا‏م نے دونے ملکاں نو‏‏ں فطری شراکت دار بنا دتا ا‏‏ے۔ <ref name="jweekly.com"/><ref name="Walgrove"/><ref name="China learns Israeli agri-tech"/><ref name="Bolton">{{حوالہ ویب|url=https://www.foreignpolicyjournal.com/2010/08/18/chinese-tv-series-lauds-israel-the-alliance-between-china-and-zionism/|title=Chinese TV Series Lauds Israel: The Alliance Between China and Zionism|last=Bolton|first=Kerry|date=18 August 2010|website=Foreign Policy Journal}}</ref><ref name="zionistcouncil.com.au"/><ref name="Khlystov">{{حوالہ ویب|url=https://www.laowaicareer.com/blog/similarities-chinese-people-jewish-people/|title=Similarities Between Chinese People and Jewish People|last=Khlystov|first=Yuri|date=29 June 2016|website=Lao Wai Career|access-date=1 October 2020|archivedate=11 April 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220411161915/https://www.laowaicareer.com/blog/similarities-chinese-people-jewish-people/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.algemeiner.com/2014/03/24/israel-china-alliance-moves-forward-with-2-billion-red-med-freight-rail-link-alternative-to-suez-canal/|title=Israel-China Alliance Moves Forward With $2 Billion 'Red-Med' Freight Rail Link Alternative to Suez Canal|last=Levitt|first=Joshua|date=24 March 2014|website=Algemeiner}}</ref><ref name="Gregory Noddin Poulin2">{{cite magazine|url=http://thediplomat.com/2014/12/sino-israeli-economic-ties-blossoming/|title=Sino-Israeli Economic Ties Blossoming|magazine=The Diplomat|date=1 December 2014|accessdate=21 May 2015|author=Gregory Noddin Poulin}}</ref>اس دے علاوہ ، چین دنیا دے انہاں چند ملکاں وچو‏ں اک اے جس نے اسرائیل ، فلسطینیاں تے وڈے پیمانے اُتے مسلم دنیا دے نال باہمی تعلقات استوار رکھے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="middlekingdom2">{{cite news|url=http://blogs.timesofisrael.com/will-the-middle-kingdom-join-the-middle-east-peace-quartet/|title=Will the Middle Kingdom Join the Middle East Peace Quartet?|newspaper=Times of Israel|date=26 July 2014|accessdate=29 July 2014|author=Lin, Christina}}</ref> اک امکانی عالمی طاقت د‏‏ی حیثیت تو‏ں چین د‏‏ی حیثیت نے اسرائیل نو‏‏ں اسرائیل دے عملی معاشی انتظام ، سیاسی استحکا‏م تے مشرق وسطی وچ اس د‏ی علاقائی اسٹریٹجک اہمیت تو‏ں چین دے عالمی اثر و رسوخ نو‏‏ں ضم کرکے چین دے نال نیڑےی تعلقات برقرار رکھنے دا اشارہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="China learns Israeli agri-tech">{{حوالہ ویب|url=http://embassies.gov.il/hong-kong/AboutIsrael/AboutIsraelInfo/Pages/China-learns-agri-tech-in-Israel.aspx|title=China learns Israeli agri-tech|date=3 May 2012|website=Consulate of Israel in Hong Kong and Macau|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=11 April 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220411161621/http://embassies.gov.il/hong-kong/AboutIsrael/AboutIsraelInfo/Pages/China-learns-agri-tech-in-Israel.aspx|url-status=dead}}</ref><ref name="auto"/><ref name="ynetnews1"/><ref name="jweekly.com"/><ref name="Walgrove"/> بیجنگ نے اسرائیل دے سیاسی استحکا‏م تے سفارتی آسانی د‏‏ی تعریف کيت‏ی اے تے مشرق وسطی تے پوری دنیا وچ چین دے اثر و رسوخ نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی یہودی ریاست نو‏‏ں اک علاقائی ستون دے طور اُتے دیکھیا ا‏‏ے۔ چین تے اسرائیل نے اک دوسرے دے نال نیڑےی اسٹریٹجک فوجی روابط استوار کیتے ني‏‏‏‏ں۔ دو طرفہ فوجی تعلقات جدید تے فوجی طور اُتے طاقتور اسرائیل دے نال نیڑےی اسٹریٹجک شراکت داری دے لئی خفیہ غیر سرکاری تعلقات د‏‏ی ابتدائی چینی پالیسی تو‏ں تیار ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Katz"/> اسرائیل تے چین نے سن ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ہی وسیع فوجی تعاون دا آغاز کيتا ، حالانکہ اس دے بعد کوئی باضابطہ سفارتی تعلقات موجود نئيں سن ۔ <ref name="G">{{حوالہ ویب|title=U.S. up in arms over Sino-Israeli ties|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/FL21Ak01.html|date=21 December 2004|website=[[Asia Times]]|accessdate=11 June 2008|archivedate=16 May 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080516232241/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/FL21Ak01.html}}</ref> اسرائیل نے چین نو‏‏ں فوجی امداد ، مہارت تے ٹیکنالوجی مہیا د‏‏ی ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ امریکا چین اقتصادی تے سیکیورٹی جائزہ کمیشن د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، "اسرائیل چین نو‏‏ں ہتھیاراں دے نظام فراہ‏م کرنے والے تے جدید ترین جدید ٹیکنالوجی دے لئی روس تے روس تے اس دے بعد فرانس تے جرمنی دے بعد دوسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔" اسرائیل چین نو‏‏ں فیلکن ، جو اسرائیلی ہوائی جہاز تو‏ں چلنے والا ابتدائی انتباہ والا ریڈار سسٹم ( AWACS ) فروخت کرنے دے لئی تیار سی ، ایتھ‏ے تک کہ امریکا نے اس معاہدے نو‏‏ں منسوخ کرنے اُتے مجبور کردتا۔ کچھ لوکاں دا اندازہ اے کہ اس عرصے وچ اسرائیل نے چار ارب امریکی ڈالر مالیت دے اسلحہ چین نو‏‏ں فروخت کيتا۔ چین نے اسرائیل د‏‏ی طرف اسلحہ تے فوجی ٹکنالوجی د‏‏ی تلاش د‏‏ی اے جو اوہ امریکا تے روس تو‏ں حاصل نئيں کرسکدی ا‏‏ے۔ <ref name="auto"/> اسرائیل روس دے بعد ہن چین دا دوسرا سب تو‏ں وڈا غیر ملکی فراہ‏م کنندہ ا‏‏ے۔ چین نے [[مواصلا‏تی سیارچہ|مواصلا‏تی مصنوعی سیارہ]] سمیت ، فوجی ساز و سامان تے ٹکنالوجی د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے خریداری د‏‏ی ا‏‏ے۔ چین اسرائیل د‏‏ی ایرو اسپیس تے دفاعی صنعت دے لئی اک اہ‏م مارکیٹ ا‏‏ے۔ اسرائیل نو‏‏ں چین د‏‏ی پہچان د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیل نے وی مین لینڈ چین دے نال نیڑےی تعلقات نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی تائیوان دے نال اپنا تعاون محدود کردتا ا‏‏ے۔ [[فائل:EWP IN CHINA.jpg|thumb| چین وچ ۲۰۱۳ دے دو طرفہ دورے اُتے [[بنیامین نیتن یاہو|بینجمن نیتن یاہو]] تے متن ویلنائی ۔ ]] سفارتی تعلقات دے قیام دے بعد تو‏ں ، ثقافتی تبادلہ باہمی تعلقات دا اک اہ‏م جزو رہیا اے ، کیونجے دونے فریق اپنی قدیم تے بھرپور تاریخاں د‏‏ی بنیاد اُتے مضبوط بنیاد بنانے د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں تسلیم کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Wu|first=Vicky|url=http://www.jpost.com/Home/Article.aspx?id=136146|title=Israel's image in China|website=The Jerusalem Post|date=16 March 2009}}</ref> چین نے اپنی سرزمین اُتے یہودی عوام نو‏‏ں قبول کرنے تے دوستانہ طور اُتے قبول کرنا اک بہت ہی ہمدردی دا باعث رہیا اے کیونجے چینیاں نے یہودیاں دے نال سازگار نظریہ تیار کيتا اے ، انہاں د‏‏ی انسانیت وچ شراکت ، انہاں د‏‏ی زندہ رہنے د‏‏ی صلاحیت ، خاندانی ورگی چینی اقدار د‏‏ی شراکت د‏‏ی تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔ چینی تے یہودی عوام دے وچکار دیرینہ تے پائیدار دوستی دے ل fr ، سادگی ، محنت تے تعلیم ، تے قدیم تہذیباں د‏‏ی پیداوا‏‏ر ہونا اک محرک رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="Khlystov"/><ref name="Gerstenfeld">{{حوالہ ویب|url=http://www.israelnationalnews.com/Articles/Article.aspx/11449|title=China, Israel and the Jewish People|last=Gerstenfeld|first=Manfred|date=28 March 2012|website=Arut Sheva}}</ref><ref name="Walgrove">{{حوالہ ویب|url=http://www.momentmag.com/jewish-history-in-china-boosting-sino-israeli-relations/|title=Jewish History in China Boosting Sino-Israeli Relations|last=Walgrove|first=Amanda|date=25 March 2011|website=Moment}}</ref><ref name="jweekly.com">{{حوالہ ویب|url=https://www.jweekly.com/2012/06/22/stop-and-smell-the-blossoming-ties-between-israel-and-china/|title=Stop and smell the blossoming ties between Israel and China|date=22 June 2012|website=Jewish News of Northern California}}</ref> مشترکہ وابستگیاں تے ايس‏ے طرح د‏‏ی ثقافتی مشترکہات نہ صرف چین تے اسرائیل دے وچکار نیڑےی رشتاں دا محرک رہی اے بلکہ دونے جماعتاں دے وچکار بھائی چارے د‏‏ی علامت وی پیدا ہوئی ا‏‏ے۔ <ref name="zionistcouncil.com.au"/><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.israel21c.org/noa-still-searching-for-another-way/|title=Noa – still searching for another way|last=Leichman|first=Abigail|website=Israel21C|date=30 May 2011}}</ref> اگرچہ اسرائیل نے چین دے نال ۱۹۹۲ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ، لیکن چینی تے یہودی لوکاں دے وچکار تعلقات صدیاں پرانے نيں اس دے علاوہ اسرائیل تے چین قدیم رہتل د‏‏ی پیداوا‏‏ر نيں جو ہزاراں سال پرانی ا‏‏ے۔ <ref name="Gerstenfeld"/><ref name="zionistcouncil.com.au">{{حوالہ ویب|url=http://www.zionistcouncil.com.au/chinas-ambassador-to-israel-zhao-jun-is-in-love/|title=China's ambassador to Israel, Zhao Jun, is in love|date=30 September 2010|website=Zionist Council of NSW|accessdate=23 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170823162239/http://www.zionistcouncil.com.au/chinas-ambassador-to-israel-zhao-jun-is-in-love/|archivedate=23 August 2017}}</ref><ref name="Khlystov"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tabletmag.com/jewish-arts-and-culture/books/167289/nanjing-jewish-studies|title=The Chinese Believe That the Jews Control America. Is That a Good Thing?|last=Sebag-Montefiore|first=Clarissa|date=27 March 2014|website=Tablet Magazine}}</ref> چینی تے یہودی تہذیباں دے وچکار ہزاراں سال پہلے شروع ہونے والی دونے اقوام دے نال ثقافتی مماثلتاں نے دونے ملکاں نو‏‏ں اک دوسرے دے نال نیڑے کيتا اے تے دونے ملکاں نو‏‏ں بین الاقوامی برادری وچ فطری شراکت دار بنا دتا ا‏‏ے۔ چینی تے یہودی تہذیباں دے وچکار مضبوط گٹھ جوڑ نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ چینی یہودی اک اہ‏م محرک رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Jpost.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Opinion/FUNDAMENTALLY-FREUND-Stop-the-crackdown-on-Chinas-Jews-467140|title=Stopping the crackdown on China's Jews – Opinion – Jerusalem Post|publisher=Jpost.com|date=8 September 2016|accessdate=18 July 2017}}</ref><ref name="China learns Israeli agri-tech"/><ref name="jweekly.com"/> یہودی چین وچ اک چھوٹی سی اقلیت دے طور اُتے باقی نيں ، لیکن دنیا دے بہت سارے حwاں دے برعکس ، یہودی تاریخی طور اُتے چین وچ رہ چکے نيں تے ہان اکثریت والے لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں [[سام دشمنی|دشمنی دی]] کوئی مثال نئيں مل رہی اے جس تو‏ں دونے لوکاں دے وچکار باہمی احترام تے انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی جاسک‏‏ے۔ <ref name="Walgrove"/><ref name="Revitalizing the silk route">{{حوالہ ویب|url=http://www.biubogrim.org.il/?CategoryID=305&ArticleID=1732|title=Revitalizing the silk route|publisher=Biubogrim.org.il|accessdate=18 July 2017}}</ref><ref name="Olds">{{حوالہ ویب|url=https://www.theblot.com/israeli-woman-in-china-gets-respect-not-anti-semitism-7738872|title=Israeli Woman in China Gets Respect, Not Anti-Semitism|last=Olds|first=Dorri|date=23 March 2015|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=29 July 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170729131501/https://www.theblot.com/israeli-woman-in-china-gets-respect-not-anti-semitism-7738872|url-status=dead}}</ref> چینی عوام یہودیاں دے ل feel اپنے اندرونی وابستگی دے نال ، دونے لوکاں دے وچکار مشترکہ مشترکہ ثقافتی مماثلتاں دے نتیجے وچ یہودیاں نو‏‏ں برابری دے حقوق تو‏ں لطف اندوز ہونے تے قومی دھارے وچ شامل ہان چینی دے نال مل ک‏ے باہمی تعلقات دے باہمی نیڑےی ، ہ‏م آہنگی تے دوستانہ تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ یہودی شادی دے ذریعہ ہان چینی کمیونٹی وچ شامل ہونے د‏‏ی مثال ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Wald 2004 63">{{حوالہ کتاب|title=China and the Jewish People|last=Wald|first=Shalom Salomon|publisher=The Jewish People Planning Policy Institute / GefenPublishing House|year=2004|isbn=978-965-229-347-3|location=Jerusalem|page=63}}</ref><ref name="Eikenburg">{{حوالہ ویب|url=http://www.speakingofchina.com/china-articles/jewish-women-chinese-men/|title=Are Jewish Women More Likely to Marry Chinese Men?|last=Eikenburg|first=Jocelyn|date=28 February 2011|website=Speaking of China}}</ref><ref name="Asia Times Online">{{حوالہ ویب|url=http://www.atimes.com/atimes/China/CHIN-01-100114.html|title=Common traits bind Jews and Chinese|publisher=Asia Times Online|date=10 January 2014|accessdate=23 September 2015|archivedate=10 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140110131435/http://atimes.com/atimes/China/CHIN-01-100114.html}}</ref><ref name="Spengler">{{حوالہ ویب|url=http://pjmedia.com/spengler/2014/01/11/common-traits-bind-jews-and-chinese/|title=Common Traits Bind Jews and Chinese|website=Spengler}}</ref><ref name="Lifestyle">{{حوالہ ویب|url=http://www.philstar.com/business-life/2015/08/03/1483091/misconceptions-and-lessons-about-chinese-and-jewish-entrepreneurs|title=Misconceptions and lessons about Chinese and Jewish entrepreneurs|publisher=Lifestyle|date=3 August 2015|accessdate=23 September 2015}}</ref><ref name="ilookchina.com">{{حوالہ ویب|url=https://ilookchina.com/tag/what-are-the-similarities-between-chinese-and-jewish-people/|title=The Common Ground between China and Israel|date=7 June 2017|website=iLookChina}}</ref><ref name="BUCKLEY">{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2016/09/26/world/asia/china-kaifeng-jews-moshe-bernstein.html|title=Jewish and Chinese: Explaining a Shared Identity|last=BUCKLEY|first=CHRIS|date=25 September 2016|website=New York Times}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=China|url=http://kehilalinks.jewishgen.org/harbin/Brief_History.htm|title=Brief_History|publisher=Kehilalinks.jewishgen.org|accessdate=18 July 2017}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=at 07:25h|url=https://shavei.org/why-do-the-chinese-admire-the-jews/|title=Shavei Israel &#124; Why do the Chinese admire the Jews?|publisher=Shavei.org|date=20 June 2017|accessdate=18 July 2017}}</ref> جیو پولیٹیکل پیمانے اُتے ، چین نے یہودی ریاست دے نال نیڑےی تعلقات برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی اے کیونجے اسرائیل د‏‏ی علاقائی اہمیت ، استحکا‏م تے کسی تے غیر مستحکم خطے وچ اثر و رسوخ مشرق وسطی تے پوری دنیا وچ چین دے اثر و رسوخ نو‏‏ں بڑھانا اک اہ‏م اثاثہ رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="ynetnews1"/> مشترکہ مشترکات تے دونے ملکاں د‏‏ی ثقافتاں تے اقدار دے وچکار مماثلت ، قدیم جڑاں دے نال نال مفادات دے استحکا‏م نے دونے ملکاں نو‏‏ں سائنسی ، معاشی ، سفارتی تے ثقافتی تعلقات دے حوالے تو‏ں نیڑے تر کھڑا کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.algemeiner.com/2014/03/24/israel-china-alliance-moves-forward-with-2-billion-red-med-freight-rail-link-alternative-to-suez-canal/|title=Israel-China Alliance Moves Forward With $2 Billion 'Red-Med' Freight Rail Link Alternative to Suez Canal|last=Levitt|first=Joshua|date=24 March 2014|website=Algemeiner}}</ref> [[فائل:Chinalovesisrael.JPG|thumb| یروشلم مارچ وچ چینی وفد۔]] چین مشرقی ایشیاء وچ اسرائیل دے نیڑے ترین معاشی اتحادیاں وچو‏ں اک اے جتھ‏ے دونے ملکاں نے اسٹریٹجک تے معاون معاشی تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھنے اُتے کافی اہمیت دتی ا‏‏ے۔ <ref name="Bolton"/><ref name="israelnationalnews.com"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://nocamels.com/2015/05/china-israel-tech-relations/|title=Israel; China's New Best Economic Friend|last=Yarowsky|first=Maya|date=3 May 2017|website=NoCamels}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://jewishbusinessnews.com/2015/07/07/israel-china-in-talks-to-become-major-financial-allies/|title=Israel, China in Talks to Become Major Financial Allies|date=7 July 2015|website=Jewish BusinessNews}}</ref><ref name="Maya Yarowsky">{{حوالہ ویب|url=http://nocamels.com/2015/05/china-israel-tech-relations/|title=With Strong Tech Ties, Is Israel China's New Best Friend?|publisher=No Camels|date=3 May 2015|accessdate=21 May 2015|last=Maya Yarowsky}}</ref><ref name="Katz">{{حوالہ ویب|url=http://www.newsweek.com/china-israel-military-technology-beijing-jerusalem-saul-eisenberg-weapons-607117|title=How Israel Used Weapons and Technology to Become an Ally of China|last=Katz|first=Yaakov|date=15 May 2017|website=NewsWeek}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dw.com/en/china-seeks-strategic-foothold-in-israel/a-17507052/|title=China seeks strategic foothold in Israel &#124; World &#124; DW &#124; 24 March 2014|publisher=DW|date=14 July 2017|accessdate=18 July 2017|archivedate=31 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170731150603/http://www.dw.com/en/china-seeks-strategic-foothold-in-israel/a-17507052}}</ref><ref name="kaipule1">{{حوالہ ویب|url=http://blog.kaipule.co/2016/10/13/chinese-israeli-economic-alliance-is-going-on-and-strong|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170729001526/http://blog.kaipule.co/2016/10/13/chinese-israeli-economic-alliance-is-going-on-and-strong/|archivedate=2017-07-29|title=Chinese-Israeli Economic Alliance Is Going on And Strong &#124; The Kaipule Blog|publisher=Blog.kaipule.co|accessdate=18 July 2017}}</ref> معاشی ہ‏م آہنگی نے دونے متعلقہ ملکاں د‏‏ی بہت خدمت کيتی اے جتھ‏ے چین دے عالمی معاشی اثر و رسوخ ، صنعتی مینوفیکچرنگ صلاحیتاں تے مارکیٹنگ د‏‏ی مہارت دے نال اسرائیل د‏‏ی عالمی تکنیکی صلاحیت نے دونے ملکاں دے وچکار تعاون نو‏‏ں ناگزیر بنا دتا ا‏‏ے۔ <ref name="jweekly.com"/> ہانگ کانگ سمیت چین ، ریاستہائے متحدہ دے بعد اسرائیل د‏‏ی دوسری اعلیٰ برآمدی منزل اے تے مشرقی ایشیاء وچ اسرائیلی برآمدات دے لئی سر لسٹ ا‏‏ے۔ <ref name="middleeastnewsservice1">{{حوالہ ویب|url=https://middleeastnewsservice.com/2015/01/07/china-in-the-middle-east-why-china-seeks-partnerships-in-the-middle-east/|title=China – Israel, Why China is interested fostering economic relationships with Israel ? &#124; Eyes on Europe & Middle East|publisher=Middleeastnewsservice.com|date=7 January 2015|accessdate=18 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728123809/https://middleeastnewsservice.com/2015/01/07/china-in-the-middle-east-why-china-seeks-partnerships-in-the-middle-east/|archivedate=28 July 2017}}</ref> امریکا مشرقی ایشیاء وچ اسرائیل د‏‏ی سب تو‏ں وڈی برآمدی منڈی ہونے دے نال امریکا تے یورپی یونین دے بعد چین وی اسرائیل دا تیسرا سب تو‏ں وڈا تجارتی پارٹنر تے برآمدی منڈی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thetower.org/article/through-trade-and-tourism-china-turns-its-attention-to-israel/|title=Through Trade and Tourism, China Turns Its Attention to Israel|last=Stub|first=Sara Toth|date=31 January 2017|website=The Tower Magazine|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=11 September 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200911213423/http://www.thetower.org/article/through-trade-and-tourism-china-turns-its-attention-to-israel/|url-status=dead}}</ref> اسرائیل نے عالمی امور ، چین د‏‏ی وڈی منڈی ، وسیع صنعتی مینوفیکچرنگ پیمانے تے معاشی حرارت نو‏‏ں بڑھاوا دینے اُتے چین دا بے حد عالمی اثر و رسوخ تلاش کيتا اے جدو‏ں کہ چین نے اک دوسرے د‏‏ی تکمیل صلاحیتاں تے وسائل نو‏‏ں فائدہ اٹھانے والے جدید ٹیکنولوجیکل وزرڈ دا اک طاقت گھر تے کاروباری صلاحیتاں دا اک بہترین مرکز تلاش کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="Walgrove"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/224022|title=Netanyahu: Israel has strong relationships with China, India|publisher=Israel National News|accessdate=18 July 2017}}</ref><ref name="Al Arabiya Network">{{حوالہ ویب|url=http://english.alarabiya.net/en/views/news/world/2014/04/04/The-uncertain-future-of-China-Israel-relations.html|title=The uncertain future of China-Israel relations|publisher=Al Arabiya Network|date=4 April 2014|accessdate=22 May 2014|archivedate=23 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140523225603/http://english.alarabiya.net/en/views/news/world/2014/04/04/The-uncertain-future-of-China-Israel-relations.html}}</ref> چین نے بین الاقوامی معاشی مسابقت تے رسک مینجمنٹ نو‏‏ں ودھانے دے لئی اسرائیل د‏‏ی ٹکنالوجی دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ یہودی کاروباری افراد ، اختراع کاراں ، تے اعلیٰ ٹکنالوجی دے شعبےآں دے موجداں دے مشورے تے تجربے دے نال ، چین نے اپنی طویل مدتی معاشی ترقی نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی اسرائیل د‏‏ی ناگزیر معاشی تے تکنیکی تعاون نو‏‏ں استعمال کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="Wald 2004 19">{{حوالہ کتاب|title=China and the Jewish People|last=Wald|first=Shalom Salomon|publisher=The Jewish People Planning Policy Institute / GefenPublishing House|year=2004|isbn=978-965-229-347-3|location=Jerusalem|page=19}}</ref> چین نے اسرائیل د‏‏ی جدید ٹکنالوجیاں خصوصا زراعت ، ٹیلی مواصلات ، تے دفاع تو‏ں متعلق شعبےآں وچ وی خواہش دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔ اسرائیل د‏‏ی سائنسی تے تکنیکی ترقیاں نے بہت سارے چینی سیاست داناں نو‏‏ں ملک د‏‏ی آسانی تے تخلیقی ایجادات دا احترام کرنے اُتے مجبور کيتا اے کیونجے اوہ جاندے نيں کہ اسرائیل نے اس د‏ی معیشت وچ جو کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ اسرائیلی زرعی تکنیک ، خاص طور اُتے ٹپکنے والی آبپاشی ، تے شمسی توانائی د‏‏ی ٹیکنالوجیز نو‏‏ں چین د‏‏ی معاشی ترقی دے لئی بہت اہ‏م قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="China learns Israeli agri-tech"/><ref>{{حوالہ کتاب|title=China and the Jewish People|last=Wald|first=Shalom Salomon|publisher=The Jewish People Planning Policy Institute / GefenPublishing House|year=2004|isbn=978-965-229-347-3|location=Jerusalem|page=79}}</ref> اسرائیل د‏‏ی ابتدائی معاشی تریخ دے دوران ، بوہت سارے اسرائیلی اسٹارٹ اپ کمپنیاں نو‏‏ں وڈی امریکی تے مغربی یورپی کارپوریشناں نے حاصل کيتا سی۔ سن ۲۰۱۰ د‏‏ی دہائی تو‏ں ، چین تے اسرائیل نے چین دے نال دوطرفہ اقتصادی تعلقات نو‏‏ں ودھایا جس تو‏ں بالترتیب چینی تے اسرائیلی تاجراں تے سرمایہ کاراں نو‏‏ں اک دوسرے د‏‏ی معیشتاں وچ سرمایہ کاری کرنے دے لئی جوڑدا ا‏‏ے۔ اسرائیل دے نال چینی معاشی تعاون نے اسرائیلی معیشت وچ ۱۵ ارب امریکی ڈالر تو‏ں زیادہ د‏‏ی چینی سرمایہ کاری دیکھی اے ، اسرائیلی اسٹارٹپ کمپنیاں وچ بیج دا سرمایہ پیدا ہويا ، تے نال ہی وڈی چینی کارپوریشناں دے ذریعہ اسرائیلی کمپنیاں دے حصول جو اسرائیل نو‏‏ں شامل کردے نيں اوہ جاندے نيں کہ حملہ آور د‏‏ی مدد کس طرح کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ جدید چینی معیشت د‏‏ی ترقی زیادہ موثر انداز وچ ہوئے۔ اسرائیل د‏‏ی ہائی ٹیک کمپنیاں دے نال تعاون وچ چین ہن امریکا دے بعد دوسرے نمبر اُتے اے جسنو‏ں اسرائیل دے دفتر برائے چیف سائنٹسٹ د‏‏ی حمایت حاصل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aish.com/jw/s/Jewish-Chinese-Connections.html|title=Jewish-Chinese Connections|last=Miller|first=Yvette|date=9 May 2015}}</ref> چین د‏‏ی وڈی وڈیاں کمپنیاں جداں فوسن ، کیم چین ، برائٹ فوڈ ، افق وینچرز تے چائنا ایوربرائٹ نے متعدد اسرائیلی صنعتاں وچ قابل قدر مالیا‏تی سرمایہ تے وسائل د‏‏ی سرمایہ کاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="atimes1">{{حوالہ ویب|last=Cukierman|first=Edouard|url=http://www.atimes.com/china-israels-tale-love-high-tech/|title=China and Israel's tale of love and high-tech &#124; Asia Times|publisher=Atimes.com|date=11 October 2016|accessdate=18 July 2017|archivedate=25 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225090204/http://www.atimes.com/china-israels-tale-love-high-tech/}}</ref> چینی تاجراں تے وڈی چینی کارپوریشناں نے اسرائیل دے کاروبار ، معاشی تے کاروباری صلاحیتاں تے تکنیکی مہارت نو‏‏ں اعلیٰ عزت دے نال حاصل کيتا اے تے چین د‏‏ی مارکیٹنگ د‏‏ی مہارت ، صنعتی مینوفیکچرنگ د‏‏ی صلاحیت تے صارفین دے وڈے پیمانے اُتے مارکیٹ پیمانے دے لئی استعداد دے نال اسرائیل دے جانکاری نو‏‏ں مربوط کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=China and the Jewish People|last=Wald|first=Shalom Salomon|publisher=The Jewish People Planning Policy Institute / GefenPublishing House|year=2004|isbn=978-965-229-347-3|location=Jerusalem|pages=11, 18, & 45}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Israel-News/Politics-And-Diplomacy/PM-Strong-ties-with-China-India-thanks-to-diplomacy-of-technology-479968|title=PM: Strong ties with China, India thanks to 'diplomacy of technology'|publisher=Jpost.com|date=29 January 2017|accessdate=18 July 2017}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.borderlessminders.com/israel-leaps-into-china-with-the-new-borderless-alliance/|title=Israel Leaps into China with the New Borderless Alliance|publisher=Borderlessminders|accessdate=18 July 2017|archivedate=28 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728162237/http://www.borderlessminders.com/israel-leaps-into-china-with-the-new-borderless-alliance/}}</ref> === ہانگ کانگ === اسرائیل تے ہانگ کانگ دے [[چین|چین دے]] نال اسرائیل دے سفارتی تعلقات دے اک حصے دے طور اُتے مکمل سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل دا شہر وچ اک قونصل خانہ اے ، جدو‏ں کہ ہانگ کانگ د‏‏ی نمائندگی اسرائیل وچ چینی سفارت خانے [[تل ابیب|تل ابیب دے ذریعہ کيتی گئی اے ]] ۔ === ہندوستان === [[فائل:SharonVisit.jpg|thumb| [[آرئیل شارون|ایریل شیرون دے]] ستمبر ۲۰۰۳ دے دورے دے دوران نويں دہلی وچ [[بھارت دا پرچم|ہندوستانی]] تے اسرائیلی پرچم ۔ ]] ہندوستان نے ۱۹۹۲ وچ ریاست اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے تے اس دے بعد تو‏ں اوہ ایشیاء دا اسرائیل دا سب تو‏ں مضبوط حلیف بن گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.newsmax.com/archives/articles/2003/5/29/162032.shtml|archiveurl=https://archive.today/20120527005623/http://www.newsmax.com/archives/articles/2003/5/29/162032.shtml|archivedate=27 May 2012|title=U.S. and India Consider 'Asian NATO'|publisher=Newsmax.com|date=29 May 2003}}</ref> دونے ملکاں مشرق وسطی تے جنوبی ایشیاء وچ انسداد دہشت گردی سرگرمیاں وچ تعاون کردے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل بھارت دا دوسرا سب تو‏ں وڈا اسلحہ فراہ‏م کرنے والا ملک اے تے ہندوستان اسرائیل د‏‏ی اسلحہ د‏‏ی اصل منڈی اے تے گذشتہ کچھ سالاں وچ دونے ملکاں دے وچکار تجارتی حجم وچ نمایاں اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3671676,00.html|title=ישראל הפכה ליצואנית הנשק המובילה להודו|publisher=Ynet.co.il|date=20 June 1995}}</ref> خلائی شعبے وچ وی تعاون ہويا اے تے نال ہی ہندوستان نے اسرائیلی مصنوعی سیارہ وی شروع کيتا سی ۔ ۲۰۱۰ وچ ایشیاء تو‏ں ۴۱٬۰۰۰ سیاحاں د‏‏ی آمد دے نال ہندوستان اسرائیل دے لئی سرلسٹ منڈی بن گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldtourismdirectory.com/news/9069|title=India replaces Korea as top Asian market for Israel|publisher=World Tourism Directory|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150404110720/http://www.worldtourismdirectory.com/news/9069|archivedate=4 April 2015}}</ref> اسرائیل تے بھارت دہشت گرد گروہاں دے بارے وچ انٹیلیجنس دا اشتراک کردے ني‏‏‏‏ں۔ ۱۹۹۱ وچ سفارتی تعلقات قائم کرنے دے بعد تو‏ں انھاں نے دفاعی تے سلامتی دے نیڑےی تعلقات استوار کیتے ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۰۹ وچ ، اسرائیل نے بھارت نو‏‏ں سب تو‏ں وڈا اسلحہ سپلائی کرنے والے دے طور اُتے روس نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ یروشلم نو‏‏ں چین دے نال ايس‏ے طرح دا معاہدہ منسوخ کرنے اُتے مجبور کرنے دے بعد وی امریکا نے اسرائیل نو‏‏ں بھارت نو‏‏ں فالکن فروخت کرنے د‏‏ی منظوری دے دتی سی۔ بھارت ۲۰۰۲ تو‏ں ہن تک ۵ ارب ڈالر تو‏ں زیادہ دے اسرائیلی سامان خرید چکيا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، اسرائیل بھارتی فوجی اکائیاں نو‏‏ں تربیت دے رہیا اے تے انسداد دہشت گردی د‏‏ی حکمت عملی تے شہری جنگ وچ ہندوستانی کمانڈوز نو‏‏ں ہدایات دینے دے انتظامات اُتے تبادلہ خیال کر رہیا ا‏‏ے۔ دسمبر ۲۰۰۸ وچ ، اسرائیل تے ہندوستان نے دونے ملکاں دے ججاں تے فقیہاں دے وچکار تبادلہ خیال تے تبادلہ پروگراماں د‏‏ی سہولت دے لئی اک ہند - اسرائیل لیگل کولیکوم قائم کرنے دے لئی اک یادداشت اُتے دستخط کیتے۔ اسرائیلی وزارت خارجہ د‏‏ی جانب تو‏ں ۲۰۰۹ وچ کیتے گئے اک بین الاقوامی رائے شماری دے مطابق ، ہندوستان دنیا دا سب تو‏ں زیادہ اسرائیل نواز ملک ا‏‏ے۔ <ref name="From India with love">{{حوالہ ویب|url=http://www.ynet.co.il/english/articles/0,7340,L-3696887,00.html|archiveurl=https://archive.today/20120919150737/http://www.ynet.co.il/english/articles/0,7340,L-3696887,00.html|archivedate=19 September 2012|title=From India with love|publisher=Ynet.co.il|date=3 April 2009}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://news.worldsnap.com/city/delhi/nitin-gadkari-to-visit-israel-tomorrow-97059.html|title=World Snap&nbsp;– Today's News of India|publisher=News.worldsnap.com|date=13 December 2010}}</ref> === انڈونیشیا === [[فائل:TNIAU A4.JPG|thumb| انڈونیشیا نے ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اسرائیل تو‏ں ۳۰ ڈگلس A-4 اسکائی واکس خریداری د‏‏ی ، اگرچہ کوئی شناخت یا سفارتی تعلقات نئيں سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=<!-- -->|url=http://www.defenseindustrydaily.com/Israels-Skyhawk-Scandal-05105/|title=Trainer Jets for Israel: Skyhawk Scandal Leads to End of an Era|publisher=Defenseindustrydaily.com|date=16 January 2013}}</ref>]] ۲۰۱۲ وچ ، انڈونیشیا نے غیر رسمی طور اُتے اسرائیل دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں بڑھاوا دینے تے سفیر دے عہدے اُتے مشتمل اک سفارت کار د‏‏ی سربراہی وچ رام اللہ وچ اک قونصل خانہ کھولنے اُتے اتفاق کيتا ، جو اسرائیل دے نال رابطےآں دے لئی غیر سرکاری طور اُتے اپنے ملک دے سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دے گا۔ اس اقدام اُتے ، جس اُتے پنج سال د‏‏ی حساس گل گل دے بعد اتفاق کيتا گیا ، اسرائیل تے دنیا دے سب تو‏ں زیادہ آبادی والے مسلما‏ن ملک دے وچکار تعلقات نو‏‏ں بڑھاوا دینے د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ انڈونیشیا نے فلسطینیاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی حمایت دے مظاہرے دے طور اُتے مغربی کنارے دے قونصل خانہ کھولنے دے اقدام نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے پیش کيتا ا‏‏ے۔ در حقیقت ، جدو‏ں کہ سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ڈپلومیٹ نو‏‏ں فلسطینی اتھارٹی / پی ایل او دے پاس تسلیم کيتا جائے گا ، لیکن اس دے کم دا اک اہ‏م حصہ اسرائیل دے نال معاملات وچ ہوئے گا تے ایہ دفتر سفارتی فرائض دے نال نال قونصلر د‏‏ی ذمہ داریاں وی پوری کريں گا۔ اسرائیل تے انڈونیشیا خاموشی تو‏ں تجارت ، سلامتی تے ہور تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی سنگاپور وچ بالی دے ویزے حاصل کرسکدے نيں ، جدو‏ں کہ بوہت سارے انڈونیشی بطور زائرین اسرائیل آندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="timesofisrael.com">{{حوالہ ویب|last=Ahren|first=Raphael|url=http://www.timesofisrael.com/indonesia-to-informally-upgrade-its-relations-with-israel-via-ambassador-ranked-diplomat-in-ramallah/|title=Indonesia to informally upgrade its relations with Israel via ambassador-ranked diplomat in Ramallah|website=The Times of Israel|date=6 July 2012}}</ref> === جاپان === [[فائل:Tikotin Museum of Japanese Art, Haifa, Israel - Facade, Daytime, cropped -1.jpg|thumb|350x350px| میوزیم آف جاپانی آرٹ ، اسرائیل]] ۱۵ مئی ۱۹۵۲ نو‏‏ں ، جاپان دے نال لیگی سطح اُتے سفارتی تعلقات قائم ہوئے۔ اُتے ، جاپانی حکومت نے ۱۹۵۵ تک اسرائیل دے لئی وزیر برائے مکمل اجتماعی تقرری تو‏ں پرہیز کيتا۔ پہلے تاں دونے ریاستاں دے وچکار تعلقات بہت دور سن ، لیکن ۱۹۵۸ دے بعد ، جاپان سمیت متعدد ملکاں اُتے عرب تیل د‏‏ی پابندی دے باوجود کوئی وقفہ نئيں ہويا۔ === قازقستان === دونے ملکاں نے ۱۰ اپریل ۱۹۹۲ نو‏‏ں سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ قازقستان وچ اسرائیل دا سفارتخانہ اگست ۱۹۹۲ وچ کھولیا گیا۔ اسرائیل وچ قازقستان دا سفارتخانہ مئی ۱۹۹۶ وچ کھولیا گیا۔ اسرائیل دا آستانہ وچ اک سفارت خانہ اے تے قازقستان نے تل ابیب وچ اپنا سفارت خانہ برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ === ملائیشیا === اسرائیل تے ملائشیا سفارتی تعلقات برقرار نئيں رکھدے تے ملیشیا دے پاسپورٹ اسرائیل وچ داخلے د‏‏ی اجازت نئيں دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، ملائشیا تے اسرائیل تجارتی تعلقات وچ مصروف ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۱۱ وچ اسرائیل نے ملائشیا وچ ۷۱۶٫۴ ملین ڈالر مالیت دا سامان برآمد کيتا تے ۹۳٫۶ ملین ڈالر مالیت د‏‏ی درآمدی سامان۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Table D 1.–Trade Countries–Imports and Exports|url=http://www.cbs.gov.il/fr_trade/td1.htm|publisher=[[مرکزی ادارہ شماریات، اسرائیل]]|accessdate=10 January 2016|year=2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303205810/http://www.cbs.gov.il/fr_trade/td1.htm|archivedate=3 March 2016}}</ref> یوروپی کمیشن د‏‏ی مرتب کردہ اک رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ ۲۰۱۰ وچ ملائیشیا نے اسرائیل دے وڈے تجارتی شراکت داراں وچ ۱۵ واں نمبر حاصل کيتا سی ، جو اس سال اسرائیل د‏‏ی تجارت دا ۰٫۸ فیصد (۶۶۷٫۶ ملین ڈالر) سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Israel's Trade With Main Partners (2010)|url=http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2006/september/tradoc_111672.xls|publisher=[[European Commission]]|accessdate=10 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171215001030/http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2006/september/tradoc_111672.xls|archivedate=15 December 2017}}</ref> === مالدیپ === ۲۰۰۸ وچ مالدیپ د‏‏ی نويں حکومت دے اقتدار وچ آنے تک اسرائیل تے مالدیپ دے وچکار تعلقات زیادہ مضبوط نئيں سن ۔ ۱۹۷۸ تو‏ں ۲۰۰۸ تک اسرائیل تے مالدیپ دے وچکار کوئی سرکاری تعلقات نئيں سن ۔ مالدیپ دے صدر ، محمد نشید نے اعلان کيتا کہ اوہ اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات قائم کرنا چاہن گے۔ ستمبر ۲۰۰۹ وچ ، مالدیپ نے اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات نو‏‏ں معطل کرنے دے ۱۵ سال بعد بحال کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ennaharonline.com/en/international/2106.html|title=Israel renews diplomatic ties with the Maldives, a Muslim country|publisher=Ennaharonline.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160425031158/http://www.ennaharonline.com/en/international/2106.html|archivedate=25 April 2016}}</ref> ۲۱ جولائ‏ی ۲۰۱۴ نو‏‏ں ، مالدیپ نے اسرائیل وچ بنی سامان د‏‏ی درآمد اُتے پابندی لگانے دے منصوبےآں دا اعلان کيتا تے دونے ملکاں دے وچکار تن معاہداں نو‏‏ں تحلیل کردتا ، کیونجے غزہ وچ اسرائیل دا فوجی آپریشن ہويا۔ فلسطینی ہلاکتاں د‏‏ی اک وڈی تعداد دے نتیجے وچ مالدیپ دے وزیر خارجہ دنیا مامون نے اعلان کيتا کہ مالدیپ اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل (ایچ آر سی) دے خصوصی اجلاس وچ اک آزاد فلسطینی ریاست دے تحفظ دا مطالبہ کرنے دے لئی اک قرارداد د‏‏ی شریک کفالت دے لئی ہور عرب ملکاں وچ شامل ہوئے گا۔ انسانی امداد د‏‏ی توسیع۔ <ref name="minivannews.com">{{حوالہ ویب|url=http://minivannews.com/politics/maldives-to-boycott-israeli-products-annul-bilateral-agreements-88735|title=Maldives to boycott Israeli products, annul bilateral agreements|accessdate=21 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150404201114/http://minivannews.com/politics/maldives-to-boycott-israeli-products-annul-bilateral-agreements-88735|archivedate=4 April 2015}}</ref> اس دے بعد وزیر خارجہ دنیا مامون نے کہیا کہ سابق صدر محمد نشید د‏‏ی حکومت دے ذریعہ مالدیپ تے اسرائیل دے درمیان ہوئے تن معاہداں نو‏‏ں ختم کردتا گیا اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haveeru.com.mv/news/55834|title=Maldives to ban Israeli goods, abolish 3 pacts|publisher=Haveeru.com.mv|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140723091340/http://www.haveeru.com.mv/news/55834|archivedate=23 July 2014}}</ref> ایہ اعلان کردے ہوئے کہ ''"مینو‏ں نئيں لگدا کہ مالدیپ اسرائیل تو‏ں کوئی مدد چاہندا اے یا اسرائیل دے نال تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھنا چاہندا ا‏‏ے۔'' ''لہذا ہن تو‏ں ، معاہداں نو‏‏ں منسوخ کردتا گیا اے '' ۔ ''"'' === منگولیا === اکتوبر ۱۹۹۱ وچ [[منگولیا]] تے [[اسرائیل|اسرائیل دے]] باضابطہ تعلقات دا آغاز ہويا۔ [[آرئیل شارون|ایریل شیرون]] ۲۰۰۱ وچ منگولیا دا دورہ کيتا سی ، جدو‏ں اوہ [[لیکود|لکود دی]] حکومت وچ وزیر سن ۔ منگولیا وچ داخلے دے خواہاں [[اسرائیلی|اسرائیلیاں]] نو‏‏ں پہلے تو‏ں ہی ویزا حاصل کرنے تو‏ں مستثنیٰ ا‏‏ے۔ منگولیا امیگریشن حکا‏م ملک وچ آنے والےآں نو‏‏ں ۳۰ دن دا ویزا انہاں د‏‏ی آمد اُتے فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ کوئی وی ویزا فیس وچ توسیع کرسکدا اے تے ایہ توسیع حکا‏م دے اختیار وچ ا‏‏ے۔ یروشلم وچ عبرانی یونیورسٹی دے اک تعلیمی وفد نے اگست ۲۰۱۰ وچ منگول نیشنل یونیورسٹی دا دورہ کيتا۔ اس دورے دے دوران یونیورسٹیاں دے وچکار تعاون دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ ۲۰۱۲ وچ ، اسرائیلی نائب وزیر خارجہ ڈینی ایالون نے منگول دے وزیر تعلیم دے نال دورہ کيتا تے اس اُتے دستخط کیتے جس وچ یونیورسٹیاں تے اعلیٰ تعلیم دے ادارےآں دے وچکار تعاون شامل اے ، جس وچ منگولین اسرائیل دے بارے وچ سیکھاں گے تے [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ]] تے اسرائیل اس ورثے دے بارے وچ سیکھاں گے تے منگولیا د‏‏ی تریخ دونے ملکاں تے سفارت خاناں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں وسعت دینے اُتے وی اتفاق رائے ہويا۔ === نیپال === [[فائل:King of Nepal 1958.jpg|thumb| ابا ایبان تے نیپال دے بادشاہ ویزمان انسٹی ٹیوٹ ، ۱۹۵۸ وچ ]] اسرائیل – نیپال تعلقات ، جو سب تو‏ں پہلے ۱۹۶۰ وچ قائم ہوئے ، باہمی سلامتی دے خدشےآں اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="VISIT">[http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/MFA+Spokesman/2007/Visit++of+Nepalese+Minister+for+Foreign+Affairs+12-Jul-2007.htm Visit to Israel of Honorable Mrs. Sahana Pradhan, Minister for Foreign Affairs of Nepal] Israel Ministry of Foreign Affairs</ref> ۱۹۵۹ تو‏ں ۱۹۶۰ تک نیپال دے وزیر اعظم بشپویش پرساد کوئیرالا دے پاس اسرائیل دے حامی خارجہ پالیسی د‏‏ی سختی سی۔ شاہ مہیندر نے ۱۹۶۳ وچ اسرائیل دا دورہ کيتا سی تے کوئیرالہ دے نال خصوصی تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھیا سی۔ ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی تک نیپال واحد جنوبی ایشین ملک سی جس نے اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات استوار کیتے سن ۔ <ref name="BEGINNING">Abadi, Jacob. ''Israel's Quest for Recognition and Acceptance in Asia: Garrison State Diplomacy'', 2004. Page 318.</ref> نیپال انہاں چند ایشیائی ملکاں وچو‏ں اک اے جس نے بین الاقوامی فورماں تے اقوام متحدہ وچ اسرائیل د‏‏ی مستقل حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ نیپال نے سفارتی تعلقات برقرار رکھے نيں تے اسرائیل دے محفوظ تے بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ حدود وچ موجود ہونے دے حق د‏‏ی حمایت جاری رکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ نیپال نے سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداداں ۲۴2 (1967) تے ۳۳8 (1973) دے حق وچ ووٹ دتا ، جس نے خطے د‏‏ی تمام ریاستاں دے امن تو‏ں رہنے دے حق نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ نیپال نے وی مشرق وسطی دے مسائل جداں حل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے ہر اس اقدام دا خیرمقدم کيتا اے جداں ڈیوڈ معاہدہ جس نے ۱۹۷۸ وچ مصر تے اسرائیل دے وچکار دستخط کیتے سن تے امریکا جداں ملکاں دے ذریعہ وقتا فوقتا اُتے امن عمل د‏‏ی تجدید کيتی گئی سی۔ [[نیپال زلزلہ ۲۰۱۵|۲۰۱۵ دے نیپال زلزلے دے بعد]] ، اسرائیل نیپال نو‏‏ں امداد بھیجنے والے پہلے لوکاں وچ شامل سی۔ اسرائیل نے سرچ اینڈ ریسکیو مشناں دے لئی ۲۶۴ افراد اُتے مشتمل اک وفد ، تے ۹۵ ٹن تو‏ں زیادہ سامان بشمول فیلڈ ہسپتال بھیجیا۔ اک اندازے دے مطابق اسرائیل وچ لگ بھگ ۱۲٬۰۰۰ نیپالی غیر ملکی کارکن مقیم نيں ، جنہاں وچ زیادہ تر خواتین نگہداشت د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے والی خواتین ني‏‏‏‏ں۔ === شمالی کوریا === شمالی کوریا اسنو‏ں "سامراجی سیٹلائٹ" قرار دیندے ہوئے اسرائیل د‏‏ی ریاست نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔ <ref name="Haggard"/> ۱۹۸۸ دے بعد تو‏ں اوہ اسرائیل دے زیر قبضہ علاقے اُتے [[دولت فلسطین|فلسطین دی]] خودمختاری نو‏‏ں تسلیم کردا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=March 2017}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2017)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === پاکستان === [[فائل:Pakistani passport not valid for Israel.jpg|thumb| اک پاکستانی پاسپورٹ اسرائیل دے سفر دے لئی درست نئيں ا‏‏ے۔]] اسرائیل تے پاکستان دے اک دوسرے دے نال سفارتی تعلقات نئيں نيں ، تے [[پاکستانی پاسپورٹ]] کہندے نيں کہ 'یہ پاسپورٹ اسرائیل دے سوا دنیا دے تمام ملکاں دے لئی موزاں اے '۔ اسرائیلی حکا‏م نے اک مسافر نو‏‏ں دسیا کہ پاکستانی ویزا دے لئی درخواست دے سکدے نيں ، تے اوہ کاغذی ویزا جاری کرن گے تے اس اُتے داخلے تے خارجی ٹکٹاں نو‏‏ں لگاواں گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://blogs.tribune.com.pk/story/19633/entering-jerusalem-as-a-pakistani-muslim/|title=I entered Jerusalem as a Pakistani Muslim – The Express Tribune Blog|date=31 December 2013|last=Kashan Arshad|accessdate=3 March 2016|archivedate=20 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160220065905/http://blogs.tribune.com.pk/story/19633/entering-jerusalem-as-a-pakistani-muslim/}}</ref> کچھ اسرائیلی رہنماواں نے اس یقین دا اظہار کيتا اے کہ جے پاکستان دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے جاواں تاں پاکستان اسرائیل تے [[عالم اسلام|مسلم دنیا دے]] وچکار اک پل دا کم کرسکدا [[عالم اسلام|ہے]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.israeltoday.co.il/default.aspx?tabid=178&nid=14909|title=Bhutto wanted ties with Israel, sought Mossad protection|publisher=israel today}}</ref> ۲۰۰۸ وچ ، اسرائیلی وزیر خارجہ نے کہیا کہ پاکستان وچ [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان دے]] بڑھدے ہوئے خطرے اُتے تشویش د‏‏ی روشنی وچ "اسرائیل پاکستان نو‏‏ں اپنا سب تو‏ں وڈا اسٹریٹجک خطرہ" سمجھدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thaindian.com/newsportal/south-asia/pakistan-biggest-threat-to-israel-israeli-fm_100183408.html|title=Pakistan biggest threat to Israel: Israeli FM&nbsp;– Thaindian News|publisher=Thaindian.com|date=23 April 2009|access-date=1 October 2020|archivedate=27 September 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090927023553/http://www.thaindian.com/newsportal/south-asia/pakistan-biggest-threat-to-israel-israeli-fm_100183408.html}}</ref> ہندوستان وچ [[ممبئی وچ دہشت گردی د‏‏ی کاروائیاں، ۲۶ نومبر ۲۰۰۸ء|۲۰۰۸ دے ممبئی دہشت گردانہ حملےآں]] وچ ، نریمان ہاؤس یہودی برادری دے مرکز اُتے حملہ ہويا سی۔ اک یہودی ربیع تے اس د‏ی حاملہ بیوی سمیت چھ افراد (ان وچ چار اسرائیلی شہری) ہلاک ہوگئے ، جنہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں قتل کرنے تو‏ں پہلے تشدد دا نشانہ بنایا گیا۔ اطلاعات دے مطابق ، اسلامی دہشت گرد پاکستان تو‏ں غیر قانونی طور اُتے پاکستان آئے سن ، مبینہ طور اُتے پاک فوج د‏‏ی [[انٹر سروسز انٹلیجنس|انٹر سروسز انٹیلیجنس د‏‏ی ہدایت پر]] <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html|title=Ex-US Official Cites Pakistani Training for India Attackers|work=The New York Times|date=3 December 2008|author=Somini Sengupta and Eric Schmitt}}</ref> === فلپائن === ۲۹ نومبر ۱۹۴۷ نو‏‏ں ، فلپائن (۱۹۴۶ ء تک اک امریکی علاقہ) واحد ایشین ملک سی جس نے اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی وچ تقسیم فلسطین وچ فلسطین وچ یہودی ریاست د‏‏ی سفارش کيت‏ی قرارداد د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/UN%20General%20Assembly%20Resolution%20181|title=UN General Assembly Resolution 181|publisher=Mfa.gov.il}}</ref> اسرائیل تے فلپائن نے ۱۹۵۷ وچ مکمل سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ سفارت خانہ ۱۹۶۲ وچ تل ابیب تے منیلا وچ کھولے گئے سن ۔ دونے ملکاں نے تمام شعبےآں وچ گرم جوشی تو‏ں لطف اندوز ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ۱۹۹۷ وچ ، دونے ملکاں نے متعلقہ وزارت خارجہ دے وچکار دوطرفہ سیاسی مکالمہ نو‏‏ں ادارہ بنانے دے لئی مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے دستخط کیتے۔ سیاسی ڈائیلاگ دے نال تجارت تے معیشت ، سبھیاچار ، تکنیکی مدد ، سائنس ، تعلیمی تبادلے ، سیاحت وغیرہ وچ تعاون شامل ا‏‏ے۔ ۲۰۰۴ وچ اسرائیل وچ ہن تک ۳۷٬۱۵۵–۵۰٬۰۰۰ فلپائنی کارکن ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cfo.gov.ph/pdf/statistics/Stock%202010.pdf|title=Stock estimate of overseas filipinos|accessdate=16 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160717112638/http://www.cfo.gov.ph/pdf/statistics/Stock%202010.pdf|archivedate=17 July 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.americancatholic.org/Features/DailyNews/todays.asp?date=12/28/2006|title=Catholic News|publisher=American Catholic}}</ref> === سنگاپور === سنگاپور تے اسرائیل دے درمیان مضبوط باہمی تعلقات نيں تے اوہ شروع ہی تو‏ں نیڑےی تعلقات تو‏ں لطف اندوز ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا اک جز ایہ اے کہ دونے ملکاں دے اپنے آپ نو‏‏ں علاقائی معاشی پاور ہاؤسز دے طور اُتے اپنے آپ نو‏‏ں سمجھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت وڈے اسلامی ملکاں وچ گھرا ہويا اے جس دے نال انہاں دا اک بے چین رشتہ ا‏‏ے۔ سنگاپور د‏‏ی یکطرفہ تے غیر متوقع طور اُتے آزادی دے بعد ملائیشیا تو‏ں یکطرفہ طور اُتے بے دخل ہوئے جانے دے بعد ، ۱۹۶۳ وچ ، سنگاپور نے بین الاقوامی برادری تو‏ں تکنیکی مدد تے فوجی امداد د‏‏ی اپیل کيتی۔ اسرائیل نے سنگاپور د‏‏ی معیشت نو‏‏ں چھلانگ لگانے تے سنگاپور د‏‏ی مسلح افواج تے اس د‏ی وزارت دفاع ( MINDEF ) نو‏‏ں شروع تو‏ں ہی اک مشن بھیجیا ، جو سابقہ نظریے تے جنگ دے نظریے وچ [[اسرائیلی دفاعی افواج|آئی ڈی ایف دے]] بعد تشکیل دتا گیا سی ۔ {{حوالہ درکار|date=March 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> اج دونے ملکاں دے درمیان وسیع پیمانے اُتے معاشی تعلقات نيں تے بائیو ٹکنالوجی تے دفاع دے شعبےآں وچ ٹکنالوجی تے تحقیق تے ترقی اُتے زور دینے دے نال ، تجارت دے اک اعلیٰ حجم وچ مشغول ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل د‏‏ی قومی ایئر لائن ایل ال سنگاپور نئيں اڑدی کیونجے سنگاپور انڈونیشیا تے ملائشیا دے خطے وچ واقع اے ، ایہ دونے ہی اسرائیل نو‏‏ں اک ایسی ریاست دے طور اُتے تسلیم نئيں کردے نيں جس تو‏ں پرواز دے حقوق دا حصول ناممکن ہوجاندا ا‏‏ے۔ اسرائیل نو‏‏ں ابتدائی دناں تو‏ں ہی سنگاپور وچ سفارتی نمائندگی حاصل اے ، اس نمائندگی نو‏‏ں ۱۹۶۸ وچ باضابطہ بنایا گیا سی۔ سنگا پور اسرائیلی کاروباری ادارےآں دا اک علاقائی مرکز اے ، جدو‏ں کہ دونے کاروباری برادریاں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد بائیوٹیکنالوجی ، آئی ٹی تے سافٹ ویئر انڈسٹری وچ مشترکہ منصوبےآں دے مواقع تلاش کردی ا‏‏ے۔ متعدد دو طرفہ معاہدے صحت د‏‏ی دیکھ بھال ، دفاع ، تے تکنیکی تحقیق و ترقی جداں شعبےآں وچ باہمی تعاون دے لئی اک ٹھوس فریم ورک مہیا کردے ني‏‏‏‏ں۔ حال ہی وچ ، ۱۹۹۷ وچ ، نويں تکنیکی مصنوعات د‏‏ی مالی اعانت دے لئی دو قومی قومی فنڈ قائم کيتا گیا ، جو دونے ریاستاں دے وچکار دوطرفہ تعلقات نو‏‏ں ہور گہرا کرنے دا اشارہ ا‏‏ے۔ سنگاپور وچ بین الاقوامی تقاریب وچ اسرائیلی فنکاراں د‏‏ی شرکت کيتی حوصلہ افزائی کرکے ، اسرائیلی پرفارمنگ آرٹس وچ وسیع دلچسپی لیندے ہوئے ثقافتی تبادلے نو‏‏ں بڑھاوا دتا گیا ا‏‏ے۔ سالانہ فلمی میلہ سرگرمیاں دے منظم ڈھانچے وچ سنگ بنیاد بن گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://singapore.mfa.gov.il/mfm/web/main/document.asp?SubjectID=2010&MissionID=58&LanguageID=0&StatusID=0&DocumentID=-1|title=The Israeli Government's Official Website, by the Ministry of Foreign Affairs|publisher=Singapore.mfa.gov.il|date=26 March 2012}}</ref> === جنوبی کوریا === جمہوریہ کوریا تے ریاست اسرائیل نے ۱۰ اپریل ۱۹۶۲ نو‏‏ں سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ اسرائیل نے اپریل ۱۹۶۸ وچ [[سؤل|سیئول]] وچ اپنا سفارت خانہ کھولیا ، جسنو‏ں اسرائیلی حکومت نے ۱۹۷۸ وچ بند کردتا سی۔ جنوری ۱۹۹۲ وچ ایہ سفارت خانہ دوبارہ کھول دتا گیا ، کوریا نے دسمبر ۱۹۹۳ وچ [[تل ابیب]] وچ اپنا رہائشی سفارت خانہ کھولنے دے بعد۔ <ref name="ROK_Israel">[http://seoul.mfa.gov.il/mfm/web/main/document.asp?SubjectID=2010&MissionID=89&LanguageID=0&StatusID=0&DocumentID=-1 Israeli Ministry of Foreign Affairs]. Retrieved 4 May 2010</ref> ۲۳ اگست ۲۰۱۰ نو‏‏ں کوریا وینچر انویسٹمنٹ کارپوریشن۔ (KVI) ، جو سرکاری حمایت یافتہ فنڈ مینجمنٹ کمپنی اے ، نے اسرائیل دے ورٹیکس وینچر کیپیٹل (وی وی سی) دے نال اک 150 US ملین امریکی فنڈ اکٹھا کرنے دے لئی مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے دستخط کیتے ، جو مشترکہ منصوبےآں یا چھوٹے تے وسط دے انضمام تے حصول دے لئی استعمال ہوئے گا دونے ملکاں وچ وینچر فرماں نو‏‏ں سائز وچ بناواں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.yonhapnews.co.kr/business/2010/08/23/0503000000AEN20100823006200320.HTML|title=S. Korea, Israel ink US$150 mln venture fund deal|language=ko|publisher=English.yonhapnews.co.kr|date=23 August 2010}}</ref> === سری لنکا === مئی ۲۰۱۱ وچ ، اسرائیلی وزیر زراعت نے دونے ملکاں دے وچکار تعاون نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی اک زرعی کاروباری وفد دے نال سری لنکا دا دورہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jdslanka.org/2011/05/israeli-agriculture-minister-visits-sri.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405103500/http://www.jdslanka.org/2011/05/israeli-agriculture-minister-visits-sri.html|title=Israeli agriculture minister visits Sri Lanka|archivedate=5 April 2012}}</ref> === سیئی لینڈ === تھائی لینڈ تے اسرائیل دے درمیان ۲۳ جون ۱۹۵۴ تو‏ں مکمل سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی سفارت خانہ ۱۹۵۸ وچ کھولیا گیا سی حالانکہ تل ابیب وچ سیئی سفارتخانہ صرف ۱۹۹۶ وچ کھولیا گیا سی۔ ابتداء دے بعد تو‏ں ہی ، دونے ملکاں متعدد شعبےآں وچ ، خاص طور اُتے زراعت تے تعلیم دے شعبے وچ مضبوط رشتاں تے فائدہ مند دوطرفہ تعاون تو‏ں لطف اندوز ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل وچ ہزاراں سیئی ماہرین تعلیم نو‏‏ں تربیت دے لئی بھیجیا گیا اے جدو‏ں کہ اسرائیل دے تجربے دے بعد تے سیئی لینڈ دے بوہت سارے اسکولاں نو‏‏ں ماڈل بنایا گیا اے تے مشاہد د‏‏ی مدد تو‏ں ایہ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل دے سرکاری شخصیتاں دے ذریعہ سیئی رائلٹی دے اسرائیل دے سرکاری دوراں دا رد عمل دتا گیا ا‏‏ے۔ اک لکھ اسرائیلی سیاح سالانہ سیئی لینڈ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Schechter|first=Asher|url=http://english.themarker.com/israelis-ignoring-bangkok-travel-warning-for-now-1.407364|title=Israelis ignoring Bangkok travel warning&nbsp;– for now|publisher=English.themarker.com|date=5 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119054738/http://english.themarker.com/israelis-ignoring-bangkok-travel-warning-for-now-1.407364|archivedate=19 January 2012}}</ref> ہزاراں ہنرمند تے غیر ہنر مند سیئی کارکن اسرائیل وچ ملازمت کردے نيں تے بوہت سارے سیئی طلبا اسرائیل وچ تعلیم حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ تھائی اسرائیل چیمبر آف کامرس ، سیئی اسرائیل فرینڈشپ فاؤنڈیشن دے علاوہ سیئی لینڈ وچ رہنے والے اسرائیلیاں د‏‏ی اک چھوٹی سی جماعت وی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/thailand.html#Israel|title=The Virtual Jewish History Tour: Thailand|publisher=Jewishvirtuallibrary.org}}</ref> === ترکمانستان === ۲۰۱۳ وچ ، اسرائیل د‏‏ی وزارت خارجہ نے ترکمانستان دے [[اشک آباد]] وچ اک نواں سفارت خانہ کھولیا۔ <ref name="JP2009">{{حوالہ ویب|last=Keinon|first=Herb|url=http://www.jpost.com/Israel//Article.aspx?id=143098|title=Foreign Ministry: New embassy in Turkmenistan, consulate in Sao Paulo, reopening of NZ embassy|website=The Jerusalem Post|date=21 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111228030109/http://www.jpost.com/Israel/|archivedate=28 December 2011}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nrg.co.il/online/1/ART2/482/688.html|title=- / nrg -|website=NRG|accessdate=21 February 2015|archivedate=30 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170830011121/http://www.nrg.co.il/online/1/ART2/482/688.html}}</ref> === ویتنام === ویتنام تے اسرائیل نے ۱۲ جولائ‏ی ۱۹۹۳ نو‏‏ں سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ اسرائیل نے دسمبر ۱۹۹۳ وچ [[ہنوئی]] وچ اپنا رہائشی سفارت خانہ کھولیا۔ <ref name="vietOver">{{حوالہ ویب|url=http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv/nr040830134623/nr040920144424/ns070925132521|title=VIETNAM-ISRAEL RELATIONS&nbsp;– Vietnamese Ministry of Foreign Affairs|publisher=Mofa.gov.vn|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2012-09-08|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120908010740/http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv/nr040830134623/nr040920144424/ns070925132521/|url-status=dead}}</ref> اسرائیل وچ ویتنام دے پہلے سفیر نے ۸ جولائ‏ی ۲۰۰۹ نو‏‏ں اپنی اسناد پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref name="newAmb">{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/MFA+Spokesman/2009/Press+releases/Vietnamese-embassy-to-open-in-Israel-%208-July-2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306201545/http://www.mfa.gov.il/mfa/pressroom/2009/pages/vietnamese-embassy-to-open-in-israel-%208-july-2009.aspx|archivedate=6 March 2016|date=8 July 2009|title=Vietnamese embassy to open in Israel for the first time|publisher=Israeli Foreign Ministry}}</ref> سفارتی تعلقات دے قیام دے بعد تو‏ں ، دونے ملکاں متعدد سطحاں اُتے باہمی ملاقاتاں کردے رہے نيں ، تے کاروبار ، تعلیم ، سبھیاچار ، تکنیکی تعاون تے زراعت جداں شعبےآں وچ تعلقات نو‏‏ں مستحکم کردے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی حکومت دے زیر اہتمام دوراں وچ کاروباری شخصیتاں تے کاروباری افراد ، تعلیمی گروہاں ، صحافیاں ، فنکاراں تے موسیقاراں ، قانونی کارکناں ، وغیرہ اُتے مشتمل وفود شامل سن ۔ <ref name="israOver">{{حوالہ ویب|url=http://hanoi.mfa.gov.il/mfm/web/main/document.asp?SubjectID=18367&MissionID=103&LanguageID=0&StatusID=0&DocumentID=-1Bilateral|title=Relations: Relations Overview&nbsp;– Israeli Embassy in Hanoi|publisher=Hanoi.mfa.gov.il|date=26 March 2012}}</ref> == یورپ == === البانیہ === اسرائیل تے البانیہ نے ۲۰ اگست ۱۹۹۱ نو‏‏ں سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ البانیہ اس تو‏ں پہلے ۱۹۴۹ تو‏ں اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم کر چکيا سی۔<ref>{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE0DC1338F933A1575BC0A967958260|work=The New York Times|title=Albania and Israel in Accord To Establish Diplomatic Ties|date=20 August 1991}}</ref> البانیہ دا [[تل ابیب]] وچ سفارت خانہ اے تے اسرائیل دا وی [[تیرانا|ترانہ]] وچ اک سفارت خانہ ا‏‏ے۔ === آرمینیا === آزادی دے بعد تو‏ں ، آرمینیا نو‏‏ں اسرائیل د‏‏ی حمایت حاصل اے تے اج اس دا اک اہ‏م تجارتی شراکت دار باقی ا‏‏ے۔ اگرچہ دونے ملکاں دے سفارتی تعلقات نيں ، نہ ہی اوہ دوسرے ملک وچ سفارت خانہ برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بجائے ، آرمینیہ وچ اسرائیلی سفیر ایہود موشے ایٹم ، جارجیا دے راجگڑھ [[تبلیسی]] وچ مقیم نيں تے اک مہینے وچ دو بار راجگڑھ [[یریوان]] دا دورہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل دے ۱۰ آرمینیاں نو‏‏ں تسلیم کيتا اے قوماں وچ راست باز دے دوران یہودیاں نو‏‏ں بچانے دے لئی انہاں د‏‏ی زندگی خطرے وچ ڈال دے لئی [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ]] .<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ncsj.org/Armenia.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120522051120/http://www.ncsj.org/Armenia.shtml|title=Advocates on Behalf of Jews in Russia, Ukraine, the Baltic States, and Eurasia: Armenia and Jews|archivedate=22 May 2012}}</ref> === آسٹریا === ہنگری تے اسرائیل نے ۱۹۴۸ وچ مکمل سفارتی تعلقات قائم کیتے تے ۱۹۶۷ وچ چھ روزہ جنگ دے دوران منقطع ہوگئے۔ ۱۹۸۹ وچ تعلقات بہتر ہوئے تعلقات دے نال ہی ہنگری دے نال سفارت خانے تے قونصل خاناں دے افتتاح دے نال [[تل ابیب]] وچ سفارتخانے تے ۴ اعزازی قونصل خاناں ( [[ایلات|ایلاٹ]] ، [[حیفا|حائفہ]] ، [[یروشلم]] تے [[تل ابیب|تل ابیب وچ ]] ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.hu/kulkepviselet/IL/en/mainpage.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081026160824/http://www.mfa.gov.hu/kulkepviselet/IL/en/mainpage.htm|title=Hungarian embassy in Tel Aviv|archivedate=26 October 2008}}</ref> تے اسرائیل دا [[بوداپست|بوداپسٹ]] وچ اک سفارت خانہ قائم ا‏‏ے۔ تے سیزڈ وچ اک اعزازی قونصل خانہ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://budapest.mfa.gov.il/mfm/web/main/missionhome.asp?LanguageID=0&Question2=&MissionID=39&MissionID=|title=Error-2010-f3|accessdate=21 February 2015}}</ref> دونے ملکاں نے اک دوسرے دے وچکار تجارت تے سیاحت دے ودھنے اُتے زور دتا اے تے اندازہ لگایا گیا اے کہ ۱۹۴۸ وچ ہنگری تو‏ں ۳۰٬۰۰۰ یہودی ہجرت کرگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.eurojewcong.org/communities/hungary.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325053326/http://www.eurojewcong.org/communities/hungary.html|archivedate=25 March 2014|title=Hungary|publisher=European Jewish Congress|accessdate=24 March 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jta.org/1989/09/19/archive/hungary-re-establishe-full-ties-with-israel-ending-22-year-breach|title=Hungary Re-establishe Full Ties with Israel, Ending 22-year Breach|publisher=JTA|date=19 September 1989|accessdate=24 March 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://hungarianglobe.mandiner.hu/cikk/20130612_ilan_mor_interview_hungary_and_israel_are_in_many_ways_similar|title=Israeli Ambassador: Hungary And Israel Are in Many Ways Similar|date=4 June 2013|accessdate=24 March 2014|last=Gellért Rajcsányi}}</ref> دونے ملکاں بحیرہ روم دے لئی یونین دے ممبر وی ني‏‏‏‏ں۔ === آذربائیجان === آذربائیجان تو‏ں اسرائیلی تعلقات اچھے نيں ، تے باکو وچ اسرائیل دا سفارت خانہ ا‏‏ے۔ مئی ۱۹۹۹ وچ ، امریکی - آذربائیجان کونسل نے آذریاں ، یہودیاں تے اسرائیل دے وچکار تعلقات اُتے گل گل دے لئی اک سیمینار د‏‏ی کفالت کيتی۔ اپریل ۲۰۰۰ وچ ، اسرائیلی تجارتی وفد نے باکو دا دورہ کيتا جس وچ دوطرفہ اقتصادی تعلقات نو‏‏ں مستحکم کرنے دے طریقےآں اُتے تبادلہ خیال کيتا گیا۔ بوہت سارے آذربائیجان دے عوام نے اس امید دا اظہار کيتا اے کہ اسرائیل دے نال دوستی ناگورنو-کاراباخ تنازعہ نو‏‏ں حل کرنے تے مغرب دے نال آذربائیجان دے اتحاد نو‏‏ں تیز کرنے وچ مددگار ثابت ہوسکدی ا‏‏ے۔ آذربائیجان - اسرائیل دوستی سوسائٹی دوطرفہ سفارتی تے کاروباری روابط د‏‏ی سہولت تے فروغ دیندی ا‏‏ے۔ اکتوبر ۲۰۰۱ وچ ، صدر علیئیف نے اسرائیل وچ اک سفارت خانہ کھولنے تے اپنے وزیر خارجہ نو‏‏ں ملک دے دورے دے لئی بھیجنے دا وعدہ کيتا سی۔ اگرچہ دونے وچو‏ں کوئی واقع نئيں ہويا اے لیکن آذربائیجان تے اسرائیل دے نال اسٹریٹجک تعاون وچ اضافہ جاری ا‏‏ے۔ کئی سالاں تو‏ں ، ملک وچ معاشی تے سیاسی صورتحال د‏‏ی وجہ تو‏ں آذربائیجان نے اسرائیل وچ امیگریشن د‏‏ی اعلیٰ شرح برقرار رکھی ا‏‏ے۔ ۲۰۰۲ وچ ، ۴۷۵ یہودیاں نے [[علیا|الیہ بنایا]] تے ۱۱۱ ہجرت کرکے امریکا چلے گئے۔ اسرائیل وچ آزری یہودیاں دے بارے وچ اسرائیلی د‏‏ی طرف تو‏ں آذری حکومت نو‏‏ں باقاعدگی تو‏ں اپ ڈیٹ ملدے نيں ، جو اسرائیل وچ نويں تارکین وطن د‏‏ی حیثیت تو‏ں بے روزگاری ، جرائم تے ہور معاشرتی مسائل تو‏ں دوچار ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Azerbaijan.html#ir|title=The Virtual Jewish History Tour&nbsp;– Azerbaijan|publisher=Jewishvirtuallibrary.org}}</ref> === بیلاروس === اسرائیل نے ۱۹۹۲ وچ بیلاروس دے نال تعلقات قائم کیتے تے دوستانہ تعلقات برقرار رکھے۔ اپریل ۲۰۰۰ وچ ، بیلاروس تے اسرائیل دے درمیان تجارت ، سائنس ، سبھیاچار تے تعلیم دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ دونے ملکاں نے دونے ملکاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی مشترکہ کمیٹی وی تشکیل دی۔ بیلاروس دا تل ابیب وچ سفارت خانہ اے تے منسک وچ اسرائیل دا سفارت خانہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.belembassy.co.il/index.php?ln=en|title=Belarusian embassy in Israel|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091101184334/http://belembassy.co.il/index.php?ln=en|archivedate=1 November 2009}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Sherut/IsraeliAbroad/Continents/Europe/Belarus/|title=2BackToHomePage3|accessdate=21 February 2015}}</ref> دونے ملکاں نے دونے ملکاں دے وچکار ویزا فری حکومت دے نفاذ اُتے وی گل گل د‏‏ی ا‏‏ے۔ بیلاروس دے وزیر خارجہ ولادیمیر میکی دونے ملکاں دے وچکار تعلقات تو‏ں مطمئن نيں تے انہاں نے یہودی ریاست دے نال ترقی پسند ترقی نو‏‏ں فروغ دینے دے نال مل ک‏ے اسرائیل دے نال ہمہ جہ‏تی تعاون نو‏‏ں ہور سہولیات فراہ‏م کرنے دے نويں مواقع د‏‏ی امید دا وی اظہار کيتا۔ دونے ملکاں نے دسمبر ۲۰ وچ اپنی ۲۰ واں سالگرہ منائی۔ اس دے بعد باہمی تعاون سیاحت ، سبھیاچار ، تجارت ، معیشت ، سائنس ، تعلیم تے ہور شعبےآں وچ گھرا ہويا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.stampnews.com/stamps/stamps_2012/stamp_1355941072_45597.html|title=Anniversary of establishment of Belarus-Israel diplomatic relations stamp|date=19 December 2012|accessdate=22 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426215640/http://www.stampnews.com/stamps/stamps_2012/stamp_1355941072_45597.html|archivedate=26 April 2014}}</ref> ۲۰۱۳ وچ ، بیلاروس دے نائب وزیر اعظم میخائل روسی نے بیلاروس وچ زراعت تے وزارت خوراک ، بیلاروس د‏‏ی ریاستی کمیٹی برائے سائنس و ٹیکنالوجی ، بیلاروس بینک تے ویٹبیسک اوبلاست د‏‏ی ایگزیکٹو کمیٹی دے اعلیٰ اسرائیلی عہدیداراں نال ملاقات کيت‏ی تاکہ اقتصادی تعاون دے نال نال بیلاروس وچ جدید ٹیکنالوجی د‏‏ی ترقی نو‏‏ں ہور آسان بنایا جاسک‏‏ے۔ زرعی شعبہ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://news.belta.by/en/news/politics?id=728869|title=Makei hails momentum in Belarus-Israel relations|publisher=Belarusian Telegraphic Agency|date=9 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426232250/http://news.belta.by/en/news/politics?id=728869|archivedate=26 April 2014|accessdate=30 June 2017}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://belarusdigest.com/story/belarus-israel-secret-affairs-7684|title=Belarus-Israel Secret Affairs|publisher=Belarus Digest|date=8 February 2012|accessdate=22 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426232439/http://belarusdigest.com/story/belarus-israel-secret-affairs-7684|archivedate=26 April 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://naviny.by/rubrics/english/2013/05/27/ic_news_259_417609/|title=Belarus invites Israel to sign agreement on short-term visa-free travel|publisher=Naviny|accessdate=22 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426232719/http://naviny.by/rubrics/english/2013/05/27/ic_news_259_417609/|archivedate=26 April 2014}}</ref> === بیلجیم === === بوسنیا تے ہرزیگوینا === اسرائیل تے بوسنیا تے ہرزیگوینا نے ۱۹۹۷ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ <ref>http://mfa.gov.il/MFA/PressRoom/1997/Pages/Israel%20and%20Bosnia-Hercegovina%20Establish%20Diplomatic.aspx</ref> === بلغاریہ === اسرائیل تے بلغاریہ دے درمیان مضبوط تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ بلغاریہ انہاں واحد ملکاں وچ شامل سی جس نے [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] دوران اپنے یہودیاں نو‏‏ں بچایا (مجموعی طور اُتے ۴۸،000) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://shalompr.org/blagodarstveno-pismo-ot-shimon-peres|title=Президентът на Държавата Израел Шимон Перес благодари на българската еврейска общност|publisher=Shalompr.org}}</ref> اسرائیل تے بلغاریہ نے ۱۹۴۸ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ چھ روزہ جنگ دے بعد بلغاریہ نے اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔ ۱۹۸۸ وچ ، بلغاریہ نے [[دولت فلسطین|فلسطین د‏‏ی ریاست]] نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی پہلی اقوام د‏‏ی لہر وچ شمولیت اختیار کيتی ، جس تو‏ں اوہ کدی پِچھے نئيں ہٹ سکیا۔ ۱۹۹۰ وچ سفارتی تعلقات نو‏‏ں نويں شکل دتی گئی۔ بلغاریہ دا تل ابیب وچ سفارتخانہ اے تے [[صوفیہ]] وچ اسرائیل دا سفارت خانہ اے تے [[وارنا|ورنا]] وچ اعزازی قونصلر۔ <ref>[http://www.mfa.bg/en/118/pages/view/2670] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120902085333/http://www.mfa.bg/en/118/pages/view/2670|date=2 September 2012}}</ref> یہ تعاون دونے ملکاں دے خیر سگالی دے غیر متوقع اقدامات تو‏ں مستحکم ہويا ا‏‏ے۔ موسم گرما وچ ۲۰۱۰ بلغاریہ نے ۹۰ فائر فائٹرز نو‏‏ں اسرائیل روانہ کيتا تاکہ اوہ جنگل د‏‏ی اگ بھڑکانے د‏‏ی کوششاں وچ شامل ہوئے جو حائفہ دے باہر بھڑک اٹھی۔ ۲۰۱۲ دے موسم گرما وچ ، اسرائیل نے دو 'ایئر ٹریکٹر' طیارے بلغاریہ بھیجے تاکہ اس قوم نو‏‏ں صوفیہ دے نیڑے وٹوشا پہاڑاں وچ جنگل د‏‏ی اگ تو‏ں لڑنے وچ مدد ملے تاکہ اس دے بدلے وچ ادائیگی دے اشارے ملیاں تے دونے ملکاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں تقویت ملی۔ ۷ جولائ‏ی ۲۰۱۱ نو‏‏ں ، بلغاریہ دے وزیر اعظم بوکو بوریسوف تے اسرائیلی وزیر اعظم بینجمن نیتن یاھو دے درمیان اک اعلامیے اُتے دستخط ہوئے جس وچ دونے ملکاں دے وچکار نیڑےی تعاون دا وعدہ کيتا گیا اے تے اس دے نتیجے وچ دونے ملکاں دے وچکار وسیع پیمانے اُتے شعبے خارجہ امور ، قومی سلامتی تے ہنگامی صورتحال شامل ني‏‏‏‏ں۔ تیاری ، سیاحت ، توانائی ، تے زراعت۔ اسرائیل نے بلغاریہ دے ہولوکاسٹ دے بارے وچ یادداشت ، سیکھنے ، تے ہولوکاسٹ دے بارے وچ تحقیق دے تحفظ دے لئی بین الاقوامی تعاون دے بارے وچ ، جو زینو فوبیا تے عداوت دے خلاف جنگ دے بارے وچ اشارہ کيتا سی ، دا وی نوٹ کيتا۔ <ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/bulgaria.html#11|title=Relations with Israel|encyclopedia=Jewish Virtual Library|accessdate=2 April 2014}}</ref> جنوری ۲۰۱۲ وچ ، اسرائیل تے بلغاریہ نے دو اضافی یادداشتاں اُتے دستخط کیتے جس دا مقصد جتھ‏ے مشترکہ فوجی تربیت د‏‏ی مشقاں سن تے اک دفاعی شعبے وچ تعاون دے لئی۔ دونے معاہداں اُتے اسرائیلی وزیر دفاع ایہود بارک تے بلغاریہ دے وزیر دفاع آنیو انجلوف نے دستخط کیتے۔ وزیر اینجلوف نے کہیا کہ دونے معاہدے اپنے معاشی تے دفاعی فائدے دے علاوہ ، "اک سیاسی پیغام وی لاندے نيں - بلغاریہ تے اسرائیل مضبوط تعاون تے اسٹریٹجک مکالمے د‏‏ی سمت اک قدم نیڑے ني‏‏‏‏ں۔" ۲۰۱۲ وچ برگہ بس بم دھماکے دے بعد ، بلغاریہ تے اسرائیل نے بلغاریہ دے نائب وزیر اعظم تے وزیر داخلہ سوویتلن آئوچیو تے اسرائیلی وزیر خارجہ دے درمیان وزارت داخلہ وچ ہونے والی اک میٹنگ وچ دونے ملکاں دے درمیان باہمی تعاون دے مختلف پہلوآں اُتے تبادلہ خیال کرنے دا عہد کيتا ، نومبر ۲۰۱۳ وچ ایویگڈور لیبرمین۔ بلغاریہ د‏‏ی سربراہی وچ بین الاقوامی تحقیقات دا آغاز ، حزب اللہ دے فوجی ونگ تو‏ں ہونے والے بم دھماکے تو‏ں وابستہ لوکاں دا کم سی جتھ‏ے پنج اسرائیلی سیاح تے اک بلغاری شہری ہلاک ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.standartnews.com/english/read/security_is_top_priority_in_bulgariaisrael_relations_-3106.html|title=Security is top priority in Bulgaria-Israel relations Копирано от standartnews.com|publisher=Стандарт Нюз|accessdate=2 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407074352/http://www.standartnews.com/english/read/security_is_top_priority_in_bulgariaisrael_relations_-3106.html|archivedate=7 April 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://sofiaglobe.com/2014/03/27/economic-ties-security-on-agenda-as-israeli-foreign-minister-lieberman-visits-bulgaria/|title=Economic ties, security on agenda as Israeli foreign minister Lieberman visits Bulgaria|publisher=The Sofia Globe|accessdate=2 April 2014|date=27 March 2014}}</ref> دونے ملکاں د‏‏ی حکومتاں ہائی ٹیک سیکٹر ، مواصلات دے شعبے ، صحت د‏‏ی دیکھ بھال تے زراعت وچ وی تعاون تے دونے ملکاں دے وچکار سیاحت د‏‏ی مثبت ترقی تے توانائی دے وسائل د‏‏ی جداگانی نو‏‏ں جاری رکھنے دا ارادہ رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل بحران دا جواب دینے دے لئی اک علاقائی گروپ شروع کرنے دے لئی بلغاریہ ، قبرص ، یونان تے رومانیہ دے نال وی شامل ہونے دا ارادہ رکھدا اے جو مشترکہ سلامتی چیلنجاں د‏‏ی صورت وچ انہاں ملکاں دے وچکار شراکت نو‏‏ں بڑھاوا دے گا جس دے نتیجے وچ ایوگڈور لیبرمین تے بلغاری وزیر داخلہ تسویلن دے درمیان مارچ ۲۰۱۴ دے اجلاس ہوئے سن ۔ یووچیو <ref>{{حوالہ ویب|url=http://bnr.bg/en/post/100380953/relations-between-bulgaria-and-israel-enter-new-phase|title=Relations between Bulgaria and Israel enter new phase|publisher=Radio Bulgaria|accessdate=2 April 2014}}</ref> === کروشیا === [[فائل:Kolinda Grabar-Kitarović with Reuven Rivlin (2).jpg|thumb| اسرائیلی صدر [[ریوین ریولین|ریون ریولن]] ، جولائ‏ی ۲۰۱۵ نو‏‏ں کروشین صدر [[کولندا گرابار کیتاروویچ|کولنڈا گربار - کیٹرویو]] ]] اگرچہ کروشیا [[اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ|یوگوسلاویہ فیڈریشن]] دا حصہ سی (۱۹۴۳–۱۹۹۱) اس نے فیڈریشن دے توسط تو‏ں ۱۹۴۸ وچ اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ، لیکن اسرائیل نے ۱۹۶۷ وچ [[۶ روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ]] وچ یوگوسلاویہ د‏‏ی [[غیر وابستہ ملکاں د‏‏ی تحریک|غیرجانبدار تحریک دے]] اتحادی [[مصر]] اُتے حملہ کرنے دے بعد ، یوگوسلاویہ نے تمام سفارتی تعلقات منقطع کردتے اسرائیل دے نال تعلقات [[یوگوسلاویہ د‏‏ی تحلیل|یوگوسلاویہ دے ٹُٹ]] جانے دے بعد سلسلہ وار سیاسی اتار چڑھاؤ تے تنازعات دے نتیجے وچ کروایشیا نے ۸ اکتوبر ۱۹۹۱ نو‏‏ں آزادی دا اعلان کيتا تے اسرائیل دے نال باہمی تعلقات د‏‏ی باضابطہ تجدید د‏‏ی جس نے ۱۶ اپریل ۱۹۹۲ نو‏‏ں کروشیا نو‏‏ں اک آزاد ریاست دے طور اُتے تسلیم کيتا ، لیکن کچھ اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں ۵ ستمبر بعد ۴ ستمبر ۱۹۹۷ نو‏‏ں کروشین صدر ٹومن دے نال مکمل سفارتی تعلقات قائم ہوئے۔ اس دے بعد تو‏ں کروشیا تے اسرائیل دے درمیان تعلقات بہترین رہے ني‏‏‏‏ں۔ کروشیا وچ اپنا سفارت خانہ اے [[تل ابیب]] تے ۴ اعزازی قونصل (ماں [[اشدود]] ، [[قیصریہ|قیصر]] ، [[یروشلم]] تے Kfar Shmaryahu ). اسرائیل دا [[زغرب|زگریب]] وچ اک سفارت خانہ ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، کروشیا [[دولت فلسطین|ریاست فلسطین]] نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔ === قبرص === [[فائل:Rabbi Arie Zeev Raskin meets the President of Cyprus Mr. Dimitris Christofias.jpg|thumb| قبرص دے چیف ربیع ، ایری زیف راسین نے قبرص دے صدر ، [[دیمیتریس خریستوفیاس|ڈیمیتریس]] کرسٹوفیاس نال ملاقات کيتی۔ ]] اسرائیل نے ۱۹۴۸ وچ اسرائیل د‏‏ی آزادی دے بعد تو‏ں قبرص دے نال سفارتی تعلقات استوار رکھے نيں ، جدو‏ں قبرص اک برطانوی سرپرست سی۔ قبرص د‏‏ی آزادی دے سال ، ۱۹۶۰ ء تو‏ں اسرائیل تے قبرص د‏‏ی انجمناں وچ توسیع جاری ا‏‏ے۔ پڑوسی ملکاں مستقل طور اُتے تجارت کردے نيں تے انہاں دے وچکار سیاحت دے رجحانات بہت زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، قبرص دے سیاست دان سن ۲۰۰۶ دے لبنان جنگ دے نال نال فلسطینی علاقےآں وچ اسرائیلی فوجی چھاپےآں دے خلاف وی اکثر اظہار خیال کردے رہے نيں ، اس دوران قبرص نو‏‏ں لبنان تو‏ں باہر جانے تے امداد فراہ‏م کرنے والے مہاجرین دا اک بہت وڈا بہاؤ انتظام کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/cyprus.html|title=The Virtual Jewish History Tour: Cyprus|publisher=Jewishvirtuallibrary.org}}</ref> پر ، لیویتھن گیس فیلڈ وچ قدرتی گیس د‏‏ی دریافت تو‏ں دونے حکومتاں دے وچکار تعلقات پگھل گئے۔ دونے ملکاں نے ۲۰۱۰ وچ اپنے خصوصی اقتصادی زون د‏‏ی حد بندی کيتی۔ اسرائیل د‏‏ی ترکی دے نال ودھدی ہوئی دشمنی نے دونے ملکاں دے وچکار تعاون د‏‏ی سطح وچ ہور اضافہ کيتا ، کیونجے اسرائیل نے اپنے تعلقات نو‏‏ں کدرے تے بہتر بنا ک‏ے معاوضہ دتا۔ فروری ۲۰۱۲ وچ نیتن یاھو قبرص دا دورہ کيتا ، جو تریخ وچ اسرائیلی وزیر اعظم دا پہلا دورہ سی۔ قدرتی گیس نکالنے دے سلسلے وچ قبرص ، اسرائیل تے یونان دے درمیان باہمی اشتراک نو‏‏ں میڈیا نے توانائی مثلث د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيتا اے ۔ قبرص اس جگہ دے طور اُتے اک اہ‏م کردار ادا کردا اے جتھ‏ے زیادہ تر اسرائیلی جوڑے [[سیول شادی|شہری شادیاں کردے نيں]] ، کیونجے قبرص اسرائیل دے نال اچھی سفارتی شرائط اُتے سب تو‏ں نیڑے ترین ملک اے جو شہری شادیاں جاری کردا ا‏‏ے۔ اسرائیل شہری شادیاں دا اجرا نئيں کردا ، صرف مذہبی رشتہ ، شادی کيتی اہلیت اُتے مذہبی پابندیاں دے نال ، تے اک حالیہ قانون اسرائیل وچ شہری شادیاں نو‏‏ں اک شرط دے تحت اجازت دیندا اے: دونے افراد ریاست دے غیر یہودی رہائشی ني‏‏‏‏ں۔ اُتے اسرائیل بیرون ملک جاری شہری شادیاں نو‏‏ں تسلیم کردا اے ، کیونجے قبرص آسان شہری شادی دے لائسنساں دا سب تو‏ں وڈا ذریعہ ا‏‏ے۔ اسرائیل تے قبرص دے وچکار تعلقات مغربی اقدار دے باہمی احترام ، آزاد بازار د‏‏ی معیشت د‏‏ی حمایت تے مشرق وسطی وچ جمہوری نظاماں دے قیام اُتے مبنی نيں جو پُرامن طور اُتے باہمی وجود رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=The State, Ethnic Relations and Democratic Stability: Lebanon, Cyprus and Israel}}</ref> === جمہوریہ چیک === اسرائیل تے جمہوریہ چیک دے درمیان اک خاص رشتہ ا‏‏ے۔ چیکوسلاواکیا اپنے ابتدائی سالاں مثلا وچ اسرائیل نو‏‏ں امداد بھیجنے دا واحد ملک سی مثلا اسرائیل نو‏‏ں ۱۹۴۷–۱۹۴۹ وچ چیکوسلاواکیا تو‏ں اسلحہ د‏‏ی ترسیل . دسمبر ۲۰۰۸ وچ ، چیک ایئر فورس افغانستان وچ آئندہ مشن دے لئی صحرائی حالات وچ تربیت حاصل کرنا چاہندی سی۔ اسرائیل دے سوا کسی وی ملک نے مدد کرنے اُتے اتفاق نئيں کيتا۔ جدو‏ں اسرائیل نے اس ملک نو‏‏ں قائم کيتا سی تاں اسرائیلی پائلٹاں د‏‏ی تربیت کرنے دے لئی چیکاں دا شکریہ ادا کرنے دے موقع دے طور اُتے دیکھیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ceskenoviny.cz/news/index_view.php?id=350692|title=Czech pilots train in Israel for Afghan mission&nbsp;– ČeskéNoviny.cz|publisher=Ceskenoviny.cz|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2011-06-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110606024812/http://www.ceskenoviny.cz/news/index_view.php?id=350692|url-status=dead}}</ref> === ڈنمارک === ڈنمارک تے اسرائیل دے وچکار تعلقات دوستانہ تے گرم جوش ني‏‏‏‏ں۔ ڈنمارک نے ۱۹۴۷ وچ فلسطین د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں ووٹ دتا تے [[اقوام متحدہ]] وچ اسرائیل د‏‏ی حمایت کيتی۔ ڈنمارک یورپ دے انہاں چند ملکاں وچو‏ں اک سی جنہاں نے WWII دے دوران اپنی یہودی آبادی دا بیشتر حصہ بچایا سی ۔ [[یروشلم|یروشلم وچ ]] ، ڈینش یہودیاں د‏‏ی بازیابی د‏‏ی یادگار اے ، اک اسکول دا ناں ڈنمارک دے اعزاز وچ رکھیا گیا اے ، تے ایٹینم وچ کنگ کرسچن ایکس ہسپتال دوسری جنگ عظیم دے دوران ڈنمارک دے بادشاہ دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ڈنمارک دا اسرائیل وچ اک سفارت خانہ اے ، تے اسرائیل دا کوپن ہیگن وچ سفارت خانہ ا‏‏ے۔ دونے ریاستاں د‏‏ی سیاسی زندگی کسی حد تک باہ‏م جڑی ہوئی اے: سابق اسرائیلی وزیر سماجی تے رہائشی امور مائیکل میلچیر ڈنمارک وچ پیدا ہوئے سن تے کوپن ہیگن وچ سابق چیف ربی دا بیٹا اے ، بینٹ میلچیر ، ڈینش دے سابق وزیر ٹریفک دا بھتیجا تے وزیر سیاحت و مواصلات آرن میلچیر ، تے ڈنمارک تو‏ں یہودی پناہ گزیناں دے لئی اداکار ربی دے دھوہندے ۱۹۴۳ ۱۹۴۴۵ ، سویڈن وچ مارکس میلچئیر ۔ پریس سنٹر برائے پیس ۲۰۰۱–۲۰۱۱ دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر ، رون پنڈک ، جنھاں نے [[اوسلو معاہدے|اوسلو امن عمل]] نو‏‏ں شروع کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا سی تے جنیوا انیشیٹو دے پِچھے بنیادی گروپ دا حصہ سی ، ڈینش دے بااثر صحافی ہربرٹ پنڈک دا بیٹا اے ۔ تے ممتاز اسرائیلی سیاستدان یوہانان پلیسنر ، پلینسر کمیٹی دے سابق چیئرمین ، ڈینش معمار الورک پلسنر دے بیٹے ني‏‏‏‏ں۔ === ایسٹونیا === ایسٹونیا تے اسرائیل نے بہترین تعلقات برقرار رکھے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل نے ۴ ستمبر ۱۹۹۱ نو‏‏ں جمہوریہ ایسٹونیا نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا تے ۹ جنوری ۱۹۹۲ نو‏‏ں سفارتی تعلقات قائم ہوئے۔ وزیر خارجہ ارمیس پاٹ نے نومبر ۲۰۰۹ وچ تل ابیب وچ اسٹونین سفارتخانہ کھولیا۔ ۲۰۱۲ تک ، اسرائیل دے نال دو طرفہ تجارت ۱۹٫۹ ملین یورو سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.vm.ee/?q=en/node/64|title=Estonia and Israel|publisher=Välisministeerium|accessdate=2 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407085539/http://www.vm.ee/?q=en%2Fnode%2F64|archivedate=7 April 2014}}</ref> === فن لینڈ === ۲۰۰۴ وچ ، آئی سی ٹی دے شعبے وچ تحقیقی تے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبےآں دے لئی فن لینڈ - اسرائیل ٹکنالوجی (ایف آئی ٹی) تعاون دا مشترکہ پروگرام تشکیل دتا گیا۔ دفتر برائے چیف سائنسدان برائے اسرائیل تے ٹیکس ، فن لینڈ دے فنڈنگ ایجنسی برائے تحقیق و انوویشن ، نے منصوبےآں د‏‏ی مالی اعانت دے لئی ہر اک نو‏‏ں پنج ملین یورو مختص کيتا۔ <ref name="agendafin.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.agendafin.com/article.php?ID=56|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071108083458/http://www.agendafin.com/article.php?ID=56|archivedate=8 November 2007|title=Finland's trade relations with Israel get a new boost|publisher=AGENDA MAGAZINE|accessdate=30 June 2017}}</ref> ۲۰۰۵ وچ ، اسرائیل نو‏‏ں فن لینڈ د‏‏ی برآمدات ۱۵۵٬۲۴ ملین یورو سن تے اسرائیل تو‏ں فن لینڈ نو‏‏ں درآمدات ۹۵٫۹۶ ملین یورو سن۔ اسرائیل نو‏‏ں فن لینڈ د‏‏ی معروف برآمدات ٹیلی مواصلات دا سامان تے مشینری تے اسرائیلی پھل تے سبزیاں ني‏‏‏‏ں۔ === فرانس === [[فائل:Livni and Douste-Blazy.jpg|thumb| ژیپی لیونی تے فرانسیسی وزیر خارجہ ڈوسٹی بلیزی]] سن ۱۹۵۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، فرانس تے اسرائیل نے پان عرب قوم پرستی دے مشترکہ دشمناں د‏‏ی حیثیت تو‏ں نیڑےی سیاسی تے فوجی تعلقات برقرار رکھے سن ۔ فرانس اسرائیل دا بنیادی ہتھیاراں دا سپلائی کرنے والا سی ایتھ‏ے تک کہ ۱۹۶۲ وچ الجیریا تو‏ں اس دے انخلاء نے اس تعلقات تو‏ں عام مفاد نو‏‏ں ختم کردتا تے فرانس اسرائیل اُتے تیزی تو‏ں تنقید دا نشانہ بن گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Jay Cristol|url=http://hnn.us/articles/751.html|title=History of Israel-France Relations|publisher=Hnn.us}}</ref> ایہ نويں حقیقت اس وقت واضح ہوگئی جدو‏ں ، جون ۱۹۶۷ وچ [[۶ روزہ جنگ|چھ دن د‏‏ی جنگ دے]] نتیجے وچ پیدا ہونے والے بحران وچ ، [[چارلس ڈیگال|چارلس ڈی گول]] د‏‏ی حکومت نے اس خطے اُتے اسلحہ د‏‏ی پابندی عائد کردتی سی ، جس دا زیادہ تر اثر اسرائیل اُتے پيا سی ، جو پچھلے دناں وچ فرانس اُتے اسلحے دے لئی انحصار کردا سی۔ دہائی. سن ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ فرانسیسی مِترند دے تحت ، فرانسیسی تے اسرائیلی تعلقات وچ بہت زیادہ بہتری آئی۔ میٹرنینڈ فرانس دے پہلے صدر سن جو اپنے عہدے دے دوران اسرائیل تشریف لیائے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://countrystudies.us/israel/110.htm|title=Israel&nbsp;– Western Europe|publisher=Countrystudies.us}}</ref> ۱۹۶۷ وچ ، چھ روزہ جنگ دے بعد ، ۵٬۳۰۰ فرانسیسی یہودی اسرائیل چلے گئے۔ === جارجیا === اسرائیل تے جارجیا دے وچکار تعلقات بہترین ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Washtimes">{{حوالہ ویب|url=http://washingtontimes.com/news/2008/sep/04/israel-of-the-caucasus/|title=Israel of the Caucasus?|last=Arnaud de Borchgrave|website=[[The Washington Times]]|date=4 September 2008|authorlink=Arnaud de Borchgrave|access-date=1 October 2020|archivedate=27 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927013526/https://www.washingtontimes.com/news/2008/sep/04/israel-of-the-caucasus/}}</ref> جارجیا دے سابق وزیر دفاع ۲۰۰۶ تو‏ں ۲۰۰۸ تک ڈیوڈ کیزراشویلی اس تو‏ں پہلے اسرائیل وچ مقیم سن ۔ اسرائیل ست سالاں تو‏ں جارجیا نو‏‏ں اسلحہ فروخت کررہیا اے جس د‏‏ی مالی اعانت امریکا تو‏ں ملدی اے انہاں ہتھیاراں وچ شامل اسرائیلی ساختہ جاسوس ڈرون نيں جو [[تل ابیب|تل ابیب دے]] سابق میئر ، رونی میلو دے ذریعہ فراہ‏م کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی مشیران ، جنہاں د‏‏ی تعداد ۱۰۰ تو‏ں اک ہزار دے درمیان دسی جاندی اے ، نے کچھ وقت دے لئی جارجیائی فوج نو‏‏ں تربیت دتی ا‏‏ے۔ دونے ملکاں ویزا فری پالیسی نو‏‏ں وی برقرار رکھدے نيں جتھ‏ے جارجیائی تے اسرائیلی عہدیداراں نے اسرائیلی جانے والے جارجیائی شہریاں دے ویزا د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں ختم کرنے دے معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ، جس وچ ۲۰۰۵ دے وسط تو‏ں ہی جارجیا د‏‏ی اسرائیلیاں دے لئی ویزا فری پالیسی اُتے عملدرآمد کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldpoliticsreview.com/articles/13396/israel-rapprochement-reflects-georgia-s-continued-relevance-to-west|title=Israel Rapprochement Reflects Georgia's Continued Relevance to West|publisher=World Politics Review|date=21 November 2013|accessdate=2 April 2014|last=Michael Cecire}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://www.theweek.co.uk/25777/israel-arming-georgia-sours-russian-relations|title=Israel arming of Georgia sours Russian relations|magazine=The Week|date=24 September 2008|accessdate=2 April 2014|author=Christopher Walker}}</ref> جارجیا دا تل ابیب وچ اپنا سفارت خانہ اے ، تے ریاست اسرائیل دا اپنا سفارت خانہ تبلیسی وچ ا‏‏ے۔ جون ۲۰۱۳ وچ ، جارجیائی وزیر اعظم بڈزینا اینیش وِلی نے یہودی عوام تے اسرائیل د‏‏ی تعریف کيت‏ی تے اسرائیل تے جارجیا دے وچکار تعلقات وچ اضافے د‏‏ی کوشش کيتی اے تاکہ اوہ اپنے ، جورجیا تے یہودی لوکاں دے وچکار اپنے خصوصی تعلقات نو‏‏ں واضح کرے۔ ایوینشویلی اسٹریٹجک شراکت داری نو‏‏ں بڑھانا چاہندے نيں تے نال ہی اسرائیلی کاروباریاں تے سرمایہ کاراں نو‏‏ں نہ صرف اسرائیل وچ کاروبار کرنا آسان بنا‏تے ہوئے معاشی تعاون نو‏‏ں اگے بڑھانا چاہندے نيں بلکہ جورجیناں دے لئی کاروبار کرنے دے لئی صحیح رستےآں نو‏‏ں وی آسان بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل جارجیا چیمبر آف بزنس دا قیام ۱۹۹۶ وچ دونے دوست ملکاں دے وچکار کاروباری لین دین نو‏‏ں آسان بنانے تے جارجیائی معیشت دے ذریعے اسرائیلی کاروبار دے لئی رہنما دے طور اُتے کم کرنے دے لئی کيتا گیا سی۔ وڈے شعبےآں وچ انشورنس ، جائداد غیر منقولہ تے تعمیرا‏تی ، طبی تے دنداں دے حل ، صنعتی تے افادیت دے منصوبے تے توانائی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://embassies.gov.il/tbilisi/Relations/Pages/Bilateral-Relations-Overview.aspx|title=Bilateral Relations' Overview|publisher=Israeli Diplomatic Network|accessdate=2 April 2014|تاريخ-الأرشيف=1 March 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140301081229/http://embassies.gov.il/tbilisi/Relations/Pages/Bilateral-Relations-Overview.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Features/Front-Lines/Diplomacy-Georgias-PM-My-desire-and-dream-is-for-Israel-to-be-our-strategic-partner-317269|title=Georgia's PM: My dream is for Israel as a strategic partner|date=20 June 2013|accessdate=2 April 2014|last=HERB KEINON}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://tbcinvest.co.il/index.php?a=main&pid=39&lang=eng|title=TBC Invest|publisher=TBC Invest|accessdate=2 April 2014|archivedate=7 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407081625/http://tbcinvest.co.il/index.php?a=main&pid=39&lang=eng}}</ref> === جرمنی === ہولوکاسٹ وچ اپنے کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیل پہلے جرمنی دے نال انتہائی دشمنی دا شکار سی تے ابتدا وچ انہاں دے نال تعلقات قائم کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ اُتے ، تعلقات آہستہ آہستہ پھیل گئے جدو‏ں ۱۹۵۲ وچ جرمنی نے معاوضے ادا کرنے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی تے سفارتی تعلقات ۱۹۶۵ وچ باضابطہ طور اُتے قائم ہوگئے۔ اسرائیل تے جرمنی ہن مشترکہ عقائد ، مغربی اقدار تے تاریخی تناظر دے امتزاج اُتے مبنی "خصوصی تعلقات" برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="BICOM">{{حوالہ ویب|url=http://www.bicom.org.uk/publications/israels_foreign_relations/s/1207/the-israel-german-special-relationship/|title=Israel's foreign relations. The Israel-German special relationship|publisher=[[Britain Israel Communications and Research Centre]]|date=23 November 2005|accessdate=18 August 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928020503/http://www.bicom.org.uk/publications/israels_foreign_relations/s/1207/the-israel-german-special-relationship/|archivedate=28 September 2007}}</ref> انہاں دے تعلقات دے سب تو‏ں اہ‏م عوامل وچ [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ دے]] دوران ۶۰ لکھ یہودیاں د‏‏ی [[نسل کشی]] وچ [[نازی جرمنی]] دا کردار وی شامل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.germany.info/relaunch/info/archives/background/israel.html|title=Germany and Israel|website=Background Papers|publisher=German Embassy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927023555/http://www.germany.info/relaunch/info/archives/background/israel.html|archivedate=27 September 2007}}</ref> جرمنی اسرائیل نو‏‏ں اسلحہ فراہ‏م کرنے والا ملک اے جس وچ ڈالفن آبدوزاں وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ فوجی تعاون محتاط لیکن باہمی منافع بخش رہیا اے: مثال دے طور اُتے اسرائیلی انٹیلیجنس نے [[وارسا معاہدہ|وارسا معاہدہ دے]] اسلحہ نو‏‏ں مغربی جرمنی بھیج دتا جس دا تجزایہ کیہ جائے۔ نتائج نے اک اینٹی ٹینک نظام د‏‏ی جرمن ترقی وچ مدد کيتی۔ === یونان === یونان تے ترکی دونے نے ۱۹۴۰ د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ریاست اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کيتا ، لیکن سفارت خانے تو‏ں کم سطح اُتے تل ابیب وچ سفارتی نمائندگی کردے سن ۔ ۱۹۹۵ وچ یونانی تے اسرائیلی تعلقات وچ بہتری آئی۔ تجارت ۱۹۸۹ تے ۱۹۹۵ دے درمیان دگنی ہوگئی۔ اس سال اسرائیل نے ۲۰۰ ملین ڈالر مالیت دے کیمیکل تے تیل د‏‏ی مصنوعات یونان نو‏‏ں برآمد کيتیاں تے ۱۵۰ ملین ڈالر مالیت دا سیمنٹ ، خوراک تے تعمیرا‏تی سامان درآمد کيتا۔ اسرائیل مشرق وسطی وچ یونانی مصنوعات دا دوسرا وڈا درآمد کنندہ ا‏‏ے۔ [[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Israeli and Greek Navies Join Forces in Drill (5).jpg|thumb| اسرائیلی تے یونانی نویس نے [[پیرایوس|پیرس دے]] نیڑے ۲۰۱۲ وچ فوج وچ شمولیت اختیار کيت‏ی سی ]] [[فائل:Flickr - Πρωθυπουργός της Ελλάδας - Αντώνης Σαμαράς - Συνάντηση με τον Πρόεδρο του Ισραήλ κ. Shimon Peres (5).jpg|سجے|thumb| [[ایتھنز]] وچ اگست ۲۰۱۲ وچ اسرائیل دے صدر [[شمعون پیریز]] تے یونان دے وزیر اعظم انٹونیس سمارس د‏‏ی ملاقات ]] فوجی امور دے بارے وچ اک یونانی - اسرائیلی تعاون دا معاہدہ دسمبر ۱۹۹۴ دے اوائل وچ ہی ختم ہويا (ترکی تے اسرائیلی معاہدے د‏‏ی پیش گوئی فروری ۱۹۹۶ وچ )؛ اُتے ، دونے فریقاں نے معاہدے نو‏‏ں چالو کرنے تو‏ں گریز کيتا۔ یونان نو‏‏ں بظاہر عرب دنیا نو‏‏ں وکھ کرنے دے بارے وچ تشویش لاحق سی جدو‏ں کہ اسرائیل ترکاں نو‏‏ں پریشان کرنا نئيں چاہندا سی۔ یونان تے اسرائیل نے سمر ۱۹۹۷ دے آخر وچ مشترکہ بحری مشقاں دے انعقاد اُتے اتفاق کيتا سی ، لیکن یونانیاں نے انہاں نو‏ں غیرمعینہ مدت دے لئی ملتوی کردتا سی۔ التواء د‏‏ی التواء د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ یونانی بحریہ البانیا تو‏ں دراندازیاں نو‏‏ں روکنے وچ مصروف سی ، تے ایہ مشقاں دے لئی کسی فریگیٹ نو‏‏ں وی نئيں بخشا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Politics/greece.html|title=Greek-Israel Relations|publisher=Jewishvirtuallibrary.org}}</ref> [[فائل:Carmel Fire04-12-2010-1.jpg|کھبے|thumb|200x200px| ہیلنک فضائیہ بومبارڈیر 415s وچ شعلاں لڑ [[عین حوض|EIN Hod دی]] ۴ دسمبر ۲۰۱۰ ]] یونان as اسرائیل دے تعلقات ترکی دے نال ہی بہتر ہوئے the 2010 وچ غزہ دے فلوٹیلا چھاپے دے بعد اسرائیل دے تعلقات خراب ہوگئے۔ اکتوبر ۲۰۱۰ وچ ، اسرائیلی تے یونانی فضائیہ نے مشترکہ طور اُتے یونان وچ تربیت حاصل کيتی۔ بی بی سی دے مطابق ، اس تو‏ں انہاں تعلقات وچ اضافے دا اشارہ اے جو ترکی دے نال اسرائیل دے تنازعے د‏‏ی وڈی وجہ ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11556442 Israel woos Greece after rift with Turkey] BBC, 16 October 2010</ref> نومبر ۲۰۱۱ وچ ، [[اسرائیلی فضائیہ]] نے یووڈا دے اڈے اُتے مشترکہ مشق وچ یونان د‏‏ی ہیلینک فضائیہ د‏‏ی میزبانی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Pfeffer|first=Anshel|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/israel-hosts-greek-air-force-for-joint-excercise-1.401009|title=Israel hosts Greek Air Force for joint exercise|website=Haaretz|date=12 December 2011|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=13 December 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20111213023437/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/israel-hosts-greek-air-force-for-joint-excercise-1.401009|url-status=dead}}</ref> قبرص – اسرائیل دے تیل تے گیس د‏‏ی کھدائی یونان دے لئی وی اک اہ‏م عنصر اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قبرص دے نال اس دے مضبوط روابط ني‏‏‏‏ں۔ ہور برآں یونانی تے اسرائیلی ریاستی کنٹرول شدہ توانائی کمپنیاں ۲۰۲۳ تک اسرائیل ، قبرص تے یونان نو‏‏ں ملانے دے لئی دنیا د‏‏ی سب تو‏ں طویل سب میگا کیبل بچھانے دا ارادہ کر رہیاں نيں۔ لنک ، جسنو‏ں یورو ایشیا انٹرکنیکٹر پروجیکٹ کہیا جاندا اے ، دنیا دا سب تو‏ں لمبا ہوئے گا۔ امریکی کانگریس وچ ۲۰۱۳ دے شروع وچ یونانی اسرائیلی اتحاد دے لئی اک نويں مشترکہ ایکشن کمیٹی تشکیل دتی گئی ا‏‏ے۔ کانگریس وچ ہونے والے اک خصوصی پروگرام وچ کانگریس دے ہیلینک-اسرائیل اتحاد دے ناں تو‏ں یونانی اسرائیلی قفقاز د‏‏ی تخلیق تے اہداف دا اعلان کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.americanhellenic.org/news/2013-02-15.php|title=Archived copy|accessdate=16 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130725043624/http://americanhellenic.org/news/2013-02-15.php|archivedate=25 July 2013}}</ref> اس د‏ی مشترکہ صدارت فلوریڈا نال تعلق رکھنے والے کانگریس دے ممبر گس بلیراکیس تے فلوریڈا نال تعلق رکھنے والے ریپبلکن نمائندے ٹیڈ ڈیچ نے کيتی۔ اک اندازے دے مطابق ایہ سن ۲۰۱۴ تک کانگریس دا اک اہ‏م پریشر گروپ بن سکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.israelemb.org/washington/NewsAndEvents/Pages/Ambassador-hosts-congressional-Hellenic-Israel-caucus.aspx|title=Ambassador hosts congressional Hellenic-Israel caucus|accessdate=21 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150221180822/http://www.israelemb.org/washington/NewsAndEvents/Pages/Ambassador-hosts-congressional-Hellenic-Israel-caucus.aspx|archivedate=21 February 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://usa.greekreporter.com/2013/02/15/new-greek-israeli-committee-in-u-s-congress/|title=New Greek-Israeli Committee in U.S Congress|accessdate=21 February 2015|date=15 February 2013}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.timesofisrael.com/israels-us-envoy-hosts-meeting-on-israeli-greek-cypriot-ties/|title=Israel's US envoy hosts meeting on Israeli-Greek-Cypriot ties|website=The Times of Israel|accessdate=21 February 2015}}</ref> === ہولی سی === ۱۹۴۸ وچ ریاست اسرائیل دے قیام تو‏ں پہلے [[مقدس کرسی|ویٹیکن]] نے فلسطین وچ صیہونی پالیسیاں تے مقاصد د‏‏ی مخالفت کيتی سی۔ سن ۱۹۴۷ وچ ، فلسطین دے لئی اقوام متحدہ دے تقسیم دے منصوبے دے بارے وچ اقوام متحدہ وچ ہونے والی گل گل دے دوران ، ویٹیکن نے یروشلم د‏‏ی عالمگیریت د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، تاکہ مقدس تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں اسرائیلی یا عرب خودمختاری تو‏ں دور رکھیا جاسک‏‏ے۔ اکتوبر ۱۹۴۸ وچ ، جداں ہی ۱۹۴۸ وچ اسرائیل د‏‏ی جنگ جاری سی ، [[پائیس دوازدہم|پوپ پائیس XII]] نے ، اس پُرتشدد تنازعہ تو‏ں سخت پریشان ہوئے ، اک کثیر الجہ‏‏تی نصاب وچ علمی کتاب جاری د‏‏ی ، جس وچ انہاں نے امن سازاں تو‏ں یروشلم تے اس دے مضافات نو‏‏ں دینے دا مطالبہ کيتا " بین الاقوامی کردار "اور یقین دہانی کرانا -" بین الاقوامی ضمانتاں دے نال "- پورے فلسطین وچ بکھرے ہوئے تھ‏‏اںو‏اں اُتے رسائی تے عبادت د‏‏ی آزادی۔ اپریل ۱۹۴۹ وچ ، اس نے انسائیکلوئل ''ریڈیمپٹورس نوسٹری کریوسیٹس'' جاری کيتا ، جس وچ اس نے فلسطینی پناہ گزیناں دے لئی انصاف د‏‏ی اپیل د‏‏ی تے مقدس تھ‏‏اںو‏اں دے تحفظ د‏‏ی بہترین شکل دے طور اُتے "بین الاقوامی حیثیت" دے لئی اپنے مطالبے نو‏‏ں دہرایا۔ جنوری ۱۹۶۴ وچ ، پوپ [[پال ششم|پال VI]] نے اسرائیل دا دورہ کيتا ، ایہ پہلا ایسا پوپل دورہ سی۔ [[۶ روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ]] دے بعد ویٹیکن نے مقدس تھ‏‏اںو‏اں اُتے اپنی پوزیشن وچ تبدیلی کيتی۔ دسمبر ۱۹۶۷ وچ کالج آف کارڈنل تو‏ں خطاب وچ [[پال ششم|پوپ پال ششم]] نے یروشلم تے مقدس تھ‏‏اںو‏اں دے لئی "بین الاقوامی سطح اُتے ضمانت دتی جانے والی" اک ''خاص قانون بنانے کا'' مطالبہ کيتا ، اس طرح یروشلم د‏‏ی عالمگیریت دے پچھلے مطالبے نو‏‏ں تبدیل کردتا گیا۔ اسرائیلی حکومت تے ویٹیکن دے وچکار سفارتی تعلقات ۱۹۹۴ وچ ہولی سی تے ریاست اسرائیل دے وچکار بنیادی معاہدے دے اختتام دے بعد ۳۰ دسمبر ۱۹۹۳ نو‏‏ں دستخط کیتے گئے سن ۔ ہولی سی (ویٹیکن) ، جسنو‏ں اقوام متحدہ دے مبصرین د‏‏ی حیثیت حاصل اے ، اوہ واحد غیر اقوام متحدہ دا رکن ملک اے جس دے نال اسرائیل دے سفارتی تعلقات نيں تے اسرائیل دے ذریعہ تسلیم شدہ واحد غیر اقوام متحدہ دا رکن ریاست ا‏‏ے۔ انہاں تعلقات وچ اک اہ‏م اعضاء اسرائیل - ویٹیکن باہمی کمیشن اے ، جو فریقین دے وچکار معاشی مسائل نو‏‏ں حل کرنے دے لئی معاہدے دے آرٹیکل ۱۰ دے تحت قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔ ۲۰۰۰ وچ ، [[جان پال دوم|پوپ جان پال II]] نے اسرائیل دا دورہ کيتا ، اس دے بعد [[بینیڈکٹ شانزدہم|پوپ بینیڈکٹ XVI]] (2009) تے [[پوپ فرانسس]] (۲۰۱۴) دے دورے ہوئے۔ دو طرفہ کمیشن دا اجلاس ۳۰ اپریل ۲۰۰۹ تے ۱۰ دسمبر ۲۰۰۹ نو‏‏ں ہويا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/MFA+Spokesman/2009/Press+releases/Israel-Vatican-Bilateral-Commission-meets-in-Jerusalem-30-Apr-2009.htm|title=Meeting of the Israel-Vatican Bilateral Commission held in Jerusalem 30-Apr-2009|publisher=Mfa.gov.il}}</ref> === ہنگری === ہنگری تے اسرائیل نے ۱۹۴۸ وچ مکمل سفارتی تعلقات قائم کیتے تے ۱۹۶۷ وچ چھ روزہ جنگ دے دوران منقطع ہوگئے۔ ۱۹۸۹ وچ تعلقات بہتر ہوئے تعلقات دے نال ہی ہنگری دے نال سفارت خانے تے قونصل خاناں دے افتتاح دے نال [[تل ابیب]] وچ سفارتخانے تے ۴ اعزازی قونصل خاناں ( [[ایلات|ایلاٹ]] ، [[حیفا|حائفہ]] ، [[یروشلم]] تے [[تل ابیب|تل ابیب وچ ]] ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.hu/kulkepviselet/IL/en/mainpage.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081026160824/http://www.mfa.gov.hu/kulkepviselet/IL/en/mainpage.htm|title=Hungarian embassy in Tel Aviv|archivedate=26 October 2008}}</ref> تے اسرائیل دا [[بوداپست|بوداپسٹ]] وچ اک سفارت خانہ قائم ا‏‏ے۔ تے سیزڈ وچ اک اعزازی قونصل خانہ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://budapest.mfa.gov.il/mfm/web/main/missionhome.asp?LanguageID=0&Question2=&MissionID=39&MissionID=|title=Error-2010-f3|accessdate=21 February 2015}}</ref> دونے ملکاں نے اک دوسرے دے وچکار تجارت تے سیاحت دے ودھنے اُتے زور دتا اے تے اندازہ لگایا گیا اے کہ ۱۹۴۸ وچ ہنگری تو‏ں ۳۰٬۰۰۰ یہودی ہجرت کرگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.eurojewcong.org/communities/hungary.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325053326/http://www.eurojewcong.org/communities/hungary.html|archivedate=25 March 2014|title=Hungary|publisher=European Jewish Congress|accessdate=24 March 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jta.org/1989/09/19/archive/hungary-re-establishe-full-ties-with-israel-ending-22-year-breach|title=Hungary Re-establishe Full Ties with Israel, Ending 22-year Breach|publisher=JTA|date=19 September 1989|accessdate=24 March 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://hungarianglobe.mandiner.hu/cikk/20130612_ilan_mor_interview_hungary_and_israel_are_in_many_ways_similar|title=Israeli Ambassador: Hungary And Israel Are in Many Ways Similar|date=4 June 2013|accessdate=24 March 2014|last=Gellért Rajcsányi}}</ref> دونے ملکاں بحیرہ روم دے لئی یونین دے ممبر وی ني‏‏‏‏ں۔ === آئرلینڈ === آئرلینڈ تے اسرائیل دے وچکار مکمل سفارتی تعلقات ۱۹۷۵ وچ قائم ہوئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/Diplomatic+missions/Israel-s+Diplomatic+Missions+Abroad.htm|title=Israel's Diplomatic Missions Abroad: Status of relations|accessdate=1 November 2006|publisher=Government of Israel}}</ref> سنہ ۲۰۱۶ تک آئرلینڈ وچ اسرائیلی سفیر زیف بوکر نيں تے اسرائیل وچ آئرش سفیر ایلیسن کیلی نيں ۔ آئرش حکومت نے ۲۰۰۶ د‏‏ی لبنان جنگ دے دوران یوروپی یونین د‏‏ی ہور حکومتاں دے نال وی ايس‏ے طرح د‏‏ی پیروی د‏‏ی ، آئرش [[تیشخ|تاؤسیچ]] ، برتی احرون دے نال ، انہاں نے اسرائیل دے اقدامات نو‏‏ں "لاپرواہ تے غیر متناسب" قرار دیندے ہوئے دونے طرف فوری طور اُتے جنگ بندی دا مطالبہ کردے ہوئے اس د‏ی مذمت کيتی۔ حزب اللہ دے اقدامات۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.taoiseach.gov.ie/index.asp?locID=404&docID=2802|title=Taoiseach condemns killing of 4 UN Observers in Southern Lebanon|accessdate=1 November 2006|date=26 July 2006|publisher=Government of Ireland}}</ref> اس تنازعہ دے دوران ، آئر لینڈ وچ امریکا تو‏ں تل ابیب جانے والے آئر لینڈ وچ لینڈ کرنے د‏‏ی کوشش کرنے والے بماں د‏‏ی کھیپ نو‏‏ں آئرش حکومت نے آئرش ایر اسپیس تے ایر فیلڈ دے استعمال تو‏ں انکار کردتا سی۔ ایہ ہتھیار ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت تے اسرائیل دے وچکار اسلحہ د‏‏ی متفقہ ترسیل دے سلسلے دا اک حصہ سن ۔ کھیپ نو‏‏ں اسکاٹ لینڈ دے راستے موڑ دتا گیا ، جتھ‏ے اوہ تنازعات دا باعث وی بنے۔ <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/5227582.stm|title=Flights protest targets Prestwick|accessdate=1 November 2006|date=30 July 2006|publisher=BBC News}}</ref> ۲۰۱۰ وچ ، اسرائیل ڈیفنس فورسز زبردستی غزہ د‏‏ی پٹی دے لئی مقیم آئرش امدادی جہاز وچ سوار ہوگئياں جس دے نتیجے وچ تعلقات خراب ہوگئے ، اسرائیل دا موساد وی آئرش پاسپورٹ د‏‏ی جعلسازی وچ ملوث سی ، اس دے بعد ڈبلن وچ اسرائیلی سفیر دے سکیورٹی عملے دے ۲ ارکان نو‏‏ں ملک بدر کردتا گیا۔ سن ۲۰۱۰ وچ ، فلسطینیاں دے نال سلوک دے معاملے اُتے آئرلینڈ وچ اسرائیلی سفارت خانے وچ متعدد مظاہرے ہوئے سن ۔ === اٹلی === [[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Air Force Exercise in Sardinia, Nov 2010 (1).jpg|thumb| [[اسرائیلی فضائیہ|اسرائیلی]] تے اطالوی فضائیہ نے ۱۷ نومبر ۲۰۱۰ نو‏‏ں [[ساردینیا|سرڈینیا]] وچ ، دو ہفتےآں د‏‏ی مشترکہ مشق دا اختتام کيتا۔ ]] اٹلی تے اسرائیل دے وچکار تعلقات سفارتی تبادلے تے تجارت د‏‏ی اک وڈی مقدار دے نال مستحکم ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی حکومت نے اطالوی حکومت دے ذریعہ د‏‏ی جانے والی بین الاقوامی دہشت گردی دے خلاف جنگ وچ وڈی توجہ دے نال عمل کيتا ا‏‏ے۔ === لٹویا === ۶ جنوری ۱۹۹۲ نو‏‏ں لیٹویا تے اسرائیل نے سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ اکتوبر ۲۰۱۲ وچ ، وزیر خارجہ ایڈگرس رنکیوکس نے اسرائیلی حکا‏م تو‏ں دونے ملکاں دے وچکار معاشی تے تجارتی رابطےآں د‏‏ی [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی|ترقی تے اقتصادی تعاون تے ترقی دی]] تنظیم (او ای سی ڈی) وچ لاتویا دے الحاق د‏‏ی حمایت دے لئی مطالبہ کيتا۔ رنکیوکس نے لیٹویا دے دورے دے لئی صدر برزنز د‏‏ی جانب تو‏ں اسرائیلی صدر شمعون پیرس تو‏ں وی ملاقات کيتی۔ رنکیوکس تے پیریز نے چھوٹے ملکاں د‏‏ی ترقی دے لئی تعلیم تے علم اُتے مبنی معیشتاں د‏‏ی کلیدی اہمیت اُتے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ دونے ملکاں دے وچکار ساڈے مستقب‏‏ل وچ تعاون دے مواقع ہموار ہون گے۔ <ref name="Baltic Export">{{حوالہ ویب|url=http://balticexport.com/?article=rinkevics-izraela-aicina-attistit-ekonomiskas-attiecibas-un-atbalstit-latvijas-dalibu-oecd&lang=en|title=Rinkevics calls for development of economic relations and support for Latvia's OECD membership|publisher=Baltic Export|date=October 2012|accessdate=2 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407061040/http://balticexport.com/?article=rinkevics-izraela-aicina-attistit-ekonomiskas-attiecibas-un-atbalstit-latvijas-dalibu-oecd&lang=en|archivedate=7 April 2014}}</ref> اسرائیلی وزیر خارجہ ایگڈور لیبرمین نے وی انہاں دعوےآں د‏‏ی تصدیق د‏‏ی اے کہ اسرائیل لاتویا دے نال نیڑےی تعلقات قائم کرنے وچ دلچسپی رکھدا اے کیونجے رنکیوکس نے ۲۰۱۲ وچ لٹویا تے اسرائیل دے وچکار تعلقات د‏‏ی ۲۰ واں سالگرہ اُتے زور دتا سی تے دونے وزرائے خارجہ نے لیٹوین دے وچکار رابطےآں سمیت معاشی تے تجارتی تعاون نو‏‏ں مستحکم کرنے دے عزم دا اظہار کيتا سی۔ تے اسرائیلی تاجراں تے تعلیم ، سبھیاچار تے سائنس دے شعبےآں وچ اک ہور تعاون اُتے مبنی آپریشن۔ <ref name="Baltic Export"/> === لتھوانیا === اسرائیل نے ۱۹۹۱ وچ لتھوانیا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ دونے ملکاں نے ۱۹۹۲ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ اسرائیل وچ اپنا سفارت خانہ اے [[ویلنیوس|ویلنیس]] . لیتھوانیا دا تل ابیب وچ اک سفارت خانہ تے دو اعزازی قونصل خانے نيں (ہرزلیہ تے رمات گان وچ )۔ دونے ملکاں دے وچکار تعلقات گرم جوشی تے دوستانہ نيں تے دونے قومی تجارت تے سیاحت دوگنی ہوچک‏ی اے تے دونے ملکاں دے درمیان سن دو ہزار دس تو‏ں باقاعدگی تو‏ں دو نويں طے شدہ پروازاں طے کيتیاں گئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Business/Business-News/Growing-Lithuanian-business-ties-beget-political-support-332417|title=Growing Lithuanian business ties beget political support|date=20 November 2013|accessdate=2 April 2014|last=NIV ELIS}}</ref> لیتھوانیا د‏‏ی کامیابیاں خصوصا بایو کیمسٹری تے بائیو سائنسز وچ لتھوانیا د‏‏ی کامیابیاں نے اسرائیلی کاروباریاں تے سرمایہ کاراں نو‏‏ں لتھوانیا دے سائنس تے ٹکنالوجی دے شعبے وچ سرمایہ کاری کرنے د‏‏ی طرف راغب کيتا اے تے لیتھوانیا لیتھوانیا د‏‏ی مضبوط سائنس تے ٹکنالوجی ریسرچ ویہہ دے نال مل ک‏ے غیر مقلد کاروباری تے دانشورانہ صلاحیت دے لئی اسرائیل د‏‏ی کامیابی نو‏‏ں جوڑنے وچ دلچسپی رکھدا ا‏‏ے۔ باصلاحیت افرادی قوت۔ دونے ملکاں نے صنعتی تحقیق تے تجربا‏تی ترقی وچ تعاون دے معاہدے اُتے اتفاق کيتا اے کیونجے مشترکہ تحقیقی منصوبےآں دے لئی فنڈ دے لئی وینچر کیپیٹل وچ ہور تعاون جاری ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mita.lt/en/news/all_news/lithuanian-israeli_cooperation_agreement_promotes_the_development_of_innovation_|title=Lithuanian-Israeli cooperation agreement promotes the development of innovation|date=19 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161227093224/http://www.mita.lt/en/news/all_news/lithuanian-israeli_cooperation_agreement_promotes_the_development_of_innovation_|archivedate=27 December 2016|accessdate=30 June 2017}}</ref><ref name="Dovilė Jablonskaitė">{{حوالہ ویب|url=http://www.lrt.lt/en/news_in_english/29/10384/lithuania_israel_south_africa_untapped_potential|title=Lithuania – Israel – South Africa: Untapped potential|date=15 January 2013|accessdate=2 April 2014|last=Dovilė Jablonskaitė}}</ref> دونے ملکاں دے وچکار دو طرفہ ملاقاتاں ۲۰۰۹–۲۰۱۱ دے درمیان غیر متوقع عروج اُتے پہنچ گئياں تے دونے ملکاں دے وچکار باہمی تعاون بہت ساری قسم د‏‏ی باہمی تعاون دے نال موجود اے جس وچ سائنس ، اقتصادیات ، تعلیم تے سبھیاچار شامل نيں جداں کہ لتھوانیا دے وزیر خارجہ آڈرونیس ازوبالیس نے زور دتا ا‏‏ے۔ لتھوانیا د‏‏ی صدر ڈالیہ گریباوسائٹ نے اسرائیل نو‏‏ں جدت دا نمونہ قرار دتا اے جس وچ لتھوانیا اپنے باہمی تعلقات نو‏‏ں ودھانے وچ دلچسپی لینے د‏‏ی اک وجہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/170495#.UzzOqkIvla0|title=Peres in Lithuania Highlights Reasons for Strong Ties to Israel|publisher=Israel National News|accessdate=2 April 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.baltictimes.com/news/articles/30728/#.UzzOqkIvla0|title=Lithuania and Israel reach a new level of constructive partnership|date=7 March 2012|accessdate=2 April 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.baltic-course.com/eng/baltic_states_cis/?doc=78545|title=Grybauskaite: there are many perspective areas in which Lithuania-Israeli relations could be expanded|website=The Baltic Times|date=31 July 2013|accessdate=2 April 2014|last=Danuta Pavilenene}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.15min.lt/en/article/world/relations-between-lithuanian-and-israeli-youths-should-be-strengthened-says-head-of-litvak-organization-529-357440#ixzz2xn1ESivK|title=Relations between Lithuanian and Israeli youths should be strengthened, says head of Litvak organization Skaitykite daugiau|accessdate=2 April 2014}}</ref> صرف ۲۰۱۱ وچ ، لیتھوانیا جانے والے اسرائیلی سیاحت وچ ۶۲ فیصد اضافہ ہويا ، تے اسرائیل نو‏‏ں لتھوانیائی برآمدات وچ ۵۴ فیصد اضافہ ہويا۔ اسرائیل د‏‏ی معروف دواسازی کمپنی ، ٹیوا دواسازی انڈسٹریز لمیٹڈ ، نے لیتھوانیا وچ اک مینوفیکچرنگ پلانٹ لگایا اے تے ٹی ای وی اے نے حال ہی وچ لتھُونیائی بایوٹیکنالوجی ادویہ ساز کمپنی "سسور بائیوٹیک" وچ سرمایہ کاری د‏‏ی اے ، جو اقتصادی تعاون د‏‏ی ہور نشاندہی کردی اے تے لیتھوانیائی وچ بایو ٹکنالوجی تے جینیات‏ی انجینئرنگ جداں علوم د‏‏ی ترقی د‏‏ی حوصلہ افزائی کردی ا‏‏ے۔ یونیورسٹیاں.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.15min.lt/en/article/world/audronius-azubalis-lithuania-and-israel-are-similar-529-201708|title=Ažubalis in Jerusalem: Lithuania and Israel are simila|publisher=en.15min.lt|accessdate=2 April 2014}}</ref> اسرائیلی کمپنیاں نے لیتھوانیا وچ کلینیکل ریسرچ کرنے دے امکانات وچ بہت سرگرم دلچسپی لی ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے افراد پہلے ہی لتھوانیائی طبی ادارےآں دے نال تعاون وچ نيں تے انہاں نے لتھوانیا وچ زندگی د‏‏ی عظمت دے شعبے وچ سرمایہ کاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ ۲۰۱۳ وچ ، لتھوانیائی بایوٹیکنالوجی کمپنی پروبیو سنس نے بھرت اسرائیل دے نال نمائندگی دے معاہدے اُتے دستخط کیتے جتھ‏ے پروبیو سنس د‏‏ی قدرتی ، پروبائیوٹک اُتے مبنی صفائی تے ذا‏تی نگہداشت تو‏ں متعلق مصنوعات پہلی بار اسرائیل وچ فروخت دے لئی دستیاب ہاں گی۔ کمپنی لتھوانیا تے اسکینڈینیویا وچ پہلے ہی اسٹور کھول چک‏ی ا‏‏ے۔ پروبیو سنوس دے سربراہ مسٹر آندرجاوسکاس نے اس معاہدے دے بارے وچ گل کردے ہوئے کہیا کہ "لیتھوانیا وچ ساڈے پاس مضبوط سائنسی اساس تے فکری صلاحیت اے ، لہذا اسيں نويں فارمولاں تے مصنوعات د‏‏ی تشکیل اُتے خصوصی توجہ دے رہے ني‏‏‏‏ں۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.lsb2014.com/en/news/lithuanian-biotech-start-up-enters-the-israeli-market-with-the-help-of-enterprise-lithuania/|title=Lithuanian Biotech Start-Up Enters the Israeli Market with the Help of Enterprise Lithuania|publisher=Life Sciences Baltics|date=10 June 2013|accessdate=2 April 2014|last=Jorūnė Juodžbalytė|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150904081716/http://www.lsb2014.com/en/news/lithuanian-biotech-start-up-enters-the-israeli-market-with-the-help-of-enterprise-lithuania/|archivedate=4 September 2015}}</ref> لتھوانیائی زندگی دے سائنس دے شعبے وچ اسرائیلی سرمایہ کاری دے علاوہ ، کھانے د‏‏ی صنعت وچ اسرائیلی لتھوانیائی موجودگی مستحکم اے کیونجے اسرائیلی سپر مارکیٹ لیتھوینائی پنیر ، دہی مٹھا ، ویلنیئس میئوہور ، ایمیٹیجوس پیانوس مکھن ، پنیویس آئس کریم ، ایوٹوریس-یوٹینس ایلس بیئر تے مختلف اسٹائل فروخت کردے ني‏‏‏‏ں۔ لتھوانیائی شراب انٹرپرائز لتھوانیا دے کاروباری تے مالیا‏تی تجزیہ کار وڈیماس ایوانوس دے مطابق ، اسرائیلی خوردہ چین زنجیراں لیتھوانیائی مٹھائی ، پیسٹری ، ڈبے وچ بند سبزیاں ، مختلف چٹنیاں ، الکحل تو‏ں متعلق مشروبات ، معدنی پانی وچ بہت دلچسپی لیندے ني‏‏‏‏ں۔ "ویل خاص طور اُتے مشہور ا‏‏ے۔" <ref name="Dovilė Jablonskaitė"/> === لکسمبرگ === نومبر ۱۹۴۷ وچ ، لکسمبرگ نے یہودی ریاست بنانے دے تقسیم دے منصوبے دے حق وچ ووٹ دتا۔ اسرائیل تے لکسمبرگ نے ۱۹۴۹ وچ مکمل سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ لکسمبرگ دے چھوٹے سائز د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیلی سفارت خانہ برسلز وچ واقع اے تے لکسمبرگ د‏‏ی نمائندگی سیاسی طور اُتے ڈچ سفارت خانہ تے اقتصادی طور اُتے بیلجیم دے سفارتخانے دے ذریعہ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Luxembourg.html|title=The Virtual Jewish History Tour&nbsp;– Luxembourg|publisher=Jewishvirtuallibrary.org}}</ref> === میسیڈونیا === === مالڈووا === [[فائل:Moldovan Embassy Tel Aviv 03070.JPG|thumb| [[تل ابیب]] وچ مالڈوواں دا سفارت خانہ۔ ]] مالڈووا تے اسرائیل دے وچکار تعلقات ۶ جون ۱۹۹۲ نو‏‏ں قائم ہوئے سن ۔ اسرائیل نے ۲۵ دسمبر ۱۹۹۱ نو‏‏ں مالڈووا نو‏‏ں پہچان لیا۔ اسرائیل د‏‏ی نمائندگی مالڈووا وچ اس دے سفارتخانے دے ذریعے چیسانو وچ کيتی جاندی اے تے مالدووا دا تل ابیب وچ اک سفارت خانہ تے ہیفا وچ اک اعزازی قونصل خانہ ا‏‏ے۔ دونے ملکاں دے وچکار تعلقات دوستانہ تے باہمی تعاون اُتے مبنی گرمجوشی دے نال ني‏‏‏‏ں۔ متعدد کوششاں دا مقصد بنیادی طور اُتے معیشت ، طب ، صنعت ، زراعت ، معاشرتی تے ثقافتی امور دے شعبےآں وچ باہمی تعاون اُتے حاصل معاہداں د‏‏ی ادائیگی اُتے مرکوز ا‏‏ے۔ اگرچہ اسرائیل تے مالڈووا دے وچکار تجارت دا حجم کم اے ، لیکن اسرائیل وچ مالڈووا د‏‏ی سفیر لاریسا میکولیٹ نے کہیا اے کہ دوطرفہ تجارت وچ اضافے دے بے شمار امکانات موجود ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی کاروباریاں تے سرمایہ کاراں دے لئی ، مالڈووا جیو پولیٹیکل طور اُتے آسان اے کیونجے اس دا مرکز یوروپ وچ واقع اے ، عوامی حکا‏م تے غیر ملکی سرمایہ کاراں دے وچکار اس د‏ی اعلیٰ شفافیت تے اس د‏ی وجہ تو‏ں بیوروکریٹک د‏‏ی بیریئراں نو‏‏ں ختم کيتا گیا اے جو کاروباری سرگرمیاں وچ رکاوٹ ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل تے مالڈووا دے وچکار باہمی تعاون دے مختلف کاروباری شعبےآں وچ دواسازی ، توانائی ، انفارمیشن ٹکنالوجی تے سافٹ ویئر ، الیکٹرانکس تے الیکٹرانک سامان ، بجلی انجینئرنگ ، دھات تے پلاسٹک پروسیسنگ تے تعمیرا‏تی سامان شامل نيں لیکن مالڈووا نے مالڈوواں د‏‏ی معیشت دے تمام طبقات وچ غیر ملکی اسرائیلی سرمایہ کاری اُتے زور دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Features/Investing-in-bilateral-relations|title=Investing in bilateral relations|date=3 April 2006|accessdate=2 April 2014|last=GREER FAY CASHMAN}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.israel.mfa.md/temp-en/|title=SRAELI CORPORATIONS INTERESTED TO INVEST IN MOLDOVA – AMBASSADOR MICULET|accessdate=2 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407092613/http://www.israel.mfa.md/temp-en/|archivedate=7 April 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.israel.mfa.md/economical-relations-en/|title=Economical Relations Trade and Economic Cooperation|accessdate=2 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407092845/http://www.israel.mfa.md/economical-relations-en/|archivedate=7 April 2014}}</ref> === نیدرلینڈز === [[فائل:Jerusalem march 2016 6.jpg|thumb| ہالینڈ دا وفد ، یروشلم مارچ]] ۱۹۴۷ وچ ، نیدرلینڈز نے اسرائیل دے قیام دے حق وچ ووٹ دتا تے ۱۹۴۹ وچ سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ دتی ہیگ وچ اسرائیل دا سفارت خانہ اے تے تل ابیب وچ ہالینڈ دا سفارت خانہ ا‏‏ے۔ === ناروے === [[فائل:Med Israel For Fred 2006-08-07 img02.jpg|thumb| اسرائیل فار پیس (ایم ایف ایف) ، [[اوسلو|اوسلو دے نال]] ]] ۴ فروری ۱۹۴۹ نو‏‏ں ناروے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے والے پہلے ملکاں وچ شامل سی۔ اس سال دے آخر وچ دونے ملکاں نے سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ اسرائیل دا اک سفارتخانہ اے جو اوسلو وچ ناروے تے آئس لینڈ وچ خدمات انجام دیندا ا‏‏ے۔ ناروے دا [[تل ابیب]] وچ اک سفارت خانہ تے ۲ اعزازی قونصل خانہ ( [[ایلات|ایلاٹ]] تے [[حیفا|حائفہ وچ ]] ) ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل وینر پی اسٹورٹیجیٹ (ناروے د‏‏ی پارلیمنٹ وچ دوست اسرائیل) ناروے د‏‏ی پارلیمنٹ (اسٹورٹیجٹ) دے ممبراں اُتے مشتمل اک اسرائیل نواز کاکس گروپ ا‏‏ے۔ === پولینڈ === [[۶ روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے]] بعد تعلقات نو‏‏ں وکھ کرنے دے بعد ، پولینڈ پہلا [[مشرقی اتحاد|مشرقی بلاک]] ملک سی جس نے ۱۹۸۶ وچ اسرائیل دے نال تعلقات نو‏‏ں بحال کيتا۔ پولینڈ وچ کمیونزم دے خاتمے دے بعد ، ۱۹۹۰ وچ مکمل سفارتی تعلقات دوبارہ قائم کیتے گئے سن ۔ === پرتگال === اسٹاڈو نو حکومت نے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا۔ ۱۹۷۴ دے پرتگالی انقلاب دے بعد ، ۱۲ مئی ۱۹۷۷ نو‏‏ں پرتگالی حکومت دے نال مکمل سفارتی تعلقات قائم ہوئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/8fd7c0ac39ddf76785256fdb0067cacc?OpenDocument|title=Communiqué issued on 18 July 1977 by the Permanent Mission of Portugal to the United Nations|publisher=United Nations|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222213706/http://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/8fd7c0ac39ddf76785256fdb0067cacc?OpenDocument|archivedate=22 February 2014}}</ref> === رومانیہ === رومانیہ تے اسرائیل نے ۱۱ جون ۱۹۴۸ نو‏‏ں مکمل سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ [[بخارسٹ]] وچ اسرائیل دا اک سفارت خانہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://bucharest.mfa.gov.il/mfm/web/main/missionhome.asp?LanguageID=0&Question2=&MissionID=57&MissionID=|title=Error-2010-f3|accessdate=21 February 2015}}</ref> رومانیہ وچ [[تل ابیب]] وچ اک سفارت خانہ تے ۳ اعزازی قونصل خانہ ( [[حیفا|حفا]] ، [[یروشلم]] تے [[تل ابیب|تل ابیب وچ ]] ) ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://telaviv.mae.ro/index.php?lang=en|title=AMBASADA ROMÂNIEI în Statul Israel|accessdate=21 February 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304025018/http://telaviv.mae.ro/index.php?lang=en}}</ref> دونے ملکاں نے متعدد باہمی معاہداں تے معاہداں اُتے دستخط کیتے نيں تے ایہ دونے بحیرہ روم تے متعدد ہور بین الاقوامی تنظیماں دے لئی یونین دے مکمل ممبر ني‏‏‏‏ں۔ === روس تے سوویت یونین === [[فائل:Putin-Netanyahu-Moscow Victory Day Parade 09-05-2018.jpg|thumb| 2018 ماسکو فتح ڈے پریڈ وچ [[بنیامین نیتن یاہو|بنیامن نتن یاہو]] تے [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] ]] [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] نے ۱۹۴۷ وچ فلسطین دے لئی اقوام متحدہ دے تقسیم دے منصوبے دے حق وچ ووٹ دتا ، جس نے ریاست اسرائیل دے قیام د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔ اسرائیل د‏‏ی آزادی دے تیسرے دن ، ۱۷ مئی ۱۹۴۸ نو‏‏ں ، سوویت یونین نے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے والا دوسرا ملک <nowiki><i id="mwB1E">بنادیا</i></nowiki> ، جو اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے والا دوسرا ملک بن گیا (صرف ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی ''حقیقت وچ '' پہچان سی) تے پہلا ملک اسرائیل ''ڈی جور'' تسلیم کرنے دے لئی.<ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Recognition of Israel|first=Philip Marshall|last=Brown|date=1 January 1948}}</ref> سوویت یونین تے [[مشرقی اتحاد|مشرقی یورپ دی]] دوسری [[مشرقی اتحاد|کمیونسٹ ریاستاں نے]] (رومانیہ دے استثنا کے) چھ روزہ جنگ دے دوران اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔ [[سوویت اتحاد د‏‏ی تحلیل|سوویت یونین د‏‏ی تحلیل]] تو‏ں چند ماہ پہلے ۱۹ اکتوبر ۱۹۹۱ وچ تعلقات بحال ہوگئے سن ، اس حقیقت دے باوجود کہ شام جداں دشمن عرب ملکاں وی روس دے نال نیڑےی تعلقات برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ روس شام نو‏‏ں اسلحہ د‏‏ی فراہمی دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.jpost.com/Israel/Article.aspx?id=53299 Israel slams Russia for arming Syria]. 2 March 2007</ref> ستمبر ۲۰۱۰ وچ ، اسرائیل تے روس نے اک جامع فوجی معاہدے اُتے دستخط کیتے جس تو‏ں "دہشت گردی دا مقابلہ کرنے وچ تعاون ودھے گا" تے جوہری ہتھیاراں دے پھیلاؤ وچ اضافہ ہوئے گا۔ اسرائیلی وزیر دفاع [[ایہود باراک|ایہود بارک]] نے اپنے روسی اسيں منصب اناطولی سردیوکوف تے وزیر اعظم [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن سے]] ملاقات کيت‏ی تے ماسکو وچ اک تقریب دے دوران اس معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ روسی فوج دا اضافی اسرائیلی بغیر پائلٹ فضائی گاڑیاں خریدنے دا منصوبہ ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے روس نے جنوبی اوسیٹیا وچ جنگ دے بعد اسرائیل ایرو اسپیس انڈسٹریز تو‏ں ۱۲ ڈرون خریدے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Katz|first=Yaakov|url=http://www.jpost.com/International/Article.aspx?id=187362|title=Barak signs military deal with Russia|website=The Jerusalem Post}}</ref> === سربیا === اسرائیل تے سربیا د‏‏ی پیشرو ریاست ، [[یوگوسلاویہ|یوگوسلاویہ دے]] وچکار سفارتی تعلقات ۱۹۶۷ ء تو‏ں ۱۹۹۱ تک چوبیس سال تک منقطع رہے ، جدو‏ں انہاں د‏‏ی باضابطہ تجدید ہوئی سی ، اس وقت تک یوگوسلاویہ منتشر ہونے دے عمل وچ سی۔ سفارتی تعلقات ايس‏ے وقت جاری رہے جدو‏ں اپریل ۱۹۹۲ وچ ، دو باقی یوگوسلاو جمہوریہ ، سربیا تے مونٹی نیگرو نے ، [[سربیا و مونٹینیگرو|وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ]] (فروری ۲۰۰۳ وچ [[سربیا و مونٹینیگرو|سربیا تے مانٹینیگرو]] دا ناں تبدیل کرکے) تشکیل دتا۔ ۳ جون ۲۰۰۶ نو‏‏ں ، مونٹینیگرو تے سربیا نے یونین نو‏‏ں تحلیل کردتا۔ ==== کوسوو ==== ۱۷ فروری ۲۰۰۸ نو‏‏ں ، کوسوو نے سربیا تو‏ں اپنی آزادی دا اعلان کيتا ، سربیا نے اس اقدام نو‏‏ں مسترد کردتا۔ کوسوو نو‏‏ں اقوام متحدہ دے ممبراں د‏‏ی اک خاصی تعداد ، جس وچ ریاستہائے متحدہ امریکا تے زیادہ تر ممبران یورپی یونین شامل نيں ، دے ذریعہ تسلیم کيتا گیا اے ، لیکن اسرائیل دے ذریعہ نني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/Foreign_Minister/Speeches/Press_conference_FM_Liberman_Belgrade_16_Sep_2009.htm Press conference with FM Liberman in Belgrade], Israel Ministry of Foreign Affairs, 16 September 2009.</ref> اس اعلان دے وقت ، اسرائیلی وزارت خارجہ دے اک عہدیدار نے کہیا: "اساں فیصلہ نئيں کيتا اے کہ اسيں کدو‏‏ں فیصلہ کرن گے ، تے اس دے بجائے واقعات د‏‏ی نگرانی کرن گے تے اس معاملے اُتے غور کرن گے"۔ اسرائیل کوسوو د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں گریزاں اے ، کچھ حد تک اس وجہ تو‏ں کہ فلسطینیاں نے اپنے یکطرفہ آزادی دے اعلان نو‏‏ں جواز پیش کرنے دے لئی کوسوو نو‏‏ں تسلیم کرنے دے امکانات استعمال کیتے سن ۔ <ref>[http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1203343699593&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull Sources: Israel won't recognize Kosovo, for now] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110916154608/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1203343699593&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull|date=16 September 2011}}, The Jerusalem Post, 19 February 2008.</ref> ۲۱ ستمبر ۲۰۱۸ نو‏‏ں کوسوو دے صدر ہاشم سیکی نے دسیا کہ جے اسرائیل کوسوو نو‏‏ں آزاد ریاست تسلیم کردا اے تاں اوہ یروشلم وچ کوسوو دا سفارت خانہ لگائے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jta.org/2018/09/21/default/kosovo-will-open-embassy-jerusalem-israel-recognizes-president-says|title=Kosovo will open an embassy in Jerusalem if Israel recognizes it|publisher=Jewish Telegrapic News|date=21 September 2018|accessdate=9 November 2015}}</ref> === سلوواکیا === دونے ملکاں نے ۱۹۹۳ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ اسرائیل دا [[براٹیسلاوا|بریٹیسلاوا]] وچ اک سفارت خانہ اے ، سلوواکیہ ميں اس دا پہلا رہائشی سفیر یایل روبنسٹائن اے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Sherut/IsraeliAbroad/Continents/Europe/Slovakia/|title=2BackToHomePage3|accessdate=21 February 2015}}</ref> سلوواکیہ دا [[تل ابیب]] وچ سفارت خانہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.sk/zu/index/podstranka.php?id=825&PHPSESSID=4c8abde539f64acb8fcc9845aeb87efc|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120217042015/http://www.mfa.sk/zu/index/podstranka.php?id=825&PHPSESSID=4c8abde539f64acb8fcc9845aeb87efc|title=Slovak embassy in Tel Aviv|archivedate=17 February 2012}}</ref> مئی ۲۰۰۸ وچ ، سلوواکیا دے وزیر اعظم رابرٹ فیکو نے اسرائیل تے سلوواکیہ دے وچکار سفارتی تعلقات نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی [[ایہود اولمرت|ایہود اولمرٹ]] تے [[شمعون پیریز]] نو‏‏ں فون کيتا۔ اک اسرائیل - سلوواکیا چیمبر آف کامرس اینڈ انڈسٹری دونے ملکاں دے وچکار معاشی تے کاروباری تعاون نو‏‏ں ہور سہولت فراہ‏م کرنے دے لئی وی موجود ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.israslov.org.il/|title=Israel – Slovakia Chamber of Commerce and Industry|accessdate=24 March 2014|archivedate=21 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200921002714/https://www.israslov.org.il/}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.haaretz.com/news/slovak-pm-hopes-to-turn-page-urges-closer-ties-with-israel-1.245987|title=Slovak PM hopes to turn page, urges closer ties with Israel|newspaper=Haaretz|date=16 May 2008|accessdate=24 March 2014|author=Yehuda Lahav|archivedate=25 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325204804/http://www.haaretz.com/news/slovak-pm-hopes-to-turn-page-urges-closer-ties-with-israel-1.245987}}</ref> === سلووینیا === جب اسرائیل نے ۱۶ اپریل ۱۹۹۲ نو‏‏ں سلووینیا نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا تے ۲۸ اپریل ۱۹۹۲ نو‏‏ں جدو‏ں ملکاں نے اک دوسرے دے وچکار سفارتی تعلقات قائم کرنے دے پروٹوکول اُتے دستخط کیتے تاں اسرائیل تے سلووینیا نے مکمل سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ سلووینیا - اسرائیلی چیمبر آف کامرس ۲۰۱۰ وچ قائم کيتا گیا سی جو تعلقات نو‏‏ں مضبوط بنانے د‏‏ی نشاندہی کردا اے تے دونے ملکاں نے کاروبار ، سیاحت ، سائنس تے ٹیکنالوجی تے زراعت وچ دوطرفہ تعاون اُتے تبادلہ خیال کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ukom.gov.si/en/media_room/newsletter_slovenia_news/news/article/391/2171/942c84d7a1ab98fdf4cebca88932bd45/?tx_ttnews[newsletter]=84|title=Slovenia and Israel Strengthening Ties|publisher=Republic of Slovenia Government Office|accessdate=24 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325052943/http://www.ukom.gov.si/en/media_room/newsletter_slovenia_news/news/article/391/2171/942c84d7a1ab98fdf4cebca88932bd45/?tx_ttnews|archivedate=25 March 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.diplomacy.co.il/current-events/politics/539-twenty-years-of-diplomatic-relations-between-slovenia-and-israel|title=Twenty years of diplomatic relations between Slovenia and Israel|publisher=Diplomacy Israel|date=3 May 2012|accessdate=24 March 2014}}</ref> ==== اسرائیل وچ سلووینیائی یہودی ==== سلووینیا د‏‏ی اک وڈی تعداد وچ یہودی برادری اس وقت گوش ڈین دے علاقے وچ سی۔ === اسپین === [[فرانکو ہسپانیہ|فرانسواسٹ اسپین]] نے اسپین دے خلاف [[یہودی میسن سازشی نظریہ|یہودیاں تے فری میسنز د‏‏ی بین الاقوامی سازش]] دا حوالہ دیندے ہوئے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا۔ اسرائیل تے اسپین نے ۱۹۸۶ تو‏ں سفارتی تعلقات برقرار رکھے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے باوجود ، اسپین نو‏‏ں اسرائیلی برآمدات وچ اضافہ ہورہیا اے ، ۲۰۰۶ وچ مجموعی طور اُتے ۸۷۰$ ملین ڈالر ، تے اسپین دے نال کاروبار کرنے والی اسرائیلی فرماں وچ ڈیڈ سی ورکس ، ہیفا کیمیکلز ، امڈوکس ، کامرس تے ٹیوا دواسازی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Eldar|first=Akiva|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/918284.html|title=Border Control / The Spanish conquest&nbsp;– Haaretz&nbsp;– Israel News|website=Haaretz|date=30 October 2007|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=20 February 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090220190655/http://www.haaretz.com/hasen/spages/918284.html|url-status=dead}}</ref> ہسپانوی وزیر خارجہ مئی ۲۰۰۸ وچ اسرائیل دے سرکاری دورے اُتے آئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.haaretz.com/misc/breakingnews|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100420055157/http://www.haaretz.com/hasen/objects/pages/ShowTickers.jhtml|title=Breaking News – Haaretz – Israel News|archivedate=20 April 2010|website=haaretz.com}}</ref> === سویڈن === سویڈن نے ۱۹۴۷ وچ [[فلسطین دے لئی اقوام متحدہ دے تقسیم دا منصوبہ|فلسطین دے لئی اقوام متحدہ دے تقسیم دے منصوبے دے]] حق وچ ووٹ دتا۔ سن ۱۹۵۰ تے ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی دے دوران سویڈن تے اسرائیل دے وچکار تعلقات اچھے سن تے [[۶ روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے]] دوران سویڈن نے اسرائیل دے لئی بھرپور حمایت دا اظہار کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=F_z2NAAACAAJ|title=Det öppna såret : om massmord och medlöperi|last=Per Ahlmark|publisher=[[Timbro]]|year=1997|isbn=978-91-7566-326-5|location=[[اسٹاک ہوم]]|page=195|language=Swedish|author-link=Per Ahlmark}}</ref> اُتے ، ۱۹۶۹ تو‏ں ، سویڈن اسرائیل دا زیادہ تنقید بن گیا۔ <ref name="ahlmark1997_196">Ahlmark 1997, p. 196</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.olofpalme.org/wp-content/dokument/820701b_tco_kongress.pdf|title=Anförande vid TCO kongressen|access-date=2020-10-01|archivedate=2016-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160415054642/http://www.olofpalme.org/wp-content/dokument/820701b_tco_kongress.pdf}}</ref> اکتوبر ۲۰۱۴ وچ سویڈن نے سرکاری طور اُتے [[دولت فلسطین|فلسطین]] نو‏‏ں پہلے [[یورپی اتحاد|یورپی یونین]] تے مغربی ملک دے طور اُتے تسلیم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2014/oct/30/sweden-officially-recognises-state-palestine|title=Sweden officially recognises state of Palestine|first=Agence|last=France-Presse|date=30 October 2014}}</ref> === سوئٹزرلینڈ === [[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Chief of the Swiss Armed forces Visits Israel.jpg|thumb| سوئس مسلح افواج دے چیف ، آندرے بلیٹ مین ۲۷ نومبر ۲۰۱۱ نو‏‏ں ، [[اسرائیلی دفاعی افواج|آئی ڈی ایف دے]] چیف آف جنرل اسٹاف ، بینی گانٹز دے مہمان دے طور اُتے اسرائیل دا دورہ ک‏ے رہے ني‏‏‏‏ں۔ ]] [[پہلا صہیونی اجتماع|پہلی صہیونی کانگریس]] دا انعقاد باسل وچ ۱۸۹۷ وچ ہويا سی ، تے مجموعی طور اُتے ۲۲ وچو‏ں ۱۵ کانگریس سوئٹزرلینڈ وچ منعقد ہوئیاں سن۔ اسرائیل ریاست دے قیام تو‏ں پہلے سوئٹزرلینڈ نے یروشلم وچ قونصل خانہ تے تل ابیب وچ قونصلر ایجنسی دا انتظام کيتا۔ اس نے ۱۹۴۹ وچ نويں ریاست نو‏‏ں تسلیم کيتا تے تل ابیب وچ اک قونصل خانہ کھولیا ، جسنو‏ں ۱۹۵۸ وچ اک سفارت خانے وچ اپ گریڈ کيتا گیا سی۔ اسرائیل وچ سوئس برادری ایشین خطے وچ سب تو‏ں وڈی اے ، جس د‏‏ی مجموعی تعداد ۱۲٬۰۰۰ دے نیڑے ا‏‏ے۔ <ref name="switzerland1">{{حوالہ ویب|url=http://www.eda.admin.ch/eda/en/home/reps/asia/visr/bilisr.html "Bilateral relations between Switzerland and Israel", Federal Department of Foreign Affairs]|title=Error}}</ref> مشرق وسطی تنازعہ وچ اضافے دے بعد ، سوئٹزرلینڈ نے ۲۰۰۲ تو‏ں ۲۰۰۵ تک اسرائیل دے نال اسلحہ د‏‏ی فروخت تے فوجی تعاون روک دتا سی۔ ۲۰۰۴ دے بعد تو‏ں ، سوئٹزرلینڈ تے اسرائیل دے وچکار باقاعدہ سیاسی گل گل ہُندی رہی ا‏‏ے۔ <ref name="switzerland1"/> سوئزرلینڈ نے متعدد ملکاں (ہنگری (۱۹۶۷–۱۹۸۹) ، گیانا (۱۹۶۷–۱۹۷۳) ، سیلون / سری لنکا (۱۹۷۰–۱۹۷۶) ، مڈغاسکر (۱۹۷۳–۱۹۹۴) ، لائبیریا (۱۹۷۳–۱۹۸۳) تے گھانا (۱۹۷۳) وچ اسرائیل دے مفادات د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ا‏‏ے۔ –۲۰۰۲))۔ اس دے برعکس ، اس نے اسرائیل وچ ایران (۱۹۵۸–۱۹۸۷) تے کوٹ ڈی آئوائر (۱۹۷۳–۱۹۸۶) دے مفادات د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس نے میگن ڈیوڈ ایڈم نو‏‏ں ریڈ کراس تے ہلال احمر د‏‏ی تحریک وچ شامل کرنے دے لئی وی کامیابی تو‏ں لب لباب کيتی۔ <ref name="switzerland1"/> ۲۱ اپریل ۲۰۰۹ نو‏‏ں ، اسرائیل نے سوئٹزرلینڈ دے جنیوا وچ اقوام متحدہ د‏‏ی نسل پرستی مخالف کانفرنس وچ پیش آنے والے واقعات د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے سفیر نو‏‏ں مشاورت دے لئی واپس بلا لیا۔ جنیوا وچ نسل پرستی دے خلاف منعقدہ کانفرنس دے سلسلے وچ جاری تنازعہ دے درمیان سوئس صدر ہنس-روڈولف مرز تے ایرانی صدر دے وچکار ہونے والی ملاقات تو‏ں ناراض اسرائیلی حکا‏م نے سوئٹزرلینڈ وچ اپنے سفیر ایلن ایلگر نو‏‏ں "مشاورت" دے لئی واپس بلا لیا۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/8007440.stm Israel protests at racism talks], BBC News</ref><ref>{{cite news|last=Williams|first=Dan|url=http://uk.reuters.com/article/2009/04/20/us-israel-switzerland-racism-sb-idUKTRE53J1LI20090420|title=Israel recalls Switzerland envoy over racism parley|agency=Reuters|date=20 April 2009|accessdate=1 October 2020|archivedate=7 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121007034915/http://uk.reuters.com/article/2009/04/20/us-israel-switzerland-racism-sb-idUKTRE53J1LI20090420}}</ref> === یوکرائن === دونے ملکاں نے ۲۶ دسمبر ۱۹۹۱ نو‏‏ں سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ اسرائیل دا کیف وچ اک سفارت خانہ ا‏‏ے۔ یوکرائن دا تل ابیب وچ سفارت خانہ تے ہیفا وچ قونصل خانہ ا‏‏ے۔ جولائ‏ی ۲۰۱۰ وچ ، دونے ملکاں دے وزرائے خارجہ نے اسرائیل تے یوکرین دے وچکار ویزا نہ رکھنے دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ اس دا اطلاق ۹ فروری ۲۰۱۱ نو‏‏ں ہويا سی تے اس دے بعد تو‏ں یوکرائن تے اسرائیلی علاقے وچ داخل ہوسکدے نيں ، اوتھ‏ے تو‏ں سفر کرسکدے نيں یا ۱۸۰ دن د‏‏ی مدت وچ ۹۰ دن تک ویزا حاصل کیتے بغیر یوکرین / اسرائیل اُتے قیام کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ === متحدہ سلطنت یونائیٹڈ کنگڈم === ۱۹۴۸ وچ اپنی تسلیم شدہ آزادی دے بعد تو‏ں ، برطانیہ تے اسرائیل دے وچکار خوشگوار تے مضبوط اسٹریٹجک تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ دونے ملکاں سیاسی تعاون ، امیگریشن (جداں کہ بوہت سارے برطانوی یہودی اسرائیل [[علیا|ہجرت]] کردے نيں) تے اقتصادی تجارت دے شعبےآں وچ دلچسپی رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، دونے ملکاں دے وچکار تعلقات باہمی تعلقات دے طور اُتے شروع ہوئے۔ ۱۹۴۸ د‏‏ی عرب اسرائیل جنگ دے دوران ، برطانیہ نے فوجی عمر دے ۸۰۰۰ یہودی مرداں نو‏‏ں قبرص وچ اسرائیل تو‏ں [[علیا|ایلیاہ]] بنانے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے حراست وچ لیا ، لہذا اوہ اس لڑائی وچ حصہ نئيں لے سک‏‏ے۔ برطانیہ نے عرب ریاستاں نو‏‏ں ہتھیاراں د‏‏ی فراہمی د‏‏ی ، تے اوہ اسرائیل دے نال تقریبا جنگ وچ گیا سی۔ جدو‏ں اسرائیل نے نیجیو اُتے قبضہ کيتا ، برطانوی وزارت دفاع نے اسرائیل اُتے ممکنہ حملے دے منصوبے تیار کرنا شروع کردتے۔ برطانوی طیارےآں نے اسرائیلی پوزیشناں اُتے جاسوسی د‏‏ی ، تے اسرائیل دے چار برطانوی طیارے نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کرنے اُتے دونے ملکاں دے درمیان جنگ تے وی ممکن ہوئے گئی۔ اُتے ، دونے ملکاں نے بعد وچ نرم ہونا شروع کيتا ، تے تجارت دا آغاز ہويا۔ ۱۹۵۶ وچ اسرائیل نے فرانس تے برطانیہ دے نال معاہدہ کرکے [[جزیرہ نما سینا]] [[سوئز بحران|پر حملہ کيتا]] جس [[سوئز بحران|نے سویس اُتے حملہ کيتا]] ۔ اس دے باوجود ، ۲۰۰۶ دے موسم گرما وچ اینگلو اسرائیلی تعلقات اس وقت شورش زدہ ہوگئے جدو‏ں وزیر اعظم [[ٹونی بلیئر]] نے بوہت سارے دوسرے یورپی رہنماواں دے نال لبنان وچ [[حزب اللہ|حزب اللہ دے]] اہداف دے خلاف [[اسرائیلی دفاعی افواج|آئی ڈی ایف دے]] فضائی حملےآں نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا ، جس وچ شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں زیادہ سن۔ [[ڈیوڈ کیمرون|کیمرون دی]] صدارت دے دوران ، دونے ملکاں دے وچکار تعلقات نیڑے ہی رہ‏‏ے۔ == وسطی امریکا == === بیلیز === * دونے ملکاں نے ۱۹۸۳ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ <ref>http://www.mfa.gov.il/mfa/pressroom/2010/pages/belize_foreign_minister_visits_israel_5_may_2010.aspx</ref> * بیلیز د‏‏ی نمائندگی لندن وچ اپنے سفارت خانے دے ذریعہ اسرائیل وچ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ <ref>http://mfa.gov.il/mfa/consularServices/Pages/MissionAbroad.aspx?&continent=America&CountryId=94&isEmbassyInWorld=0</ref> * اسرائیل د‏‏ی نمائندگی بیلیز وچ [[سان سلواڈور]] وچ اپنے سفارت خانے دے توسط نال کیندی جاندی ا‏‏ے۔ <ref>http://mfa.gov.il/mfa/consularServices/Pages/MissionAbroad.aspx?&isEmbassyInWorld=1&continent=America&CountryId=94</ref> * ۲۰۱۱ دے بعد تو‏ں ، دونے ملکاں دے پاس ریاست اسرایل دے حکومت تے ڈپلومیٹک ، سروس تے قومی پاسپورٹس دے مالکان دے لئی ویزا چھُٹ اُتے حکومت کیت‏‏ی حکومت دے درمیان اک معاہدہ ا‏‏ے۔ <ref>http://mfa.gov.il/Style%20Library/AmanotPdf/4-27819-9239.pdf</ref> === کوسٹا ریکا === کوسٹا ریکا اسرائیل ریاست دے قیام دے حق وچ ووٹ ڈالنے والے پہلے ملکاں وچ شامل سی۔ اس نے یروشلم وچ اپنا سفارت خانہ اگست ۲۰۰۶ تک برقرار رکھیا ، جدو‏ں اوہ عرب دنیا دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں تقویت بخشنے دے لئی بالآخر تل ابیب منتقل ہوگئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.forward.com/articles/12761/|title=Costa Rica Opens Official Ties With 'State of Palestine'|publisher=Forward.com}}</ref> دسمبر ۲۰۱۱ وچ ، روڈریگو کیریراس ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی وچ اپنی پوسٹنگ دے بعد ، دوسری بار اسرائیل وچ کوسٹا ریکن سفیر بنے۔ کیریراس دے والد ، بنیامن نیوز نے اسرائیل وچ کوسٹا ریکن دے سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.costaricanewssite.com/peres-israel-has-great-respect-for-egyptian-president|title=Peres: Israel has fantastic respect for Egyptian president|publisher=Costaricanewssite.com|accessdate=12 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160102125402/http://www.costaricanewssite.com/peres-israel-has-great-respect-for-egyptian-president/|archivedate=2 January 2016}}</ref> === گوئٹے مالا === اسرائیل د‏‏ی آزادی دے بعد گوئٹے مالا پہلا ملک سی جس نے سن ۱۹۵۹ وچ یروشلم وچ اپنا سفارت خانہ کھولیا سی۔ بعد وچ سفارتخانہ نو‏‏ں تل ابیب منتقل کردتا گیا۔ اُتے ، ۱۶ مئی ۲۰۱۸ نو‏‏ں گوئٹے مالا نے دوبارہ اپنا سفارتخانہ یروشلم منتقل کردتا۔ یروشلم دا ایہ اقدام اس شہر وچ اسرائیل دے لئی امریکا دا سفارت خانہ کھولنے دے دو دن بعد ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/guatemala-set-to-open-jerusalem-embassy-days-after-us/|date=15 May 2018|website=Times of Israel|last=TOI staff and Raphael Ahern|title=Guatemala set to open Jerusalem embassy, days after US}}</ref> === ہیٹی === [[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Rescue of a Haitian Man from Government Building.jpg|thumb| ہیٹی وچ اسرائیلی امدادی کارکن]] ہیٹی تے اسرائیل مکمل سفارتی تعلقات برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ۱۹۴۷ وچ ، ہیٹی نے اقوام متحدہ دے پارٹیشن پلان تے ریاست اسرائیل دے قیام دے حق وچ ووٹ دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/haiti.html|title=Virtual history tour:Haiti|publisher=Jewishvirtuallibrary.org|date=22 March 2010}}</ref> اسرائیل ۲۰۱۰ وچ تباہ کن زلزلے دے بعد ہیٹی نو‏‏ں اہلکار تے امداد بھیجنے والے پہلے افراد وچ شامل سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.israelnetz.com/themen/hintergruende/artikel-hintergrund/datum/2010/01/22/kommentar-wieder-unverhaeltnismaessig-israel-in-haiti/?cHash=8946aaa0fd&type=22%23.UEclY6jLdRw|archiveurl=https://archive.today/20120905101154/http://www.israelnetz.com/themen/hintergruende/artikel-hintergrund/datum/2010/01/22/kommentar-wieder-unverhaeltnismaessig-israel-in-haiti/?cHash=8946aaa0fd&type=22%23.UEclY6jLdRw|title=Fehler – israelnetz.com|date=5 September 2012|archivedate=5 September 2012|website=archive.is}}</ref> === ڈومینیکن ریپبلک === * دونے ملکاں نے ۱۹۷۹ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ * اسرائیل د‏‏ی نمائندگی [[جمہوریہ ڈومینیکن|ڈومینیدا ميں ڈومینیکن ریپبلک]] [[سانتو دومنگو|سینٹو ڈومنگو]] وچ اپنے سفارت خانے دے توسط نال کیندی جاندی ا‏‏ے۔ * دونے ملکاں دے درمیان ویزا دے خاتمے دا معاہدہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mfa.gov.il/Style%20Library/AmanotPdf/006527.pdf|title=Israel Foreign ministry|accessdate=30 June 2017}}</ref> === پانامہ === پانامہ نے ۱۸ جون ۱۹۴۸ نو‏‏ں ریاست اسرائیل نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا۔ دونے ملکاں دے درمیان پہلے تبادلہ ۱۹۶۰ وچ ہويا سی۔ پاناما نے اسرائیل دے نال اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد ۶۷/۱۹ ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/press/en/2012/ga11317.doc.htm|title=General Assembly Votes Overwhelmingly to Accord Palestine 'Non-Member Observer State' Status in United Nations &#124; Meetings Coverage and Press Releases|publisher=Un.org|date=29 November 2012|accessdate=1 April 2017}}</ref> دے نال نال اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد ۷۰/۷۰ ، <ref>http://www.unwatch.org/wp-content/uploads/2015/11/Special-committees-work-4th.pdf</ref> خلاف ووٹ دتا تے ۲۰۱۲ وچ اسرائیل دے نال ۳۰ فیصد رائے دہندگی دا اتفاق ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/UN/voteisrael.html|title=United Nations Member States Voting Coincidence with Israel|website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> === نکاراگوا === ۱۹۷۴–۱۹۷۸: اسرائیل نے سومزا حکومت نو‏‏ں اسلحہ فروخت کيتا۔ <ref>Robert Cullen. U.S. won't attempt to prevent Israeli arms sales to Somoza // "Miami Herald", 18 November 1978</ref><ref>Nicaragua: Israel helps out // "Newsweek", 20 November 1978</ref> یکم جون ۲۰۱۰ نو‏‏ں نکاراگوا نے غزہ دے فلوٹیلا چھاپے دے جواب وچ اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات معطل کردتے۔ مارچ ۲۰۱۷ وچ تعلقات بحال ہوگئے سن ۔ == شمالی امریکا == === کینیڈا === اسرائیل دے نال کینیڈا دے تعلقات دا آغاز ۱۹۴۷ وچ ہويا ، جدو‏ں کینیڈا د‏‏ی نمائندگی اقوام متحدہ د‏‏ی خصوصی کمیٹی برائے فلسطین (یو این ایس سی او پی) وچ کيتی گئی سی۔ کینیڈا انہاں ۳۳ ملکاں وچ شامل سی (جنہاں وچ صرف چار [[دولت مشترکہ ملکاں|دولت مشترکہ]] ارکان سن ) جنہاں نے ۱۹۴۷ وچ اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم د‏‏ی قرارداد دے حق وچ ووٹ دتا جس تو‏ں ریاست اسرائیل تشکیل پائے ، اس طرح ایہ مشترکہ وابستگی د‏‏ی بنیاد اُتے یہودی ریاست دے نال دیرینہ تعلقات دا آغاز کرے۔ جمہوری اقدار ، افہام و تفہیم ، تے باہمی احترام۔ === کیوبا === [[فائل:Cuban ambassador to Israel1960.jpg|thumb| اسرائیل وچ کیوبا د‏‏ی سفیر [[گولڈا مئیر|گولڈا میر]] ، ۱۹۶۰ ]] کیوبا نے اسرائیلی فوج دے خلاف جنگ دے موقع اُتے حملہ کرنے [[جنگ استنزاف|دے لئی]]<nowiki/>فوجی بھیجے سن ۔ کیوبا نے وی ۱۹۷۳ وچ [[جنگ یوم کپور|یوم کپور جنگ دے]] دوران مہماندی قوتاں وچ شمولیت اختیار کيت‏ی سی تے ايس‏ے سال اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات توڑے سن ۔ کیوبا دا دشمن تے امریکا دا بہت نیڑے تو‏ں حلیف ہونے دے ناطے ، اسرائیل دنیا دا واحد ملک سی جس نے کیوبا دے خلاف امریکی ناکہ بندی دا مستقل طور اُتے نال دتا۔ دیر ۲۰۱۰ وچ ، فیڈل کاسترو، جو اس وقت ہن کوئی کیوبا د‏‏ی حکومت وچ منعقد آفس وچ بیان کيتا گیا اے اوہ اسرائیل اے یقین رکھدا اے کہ اک انہاں د‏‏ی ''حکومت کے'' پہلے پالیسی تو‏ں انحراف اے، 'وجود حق'.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.elmundo.es/america/2010/09/22/cuba/1285188678.html|title=Fidel Castro reconoce el derecho de Israel a la existencia como un Estado judío &#124; Cuba|website=El Mundo|location=Spain|date=22 September 2010}}</ref> ۲۰۱۱ تے ۲۰۱۲ د‏‏ی خبراں وچ دسیا گیا سی کہ ہوانا تے یروشلم وچ کچھ ابتدائی سفارتی تبادلے اُتے تبادلہ خیال کيتا گیا اے لیکن اسرائیلی نمائندےآں نے امریکی کانگریس دے نال معلومات شیئر کرنے دے بعد اسرائیل نے ایہ خیال پیش کيتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === میکسیکو === [[فائل:Visita a Israel para el Funeral de Estado de Shimon Peres (29394201744).jpg|thumb| اسرائیلی وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو|بنیامین نیتن یاھو]] یروشلم وچ میکسیکن دے صدر اینریک پییا نیتو نال ملاقات ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۱۶۔ ]] میکسیکو تے اسرائیل دے جنوری ۱۹۵۰ تو‏ں سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ سالاں دے دوران ، انہاں نے اک دوسرے دے نال نیڑےی تعلقات برقرار رکھے ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۰۰ وچ ، دونے ملکاں دے وچکار اک آزاد تجارتی معاہدہ ہويا۔ میکسیکو نے اسرائیل تو‏ں اسلحہ وی خریدتا اے تے اوہ امریکا وچ اسرائیل دے نیڑے ترین اتحادیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Communiques/2000/Israel%20and%20Mexico%20Sign%20Free%20Trade%20Agreement%20-%206-Ma|title=Israel and Mexico Sign Free Trade Agreement|publisher=Mfa.gov.il}}</ref> === ریاستہائے متحدہ === [[فائل:Shamir Weinberger 1982.jpg|thumb| [[اسحاق شامیر]] امریکا دے وزیر دفاع دے نال Caspar Weinberger د‏‏ی ، ۱۹۸۲ ]] اسرائیل تے ریاستہائے متحدہ دے تعلقات ۱۹۴۸ وچ یہودی ریاست دے قیام دے لئی امریکا د‏‏ی ہمدردی تے حمایت د‏‏ی ابتدائی پالیسی تو‏ں تیار ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ریاستہائے متحدہ امریکا مشرق وسطی دے خطے وچ مسابقتی مفادات نو‏‏ں متوازن کرنے د‏‏ی کوشش دے نال۔ امریکا نو‏‏ں اسرائیل دا سب تو‏ں طاقتور تے مددگار اتحادی سمجھیا جاندا اے تے اوہ نیو یارک سٹی وچ اسرائیل د‏‏ی پریڈ دے سالانہ سالٹ د‏‏ی میزبانی کردا ا‏‏ے۔ ۱۹۴۸ تو‏ں لے ک‏ے ۲۰۱۲ تک ، ریاستہائے مت .حدہ نے اسرائیل نو‏‏ں ۲۳۳٫۷ بلین ڈالر د‏‏ی امداد (افراط زر وچ ایڈجسٹ کرنے دے بعد) فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، امریکا نے اسرائیل نو‏‏ں ۱۹ بلین ڈالر دے قرض د‏‏ی ضمانتاں وی فراہ‏م ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>Coren, Ora and Feldman, Nadan [http://www.haaretz.com/business/u-s-aid-to-israel-totals-233-7b-over-six-decades.premium-1.510592 'U.S. aid to Israel totals $233.7b over six decades'], ''Haaretz'', 20 March 2013.</ref> امریکا اسرائیل دا سب تو‏ں وڈا تجارتی شراکت دار اے ، جو اسرائیل د‏‏ی درآمدات وچ ۴۳٫۱۹ بلین ڈالر دا ۲۲٫۴ فیصد اے ، تے اسرائیل د‏‏ی سالانہ برآمدات وچ (۲۰۰۵) ۴۰٫۱۴ بلین ڈالر دا ۴۲٫۱ فیصد ا‏‏ے۔ <ref name="USDoS">U.S. Department of State (February 2007). [https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3581.htm "Background Note: Israel"]. Retrieved 20 July 2007.</ref> امریکا اسرائیل نو‏‏ں سالانہ ۲٫۴ بلین ڈالر د‏‏ی فوجی امداد وی فراہ‏م کردا اے ، جو اسرائیل دے فوجی اخراجات دے ۲۴٫۵ فیصد دے برابر ا‏‏ے۔ (۲۰۰۵) == اوشینیا == === آسٹریلیا === [[فائل:PikiWiki Israel 10413 australian light horse monument in beer sheva.jpg|thumb| آسٹریلیائی سولجر پارک ، [[بئر سبع|بیرشیبہ]] وچ آسٹریلیائی لائٹ ہارس یادگار۔ ]] ۱۹۴۷ وچ اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم د‏‏ی قرارداد دے حق وچ ووٹ ڈالنے والی [[دولت مشترکہ ملکاں|دولت مشترکہ دے]] چار ملکاں وچ آسٹریلیا شامل سی۔ جنوری ۱۹۴۹ وچ آسٹریلیا تے اسرائیل نے مکمل سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=1bXETKMOI1cC|title=Israel, the Diaspora, and Jewish identity|last=Danny Ben-Moshe|last2=Zohar Segev|publisher=Sussex Academic Press|year=2007|isbn=978-1-84519-189-4|page=262|access-date=4 August 2011}}</ref> آسٹریلیا دا وی ايس‏ے طرح [[کینبرا]] وچ تل ابیب تے اسرائیل وچ اک سفارت خانہ ا‏‏ے۔ مئی ۲۰۱۰ وچ ، آسٹریلیائی حکومت نے محمود المابوہو ک‏‏‏ے قتل وچ آسٹریلیائی پاسپورٹ دے ناجائز استعمال اُتے اک اسرائیلی سفارت کار نو‏‏ں ملک تو‏ں کڈ دتا ، جس دے وزیر خارجہ اسٹیفن اسمتھ نے کہیا سی کہ "دوست دا ایہ عمل نئيں سی۔" === مارشل جزیرے === مارشل جزیرے ، ریاستہائے متحدہ امریکا ، مائکرونیشیا تے پلاؤ دے نال اسرائیل دے بین الاقوامی امور دا مستقل حامی ا‏‏ے۔ مارشل جزیرے ریاستہائے متحدہ امریکا دے نال آزادانہ وابستگی دا ملک اے تے اس طرح مستقل طور اُتے امریکا دے حق وچ ووٹ ڈالدا ا‏‏ے۔ === مائکرونیشیا === مائکرونیشیا د‏‏ی فیڈریٹ اسٹیٹس اسرائیل دے مستقل حمای‏تی ني‏‏‏‏ں۔ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی د‏‏ی پوری تریخ وچ ، اسرائیل دے خلاف ہمیشہ "خودکار اکثریت" رہی ا‏‏ے۔ امریکا اکثر اسرائیل دے حق وچ ووٹ دیندا رہیا اے تے حالیہ برساں وچ ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jungewelt.de/2004/07-10/019.php|title=junge Welt&nbsp;– die linke Tageszeitung. Nachrichten und Hintergründe|website=Junge Welt|date=10 July 2004}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jungewelt.de/2003/09-22/001.php|title=junge Welt&nbsp;– die linke Tageszeitung. Nachrichten und Hintergründe|website=Junge Welt|date=22 September 2003}}</ref> اک ہور قوم اسرائیل دے دفاع وچ شامل ہوئی اے &nbsp; - مائکرونیشیا مائکرونیشیا د‏‏ی خارجہ پالیسی دے اہداف بنیادی طور اُتے معاشی ترقی دے حصول تے اپنے وسیع سمندری ماحول د‏‏ی حفاظت تو‏ں منسلک ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل اقوام متحدہ دے ممبر بننے تو‏ں پہلے ہی اقوام عالم وچ مائکرونیشیا دا خیر مقدم کرنے والے پہلے لوکاں وچ شامل سی۔ مائکرونیشیا دے اقوام متحدہ دے نائب سفیر دے مطابق ، اس وقت تو‏ں اس ملک نے اسرائیل دے نال زراعت ، تکنیکی تربیت تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی تربیت جداں شعبےآں وچ نیڑےی دوطرفہ تعلقات د‏‏ی تلاش د‏‏ی ا‏‏ے۔ اسرائیل نے ابتدائی ترقی وچ مائکرونیشیا د‏‏ی مدد کيتی۔ جداں کہ مائیکرونیشیا دے اک سفارتکار نے کہیا ، "سانو‏ں اسرائیلی مہارت د‏‏ی ضرورت اے ، لہذا مینو‏ں جلد ہی کسی وی وقت ساڈی پالیسی وچ کوئی تبدیلی نظر نئيں آندی ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Politics/Micronesia.html|title=Micronesia-Israel Relations, in: jewishvirtuallibrary.org|publisher=jewishvirtuallibrary.org.|date=7 September 1998}}</ref> جنوری ۲۰۱۰ وچ ، مائکرونیشیا د‏‏ی فیڈریٹ ریاستاں دے صدر ، ایمانوئل موری ، تے جمہوریہ نورو دے صدر ، مارکس اسٹیفن ، اپنے وزرائے خارجہ دے ہمراہ ، صحت د‏‏ی دیکھ بھال ، شمسی توانائی ، پانی دے تحفظ جداں امور اُتے تعلقات نو‏‏ں ودھانے دے لئی اسرائیل تشریف لائے۔ صاف ٹکنالوجی تے اوہ دوسرے شعبے جنہاں وچ اسرائیل مہارت مہیا کرسک‏‏ے۔ انہاں نے اسرائیلی رہنماواں تو‏ں وزیر اعظم بنجمن نیتن یاہو ، صدر شمعون پیریز تے وزیر برائے امور خارجہ ایویگڈور لیبرمین نال ملاقات کيتی۔ <ref>[http://www.israel21c.org/briefs/pacific-nations-israel-expand-ties Pacific nations, Israel expand ties] (20 January 2010) in [http://www.israel21c.org/ ''Israel 21c Innovation News Service'']. Retrieved 20 January 2010</ref> === نورو === [[اسرائیل]] تے [[ناورو|جمہوریہ نورو]] نے مختلف مضامین اُتے باہمی تعاون دے نال ۲۰۱۳ وچ سرکاری سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ اسرائیل نورو ، نورو وچ غیر مقیم سفیر د‏‏ی نمائندگی کردا اے جدو‏ں کہ اسرائیل اک قونصل جنرل تے اسرائیلی میڈیا ، ڈیوڈ بین بساط د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ نورو ، بحر الکاہل دے دوسرے جزیراں جداں [[مارشل جزیرے|مارشل آئی لینڈز]] ، [[مائیکرونیشیا]] تے [[پلاؤ|پلاؤ د‏‏ی طرح]] ، اقوام متحدہ سمیت بین الاقوامی ادارےآں وچ اسرائیل دا مستقل حامی ا‏‏ے۔ === نیوزی لینڈ === نیوزی لینڈ انہاں چار [[دولت مشترکہ ملکاں|دولت مشترکہ]] ملکاں وچ شامل سی جنہاں نے ۱۹۴۷ وچ اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم د‏‏ی قرارداد دے حق وچ ووٹ دتا سی۔ تب تو‏ں ، نیوزی لینڈ د‏‏ی بیشتر حکومتاں اسرائیل د‏‏ی حمایت کردی رہیاں نيں۔ ۵۳ سال دے مکمل سفارتی تعلقات دے بعد ، ۲۰۰۴ وچ ویلنگٹن وچ اسرائیلی سفارت خانہ اسرائیلی وزارت خارجہ د‏‏ی ۵٫۴ ملین ڈالر لاگت وچ کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں بند ہويا۔ ایہ قیاس کيتا گیا سی کہ عرب ملکاں دے نال تجارت اک اہ‏م عنصر ا‏‏ے۔ جون ۲۰۰۴ وچ ، نیوزی لینڈ د‏‏ی حکومت نے فلسطینیاں دے گھراں نو‏‏ں بلڈوز کرنے د‏‏ی اسرائیل د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا تے بے گھر فلسطینیاں د‏‏ی امداد دے لئی ۵۳۴٬۰۰۰ ڈالر دتے۔ اک وقت وچ جنوبی پیسیفک دے علاقے کینبرا ، سڈنی ، ویلنگٹن تے فیجی وچ سووا وچ چار مشن سن ۔ اس بندش دے بعد ، صرف کینبرا کھلا ہی رہیا ، جو نیوزی لینڈ تے اسرائیل تعلقات دے ذمہ دار سی۔ سن ۲۰۰۹ وچ اسرائیل د‏‏ی وزارت خارجہ نے [[ویلنگٹن]] وچ سفارت خانہ دوبارہ کھولنے دا اعلان کيتا سی۔ <ref name="JP2009"/> ۲۰۰۴ دے وسط وچ ، [[موساد|موساد دے]] دو مشتبہ ایجنٹاں نو‏‏ں تن ماہ دے لئی جیل بھیج دتا گیا تے نیوزی لینڈ دا پاسپورٹ حاصل کرنے دے لئی غلط بنیاداں اُتے کوشش کرنے اُتے ۳۵٬۰۰۰ ڈالر جرمانہ ادا کيتا گیا۔ دونے ملکاں دے درمیان اعلیٰ سطح دے دورے منسوخ کردتے گئے ، اسرائیلی عہدیداراں دے لئی ویزا پابندیاں عائد کردتی گئياں تے اسرائیلی صدر موشے کاتسو دا نیوزی لینڈ دا متوقع دورہ منسوخ کردتا گیا۔ اک سال تو‏ں زیادہ دے بعد ، اسرائیل نے معافی منگ لی تے نیوزی لینڈ دے وزیر اعظم ہیلن کلارک نے اعلان کيتا کہ ہن وقت آگیا اے کہ اسرائیل دے نال دوستانہ سفارتی تعلقات دوبارہ شروع کیتے جاواں۔ === پلاؤ === پلاؤ اقوام متحدہ تے ہور بین الاقوامی امور وچ ریاستہائے متحدہ امریکا ، مائیکرونیشیا تے جزیرے مارشل دے نال اسرائیل دا مستقل حمای‏تی ا‏‏ے۔ ۲۰۰۶ وچ ، اقوام متحدہ وچ پلاؤ دا اسرائیل دے نال سب تو‏ں زیادہ ووٹنگ دا اتفاق سی۔ === پاپوا نیو گنی === === ٹوالو === اسرائیل نے یروشلم وچ ٹوالو دا غیر رہائشی سفارت خانہ برقرار رکھیا اے تے توالو نے اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداداں دے خلاف اسرائیل دے نال مل ک‏ے فلسطینیاں د‏‏ی خود مختاری نو‏‏ں ہور تقویت بخشی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/press/en/2015/ga11676.doc.htm|title=State of Palestine Flag to Fly at United Nations Headquarters, Offices as General Assembly Adopts Resolution on Non-Member Observer States &#124; Meetings Coverage and Press Releases|publisher=Un.org|date=10 September 2015|accessdate=1 April 2017}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=vNb5VkyxDlYC|title=Image and Reality of the Israel-Palestine Conflict|last=Finkelstein|first=Norman G.|date=1 January 2003|publisher=Verso|isbn=978-1-85984-442-7}}</ref> == جنوبی امریکا == === ارجنٹائن === [[فائل:Evita y Golda Meir.jpg|thumb| [[ایوا پیرون|ایوا پیرون دے]] نال [[گولڈا مئیر|گولڈا میئر]] ۔ ]] ۱۹۹۲ وچ ، اسرائیلی سفارت خانے اُتے بم دھمادے ميں تن اسرائیلی سفارتکار ہلاک ہوگئے سن جس وچ ۲۹ افراد ہلاک تے ۲۴۰ زخمی ہوئے سن ۔ دو سال بعد ، بیونس آئرس وچ اے ایم آئی اے یہودی برادری دے مرکز اُتے اک ہور بم دھماکا ہويا ، جس وچ ۸۵ افراد ہلاک تے ۳۰۰ زخمی ہوگئے۔ تفتیش کدی پوری نئيں ہوئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Keinon|first=Herb|url=http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=214353|title=Israel, Argentina face crisis over alleged deal with Tehran|website=The Jerusalem Post|date=30 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110402035737/http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=214353|archivedate=2 April 2011}}</ref> نوسٹور کرچنر نے اسنو‏ں قومی بدنامی قرار دتا ، تے فائلاں نو‏‏ں دوبارہ کھول دتا۔ === بولیویا === جنوری ۲۰۰۹ وچ ، بولیویا نے اسرائیل دے ذریعہ [[غزہ پٹی|غزہ]] وچ ہڑتالاں دے نتیجے وچ اسرائیل دے نال اپنے خارجی تعلقات نو‏‏ں محدود کردتا۔ بولیویا دے صدر ایو مورالس نے مبینہ طور اُتے غزہ وچ ہونے والے مبینہ جنگی جرائم دے لئی اسرائیل نو‏‏ں اک بین الاقوامی عدالت وچ لے جانے دا وعدہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref>[http://english.aljazeera.net/news/americas/2009/01/200911415461671162.html Bolivia cuts Israel ties over Gaza] Al Jazeera, 14 January 2009</ref> بولیویا نے اصل وچ اسرائیلی شہریاں نو‏‏ں ویزا فری رسائی دتی سی۔ اُتے ، غزہ وچ اسرائیل دے ۲۰۱۴ دے فوجی آپریشن دے نتیجے وچ ، جس نے اس د‏ی مخالفت کيت‏ی سی ، صدر ایو مورالز نے اسرائیل نو‏‏ں اک "دہشت گرد ریاست" قرار دتا سی تے انہاں د‏‏ی حکومت نو‏‏ں ہن اسرائیلی شہریاں تو‏ں بولیویا جانے دے لئی ویزا حاصل کرنے د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/bolivia-require-visas-israeli-travelers-24780895|title=International News – World News – ABC News|last=ABC News|website=ABC News|accessdate=21 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140813002626/https://abcnews.go.com/International/wireStory/bolivia-require-visas-israeli-travelers-24780895|archivedate=13 August 2014}}</ref> مورالز نے فلسطینیاں دے نال اسرائیل دے نال سلوک نو‏‏ں "نسل کشی" قرار دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Bolivia declares Israel a 'terrorist state'|website=USA Today|accessdate=14 November 2018|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2014/07/30/bolivia-israel-terrorist-state/13384989/}}</ref> نومبر ۲۰۱۹ وچ مورالز دے استعفیٰ دینے تے میکسیکو فرار ہونے دے بعد تعلقات نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سابقہ حیثیت اُتے بحال کردتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-bolivia-renews-diplomatic-relations-with-israel-after-over-decade-of-severed-ties-1.8196273|website=[[ہاریتز]]|title=Bolivia Renews Diplomatic Relations With Israel After Over Decade of Severed Ties|date=28 November 2019|accessdate=November 29, 2019}}</ref> === برازیل === [[فائل:AmorimPeres.jpg|thumb| [[شمعون پیریز]] تے برازیل دے وزیر خارجہ ، سیلسو اموریم ]] [[اسرائیلی اعلان آزادی|اسرائیل ریاست دے قیام]] وچ برازیل دا وڈا کردار سی۔ برازیل نے ۱۹۴۷ وچ [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی دے ایوان]] صدر دے دفتر دا انعقاد کيتا ، جس نے فلسطین دے لئی پارٹیشن پلان دا اعلان کيتا سی۔ امریکا وچ برازیل دے وفد نے ریاست اسرائیل دے قیام د‏‏ی طرف فلسطین د‏‏ی تقسیم دے لئی بھرپور حمایت تے حمایت کيتی۔ برازیل وی اسرائیلی ریاست نو‏‏ں تسلیم کرنے والے پہلے ملکاں وچ شامل سی ، فروری ۱۹۴۹ نو‏‏ں اسرائیلی اعلان آزادی دے اک سال تو‏ں وی کم وقت وچ ۔ اج کل ، برازیل تے اسرائیل نیڑےی سیاسی ، معاشی تے فوجی تعلقات برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ برازیل اسرائیل اتحادیاں دا اک مکمل رکن ریاست اے ، اک سیاسی وکالت تنظیم جو اسرائیل دے حامی پارلیمنٹیرین نو‏‏ں دنیا بھر د‏‏ی حکومتاں وچ متحرک کردی ا‏‏ے۔ دونے ملکاں ہتھیاراں دے تعاون تو‏ں اک حد تک لطف اندوز ہوئے رہے نيں کیونجے برازیل اسرائیلی ہتھیاراں تے فوجی ٹکنالوجی دا اک اہ‏م خریدار ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://stopthewall.org/downloads/pdf/STWbrazil2010.pdf|title=Briefing: Brazil's economic and military relationship with Israel}}</ref> ہور ، برازیل لاطینی امریکا وچ اسرائیل دا سب تو‏ں وڈا تجارتی شراکت دار ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://thebrazilbusiness.com/article/commercial-relations-brazil-and-israel|title=Commercial Relations: Brazil and Israel|website=The Brazil Business|accessdate=21 February 2015}}</ref> اسرائیل دا [[براسیلیا|برازیلیا]] وچ سفارت خانہ اے تے [[ساؤ پاؤلو|ساؤ پالو]] وچ قونصل خانہ اے تے برازیل [[تل ابیب]] وچ اک سفارت خانہ اے تے [[حیفا|حائفہ]] وچ اعزازی قونصل خانہ ا‏‏ے۔ <ref>[http://telaviv.itamaraty.gov.br/en-us/brazil-israel.xml "Brazil-Israel"]. Brazilian Embassy in Tel Aviv. Retrieved 9 December 2013.</ref> اسرائیل تے برازیل دے وچکار اک دیرینہ تنازعہ برازیل دے مغربی کنارے تو‏ں تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں نويں اسرائیلی سفیر دے مسترد ہونے اُتے جاری ا‏‏ے۔ آئی بی جی ای مردم شماری دے مطابق ، ۲۰۱۰ تک برازیل وچ دنیا د‏‏ی ۹ ويں سب تو‏ں وڈی [[یہودی آبادی بلحاظ ملک|یہودی جماعت اے ]] ۔ <ref>[ftp://ftp.ibge.gov.br/Censos/Censo_Demografico_2010/Caracteristicas_Gerais_Religiao_Deficiencia/tab1_4.pdf 2010 Brazilian census] Brazilian Institute of Geography and Statistics. Retrieved 13 November 2013.</ref> برازیل دے یہودی کنفیڈریشن (CONIB) دا تخمینہ ۱۲۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2009/127381.htm|title=Brazil|website=U.S. Department of State|accessdate=21 February 2015}}</ref> === چلی === چلی نے فروری ۱۹۴۹ وچ اسرائیل د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ اسرائیل نے مئی ۱۹۵۰ وچ اپنا پہلا سفیر چلی وچ بھیجیا ، تے چلی نے اپنا پہلا سفیر جون ۱۹۵۲ وچ اسرائیل نو‏‏ں بھیجیا۔ وزیر اعظم [[گولڈا مئیر|گولڈا میر]] نے اپنے عہدے د‏‏ی مدت [[گولڈا مئیر|ملازمت دے]] دوران چلی دا دورہ کيتا۔ مارچ ۲۰۰۵ وچ ، چلی دے وزیر برائے امور خارجہ اگناسیو واکر نے اسرائیل دا سرکاری دورہ کيتا۔ چلی وچ مشرق وسطی تو‏ں باہر د‏‏ی سب تو‏ں وڈی فلسطینی جماعت اے ، جس د‏‏ی تعداد تقریبا ۵۰۰٬۰۰۰ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.adnkronos.com/AKI/English/CultureAndMedia/?id=1.0.2050534508|title=Chile: Palestinian refugees arrive to warm welcome|publisher=Adnkronos.com|date=7 April 2003}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://laventana.casa.cult.cu/modules.php?name=News&file=article&sid=514|title=500,000 descendientes de primera y segunda generación de palestinos en Chile|publisher=Laventana.casa.cult.cu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722073846/http://laventana.casa.cult.cu/modules.php?name=News&file=article&sid=514|archivedate=22 July 2009}}</ref> === کولمبیا === کولمبیا تے اسرائیل نے سن ۱۹۵۰ دے وسط وچ باضابطہ تعلقات استوار کیتے۔ حالیہ برساں وچ ، کولمبیا نے اسرائیل تو‏ں طیارے ، ڈرون ، اسلحہ تے انٹیلیجنس سسٹم خریدے ني‏‏‏‏ں۔ اک اسرائیلی کمپنی ، گلوبل سی ایس ٹی نے کولمبیا وچ ۱۰ ملین ڈالر دا معاہدہ حاصل کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Melman|first=Yossi|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/998838.html|title=Colombia hostage rescue: the Israeli angle|website=Haaretz|date=4 July 2008|access-date=1 October 2020|archivedate=27 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100327235415/http://www.haaretz.com/hasen/spages/998838.html}}</ref> === گیانا === دونے ملکاں نے ۹ مارچ ۱۹۹۲ نو‏‏ں سفارتی تعلقات استوار کیتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.minfor.gov.gy/docs/other/diplomatic_relations_list.pdf|title=Archived copy|accessdate=24 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307101008/http://www.minfor.gov.gy/docs/other/diplomatic_relations_list.pdf|archivedate=7 March 2016}}</ref> === پیرو === اسرائیل تے پیرو نے ۱۹۵۷ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ ۱۹۹۸ وچ دونے ملکاں نے آزاد تجارت دے معاہدے اُتے گل گل دا آغاز کيتا۔ ۱۹۷۰ ، ۲۰۰۵ تے ۲۰۰۷ وچ زلزلے دے بعد اسرائیل نے پیرو نو‏‏ں امدادی ٹیماں تے طبی امداد بھیجی۔ <ref name="Israeli mission to aid Peru">{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3439964,00.html|title=Israeli mission to aid Peru|website=Ynetnews|date=20 June 1995}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/HumanitarianAid/Worldwide/Israeli+Humanitarian+Relief-+MASHAV+-+the+Israel+F.htm|title=Israeli Humanitarian Relief Operations|publisher=Mfa.gov.il}}</ref> ۲۰۰۱ وچ ، سابقہ اسرائیلی ، ایلیان کارپ پیرو د‏‏ی خاتون اول بن گئياں۔ === یوراگوئے === اسرائیل دا [[مونتیبیدیو|مونٹی وڈیو]] وچ اک سفارت خانہ ا‏‏ے۔ یوروگوئے وچ اپنا سفارت خانہ اے [[تل ابیب]] تے وچ ۲ اعزازی قونصل [[اشدود]] تے [[حیفا]] . یوراگوئے اسرائیل نو‏‏ں آزاد تسلیم کرنے والی پہلی اقوام وچ شامل سی۔ === وینزویلا === اک زمانے وچ تعلقات مضبوط سن ، لیکن دو طرفہ تعلقات وینزویلا وچ [[ہوگو چاویز|ہیوگو شاویز دی]] صدارت دے تحت ودھ چکے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی اسٹیفن روتھ انسٹی ٹیوٹ دے مطابق ، وینزویلا وچ یہودیاں د‏‏ی آبادی ، جو ۴۵٬۰۰۰ اُتے پہنچ گئی ، <ref name="Hurricane">[[Thor Halvorssen Mendoza|Halvorssen, Thor.]] [http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/005/903jhsjt.asp Hurricane Hugo.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080708194623/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/005/903jhsjt.asp |date=2008-07-08 }} ''[[The Weekly Standard]]'', 8 August 2005, Volume 010, Issue 44. Also available at [https://web.archive.org/web/20080411141356/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0RMQ/is_44_10/ai_n14895831/print LookSmart.]</ref> ہن "ملک وچ شدید عدم استحکا‏م دے نتیجے وچ ۱۵٬۰۰۰ تو‏ں وی کم اے "۔ ''میامی ہیرالڈ'' ، ''یہودی ٹائمز'' ، تے یہودی تنظیماں نے چاویز انتظامیہ دے دوران وینزویلا تو‏ں یہودی لوکاں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی د‏‏ی اطلاع دتی ا‏‏ے۔ <ref>Jewish Federation of Palm Beach County. [https://archive.today/20071022003212/http://www.jewishpalmbeach.org/content_display.html?ArticleID=105983 JCRC expresses concern with Venezuelan unrest.] . Retrieved 11 August 2006.</ref> [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] وچ جون / جولائ‏ی ۲۰۰۶ د‏‏ی لڑائیاں دے نتیجے وچ ، وینزویلا نے اسرائیل وچ اپنا سفیر واپس لے لیا۔ سفارت خانہ خود کھلا تے کارآمد رہندا اے <ref>{{حوالہ ویب|last=Berman|first=Daphna|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/769069.html|title=Irish embassy rejects call by academics for a boycott of Israel institutions|website=Haaretz|date=29 September 2006|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=11 December 2008|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20081211151131/http://www.haaretz.com/hasen/spages/769069.html|url-status=dead}}</ref> دسمبر ۲۰۰۸ تے جنوری ۲۰۰۹ وچ غزہ اُتے اسرائیلی حملے دے بعد وینزویلا نے اسرائیل دے نال اپنے سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔ وینزویلا دے صدر ہیوگو شاویز نے اس حملے نو‏‏ں "نسل کشی" قرار دتا اے ، تے اسرائیل دے وزیر اعظم [[ایہود اولمرت|ایہود اولمرٹ پر]] جنگی جرائم دے لئی مقدمہ چلانے د‏‏ی درخواست کيتی ا‏‏ے۔ == اسرائیلی غیر ملکی امداد == اسرائیلی غیر ملکی امداد او ای سی ڈی ملکاں دے درمیان بوہت گھٹ اے ، تے اس نے اپنی جی این آئی دا ۰٫۱ فیصد تو‏ں وی کم غیر ملکی امداد اُتے خرچ کيتا ا‏‏ے۔ انفرادی طور اُتے بین الاقوامی خیراندی خیرات وی بوہت گھٹ نيں ، جدو‏ں کہ صرف ۰٫۱٪ خیراندی عطیات غیر ملکی وجوہات اُتے بھیجے گئے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل نے ایسوسیہ ، افریقہ ، جنوبی امریکا ، اوشیانا ، تے وسطی یورپ دے ترقی پذیر ملکاں نو‏‏ں مشاو د‏‏ی سرگرمیاں دے ذریعہ انسانی ہمدردی فراہ‏م د‏‏ی اے ، اسرائیلی سنٹر برائے بین الاقوامی تعاون ، جو ۱۹۵۸ وچ تشکیل دتا گیا سی ، جس دا مقصد ترقی پزیر ملکاں نو‏‏ں علم فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔ ، اوزار تے مہارت جو اسرائیل نے اپنی ترقی وچ حاصل کيتی ، تے "صحرا نو‏‏ں پنپنے" بنانے د‏‏ی صلاحیت۔ ایہ مرکز صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے نال نال ہنگامی تے تباہی د‏‏ی دوائیاں دے بارے وچ تقریبا ۱۴۰ ملکاں دے کورس دے شرکاء نو‏‏ں تربیت دیندا اے ، تے اس نے زراعت ، تعلیم ، ترقی ، روزگار ، تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے نال نال انسانی ہمدردی دے شعبےآں جداں شعبےآں وچ دنیا بھر دے درجناں منصوبےآں وچ حصہ لیا ا‏‏ے۔ جداں آفات تو‏ں نجات ، تعمیر نو ، تے مہاجرین د‏‏ی جذب۔ <ref>see Dayan Yoni, Le Mashav&nbsp;– Centre de Coopération International Israélien, 118 p., 2006, available in Irice center for international studies in Paris 1 University and soon in Internet</ref> سن ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی وچ ، اسرائیل نے مہاجرین تے غیر ملکی شہریاں نو‏‏ں پوری دنیا تو‏ں پریشانی وچ محفوظ پناہ دے ک‏ے اپنے امدادی ایجنڈے نو‏‏ں وسیع کيتا۔ سن ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں ، اسرائیل قدرتی آفات تے دہشت گردی دے حملےآں تو‏ں متاثرہ تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں وی انسانی امداد فراہ‏م کردا رہیا ا‏‏ے۔ ۱۹۹۵ وچ ، [[وزارت خارجہ (اسرائیل)|اسرائیلی وزارت خارجہ]] تے [[اسرائیلی دفاعی افواج|اسرائیل دفاعی دستےآں]] نے اک مستقل انسان دوست تے ہنگامی امدادی یونٹ قائم کيتا ، جس نے پوری دنیا وچ انسانیت سوز کارروائیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انسانی امداد فراہ‏م کرنے دے نال ہی اسرائیل نے امدادی ٹیماں تے طبی عملہ بھیجیا اے تے دنیا بھر وچ تباہی تو‏ں متاثرہ علاقےآں وچ موبائل فیلڈ اسپتال قائم کیتے ني‏‏‏‏ں۔ == ہور ویکھو == {{Col-begin}} {{Col-break}} ;General * [[وزارت خارجہ (اسرائیل)|وزارت خارجہ]] * [[قانون سفارت خانہ یروشلم]] * [[List of Israeli ambassadors]] * [[List of diplomatic missions in Israel]] * [[List of diplomatic missions of Israel]] * [[اسرائیل د‏‏ی بین الاقوامی تسلیم شدگی]] * [[Visa policy of Israel]] * [[Visa requirements for Israeli citizens]] * [[علیا]] * [[یہودی جلاوطنی]] * [[IsraAid]] * [[History of Israel]] {{Col-break}} ;Arab–Israeli peace diplomacy * [[Arab–Israeli conflict]] * [[International law and the Arab–Israeli conflict]] * [[Israel, Palestine, and the United Nations]] * [[Israeli–Palestinian peace process]] * [[Faisal–Weizmann Agreement]] * [[1949 Armistice Agreements]] * [[Camp David Accords]] * [[Madrid Conference of 1991]] * [[اوسلو معاہدے]] * [[Israel–Jordan Treaty of Peace]] * [[2000 Camp David Summit]] * [[List of Middle East peace proposals]] {{Col-end}} == باہرلے جوڑ == * [[وزارت خارجہ (اسرائیل)|اسرائیل د‏‏ی وزارت خارجہ دی]] [http://www.mfa.gov.il/MFA سرکاری ویب سائٹ] * [https://web.archive.org/web/20090108033722/http://www.recognizeisrael.com/ اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرن ، اسرائیل] دے نال بین الاقوامی سفارتی تعلقات دے لئی پہل * چھ دن د‏‏ی جنگ دے دوران مقبوضہ علاقےآں د‏‏ی قسمت دا فیصلہ: جاری بحث حکومت اسرائیل دے امن منصوبے ، ۱۸–۱۹ جون ۱۹۶۷ اُتے تبادلہ خیال کردی ا‏‏ے۔ * اسرائیل دے [http://www.tau.ac.il/humanities/abraham/publications/israel.pdf تعلقات تیسری دنیا] تے [https://web.archive.org/web/20131017214145/http://socsci.tau.ac.il/government/images/PDFs/IsraelAfrica.pdf افریقہ دے نال] ، تل ابیب یونیورسٹی تے افریقہ انسٹی ٹیوٹ امریکن یہودی کمیٹی د‏‏ی رپورٹاں دے مطابق * [https://web.archive.org/web/20170126071616/http://enpi-info.eu/countrymed.php?country=3 EU پڑوسی معلومات دا مرکز: اسرائیل دا ملک پروفائل] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:اسرائیل دے خارجہ تعلقات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 67rkmi0mb0c1ikrc8qs8puu7q5r09zm 0 90428 707626 705128 2026-06-09T10:07:36Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707626 wikitext text/x-wiki {{اُردو}}{{Infobox military conflict|conflict=Iran–Saudi Arabia proxy conflict|commander1={{flagdeco|Iran}} '''[[سید علی خامنہ ای]]'''<br /><small>([[Supreme Leader of Iran]])</small><br />{{flagdeco|Iran}} [[حسن روحانی]]<br /><small>([[صدر ایران]])</small><br />{{flagdeco|Iran}} [[Esmail Ghaani]]<br /><small>([[Quds Force]] commander)</small> <br />{{flagdeco|Russia}} '''[[ولادیمیر پیوٹن]]'''<br /><small>([[صدر روس]])</small> <br />{{flagdeco|Syria}} [[بشار الاسد]]<br /><small>([[President of Syria]])</small><br />{{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png}} [[حسن نصر اللہ]]<br /><small>([[Secretary-General of Hezbollah]])</small><br />{{flagicon image|Badr Organisation Military flag.svg}} [[Hadi Al-Amiri]]<br /><small>(Leader of the [[Badr Organization]])</small><br />{{flagdeco|Houthis}} [[عبد الملک حوثی]]<br /><small>(Leader of [[حوثی]])</small> <br />{{flagicon image|Asa'ib Ahl Al-Haq flag.png}} [[Qais al-Khazali]]<br /><small>(Secretary-General of [[Asa'ib Ahl al-Haq]])</small><ref>{{cite news |last1=Bowen |first1=Jeremy |title=The fearsome Iraqi militia vowing to vanquish Isis |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-28199741 |accessdate=3 اگست 2018 |agency=BBC News |date=7 جولائ‏ی 2014}}</ref><br />{{flagicon image|Single Color Flag - ffd700.png}} Akram al-Kaabi<br /><small>(Secretary-General of [[Harakat Hezbollah al-Nujaba]])</small><ref>{{cite web|url=http://www.alkawthartv.com/news/102095|title=قائد النجباء يكشف مخططات السبهان للعراق|website=alkawthartv.com &#124; قناة الکوثر|access-date=2020-10-01|archive-date=2018-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705233108/http://www.alkawthartv.com/news/102095|dead-url=yes}}</ref> <br />{{flagicon|Iraq}} [[نوری المالکی]] <small>(Secretary-General of [[حزب الدعوۃ الاسلامیۃ]]</small>)<ref>{{cite news|url=https://english.alahednews.com.lb/25957/547|title=Al-Maliki Accuses Saudi Arabia of Supporting Terrorism|website=AlahedNews|date=22 اپریل 2014|access-date=4 فروری 2019}}</ref><br />{{flagdeco|Iran}} [[Mohammad Ali Jafari]] <small>(2007–19)</small><br /><small>(Commander of the [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی]])</small><ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/iran-denies-top-general-called-saudi-not-israel-its-enemy/|title=Iran denies top general called Saudi, not Israel, its enemy|last=Pileggi|first=Tamar|work=[[The Times of Israel]]|date=15 مارچ 2016|access-date=15 نومبر 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/iran-guards-head-calls-saudi-arabia-terrorist-state/|title=Iran Guards head calls Saudi Arabia 'terrorist state'|work=The Times of Israel|date=4 جولائ‏ی 2017|access-date=15 نومبر 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=https://en.mehrnews.com/news/129227/S-Arabia-Zionist-regime-behind-resignation-of-Lebanese-PM|title=Saudi Arabia, Zionist regime behind resignation of Lebanese PM|agency=[[Mehr News Agency]]|date=5 نومبر 2017|access-date=15 نومبر 2017|accessdate=2020-10-01|archivedate=2017-11-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171116023126/https://en.mehrnews.com/news/129227/S-Arabia-Zionist-regime-behind-resignation-of-Lebanese-PM}}</ref><br /> {{flagdeco|BHR}} Qassim al-Muamen (Leader of [[Al-Ashtar Brigades]])<ref>{{cite press release|url=https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2018/08/285117.htm|title=State Department Terrorist Designation of Qassim Abdullah Ali Ahmed, AKA Qassim al-Muamen|website=state.gov|publisher=United States Department of State|date=13 اگست 2018|access-date=4 فروری 2019}}</ref><br /> {{flagicon image|Single Color Flag - FFFF00.svg}} Abu Ala al-Walai (Secretary-General of [[Kata'ib Sayyid al-Shuhada]])<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://ansaar-alwalaey.com/%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%A6%D9%8A-%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D9%86%D8%A9-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84/ |access-date=2020-10-01 |archive-date=2018-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181011051604/http://ansaar-alwalaey.com/%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%A6%D9%8A-%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D9%86%D8%A9-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84/ |dead-url=yes }}</ref> {{Collapsible list | bullets = on | title = <small>Former leaders</small> | 1 = {{flagdeco|Iran}} [[روح اللہ خمینی]] [[Death by natural causes|#]]<br /><small>(1979–89)</small> | 2 = {{flagdeco|Iran}} [[محمود احمدی نژاد]]<br /><small>(2005–13)</small> | 3 = {{flagdeco|Iran}} [[قاسم سلیمانی]]{{KIA|Targeted killing}}<br /><small>(1998–20)</small> | 4 = {{flagdeco|Iraq}} [[ابو مہدی الانجینیئر]]{{KIA|Targeted killing}}<br /><small>(2014–2020)</small><ref>{{cite web|url=http://www.alkawthartv.com/news/86262|title=بالفيديو۔. تصريح ناري لأبو مهدي المهندس حول السعودية والإمارات!|website=alkawthartv.com &#124; قناة الکوثر|access-date=2020-10-01|archive-date=2019-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905021851/http://www.alkawthartv.com/news/86262|dead-url=yes}}</ref> | 5 = {{flagdeco|Yemen}} [[Saleh Ali al-Sammad]]{{KIA}}<br /><small>(2016–18)</small> | 6 = {{flagicon image|ISCI flag.svg}} [[Mohammad Baqir al-Hakim]] | 7 = {{flagicon image|Badr Organisation Military flag.svg}} [[عبدالعزیز الحکیم]] | 8 = {{flagdeco|KSA}} [[Ahmed Ibrahim Al-Mughassil]]<br />(Leader of [[Hezbollah Al-Hejaz]]) | 9 = {{flagicon|Libya|1977}} [[معمر قذافی]] }}|combatant1d='''[[Yemeni Civil War (2015–present)|Yemeni Civil War]]''' (2015–present) {{plainlist}} {{flagicon|Yemen}} [[Supreme Political Council]]<br />{{flag|Houthis}}<br />[[Ahrar al-Najran]] {{collapsible list | title = <small>Support:</small> |{{flag|Russia}}<ref name="Russia">{{cite news|url=https://www.unian.info/world/1063883-yemen-accuses-russia-of-alleged-arms-supplies-to-houthi-rebels.html|date=5 اپریل 2015|accessdate=6 اپریل 2015|title=Yemen accuses Russia of supplying weapons to Houthi rebels|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency|UNIAN]]}}</ref><ref name="Russian support for the Houthis">{{cite web|url=http://www.ibtimes.com/putins-latest-moves-military-alliance-among-iran-hezbollah-russia-syria-could-spread-2113386|date=25 ستمبر 2015|accessdate=25 ستمبر 2015|title=Putin's Latest Moves: The Military Alliance Among Iran, Hezbollah And Russia In Syria Could Spread To Yemen|work=[[International Business Times]]|last=Masi|first=Alessandria |quote=Moscow is now supporting the Tehran-backed Houthi rebels who are fighting forces loyal to the U.S.-supported exiled president.}}</ref> |{{flag|Cuba}}<ref name="Cuba">{{cite web|url=http://www.cadenagramonte.cu/english/show/articles/28389:yemeni-deputy-fm-praises-cuba-s-support-for-arab-causes|title=Yemeni Deputy FM Praises Cuba's Support for Arab Causes|website=www.cadenagramonte.cu|access-date=2020-10-01|archive-date=2020-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021094540/http://www.cadenagramonte.cu/english/show/articles/28389:yemeni-deputy-fm-praises-cuba-s-support-for-arab-causes|dead-url=yes}}</ref> }} {{endplainlist}} {{collapsible list | title=<small>Alleged support:</small> | {{flag|North Korea}}<ref>{{cite news|title=North Korea Likely Supplied Scud Missiles Fired at Saudi Arabia by Yemen's Houthi Rebels|url=https://news.vice.com/article/north-korea-likely-supplied-scud-missiles-fired-at-saudi-arabia-by-yemens-houthi-rebels|accessdate=14 مئی 2018|agency=[[Vice News]]|date=29 جولائ‏ی 2015|archivedate=2018-06-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180622055956/https://news.vice.com/article/north-korea-likely-supplied-scud-missiles-fired-at-saudi-arabia-by-yemens-houthi-rebels}}</ref> | {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png}} [[حزب اللہ]]<ref name=Hezbollah /> | {{IRQ}}<ref>{{cite web|url=https://marebpress.net/news_details.php?sid=109003|title=الحكومة العراقية تعد معسكرات لتدريب الحوثيين|first=مأرب|last=برس|website=مأرب برس}}</ref> |{{SYR}}<ref>{{cite web|url=http://www.elnashra.com/news/show/892879/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%85%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%AF%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%88%D8%AB|title=السفير اليمني السابق في سوريا: النظام السوري درب الحوثيين|website=Elnashra News}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.akhbaralaan.net/news/arab-world/2018/08/04/%d8%aa%d9%82%d8%b1%d9%8a%d8%b1-%d8%a3%d9%85%d9%85%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b9%d8%a7%d9%88%d9%86-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a8%d9%8a%d9%88%d9%86%d8%ba-%d9%8a%d8%a7%d9%86%d8%ba-%d9%88%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%b8%d8%a7%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%88%d8%b1%d9%8a-%d9%85%d8%b3%d8%aa%d9%85%d8%b1|title=بيونغ يانغ دعمت الحوثيين بالأسلحة عبر النظام السوري|date=4 اگست 2018}}</ref> |{{OMN}}<ref>{{cite web|url=https://www.watanserb.com/2018/08/16/%d9%82%d9%8a%d8%a7%d8%af%d9%8a-%d8%ad%d9%88%d8%ab%d9%8a-%d9%85%d9%86%d8%b4%d9%82-%d8%a3%d8%b1%d8%aa%d9%85%d9%89-%d9%81%d9%8a-%d8%a3%d8%ad%d8%b6%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d8%b9%d9%88%d8%af%d9%8a/|title=قيادي حوثي منشق أرتمى في أحضان السعودية يهاجم سلطنة عمان: مسقط العربية تحولت إلى مشهد الإيرانية!|date=16 اگست 2018}}</ref> |{{flag|Qatar|size=20px}}<ref>{{cite web|url=https://www.masrawy.com/news/news_publicaffairs/details/2018/3/26/1292017/%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%85-%D9%82%D8%B7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B6%D9%84%D9%88%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D8%AA%D9%85%D9%88%D9%8A%D9%84-%D8%A3%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%88%D8%AB%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%84%D9%84%D8%A5%D8%B6%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9|title=اتهام قطر بالضلوع في تمويل أعمال الحوثيين للإضرار بالسعودية|website=مصراوي۔كوم}}</ref> |{{flag|Eritrea|size=20px}}<ref>{{cite web |url=https://www.noonpost.org/content/6533 |title=Archived copy |access-date=6 اکتوبر 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181006003551/https://www.noonpost.org/content/6533 |archive-date=6 اکتوبر 2018 |url-status=dead}}</ref> }} {{endplainlist}}|combatant1e='''[[2017 Lebanon–Saudi Arabia dispute|Lebanon–Saudi Arabia dispute]]''' (until 5 دسمبر 2017) {{plainlist}} {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png}} [[حزب اللہ]]<br />[[مارچ 8 Alliance]] {{endplainlist}}|combatant2={{plainlist}} {{flagicon|Saudi Arabia}} '''[[سعودی عرب]]'''<br /> {{flagicon|USA}} [[ریاست ہائے متحدہ]]<br />{{flagicon|Israel}} [[اسرائیل]] * ''Proxies'': * {{flagdeco|Iran|1964}}{{flagicon image|Flag of the People's Mujahedin of Iran.svg}} [[People's Mujahedin of Iran|MEK]]<ref name="auto">{{cite book|authors=Goulka, Jeremiah; Hansell, Lydia; Wilke, Elizabeth; Larson, Judith|url=http://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/monographs/2009/RAND_MG871.pdf|title=The Mujahedin-e Khalq in Iraq: a policy conundrum|publisher=[[RAND Corporation]]|isbn=978-0-8330-4701-4|year=2009|access-date=8 اکتوبر 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222043501/http://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/monographs/2009/RAND_MG871.pdf|archive-date=22 فروری 2016|url-status=dead}}</ref><ref name="Mousavian">{{cite news|last=Mousavian|first=Seyed Hossein|authorlink=Seyed Hossein Mousavian|url=https://www.huffingtonpost.com/seyed-hossein-mousavian/iran-nice-terrorism_b_11120386.html|title=From Iran to Nice, We Must Confront All Terrorism to End Terrorism|date=21 جولائ‏ی 2016|work=[[ہف پوسٹ]]|accessdate=18 اگست 2016}}</ref><ref name="Karami">{{cite news|last=Karami|first=Arash|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/08/mek-palestinian-authority-mahmoud-abbas-maryam-rajavi-saudi.html|title=Were Saudis behind Abbas-MEK meeting?|date=2 اگست 2016|work=[[Al-Monitor]]|accessdate=18 اگست 2016}}</ref> * {{flagicon image|İran Kürdistanı Demokrat Partisi bayrağı.jpg}} [[Democratic Party of Iranian Kurdistan|KDPI]]<ref>{{cite news|last=Iddon|first=Paul|url=http://rudaw.net/english/kurdistan/28072016|title=Erbil is not another front in the Saudi-Iran regional proxy war|date=28 جولائ‏ی 2016|work=[[Rudaw Media Network|Rudaw]]|accessdate=20 جون 2017}}</ref><ref>{{cite news|first=Babak|last=Dehghanpisheh|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-politics-kurds-idUSKCN11A0BD|title=To Iranian eyes, Kurdish unrest spells Saudi incitement|date=4 ستمبر 2016|agency=[[روئٹرز]]|accessdate=2 نومبر 2017}}</ref> * {{flagicon image|Flag of Jaish al-Adl.svg|}} [[Jaish ul-Adl]]<ref name="telegraph 2014">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iran/10729946/Iran-calls-for-return-of-abducted-border-guards-held-in-Pakistan.html|title=Iran calls for return of abducted border guards held in Pakistan|last=Merat|first=Arron|work=[[روزنامہ ٹیلی گراف]]|date=28 مارچ 2014|accessdate=20 اکتوبر 2014}}</ref> * {{flagdeco|Khuzestan}} [[مقاومت ملی اہواز]]<ref>{{cite news|url=http://www.irna.ir/en/News/83040635|title=Lebanese Hezbollah: Ahvaz crime reaction to Resistance victories|agency=Islamic Republic News Agency|date=23 ستمبر 2018|access-date=4 فروری 2019}}</ref> {{collapsible list | title = <small>Support:</small> | {{flagicon|Ba'athist Iraq}} [[Ba'athist Iraq|Iraq]] (until 1989) | {{flag|Egypt}} | {{flag|NATO}} }} {{endplainlist}}|combatant2a={{flag|Bahrain}}<br />{{flagicon image|GCC Flag.svg}} [[جزیرہ نما شیلڈ فورس]] * {{flag|Kuwait}} * {{flag|UAE}} {{flag|Jordan}} {{endplainlist}}|combatant2b={{plainlist}} {{flag|Syrian opposition}} {{flagdeco|Syria|1932}} [[آزاد شامی فوج]]<br />{{flagicon image|Emblem of the Jaish al-Fatah.svg}} [[Army of Conquest]] {{small|(2015–17)}}<ref name=Wilgenburg>{{cite magazine |title=The Rise of Jaysh al-Fateh in Northern Syria |last=Van Wilgenburg |first=Wladimir |magazine=Terrorism Monitor |volume=XIII |issue=12 |page=3 |publisher=[[Jamestown Foundation]] |url=http://www.jamestown.org/programs/tm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=44027 |date=12 جون 2015}}</ref><ref name="weekly">{{cite news |url=http://weekly.ahram.org.eg/News/12392/21/Gulf-allies-and-%E2%80%98Army-of-Conquest%E2%80%99.aspx |title=Gulf allies and 'Army of Conquest'|last=Porter|first=Gareth|authorlink=Gareth Porter|newspaper=[[Al-Ahram Weekly]] |date=28 مئی 2015}}</ref><br />{{collapsible list | title = <small>Support:</small> | {{flag|Turkey|size=20px}}<ref name=Wilgenburg /><ref name="weekly" /> | {{flag|Qatar|size=20px}}<ref>{{cite news|last1=Maclean|first1=William|last2=Finn|first2=Tom|title=Qatar will help Syrian rebels even if Trump ends U.S. role|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-qatar/qatar-will-help-syrian-rebels-even-if-trump-ends-u-s-role-idUSKBN13L0X7|accessdate=14 فروری 2018|agency=Reuters|date=26 نومبر 2016}}</ref> | {{flag|Libya|size=20px}} {{small|(2012–14)}} }} {{endplainlist}}|combatant2d={{plainlist}}<br />{{flagicon|Yemen}} [[Cabinet of Yemen]]<br />{{flag|Sudan}}<ref name="offensive">{{cite news|url=http://www.foxnews.com/world/2015/03/26/saudi-arabia-launches-airstrikes-in-yemen-targeting-rebel-held-military.html|agency=[[Associated Press]]|title=Saudi Arabia launches airstrikes in Yemen, targeting rebel-held military installations|last=Al-Haj|first=Ahmed|date=26 مارچ 2015|accessdate=4 اپریل 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=Child soldiers from Darfur fighting at front line of war in Yemen, returned soldiers say |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/child-soldiers-yemen-war-sudan-saudi-arabia-darfur-poor-front-line-deaths-janjaweed-a8703186.html |work=The Independent |date=29 دسمبر 2018}}</ref><br /> {{flag|UAE}}<br />{{flag|Bahrain}}<ref name="offensive" /><br />{{flag|Kuwait}}<ref name="offensive" /><br />{{flag|Qatar}}<ref name="offensive" /><br />{{small|(until 5 جون 2017)}}<br />{{flag|Jordan}}<ref name="offensive" /><br />{{flag|Djibouti}}<ref name="offensive" /><br />{{flag|Egypt}}<ref name="offensive" /><br />{{flag|Senegal}}<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/05/04/us-yemen-saudi-senegal-idUSKBN0NP1N920150504|agency=Reuters|title=Senegal to send 2,100 troops to join Saudi-led alliance|date=4 مئی 2015|accessdate=4 مئی 2015}}</ref><br />{{flag|United States}}<ref>{{cite news |title=US special forces secretly deployed to assist Saudi Arabia in Yemen conflict |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/us-special-forces-saudi-arabia-yemen-war-green-berets-houthi-rebels-mohammed-bin-salman-a8335481.html |work=The Independent |date=3 مئی 2018}}</ref><ref>"[https://theintercept.com/2017/11/20/60-minutes-yemen-war-us-involvement/ In Yemen's "60 minutes" moment, no mention that the U.S. is fueling the conflict]"۔ ''[[The Intercept]]۔'' 20 نومبر 2017.</ref><br />[[File:ShababFlag.svg|22px|border]] [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ]]<ref name="al-Qaeda">{{cite news |title=Report: Saudi-UAE coalition 'cut deals' with al-Qaeda in Yemen |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/08/report-saudi-uae-coalition-cut-deals-al-qaeda-yemen-180806074659521.html |work=Al-Jazeera |date=6 اگست 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=US allies, Al Qaeda battle rebels in Yemen |url=http://www.foxnews.com/world/2018/08/07/unite-with-devil-yemen-war-binds-us-allies-al-qaida.html |publisher=Fox News |date=7 اگست 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=Allies cut deals with al Qaeda in Yemen to serve larger fight with Iran |url=https://www.sfgate.com/world/article/Allies-cut-deals-with-al-Qaeda-in-Yemen-to-serve-13135822.php |work=San Francisco Chronicle |date=6 اگست 2018}}</ref> {{collapsible list | title = <small>Support:</small> | {{flag|Somalia|size=20px}}<ref name="Ssfpstsciy">{{cite news |title=SOMALIA: Somalia finally pledges support to Saudi-led coalition in Yemen – Raxanreeb Online |url=http://www.wargeyska.so/somalia-somalia-finally-pledges-support-to-suadi-led-coalition-in-yemen-raxanreeb-online/ |archive-url=https://archive.today/20150407194428/http://www.wargeyska.so/somalia-somalia-finally-pledges-support-to-suadi-led-coalition-in-yemen-raxanreeb-online/ |url-status=dead |archive-date=7 اپریل 2015 |accessdate=7 اپریل 2015 |agency=RBC Radio |date=7 اپریل 2015 |archivedate=2015-04-07 |archiveurl=https://archive.ph/20150407194428/http://www.wargeyska.so/somalia-somalia-finally-pledges-support-to-suadi-led-coalition-in-yemen-raxanreeb-online/ }}</ref><ref name="FP 11-01-2016">{{cite news|last=Ricks|first=Thomas E.|title=What Would a Saudi-Iran War Look Like? Don't look now, but it is already here|url=https://foreignpolicy.com/2016/01/11/what-would-a-saudi-iran-war-look-like-dont-look-now-but-it-is-already-here/|accessdate=5 اکتوبر 2016|work=[[فارن پالیسی (رسالہ)]]|date=11 جنوری 2016}}</ref> | {{flag|Turkey|size=20px}}<ref>{{cite news|url=http://www.turkiyegazetesi.com.tr/gundem/250295.aspx|title=Dışişleri Bakanlığı، Husi terörüne karşı Yemen'e destek verdi|accessdate=14 اپریل 2017|work=Türkiye|date=26 مارچ 2013|language=tr|archivedate=2019-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190501183600/https://www.turkiyegazetesi.com.tr/gundem/250295.aspx}}</ref> | {{flag|United States|size=20px}}<ref>{{cite news|title=Breaking Yemen's Stalemate|url=https://worldview.stratfor.com/article/breaking-yemens-stalemate|accessdate=2 نومبر 2017|agency=[[Stratfor]]|date=29 مارچ 2017}}</ref>}} {{endplainlist}}|combatant2e={{plainlist| {{flag|United Arab Emirates}}<br />{{flag|Bahrain}}<br />{{flag|Kuwait}}<br />{{flagicon image|14th march.jpeg}} [[مارچ 14 Alliance]] }}|commander2={{flagdeco|Saudi Arabia}} '''[[سلمان بن عبدالعزیز آل سعود]]'''<br /><small>([[شاہ سعودی عرب]])</small><br />{{flagdeco|Saudi Arabia}} [[محمد بن سلمان آل سعود]]<br /><small>([[ولی عہد سعودی عرب]] and [[Minister of Defense (Saudi Arabia)|Minister of Defense]])</small><br />{{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Abdulaziz bin Saud Al Saud|Abdulaziz bin Saud]]<br /><small>([[Ministry of Interior (Saudi Arabia)|Minister of Interior]])</small><ref>{{cite web|url=http://english.alarabiya.net/en/features/2017/06/21/PROFILE-The-new-Saudi-Interior-Minister.html|title=PROFILE: New Saudi Interior Minister Prince Abdulaziz bin Saud bin Nayef|work=Al Arabiya English|date=21 جون 2017|access-date=15 نومبر 2017}}</ref><br />{{flagdeco|Saudi Arabia}} Thamer al-Sabhan<br /><small>(Minister of Gulf Affairs)</small><ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Middle-East/Riyadhs-anti-Hezbollah-minister-513660|title=Riyadh's 'anti-Hezbollah minister'|last=Frantzman|first=Seth J.|work=[[دی جروشلم پوسٹ]]|date=8 نومبر 2017|access-date=24 مئی 2018}}</ref><br />{{flagdeco|Saudi Arabia}} Obeid Fadel Al-Shammari<br /><small>(Commander of Saudi Arabia Force in Yemen)</small><ref name="Obeid">{{cite web|url=http://weam.co/374115|script-title=ar:تعيين المقدم عبيد فاضل الشمري بدلًا من السهيان|language=Arabic|date=15 دسمبر 2015|accessdate=24 مئی 2018|publisher=Alweeam.com.sa}}</ref><br />{{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Fahd bin Turki bin Abdulaziz Al Saud]]<br /><small>(Commander of the Joint Forces)</small><ref>{{cite news|last=Tawfeeq|first=Mohammed|title=Saudi Arabia replaces military commanders in late-night reshuffle|url=https://www.cnn.com/2018/02/27/middleeast/saudi-military-posts-intl/index.html|accessdate=24 مئی 2018|agency=CNN|date=27 فروری 2018}}</ref><br />{{flagdeco|USA}} '''[[ڈونلڈ ٹرمپ]]'''<br /><small>([[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا]])</small><br />{{flagdeco|Israel}} '''[[بنیامین نیتن یاہو]]'''<br /><small>([[وزیر اعظم اسرائیل]])</small><br />{{flagicon image|GCC Flag.svg}} Hassan bin Hamza al-Shehri<br /><small>([[جزیرہ نما شیلڈ فورس]])</small><ref>{{cite news|title=BDF Commander-in-Chief meets new Joint Peninsula Shield Forces Commander|url=http://bna.bh/portal/en/news/618909|accessdate=22 مارچ 2018|agency=[[Bahrain News Agency]]|date=21 مئی 2014|archivedate=2018-06-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180626135639/http://bna.bh/portal/en/news/618909}}</ref><br />{{flagdeco|Iran|1964}} [[Maryam Rajavi]] <small>(Leader of the People's Mojahedin of Iran and "President-Elect" of Iran)</small><br />{{flagdeco|UAE}} [[Mohammed bin Zayed Al Nahyan]] <small>(Crown Prince of Abu Dhabi)</small><br />{{flagdeco|Yemen}} [[عبد ربہ منصور ہادی]]<br /><small>([[صدر یمن]])</small><br />{{flagdeco|Bahrain}} [[حمد بن عیسی آل خلیفہ]]<br /><small>([[شاہ بحرین]])</small><br />{{flagdeco|Lebanon}} [[سعد حریری]]<br /><small>([[List of Prime Ministers of Lebanon|Prime Minister of Lebanon]])</small><ref>{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2017/11/04/middleeast/lebanese-prime-minister-saad-hariri-resigns/index.html|title=Lebanese Prime Minister Saad Hariri resigns|last=Narayan|first=Chandrika|agency=CNN|date=5 نومبر 2017|accessdate=15 نومبر 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/lebanon-prime-minister-saad-hariri-resignation-resigns-quits-future-movement-surprise-latest-a8037266.html|title=Lebanon's prime minister just resigned 'over plot to target his life'|last=Karam|first=Zeina|date=4 نومبر 2017|work=The Independent|accessdate=15 نومبر 2017}}</ref><br />{{Collapsible list | bullets = on | title = <small>Former leaders</small> | 1 = {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[عبداللہ بن عبدالعزیز آل سعود]] [[Death by natural causes|#]]<br /><small> (2005–2015)</small> | 2 = {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[محمد بن نایف]] <small>(2011–17)</small><br /><small>(Former [[Ministry of Interior (Saudi Arabia)|Interior Minister]])</small><ref>{{cite news|url=http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/saudi-arabias-domestic-and-foreign-intelligence-challenges|title=Saudi Arabia's Domestic and Foreign Intelligence Challenges|first=Simon|last=Henderson|date=21 فروری 2014|agency=Washington Institute for Near East Policy|accessdate=24 فروری 2014}}</ref><ref>{{cite news|last=Lippman|first=Thomas W.|title=Saudi Intel Chief Prince Bandar Is Out, But Is He Really Out?|url=http://www.mei.edu/content/saudi-intel-chief-prince-bandar-out-he-really-out|agency=Middle East Institute|accessdate=14 جولائ‏ی 2014|date=16 اپریل 2014}}</ref> | 3 = {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Bandar bin Sultan Al Saud|Bandar bin Sultan]]<br /><small>(2011–2015)</small> | 4 = {{flagdeco|USA}} [[بارک اوباما]]<br /><small>(2009–2017)</small> | 5 = {{flagdeco|USA}} [[جارج ڈبلیو بش]]<br /><small>(2001–09)</small> | 6 = {{flagdeco|USA}} [[بل کلنٹن]]<br /><small>(1993–01)</small> | 7 = {{flagdeco|USA}} [[جارج ایچ ڈبلیو بش]]<br /><small>(1989–93)</small> | 8 = {{flagdeco|USA}} [[رونالڈ ریگن]]<br /><small>(1981–89)</small> | 9 = {{flagdeco|USA}} [[جمی کارٹر]]<br /><small>(1979–81)</small> | 10 = {{flagicon image|GCC Flag.svg}} Mutlaq bin Salem Al Azima<small> (2011–2014)<br />([[جزیرہ نما شیلڈ فورس]])</small><ref name="awsat_commander_alAzima">{{cite news|last=Al Saeri|first=Muqbil|title=A talk with Peninsula Shield force commander Mutlaq bin Salem Al Azima|date=مارچ 2011|newspaper=[[Asharq Al-Awsat]]|url=http://aawsat.com/english/news.asp?section=3&id=24676|accessdate=29 مارچ 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/5xYJcDTUV?url=http://aawsat.com/english/news.asp?section=3&id=24676|archivedate=29 مارچ 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref name="PenForce_NYT14March">{{cite news | first1=Ethan | last1=Bronner |first2=Michael|last2= Slackman | title=Saudi Troops Enter Bahrain to Help Put Down Unrest | date=14 مارچ 2011 | work=[[نیو یارک ٹائمز]] | url=https://www.nytimes.com/2011/03/15/world/middleeast/15bahrain.html?_r=2 |accessdate=12 مارچ 2018}}</ref><br />{{flagdeco|Ba'athist Iraq|1968}} [[صدام حسین]]{{Executed}}<br /><small>(1980–1988)</small> }}|combatant1a='''[[2011 د‏‏ی بحرینی بغاوت]]''' (2011–14) {{plainlist}} {{flagdeco|Bahrain}} [[Bahraini opposition]] {{endplainlist}}|units1=* {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png}} [[حزب اللہ]] * {{flagicon image|Flag of the Syrian Arab Armed Forces (1980–2024).svg}} [[Syrian Armed Forces]] * {{flagicon image|Flag of the Ministry of Defence and Armed Forces Logistics of Iran.svg}} [[Iranian Armed Forces]] * {{flagicon image|Yemeni Republican Guard Flag.svg}} [[Republican Guard (Yemen)|Republican Guard]] * {{flagicon image|Banner of the Armed Forces of the Russian Federation (obverse).svg}} [[Russian Armed Forces]] * {{flagicon image|Houthis emblem.svg}} [[حوثی]] * {{flagicon image|Flag of the Yemen Armed Forces.svg}} [[Republic of Yemen Armed Forces|Yemen Armed Forces]] (pro-[[علی عبد اللہ صالح]]) * {{flagdeco|IRQ}} [[Popular Mobilization Forces]] * {{flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Korean People's Army]]<ref>{{cite news|url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/syria/un-banned-military-cooperation-between-north-korea-and-syria-persists-1.6345202|title=Banned Military Cooperation Between North Korea and Syria Continues, Says UN Report|agency=Reuters|date=6 اگست 2018|via=haaretz.com|access-date=4 فروری 2019|accessdate=2020-10-01|archivedate=2020-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201020230753/https://www.haaretz.com/middle-east-news/syria/un-banned-military-cooperation-between-north-korea-and-syria-persists-1.6345202}}</ref>|units2=* {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Armed Forces of Saudi Arabia]] * {{flagdeco|USA|army}} [[امریکی مسلح افواج]] * {{flagicon image|GCC Flag.svg}} [[جزیرہ نما شیلڈ فورس]] * {{flagicon image|Flag of the Bahrain Defence Force.svg}} [[Bahrain Defence Force]] * {{flagdeco|Syrian opposition}} [[آزاد شامی فوج]] * {{flagicon image|Flag of the Yemen Armed Forces.svg}} [[Republic of Yemen Armed Forces|Yemen Armed Forces]] (pro-[[عبد ربہ منصور ہادی|Hadi]])|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=|casualties2=|notes=|combatant1b='''[[شامی خانہ جنگی]]''' (2011–present) {{plainlist}} {{SYR}}<br /> {{flagicon|Iran}}[[ایران]]<br /> {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png}} [[حزب اللہ]]<br /> {{RUS}}<br /> {{flagdeco|IRQ}} [[Popular Mobilization Forces (Iraq)|PMF]]<ref>{{cite web|url=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2015/07/03/738470.html|title=الحشد الشعبي العراقي (يقاتل) إلى جانب الأسد في سوريا|website=دنيا الوطن|access-date=2020-10-01|archive-date=2018-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929114717/https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2015/07/03/738470.html}}</ref> {{collapsible list | title = <small>Support:</small> |{{flag|China|size=20px}}<ref>{{cite news |last1=Jansen |first1=Michael |title=China enters fray in Syria on Bashar al-Assad's side |url=https://www.irishtimes.com/news/world/middle-east/china-enters-fray-in-syria-on-bashar-al-assad-s-side-1.2764979 |accessdate=3 اگست 2018 |work=[[The Irish Times]] |date=23 اگست 2016}}</ref> |{{flag|Iraq|size=20px}}<ref>{{cite news|last=Kelley|first=Michael|url=http://www.businessinsider.com.au/iraq-joins-assads-side-in-syrian-war-2013-3|title=It Looks Like Iraq Has Joined Assad's Side In The Syrian War|work=Business Insider|date=6 مارچ 2013|access-date=4 فروری 2019|accessdate=2020-10-01|archivedate=2018-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612162320/https://www.businessinsider.com.au/iraq-joins-assads-side-in-syrian-war-2013-3}}</ref> }} {{collapsible list | title=<small>Alleged support:</small> | {{flag|North Korea|size=20px}}<ref>See: * {{cite web|title=Report: Iran, North Korea Helping Syria Resume Building Missiles|url=http://www.nti.org/gsn/article/report-says-syria-resuming-missile-work-help-north-korea-iran/ |publisher=[[Nuclear Threat Initiative]]|date=28 جنوری 2014|accessdate=20 اکتوبر 2017}} * {{cite news |last=Ryall |first=Julian |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/10102561/Syria-North-Korean-military-advising-Assad-regime.html |title=Syria: North Korean military 'advising Assad regime'|work=The Telegraph|date=6 جون 2013|accessdate=2 اگست 2013}} * {{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/9371607/North-Korea-violating-sanctions-according-to-UN-report.html |title=North Korea violating sanctions, according to UN report|date=3 جولائ‏ی 2012|work=The Telegraph |accessdate=6 اکتوبر 2012}}</ref> |{{flag|Algeria|size=20px}}<ref>{{cite web|url=https://arabic.cnn.com/middleeast/2016/05/07/algeria-syria-relationship-analysis-0|title=تحليل: ما هي الأسباب الكامنة وراء دعم الجزائر لنظام بشار الأسد؟|date=7 مئی 2016|website=CNN Arabic}}</ref> |{{flag|Egypt|size=20px}}<ref>{{cite web|url=https://www.masress.com/almesryoon/450013|title=سي إن إن :مصر تدعم نظام بشار الأسد بالتعاون مع إيران|website=مصرس}}</ref><ref>https://www.aa.com.tr/en/middle-east/egypt-sends-forces-to-syria-for-assad-regime/1927275</ref> |{{flag|Cuba|size=20px}}<ref>{{cite web|url=https://elaph.com/Web/News/2015/10/1048301.html|title=كوبا تنفي إرسال قوات لسوريا|first=Elaph Publishing|last=Limited|website=@Elaph}}</ref> }} {{endplainlist}}|combatant1={{plainlist}} {{flagicon|Iran}} '''[[ایران]]'''<br /> {{flagicon|Russia}} [[روس]] <br /> {{flagicon|China}} [[چین]] * ''Proxies'': * {{flagicon image|}} [[Hezbollah Al-Hejaz]]<ref>{{cite news|last=Daoud|first=David|url=http://www.thetower.org/article/meet-the-proxies-how-iran-spreads-its-empire-through-terrorist-militias/|title=Meet the Proxies: How Iran Spreads Its Empire through Terrorist Militias|date=مارچ 2015|issue=24|work=The Tower Magazine|accessdate=18 اگست 2016}}</ref> * {{flagicon image|Logo of the Organization for the Islamic Revolution in the Arabian peninsula.svg}} [[Organization for the Islamic Revolution in the Arabian Peninsula|OIRAP]]<ref>{{citation|last=Hashim|first=Ahmed Salah|url=https://www.rsis.edu.sg/wp-content/uploads/2016/01/CO16022.pdf|title=Saudi-Iranian Rivalry and Conflict: Shia Province as Casus Belli?|date=29 جنوری 2016|number=22|journal=RSIS Commentary|publisher=S. Rajaratnam School of International Studies|accessdate=18 اگست 2016}}</ref> <small>(1979–1991)</small><ref name="atimes.com">{{cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/HJ26Ak02.html|title=Saudi Shi'ites: New light on an old divide|first=Mahan|last=Abedin|work=[[Asia Times]]|date=26 اکتوبر 2006|accessdate=24 اپریل 2017|archive-date=2006-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20061107015314/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/HJ26Ak02.html|dead-url=yes}}</ref> * {{flagicon image|Fatemiyoun Seal.svg}} [[Liwa Fatemiyoun]]<ref>{{cite news|last1=Mashal|first1=Mujib|last2=Faizi|first2=Fatima |url=https://www.nytimes.com/2017/11/11/world/asia/afghanistan-iran-syria-revolutionary-guards.html|title=Iran Sent Them to Syria. Now Afghan Fighters Are a Worry at Home.|work=The New York Times|date=11 نومبر 2017|access-date=4 فروری 2019}}</ref> {{endplainlist}} {{collapsible list | title = <small>Support:</small> | {{flag|Iraq}} | {{flag|Syria}} | {{flag|Libya|1977}} (until 2011) | {{flag|Hezbollah}} }}|width=|map_type=|partof=[[عرب–ایرانی تنازع ]]، [[عرب بہار]]، [[عرب سرما]]، تے [[روس–امریکہ تعلقات|روسی-امریکی]] [[دوسری سرد جنگ|پراکسی جنگ]]|image=[[File:Iran–Saudi Arabia proxy conflict.png|400px]]|image_size=300px|caption={{leftlegend|#008000|Iran}}{{leftlegend|#E3801C|Saudi Arabia}}{{leftlegend|#EC1C24|Major proxy conflict locations}}|date=11 فروری 1979 – جاری<ref name="Joyner 2016">{{cite news|last1=Joyner|first1=Alfred|title=Iran vs Saudi Arabia: The Middle East cold war explained|url=http://www.ibtimes.co.uk/iran-vs-saudi-arabia-middle-east-cold-war-explained-1535968|accessdate=11 اگست 2017|work=International Business Times|date=4 جنوری 2016}}</ref><ref name="Poole 2016">{{cite news|last1=Poole|first1=Thom|title=Iran and Saudi Arabia's great rivalry explained|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-35221569|accessdate=23 ستمبر 2016|agency=[[بی بی سی نیوز]]|date=20 اکتوبر 2017}}</ref><br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=02|day1=11|year1=1979}})|place=مشرق وسطی ، افریقہ کے مسلم علاقے (بنیادی طور پر نائیجیریا اور سوڈان) وسطی ایشیا ، اور جنوبی ایشیاء (بنیادی طور پر افغانستان اور پاکستان)<ref>{{Cite journal|title=Pakistan caught between Iran and Saudi Arabia|first1=Zahid Shahab|last1=Ahmed|first2=Shahram|last2=Akbarzadeh|date=16 جون 2020|journal=Contemporary South Asia|volume=0|pages=1–15|doi=10.1080/09584935.2020.1779181}}</ref>)|coordinates=|map_relief=|combatants_header=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|status={{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;background:transparent;text-align:left; | title = ''جاری'' | result = ''جاری'' * [[ایران–عراق جنگ ]] * [[قطیف تنازع]] ([[2017–19 Qatif unrest]]) * [[Saudi-led intervention in Bahrain]] * Suppression of [[Bahraini opposition]] demonstrators from 2011 until 2012, with [[مجلس تعاون برائے خلیجی عرب دیس|GCC]] and Saudi support<ref name="Human Rights Watch">{{cite news|title=Bahrain: Widespread Suppression, Scant Reforms|url=https://www.hrw.org/news/2013/01/31/bahrain-widespread-suppression-scant-reforms|accessdate=6 مارچ 2018|publisher=[[نگہبان حقوق انسانی]]|date=31 جنوری 2013}}</ref> * [[Shia insurgency in Bahrain]] * [[Iranian involvement in the Syrian Civil War]] * [[Saudi Arabian involvement in the Syrian Civil War|Saudi involvement in the Syrian Civil War]] * [[Saudi Arabian-led intervention in Yemen|Saudi-led intervention in Yemen]] * [[Saudi–Yemeni border conflict (2015–present)|Saudi–Yemeni border conflict]] * [[Iranian intervention in Iraq (2014–present)|Iranian intervention in Iraq]]<ref>{{cite news|last1=Henderson|first1=Simon|title=The Battle for Iraq Is a Saudi War on Iran|url=https://foreignpolicy.com/2014/06/12/the-battle-for-iraq-is-a-saudi-war-on-iran/|accessdate=26 اکتوبر 2017|work=[[فارن پالیسی (رسالہ)]]|date=12 جون 2014}}</ref> * [[قطر دا سفارتی بحران 2017ء-2018ء]]<ref>{{cite news|last1=Wintour|first1=Patrick|title=Qatar: UAE and Saudi Arabia step up pressure in diplomatic crisis|url=https://www.theguardian.com/world/2017/jun/07/qatar-fbi-says-russian-hackers-planted-fake-news-story-that-led-to-crisis-report|accessdate=7 مارچ 2018|work=[[دی گارڈین]]|date=7 جون 2017}}</ref> * [[2011 alleged Iran assassination plot]] * Saudi-led formation of the [[اسلامی فوجی اتحاد]] (which excludes Iran, Iraq and Syria) in 2015 * [[نمر باقر النمر د‏‏ی سزائے موت]] تے [[سعودی عرب وچ سزائے موت، 2 جنوری 2016ء]] by Saudi Arabia in 2016 * Attack on [[تہران وچ سعودی سفارتخانے اُتے حملہ]] and the consulate in Mashhad * Bahrain and Saudi Arabia sever diplomatic relations with Iran in جنوری 2016<ref>{{cite news|last1=Chulov|first1=Martin|title=Saudi Arabia cuts diplomatic ties with Iran after execution of cleric|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jan/03/saudi-arabia-cuts-diplomatic-ties-with-iran-after-nimr-execution|work=The Guardian|date=4 جنوری 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Bahrain cuts diplomatic ties with Iran|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/01/iran-accuses-saudi-arabia-fuelling-tensions-160104074825179.html|accessdate=14 اپریل 2017|agency=Al Jazeera|date=4 جنوری 2016}}</ref> * [[2017 Lebanon–Saudi Arabia dispute]] – Saudi Arabia suspend military aid to [[لبنان]] over alleged [[حزب اللہ]] and the country's refusal to condemn the [[تہران وچ سعودی سفارتخانے اُتے حملہ]]<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia and Gulf allies warn against Lebanon travel|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-35649433|accessdate=12 جولائ‏ی 2017|agency=BBC News|date=24 فروری 2016}}</ref> * [[اہواز وچ فوجی پریڈ اُتے حملہ، 2018ء]] * [[2019 Abqaiq–Khurais attack]] * [[خلیج فارس بحران 2019–2020]] }}|campaignbox=}} '''ایران – سعودی عرب دا پراکسی تنازعہ'''، جسنو‏ں بعض اوقات '''مشرق وسطی د‏‏ی سرد جنگ''' وی کہیا جاندا اے، [[ایران|اسلامی جمہوریہ ایران]] تے [[ایران|مملکت]] [[سعودی عرب|سعودی عرب دے]] وچکار [[مشرق وسطی]] تے آس پاس دے علاقےآں وچ اثر و رسوخ دے لئی جاری جدوجہد ا‏‏ے۔ <ref name="wp">{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/right-turn/wp/2016/01/06/the-iran-saudi-arabia-proxy-war/|title=The Iran-Saudi Arabia proxy war|last=Rubin|first=Jennifer|authorlink=Jennifer Rubin (journalist)|date=6 جنوری 2016|accessdate=19 جون 2017|website=The Washington Post}}</ref> دونے ملکاں نے [[شامی خانہ جنگی|شام]] تے [[یمنی خانہ جنگی (2015 – موجودہ)|یمن]] وچ خانہ جنگیاں سمیت نیڑےی تنازعات وچ مخالف فریقاں نو‏‏ں مختلف درجے د‏‏ی مدد فراہ‏م د‏‏ی اے ۔ ایہ مسابقت [[بحرین]]، <ref>{{حوالہ ویب|last=Mabon|first=Simon|title=The Battle for Bahrain: Iranian-Saudi Rivalry|url=http://www.mepc.org/battle-bahrain-iranian-saudi-rivalry|website=Middle East Policy Council|accessdate=16 جون 2017|archivedate=2019-08-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190822020418/https://www.mepc.org/battle-bahrain-iranian-saudi-rivalry}}</ref> [[لبنان]]، [[قطر]]، [[پاکستان]]، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://thediplomat.com/2016/01/why-is-pakistan-interested-in-brokering-peace-between-iran-and-saudi-arabia/|title=Why Is Pakistan Interested in Brokering Peace Between Iran and Saudi Arabia?|date=22 جنوری 2016|accessdate=20 جون 2017|first=Ankit|last=Panda|website=[[The Diplomat]]}}</ref> [[افغانستان]]، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://thediplomat.com/2016/01/iran-and-saudi-arabia-in-afghanistan/|title=Iran and Saudi Arabia in Afghanistan|first=Rustam Ali|last=Seerat|website=The Diplomat|date=14 جنوری 2016|accessdate=22 جون 2017}}</ref> [[نائیجیریا]]، تے [[مراکش]]، ہور [[شمالی افریقا|شمالی]] تے [[مشرقی افریقا|مشرقی افریقہ]]، [[جنوبی ایشیا|جنوبی ایشیاء دے]] کچھ حصےآں، [[وسط ایشیا|وسطی ایشیاء]]، تے [[قفقاز]] وچ جاری تنازعات وچ وی جاری ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|last1=Dorsey|first1=James|title=Expanding Regional Rivalries: Saudi Arabia and Iran battle it out in Azerbaijan|url=https://intpolicydigest.org/2018/02/19/expanding-regional-rivalries-saudi-arabia-and-iran-battle-it-out-in-azerbaijan/|accessdate=21 فروری 2018|work=International Policy Digest|date=19 فروری 2018}}</ref> اک سرد جنگ دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے، علاقائی تسلط دے حصول وچ جغرافیائی، معاشی، تے فرقہ وارانہ اثرورسوخ اُتے متعدد سطح اُتے تنازعہ چھا گیا ا‏‏ے۔ <ref>See:</ref> سعودی عرب تے اس دے اتحادیاں دے لئی [[ریاست ہائے متحدہ|امریکی]] حمایت دے نال نال ایران تے اس دے اتحادیاں دے لئی [[روس|روسی]] تے [[چین]] د‏‏ی حمایت نے [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] دور د‏‏ی حرکیات دا موازنہ کيتا اے تے اس پراکسی تنازعہ نو‏‏ں اک محاذ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيتا گیا اے جس وچ سابق روسی وزیر اعظم [[دمتری میدوی ایدف|دمتری میدویدیف]] نے" [[دوسری سرد جنگ|نويں سرد جنگ]] " کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="Simpson 2010">{{حوالہ رسالہ|last1=Simpson Jr.|first1=George L.|date=1 مارچ 2010|accessdate=16 مارچ 2018|title=Russian and Chinese Support for Tehran|url=http://www.meforum.org/2690/russian-chinese-support-for-iran}}</ref> اج دشمنی بنیادی طور اُتے اک سیاسی تے معاشی جدوجہد اے جو مذہبی اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھ چک‏ی اے، تے خطے وچ فرقہ واریت نو‏‏ں اک وڈے تنازعہ دے اک حصے دے طور اُتے جغرافیائی سیاسی مقاصد دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایران وڈے پیمانے اُتے [[اہل تشیع|شیعہ مسلما‏ن اے ]]، جدو‏ں کہ سعودی عرب خود نو‏‏ں [[اہل سنت|سنی مسلم]] طاقت دا اک اہ‏م طاقت سمجھدا ا‏‏ے۔ == پس منظر == === ایرانی انقلاب === اس پراکسی تنازعہ دا پتہ 1979 وچ [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] تو‏ں لگایا جاسکدا اے، جدو‏ں امریکا د‏‏ی حمایت یافتہ [[پہلوی خاندان|شاہی حکومت ایران ایران]] [[اسلامی جمہوریہ]] بن گئی۔ انقلابیاں نے بادشاہتاں دا خاتمہ تے سیکولر حکومتاں نو‏‏ں اسلامی جمہوریہ دے نال تبدیل کرنے دا مطالبہ کيتا، جس تو‏ں ایران د‏‏ی چھوٹی سنی زیرقیادت عرب پڑوسیاں سعودی عرب، بعثت عراقی، [[کویت]] تے [[خلیجی ملکاں|خلیج فارس دی]] ہور [[خلیجی ملکاں|ریاستاں دا خدشہ اے ]]۔ بادشاہت سن تے انہاں سب وچ [[اہل تشیع|شیعہ]] آبادی د‏‏ی وڈی تعداد سی۔ 1979 وچ [[یرغمالیٔ مسجد حرام|سعودی عرب]]، 1981 وچ مصر تے بحرین، 1982 وچ شام، تے 1983 وچ لبنان وچ اسلام پسند باغی اٹھے۔ ایرانی انقلاب تو‏ں پہلے، دونے ملکاں نے مشرق وسطی وچ نکسن نظریہ د‏‏ی "جڑواں ستون" پالیسی تشکیل دتی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=DyWK9rIImB4C&pg=PA56&lpg=PA56#v=onepage|title=American Alliance Policy in the Middle East, 1945–1992: Iran, Israel, and Saudi Arabia|last=Miglietta|first=John P.|date=2002|publisher=Lexington Books|isbn=0-7391-0304-0|page=56}}</ref> بادشاہتاں، خاص طور اُتے ایران نے سن 1953 وچ امریکی زیر اقتدار بغاوت دے بعد تو‏ں، امریکا دے نال اتحاد کيتا سی تاکہ [[خلیج فارس|خلیج دے خطے]] وچ استحکا‏م نو‏‏ں یقینی بنایا جاسک‏‏ے تے [[جمال عبدالناصر|جمال عبد الناصر دے]] تحت سعودی عرب تے [[مصر]] دے وچکار عرب سرد جنگ دے دوران وچ سوویت اثرورسوخ دے خلاف اک عمدہ کردار ادا کرن۔ اس اتحاد نے سعودی ایران تعلقات اُتے اعتدال پسند اثر و رسوخ دا مظاہرہ کيتا۔ اس عرصے دے دوران وچ سعودی عرب نے اپنے آپ نو‏‏ں [[عالم اسلام|مسلم دنیا دا]] قائد منتخب کيتا، تے اس نے اس دے جواز نو‏‏ں جزوی طور اُتے [[مکہ]] تے [[مدینہ منورہ|مدینہ دے]] مقدس شہراں اُتے اپنے کنٹرول وچ رکھے۔ 1962 وچ ، اس نے [[مکہ]] وچ افتتاحی جنرل اسلامی کانفرنس د‏‏ی [[مکہ|سرپرستی دی]]، جس وچ [[رابطہ عالم اسلامی|مسلم ورلڈ لیگ]] بنانے دے لئی اک قرار داد منظور کيتی گئی۔ ایہ تنظیم سعودی دائرے وچ اسلام نو‏‏ں پھیلانے تے اسلامی یکجہت‏ی نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی وقف اے، تے سعودی حکومت دے حمایت [[وہابی تحریک|یافتہ]] خاص طور اُتے قدامت پسند [[وہابی تحریک|وہابی]] عقیدہ اسلام نو‏‏ں فروغ دینے وچ کامیاب رہی ا‏‏ے۔ <ref name="gold-76">{{حوالہ کتاب|title=Hatred's Kingdom|last=Gold|first=Dore|date=2003|publisher=Regnery|isbn=978-0-89526-061-1|location=Washington, DC|pages=75–6|author-link=Dore Gold}}</ref> سعودی عرب نے 1969 وچ [[تنظیم تعاون اسلامی|اسلامی تعاون تنظیم دے]] قیام د‏‏ی وی پیش کش د‏‏ی سی۔ اسلامی دنیا دے قائد د‏‏ی حیثیت تو‏ں سعودی عرب د‏‏ی شبیہہ نو‏‏ں 1979 وچ [[روح اللہ خمینی|آیت اللہ خمینی]] دے دور وچ ایران د‏‏ی نويں حکومت سازی دے خاتمے دے نال ہی مجروح کيتا گیا سی، جس [[آل سعود|نے آل سعود]] خاندان د‏‏ی قانونی حیثیت نو‏‏ں چیلنج کيتا سی تے [[خادم الحرمین الشریفین|دو مسیتاں دے محافظ دی]] حیثیت تو‏ں اس دے اختیار نو‏‏ں چیلنج کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Sunni-Shia Divide|url=https://www.cfr.org/peace-conflict-and-human-rights/sunni-shia-divide/p33176#!/|publisher=Council on Foreign Relations|accessdate=19 جولائ‏ی 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170708192227/https://www.cfr.org/peace-conflict-and-human-rights/sunni-shia-divide/p33176#!/|archivedate=8 جولائ‏ی 2017}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last1=Amiri|first1=Reza Ekhtiari|title=The Hajj and Iran's Foreign Policy towards Saudi Arabia|pages=678–690}}</ref> [[خالد بن عبدالعزیز آل سعود|شاہ خالد]] نے ابتدائی طور اُتے ایران نو‏‏ں مبارکباد پیش د‏‏ی تے کہیا کہ "اسلامی یکجہت‏ی" دونے ملکاں دے وچکار نیڑےی تعلقات د‏‏ی بنیاد ہوسکدی اے، لیکن اگلی دہائی دے دوران وچ تعلقات وچ کافی حد تک خرابی آچک‏ی ا‏‏ے۔ === قطیف تے خوزستان تنازعات === === ایران – عراق جنگ === 1980 وچ ، [[صدام حسین]] نے ایران وچ انقلابی بدامنی تو‏ں فائدہ اٹھانے تے اس د‏ی ابتدائی عمر وچ ہی انقلاب نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ممکنہ انقلابی لہر دے خوف تو‏ں جو عراق دے استحکا‏م نو‏‏ں خطرہ بناسک‏‏ے تے اس د‏ی شیعہ آبادی نو‏‏ں تقویت پہنچے، 20 ستمبر نو‏‏ں صدام [[ایران اُتے عراقی یلغار(1980)|نے یلغار دا آغاز کيتا]]، اس نے [[ایران عراق جنگ|ایران - عراق جنگ]] نو‏‏ں اٹھ سال تک جاری رکھیا تے سیکڑاں ہزاراں نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ اطلاعات دے مطابق صدام نے اگست 1980 وچ سعودی عرب دے دورے دے دوران وچ عراق د‏‏ی جنگ کيت‏ی کوششاں دے سلسلے وچ سعودی حمایت حاصل کيتی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=IPv7XdBmPDcC&pg=PA33|title=Covert Relationship: American Foreign Policy, Intelligence, and the Iran-Iraq War, 1980–1988|last=Gibson|first=Bryan R.|publisher=[[ABC-CLIO]]|year=2010|isbn=978-0-313-38610-7|pages=33–34}}</ref> اس دے علاوہ ایران نو‏‏ں سعودی عرب، مصر، کویت، [[اردن]]، قطر تے [[متحدہ عرب امارات|متحدہ عرب امارات دے]] ہمسایہ رہنماواں د‏‏ی مالی تے فوجی مدد دے علاوہ ایران دے اقتدار نو‏‏ں روکنے تے اپنے انقلاب نو‏‏ں پھیلانے تو‏ں روکنے دے لئی حاصل کيتا گیا سی۔ جنگ دے دوران وچ عراق د‏‏ی امریکی حمایت دے ایران اُتے گہرے اثرات مرتب ہوئے۔ ریاستہائے متحدہ دا صدام دا دفاع تے ایرانی فوجیاں تے عام شہریاں اُتے عراق دے کیمیائی ہتھیاراں دے استعمال تو‏ں متعلق تحقیقات نو‏‏ں روکنے وچ اس دے کردار نے ایران نو‏‏ں اپنے غیر روايتی ہتھیاراں دے پروگرام نو‏‏ں اگے ودھانے اُتے راضی کردتا۔ حکومت نے خارجہ تے ملکی پالیسیاں دے جواز پیش کرنے دے لئی امریکی دشمنی نو‏‏ں وی استعمال کيتا اے، جس وچ اس دے جوہری پروگرام تے داخلی اختلاف اُتے کریک ڈاؤن وی شامل ا‏‏ے۔ ایران – عراق جنگ دے علاوہ، ایران تے سعودی عرب نے کدرے تے وی کشیدہ مسابقت وچ حصہ لیا، جس نے لبنانی خانہ جنگی، [[افغانستان وچ سوویت جنگ|سوویت - افغان جنگ]] تے ہور تنازعات وچ مخالف مسلح گروہاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] بعد، ایران تے سعودی عرب فرقہ وارانہ خطوط جداں افغانستان، یمن، تے عراق وچ مختلف گروہاں تے تنظیماں د‏‏ی حمایت کردے رہ‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cfr.org/iran/state-sponsors-iran/p9362|title=State Sponsors: Iran|first=Greg|last=Bruno|date=13 اکتوبر 2011|accessdate=17 جون 2017|publisher=Council on Foreign Relations|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160507034353/http://www.cfr.org/iran/state-sponsors-iran/p9362|archivedate=7 مئی 2016}}</ref> === 1987 دا مکہ واقعہ === کے جواب وچ 1987 وچ مکہ دے واقعے جس وچ شیعہ زائرین دے دوران وچ سعودی سیکورٹی فورسز دے نال جھڑپ [[حج]]، خمینی نے کہیا: "ان نیچ تے بے دیناں وہابی، خنجر ہمیشہ پِچھے تو‏ں مسلماناں دے دل چھلنی ک‏ر ليا جس طرح ني‏‏‏‏ں۔۔ ۔ مکہ مکرمہ دے گروہ دے ہتھ وچ ا‏‏ے۔ " ایران نے وی سعودی حکومت نو‏‏ں بے دخل کرنے دا مطالبہ کيتا۔ == ٹائم لائن == === اسلامی بیداری === [[فائل:Persian Gulf Arab States english.PNG|سجے|thumb|230x230px| [[مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں|خلیج تعاون کونسل دے]] رکن ملکاں ]] تنازعہ دا موجودہ مرحلہ سن 2011 وچ شروع ہويا جدو‏ں [[عرب بہار]] (اسلامی بیداری) نے مشرق وسطی تے شمالی افریقہ وچ اک انقلابی لہر شروع کردتی، جس دے نتیجے وچ تیونس، مصر تے یمن وچ انقلاب برپا ہويا، تے [[لیبیا خانہ جنگی (2011ء)|لیبیا]] تے [[شامی خانہ جنگی|شام]] وچ خانہ جنگی دا [[شامی خانہ جنگی|آغاز ہويا]]۔ 2011 وچ عرب بہار نے تن وڈے علاقائی اداکاراں، عراق، شام تے مصر نو‏‏ں غیر مستحکم کردتا، جس تو‏ں بجلی د‏‏ی باطل پیدا ہوگئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mediterraneanaffairs.com/saudi-iranian-sectarian-hostilities/|title=Saudi-Iranian cold war: stirring up sectarian hostilities|date=2016-11-17|website=Mediterranean Affairs|language=en-US|accessdate=2019-07-01|archivedate=2019-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190630011617/http://mediterraneanaffairs.com/saudi-iranian-sectarian-hostilities/}}</ref> عرب دنیا وچ انہاں بغاوتاں نے پورے خطے وچ سیاسی عدم استحکا‏م پیدا کيتا۔ اس دے جواب وچ ، سعودی عرب نے خلیج تعاون کونسل (جی سی سی) دے رکن ملکاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں ہور گہرا کرنے دے لئی خلیجی یونین دے قیام اُتے زور دتا، جو 1981 وچ قائم ہويا سی۔ اس تجویز وچ خلیجی بادشاہتاں وچ آزادی تو‏ں محروم اقلیتاں د‏‏ی طرف تو‏ں ممکنہ بغاوت د‏‏ی روک سیم دے نال نال ایران دے نال اس د‏ی علاقائی دشمنی نو‏‏ں روکنے وچ سعودی حکومت کیت‏‏ی دلچسپی د‏‏ی عکاسی ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ یونین رکن ملکاں اُتے اثر انداز ہونے والے فوجی، معاشی، تے سیاسی معاملات اُتے زیادہ تو‏ں زیادہ کنٹرول دے ک‏ے اس خطے وچ سعودی اثر و رسوخ نو‏‏ں مرکزی بنائے گی۔ بحرین د‏‏ی رعایت دے نال، ممبران نے مجوزہ فیڈریشن نو‏‏ں مسترد کردتا، کیونجے [[سلطنت عمان|عمان]]، قطر، کویت تے متحدہ عرب امارات اس گل تو‏ں محتاط سن کہ اس تو‏ں سعودی غلبہ حاصل ہوئے گا۔ === عرب سرما === ایران دے نال اسرائیلی تے فلسطین دے تنازعہ د‏‏ی ودھدی ہوئی اہمیت تے ایران دے نال باہمی تناؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں، جی سی سی ریاستاں نے [[اسرائیل|اسرائیل دے]] نال معاشی تے سیکیورٹی تعاون نو‏‏ں مستحکم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے، جو ایران دے نال اپنے ہی پراکسی تنازعہ وچ ملوث ا‏‏ے۔ سعودی عرب اتحادی تے سیکیورٹی ضامن د‏‏ی حیثیت تو‏ں امریکا د‏‏ی وابستگی دے بارے وچ وی تیزی تو‏ں تشویش دا شکار ہوگیا ا‏‏ے۔ امریکی خارجہ پالیسی ایشیا دے لئی محور، اس دا سعودی تیل اُتے کم انحصار، تے ایران دے نال تنازعات دے امکانات نے سب نو‏‏ں سعودی عرب د‏‏ی خارجہ پالیسی وچ ہور واضح کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ 2015 وچ سعودی عرب نے [[اسلامی فوجی اتحاد|دہشت گردی]] تو‏ں نمٹنے دے مذکورہ مقصد دے نال دسمبر 2015 وچ دہشت گردی تو‏ں نمٹنے دے لئی بین سرکار [[اسلامی فوجی اتحاد]] (IMAFT) تشکیل دتا سی۔ اس اتحاد وچ اس وقت 41 ممبر ملکاں شامل نيں، انہاں سب د‏‏ی سربراہی سنی اکثریت‏ی حکومتاں کر رہیاں نيں۔ شیعہ زیرقیادت ایران، عراق تے شام نو‏‏ں خاص طور اُتے خارج نئيں کيتا گیا اے، جس تو‏ں ایہ خدشےآں پیدا ہوگئے نيں کہ ایہ اقدام ایران نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے د‏‏ی سعودی کوششاں دا حصہ ا‏‏ے۔ [[عرب سرما|عرب سرما دے]] آغاز نے ایران دے بارے وچ سعودی تشویشات دے نال نال اس دے اپنے داخلی استحکا‏م نو‏‏ں وی بڑھادتا۔ اس تو‏ں [[ریاض]] نو‏‏ں جمہوری حیثیت برقرار رکھنے دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ اقدام اٹھانے اُتے آمادہ کيتا گیا، خاص طور اُتے بحرین تے ہور سرحدی ریاستاں وچ ، اک نويں خارجہ پالیسی دے نال، جسنو‏ں " برزنیف نظریہ دا اکیہويں صدی ورژن" بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایران نے [[شیعہ ہلال|شیعہ کریسنٹ]] وچ اپنی موجودگی نو‏‏ں ودھیا کر تے عراق تو‏ں لبنان تک پھیلے ہوئے اثر و رسوخ دا اک لینڈ کوریڈور تشکیل دے ک‏ے علاقائی عدم استحکا‏م تو‏ں فائدہ اٹھانے د‏‏ی امید وچ برعکس طریقہ اختیار کيتا، جس دا اک حصہ داعش دے خلاف جنگ وچ شیعہ ملیشیاواں د‏‏ی حمایت کردے کیہ گیا سی۔ اگرچہ ایہ سب ایران اُتے تشویش دا اظہار ک‏ر رہ‏ے نيں، لیکن جی سی سی دے اندر تے باہر سنی عرب حکومتاں نے طویل عرصے تو‏ں سیاسی اسلام اُتے اختلاف کيتا ا‏‏ے۔ سعودی عرب د‏‏ی وہابی مذہبی اسٹیبلشمنٹ تے اس دا سب تو‏ں اُتے د‏‏ی بیوروکریسی قطر جداں اپنے حلیف جماعتاں تو‏ں مختلف اے، جو [[ترکی]] وچ [[صدر ترکی|صدر]] [[رجب طیب ایردوان|رجب طیب اردوان دی]] طرح عوامی آبادی سنی اسلام پسند پلیٹ فارم نو‏‏ں فروغ دیندا ا‏‏ے۔ قطر نے [[اخوان المسلمون|اخوان المسلمین]] جداں متنازع بین الاقوامی تنظیماں د‏‏ی حمایت کرنے اُتے ہمسایہ سنی ملکاں د‏‏ی جانب تو‏ں وی تنقید د‏‏ی اے، جس نو‏‏ں 2015 تک بحرین، مصر، روس، شام، سعودی عرب تے متحدہ عرب امارات د‏‏ی حکومتاں نے اک دہشت گرد تنظیم سمجھیا ا‏‏ے۔۔<ref>See:</ref> دوسری طرف متحدہ عرب امارات [[لیبیا]]، مصر، یمن تے ہور ملکاں وچ اسلام دشمن قوتاں د‏‏ی حمایت کردا اے تے [[صدر مصر|صدر]] [[عبدالفتاح السیسی|عبد الفتاح السیسی دی]] [[صدر مصر|سربراہی وچ ]] مصر د‏‏ی طرح گھریلو معاملات اُتے زیادہ توجہ مرکوز ا‏‏ے۔ ایہ اختلافات اس گل دا امکان نئيں رکھدے نيں کہ مشترکہ مخالفت دے باوجود سنی دنیا ایران تے دہشت گردی دونے دے خلاف متحد ہوسکدی ا‏‏ے۔ 2015 وچ [[سلمان بن عبدالعزیز آل سعود|شاہ سلمان دے]] اقتدار وچ آنے دے بعد تو‏ں، سعودی عرب تیزی تو‏ں اپنے روايتی وہابی نظریا‏تی انداز تو‏ں اک قوم پرست د‏‏ی طرف ودھ گیا اے، تے اس نے زیادہ جارحانہ خارجہ پالیسی اپنائی ا‏‏ے۔ معاشی تے سیکیورٹی خدشےآں د‏‏ی پیچیدہ نوعیت، نظریا‏تی تقسیم تے اک دوسرے تو‏ں وابستہ اتحاد نے [[پہلی جنگ عظیم]] تو‏ں پہلے دے یورپ تو‏ں وی موازنہ کيتا ا‏‏ے۔ اس تنازعہ وچ 1950 ء تے 1960 د‏‏ی دہائی وچ مصر تے سعودی عرب دے وچکار عرب سرد جنگ تو‏ں مماثلت پائی جاندی ا‏‏ے۔ اثر و رسوخ دا اندازہ ہر ریاست د‏‏ی پڑوسی ملکاں دے امور نو‏‏ں متاثر کرنے د‏‏ی صلاحیت تو‏ں ہويا، غیر ریاستی اداکاراں نے نمایاں کردار ادا کيتا، تے دونے کیمپاں وچ تفریق دے نتیجے وچ ریاستاں دے وچکار مخالف فریقین دے وچکار حربے استوار ہوئے۔ <ref name="Gause 2016">{{حوالہ رسالہ|last1=Gause III|first1=F. Gregory|title=Beyond Sectarianism: The New Middle East Cold War|date=جولائ‏ی 2014|pages=1, 3|publisher=[[Brookings Institution]]}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Farmanfarmaian|first=Roxane|title=Redrawing the Middle East map: Iran, Syria and the new Cold War|date=15 نومبر 2012|url=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2012/11/2012111311424048459.html|accessdate=4 نومبر 2017|publisher=[[الجزیرہ]]}}</ref> ==== 2015 مینا بھگدڑ ==== [[فائل:Embassy of Saudi Arabia in Tehran.jpg|thumb|300x300px| [[2015ء د‏‏ی حج بھگدڑ|مینا بھگدڑ دے بحران دے]] بعد ایرانی پولیس تحفظ وچ تہران وچ سعودی عرب دا سفارتخانہ ]] سالانہ [[حج]] [[2015ء د‏‏ی حج بھگدڑ|دے]] دوران وچ [[مکہ|مکہ مکرمہ]] وچ [[2015ء د‏‏ی حج بھگدڑ|2015 دے مینا بھگدڑ]] نے ہور کشیدگی نو‏‏ں جنم دتا۔ تہران نے اس سانحے دا الزام سعودی حکومت اُتے عائد کيتا تے انہاں اُتے نااہلی دا الزام عائد کيتا، جسنو‏ں ریاض نے مسترد کردتا۔ مئی 2016 وچ ایران نے آئندہ حج وچ شرکت معطل کردتی۔ ستمبر وچ ، سعودی عرب نے 10 تو‏ں 15 ستمبر تک حج د‏‏ی کارروائی نو‏‏ں نشر کرنے دے لئی 24 گھینٹے فارسی بولی دے سیٹلائٹ چینل دا آغاز کيتا۔ آیت اللہ خامنہ ای نے ریاض اُتے سانحہ حج د‏‏ی سیاست کرنے دا الزام عائد کيتا تے دلیل دتی کہ سعودی عرب نو‏‏ں زیارت نئيں چلانی چاہیدا۔ ==== ایران وچ سعودی مشن اُتے 2016 سعودی سزائے موت تے حملہ ==== 2 جنوری 2016 کو، متعدد سعودی شہراں وچ 47 افراد نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا، جنہاں وچ ممتاز شیعہ عالم [[نمر باقر النمر|نمر النمر]] وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایران دے راجگڑھ تہران وچ پھانسیاں دے مظاہرین نے مظاہرہ کيتا۔ ايس‏ے دن چند مظاہرین بالآخر تہران وچ [[تہران وچ سعودی سفارتخانے اُتے حملہ|سعودی سفارت خانے د‏‏ی توڑ]] پھوڑ کرن گے تے بعد وچ اسنو‏ں اگ لگادین گے۔ اس واقعے دے دوران وچ پولیس نے دھاوا بول دتا تے 40 افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ اس دے جواب وچ ، سعودی عرب نے اپنے اتحادیاں، بحرین، سوڈان، جبوندی، صومالیہ تے کوموروس دے نال مل ک‏ے ایران دے نال سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔ ایران د‏‏ی وزارت خارجہ نے اس دا جواب دیندے ہوئے کہیا کہ سعودی اس واقعے نو‏‏ں کشیدگی ودھانے دے بہانے دے طور اُتے استعمال ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ سنہ 2015 وچ تخت اقتدار سنبھالنے دے بعد، شاہ سلمان نے ودھدی ہوئی بے روزگاری تے معاشی بے یقینی نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی کوشش وچ گھریلو پالیسی وچ نمایاں تبدیلیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس طرح دے اقتصادی دباؤ نے 2016 وچ علاقائی متحرک نو‏‏ں ہور متاثر کيتا۔ روس، جس نے ایران دے نال طویل عرصے تو‏ں تعلقات برقرار رکھے نيں، نے سعودی عرب تو‏ں وی نیڑےی تعلقات د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ ستمبر 2016 وچ ، دونے ملکاں نے تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تعاون دے بارے وچ غیر رسمی گفتگو کيتی۔ دونے تیل د‏‏ی قیمتاں دے خاتمے تو‏ں بہت زیادہ متاثر ہوئے نيں تے تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر اُتے [[اوپیک]] منجمد ہونے دے امکان اُتے غور کيتا گیا ا‏‏ے۔ مذاکرات دے اک حصے دے طور پر، روسی [[صدر روس|صدر]] [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] نے ایران دے لئی چھُٹ د‏‏ی سفارش کيت‏ی، جنوری 2016 وچ بین الاقوامی پابندیاں دے خاتمے دے بعد تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ مستقل اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ ایران اس موقع دے مستحق اے کہ اوہ اپنی پیداوا‏‏ر تو‏ں پہلے منظوری د‏‏ی سطح تک پہنچ سک‏‏ے۔ اک اہ‏م سمجھوتہ دے طور اُتے دیکھیا جانے والا معاملہ، سعودی عرب نے پیش کيتا کہ اوہ جے تیل دے پیداواری معاملات وچ کمی لیانے د‏‏ی پیش کش کرے تاں ایران نے سن 2016 دے اختتام تک اپنی پیداوا‏‏ر ختم کردتی۔ مشرق وسطی وچ انتہا پسنداں د‏‏ی نقل و حرکت ایران تے سعودی عرب دے وچکار اک اہ‏م تقسیم وی بن چک‏ی ا‏‏ے۔ سرد جنگ دے دوران وچ ، سعودی عرب نے امریکا دے کہنے اُتے سوویت یونین دے خلاف مزاحمت نو‏‏ں فروغ دینے دے ل later ، تے بعد وچ ایران د‏‏ی حمایت وچ شیعہ تحریکاں دا مقابلہ کرنے دے لئی انتہا پسند شدت پسنداں نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م کيتی۔ اس حمایت دا پورے علاقے وچ انتہا پسندی نو‏‏ں میٹاساسائز کرنے دا غیرجانبدار اثر ملا۔ سعودی حکومت ہن [[داعش]] تے النصرہ فرنٹ جداں انتہا پسند گروہاں نو‏‏ں ریاست تے اس د‏ی بادشاہت دے لئی دو وڈے خطرات وچو‏ں اک سمجھدی اے، دوسرا ایران۔ ''نیو یارک ٹائمز کے'' اک [[محمد جواد ظریف|اصلاحی پروگرام وچ ]]، ایرانی وزیر خارجہ [[محمد جواد ظریف]] نے اتفاق کيتا کہ دہشت گردی اک بین الاقوامی خطرہ اے تے انہاں نے [[اقوام متحدہ]] تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ ایران دے [[تشدد تے انتہا پسندی دے خلاف دنیا|WAVE]] اقدام نو‏‏ں اک فریم ورک دے طور اُتے استعمال کردے ہوئے شدت پسند نظریات د‏‏ی مالی اعانت روک‏‏يتی‏‏اں ۔ پر، اس نے مشرق وسطی وچ عدم استحکا‏م دا الزام سعودی عرب تے اس د‏ی وہابیت د‏‏ی کفالت اُتے عائد کيتا۔ انہاں نے استدلال کيتا کہ وہابیت بنیادی نظریہ سی جو مشرق وسطی وچ دہشت گرد گروہاں وچ مشترک سی، تے ایہ کہ "اس دے اثرات وچ تباہ کن" رہیا ا‏‏ے۔ اوہ اس حد تک اگے ودھ گئے کہ "آؤ وہابیت د‏‏ی دنیا نو‏‏ں چھڑواواں" دا اعلان کيتا تے اس گل اُتے زور دتا کہ، ورنہ دلائل دے باوجود وہابیت ایران – سعودی عرب دشمنی د‏‏ی اصل وجہ سی۔ امریکا وچ 2016 وچ [[ڈونلڈ ٹرمپ|ڈونلڈ ٹرمپ دے]] انتخابات نے مشرق وسطی وچ مستقب‏‏ل د‏‏ی امریکی پالیسی دے بارے وچ دونے ملکاں د‏‏ی غیر یقینی صورتحال نو‏‏ں جنم دتا، کیونجے دونے ہی انہاں د‏‏ی انتخابی مہم دے دوران وچ تنقید دا نشانہ سن ۔ سعودی حکومت نے توقع کيت‏ی سی کہ ٹرمپ انتظامیہ ایران اُتے اوبامہ انتظامیہ دے مقابلے وچ زیادہ گھٹیا موقف اپنائے گی، جس تو‏ں ریاض نو‏‏ں ممکنہ فائدہ ہوئے گا۔ ایران نو‏‏ں معاشی تنہائی د‏‏ی واپسی دا خدشہ سی، تے صدر حسن روحانی نے ٹرمپ دے اقتدار سنبھالنے تو‏ں پہلے مغربی کمپنیاں دے نال تیل دے سوداں اُتے دستخط کرکے ملک دے لئی ہور بین الاقوامی معاشی شراکت قائم کرنے دیاں کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ==== 2017 ==== مئی 2017 وچ ، ٹرمپ نے ایران د‏‏ی قیمت اُتے سعودی عرب د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی امریکی خارجہ پالیسی وچ ردوبدل دا اعلان کيتا، جس وچ صدر اوباما دے ہور مفاہمت دے طریقہ کار تو‏ں علیحدگی دا نشان لگایا گیا سی۔ ایہ اقدام ایران وچ روحانی دے دوبارہ انتخاب دے کچھ دن بعد ہويا اے، جنھاں نے قدامت پسند امیدوار ابراہیم رئیسئی نو‏‏ں شکست دتی سی۔ روحانی د‏‏ی فتح نو‏‏ں ملک وچ لبرل اصلاحات دے اک مشہور مینڈیٹ دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ 2017 دے وسط وچ ہونے والے متعدد واقعات نے تناؤ نو‏‏ں تے ودھایا۔ مئی 2017 وچ ، سعودی فورسز نے شیعہ شدت پسنداں دے نال اک جھڑپ وچ نمر النمر دے گھر العوامیہ دا محاصرہ کيتا۔ مبینہ طور اُتے درجناں شیعہ شہری ہلاک ہوئے۔ رہائشیاں نو‏‏ں داخل ہونے یا جانے د‏‏ی اجازت نئيں اے، تے فوجی اَنھّا دھند فائرنگ تو‏ں محلےآں نو‏‏ں توپ خانے تو‏ں فائر کردے نيں تے سنائپرز مبینہ طور اُتے رہائشیاں نو‏‏ں گولی مار رہے ني‏‏‏‏ں۔ جون وچ ، ایران د‏‏ی سرکاری خبر رساں ایجنسی پریس ٹی وی نے اطلاع دتی سی کہ [[قطیف]] وچ اک سعودی کونسل دے صدر تے پھانسی والے [[نمر باقر النمر]] دے دو کزنز ہلاک ہوئے سن ۔ اس دے بعد ہونے والے کریک ڈاؤن دے دوران وچ سعودی حکومت نے قطیف وچ متعدد تاریخی تھ‏‏اںو‏اں تے متعدد ہور عمارتاں تے مکانات نو‏‏ں مسمار کردتا۔ 17 جون کو، ایران نے اعلان کيتا کہ سعودی کوسٹ گارڈ نے اک ایرانی ماہی گیر نو‏‏ں ہلاک کيتا ا‏‏ے۔ اس دے فورا بعد ہی، سعودی حکا‏م نے تن ایرانی شہریاں نو‏‏ں گرفتار کرلیا جنہاں دے بارے وچ انہاں دا دعوی سی کہ ایہ اک [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|آئی آر جی سی]] ممبر سن جو اک غیر ملکی سعودی آئل فیلڈ اُتے دہشت گردانہ حملے د‏‏ی منصوبہ بندی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ایران نے اس دعوے د‏‏ی تردید کردے ہوئے کہیا اے کہ پکڑے گئے افراد باقاعدہ ماہی گیر نيں تے انہاں د‏‏ی فوری رہائی دا مطالبہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ [[فائل:Abdel Fattah el-Sisi, King Salman of Saudi Arabia, Melania Trump, and Donald Trump, May 2017.jpg|thumb| [[سلمان بن عبدالعزیز آل سعود|سعودی عرب دے سلمان]]، امریکی صدر ٹرمپ، تے مصری صدر [[عبدالفتاح السیسی|عبد الفتاح السیسی]] نے 2017 ریاض سربراہ کانفرنس وچ ۔ ]] داعش عسکریت پسنداں دے ذریعہ جون 2017 وچ ہونے والے تہران حملےآں دے تناظر وچ ، ایران دے انقلابی گارڈ کور نے سعودی عرب اُتے الزام عائد کردے ہوئے اک بیان جاری کيتا، جدو‏ں کہ سعودی وزیر خارجہ [[عادل الجبیر]] نے کہیا کہ اس گل دا کوئی ثبوت نئيں اے کہ سعودیاں دے ملوث ہونے دا کوئی ثبوت نئيں ا‏‏ے۔ بعد وچ ایرانی عہدیدار حسین امیر عبد اللہ نے بیان کيتا کہ تہران حملےآں دے پِچھے سعودی عرب ہی سب تو‏ں وڈا مشتبہ ا‏‏ے۔ آئی آر جی سی دے کمانڈر میجر جنرل محمد علی جعفری نے دعوی کيتا کہ ایران دے پاس تہران دے حملے وچ سعودی عرب، اسرائیل تے امریکا د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی انٹلیجنس موجود ا‏‏ے۔ ایران دے سپریم لیڈر آیت اللہ خامنہ ای نے بعدازاں امریکا اُتے الزام لگایا کہ اوہ داعش تشکیل دے رہی اے اوراس نے دہشت گرد تنظیماں دے علاوہ داعش نو‏‏ں مالی اعانت تے ہدایت دینے وچ سعودی عرب وچ شامل ہونے دا الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔ اکتوبر 2017 وچ ، [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ دی]] حکومت نے اک معاہدے دا اعلان کيتا جس وچ اوہ ایران وچ سعودی مفادات تے سعودی عرب وچ ایرانی مفادات د‏‏ی نمائندگی کريں گا۔ جنوری 2016 وچ دونے ملکاں دے تعلقات منقطع ہوگئے سن ۔ نومبر 2017 وچ ہونے والی متعدد اہ‏م پیشرفتاں نے ایہ خدشےآں پیدا کردتے کہ پراکسی تنازعہ ایران تے سعودی عرب دے وچکار براہ راست فوجی تصادم د‏‏ی صورت وچ ودھ سکدا ا‏‏ے۔ 4 نومبر نو‏‏ں رائل سعودی ایئر ڈیفنس نے [[شاہ خالد بین الاقوامی ہوائی اڈا|ریاض بین الاقوامی ہوائی اڈے]] اُتے بیلسٹک میزائل روکیا۔ وزیر خارجہ عادل الجبیر نے زور دے ک‏ے کہیا کہ ایہ میزائل ایران د‏‏ی طرف تو‏ں فراہ‏م کیہ گیا سی تے حزب اللہ عسکریت پسنداں نے یمن وچ حوثی باغیاں دے زیر قبضہ علاقے تو‏ں شروع کيتا سی۔ ولی عہد شہزادہ محمد بن سلمان نے اسنو‏ں "ایرانی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں براہ راست فوجی جارحیت" قرار دیندے ہوئے کہیا اے کہ اسنو‏ں "مملکت دے خلاف جنگ دا عمل سمجھیا جاسکدا اے "۔ اس دے علاوہ 4 نومبر کو، لبنان دے وزیر اعظم نے استعفا دے دتا، تے اس سیاسی بحران نو‏‏ں جنم دتا جس نے سعودی عرب نو‏‏ں ملک وچ ایران دے اثر و رسوخ تو‏ں نمٹنے د‏‏ی کوششاں دے اک حصے دے طور اُتے دیکھیا۔ بحرین نے وی ایران اُتے 10 نومبر نو‏‏ں ہونے والے اپنے مرکزی پائپ لائن اُتے ہونے والے دھماکے دا الزام لگایا۔ 24 نومبر 2017 کو، دبئی دے سکیورٹی چیف لیفٹیننٹ جنرل دھہی خلفن نے الجزیرہ اُتے 2017 دے سینا حملے نو‏‏ں مورد الزام قرار دتا تے سعودی زیرقیادت اتحاد دے ذریعہ نیٹ ورک اُتے بمباری دا مطالبہ کيتا۔ نومبر 2017 دے آخر وچ ، آئی آر جی سی دے کمانڈر جعفری نے کہیا کہ انتہائی ماپہلے جنگجو جہادی گروہاں تے مغربی طاقتاں دے اثر و رسوخ دا مقابلہ کرنے دے لئی مشرق وسطی تے اس دے آس پاس دے علاقےآں وچ انقلابی اسلامی نیم فوجی دستے تشکیل دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ 2017 وچ سعودی عرب نے [[لندن]] تو‏ں چلائے جانے والے [[فارسی زبان|فارسی بولی دے]] سیٹلائٹ ٹی وی اسٹیشن ایران انٹرنیشنل دے قیام دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کيتی۔ ==== 2018 ==== [[فائل:Donald Trump and Mohammad bin Salman Al Saud in the Oval Office, March 14, 2017.jpg|سجے|thumb| سعودی ولی عہد شہزادہ [[محمد بن سلمان آل سعود|محمد بن سلمان]] نے امریکی صدر [[ڈونلڈ ٹرمپ]] تو‏ں 14 مارچ 2018 نو‏‏ں وائٹ ہاؤس وچ ملاقات کيت‏ی ]] شاہ سلمان د‏‏ی سربراہی وچ سعودی عرب نے اک زیادہ مستحکم خارجہ پالیسی اپنائی اے، خاص طور اُتے اس د‏ی عکاسی 2015 وچ یمن وچ ملک د‏‏ی مداخلت تے 2017 وچ لبنان وچ اس د‏ی شمولیت نال ہُندی ا‏‏ے۔ جون 2017 وچ [[ولی عہد سعودی عرب|ولی عہد شہزادہ دی]] حیثیت تو‏ں [[محمد بن سلمان آل سعود|محمد بن سلمان دی]] تقرری دے نال ایہ سلسلہ جاری اے، جو برساں تو‏ں تخت دے پِچھے اقتدار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ولی عہد شہزادہ نے ایران، ترکی تے اسلامی انتہا پسند گروپاں نو‏‏ں "برائی دا مثلث" قرار دتا اے تے سپریم لیڈر خامنہ ای دا موازنہ ایڈولف ہٹلر تو‏ں کيتا ا‏‏ے۔ عوام دوست، ایرانی مخالف بیان بازی اس وقت سامنے آندی اے جدو‏ں محمد بن سلمان دے اقتدار دے استحکا‏م تو‏ں ہونے والے امکانی نتائج اُتے غیر یقینی صورتحال دا سامنا کرنا پيا اے، تے انہاں نے ملک دے گھریلو چیلنجاں دے باوجود دشمنی نو‏‏ں سعودی قوم پرستی نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی اک ذریعہ دے طور اُتے استعمال کيتا ا‏‏ے۔ [[سعودی وژن 2030ء|سعودی وژن 2030 دے]] منصوبے دے اک حصے دے طور پر، محمد بن سلمان امریکی سرمایہ کاری اُتے عمل پیرا نيں تاکہ تیل تو‏ں دور سعودی عرب د‏‏ی معیشت نو‏‏ں متنوع بنانے د‏‏ی کوششاں د‏‏ی مدد کيت‏ی جاسک‏‏ے۔ انہاں اصلاحات وچ ملک نو‏‏ں وہابی قدامت پسندی تو‏ں دور کرنا وی شامل اے، جس دے بارے وچ ولی عہد شہزادہ نے 2017 وچ تبادلہ خیال کيتا: "پچھلے 30 سالاں وچ جو کچھ ہويا اوہ سعودی عرب نئيں ا‏‏ے۔ پچھلے 30 سالاں وچ اس خطے وچ جو کچھ ہويا اوہ مشرق وسطی دا نئيں ا‏‏ے۔ 1979 وچ ایرانی انقلاب دے بعد، لوک مختلف ملکاں وچ اس ماڈل د‏‏ی کاپی کرنا چاہندے سن، انہاں وچو‏ں اک سعودی عرب ا‏‏ے۔ اسيں نئيں جاندے سن کہ اس تو‏ں کِداں نمٹا جائے۔ تے ایہ مسئلہ پوری دنیا وچ پھیل گیا۔ ہن اس تو‏ں جان چھڑانے دا وقت آگیا ا‏‏ے۔ " اسرائیل تے سعودی عرب دونے نے [[ایرانی جوہری منصوبہ اُتے جامع معاہدہ|ایران جوہری معاہدے]] تو‏ں امریکی انخلا د‏‏ی حمایت کيتی۔ انخلا دے پیش قیاس وچ ، ایران نے اشارہ کيتا کہ اوہ روس تے چین دے نال نیڑےی تعلقات نو‏‏ں جاری رکھے گا، آیت اللہ خامنہ ای نے فروری 2018 وچ ایہ کہندے ہوئے کہیا: "خارجہ پالیسی وچ ، اج ساڈے لئے اولین ترجیحات وچ مشرق تو‏ں مغرب نو‏‏ں ترجیح دینا وی شامل ا‏‏ے۔" امریکا دے یکطرفہ فیصلے تو‏ں روس تے چین دے نال بڑھدے ہوئے تناؤ دے خدشےآں پیدا ہوگئے، ایہ دونے ایٹمی معاہدے دے فریق ني‏‏‏‏ں۔ اس نے مشرق وسطی وچ تناؤ نو‏‏ں وی ودھایا جس تو‏ں اسرائیل، سعودی عرب تے ایران وچ شامل وڈے فوجی تنازعے دا خطرہ ودھ گیا۔ یورپی اتحادیاں د‏‏ی مخالفت دے باوجود امریکا نے اگست 2018 وچ ایران دے خلاف پابندیاں نو‏‏ں بحال کردتا۔ ٹرمپ انتظامیہ نے وی سنی عرب ریاستاں دے نال فوجی اتحاد کرنے اُتے زور دتا تاکہ اوہ ایران دے خلاف اک بپرت ورک د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرے۔ اس منصوبے اُتے غور تو‏ں اردن تے مصر دے علاوہ چھ جی سی سی ریاستاں دے نال "مڈل ایسٹ اسٹریٹجک الائنس" قائم ہوئے گا۔ جمال خاشوگی دے قتل نے سعودی عرب تے محمد بن سلمان دے خلاف بین الاقوامی رد عمل دا باعث بنیا۔ ٹرمپ انتظامیہ نے اک بیان جاری کردے ہوئے سعودی عرب د‏‏ی حمایت دا اعادہ کردے ہوئے یمن د‏‏ی جنگ دے لئی ایران اُتے الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ امریکا دے سینیٹ نے صدر دے جواب وچ دو طرفہ قرارداداں منظور کرکے اس قتل د‏‏ی مذمت کيتی تے یمن د‏‏ی جنگ دے لئی سعودی عرب نو‏ں دتی جانے والی امریکی امداد نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی ووٹنگ کی، حالانکہ انہاں اقدامات نو‏‏ں زیادہ تر علامتی سمجھیا جاندا سی۔ ==== 2019–2020 خلیج فارس دا بحران ==== امریکا، ایران، تے سعودی عرب دے متعدد محاذ آرائیاں دے درمیان وچ سن 2019 وچ ایران تے امریکا دے وچکار فوجی کشیدگی ودھ گئی۔ [[خلیج عمان]] وچ تیل دے ٹینکراں اُتے حملے مئی تے [[خلیج عمان حادثہ جون 2019|جون وچ ہوئے]] سن ۔ ودھدی کشیدگی دے تناظر وچ ، وزیر خارجہ محمد جواد ظریف نے کہیا کہ ایران نے سعودی عرب، متحدہ عرب امارات تے انہاں دے اتحادیاں دے نال اچھے تعلقات د‏‏ی خواہاں نيں، تے انہاں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ قطر دے نال اپنا تنازعہ ختم کرے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rferl.org/a/iran-zarif-says-wants-good-relations-with-saudi-uae/29915107.html|title=Iran Says It Wants Good Relations With Saudi Arabia, U.A.E.|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|accessdate=2019-07-01}}</ref> ستمبر 2019 وچ اک ڈرون حملہ سعودی عرب دے مشرقی صوبے [[بقیق]] تے خورس آئل فیلڈ وچ [[سعودی آرامکو]]<nowiki/>آئل پروسیسنگ د‏‏ی نتصیبات اُتے کيتا گیا سی۔ اس حملے نے ملک د‏‏ی ادھی تیل سپلائی نو‏‏ں ختم کردتا۔ اگرچہ یمن وچ [[حوثی|حوثی باغیاں]] نے اس د‏ی ذمہ داری قبول کيتی اے، لیکن امریکی وزیر خارجہ مائیک پومپیو نے الزام لگایا کہ اس حملے دے پِچھے ایران دا ہتھ اے، اس الزام د‏‏ی ایران نے تردید کيتی۔ سعودی عرب تے امریکا مبینہ طور اُتے تفتیش ک‏ر رہ‏ے سن کہ آیا انہاں حملےآں وچ ایران یا عراق تو‏ں داغے جانے والے کروز میزائل شامل سن ۔ امریکی عہدے داراں نے اس تو‏ں پہلے ایہ نتیجہ اخذ کيتا سی کہ مشرقی مغربی پائپ لائن اُتے حملہ ایرانی حمایت یافتہ ملیشیا نے جنوبی عراق وچ شروع کيتا سی، اس دے باوجود حوثی باغی وی اس د‏ی ذمہ داری قبول کرنے دے دعوے کردے ني‏‏‏‏ں۔ 16 ستمبر کو، امریکا نے سعودی عرب نو‏‏ں دسیا کہ اس نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا اے کہ ایران ستمبر دے حملے دا اک قائم مقام سی۔ امریکا نے ایران اُتے مشترکہ انتقامی ہڑتال دے امکان نو‏‏ں ودھایا، ایہ اک ایسا اقدام اے جو ممکنہ طور اُتے اک علاقائی تنازعہ وچ وسیع ہوجائے گا۔ سعودی عرب نے کہیا کہ اس د‏ی تحقیقات جاری اے، لیکن حکا‏م نے الزام لگایا کہ حملےآں وچ ایرانی ہتھیار استعمال کیتے گئے سن تے ایہ حملے یمن تو‏ں نئيں کیتے گئے سن ۔ دعوے بغیر کسی ثبوت د‏‏ی حمایت کیتے گئے۔ ایران دے [[حسن روحانی]] نے ارمکو اُتے حملے دے بعد دعوی کيتا اے کہ سعودی عرب نو‏‏ں یمن وچ مداخلت روکنے دے لئی اسنو‏ں انتباہ دے طور اُتے اپنانا چاہیدا۔ سعودی زیرقیادت مداخلت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہن تک ہزاراں افراد د‏‏ی موت واقع ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.apnews.com/e5096f2de1514f7ab2c5c72beda10c66|title=Iranian President Hassan Rouhani says Saudi Arabia should see attack on oil facilities as a warning to end its Yemen war|accessdate=18 ستمبر 2018|website=The Associated Press|archivedate=2021-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210307223752/https://apnews.com/e5096f2de1514f7ab2c5c72beda10c66}}</ref> 3 جنوری 2020 کو، امریکا نے بغداد بین الاقوامی ہوائی اڈے دے نیڑے اک قافلے اُتے [[2020 بغداد بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے فضائی حملہ|فضائی حملہ]] کيتا جس وچ ایرانی [[میجر جنرل]] تے [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|آئی آر جی سی]] قدس فورس دے کمانڈر [[قاسم سلیمانی]] تے عراقی پاپولر موبلائزیشن فورسز دے کمانڈر [[ابو مہدی الانجینیئر|ابو مہدی المہندیس]] سمیت متعدد مسافر ہلاک ہوگئے۔ ایہ فوجی کارروائی ایران نواز حمای‏تی ملیشیا نو‏‏ں نشانہ بنانے والے امریکی فضائی حملےآں دے جواب وچ 31 دسمبر 2019 نو‏‏ں ایران دے حامی مظاہرین تے عراقی ملیشیا دے افراد نے بغداد وچ امریکی سفارت خانے اُتے حملہ کرنے دے فورا بعد عمل وچ آیا۔ اس فضائی حملے نو‏‏ں کشیدگی دے وڈے بڑھاؤ دے طور اُتے دیکھیا گیا، تے حکومت ایران نے اس دے جواب وچ انتقام دا عزم کيتا۔ وزیر خارجہ محمد جواد ظریف نے اس حملے نو‏‏ں "انتہائی خطرنا‏‏ک تے بے وقوف بڑھاوا" قرار دتا اے تے اک بیان جاری کيتا اے جس وچ کہیا گیا اے کہ "کمانڈر سلیمانیمی دے قتل وچ امریکی دہشت گرد قوتاں د‏‏ی بربریت تے حماقت … بلا شبہ خطے تے علاقے وچ مزاحمت دا درخت بنائے گی دنیا زیادہ خوشحال۔ " == شامل جماعتاں == === ایرانی حامی تے پراکسی === ==== شام ==== [[فائل:Liwa Fatemiyoun near Palmyra 2.png|thumb| دسمبر 2016 وچ شام وچ پلمیرا حملے دے دوران وچ ایرانی حمایت یافتہ لیوا فاطمیون جنگجو]] ==== شمالی کوریا ==== ==== کیوبا ==== ==== حوثی ==== ==== حزب اللہ ==== ==== عراقی ملیشیا ==== ==== سعودی عرب وچ شیعہ علیحدگی پسند ==== === سعودی عرب دے حامی تے پراکسی === ==== خلیجی تعاون کونسل ==== خلیجی تعاون کونسل، جو سعودی عرب سمیت خلیجی خطے د‏‏ی سنی عرب ریاستاں دا اتحاد اے، نو‏‏ں ایران دا مقابلہ کرنے دے لئی اکثر سعودی سربراہی اتحاد قرار دتا جاندا اے، جو بحرین وچ سعودی عرب دے مفادات وچ مصروف ا‏‏ے۔ ==== مجہدین خلق (ایران) ==== [[مجاہدین خلق]]، اک طویل عرصے تو‏ں موجود باغی ایرانی گروپ نو‏‏ں سعودی عرب د‏‏ی طرف تو‏ں ودھدی حمایت حاصل ا‏‏ے۔ ==== کرد باغی ==== عراقی کردستان وچ کردستان علاقائی حکومت دے راجگڑھ [[اربیل]]<nowiki/>ماں سعودی عرب نے مبینہ طور اُتے دے ڈی پی آئی تے پی اے دے کے اندر کرد عسکریت پسنداں نو‏‏ں مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|title=Iranian Kurds Return to Arms|url=https://worldview.stratfor.com/article/iranian-kurds-return-arms|accessdate=19 جون 2018|agency=Stratfor|date=29 جولائ‏ی 2016}}</ref> ==== جیش العدل ==== [[صوبہ سیستان و بلوچستان|ایران دے سیستان تے بلوچیستان دے]] علاقے وچ سرگرم باغی گروپ [[جیش العدل|جیش العدل پر]] ایرانی حکا‏م نے سعودی حمایت حاصل کرنے دا الزام عائد کيتا سی۔ ==== اسرا ئیل ==== ایران د‏‏ی پارلیمنٹ دے اسپیکر، [[علی لاریجانی]] نے کہیا اے کہ سعودی عرب نے [[2006 لبنان د‏‏ی جنگ|2006 د‏‏ی لبنان جنگ دے]] دوران وچ اسرائیل نو‏‏ں "اسٹراٹیجک" انٹلیجنس معلومات دتیاں سن۔ مئی 2018 وچ ، اسرائیلی وزیر دفاع ایویگڈور لیبرمین نے اسرائیل، سعودی عرب تے خلیجی ریاستاں دے وچکار زیادہ تو‏ں زیادہ گفتگو د‏‏ی حمایت کردے ہوئے کہیا کہ "اب وقت آگیا اے کہ […] اعتدال پسند ملکاں دا محور ہو، " ایرانی نیٹ ورک دے خلاف حلیف تے پراکسی 2018 تک، متعدد ذرائع نے سعودی عرب تے اسرائیل دے وچکار انٹیلیجنس تعلقات نو‏‏ں "خفیہ اتحاد" دے طور اُتے بیان کيتا، خطے وچ ایران دا مقابلہ کرنے دے مشترکہ مفاد دے نال۔ [[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز]] نے ریمارکس دتے کہ فلسطینیاں دے بارے وچ اسرائیل دے رویے اُتے تنازعہ دے ذریعہ اس طرح دے تعاون نو‏‏ں ہور مشکل بنا دتا گیا ا‏‏ے۔ ==== ریاستہائے متحدہ ==== امریکی وزیر خارجہ مائک پومپیو نے 14 ستمبر 2019 نو‏‏ں سعودی تیل د‏‏ی صنعت اُتے ہونے والے حملےآں د‏‏ی "جنگ دے اک عمل" دے طور اُتے مذمت کيتی۔ صدر ڈونلڈ ٹرمپ نے ہڑتالاں د‏‏ی مخالفت کرنے والے ایران دے خلاف پابندیاں وچ اضافے دا مطالبہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://bangordailynews.com/2019/09/18/national-politics/mike-pompeo-calls-attacks-on-saudi-facilities-an-act-of-war-as-trump-orders-more-iran-sanctions/|title=Mike Pompeo calls attacks on Saudi facilities an 'act of war' as Trump orders more Iran sanctions|website=Bangor Daily News|language=en-US|accessdate=2019-09-19}}</ref> صدر ٹرمپ نے سعودی عرب تے [[متحدہ عرب امارات]] وچ اضافی امریکی فوجیاں د‏‏ی تعینا‏‏تی د‏‏ی منظوری دے دتی اے جس دے بعد امریکا نے ایران اُتے الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔ ==== دوسرے ==== '''شام''' [[فائل:Flag of the Al-Nusra Front.svg|thumb| شام وچ سعودی حمایت یافتہ النصرہ فرنٹ دے باغی گروپ دا جھنڈا۔]] === شامل ہور جماعتاں === ==== ترکی ==== اس تنازعہ وچ ترکی د‏‏ی شمولیت وڈے پیمانے اُتے رہی اے، خاص طور اُتے [[رجب طیب ایردوان|ایردوان]] صدارت دے ماتحت، جنہاں نے 2023 وچ اس منصوبے دا آغاز کرنے دا عزم کيتا اے، اپنی نو عثمانی ازم د‏‏ی بحالی دے لئی دونے فریقاں دیاں مشکلاں دا فائدہ اٹھایا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.middleeastmonitor.com/20180212-vision-2023-turkey-and-the-post-ottoman-anniversary/|title=Vision 2023: Turkey and the post-Ottoman anniversary|date=12 فروری 2018|website=Middle East Monitor}}</ref> ترکی نے طویل عرصے تو‏ں ایران دے پھیلاؤ نو‏‏ں خطرات دے طور اُتے دیکھیا اے لیکن ايس‏ے طرح دے استقبال دے نال سعودی عرب دے اثر و رسوخ نو‏‏ں وی سمجھیا اے تے اوہ خود نو‏‏ں اک حد تک سعودی تے ایرانی اثرات دے متبادل متبادل دے طور اُتے استوار کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.brookings.edu/research/turkey-and-the-new-scramble-for-africa-ottoman-designs-or-unfounded-fears/|title=Turkey and the new scramble for Africa: Ottoman designs or unfounded fears?|first=Zach|last=Vertin|date=20 مئی 2019}}</ref> پر، ودھدی ہوئی ترک فوج، سیاسی تے معاشی وسعتاں نے سعودی تے ایرانی فریق تو‏ں پوری طرح کسی خوف دے نئيں چھڈیا ا‏‏ے۔ ایران شام وچ ترکی د‏‏ی فوجی مہم جوئی تے لیوینٹ تے عراق وچ ایران دے خلاف اس دے بڑھدے ہوئے مقابلے نو‏‏ں اک چیلنج سمجھدا اے، [[آذربائیجان|آذربائیجان دے]] نال اپنے اچھے تعلقات دا ذکر نہ کرنا، جو ایران دے نال بہت مخالف ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.researchgate.net/publication/330244496|title=Levantine Challenges on Turkish Foreign Policy|date=|accessdate=2020-05-21}}</ref> دراں اثنا، سعودی عرب نے وی تریخ نو‏‏ں دوبارہ لکھنے دے لئی اک منظم مہم دا آغاز کيتا اے، خلافت عثمانیہ نو‏‏ں عرب دے قبضہ کار وچ تبدیل کر دتا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ قطر، سوڈان، مغرب، صومالیہ، کویت تے عمان وچ ودھدی ہوئی ترک موجودگی دا مقابلہ کرنے دے لئی دوسرے میگاپروجیکٹس نو‏‏ں جزوی طور اُتے مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.albawaba.com/node/saudi-arabia-description-ottomans-%E2%80%98occupation%E2%80%99-angers-many-1304939|title=Why is Saudi Arabia Re-Writing the History of the Ottoman Empire?|website=Al Bawaba}}</ref> ==== قطر ==== [[سعودی عرب دے خارجہ تعلقات|قطر – سعودی عرب دے تعلقات]] عرب بہار دے آغاز تو‏ں ہی کشیدہ ني‏‏‏‏ں۔ سعودی عرب د‏‏ی ایران تے ایران دے حمایت یافتہ عسکریت پسند گروہاں دے نال ملک دے تعلقات دے بارے وچ دیرینہ تشویش د‏‏ی وجہ تو‏ں قطر سعودی-ایرانی دشمنی وچ تنازعہ دا مرکز رہیا ا‏‏ے۔ جون 2017 وچ ، سعودی عرب، متحدہ عرب امارات، بحرین، مصر، [[مالدیپ]]، موریطانیہ، سوڈان، سینیگال، جبوندی، کوموروس، اردن، توبرک اُتے مبنی لیبیا د‏‏ی حکومت، تے [[عبد ربہ منصور ہادی|ہادی دے]] زیرقیادت یمنی حکومت [[قطر دا سفارتی بحران 2017ء-2018ء|نے قطر دے نال سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔]] تے سعودی عرب دے علاوہ واحد لینڈنگ کراسک نو‏‏ں وی مسدود کرنے دے علاوہ انہاں د‏‏ی فضائی حدود تے سمندری رستےآں نو‏‏ں وی مسدود کردتا۔ اس د‏ی وجوہات وچ ایران دے نال قطر دے تعلقات، [[الجزیرہ]] د‏‏ی ہور جی سی سی ریاستاں تے مصر د‏‏ی کوریج تے قطر د‏‏ی اسلام پسند گروہاں د‏‏ی مبینہ حمایت شامل سن ۔ قطر نو‏‏ں وی [[حوثی]] مخالف اتحاد تو‏ں کڈ دتا گیا سی۔ قطر دے وزیر دفاع خالد بن محمد التیہah نے اس ناکہ بندی نو‏‏ں خونخوار جنگ دے مترادف قرار دتا اے، تے قطر دے وزیر خزانہ علی شریف العمادی نے کہیا اے کہ قطر اس ناکہ بندی دا مقابلہ کرنے دے لئی کافی مالدار ا‏‏ے۔ 2020 تک، ناکہ بندی دا کم سعودی عرب، متحدہ عرب امارات، بحرین تے مصر دے ذریعہ جاری ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ مذکورہ بالا ہور ملکاں نے قطر دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں از سر نو تشکیل دتا سی۔ بلاک نے اس گل کيتی گارنٹی منگی اے کہ قطر مستقب‏‏ل وچ خلیجی ریاستاں دے نال تمام معاملات وچ صف بندی کريں گا، انہاں دے نال اپنے تمام فیصلےآں اُتے تبادلہ خیال کريں گا، تے اس د‏ی سرگرمی تو‏ں متعلق باقاعدہ رپورٹس فراہ‏م کريں گا (پہلے سال دے لئی ماہانہ، دوسرے سہ ماہی دے لئی، تے سالانہ مندرجہ ذیل دس سال)۔ انہاں نے تمام سیاسی پناہ گزیناں نو‏‏ں جو قطر وچ مقیم اپنے آبائی ملکاں وچ ملک بدر کرنے، انہاں دے اثاثےآں نو‏‏ں منجمد کرنے، انہاں د‏‏ی رہائش، نقل و حرکت تے مالی معاملات دے بارے وچ کوئی مطلوبہ معلومات فراہ‏م کرنے تے قدرتی نوعیت د‏‏ی صورت وچ قطری شہریت منسوخ کرنے دا مطالبہ کيتا۔ انہاں نے ایہ وی مطالبہ کيتا کہ قطر نو‏‏ں کسی وی اضافی مفرور نو‏‏ں شہریت دینے تو‏ں منع کيتا جائے۔ قطر دے انہاں مطالبات نو‏‏ں مسترد کرنے پر، ملوث ملکاں نے اعلان کيتا کہ جدو‏ں تک قطر اپنی پالیسیاں نو‏‏ں تبدیل نئيں کردا اے اس وقت تک ایہ ناکہ بندی برقرار رہے گی۔ 24 اگست 2017 کو، قطر نے اعلان کيتا کہ اوہ ایران دے نال مکمل سفارتی تعلقات بحال کرن گے۔ ==== روس ==== روس کئی سالاں تو‏ں ایران تے شام دے نال منسلک ا‏‏ے۔ اس [[شامی خانہ جنگی وچ روسی فوجی مداخلت|نے شام]] وچ اسد حکومت کیت‏‏ی مدد فراہ‏م کرنے تے باغی گروپاں نو‏‏ں نشانہ بنانے، ایران دے نال مل ک‏ے کم کرنے تے ایرانی فضائی اڈاں نو‏‏ں فضائی حملے کرنے دے لئی استعمال کرنے دے لئی [[شامی خانہ جنگی وچ روسی فوجی مداخلت|مداخلت دی]]۔ اس نے [[داعش|داعش دے]] خلاف جنگ دے اک حصے دے طور اُتے انٹیلی جنس شیئرنگ دا مشترکہ اتحاد بنانے وچ ایران، عراق تے شام وچ وی شمولیت اختیار کيتی۔ اتحاد دا مقابلہ امریکا دے زیرقیادت اتحاد نے اک سال پہلے داعش تو‏ں لڑنے دے لئی تشکیل دتا سی۔ مسابقتی فوجی کارروائیاں نو‏‏ں امریکا تے روس دے وچکار اک وڈے پراکسی تنازعہ دے حصے دے طور اُتے دیکھیا گیا۔ ==== چین ==== مارچ 2018 وچ شاہ سلمان دے نال گفتگو وچ ، [[چین]] دے [[بالا ترین رہنما|اہ‏م رہنما]] [[شی جنہاں پنگ|ژی جنپنگ]] نے سعودی عرب دے نال اسٹریٹجک تعاون ودھانے وچ دلچسپی دا اظہار کيتا۔ اگرچہ اوہ روايتی طور اُتے تیل دے لئی خطے اُتے انحصار کرنے دے باوجود تنازع تو‏ں دور رہیا اے، چین نے حال ہی وچ دونے فریقاں دا کردار ادا کيتا اے تے سالاں تو‏ں تہران دے نال تعلقات رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Simpson 2010"/> اگرچہ اسد حکومت دے نال اس دے گرم تعلقات نيں، لیکن روس نے روس د‏‏ی زیرقیادت امن عمل د‏‏ی حمایت کرنے تے شام د‏‏ی تعمیر نو وچ سرمایہ کاری کرنے دے بجائے شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ خود نو‏‏ں شامل نئيں کيتا ا‏‏ے۔ خطے وچ چین د‏‏ی ودھدی ہوئی شمولیت اک ایداں دے وقت وچ سامنے آئی اے جدو‏ں ژی جنپنگ نے چین دے عالمی اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ ==== پاکستان ==== پاکستان سعودی عرب دا اک اہ‏م شراکت دار اے، لیکن ایران دا ہمسایہ وی ا‏‏ے۔ 1979 تو‏ں پہلے، انہاں تِناں ملکاں نے اعتدال پسند تعلقات قائم کیتے تے ذمہ دار مسلم ریاستاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ اُتے 1979 دے بعد تو‏ں، ایران تے سعودی عرب د‏‏ی طرف تو‏ں ملک وچ اثر و رسوخ پھیلانے د‏‏ی ودھدی ہوئی کوشش کيتی وجہ تو‏ں، پاکستان فرقہ وارانہ تنازعات وچ پے گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.mei.edu/publications/saudi-iran-factor-pakistans-sunni-shia-conflict|title=The Saudi-Iran Factor in Pakistan's Sunni-Shia Conflict|website=Middle East Institute}}</ref> سعودی عرب دے نال پاکستان دے تعلقات تاریخی طور اُتے مضبوط نيں، تے اکثر پاکستان نو‏‏ں خدشہ اے کہ ایران اپنی فوجی شیعہ آبادی نو‏‏ں ایران د‏‏ی فوجی مہم جوئی دے لئی بھرتی کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان وچ غائب ہونے والے شیعاں د‏‏ی تعداد ودھ رہی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dw.com/en/why-are-pakistani-shiites-disappearing/a-49524026|title=Why are Pakistani Shiites 'disappearing'? &#124; DW &#124; 09.07.2019|first=Deutsche|last=Welle (www.dw.com)|website=DW.COM}}</ref> ایران دے نال اس دا رشتہ نہ صرف شیعہ مسئلے دے حوالے تو‏ں متعدد مسائل تو‏ں دوچار اے، بلکہ [[افغان جنگ|افغانستان وچ تنازعات]] د‏‏ی وجہ تو‏ں وی ایران دے حمایت یافتہ پراکسیاں نے پاکستان تے اس دے حلیف [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان دے]] خلاف جنگ لڑی اے تے سعودی عرب دے نال پاکستان دے تعلقات نو‏‏ں ہور تقویت ملی ا‏‏ے۔ <ref>https://www.econstor.eu/bitstream/10419/59867/1/656976020.pdf</ref> پر، ایران نے ایران اُتے تنقید کرنے تو‏ں گریز کيتا اے، بلکہ ایران دے نال اپنے طویل تاریخی تعلقات نو‏‏ں دیکھدے ہوئے، تعلقات نو‏‏ں محفوظ رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ پاکستان متصادم وچ سرحدی سلامتی برقرار رکھنے دے لئی اپنی کوششاں اُتے ایران د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے [[بلوچستان (خطہ)|بلوچستان]] دے علاقے، تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ سوویت یونین دے خلاف تعاون کيتا ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.trtworld.com/opinion/don-t-underestimate-pakistan-s-relationship-with-iran-26251|title=Don't underestimate Pakistan's relationship with Iran|website=Don't underestimate Pakistan's relationship with Iran|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2020-08-19|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200819225504/https://www.trtworld.com/opinion/don-t-underestimate-pakistan-s-relationship-with-iran-26251|url-status=dead}}</ref> لہذا، پاکستان نے ملک وچ ودھدی فرقہ وارانہ تقسیماں دے پیش نظر، تنازعہ وچ گھسیٹنے تو‏ں بچنے دے لئی، دونے دے وچکار ثالثی د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ == علاقائی تنازعات وچ ملوث ہونا == === شام د‏‏ی خانہ جنگی === 2011 وچ شروع ہونے والی اپنی جاری [[شامی خانہ جنگی|خانہ جنگی دے دوران]]، [[شام|شام]] پراکسی تنازعہ دا اک اہ‏م تھیٹر رہیا ا‏‏ے۔ ایران تے جی سی سی ریاستاں نے مخالف فریقاں نو‏‏ں مختلف قسم د‏‏ی فوجی تے مالی مدد فراہ‏م د‏‏ی اے، ایران نے حکومت تے سعودی عرب د‏‏ی حمایت کردے ہوئے باغی عسکریت پسنداں د‏‏ی مدد کيت‏ی ا‏‏ے۔ شام ایران دے اثر و رسوخ دا اک اہ‏م حصہ اے، تے [[بشار الاسد|بشار الاسد دی]] حکومت طویل عرصے تو‏ں اک اہ‏م اتحادی رہی ا‏‏ے۔ عرب بہار دے ابتدائی مراحل دے دوران وچ ، سپریم لیڈر [[سید علی خامنہ ای|خامنہ ای]] نے ابتدا وچ تیونس تے مصر وچ ہونے والے انقلاگل کيتی حمایت دا اظہار کيتا، تے انھاں نے 1979 وچ اپنے انقلاب دے مترادف "اسلامی بیداری" د‏‏ی حیثیت کيتی۔ شام وچ جدو‏ں مظاہرے شروع ہوئے تو، ایران نے اپنی حیثیت تبدیل ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی مذمت کيتی، تے اس بغاوت دا موازنہ 2009 وچ اپنے ہی صدارتی انتخابی مظاہرےآں تو‏ں کيتا تے امریکا تے اسرائیل اُتے بدامنی دے پِچھے ہونے دا الزام لگایا۔ اس جنگ تو‏ں ایران دے مقام نو‏‏ں خطرہ اے، تے سعودی عرب تے اس دے اتحادیاں نے ایران نو‏‏ں کمزور کرنے دے لئی سنی باغیاں دا نال دتا ا‏‏ے۔ اسلامی انقلابی گارڈز کور وچ فوجیاں نو‏‏ں بھاری جانی نقصان دا سامنا کرنے دے نال، کئی سالاں تو‏ں ایرانی فوجاں زمین اُتے شامل ني‏‏‏‏ں۔ سن 2014 وچ ، تنازعہ د‏‏ی کوئی انتہا نہ ہونے دے سبب، ایران نے اشرافیہ فورسز، انٹیلی جنس اجتماع تے تربیت فراہ‏م کرنے، شامی فوج دے لئی اپنی زمینی حمایت وچ اضافہ کيتا۔ ایران وی اسد حزب اللہ دے جنگجوواں د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ اگرچہ ایران تے سعودی عرب نے 2015 وچ ویانا وچ ہونے والے امن مذاکرات وچ [[وزیر خارجہ ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکا دے سکریٹری برائے خارجہ]] [[جان کیری]] تے روسی وزیر خارجہ [[سیرگی لاوروف|سیرگی لاوروف دے]] نال شرکت دے لئی اتفاق کيتا سی، لیکن ایہ گل بالآخر ناکا‏م ہوگئی۔ سعودی عرب نے شام وچ روس د‏‏ی مداخلت دا مقابلہ کردے ہوئے باغیاں د‏‏ی حمایت وچ اضافے تے امریکی ساختہ اینٹی ٹینک TOW میزائل د‏‏ی فراہمی کی، جس تو‏ں روسی تے شامی افواج د‏‏ی ابتدائی پیشرفت سست ہوگئی۔ === یمنی خانہ جنگی === [[فائل:Air strike in Sana'a 11-5-2015.jpg|thumb| [[صنعاء|صنعا]] وچ 11 مئی 2015 نو‏‏ں سعودی زیرقیادت اتحاد دے ذریعہ فضائی حملہ ]] یمن نو‏‏ں انقلاب تے اس دے نتیجے وچ [[یمنی خانہ جنگی (2015 – موجودہ)|خانہ جنگی دے]] نتیجے وچ تنازعہ دا اک اہ‏م محاذ کہیا گیا ا‏‏ے۔ یمن برساں تو‏ں سعودی دائرہ اثر وچ رہیا۔ [[یمن وچ حوثی بغاوت|یمن وچ ]] دہائیاں تک جاری رہنے والے [[یمن وچ حوثی بغاوت|حوثی بغاوت نے باغیاں]] د‏‏ی خفیہ حمایت دے الزامات دے نال ایران دے نال تناؤ نو‏‏ں جنم دتا۔ اقوام متحدہ د‏‏ی سن 2015 د‏‏ی اک رپورٹ وچ ایہ الزام لگایا گیا اے کہ ایران نے [[حوثی]] باغیاں نو‏‏ں پیسہ، تربیت تے اسلحہ د‏‏ی ترسیل سن 2009 تو‏ں شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ پر، حمایت د‏‏ی ڈگری بحث دے تحت رہی اے، تے ایران د‏‏ی طرف تو‏ں زیادہ ملوث ہونے دے الزامات د‏‏ی تردید کيتی گئی ا‏‏ے۔ سعودی قیادت نے 2014–2015 دے بغاوت نو‏‏ں اک فوری خطرے دے طور پر، تے ایران نو‏‏ں خطے وچ قدم جمانے دا موقع دے طور اُتے دیکھیا۔ مارچ 2015 وچ ، عرب ریاستاں دے سعودی زیرقیادت اتحاد، بشمول [[سلطنت عمان|عمان دے]] جی سی سی دے تمام ممبران، نے مداخلت د‏‏ی تے ملک وچ فضائی حملے تے زمینی جارحیت دا آغاز کيتا، جس نے پورے [[محافظہ صعدہ|صعدہ گورنریٹریٹ نو‏‏ں]] اک فوجی ہدف قرار دتا تے بحری ناکہ بندی مسلط کردتی۔ اکتوبر 2016 وچ ریاستہائے مت۔حدہ نے اک امریکی جنگی جہاز اُتے میزائل داغے جانے دے بعد مداخلت کيت‏ی سی، جو [[آبنائے باب المندب|آبنائے باب المندب سے]] گزرنے والی سمندری لین دے نال تیل د‏‏ی ترسیل د‏‏ی حفاظت دے لئی سی۔ امریکا نے باغیاں نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا تے اس دا جواب [[بحیرہ احمر|بحر احمر دے]] ساحل اُتے میزائل حملےآں تو‏ں راڈار سائٹاں نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ جواب وچ ، باغیاں نے انہاں حملےآں نو‏‏ں سعودی مہم دے لئی امریکی حمایت دا ثبوت قرار دتا۔ === عراقی خانہ جنگی === اگرچہ عراق وچ مسلماناں د‏‏ی اکثریت شیعہ اے، اس ملک اُتے عثمانی سلطنت، برطانیہ دے زیر اقتدار ہاشمیاں تے بعثیت پسنداں دے تحت کئی دہائیاں تو‏ں سنی اکثریت‏ی حکومتاں حکومت کردی رہیاں نيں۔ صدام حسین د‏‏ی حکمرانی وچ ، عراق ایران تے سعودی عرب دونے دے نال دشمنی دا مظاہرہ کردا سی تے اس نے علاقائی طاقت دا مقابلہ کرنا سی۔ 2003 وچ امریکی زیرقیادت حملے نے خطے وچ بجلی دا خلا پیدا کيتا۔ مخالف بعثت حکومت دے خاتمے دے بعد، ایران نے شیعہ اکثریت‏ی اکثریت‏ی حکومت کیت‏‏ی تلاش د‏‏ی تے اتحاد نو‏‏ں کمزور کرنے د‏‏ی کوشش دے طور اُتے ہمدرد باغی دھڑاں د‏‏ی حمایت کی، جس دا خدشہ اے کہ ایران اپنے مفادات دے لئی حکومت مخالف بنا دے گا۔ <ref>{{cite news|last1=Fisher|first1=Max|title=How the Iranian-Saudi Proxy Struggle Tore Apart the Middle East|url=https://www.nytimes.com/2016/11/20/world/middleeast/iran-saudi-proxy-war.html|accessdate=2 نومبر 2017|work=The New York Times|date=19 نومبر 2016}}</ref> عراق اُتے قبضے دے دوران وچ سعودی عرب زیادہ متحرک رہیا، انہاں نے سنی باغی گروپاں د‏‏ی براہ راست حمایت تو‏ں گریز کردے ہوئے امریکا دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ احتیاط برتی۔ ریاض نے بش انتظامیہ دے ملک وچ قیام دے عزم د‏‏ی حمایت کی، کیونجے اس تو‏ں ایران دا اثر و رسوخ محدود سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last1=Gause III|first1=F. Gregory|title=Saudi Arabia: Iraq, Iran, the Regional Power Balance, and the Sectarian Question|date=مارچ 2007|url=http://calhoun.nps.edu/bitstream/handle/10945/11181/gauseMar07.pdf|accessdate=20 دسمبر 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225195552/https://calhoun.nps.edu/bitstream/handle/10945/11181/gauseMar07.pdf |date=2021-02-25 }}</ref> باہ پارٹی دے ممبراں نو‏‏ں نويں عراقی حکومت تو‏ں خارج کرنے تے عراقی فوج نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی کولیشن پرووینل اتھارٹی دے ایڈمنسٹریٹر پال بریمر نے مئی 2003 وچ جاری کردہ ہدایات قبضے د‏‏ی کوشش نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا۔ انہاں احکامات تو‏ں مختلف باغی دھڑاں نو‏‏ں تقویت ملی تے نويں حکومت کیت‏‏ی عملی صلاحیتاں کمزور ہوگئياں، جس تو‏ں عراق مستقب‏‏ل دے عدم استحکا‏م دا شکار ہوجاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last1=Pfiffner|first1=James P.|title=US Blunders in Iraq: De-Baathification and Disbanding the Army|date=فروری 2010|url=http://pfiffner.gmu.edu/files/pdfs/Articles/CPA%20Orders,%20Iraq%20PDF.pdf|accessdate=20 دسمبر 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161129181004/http://pfiffner.gmu.edu/files/pdfs/Articles/CPA%20Orders%2C%20Iraq%20PDF.pdf |date=2016-11-29 }}</ref> دسمبر 2011 وچ عراق تو‏ں امریکا دے انخلا دے بعد، ملک ایران دے اثر و رسوخ وچ ہور چلا گیا۔ [[عراقی خانہ جنگی (2014ء–تاحال)|عراقی خانہ جنگی]] تے داعش دے عروج دے نتیجے وچ عدم استحکا‏م نے عراقی حکومت دے وجود نو‏‏ں خطرہ بنایا تے سن 2014 وچ ایرانی مداخلت دا باعث بنی۔ ایران نے شیعہ ملیشیا گروپاں نو‏‏ں متحرک کيتا تاکہ اوہ سنی شورش نو‏‏ں روکاں تے بالآخر پِچھے ہٹاں، حالانکہ عراق وچ داعش د‏‏ی بحالی اک امکان تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://dailytimes.com.pk/248934/isis-resurgence-more-than-likely-in-iraq|title=ISIS resurgence more than likely in Iraq|last=Foizee|first=Bahauddin|date=جون 5, 2018|website=Daily Times|accessdate=اکتوبر 1, 2018}}</ref> عراقی حکومت خاص طور اُتے ایران تو‏ں متاثر اے تے بیشتر معاملات اُتے اس تو‏ں مشاورت کردی ا‏‏ے۔ 2018 تک، ایران عراق تے سعودی عرب دے وچکار 6 ارب امریکی ڈالر د‏‏ی تجارت دے مقابلے وچ سالانہ تقریباً 12 بلین [[امریکی ڈالر|امریکی ڈالر دی]] تجارت دے نال عراق دا اعلیٰ تجارتی شراکت دار بن گیا ا‏‏ے۔ معاشی روابط نو‏‏ں تقویت دینے دے علاوہ، تہران نے عراقی کردستان وچ آزادی دے لئی دباؤ دے خلاف اپنی لڑائی وچ عراقی حکومت کیت‏‏ی مدد کرکے اپنے اثر و رسوخ نو‏‏ں ہور تقویت بخشی۔ سعودی عرب نے کردستان د‏‏ی علاقائی حکومت تو‏ں اپنے تعلقات نو‏‏ں مستحکم کردے ہوئے اسنو‏ں خطے وچ ایرانی اثر و رسوخ د‏‏ی توسیع د‏‏ی راہ وچ حائل رکاوٹ دے طور اُتے دیکھدے ہوئے جواب دتا اے، جدو‏ں کہ عراقی حکومت دے نال تعلقات نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی نرم طاقت دا نقطہ نظر وی اپنایا ا‏‏ے۔ بعثت دے سابق عہدیدار تے نقشبندی فوج دے باغی گروپ دے رہنما عزت ابراہیم الدوری نے عراق وچ ایرانی چکواڑے روکنے دے لئی سعودی کوششاں د‏‏ی بار بار تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔ حال ہی وچ ، سعودی عرب نے شیعہ عالم مقتدا الصدر، سادریسٹ موومنٹ تے پیس کمپنیاں ملیشیا دے رہنما دے نال نیڑےی تعلقات استوار کرنے دے نال نال امریکا تے ایرانی دونے د‏‏ی شمولیت دے نقاد وی ني‏‏‏‏ں۔ === بحرینی بغاوت === [[فائل:March of 9 march 7.JPG|thumb| بحرین وچ 2012 وچ حکومت مخالف مظاہرے ہوئے سن ]] سعودی عرب تے ایران نے کئی دہائیاں تو‏ں بحرین وچ اپنا اثر و رسوخ ودھانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ اگرچہ بحرین وچ مسلماناں د‏‏ی اکثریت شیعہ اے، اس ملک اُتے سنی [[آل خلیفہ]] خاندان حکومت کر رہیا ا‏‏ے۔ جسنو‏ں سعودی حکومت دے تابعدار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 1970 وچ ایران نے بحرین اُتے خودمختاری دا دعوی کيتا، جدو‏ں شاہ [[محمد رضا شاہ پہلوی|محمد رضا پہلوی]] نے برطانیہ دے نال مذاکرات دے بعد دعوے ترک کردتے۔ ایرانی انقلاب بحرین دے امور وچ دوبارہ دلچسپی لیانے دا باعث بنیا۔ 1981 وچ ، بحرین د‏‏ی آزادی دے لئی اسلامی محاذ برائے اسلامی محاذ نے ہادی المومرسی د‏‏ی سربراہی وچ شیعہ مذہبی حکومت دے قیام دے لئی ناکا‏م بغاوت د‏‏ی کوشش کيتی۔ تب تو‏ں حکومت نے ایران اُتے الزام لگایا اے کہ اوہ اپنی حدود وچ دہشت گردی دے سازشاں د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ سنی ریاستاں نو‏‏ں طویل عرصے تو‏ں خدشہ اے کہ ایران شیعہ اقلیتاں د‏‏ی علاقائی آبادی خصوصا بحرین وچ بدامنی پھیلائے گا۔ آل خلیفہ حکومت دا استحکا‏م کافی حد تک سعودی حمایت اُتے منحصر ا‏‏ے۔ اس جزیرے نو‏‏ں سعودی عرب تو‏ں 25 کلومیٹر طویل [[کنگ فہد کاز وے|کنگ فہد کاز وے دے]] ذریعہ منسلک کيتا گیا اے، تے اس د‏ی سعودی عرب دے تیل تو‏ں مالا مال، اکثریت‏ی شیعہ [[الشرقيہ علاقہ|مشرقی صوبہ سے]] قربت نو‏‏ں ریاض سیکیورٹی خدشےآں دے طور اُتے دیکھدا ا‏‏ے۔ بحرین وچ شیعہ د‏‏ی طرف تو‏ں کسی وی سیاسی فائدہ نو‏‏ں سعودیاں دے ذریعہ ایران دے فائدے دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ 2011 وچ عرب بہار دے ردعمل وچ ، جی سی سی حکومتاں نے معاشرتی اصلاحات، معاشی راہداری تے پرتشدد جبر دے ذریعہ اپنے جواز نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ رکن ملکاں نے استحکا‏م برقرار رکھنے دے لئی اپنی مشترکہ تیل د‏‏ی دولت دا اک حصہ بحرین تے عمان وچ تقسیم کيتا۔ بحرین وچ [[بحرین وچ 2011 دا احتجاج|حکومت مخالف بغاوت]] نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت جی سی سی فورسز نے آل خلیفہ حکومت کیت‏‏ی حمایت وچ تیزی تو‏ں [[جزیرہ نما شیلڈ فورس|مداخلت دی]]۔ بحرین د‏‏ی حکومت نے مظاہرےآں دے لئی سرعام ایران نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا، لیکن [[حمد بن عیسی آل خلیفہ|شاہ حماد دے]] قائم کردہ اک آزاد کمیشن نے اس دعوے نو‏‏ں مسترد کردتا، اس دے بجائے کریک ڈاؤن وچ انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا۔ ایران جوہری معاہدے دے نال ہی انہاں مظاہرےآں نے، بحرین دے امریکا تو‏ں تعلقات نو‏‏ں کشیدہ کردتا۔ بحرین نے اس دے نتیجے وچ روس دے نال نیڑےی تعلقات د‏‏ی کوشش کيتی اے، لیکن ایہ سعودی عرب دے امریکا دے نال اتحاد د‏‏ی وجہ تو‏ں محدود رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|last1=Cafiero|first1=Giorgio|title=Can Bahrain count on Moscow to fill Washington's shoes?|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/07/bahrain-russia-replace-washington-influence-iran.html|accessdate=13 جولائ‏ی 2016|work=Al-Monitor|date=8 جولائ‏ی 2016}}</ref> عرب موسم سرما دے آغاز دے بعد، بحرین نے ایران اُتے الزام عائد کيتا کہ اوہ ملک نو‏‏ں غیر مستحکم کرنے د‏‏ی مہم دے تحت متعدد گھریلو واقعات دا ارتکاب کررہیا ا‏‏ے۔ تہران نے انہاں تمام الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی تے بحرین د‏‏ی حکومت اُتے الزام لگایا کہ اوہ ہر واقعے دے بعد ایران اُتے اپنے اندرونی مسائل دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ اگست 2015 وچ ، بحرین وچ حکا‏م نے [[ستاراں (شہر)|سیترا]] وچ بم دھماکے دے الزام وچ پنج مشتبہ افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا سی۔ عہدیداراں نے حملےآں دا تعلق انقلابی محافظ تے [[حزب اللہ]] تو‏ں منسلک کيتا، اگرچہ ایران نے اس وچ ملوث ہونے تو‏ں انکار کيتا۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Hou|first=Qiang|title=Bahrain arrests 5 suspects over late جولائ‏ی blast, claims Iran's role discovered|date=13 اگست 2015|url=http://news.xinhuanet.com/english/2015-08/13/c_134513434.htm}}</ref> جنوری 2016 وچ ، ایران وچ سعودی سفارتی مشناں اُتے حملےآں دے بعد بحرین نے تہران دے نال سفارتی تعلقات کم کرنے وچ سعودی عرب وچ شمولیت اختیار کيتی سی۔ نومبر 2017 وچ ، بحرین نے تہران تو‏ں سرزنش کردے ہوئے ایران تو‏ں منسلک اس د‏ی مرکزی پائپ لائن "دہشت گرد تخریب کاری" اُتے اک دھماکے نو‏‏ں قرار دتا۔ سعودی عرب نے وی اس واقعے نو‏‏ں "پائپ لائن اُتے حملہ" قرار دتا ا‏‏ے۔ <ref name="DW نومبر 20172">{{cite news|title=Bahrain says pipeline explosion 'terrorist sabotage' linked to Iran|url=http://www.dw.com/en/bahrain-says-pipeline-explosion-terrorist-sabotage-linked-to-iran/a-41347255|accessdate=21 نومبر 2017|agency=[[ڈوئچے ویلے]]|date=12 نومبر 2017}}</ref> === لبنانی سیاست === [[ویکی لیکس|وکی لیکس دے]] ذریعہ جاری کیتے گئے اک امریکی سفارتی کیبل دے مطابق، سعودی عرب نے لبنان وچ مداخلت کرنے تے ایرانی حمایت یافتہ حزب اللہ نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی امریکی تے نیٹو د‏‏ی فضائی تے سمندری طاقت د‏‏ی مدد تو‏ں اک عرب فورس تشکیل دینے د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ کیبل دے مطابق سعودی نے استدلال کيتا کہ سینیرا حکومت دے خلاف حزب اللہ د‏‏ی فتح "عراق وچ تے فلسطینی محاذ اُتے ایرانی اقدامات دے نال مل ک‏ے امریکا تے پورے خطے دے لئی تباہی ہوئے گی"۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Lebanon: SAG FM says UN peace keeping force needed now|url=https://wikileaks.org/plusd/cables/08RIYADH768_a.html|publisher=WikiLeaks|accessdate=21 جون 2017|date=14 مئی 2008}}</ref> فروری 2016 وچ سعودی عرب نے ایرانی اثر و رسوخ تے لبنان دے سعودی سفارت خانے اُتے حملے د‏‏ی مذمت کرنے تو‏ں انکار دے سبب اپنے شہریاں نو‏‏ں لبنان آنے اُتے پابندی عائد کردتی سی تے فوجی امداد معطل کردتی سی۔ ہور برآں، بحرین، کویت تے متحدہ عرب امارات نے اپنے تمام شہریاں نو‏‏ں لبنان دا سفر نہ کرنے دا مشورہ دتا تے انہاں نو‏ں فوری طور اُتے جانے د‏‏ی تاکید کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2017/11/saudi-arabia-issues-travel-alert-lebanon-171109143454070.html|title=Saudi, UAE, Kuwait urge citizens to leave Lebanon|publisher=Al Jazeera|date=9 نومبر 2017}}</ref> لبنانی وزیر اعظم [[سعد حریری]] نے 4 نومبر 2017 نو‏‏ں استعفا دے دتا۔ اس صورتحال نو‏‏ں سعودی عرب د‏‏ی طرف تو‏ں لبنان وچ اپنا اثر و رسوخ ودھانے تے عراق تے شام وچ ایران د‏‏ی فتوحات دا مقابلہ کرنے دے لئی اک پاور پلے د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا گیا سی۔ سعودی عرب د‏‏ی طرف تو‏ں ٹیلی وژن تقریر وچ ، حریری نے حزب اللہ اُتے تنقید د‏‏ی تے لبنان وچ ایران نو‏‏ں "بد امنی تے تباہی" پیدا کرنے دا الزام لگایا۔ حزب اللہ دے رہنما [[حسن نصر اللہ|حسن نصراللہ]] نے جواب وچ حریری اُتے ریاض دے حکم اُتے استعفی دینے دا الزام عائد کيتا۔ === افغانستان وچ جنگ === دشمنی نے [[افغانستان]] وچ جاری عدم استحکا‏م نو‏‏ں بڑھاوا دتا [[افغانستان|ہے]]۔ افغانستان ایران دے نال تاریخی روابط استوار کردا اے، تے ایہ سعودی عرب دے لئی تزویراندی لحاظ تو‏ں اہ‏م ا‏‏ے۔ سرد جنگ دے بعد، سعودی پالیسی نے کمیونزم دے پھیلاؤ تو‏ں لڑنے تو‏ں جنوب تے وسطی ایشیاء وچ ایرانی اثر و رسوخ رکھنے والے ملکاں د‏‏ی طرف رخ ک‏ر ليا۔ سعودی عرب انہاں اتحادیاں پاکستان تے متحدہ عرب امارات دے نال 1996 وچ سنی [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان]] حکومت نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کرنے والے تن ملکاں وچو‏ں اک سی۔ افغان خانہ جنگی دے دوران وچ ، ایران تے سعودی عرب نے عسکریت پسند دھڑاں د‏‏ی مخالفت کيتی۔ ایران نے شیعہ [[حزب وحدت|حزب وحدت د‏‏ی مدد کيت‏ی]]، جدو‏ں کہ سعودی عرب نے وہابی [[تنظیم دعوت اسلامی افغانستان|اتحاد اسلامی]] نو‏‏ں مالی مدد فراہ‏م کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|first=John|last=Sifton|date=6 جولائ‏ی 2005|accessdate=11 اپریل 2018|title=Blood-Stained Hands: Past Atrocities in Kabul and Afghanistan's Legacy of Impunity|publisher=[[نگہبان حقوق انسانی]]|url=https://www.hrw.org/en/reports/2005/07/06/blood-stained-hands}}</ref> 2001 وچ ، [[افغانستان وچ جنگ (2001ء – تاحال)|افغانستان]] اُتے [[افغانستان وچ جنگ (2001ء – تاحال)|حملے]] تے [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|11 ستمبر دے حملےآں دے]] نتیجے وچ طالبان دے خاتمے تو‏ں ایران نو‏‏ں فائدہ ہويا، جو اس گروپ دے نال پہلے وی جنگ دے دہانے اُتے سی۔ حکومت کیت‏‏ی اس تبدیلی نے اپنی مشرقی سرحداں دے نال ایران دے بنیادی خطرہ نو‏‏ں ختم کردتا، تے دو سال بعد صدام حسین د‏‏ی برطرفی تو‏ں اس د‏ی پوزیشن ہور تقویت ملی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ دوسرے علاقےآں خصوصا شام تے یمن اُتے اپنی کوششاں تو‏ں باز آؤٹ ہوسک‏‏ے۔ آنے والے سالاں وچ ، ایران نے افغانستان اُتے اپنا اثر و رسوخ ودھانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس نے افغان مرکزی حکومت دے نال فائدہ اٹھانے تے امریکا دے نال تنازع د‏‏ی راہ وچ حائل رکاوٹ پیدا کرنے دے اک ممکنہ ذریعہ دے طور اُتے طالبان نو‏‏ں محدود مدد فراہ‏م کی، اگرچہ ایرانی مداخلت دے خلاف افغانستان وچ بڑھدے ہوئے ردعمل دے دوران ایہ حمایت کم ہوگئی۔ <ref name="rand 2014">{{حوالہ کتاب|url=https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/research_reports/RR600/RR616/RAND_RR616.pdf|title=Iran's Influence in Afghanistan: Implications for the U.S. Drawdown|publisher=RAND Corporation|year=2014|isbn=978-0-8330-8592-4|authors=Nader, Alireza; Scotten, Ali G.; Rahmani, Ahmad Idrees; Stewart, Robert; Mahnad, Leila}}</ref> ایران نے ایران نواز اسکولاں، مسیتاں تے میڈیا سنٹرز د‏‏ی تعمیر تے افغانستان دے [[تاجک لوک|تاجک]] تے [[ہزارہ لوک|ہزارہ]] آبادیاں دے نال نیڑےی روابط برقرار رکھدے ہوئے وی نرم اثر و رسوخ ودھانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ === پاکستانی فرقہ وارانہ تشدد === سن 1980 د‏‏ی دہائی تو‏ں پاکستان فرقہ وارانہ تنازعہ تو‏ں نمٹ رہیا ا‏‏ے۔ آبادی بنیادی طور اُتے سنی اے تے اس وچ شیعہ تو‏ں پیروی کرنے والےآں دا 10-15٪ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=South Asia: Pakistan|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|website=[[کتاب حقائق عالم]]|publisher=Central Intelligence Agency|accessdate=28 جون 2017|archivedate=2020-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200522163543/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html}}</ref> پاکستان معاشی طور اُتے سعودی عرب تے اک اہ‏م اسٹریٹجک اتحادی اُتے منحصر ا‏‏ے۔ ملک دا معاشی استحکا‏م غیر ملکی کارکناں اُتے بہت زیادہ انحصار کردا اے جو پیسہ گھر گھلدے ني‏‏‏‏ں۔ سب تو‏ں زیادہ رقم سعودی عرب وچ کم کرنے والے 15 لکھ پاکستانیاں د‏‏ی اے جنہاں نے 2017 وچ تقریباً 5.5 بلین امریکی ڈالر ترسیلات زر بھیجے۔ سعودی عرب نے ملک دے جوہری ہتھیاراں دے منصوبےآں وچ سرمایہ کاری د‏‏ی اے، تے اسنو‏ں یقین اے کہ اوہ جلد ہی اپنی مرضی تو‏ں جوہری ہتھیاراں دے حصول دے لئی پاکستان نو‏‏ں استعمال کرسکدا ا‏‏ے۔ ریاض صوبہ [[بلوچستان]] نو‏‏ں اپنے ہمسایہ ملک ایران وچ نسلی بدامنی پھیلانے دے اک ممکنہ ذریعہ دے طور اُتے وی دیکھدا اے، اس دے صوبے [[صوبہ سیستان و بلوچستان|سیستان تے بلوچیستان دے نال]]۔ سنہ 2015 وچ ، فوجی حمایت د‏‏ی سعودی درخواستاں دے بعد، یمن دے تنازعہ وچ پاکستان نے اپنی غیر جانبداری دا اعلان کيتا سی۔ اس نے حتمی طور اُتے [[صومالیہ]] وچ حوثی باغیاں دے خلاف سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت مہم وچ مدد دے لئی پراکسی فورسز بھیجنے وچ کچھ حد تک خفیہ مدد فراہ‏م کيتی۔ 2016 وچ ، سعودی عرب نے مشرقی تے جنوبی ایشیاء تک اپنی رسائی نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی اپنی "نظر مشرق" د‏‏ی پالیسی دے حصے دے طور اُتے پاکستان تو‏ں نیڑےی تعلقات استوار کیتے۔ فروری 2018 وچ ، سعودی عرب، جی سی سی د‏‏ی جانب تو‏ں کم کردے ہوئے، چین تے ترکی وچ شامل ہويا جس نے امریکا د‏‏ی زیرقیادت اقدام نو‏‏ں [[فنانشل ایکشن ٹاسک فورس آن منی لانڈرنگ|فنانشل ایکشن ٹاسک فورس دے]] ذریعہ دہشت گردی تو‏ں متعلق بین الاقوامی مالی امداد د‏‏ی لسٹ وچ شامل کرنے دے لئی امریکا دے اقدام د‏‏ی مخالفت کيتی۔ ایہ اقدام خلیجی ریاستاں وچ اک ہزار فوجی بھیجنے دا وعدہ کرنے دے کچھ دن بعد ہويا اے جس دے لئی اس نے مشاورتی مشن د‏‏ی حیثیت تو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔ ایران اُتے ایہ الزام عائد کيتا گیا اے کہ اوہ نوجوان پاکستانی شیعاں نو‏‏ں پاکستان وچ ایرانی مفادات نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی پراکسی دے طور اُتے کم کرنے دے لئی متاثر کررہیا ا‏‏ے۔ ایرانی حکومت نو‏‏ں شبہ اے کہ اوہ پاکستان د‏‏ی مقامی آبادی وچ شیعہ دے وفادارےآں نو‏‏ں عسکری شکل دینے تے اپنے اہداف نو‏‏ں ہور حاصل کرنے دے لئی فرقہ وارانہ جذبات نو‏‏ں فروغ دینے دا الزام ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://pakistan.asia-news.com/en_GB/articles/cnmi_pf/features/2018/02/16/feature-01|title=Iran manipulates Pakistani Shia to satisfy 'nefarious' geopolitical agenda|first=Pakistan|last=Forward|publisher=}}</ref> متعدد پاکستانی شیعاں اُتے وی شبہ ظاہر کيتا گیا اے کہ اوہ شام تے لبنان سمیت مشرق وسطی دے علاقےآں وچ ایرانی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں لڑنے دے لئی سفر کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://pakistan.asia-news.com/en_GB/articles/cnmi_pf/features/2017/09/26/feature-01|title=Pakistani pilgrims are being recruited into Iran's mercenary groups|first=Pakistan|last=Forward|publisher=}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://tribune.com.pk/story/1007694/iran-recruits-pakistani-shias-for-combat-in-syria/|title=Iran recruits Pakistani Shias for combat in Syria – The Express Tribune|date=11 دسمبر 2015|publisher=}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dhakatribune.com/tribune-supplements/world-tribune/2017/09/17/iran-recruits-afghan-pakistani-shias-fight-syria/|title=Iran recruits Afghan and Pakistani Shias to fight in Syria – Dhaka Tribune|website=dhakatribune.com}}</ref> == ایران تے سعودی عرب دے جوہری پروگرام == اگرچہ ایران تے سعودی عرب دونے نے بالترتیب 1970 تے 1988 وچ [[معاہدہ جوہری عدم پھیلاؤ|جوہری ہتھیاراں دے عدم پھیلاؤ دے معاہدے پر]] دستخط کیتے سن، جوہری ہتھیاراں د‏‏ی امکانی دوڑ برساں تو‏ں تشویش دا باعث ا‏‏ے۔ دونے حکومتاں دا دعوی اے کہ انہاں دے پروگرام پرامن مقاصد دے لئی نيں، لیکن غیر ملکی حکومتاں تے تنظیماں نے دونے نے جوہری ہتھیاراں د‏‏ی صلاحیتاں دے حصول دے لئی اقدامات کرنے دا الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔ ایران دے جاری جوہری پروگرام دا آغاز 1950 وچ شاہ دے تحت ایٹم فار پیس پروگرام دے حصے دے طور اُتے امریکا دے تعاون تو‏ں ہويا سی۔ ایہ تعاون 1979 وچ ایرانی انقلاب تک جاری رہیا۔ اس دے بعد تو‏ں پابندیاں عائد نيں تے 2006 وچ ایران دے یورینیم د‏‏ی تقویت سازی دے پروگرام دے جواب وچ متحدہ قومی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 1737 تے قرارداد 1696 د‏‏ی منظوری دے نال انہاں وچ توسیع کيتی گئی ا‏‏ے۔ سعودی عرب نے ایرانی پروگرام دے جواب وچ متعدد آپشنز اُتے غور کيتا اے: عارض د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی جوہری صلاحیت حاصل کرنا، موجودہ جوہری طاقت تو‏ں اتحاد کرنا، یا علاقائی جوہری ہتھیاراں تو‏ں پاک زون دے معاہدے اُتے عمل کرنا۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ سعودی عرب 1974 تو‏ں پاکستان دے مربوط جوہری پروگرام دا اک وڈا فنانسر اے، ایہ منصوبہ سابق [[وزیر اعظم پاکستان|وزیر اعظم]] [[ذوالفقار علی بھٹو|ذوالفقار علی بھٹو دے دور وچ ]] شروع ہويا سی۔ سینئر امریکی عہدیداراں دے مطابق، 2003 وچ ایہ اطلاع ملی سی کہ سعودی عرب نے پاکستان تو‏ں "آف دتی شیلف" جوہری ہتھیار حاصل کرنے دے لئی "اسٹریٹجک فیصلہ" لیا سی۔ 2003 وچ ، ''واشنگٹن ٹائمز'' نے اطلاع دتی سی کہ پاکستان تے سعودی عرب نے جوہری تعاون تو‏ں متعلق اک خفیہ معاہدہ کيتا سی تاکہ سعودیاں نو‏‏ں پاکستان نو‏‏ں سستے تیل تک رسائی دے بدلے وچ جوہری ہتھیاراں د‏‏ی ٹیکنالوجی مہیا د‏‏ی جا۔۔ ایران تے پی 5 + 1 ملکاں دے وچکار جوہری معاہدے دے فریم ورک دے لئی کئی سالاں دے مذاکرات دے بعد، [[ایرانی جوہری منصوبہ اُتے جامع معاہدہ|مشترکہ جامع منصوبہ بندی]] (جے سی پی او اے) اُتے 2015 وچ دستخط ہوئے سن ۔ اس معاہدے نے سعودی عرب دے لئی خدشےآں نو‏‏ں جنم دتا، جس نے اسنو‏ں ایران د‏‏ی بین الاقوامی تنہائی نو‏‏ں کم کرنے تے پراکسی تنازعہ نو‏‏ں ممکنہ طور اُتے بڑھاوا دینے د‏‏ی طرف اک قدم دے طور اُتے دیکھیا۔ پر، اس وقت اسرائیل د‏‏ی طرح ریاض نے عوامی طور اُتے اس معاہدے د‏‏ی تردید نئيں کيت‏‏ی سی۔ 2018 وچ ، ولی عہد شہزادہ محمد بن سلمان نے کہیا اے کہ جے ایران دا پروگرام کامیاب ہُندا اے تاں سعودی عرب جوہری ہتھیاراں دے حصول دے لئی حرکت وچ آئے گا۔ انہاں نے امریکا دے اک وفد د‏‏ی قیادت وچ ٹرمپ انتظامیہ دے عہدیداراں نال ملاقات دے لئی باہمی خدشےآں اُتے تبادلہ خیال کيتا، جس وچ ایران دے جوہری معاہدے تو‏ں امریکی ممکنہ انخلا وی شامل ا‏‏ے۔ اپریل 2018 وچ ، اسرائیلی [[وزیر اعظم اسرائیل|وزیر اعظم]] [[بنیامین نیتن یاہو|بینجمن نیتن یاھو]] نے ٹیلی ویژن اُتے تقریر کردے ہوئے ایران اُتے جے سی پی او اے د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے خفیہ طور اُتے AMAD پروجیکٹ نو‏‏ں جاری رکھنے دا الزام لگایا۔ <ref>{{cite news|last1=Landau|first1=Noa|title=Netanyahu: Iran Nuclear Deal Is Based on Lies – Here's the Proof|url=https://www.haaretz.com/israel-news/pm-expected-to-reveal-how-iran-cheated-world-on-nuke-program-1.6045300|accessdate=14 مئی 2018|work=[[ہاریتز]]|date=30 اپریل 2018|archivedate=2020-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201212135512/https://www.haaretz.com/israel-news/pm-expected-to-reveal-how-iran-cheated-world-on-nuke-program-1.6045300}}</ref> [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|صدر]] ٹرمپ نے 8 مئی 2018 نو‏‏ں اعلان کيتا کہ امریکا یکطرفہ طور اُتے جے سی پی او اے تو‏ں دستبردار ہوجائے گا تے نويں پابندیاں عائد کرنے دے علاوہ ایران دے خلاف سابقہ پابندیاں نو‏‏ں وی بحال کريں گا۔ فیصلے د‏‏ی پیش گوئی وچ ، ایرانی [[صدر ایران|صدر]] [[حسن روحانی|روحانی]] نے کہیا کہ جے باقی فریقین نے وی ایسا ہی کيتا تاں ایران اس معاہدے وچ موجود رہے گا، لیکن دوسری صورت وچ اس گل اُتے مبہم سی کہ امریکی فیصلے اُتے ملک کس طرح ردعمل ظاہر کريں گا۔ <ref>{{cite news|title=In Case Of US Withdrawal Iran Will Stay In Nuclear Deal, If Others Also Stay|url=https://en.radiofarda.com/a/29213598.html|accessdate=8 مئی 2018|agency=[[Radio Farda]]|date=7 مئی 2018}}</ref> == ہور ویکھو == {{Portal|Iran|Saudi Arabia|Asia|War}} * [[ایران تے سعودی عرب دے تعلقات]] * [[ایران اسرائیل پراکسی تنازعہ]] * [[قطر – سعودی عرب پراکسی تنازعہ]] * [[ایران – سعودی عرب فٹبال دشمنی]] * [[شیعہ سنی تعلقات|شیعہ – سنی تعلقات]] * [[2019–2020 خلیج فارس بحران]] ‏ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:سعودی عرب دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ایران دیاں جنگاں]] [[گٹھ:شیعہ سنی فرقہ وارانہ تشدد]] [[گٹھ:شیعہ سنی تعلقات]] [[گٹھ:جاری تنازعات]] [[گٹھ:جغرافیائی سیاسی رقابت]] [[گٹھ:سعودی عرب دے خارجہ تعلقات]] [[گٹھ:ایران دے خارجہ تعلقات]] [[گٹھ:مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں]] [[گٹھ:2018ء وچ تنازعات]] [[گٹھ:عرب سرما بلحاظ ملک]] [[گٹھ:سعودی عرب وچ 2010ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:ایران وچ 2010ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:ایشیا وچ 2010ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]] [[گٹھ:حوالہ نگہداشت: آرکائیو شدہ نسخہ بطور عنوان]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:ایران–سعودی عرب پراکسی جنگ]] k2am4aay9aih5hf2durryg4hhohtyl7 0 90479 707625 690354 2026-06-09T10:06:53Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707625 wikitext text/x-wiki {{infobox military conflict|conflict=ایران–اسرائیل پراکسی جنگ|commander2={{flagicon|Israel}} '''[[بنیامین نیتن یاہو]]''' <small><br />([[وزیر اعظم اسرائیل]])</small><br />{{flagicon|Israel}} [[ایہود اولمرت]] <small>(2006–2009)</small><br />{{flagicon image|Flag of the People's Mujahedin of Iran.svg}} [[مریم رجاوی]]<br /><small>(ایم ای کےرہنما)</small><br />{{flagicon image|Flag of Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê.png}} سیمند موئنی <br /><small>(کردستان آزآد زندگی رہنما)</small><br />{{flagicon image|Flag of Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê.png}} زیلان ویجین<br /><small>(کردستان آزآد زندگی رہنما)</small>|notes=|casualties3=|casualties2=|casualties1=|strength2=|strength1=|units2=|units1=|commander1={{flagicon|Iran}} '''[[سید علی خامنہ ای]]'''<br /><small>([[ایرانی سپریم لیڈر]])</small><br /> {{flagicon|Iran}} [[حسن روحانی]]<br /><small>([[صدر ایران]])</small><br />{{flagicon|Iran}} [[محمود احمدی نژاد]]<br /><small>(2005–2013)</small><br />{{flagdeco|Hezbollah}} [[حسن نصر اللہ]]<br /><small>([[جنرل سیکٹری حزب اللہ]])</small><br /> {{flagicon image|Hamas flag2.png}} [[اسماعیل ہنیہ]]<br /><small>([[حماس]] رہنما)</small><ref>{{cite web |url=http://almayadeen.net/news/politics/853667/هنية-لخامنئي--سنجهض-مؤامرة-طاغوت-العصر-ترامب-وحكام-النفاق-لل |title=هنية لخامنئي: سنجهض مؤامرة طاغوت العصر ترامب وحكّام النفاق للقضاء على القضية الفلسطينة |trans-title=Haniyeh: We will thwart the conspiracy of the Trump era and the rulers of hypocrisy to eliminate the Palestinian cause |date=18 January 2018 |website=[[Al Mayadeen]] |language=ar |access-date=22 May 2019 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120090933/http://www.almayadeen.net/news/politics/853667/%D9%87%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%A6%D9%8A--%D8%B3%D9%86%D8%AC%D9%87%D8%B6-%D9%85%D8%A4%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A9-%D8%B7%D8%A7%D8%BA%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%81%D8%A7%D9%82-%D9%84%D9%84/ |archive-date=20 January 2018}}</ref><br />{{flagicon image|Hamas flag2.png}} [[خالد مشعل]]<br /><small>([[حماس]] رہنما; 2006–2011)</small><br /> {{flagicon|Syria}} [[بشار الاسد]]<br /><small> ([[صدر شام]])</small>|partof=|combatant2={{plainlist}} {{flag|Israel}} {{endplainlist}} ''پراکسیز:'' {{plainlist}} * {{flagicon image|Flag of the People's Mujahedin of Iran.svg}} [[مجاہدین خلق]]<ref>{{cite news |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/152608 |title=US Officials: Mossad Backing Iranian 'Terrorists' |newspaper=[[ہاریتز]] |date=2 September 2012 |accessdate=18 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006085611/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/152608 |archive-date=6 October 2014 |url-status=live}}</ref> * {{flagicon image|Flag of Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê.png}} [[کردستان آزاد زندگی پارٹی]]<ref>{{cite news |url=http://www.haaretz.com/news/middle-east/le-figaro-israel-s-mossad-recruiting-iranian-dissidents-to-work-against-tehran-regime-1.406712 |title=Le Figaro: Israel's Mossad recruiting Iranian dissidents to work against Tehran regime |newspaper=[[ہاریتز]] |date=11 January 2012 |accessdate=22 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814175841/http://www.haaretz.com/news/middle-east/le-figaro-israel-s-mossad-recruiting-iranian-dissidents-to-work-against-tehran-regime-1.406712 |archive-date=14 August 2014 |url-status=live |archivedate=14 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140814175841/http://www.haaretz.com/news/middle-east/le-figaro-israel-s-mossad-recruiting-iranian-dissidents-to-work-against-tehran-regime-1.406712 }}</ref> * {{flagicon image|}} [[جند اللہ]] {{endplainlist}} ''حمایت از:'' {{plainlist}} * {{flag|United States}}<ref>{{cite news |title=Iraqis, bristling over Israeli airstrike, renew call for U.S. troops to get out |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2019-08-23/israel-behind-attack-on-iranian-depot-in-iraq-us-says |work=Los Angeles Times |date=23 August 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916134931/https://www.latimes.com/world-nation/story/2019-08-23/israel-behind-attack-on-iranian-depot-in-iraq-us-says |archive-date=16 September 2019 |url-status=live}}</ref> * {{flag|United Kingdom}}<ref>{{cite news |title=UK and Israel agree to confront 'destabilising' Iran behaviour |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/uk/uk-and-israel-agree-to-confront-destabilising-iran-behaviour-38471376.html |work=Belfast Telegraph |date=5 September 2019}}</ref> * {{flag|Germany}}<ref>{{cite news |title=The enemy of my enemy is my friend — an alliance that may save the Middle East |url=https://thehill.com/opinion/international/458506-the-enemy-of-my-enemy-is-my-friend-an-alliance-that-may-save-the-middle |work=[[The Hill (newspaper)|The Hill]] |date=23 August 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903155348/https://thehill.com/opinion/international/458506-the-enemy-of-my-enemy-is-my-friend-an-alliance-that-may-save-the-middle |archive-date=3 September 2019 |url-status=live}}</ref> * {{flag|Greece}}<ref>{{Cite web | url=https://www.middleeasteye.net/news/united-states-arranges-secret-meetings-between-israel-and-uae-over-iran-report |title = Israel, UAE and US working together to tackle Iran's 'escalating aggression': Report}}</ref> * {{flag|Malta}}|combatant1={{plainlist}} {{flag|Iran}} {{endplainlist}} ''پراکسیز:'' {{plainlist}} * {{flag|Hezbollah}}<ref name="nybooks">{{cite journal |url=http://www.nybooks.com/articles/17060 |title=In Search of Hezbollah |first=Adam |last=Shatz |journal=[[The New York Review of Books]] |date=29 April 2004 |accessdate=14 August 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060822195222/http://www.nybooks.com/articles/17060 |archive-date=22 August 2006 |url-status=live}}</ref> * [[فائل:Flag of al-Qassam Brigades.svg|25px|حدود]] [[حماس]] <small>(2006–2011, 2017-تاحال)</small><ref name="english.alarabiya.net">{{cite web |url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2013/06/01/Iran-punishes-حماس-for-stance-on-Syria.html |title=Iran punishes حماس for stance on Syria |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date=1 June 2013 |website=[[Al Arabiya English]] |access-date=22 May 2019 |quote=Iran's annual financial aid to حماس is believed to be around $20 million, which helps the group run its government in the Gaza Strip. Both parties enjoyed warm ties since 2006 when حماس won an election against the Western-backed Fatah movement. But the crisis in Syria has led to problems between them. |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020003400/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2013/06/01/Iran-punishes-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3-for-stance-on-Syria.html |archive-date=2017-10-20 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Renewed-حماس-Iran-ties-make-risk-of-two-front-war-more-realistic-542362 |title=Renewed حماس-Iran ties make risk of two-front war more realistic |first=Adam |last=Rasgon |date=12 February 2018 |newspaper=[[دی جروشلم پوسٹ]] |accessdate=22 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512210246/https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Renewed-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3-Iran-ties-make-risk-of-two-front-war-more-realistic-542362 |archive-date=2019-05-12 |url-status=live}}</ref> * {{flagicon image|Flag of the Islamic Jihad Movement in Palestine.svg}} [[تحریک جہاد اسلامی در فلسطین]]<ref>{{cite web |url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/01/iran-islamicjihad-حماس-gaza.html |title=Iran Strengthens Ties To Palestinian Islamic Jihad |first=Abeer |last=Ayyoub |date=21 January 2013 |work=[[Al-Monitor]] |accessdate=18 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206075603/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/01/iran-islamicjihad-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3-gaza.html |archive-date=2017-12-06 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cfr.org/israel/palestinian-islamic-jihad/p15984 |title=Palestinian Islamic Jihad |work=Council on Foreign Relations |accessdate=6 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170511152402/http://www.cfr.org/israel/palestinian-islamic-jihad/p15984 |archive-date=11 May 2017 |url-status=live}}</ref> * {{flagicon image|PFLP-GC Flag.svg}} [[پاپولر فرنٹ برائے آزادی فلسطین – جنرل کمانڈ]]<ref>{{cite web |url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/09/iran-pflp-gaza-palestine-syria.html |title=Iran Increases Aid to PFLP Thanks to Syria Stance |first=Hazem |last=Balousha |date=17 September 2013 |work=Al-Monitor |accessdate=18 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150418132016/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/09/iran-pflp-gaza-palestine-syria.html |archive-date=18 April 2015|url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> <small>(2013–تاحال)</small> * {{flagicon image|}} [[صابرین تحریک]]<ref>{{cite web |url=http://english.alarabiya.net/en/features/2018/02/02/Who-is-Al-Sabreen-movement-the-arms-of-Iran-in-Palestine-.html |title=US move turns spotlight on Al Sabreen movement, the arms of Iran in Palestine |date=2 February 2018 |website=Al Arabiya English |accessdate=22 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817195034/http://english.alarabiya.net/en/features/2018/02/02/Who-is-Al-Sabreen-movement-the-arms-of-Iran-in-Palestine-.html |archive-date=17 August 2019 |url-status=live}}</ref> {{endplainlist}} ''حمایت از'': {{plainlist}} * {{flag|Syria}} * {{flag|Sudan}}<ref name="The Guardian" /><ref name="The Telegraph" /><ref name="ABC" /> <small>(2015 تک)</small><ref>{{cite web |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4580254,00.html |title=Iran and Sudan rift could pose a problem for حماس |first=Roi |last=Kais |date=13 October 2014 |work=[[Ynet]] |accessdate=18 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403070415/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4580254,00.html |archive-date=3 April 2016 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://english.aawsat.com/2014/10/article55337441/omar-al-bashir-we-cannot-allow-shiite-presence-in-sudan |title=Omar Al-Bashir: We cannot allow Shi'ite presence in Sudan |first=Fatah Al-Rahman |last=Youssef |date=12 October 2014 |newspaper=[[Asharq al-Awsat]] |accessdate=18 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401095542/http://english.aawsat.com/2014/10/article55337441/omar-al-bashir-we-cannot-allow-shiite-presence-in-sudan |archive-date=1 April 2016 |url-status=live |archivedate=1 April 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160401095542/http://english.aawsat.com/2014/10/article55337441/omar-al-bashir-we-cannot-allow-shiite-presence-in-sudan }}</ref> * {{flag|North Korea}}<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-korea-north-terrorism/north-korea-may-have-aided-hezbollah-u-s-report-idUSN126891920071213 |title = North Korea may have aided Hezbollah: U.S. Report|newspaper = Reuters|date = 13 December 2007}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.38north.org/2014/08/aberger080514/ |title = North Korea, حماس, and Hezbollah: Arm in Arm?|date = 5 August 2014}}</ref> * {{flag|Houthis}}<ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/yemens-houthi-rebels-threaten-to-attack-israel/|title=Yemen’s Houthi rebels threaten to attack Israel|website=www.timesofisrael.com}}</ref> * {{flagicon image|Popular mobilization forces flag.png}} [[پاپولر موبلائزیشن فورسز]]<ref>{{Cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20190910-israel-strikes-popular-mobilisation-forces-sites-in-iraq/|title=Israel strikes Popular Mobilisation Forces' sites in Iraq|date=10 September 2019|website=Middle East Monitor}}</ref>|status=جاری: * ایران نے شام تے حزب اللہ نو‏‏ں تقویت دی۔ * اسرائیل حزب اللہ نو‏‏ں ہتھیاراں د‏‏ی منتقلی روکنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ * [[2006 د‏‏ی لبنان جنگ]] فوجی تعطل دا خاتمہ۔ * جون [2006 وچ [[غزہ – اسرائیل تنازع]] دا آغاز۔ * اسرائیل نے [[ایران دا جوہری پروگرام|ایران دے جوہری پروگرام]] نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔<ref>{{cite news |url=http://www.aljazeera.com/news/2015/02/leaks-netanyahu-misled-iran-nuclear-programme-guardian-iran-nuclear-speech-2012-150218165622065.html |title=Mossad contradicted Netanyahu on Iran nuclear programme |first1=Will |last1=Jordan |first2=Rahul |last2=Radhakrishnan |date=23 February 2015 |website=Al Jazeera |accessdate=22 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130134259/http://www.aljazeera.com/news/2015/02/leaks-netanyahu-misled-iran-nuclear-programme-guardian-iran-nuclear-speech-2012-150218165622065.html |archive-date=30 January 2018 |url-status=live}}</ref> * ایران مشرق وسطی وچ اثر و رسوخ دے دائرے وچ اضافہ کردا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news |url=https://foreignpolicy.com/2014/10/08/the-iranian-sphere-of-influence-expands-into-yemen/ |title=The Iranian Sphere of Influence Expands Into Yemen |first=Amal |last=Mudallali |date=8 October 2014 |work=[[فارن پالیسی (رسالہ)]] |accessdate=22 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724175342/https://foreignpolicy.com/2014/10/08/the-iranian-sphere-of-influence-expands-into-yemen/ |archive-date=24 July 2019 |url-status=live}}</ref> * [[ایران مخالف عرب ریاستیں–اسرائیلی اتحاد|عرب اسرائیل اتحاد]] د‏‏ی تشکیل۔|result=|territory=|place=[[مغربی ایشیا]]|date={{start date|df=yes|2005|08|3}}{{spaced ndash}}جاری<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=08|day1=03|year1=2005}})|caption=اسرائیل (اورنج) تے ایران (گہرا سبز) مشرق وسطی وچ |image=[[File:Iran and Israel (without West Bank and Gaza).png|400px]]|campaignbox=}} '''ایران – اسرائیل پراکسی تنازع''' ، <ref>{{حوالہ ویب|last=Bell|first=John|last2=Zada|first2=John|title=Israel's self-fulfilling prophecy on Iran|url=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2011/11/2011111094636369185.html|website=[[الجزیرہ]]|date=10 November 2011|quote=...proxy conflict between Israel and Iran...|accessdate=29 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140120123051/http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2011/11/2011111094636369185.html|archivedate=20 January 2014}}</ref> یا '''ایران – اسرائیل پراکسی جنگ''' تے '''ایران اسرائیل سرد جنگ''' ، ایران تے اسرائیل دے وچکار جاری پراکسی جنگ اے ۔ ایہ تنازع اسرائیل دے خلاف ایران دے رہنماواں د‏‏ی دھمکیو‏ں تے دشمنی تے یہودی ریاست نو‏‏ں تحلیل کرنے دے انہاں دے اعلان کردہ مقصد دا پابند اے ، <ref>{{Cite report|url=https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a534959.pdf|date=2009|title=Iranian Puzzle Piece: Understanding Iran in the Global Context|accessdate=22 May 2019}}</ref> جدو‏ں کہ اسرائیل نو‏‏ں ایران دے جوہری ہتھیاراں دے پروگرام تو‏ں تشویش اے تے اوہ سیاسی - [[عسکریت پسند]] تنظیم [[لبنان]]ی [[حزب اللہ]] جداں ایران دے اتحادیاں تے پراکسیاں نو‏‏ں گھٹانے د‏‏ی کوشش کر رہیا ا‏‏ے۔ یہ تنازع آہستہ آہستہ 1979 دے [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب دے]] بعد اسرائیل دے بارے وچ ایران دے مخالفانہ مؤقف تو‏ں ، [[جنوبی لبنان تنازع (1985–2000)|جنوبی لبنان تنازع (1985–2000) دے]] دوران حزب اللہ د‏‏ی خفیہ ایرانی حمایت تے 2005 تک اک پراکسی علاقائی تنازع د‏‏ی شکل وچ سامنے آیا۔ 2006 وچ ، ایران [[2006 د‏‏ی لبنان جنگ|لبنان د‏‏ی جنگ دے]] دوران 2006 وچ حزب اللہ د‏‏ی حمایت وچ سرگرم عمل سی تے ايس‏ے طرح [[حماس]] تے [[تحریک جہاد اسلامی در فلسطین|فلسطینی اسلامی جہاد]] (پی آئی جے) د‏‏ی حمایت کرنا شروع کر دتا سی۔ دوسری طرف ، اسرائیل نے ، ایران دے اندر متعدد حکومت مخالف ملیشیاواں نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے ، ایران دے جوہری پروگرام نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے لئی اک مہم شروع کيتی۔ [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی دے]] آغاز دے بعد ، تنازع بڑھدا گیا تے 2018 تک [[شام - خانہ جنگی دے دوران ایران اسرائیل دا تنازع|براہ راست ایران - اسرائیلی جنگ]] وچ بدل گیا۔ اس تنازع دے کلیدی امور وچ ایران اسرائیل د‏‏ی مخالفت کرنے والے گروپاں د‏‏ی ایران د‏‏ی حمایت ، ایران مخالف باغی گروپاں د‏‏ی اسرائیل د‏‏ی حمایت ، ایران دے جوہری پروگرام تے ایران دے دوسرے حریفاں جداں سعودی عرب تے امریکا دے نال اسرائیل دے تعلقات شامل ني‏‏‏‏ں۔ شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ دونے ملکاں د‏‏ی شمولیت نے دونے ریاستاں دے وچکار براہ راست تصادم دے اضافی امکانات پیدا کر دتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="HolmesDehghan2">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/may/10/israel-has-hit-nearly-all-iranian-infrastructure-in-syria-military-claims|title=Fears grow as Israel and Iran edge closer to conflict|last1=Holmes|first1=Oliver|date=10 May 2018|newspaper=The Guardian|access-date=22 May 2019|last2=Dehghan|first2=Saeed Kamali|quote=Israel and Iran have been urged to step back from the brink after their most serious direct confrontation, with Israeli missiles being fired over war-torn Syria in a "wide-scale" retaliatory attack many fear could drag the foes into a spiralling war.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327090114/https://www.theguardian.com/world/2018/may/10/israel-has-hit-nearly-all-iranian-infrastructure-in-syria-military-claims|archive-date=27 March 2019|url-status=live}}</ref> ایران نے حزب اللہ <ref name=":02">{{cite news|url=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2013/0623/Why-Hezbollah-has-openly-joined-the-Syrian-fight|title=Why Hezbollah has openly joined the Syrian fight|first=Nicholas|last=Blanford|date=23 June 2013|newspaper=[[The Christian Science Monitor]]|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215084208/https://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2013/0623/Why-Hezbollah-has-openly-joined-the-Syrian-fight|archive-date=15 December 2018|url-status=live}}</ref> حماس <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.theblaze.com/contributions/why-is-iran-shipping-arm-to-حماس-and-hezbollah|title=Why Is Iran Shipping Arm to حماس and Hezbollah?|last=Horowitz|first=Richard|website=[[The Blaze]]|date=9 April 2014|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171225092033/http://www.theblaze.com/contributions/why-is-iran-shipping-arm-to-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3-and-hezbollah|archivedate=2017-12-25|url-status=live}}</ref> تے پی آئی جے نو‏‏ں نمایاں مدد فراہ‏م د‏‏ی اے ، جدو‏ں کہ اسرائیل نے [[مجاہدین خلق|ایران دے عوامی مجاہدین]] <ref name=":1">{{حوالہ ویب|url=http://rockcenter.nbcnews.com/_news/2012/02/08/10354553-israel-teams-with-terror-group-to-kill-irans-nuclear-scientists-us-officials-tell-nbc-news|title=Israel teams with terror group to kill Iran's nuclear scientists, U.S. officials tell NBC News|first=Brian|last=Williams|date=6 December 2014|website=NBC News|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129020537/http://rockcenter.nbcnews.com/_news/2012/02/08/10354553-israel-teams-with-terror-group-to-kill-irans-nuclear-scientists-us-officials-tell-nbc-news|archivedate=29 November 2014}}</ref> تے ایرانی اہداف دے خلاف براہ راست قتل و غارت گری تے حملے کیتے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=":22">{{cite news|title=IDF chief reveals Israel's 'silent' war on Iran|first=Daniel|last=Bettini|url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-5445834,00.html|newspaper=Ynetnews|date=13 January 2019|accessdate=24 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730070630/https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-5445834,00.html|archive-date=30 July 2019|url-status=live}}</ref><ref name="yishai">{{حوالہ ویب|title=Killing the brains|first=Ron|last=Ben-Yishai|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4174792,00.html|date=12 January 2012|website=Ynet|accessdate=27 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120610073435/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4174792,00.html|archivedate=10 June 2012}}</ref> اسرائیل نے ایران دے خلاف سائبر جنگ وی کر رکھی اے تے عوامی سطح اُتے ایران دے خلاف بین الاقوامی فوجی کارروائی کيت‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>New York Times, 4 Sept. 2019, [https://www.nytimes.com/2019/09/04/magazine/iran-strike-israel-america.html "The Secret History of the Push to Strike Iran: Hawks in Israel and America Have Spent More than a Decade Agitating for War Against the Islamic Republic’s Nuclear Program. Will Trump Finally Deliver?"]</ref> اسرائیل نے ایران اُتے الزام لگایا اے کہ اوہ ایران تو‏ں عراق تے شام دے راستے لبنان تک زمینی آوا جائی دا اک مستقل راستہ بنانے د‏‏ی کوشش کر رہیا اے <ref>{{cite news|url=http://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Intelligence-Ministry-D-G-Threat-of-Iranian-dominance-in-region-immediate-495062|title=Top Israeli intel official: Threat of Iran's Mideast dominance 'immediate'|last=Ahronheim|first=Anna|date=7 June 2017|newspaper=The Jerusalem Post|accessdate=11 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715231153/https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Intelligence-Ministry-D-G-Threat-of-Iranian-dominance-in-region-immediate-495062|archive-date=15 July 2019|url-status=live}}</ref>، <ref>{{cite news|url=http://jordantimes.com/opinion/osama-al-sharif/tehran%E2%80%99s-land-corridor-through-syria-reality|title=Tehran's land corridor through Syria, a reality|date=13 June 2017|newspaper=[[The Jordan Times]]|access-date=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106144853/http://jordantimes.com/opinion/osama-al-sharif/tehran%E2%80%99s-land-corridor-through-syria-reality|archive-date=6 November 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4975696,00.html|title=Iran gaining foothold in the region and nearing Israeli border|last=Perry|first=Smadar|date=14 June 2017|website=Ynet|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190502161439/https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4975696,00.html|archivedate=2 May 2019}}</ref> جسنو‏ں اسرائیل اک اہ‏م اسٹریٹجک خطرہ دے طور اُتے دیکھدا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|url=http://www.jpost.com/Middle-East/Iran-News/Mossad-chief-Iran-is-main-threat-to-Israel-with-or-without-nuclear-deal-484766|title=Mossad chief: Iran will pose threat to Israel with or without nuclear deal|date=21 March 2017|newspaper=The Jerusalem Post|access-date=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225114048/http://www.jpost.com/Middle-East/Iran-News/Mossad-chief-Iran-is-main-threat-to-Israel-with-or-without-nuclear-deal-484766|archive-date=25 February 2018|url-status=live}}</ref> ایران اسرائیل نو‏‏ں اک ناجائز " صہیونی حکومت " دے طور اُتے دیکھدا اے تے اس دے رہنماواں نے اسرائیل اُتے ایہ الزام عائد کيتا اے کہ اوہ اک امریکی مؤکل ریاست اے جو مسلماناں دے نال دشمنی دا شکار ا‏‏ے۔ <ref name="Sahifa-yi Nur">{{حوالہ ویب|url=http://library.tebyan.net/fa/Viewer/Text/165749/6|title=Palestine from the viewpoint of Imam Khomeini|website=Tibayan Cultural and Informational Institute|accessdate=17 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160914150150/http://library.tebyan.net/fa/Viewer/Text/165749/6/|archivedate=14 September 2016}}{{Not in source|date=May 2019}}</ref> == پس منظر == [[روح اللہ خمینی]] ایران دے سپریم لیڈر بننے تو‏ں پہلے اسرائیل د‏‏ی تنقید ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں نے [[پہلوی خاندان|پہلوی خاندان دے]] ایران دے نال اسرائیل دے تعلقات نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنا‏تے ہوئے اسرائیل نو‏‏ں پہلوی حکومت دا حامی سمجھیا۔ 1979 دے [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب دے بعد]] ، خمینی د‏‏ی نويں حکومت نے [[اسرائیل]] دے نال دشمنی د‏‏ی پالیسی اپنائی۔ ایران نے اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم کرنا واپس لے لیا تے اسرائیل دے نال تمام سفارتی ، تجارتی تے دوسرے تعلقات منقطع کر دتے ، <ref name="usip">{{حوالہ ویب|last=Nikou|first=Semira N.|title=Timeline of Iran's Foreign Relations|url=http://iranprimer.usip.org/resource/timeline-irans-foreign-relations|publisher=United States Institute of Peace|accessdate=6 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729215059/http://iranprimer.usip.org/resource/timeline-irans-foreign-relations|archivedate=29 July 2013}}</ref> اپنی حکومت نو‏‏ں "صیہونی حکومت" <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/losingbattlewith00selb/page/202|title=The Losing Battle with Islam|last=Selbourne|first=David|date=2005|publisher=[[Prometheus Books]]|isbn=978-1-59102-362-3|page=[https://archive.org/details/losingbattlewith00selb/page/202 202]|author-link=David Selbourne|url-access=registration}}</ref> تے اسرائیل نو‏‏ں "مقبوضہ فلسطین" دے طور اُتے حوالہ دیندے ہوئے۔ سن 1982 وچ لبنان اُتے اسرائیلی حملے دے نتیجے وچ فلسطین لبریشن آرگنائزیشن (پی ایل او) لبنان تو‏ں رخصت ہوئے گئی۔ جنوبی لبنان وچ سیکیورٹی زون د‏‏ی مندرجہ ذیل تشکیل تو‏ں لبنان وچ اسرائیلی اتحادیاں تے شہری اسرائیلی آبادی نو‏‏ں فائدہ ہويا اے ، کیونجے اس تو‏ں پہلے 1970 دے عشرے وچ پی ایل او دے ذریعہ (سیکڑاں اسرائیلی شہری ہلاکتاں) دے مقابلہ وچ حزب اللہ د‏‏ی طرف تو‏ں گیلیل نو‏‏ں کم پرتشدد حملےآں دا سامنا کرنا پيا سی۔ پی ایل او اڈاں نو‏‏ں ختم کرنے تے 1985 وچ جزوی انخلاء وچ اسرائیلی کامیابی دے باوجود ، اسرائیلی حملے نے واقعی لبنانی ملیشیاواں دے نال تنازعات د‏‏ی شدت وچ اضافہ کيتا سی تے اس دے نتیجے وچ حزب اللہ تے عمال سمیت لبنان وچ متعدد مقامی شیعہ مسلم تحریکاں نو‏‏ں استحکا‏م بخشا گیا سی۔ جنوب وچ غیر منظم گوریلا تحریک۔ برساں دے دوران ، دونے اطراف د‏‏ی فوجی ہلاکتاں زیادہ ودھ گئياں ، کیونجے دونے فریقاں نے جدید ہتھیاراں دا زیادہ استعمال کيتا تے حزب اللہ نے اپنے حرباں وچ ترقی کيتی۔ حزب اللہ نو‏‏ں اسرائیل دے خلاف کارروائی اُتے راضی کردے ہوئے ایران نے عسکریت پسند تنظیم حزب اللہ نو‏‏ں کافی مقدار وچ مالی ، تربیت ، اسلحہ ، دھماکا خیز مواد ، سیاسی ، سفارتی تے تنظیمی امداد فراہ‏م کيتی۔ <ref name="fund">{{حوالہ ویب|url=http://www.americanchronicle.com/articles/view/148262|title=Iran Massively Rearming Hezbollah in Violation of UN Security Council Resolution|website=American Chronicle|date=28 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110919112340/http://www.americanchronicle.com/articles/view/148262|archivedate=19 September 2011}}</ref> حزب اللہ دے 1985 دے منشور وچ "لبنان تو‏ں اسرائیل د‏‏ی آخری روانگی دے خاتمے د‏‏ی پیش کش دے طور اُتے اس دے چار اہ‏م اہداف درج سن " <ref name="norton">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=p5VtAAAAMAAJ|title=Amal and the Shi'a: the struggle for the Soul of Lebanon|last=Norton|first=Augustus|publisher=University of Texas Press|year=1987|isbn=0-292-73040-3|location=Austin|pages=167–187|author-link=Augustus Richard Norton}}</ref> فروری 2010 وچ جاری ہونے والی اطلاعات دے مطابق حزب اللہ نے ایران تو‏ں 400 ملین ڈالر وصول کیتے سن ۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک ، حزب اللہ ، شام تے ایران د‏‏ی مدد تو‏ں ، اک اہ‏م گروہ تے فوجی طاقت دے طور اُتے ابھریا ، جس نے جنوبی لبنان وچ گوریلا سرگرمی دے ڈائریکٹرشپ نو‏‏ں اجارہ دار بنادتا۔ جنوری 2014 وچ ، اسرائیلی وزیر اعظم بینجمن نیتن یاہو نے متنبہ کيتا سی کہ بین الاقوامی برادری دے نال اس دے عبوری معاہدے دے نتیجے وچ ایران دا جوہری پروگرام صرف چھ ہفتے پہلے طے کيتا جائے گا۔ خطے د‏‏ی اک عجیب و غریب جوڑی وچ ، اسرائیل تے خلیجی عرب ریاستاں د‏‏ی سعودی عرب د‏‏ی سربراہی وچ جنیوا وچ جوہری معاہدے دے امکان اُتے اپنے باہمی عدم اعتماد اُتے تہران دے جوہری پروگرام نو‏‏ں روکنے دے لئی باہمی ناگواری اُتے تیزی تو‏ں مشترکہ زمین تے اک مشترکہ سیاسی بولی پائی جارہی اے لیکن اہ‏م عناصر نو‏‏ں چھڈن ، جداں یورینیم د‏‏ی افزودگی۔ جون 2017 وچ ، سابق اسرائیلی وزیر دفاع موشے یاالون نے بیان کيتا کہ "ہم تے عرب ، اوہی عرب جنہاں نے یہودی ریاست نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی کوشش دے لئی چھ روزہ جنگ وچ اتحاد وچ تنظیم سازی کيت‏ی سی ، اج اوہ ايس‏ے کشتی وچ خود دے نال پائے گئے ہم… قطر دے علاوہ سنی عرب ملکاں وی وڈی حد تک ساڈے نال ايس‏ے کشتی وچ شامل نيں کیونجے اسيں سب ایٹمی ایران نو‏‏ں سب دے خلاف اک خطرہ دے طور اُتے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite news|url=http://www.jewishpress.com/news/eye-on-palestine/yaalon-no-more-arab-coalition-against-us-also-containment-is-victory/2017/06/05/|title=Ya'alon: No More Arab Coalition Against Us, Also Containment Is Victory|date=5 June 2017|newspaper=[[The Jewish Press]]|accessdate=9 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032255/https://www.jewishpress.com/news/eye-on-palestine/yaalon-no-more-arab-coalition-against-us-also-containment-is-victory/2017/06/05/|archive-date=1 August 2019|url-status=live}}</ref> == تریخ == === 2000 د‏‏ی دہائی === 2005 وچ ایرانی سخت گیر محمود احمدی نژاد دے انتخاب دے بعد ، ایران تے اسرائیل دے وچکار تعلقات تیزی تو‏ں کشیدہ ہوئے گئے جدو‏ں ملکاں اک دوسرے دے خلاف پراکسی تنازعات تے خفیہ کارروائیاں وچ مصروف ني‏‏‏‏ں۔ [[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Iranian RPG Found in Lebanon (1).jpg|thumb| ایران د‏‏ی علامت والا اک آر پی جی میزائل اسرائیل دے ذریعہ " 2006 د‏‏ی لبنان جنگ دے دوران لبنان وچ ملا" دے بطور نمائش کيتا گیا سی۔]] 2006 د‏‏ی لبنان جنگ دے دوران ، خیال کيتا جاندا سی کہ [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|ایرانی پاسداران انقلاب]] نے اسرائیل اُتے حملےآں وچ [[حزب اللہ|حزب اللہ دے]] جنگجوواں د‏‏ی براہ راست مدد کيت‏ی سی۔ متعدد ذرائع نے دسیا کہ جنگ دے دوران اسرائیل اُتے راکٹ فائر کرنے وچ سیکڑاں انقلابی گارڈاں دے کارکناں نے حصہ لیا تے حزب اللہ دے طویل فاصلے تک مار کرنے والے میزائلاں نو‏‏ں محفوظ بنایا۔ انقلابی محافظاں دے کارکنان مبینہ طور اُتے جنگ دے دوران حزب اللہ چوکیو‏ں اُتے کھلے عام کم کردے ہوئے دیکھے گئے۔ ہور برآں ، انقلابی گارڈ دے کارکناں اُتے ایہ الزام لگایا گیا سی کہ حزب اللہ دے آئی این ایس <nowiki> حنیت </nowiki> اُتے سی -802 اینٹی شپ میزائل تو‏ں حملے د‏‏ی نگرانی د‏‏ی سی۔ اس حملے تو‏ں جنگی جہاز نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا تے چار عملہ ہلاک ہوئے گئے۔ ایہ الزام لگایا جاندا اے کہ جنگ دے دوران چھ تو‏ں نو دے درمیان انقلابی گارڈ دے کارندے اسرائیلی فوج دے ہتھو‏ں مارے گئے سن ۔ اسرائیلی میڈیا دے مطابق انہاں د‏‏ی لاشاں [[شام|شام]] منتقل کردتی گئياں تے اوتھ‏ے تو‏ں [[تہران]] روانہ [[تہران|ہوگئياں]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/Ext/Comp/ArticleLayout/CdaArticlePrintPreview/1,2506,L-3280446,00.html|title=Iranian soldiers join Hizbullah in fighting|first=Aaron|last=Klein|date=27 July 2006|website=Ynet|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190920100923/https://www.ynetnews.com/Ext/Comp/ArticleLayout/CdaArticlePrintPreview/1,2506,L-3280446,00.html|archivedate=20 September 2019}}</ref> 6 ستمبر 2007 نو‏‏ں ، [[اسرائیلی فضائیہ]] نے شام وچ [[آپریشن آرچرڈ|اک مشتبہ جوہری ری ایکٹر]] نو‏‏ں تباہ کر دتا ، جس وچ مبینہ طور اُتے دس [[شمالی کوریا|شمالی کوریائی باشندے]] ہلاک ہوئے گئے سن ۔ <ref>{{cite news|author=Tak Kumakura|title=North Koreans May Have Died in Israel Attack on Syria, NHK Says|publisher=Bloomberg|date=28 April 2008|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aErPTWRFZpJI&refer=japan|accessdate=28 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103011551/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aErPTWRFZpJI&refer=japan|archivedate=3 November 2012|url-status=live}}</ref> [[جنگ غزہ (2008ء-2009ء)|غزہ جنگ دے]] دوران تے اس دے فورا بعد ہی ، اسرائیلی فضائیہ نے اسرائیلی کمانڈوز د‏‏ی مدد تو‏ں ، مبینہ طور اُتے [[سوڈان|سوڈان دے]] راستے [[حماس]] پہنچائے جانے والے ایرانی اسلحہ دے خلاف تن فضائی حملے کیتے ، کیونجے ایران نے حماسنو‏ں ہتھیاراں د‏‏ی فراہمی دے لئی اک گہری کوشش دا آغاز کيتا۔ تے گولہ بارود۔ اسرائیل نے اشارہ کيتا کہ انہاں حملےآں دے پِچھے اس دا ہتھ ا‏‏ے۔ دو ٹرک قافلے تباہ ہوئے گئے سن تے [[بحیرہ احمر|بحر احمر]] وچ اسلحے تو‏ں بھریا ہويا جہاز ڈُب گیا سی۔ <ref name="ABC">{{حوالہ ویب|url=https://www.abcnews.go.com/blogs/politics/2009/03/exclusive-three/|title=Three Israeli Airstrikes Against Sudan|website=ABC News|first=Michael|last=James|date=27 March 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150218225215/http://abcnews.go.com/blogs/politics/2009/03/exclusive-three/|archivedate=18 February 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.haaretz.com/news/report-israel-carried-out-3-attacks-on-sudan-arms-smugglers-1.273055|title=Israel carried out 3 attacks on Sudan arms smugglers|date=28 March 2009|newspaper=Haaretz|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023122737/https://www.haaretz.com/news/report-israel-carried-out-3-attacks-on-sudan-arms-smugglers-1.273055|archive-date=23 October 2017|url-status=live|archivedate=23 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171023122737/https://www.haaretz.com/news/report-israel-carried-out-3-attacks-on-sudan-arms-smugglers-1.273055}}</ref> 4 نومبر 2009 نو‏‏ں ، اسرائیل نے بحیرہ روم دے مشرقی بحری جہاز وچ اک جہاز تے اس دے سیکڑاں ٹن اسلحہ دا سامان ایران تو‏ں حزب اللہ جانے دے مبینہ طور اُتے منسلک کيتا۔ === 2010 === سن 2010 وچ ، ایرانی جوہری سائنسداناں نو‏‏ں نشانہ بنانے والے قتل د‏‏ی لہر شروع ہوئی۔ ایہ قتل وڈے پیمانے اُتے سمجھیا جاندا سی کہ ایہ اسرائیل د‏‏ی غیر ملکی انٹیلی جنس سروس [[موساد]] دا کم ا‏‏ے۔ ایران تے عالمی ذرائع ابلاغ دے ذرائع دے مطابق سائنسداناں نو‏‏ں مارنے دے لئی استعمال ہونے والے طریقےآں د‏‏ی یاد تازہ اے جس تو‏ں پہلے موساد نے اہداف نو‏‏ں پہلے نشانہ بنایا سی۔ انہاں ہلاکتاں دا الزام ایران دے جوہری پروگرام نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش یا اس گل نو‏‏ں یقینی بنانا سی کہ ایرانی جوہری تنصیبات اُتے ہڑتال دے بعد اوہ بازیافت نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔ <ref name="yishai"/> پہلے حملے وچ ، ذرہ فزکس مسعود علیمحمدی 12 جنوری 2010 نو‏‏ں اس وقت ہلاک ہوئے گئے جدو‏ں انہاں د‏‏ی گڈی دے نیڑے کھڑی بوبی موٹرسائیکل پھٹ گئی۔ 12 اکتوبر 2010 نو‏‏ں ، [[خرم‌آباد|خرم آباد]] شہر دے نیڑے [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|آئی آر جی سی دے]] اک فوجی اڈے اُتے دھماکا ہويا ، جس وچ 18 فوجی ہلاک ہوئے گئے۔ 29 نومبر 2010 نو‏‏ں ، ایران دے دو سینئر جوہری سائنسداناں ، ماجد شہریری تے فریڈون عباسی نو‏‏ں موٹرسائیکلاں اُتے ہٹ میناں نے نشانہ بنایا ، جنہاں نے اپنی گڈیاں اُتے بم منسلک کيتا تے انہاں نو‏ں دور تو‏ں دھمادا کیہ۔ شہریری ماریا گیا ، جدو‏ں کہ عباسی شدید زخمی ہويا۔ 23 جولائ‏ی 2011 نو‏‏ں ، مشرقی تہران وچ داریش رضا نژاد نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا سی۔ 11 جنوری 2012 نو‏‏ں ، مصطفیٰ احمدی روشن تے اس دا ڈرائیور موٹرسائیکل تو‏ں انہاں د‏‏ی کار تو‏ں منسلک بم تو‏ں ہلاک ہوئے گئے۔ <ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2012/jan/11/secret-war-iran-timeline-attacks|title=Iran: timeline of attacks|first=James|last=Meikle|date=11 January 2012|newspaper=The Guardian|accessdate=23 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312124918/http://www.theguardian.com/world/2012/jan/11/secret-war-iran-timeline-attacks|archive-date=12 March 2016|url-status=live}}</ref> جون 2010 وچ [[سٹکسنیٹ|اسٹکس نیٹ وچ ]] ، اک جدید [[کمپیوٹر وورم|کمپیوٹر کیڑا]] دریافت ہويا۔ خیال کيتا جاندا اے کہ امریکا تے اسرائیل نے ایران د‏‏ی جوہری تنصیبات اُتے حملہ کرنے دے لئی تیار کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|url=https://www.wired.com/threatlevel/2013/03/stuxnet-act-of-force/|title=Legal Experts: Stuxnet Attack on Iran Was Illegal 'Act of Force'|accessdate=7 May 2013|last=Zetter|first=Kim}}</ref> داعش دے ذریعہ کيتی گئی اک تحقیق وچ ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ اسٹکس نیٹ نے نتنز د‏‏ی افزودگی پلانٹ وچ 1،000 تو‏ں زیادہ [[نابذہ|سنٹرفیوج]] (تمام نصب شدہ 10٪) نو‏‏ں نقصان پہنچایا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/stuxnet_FEP_22Dec2010.pdf|title=Did Stuxnet Take Out 1,000 Centrifuges at the Natanz Enrichment Plant?|website=[[Institute for Science and International Security]]|date=22 December 2010|accessdate=7 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120910192149/http://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/stuxnet_FEP_22Dec2010.pdf|archivedate=10 September 2012}}</ref> اطلاعات دے مطابق ، دوسرے کمپیوٹر وائرس تے مالویئر ، جنہاں وچ ڈوک تے شعلہ شامل نيں ، دا تعلق مبینہ طور اُتے اسٹکس نیٹ تو‏ں سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://arstechnica.com/business/news/2011/10/spotted-in-iran-trojan-duqu-may-not-be-son-of-stuxnet-after-all.ars|title=Spotted in Iran, trojan Duqu may not be "son of Stuxnet" after all|first=Jon|last=Brodkin|date=27 October 2011|website=[[Ars Technica]]|accessdate=27 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111028142535/http://arstechnica.com/business/news/2011/10/spotted-in-iran-trojan-duqu-may-not-be-son-of-stuxnet-after-all.ars|archivedate=28 October 2011}}</ref><ref name="BBC46">{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/technology-18324234|title=Flame: Attackers 'sought confidential Iran data'|last=Lee|first=Dave|date=4 June 2012|website=BBC News|accessdate=4 June 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120604181833/http://www.bbc.com/news/technology-18324234|archivedate=4 June 2012}}</ref> ایران دا دعوی اے کہ اس دے جوہری پروگرام نو‏‏ں سبوتاژ کرنے دے لئی اس دے مخالفین باقاعدگی تو‏ں ناقص آلات د‏‏ی فروخت تے کمپیوٹر وائرس دے حملےآں دا انجینئر ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4500027,00.html|title=Iran: Israel, US are behind attempt to sabotage Arak reactor|date=17 March 2014|website=Ynet|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180716225336/https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4500027,00.html|archivedate=16 July 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.haaretz.com/news/middle-east/iran-official-german-firm-planted-bombs-in-parts-meant-for-nuclear-program-1.466214|title=Iran official: German firm planted bombs in parts meant for nuclear program|date=22 September 2012|newspaper=Haaretz|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20150316230700/http://www.haaretz.com/news/middle-east/iran-official-german-firm-planted-bombs-in-parts-meant-for-nuclear-program-1.466214|archive-date=16 March 2015|url-status=live|archivedate=16 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150316230700/http://www.haaretz.com/news/middle-east/iran-official-german-firm-planted-bombs-in-parts-meant-for-nuclear-program-1.466214}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/09/23/world/middleeast/iran-says-siemens-tried-to-sabotage-its-nuclear-program.html|title=Iran Says Nuclear Equipment Was Sabotaged|date=22 September 2012|newspaper=The New York Times|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181117005300/https://www.nytimes.com/2012/09/23/world/middleeast/iran-says-siemens-tried-to-sabotage-its-nuclear-program.html|archive-date=17 November 2018|url-status=live}}</ref> === 2011 === 15 مارچ 2011 نو‏‏ں ، اسرائیل نے شام تو‏ں [[وکٹوریہ معاملہ|اک جہاز اُتے قبضہ کيتا جس نے]] ایرانی اسلحہ غزہ لیایا سی۔ اس دے علاوہ موساد اُتے اک دھماکے دے ذمہ دار ہونے دا وی شبہ سی جس نے مبینہ طور اُتے [[اصفہان]] وچ جوہری تنصیبات نو‏‏ں نقصان پہنچایا سی۔ ایران نے اس تو‏ں انکار کيتا کہ کوئی دھماکا ہويا اے ، لیکن ''ٹائمز'' نے سیٹلائٹ د‏‏ی تصاویر اُتے مبنی جوہری پلانٹ نو‏‏ں نقصان پہنچانے د‏‏ی اطلاع دتی اے تے اسرائیلی انٹیلی جنس ذرائع دے حوالے تو‏ں دسیا اے کہ دھماکے نے واقعی اک جوہری مقام نو‏‏ں نشانہ بنایا سی تے ایہ "کوئی حادثہ نئيں" سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4155246,00.html|title=Blast at Isfahan damaged nuclear facility|date=30 November 2011|website=Ynet|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190711065703/https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4155246,00.html|archivedate=11 July 2019}}</ref> دھماکے دے گھنٹےآں بعد حزب اللہ نے شمالی اسرائیل وچ دو راکٹ فائر کیتے۔ [[اسرائیلی دفاعی افواج|اسرائیل د‏‏ی دفاعی دستےآں]] نے اس علاقے اُتے جتھ‏ے تو‏ں اس لانچ دا آغاز ہويا اوتھ‏ے چار توپ خانے فائر کیتے۔ ایہ قیاس کيتا گیا سی کہ اس حملے دا حکم ایران تے شام نے اسرائیل نو‏‏ں انتباہ دے طور اُتے دتا سی۔ اسرائیلی حملے وچ غیر ملکی شہریاں سمیت 7 افراد دے ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Ynet4160500">{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4160500,00.html|title=Iran: 7 killed in steel factory blast|website=Ynet|date=12 December 2011|accessdate=18 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160623160919/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4160500,00.html|archivedate=23 June 2016}}</ref> ہور 12 افراد زخمی ہوئے ، جنہاں وچو‏ں 7 بعد وچ اسپتال وچ دم توڑ گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4162680,00.html|title=Iran: Factory blast death toll reaches 16|first=Dudi|last=Cohen|date=16 December 2011|website=Ynet|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190709211606/https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4162680,00.html|archivedate=9 July 2019}}</ref> نومبر 2011 وچ انقلابی گارڈ میزائل اڈے اُتے ہونے والے دھماکے دے پِچھے موساد نو‏‏ں شبہ سی۔ اس دھمادے ميں ایران دے میزائل پروگرام د‏‏ی اک اہ‏م شخصیت دے طور اُتے بیان کیتے جانے والے جنرل حسن مقدام سمیت گارڈن دے 17 انقلابی کارکن ہلاک ہوئے گئے۔ اسرائیلی صحافی رون بین-یشائی نے لکھیا اے کہ متعدد نچلے درجے دے ایرانی میزائل ماہرین پہلے وی وکھ وکھ سینواں اُتے ہونے والے متعدد دھماکےآں وچ ہلاک ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="yishai"/> اسرائیلی خفیہ کارروائیاں دے جواب وچ ، ایرانی ایجنٹاں نے مبینہ طور اُتے اسرائیلی تے یہودی اہداف نو‏‏ں نشانہ بنانے د‏‏ی کوشش کرنا شروع کر دتی۔ تب ممکنہ اہداف نو‏‏ں ہائی الرٹ اُتے رکھیا گیا سی۔ شن بیٹ دے سربراہ ، یورام کوہن نے دعوی کيتا کہ [[ترکی]] ، [[آذربائیجان]] تے [[تھائی لینڈ]] وچ تن منصوبہ بند حملےآں نو‏‏ں آخری لمحے وچ ناکا‏م بنا دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2012/feb/03/iran-israeli-targets-retaliation-scientists|title=Iran 'trying to attack Israeli targets in retaliation for scientists' deaths'|first=Harriet|last=Sherwood|date=3 February 2012|website=The Guardian|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141210104517/http://www.theguardian.com/world/2012/feb/03/iran-israeli-targets-retaliation-scientists|archivedate=10 December 2014}}</ref> 11 اکتوبر 2011 نو‏‏ں ، [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] نے اک مبینہ ایرانی سازش نو‏‏ں ناکا‏م بنانے دا دعوی کيتا جس وچ [[واشنگٹن ڈی سی]] تے [[بیونس آئرس]] وچ اسرائیلی تے [[سعودی عرب|سعودی]] سفارت خاناں اُتے بمباری شامل ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2011/10/11/141240766/reports-terrorist-plot-tied-to-iran-disrupted|title='Factions' Of Iran's Government Behind Terrorist Plot, Holder Says|work=[[این پی ار]]|date=11 October 2011|accessdate=21 October 2011|first1=John|last1=Stevens|first2=Oliver|last2=Tree}}</ref> === 2012 === 13 فروری 2012 نو‏‏ں ، [[جارجیا]] تے [[بھارت|ہندوستان]] وچ اسرائیلی سفارت خانے دے عملے نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا ۔ جارجیا وچ ، اک [[کار دھماکا|کار بم]] سفارت خانے دے نیڑے پھٹنے وچ ناکا‏م رہیا تے جارجیائی پولیس نے اسنو‏ں بحفاظت دھمادا کیہ۔ ہندوستان وچ کار بم پھٹا ، جس وچ چار افراد زخمی ہوئے گئے۔ زخمیاں وچ اسرائیلی وزارت دفاع دے اک ملازم د‏‏ی اہلیہ وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4188985.html|title=Israeli missions in India, Georgia targeted|first=Aviel|last=Magnezi|date=13 February 2012|website=Ynet|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141211040031/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4188985.html|archivedate=11 December 2014}}</ref> اسرائیل نے الزام لگایا کہ انہاں حملےآں وچ ایران دا ہتھ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4189080,00.html|title=Netanyahu: Iran responsible for attacks on Israeli embassies|first=Moran|last=Azulay|date=13 February 2012|website=Ynet|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181118210409/https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4189080,00.html|archivedate=18 November 2018}}</ref> اگلے ہی دن ، [[تھائی لینڈ|تھائی لینڈ دے شہر]] ، [[بینکاک|بنکاک]] وچ تن مبینہ ایرانی ایجنٹاں دا انکشاف ہويا اے کہ اوہ سفارت خانے د‏‏ی کاراں اُتے بماں تو‏ں حملہ کرکے سفیر سمیت اسرائیلی سفارتی اہلکاراں نو‏‏ں ہلاک کرنے دا منصوبہ بنا رہیا ا‏‏ے۔ اس سیل دا پردہ فاش ہويا جدو‏ں انہاں دا اک بم پھٹا۔ پولیس نے جوابی کارروائی کيت‏‏ی تے گھر اُتے موجود ایرانی ایجنٹ نے افسراں دے پاس اک دھماکا خیز آلہ سُٹ دتا جس تو‏ں اس د‏ی لتاں پھاڑ گئياں تے بعد وچ اسنو‏ں حراست وچ لے لیا گیا۔ دوسرے ملزم نو‏‏ں اس وقت گرفتار کيتا گیا جدو‏ں اس نے ملک تو‏ں باہر پرواز پھڑنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی تے تیسرا [[ملائیشیا]] فرار ہوئے گیا سی ، جتھ‏ے اسنو‏ں ملائیشین فیڈرل پولیس نے گرفتار ک‏ر ليا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4190239,00.html|title=Malaysia police arrest suspect in Bangkok blasts|date=15 February 2012|website=Ynet|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141211035501/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4190239,00.html|archivedate=11 December 2014}}</ref> سیئی پولیس نے بعد وچ دو افراد نو‏‏ں ملوث ہونے دے شبہ وچ گرفتار کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4191075,00.html|title=Thai police: 2 more suspects in terror case|date=17 February 2012|website=Ynet|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141211040028/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4191075,00.html|archivedate=11 December 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4189854,00.html|title=Thai official: Iran terrorists targeted Israeli diplomats|date=15 February 2012|website=Ynet|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141211035415/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4189854,00.html|archivedate=11 December 2014}}</ref> ہندوستانی پولیس نے فروری دے کار بم دھماکے دے سلسلے وچ دہلی دے اک صحافی نو‏‏ں گرفتار کيتا ، جس وچ اک اسرائیلی سفارت کار د‏‏ی اہلیہ سمیت چار اسرائیلی زخمی ہوئے گئے سن ۔ سید محمد کاظمی صحافی نو‏‏ں 6 مارچ 2012 نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی ، اس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ اک مشتبہ پولیس تو‏ں رابطے وچ سی اس دے خیال وچ شاید اس سفارتکار د‏‏ی گڈی وچ مقناطیسی بم پھنس گیا ہوئے۔ کہیا جاندا اے کہ کاظمی اک ہندوستانی شہری سی جو ایرانی اشاعت دے لئی کم کردا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-17282420|title=Indian journalist held for attack on Israeli envoy|date=7 March 2012|website=BBC News India|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190908163014/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-17282420|archivedate=8 September 2019}}</ref> فروری 2012 دے آخر وچ ، [[ویکی لیکس|وکی لیکس]] نے امریکا وچ قائم نجی انٹلیجنس کمپنی اسٹراٹفور تو‏ں خفیہ ای میلز شائع کيتیاں ، جنہاں نو‏ں ہیکنگ گروپ گمنام نے چوری کيتا سی۔ جاری کردہ معلومات وچ اک دعوی ایہ وی سی کہ اسرائیلی کمانڈوز نے [[کرد]] جنگجوواں دے نال مل ک‏ے جوہری تے دفاعی تحقیقی منصوبےآں دے لئی استعمال ہونے والی متعدد زیر زمین ایرانی سہولیات نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ <ref name="Wikileaks">{{حوالہ ویب|url=https://wikileaks.org/gifiles/docs/185945_re-alpha-s3-g3-israel-iran-barak-hails-munitions-blast-in.html|title=Israel/Iran – Barak hails munitions blast in Iran|date=27 February 2012|website=Global Intelligence Files|publisher=WikiLeaks|accessdate=27 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120727115704/http://wikileaks.org/gifiles/docs/185945_re-alpha-s3-g3-israel-iran-barak-hails-munitions-blast-in.html|archivedate=27 July 2012}}</ref> 18 جولائ‏ی 2012 نو‏‏ں ، [[بلغاریہ]] وچ اسرائیلی سیاحاں نو‏‏ں لے جانے والی اک بس بم دھماکے دے نتیجے وچ تباہ ہوئے گئی جس وچ پنج اسرائیلی سیاح تے ڈرائیور ہلاک تے 32 افراد زخمی ہوئے۔ اسرائیلی وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو|بنیامن نیتن یاھو]] نے اس حملے دا ذمہ دار ایران تے [[حزب اللہ]] نو‏‏ں قرار دتا ا‏‏ے۔ جولائ‏ی 2012 وچ ، اک سینئر اسرائیلی دفاعی عہدیدار نے دسیا کہ مئی 2011 دے بعد تو‏ں ، دنیا بھر وچ اسرائیلی اہداف دے خلاف ایرانیاں یا حزب اللہ دے مشتبہ ایجنٹاں دے تیار کردہ 20 تو‏ں زیادہ دہشت گردانہ حملےآں نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا گیا سی ، بشمول [[جنوبی افریقا|جنوبی افریقہ]] ، [[آذربائیجان]] ، [[کینیا]] ، [[ترکی]] ، [[تھائی لینڈ]] ، قبرص ، [[بلغاریہ]] ، [[نیپال]] ، [[نائیجیریا]] تے [[پیرو]] تے ایہ کہ ایرانی تے حزب اللہ دے کارکناں نو‏‏ں پوری دنیا د‏‏ی جیلاں وچ قید کيتا گیا سی۔ <ref>{{cite news|title=PM reveals: South Africa attack against Israelis thwarted|first=Itamar|last=Eichner|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4258237,00.html|work=Ynet|date=20 July 2012|accessdate=27 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723170326/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4258237,00.html|archive-date=23 July 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Iranian travelling on fake Israeli passport 'arrested in Nepal'|first=Robert|last=Tait|date=23 April 2013|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/10013029/Iranian-travelling-on-fake-Israeli-passport-arrested-in-Nepal.html|newspaper=[[روزنامہ ٹیلی گراف]]|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629184112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/10013029/Iranian-travelling-on-fake-Israeli-passport-arrested-in-Nepal.html|archive-date=29 June 2019|url-status=live}}</ref><ref name="jpost.com2">{{cite news|title=Nigeria nabs terrorists planning attacks on Israelis|url=http://www.jpost.com/Defense/Nigeria-nabs-terrorists-planning-attacks-on-Israelis|newspaper=The Jerusalem Post|date=21 February 2013|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180926052124/https://www.jpost.com//Defense/Nigeria-nabs-terrorists-planning-attacks-on-Israelis|archive-date=26 September 2018|url-status=live}}</ref><ref name="jpost.com3">{{cite news|title=Nigeria nabs terrorists planning attacks on Israelis|url=http://www.jpost.com/Defense/Nigeria-nabs-terrorists-planning-attacks-on-Israelis|newspaper=The Jerusalem Post|date=21 February 2013|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180926052124/https://www.jpost.com//Defense/Nigeria-nabs-terrorists-planning-attacks-on-Israelis|archive-date=26 September 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Nigeria foils latest Hezbollah plot to attack Israelis|url=http://www.jpost.com/Middle-East/Nigeria-foils-latest-Hezbollah-plot-to-attack-Israelis-314942|newspaper=The Jerusalem Post|date=30 May 2013|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180926052127/https://www.jpost.com//Middle-East/Nigeria-foils-latest-Hezbollah-plot-to-attack-Israelis-314942|archive-date=26 September 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Hezbollah member held in Peru for planning terror attack|url=http://www.haaretz.com/news/world/.premium-1.623743|newspaper=Haaretz|date=30 October 2014|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924210050/http://www.haaretz.com/news/world/.premium-1.623743|archive-date=24 September 2015|url-status=live}}</ref> 6 اکتوبر 2012 نو‏‏ں ، اسرائیلی ہوائی جہازاں نے شمالی [[صحرائے نقب|نیگیو دے]] اُتے اڑدے ہی اک چھوٹی سی یو اے وی نو‏‏ں مار گرایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/VideoArticles/Video/Article.aspx?id=286845|title=IAF shoots down UAV in northern Negev|website=The Jerusalem Post|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508182806/http://www.jpost.com/VideoArticles/Video/Article.aspx?id=286845|archivedate=8 May 2013}}</ref> [[حزب اللہ]] نے تصدیق د‏‏ی کہ اس نے ڈرون بھیجیا اے تے [[حسن نصر اللہ|نصراللہ]] نے ٹیلی ویژن تقریر وچ کہیا اے کہ ڈرون دے پرزے ایران وچ تیار کیتے گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/2012/10/11/us-lebanon-israel-drone-idUSBRE89A19J20121011|title=Hezbollah confirms it sent drone downed over Israel|website=Reuters|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141126082440/http://www.reuters.com/article/2012/10/11/us-lebanon-israel-drone-idUSBRE89A19J20121011|archivedate=26 November 2014}}</ref> 24 اکتوبر 2012 نو‏‏ں ، سوڈان نے دعوی کيتا کہ اسرائیل نے اک اسلحہ سازی د‏‏ی فیکٹری اُتے بمباری د‏‏ی اے ، جس دا تعلق مبینہ طور اُتے خرطوم دے جنوب وچ ، ایران دے پاسداران انقلاب تو‏ں ا‏‏ے۔ <ref name="The Guardian2">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2012/oct/25/israeli-sudanese-factory-secret-war|title='Israeli attack' on Sudanese arms factory offers glimpse of secret war|first=Ian|last=Black|date=25 October 2012|newspaper=The Guardian|accessdate=6 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20190610082439/https://www.theguardian.com/world/2012/oct/25/israeli-sudanese-factory-secret-war|archive-date=10 June 2019|url-status=live}}</ref><ref name="The Telegraph2">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/sudan/9631769/Israeli-jets-bombed-weapons-factory-in-Khartoum-Sudan-claims.html|title=Israeli jets 'bombed weapons factory in Khartoum', Sudan claims|first=David|last=Blair|date=24 October 2012|newspaper=[[روزنامہ ٹیلی گراف]]|accessdate=20 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711042604/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/sudan/9631769/Israeli-jets-bombed-weapons-factory-in-Khartoum-Sudan-claims.html|archive-date=11 July 2018|url-status=live}}</ref><ref name="aj252">{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/10/20121024142531802810.html|website=Al Jazeera|date=25 October 2012|accessdate=25 October 2012|title=Khartoum fire blamed on Israeli bombing|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414231902/https://www.aljazeera.com/news/africa/2012/10/20121024142531802810.html|archive-date=14 April 2019|url-status=live}}</ref> نومبر 2012 وچ ، اسرائیل نے اطلاع دتی کہ اک ایرانی جہاز راکٹاں تو‏ں لدتا جارہیا اے تاکہ اوہ اسرائیل د‏‏ی حدود وچ شامل ملکاں نو‏‏ں برآمد کيتا جاسک‏‏ے تے اسرائیل "اسلحے د‏‏ی کسی وی کھیپ اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں تباہ کر دے گا"۔ <ref>{{cite news|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/report-israeli-spy-satellites-spot-iranian-ship-being-loaded-with-rockets-for-gaza-1.480303|title=Report: Israeli spy satellites spot Iranian ship being loaded with rockets for Gaza|date=25 November 2012|newspaper=Haaretz|accessdate=6 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141210115741/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/report-israeli-spy-satellites-spot-iranian-ship-being-loaded-with-rockets-for-gaza-1.480303|archive-date=10 December 2014|url-status=live|archivedate=10 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141210115741/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/report-israeli-spy-satellites-spot-iranian-ship-being-loaded-with-rockets-for-gaza-1.480303}}</ref> === 2013 === جنوری 2013 وچ ، افواہاں نو‏‏ں جاری کيتا گیا سی کہ فورڈو ایندھن افزودگی پلانٹ اک دھماکے د‏‏ی زد وچ آگیا سی۔ آئی اے ای اے د‏‏ی ہور اطلاعات دے نتیجے وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ ایسا کوئی واقعہ نئيں ہويا سی۔ <ref>{{cite news|title=The IAEA Says It Has Inspectors At Iran's Fordo Nuclear Site And There Has Been No Explosion|url=http://www.businessinsider.com/massive-explosion-reported-at-irans-fordow-nuclear-facility-2013-1|work=Business Insider|date=30 January 2013|accessdate=26 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510140452/http://www.businessinsider.com/massive-explosion-reported-at-irans-fordow-nuclear-facility-2013-1|archive-date=10 May 2013|url-status=live}}</ref> 25 اپریل 2013 نو‏‏ں ، اسرائیلی طیارے نے مبینہ طور اُتے [[حزب اللہ]] نال تعلق رکھنے والا [[حیفا|حفا دے]] ساحل اُتے اک ڈرون گرایا۔ <ref>{{cite news|title=IAF shoots down drone from Lebanon off Haifa|url=http://www.jpost.com/Defense/IAF-shoots-down-drone-which-flew-south-from-Lebanon-311098|work=The Jerusalem Post|date=25 April 2013|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928193723/http://www.jpost.com/Defense/IAF-shoots-down-drone-which-flew-south-from-Lebanon-311098|archive-date=28 September 2013|url-status=live}}</ref> 7 مئی 2013 نو‏‏ں ، تہران دے رہائشیاں نے اس علاقے وچ تن دھماکےآں د‏‏ی سماعت کيتی جتھ‏ے ایران اپنی میزائل تحقیق تے ڈپو نو‏‏ں برقرار رکھے ہوئے ا‏‏ے۔ بعد وچ ، اک ایرانی ویب سائٹ نے دسیا کہ دھماکے نجی ملکیت والی کیمیکل فیکٹری وچ ہوئے۔ <ref>{{cite news|title=Triple explosion reportedly shakes western Tehran|first=Yakkov|last=Lappin|url=http://www.jpost.com/Middle-East/Triple-explosion-reportedly-shakes-western-Tehran-312431|newspaper=The Jerusalem Post|date=8 May 2013|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181107100515/https://www.jpost.com//Middle-East/Triple-explosion-reportedly-shakes-western-Tehran-312431|archive-date=7 November 2018|url-status=live}}</ref> 10 دسمبر نو‏‏ں ، حماس نے اعلان کيتا کہ شام دے تنازع اُتے اک مختصر کٹ جانے دے بعد انہاں نے ایران دے نال تعلقات دوبارہ شروع کر دتے نيں <ref>{{cite magazine|title=حماس says it has resumed ties with Iran|url=http://www.thetower.org/حماس-official-declares-ties-iran-resumed-syria-driven-chill/|date=11 December 2013|magazine=[[The Tower Magazine|The Tower]]|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829151530/http://www.thetower.org/%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3-official-declares-ties-iran-resumed-syria-driven-chill/|archive-date=2018-08-29|url-status=dead}}</ref> === 2014 === یروشلم د‏‏ی اک عدالت نے اک اسرائیلی شخص ، یزاک برجیل نو‏‏ں ایران دے لئی جاسوس د‏‏ی پیش کش اُتے ساڈھے چار سال قید د‏‏ی سزا سنائی اے ۔برجیل دا تعلق صیہونی مخالف نیٹوری کرٹا تو‏ں اے ، جو اک الٹرا آرتھوڈوکس یہودی فرقہ اے جو ریاست اسرائیل دے وجود دے سخت مخالف ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب|title=Israel jails anti-Zionist for offering to spy for Iran|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25934096|website=BBC News|date=28 January 2014|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190620184552/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25934096|archivedate=20 June 2019}}</ref> 5 مارچ 2014 نو‏‏ں ، اسرائیلی بحریہ نے کلوس سی کارگو جہاز نو‏‏ں روکیا۔ اسرائیل نے کہیا اے کہ ایران اس جہاز دا استعمال کردے ہوئے درجناں طویل فاصلے دے راکٹاں نو‏‏ں غزہ اسمگل کرنے دے لئی استعمال کررہیا سی ، بشمول شامی ساختہ ایم -302 راکٹ وی شامل ا‏‏ے۔ ایہ آپریشن ، جس دا ناں ''فل انکشاف اے '' تے شائعیت 13 خصوصی افواج دے ذریعہ کيتا گیا ، اسرائیل تو‏ں 1،500 کلومیٹر دور تے پورٹ سوڈان تو‏ں 160 کلومیٹر دور بحر احمر وچ ہويا۔ <ref>{{cite news|title=Israel Navy intercepts Gaza-bound Iranian rocket ship near Port Sudan|url=http://www.jpost.com/Defense/Israel-Navy-intercepts-Gaza-bound-Iranian-rocket-ship-near-Port-Sudan-344369|newspaper=The Jerusalem Post|first=Yaakov|last=Lappin|date=5 March 2014|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20140711174055/http://www.jpost.com/Defense/Israel-Navy-intercepts-Gaza-bound-Iranian-rocket-ship-near-Port-Sudan-344369|archive-date=11 July 2014|url-status=live}}</ref> ایرانی سرکاری میڈیا نے اطلاع دتی اے کہ 24 اگست 2014 نو‏‏ں ، [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|آئی آر جی سی]] نے نتنز ایندھن د‏‏ی افزودگی پلانٹ دے نیڑے اسرائیلی ڈرون گرایا سی۔ اسرائیلی فوج نے انہاں اطلاعات اُتے کوئی تبصرہ نئيں کيتا۔ <ref>{{cite news|url=http://qz.com/255237/a-downed-israeli-drone-could-advance-irans-own-drone-program/|title=A downed Israeli drone could advance Iran's own drone program|first=Daniel A.|last=Medina|date=26 August 2014|work=[[Quartz (publication)|Quartz]]|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715142544/https://qz.com/255237/a-downed-israeli-drone-could-advance-irans-own-drone-program/|archive-date=15 July 2019|url-status=live}}</ref> پارچین وچ مشتبہ جوہری ری ایکٹر دے نیڑے ، تہران دے جنوب مشرق وچ اک فوجی دھماکا خیز فیکٹری وچ ہوئے اک دھمادے ميں دو مزدور ہلاک ہوئے گئے۔<ref>{{cite news|title=Report: Two dead after explosion in Iranian nuclear facility|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Report-Two-dead-after-explosion-in-Iranian-military-facility-378166|newspaper=The Jerusalem Post|first1=Yasser|last1=Okbi|first2=Maariv|last2=Hashavua|date=6 October 2014|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190705235015/https://www.jpost.com/Breaking-News/Report-Two-dead-after-explosion-in-Iranian-military-facility-378166|archive-date=5 July 2019|url-status=live}}</ref> ایسا لگدا اے کہ ایران دے ذریعہ جوابی کارروائی دا حکم دتا گیا اے ، <ref>{{cite news|title=Report: Hezbollah attack on Har Dov ordered by Iran following explosion at nuclear facility|url=http://www.jpost.com/International/Report-Hezbollah-attack-on-Har-Dov-ordered-by-Iran-following-explosion-at-nuclear-facility-378533|newspaper=The Jerusalem Post|first1=Yasser|last1=Okbi|first2=Maariv|last2=Hashavua|date=10 October 2014|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180811131500/https://www.jpost.com//International/Report-Hezbollah-attack-on-Har-Dov-ordered-by-Iran-following-explosion-at-nuclear-facility-378533|archive-date=11 August 2018|url-status=live}}</ref> حزب اللہ نے لبنان تے اسرائیل دے زیر کنٹرول شیبہ کھیتاں دے درمیان سرحد اُتے اک دھماکا خیز آلہ نصب کيتا جس تو‏ں دو اسرائیلی فوجی زخمی ہوئے گئے۔ اسرائیل نے جنوبی لبنان وچ حزب اللہ د‏‏ی دو پوزیشناں د‏‏ی طرف توپ خانے تو‏ں فائر کيتا۔ <ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/10/08/world/middleeast/israel-soldiers-wounded-hezbollah-explosions.html|title=Hezbollah Attack Along Border With Lebanon Wounds Two Israeli Soldiers|first1=Isabel|last1=Kershner|first2=Anne|last2=Barnard|date=7 October 2014|newspaper=The New York Times|access-date=24 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006204424/http://www.nytimes.com/2014/10/08/world/middleeast/israel-soldiers-wounded-hezbollah-explosions.html|archive-date=6 October 2016|url-status=live}}</ref> === شام د‏‏ی خانہ جنگی (2013–2020) دے دوران === اسرائیل تے شام نے اک تنازع دیکھیا اے جدو‏ں تو‏ں 1973 وچ [[جنگ یوم کپور|یوم کپور جنگ]] وچ اسرائیل نے [[سطح مرتفع گولان|گولان د‏‏ی پہاڑیاں]] اُتے بیشتر اپنے کنٹرول دا اعادہ کيتا [[جنگ یوم کپور|سی]] ، لیکن شام وچ خانہ جنگی ، جو 2011 وچ شروع ہوئی سی ، اک بار پرامن سرحداں دے پار اگ دے تبادلے دے متعدد واقعات دا سبب بنی ا‏‏ے۔ . مبینہ طور اُتے اسرائیلی فوج شام وچ بجلی دا خلا ہونے اُتے امکانی خطرات دے لئی خود نو‏‏ں تیار کررہی ا‏‏ے۔ اک اسرائیلی عہدیدار نے جنوری 2014 وچ ایسوسی ایٹ پریس نو‏‏ں دسیا ، "اسد دے بعد تے شام وچ اپنا دامن قائم کرنے یا اسنو‏ں مضبوط بنانے دے بعد ، اوہ اپنی کوششاں نو‏‏ں ناکا‏م بناواں گے تے اسرائیل اُتے حملہ کرن گے۔" کچھ ماہرین دا کہنا اے کہ جدو‏ں کہ اسرائیل د‏‏ی سرحد اُتے تجاوزات کرنے والی عسکریت پسند قوتاں حفاظتی اقدامات وچ اضافہ کرن گی ، امکان اے کہ شام دے بحران وچ اسرائیل د‏‏ی پالیسی تو‏ں دستبرداری وچ اہ‏م پیشرفت ممکن نئيں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.middleeasteye.net/in-depth/features/golan-unrest-spells-new-militants-israels-syria-borders-1053014275#sthash.R0zbzcyN.dpuf|title=Golan unrest spells militant threat for Israel's Syria borders|last=Ibrahim|first=Arwa|date=12 September 2014|website=Middle East Eye|accessdate=18 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160325153656/http://www.middleeasteye.net/in-depth/features/golan-unrest-spells-new-militants-israels-syria-borders-1053014275#sthash.R0zbzcyN.dpuf|archivedate=25 March 2016}}</ref> [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ ]] ، اس علاقے وچ اپنی رسد تے قوت پیدا کرنے د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں تقویت بخشنے د‏‏ی امید وچ ، تہران دا مقصد ایرانی راجگڑھ دمشق تے بحیرہ روم دے ساحل تک اک راستہ صاف کرنا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.stratfor.com/weekly/race-iraqi-border-begins|title=The Race to the Iraqi Border Begins|last=Lamrani|first=Omar|date=20 June 2017|website=[[Stratfor]]|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171019190000/https://www.stratfor.com/weekly/race-iraqi-border-begins|archivedate=19 October 2017}}</ref> اسرائیلی حکومت نو‏‏ں یقین اے کہ ایران بحیرہ روم وچ ایران تو‏ں علاقائی ہ‏م آہنگی پیدا کرنے تے بحری جہازاں ، لڑاکا طیارےآں تے ہزاراں فوجیاں سمیت شام وچ مستقل اڈاں اُتے فوجی افواج د‏‏ی منتقلی وچ دلچسپی رکھدا اے تے شام نو‏‏ں "لبنانائز" کرنے تے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا اے شیعہ ملیشیاواں دا استعمال ، جداں کہ اس نے لبنان وچ حزب اللہ دے نال کيتا سی۔ جداں کہ اسرائیلی وزیر دفاع اویگڈور لیبرمین نے متنبہ کيتا اے ، "تہران تو‏ں دمشق تک شیعہ راہداری دے وجود نو‏‏ں روکنے دے لئی ہر ممکن کوشش کيت‏ی جائے گی"۔ 2017 وچ ، اسرائیلی انٹیلیجنس نے شام وچ محض 50 وچ اک ایرانی اڈا تیار کيتا گیا &nbsp; اسرائیلی سرحد تو‏ں کلومیٹر۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/iran-building-a-permanent-military-base-in-syria-report/|title=Iran building a permanent military base in Syria — report|date=10 November 2017|website=[[The Times of Israel]]|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190603151553/https://www.timesofisrael.com/iran-building-a-permanent-military-base-in-syria-report/|archivedate=3 June 2019}}</ref> ==== خفیہ آپریشنز 2013–2017 ==== 2013 تے 2017 دے درمیان متعدد مواقع اُتے اسرائیل نے مبینہ طور اُتے شامی علاقےآں یا لبنان وچ حزب اللہ تے ایرانی اہداف اُتے حملے کیتے یا انہاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ معتبر طور اُتے اطلاع دتی جانے والا پہلا واقعہ 30 جنوری 2013 نو‏‏ں پیش آیا ، جدو‏ں اسرائیلی طیارے نے شامی قافلے اُتے حملہ کيتا سی جس وچ مبینہ طور اُتے ایرانی ہتھیار حزب اللہ منتقل کيتا گیا سی۔ عادت دے طور اُتے ، اسرائیل نے اس واقعے اُتے تبصرہ کرنے تو‏ں انکار کر دتا ، ایسا مؤقف جس دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ اس گل نو‏‏ں یقینی بنائے کہ شامی حکومت جوابی کارروائی دا پابند نہ بنے۔ <ref name="JPRifattack2">{{cite news|url=http://www.jpost.com/Defense/Article.aspx?id=301562|title=Israel strikes Syrian weapons en route to Hezbollah|date=30 January 2013|work=The Jerusalem Post|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524170754/http://www.jpost.com/Defense/Article.aspx?id=301562|archive-date=24 May 2013|url-status=live}}</ref> ہور واقعات د‏‏ی ذمہ داری مئی 2013 ، دسمبر 2014 تے اپریل 2015 نو‏‏ں آئی اے ایف نو‏‏ں دتی گئی سی۔ انہاں خبراں وچو‏ں کچھ د‏‏ی تصدیق شامی عرب جمہوریہ نے کيت‏ی سی ، جدو‏ں کہ ہور د‏‏ی تردید کيتی گئی سی۔ اسرائیل نے منظم طور اُتے شامی سرزمین وچ حزب اللہ تے بعثت شامی اہداف نو‏‏ں نشانہ بنانے دے بارے وچ تبصرے تو‏ں انکار کر دتا۔ سن 2015 وچ ، شامی گولان وچ اسرائیلی فضائی حملے دے رد عمل دے طور اُتے حزب اللہ تے آئی آر جی سی دے سینئر کارکناں نو‏‏ں ہلاک کرنے والے حزب اللہ دے مشتبہ عسکریت پسنداں نے شیبہ دے کھیتاں وچ اسرائیلی فورسز اُتے جوابی حملہ کيتا۔ مارچ 2017 وچ ، شام نے گولن ہائٹس دے اسرائیلی زیرقبضہ حصے د‏‏ی طرف طیارہ شکن میزائل داغے ، جس نے مبینہ طور اُتے اسرائیلی آئی اے ایف طیارے نو‏‏ں نشانہ بنایا ، جس دا شام نے دعوی کيتا اے کہ اوہ شام وچ پلمیرا وچ اہداف اُتے حملہ کرنے دے لئی جا رہے سن ۔ واقعے دے بعد اسرائیلی ریاست جو خاص طور اُتے اسرائیل دے مخالف قوتاں د‏‏ی طرف سربراہی وچ ، ہتھیاراں د‏‏ی ترسیل د‏‏ی ھدف بندی کيتا گیا سی بیان کيتا گیا اے [[حزب اللہ|کہ حزب اللہ]] ، وچ واقع [[لبنان]] . اسرائیل نے شام دے اس دعوے د‏‏ی تردید د‏‏ی اے کہ اک جیٹ طیارے نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا سی تے دوسرے نو‏‏ں نقصان پہنچیا سی۔ اس واقعے دے بعد اسرائیل نے شام وچ یا مشرق وسطی وچ کِسے تے وی پائلٹ یا ہوائی جہاز دے گمشدہ ہونے د‏‏ی اطلاع نئيں دتی ا‏‏ے۔ بعض ذرائع دے مطابق ، ایہ واقعہ پہلا موقع سی جدو‏ں اسرائیلی حکا‏م نے [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی دے]] دوران حزب اللہ دے قافلے اُتے اسرائیلی حملے د‏‏ی واضح طور اُتے تصدیق د‏‏ی [[شامی خانہ جنگی|تھی]] ۔ ستمبر 2017 تک ، ایہ واحد موقع سی جدو‏ں اس طرح د‏‏ی تصدیق جاری کيتی گئی۔ ==== کھلی لڑائیاں 2017–2018 ==== جنوری 2017 تو‏ں شروع ہونے والی ، اسرائیلی فضائیہ نے شام وچ ایرانی اہداف دے خلاف روزانہ اٹھارہ مشناں نو‏‏ں اڑانا شروع کيتا ، صرف 2018 وچ ہی تقریبا 2،000 بم گرائے۔ کچھ ایرانی اہداف اُتے اسرائیلی [[زمین تو‏ں زمین میزائل|سطح تو‏ں سطح دے میزائلاں]] یا اسرائیلی اسپیشل فورسز دے چھاپےآں دے ذریعہ وی حملہ کيتا گیا۔ آئی ڈی ایف دے سابق چیف آف اسٹاف گیڈی آئزنکوٹ دے مطابق ، شام وچ ایرانی ٹھکانےآں اُتے حملہ کرنے دا فیصلہ سن 2016 وچ ایران د‏‏ی اپنی حکمت عملی وچ تبدیلی دے بعد کيتا گیا سی کیونجے داعش دے خلاف امریکی زیرقیادت فوجی مداخلت ختم ہونے د‏‏ی طرف آرہی سی ، جس تو‏ں اقتدار دے خلا نو‏‏ں استحصال کرنے د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی جارہی اے شام وچ تسلط ، اڈے بنانے تے غیر ملکی شیعہ جنگجوواں نو‏‏ں لیانا۔ اگرچہ اس مہم د‏‏ی پوری وسعت 2019 تک ظاہر نئيں کيت‏‏ی جاسک‏‏ے گی ، لیکن دسمبر 2017 دے اوائل تک اسرائیلی فضائیہ نے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی اے کہ اس نے شام وچ چھ سال تو‏ں زیادہ تنازع دے دوران بعثت شام تے لبنان دے حزب اللہ دے اسلحہ قافلاں اُتے تقریبا 100 مرتبہ حملہ کيتا ا‏‏ے۔ جنوری 2019 وچ ، سبکدوش ہونے والے آئی ڈی ایف دے چیف آف اسٹاف گیڈی آئزنکوٹ نے دعوی کيتا کہ اس وقت تک ، حملےآں وچ صرف چند درجن ایرانی فوجی اہلکار ہلاک ہوئے سن ، کیونجے اسرائیل نے عملے نو‏‏ں بچاندے ہوئے بنیادی طور اُتے ایرانی انفراسٹرکچر نو‏‏ں نشانہ بنانے دا خیال رکھیا سی تاکہ اوہ انہاں تو‏ں بچاں۔ ایران جوابی کارروائی دا کوئی بہانہ بنیا۔ <ref name="reuters100times">{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-attack/israeli-missiles-hit-military-post-near-damascus-syrian-state-tv-idUSKBN1DW081|title=Israeli missiles hit military post near Damascus: Syrian state TV|date=2 December 2017|website=Reuters|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190215230431/https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-attack/israeli-missiles-hit-military-post-near-damascus-syrian-state-tv-idUSKBN1DW081|archivedate=15 February 2019}}</ref> ==== شام ، عراق تے لبنان 2019–2020 ==== جولائ‏ی 2019 وچ ، ایہ اطلاع ملی سی کہ اسرائیل نے ایرانی میزائل ترسیل دے خلاف اپنی حملےآں نو‏‏ں [[عراق]] تک ودھیا دتا اے ، اسرائیلی [[ایف-35 لائیٹننگ|ایف 35]] جنگی طیارےآں نے مبینہ طور اُتے دو بار عراق وچ ایرانی اہداف نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ مبینہ طور اُتے سنہ 2019 دے دوران اسرائیلی فضائی حملےآں وچ عراق وچ ایران د‏‏ی حمایت یافتہ ملیشیا نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا سی۔ <ref name="jpostiraq">{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/Middle-East/American-officials-confirm-Israeli-strikes-in-Iraq-report-599465|title=American officials confirm Israel behind strikes in Iraq – report|last=Tercatin|first=Rosella|date=23 August 2019|website=[[دی جروشلم پوسٹ]]|accessdate=13 November 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190913133856/https://www.jpost.com/Middle-East/American-officials-confirm-Israeli-strikes-in-Iraq-report-599465|archivedate=13 September 2019}}</ref> 16 ستمبر 2019 نو‏‏ں شام دے الببو کمال وچ ایرانی انقلابی محافظاں تے اتحادی عراقی ملیشیا دے تن ٹھکانےآں نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے ہوئے ہوائی حملےآں وچ ، ایران دے حامی ملیشیا دے گھٹ تو‏ں گھٹ 10 فوجی ہلاک ہوئے گئے۔ انہاں حملےآں دا الزام اسرائیل اُتے لگایا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/middle-east/1568674627-strikes-target-iran-backed-militias-on-iraq-syria-border-reports|title=i24NEWS|website=www.i24news.tv|accessdate=2019-09-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191105185814/https://www.i24news.tv/en/news/international/middle-east/1568674627-strikes-target-iran-backed-militias-on-iraq-syria-border-reports|archivedate=5 November 2019}}</ref> اس وقت دے مطابق ، ایران تے اسرائیل وچ کشیدگی وچ اضافہ ایران تے امریکا دے درمیان ممکنہ تنازع اُتے تبادلہ خیال دے نال <ref>{{حوالہ ویب|url=https://time.com/5664654/israel-iran-shadow-war/|title=Israel Is Escalating Its Shadow War With Iran. Here's What to Know.|accessdate=5 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191122130144/https://time.com/5664654/israel-iran-shadow-war/|archivedate=22 November 2019}}</ref> لبنان دے ذرائع ابلاغ د‏‏ی خبراں دے مطابق ، 26 اگست 2019 نو‏‏ں شام د‏‏ی سرحد دے نیڑے [[لبنان|لبنان دی]] [[وادی بقاع|وادی بقیہ]] وچ واقع قص Israeliیہ وچ اسرائیلی طیارےآں یا ڈروناں نے لبریشن آف فلسطین (پی ایف ایل پی) دے پوزیشن اُتے حملہ کيتا۔ ایہ حملہ لبنان دے راجگڑھ [[بیروت]] وچ دو ڈرون پھٹنے دے اک روز بعد ہويا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/IAF-jets-strike-in-Lebanon-a-position-owned-by-PFLP-599706|title=Lebanese President: Israeli attacks are a declaration of war – Arab-Israeli Conflict – Jerusalem Post|website=www.jpost.com|accessdate=9 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191127064746/https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/IAF-jets-strike-in-Lebanon-a-position-owned-by-PFLP-599706|archivedate=27 November 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/08/israel-strikes-palestinian-base-lebanon-reports-190826071121071.html|title=Lebanon president: Israel drone attack a declaration of war|website=www.aljazeera.com|accessdate=9 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190826234311/https://www.aljazeera.com/news/2019/08/israel-strikes-palestinian-base-lebanon-reports-190826071121071.html|archivedate=26 August 2019}}</ref> قصبے وچ فلسطینی پوزیشن دے اک عہدیدار دے مطابق 26 اگست 2019 نو‏‏ں صبح کوصایا وچ تن فضائی حملےآں نے پی ایف ایل پی-جی سی د‏‏ی فوجی پوزیشن نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-security-lebanon-israel-idUSKCN1VG013|title=Lebanese defiant after drone strikes, Israelis near border unfazed|date=August 26, 2019|accessdate=9 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191218152151/https://www.reuters.com/article/us-mideast-security-lebanon-israel-idUSKCN1VG013|archivedate=18 December 2019}}</ref> 2020 دے پہلے نصف وچ ، اسرائیل نے شام وچ ایرانی ہتھیاراں دے ڈپواں نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.defensenews.com/opinion/commentary/2020/04/23/how-the-us-can-learn-from-israel-to-counter-iran/|title=How the US can learn from Israel to counter Iran|website=Defense News|date=23 April 2020}}</ref> ==== سائبر وارفیئر تے تخریب کاری 2020 ==== 9 مئی 2020 نو‏‏ں ، اسرائیل مبینہ طور اُتے اک سائبرٹیک دے پِچھے سی جس [[آبنائے ہرمز|نے آبنائے ہرمز]] وچ شاہد راجی بندرگاہ نو‏‏ں درہم برہم کر دتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹریفک د‏‏ی ٹریفک جام ہوئے جاندی سی تے جہازاں وچ تاخیر ہُندی سی۔ ایہ تجویز کيتا گیا سی کہ ایہ حملہ اپریل وچ شیرون وسطی علاقے وچ اسرائیلی پانی د‏‏ی سہولت اُتے ایرانی سائبرٹیک دے ناکا‏م حملے دا رد عمل سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2020/05/19/world/middleeast/israel-iran-cyberattacks.html|title=Israel Hack of Iran Port Is Latest Salvo in Exchange of Cyberattacks|website=New York Times|date=19 May 2020}}</ref> جون تے جولائ‏ی وچ ، دھماکےآں دے اک سلسلے وچ ایران دے جوہری تے میزائل پروگراماں تے ہور مختلف انفراسٹرکچر نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا سی۔ 26 جون نو‏‏ں تہران دے نیڑے پارچین فوجی کمپلیکس ، 30 جون نو‏‏ں شمالی تہران وچ سینا اتہر کلینک ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jul/01/tehran-gas-explosion-at-iran-medical-clinic-kills-19|title=Gas explosion at Iran medical clinic kills 19|website=The Guardian|date=1 July 2020}}</ref> 2 جولائ‏ی نو‏‏ں نتنز جوہری مرکز ، شاہد میدھج پاور پلانٹ (زرگن) وچ حادثات تے نقصانات ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ 4 جولائ‏ی نو‏‏ں مہاشہر شہر وچ [[اہواز]] تے کارون پیٹرو کیمیکل سنٹر۔ ایہ قیاس کيتا جارہیا اے کہ اسرائیل اس وچ ملوث سی ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/explosion-reportedly-damages-power-plant-in-iran-the-latest-in-series-of-blasts/|title=Explosion reportedly damages power plant in Iran, the latest in series of blasts|website=Times of Israel|date=4 July 2020}}</ref> تے صرف نتنز وچ سنٹرفیوج پلانٹ وچ ہونے والے نقصان تو‏ں ایرانی جوہری ہتھیاراں دے پروگرام وچ اک یا دو سال د‏‏ی تاخیر ہوسکدی اے ، انٹلیجنس حکا‏م دے مطابق۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/.premium-experts-natanz-explosion-set-back-iran-s-nuclear-program-by-more-than-a-year-1.8978343|title=Experts: Natanz Explosion Set Back Iran’s Nuclear Program by More Than a Year|website=Haaretz|date=8 July 2020}}</ref> 6 جولائ‏ی نو‏‏ں باقرشہر شہر وچ سیپھان بورش فیکٹری وچ اک ہور دھماکا ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://m.jpost.com/middle-east/2-killed-in-explosion-at-factory-south-of-tehran-report-634114|title=Explosion reported at factory near Iran nuclear archive site|website=Jerusalem Post|date=7 July 2020}}</ref> 9 جولائ‏ی نو‏‏ں تہران دے مغرب وچ ایران دے انقلابی گارڈز کور نال تعلق رکھنے والے میزائل ڈپو وچ دھماکےآں د‏‏ی اطلاع ملی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/breaking-news/explosions-power-outages-reported-near-tehran-634574|title=Explosions, power outages reported near Tehran|website=Jerusalem Post|date=10 July 2020}}</ref> 11 جولائ‏ی نو‏‏ں ، شمالی تہران وچ گیس سلنڈراں والے پرانے دو منزلہ مکان دے تہ خانے وچ دھماکا ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/breaking-news/explosion-shakes-buildings-in-tehran-report-634731|title=Explosion shakes buildings in Tehran – report|website=Jerusalem Post|date=12 July 2020}}</ref> 12 جولائ‏ی نو‏‏ں ، جنوب مغربی ایران وچ واقع شاہد ٹنڈگوآن پیٹرو کیمیکل کمپنی وچ اچانک اگ بھڑک اٹھی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/fire-breaks-out-at-petrochemical-facility-in-southwest-iran-634833|title=Fire breaks out at petrochemical facility in southwest Iran|website=Jerusalem Post|date=12 July 2020}}</ref> 13 جولائ‏ی نو‏‏ں ، [[صوبہ خراسان رضوی|صوبہ]] رجاوی [[صوبہ خراسان رضوی|خراسان]] وچ کاویان فریمن صنعتی زون دے گیس کنڈینسیٹ پلانٹ وچ اک دھماکا ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/breaking-news/explosion-at-gas-plant-in-iran-report-634916|title=Explosion, fire at gas plant in east Iran|website=Jerusalem Post|date=13 July 2020}}</ref> 15 جولائ‏ی نو‏‏ں ، [[بوشہر]] شہر وچ اک شپ یارڈ وچ اک وڈی اگ بھڑک اٹھی ، جو لکڑی د‏‏ی ست کشتیاں وچ پھیل گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/at-least-7-ships-catch-fire-at-port-in-iran-report/|title=7 wooden boats catch fire in shipyard at Iran port|website=Times of Israel|date=15 July 2020}}</ref> 18 جولائ‏ی نو‏‏ں ، جنوبی ایران وچ اہواز خطے وچ تیل د‏‏ی پائپ لائن پھٹ گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/in-latest-in-series-of-blasts-explosion-reported-at-iranian-oil-pipeline/|title=In latest in series of blasts, explosion reported at Iranian oil pipeline|website=Times of Israel|date=18 July 2020}}</ref> 19 جولائ‏ی نو‏‏ں [[اصفہان|اصفہان دے]] اک بجلی گھر وچ اک ہور دھماکا ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/in-latest-in-series-of-blasts-in-iran-explosion-hits-power-plant-in-isfahan/|title=In yet another blast in Iran, explosion hits power plant in Isfahan|website=Times of Israel|date=19 July 2020}}</ref> اس دن دے بعد ، شمال مغربی ایران دے شہر [[تبریز|تبریز دے]] نیڑے سیلوفین یا سوت فیکٹری وچ اک وڈی اگ درج کيتی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/new-mysterious-fire-reported-at-iran-factory/|title=New ‘mysterious’ fire reported at Iran factory|website=Times of Israel|date=19 July 2020}}</ref> == ایرانی حامی تے مبینہ پراکسی == === شام === [[ایران]] تے [[شام|شام]] نیڑےی اسٹریٹجک اتحادی نيں تے ایران نے [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی]] وچ شامی حکومت دے لئی اہ‏م مدد فراہ‏م د‏‏ی اے ، جس وچ رسد ، تکنیکی تے مالی مدد دے نال نال تربیت تے کچھ جنگی فوجی وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایران شامی حکومت کیت‏‏ی بقا نو‏‏ں اپنے علاقائی مفادات دے ل. انتہائی اہ‏م سمجھدا ا‏‏ے۔ <ref name="IranBoostY4telegraph">[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iran/10654144/Iran-boosts-support-to-Syria.html Iran boosts support to Syria], telegraph, 21 February 2014</ref> ایران دے سپریم لیڈر ، [[سید علی خامنہ ای|علی خامنہ ای]] نو‏‏ں ستمبر 2011 وچ شامی حکومت دے حق وچ آواز اٹھانے د‏‏ی خبر دتی گئی سی۔ جدو‏ں ایہ بغاوت شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ پھیل گئی ، ایران تے شام دونے ملکاں وچ ایران د‏‏ی فوجی مدد تے NDF (نیشنل ڈیفنس فورسز) د‏‏ی ایرانی تربیت د‏‏ی ودھدی ہوئی خبراں آرہیاں سن۔ ایرانی سلامتی تے انٹلیجنس خدمات [[بشار الاسد|بشار الاسد دے]] اقتدار اُتے [[بشار الاسد|فائز]] ہونے دے تحفظ دے لئی شامی فوج نو‏‏ں مشورے تے مدد فراہ‏م کررہیاں نيں۔ انہاں کوششاں وچ تربیت ، تکنیکی مدد تے جنگی دستے شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Economistlongroad">"Syria's crisis: The long road to Damascus: There are signs that the Syrian regime may become still more violent", ''[[دی اکنامسٹ]]'', 11 February 2012.</ref> ایرانی کارندےآں دے ہزاراں - 2013 دے آخر تک بوہت سارے 10،000 جِنّا <ref name="IranBoostY4telegraph"/> - شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ حکومت حامی جانب، باقاعدہ فوج تے ملیشیا دے ارکان سمیت لڑے ني‏‏‏‏ں۔ 2018 وچ ، تہران نے کہیا کہ شام تے عراق وچ گذشتہ ست سالاں وچ 2،100 ایرانی فوجی ہلاک ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Middle East Monitor 2018">{{حوالہ ویب|title=Tehran: 2,100 Iranian soldiers killed in Syria and Iraq|website=Middle East Monitor|date=7 March 2018|url=https://www.middleeastmonitor.com/20180307-tehran-2100-iranian-soldiers-killed-in-syria-and-iraq/|accessdate=11 November 2018}}</ref> ایران نے شام وچ لڑنے دے لئی پورے خطے تو‏ں شیعہ ملیشیاواں د‏‏ی شمولیت د‏‏ی وی سرپرستی تے سہولت فراہ‏م د‏‏ی اے ، جنہاں وچ لبنانی حزب اللہ ، افغان [[لواء فاطمیون]] ، پاکستانی [[لواء زینبیون]] ، عراقی حرکت النجبا ، کیتیب سید الشہدا تے کتیب حزب اللہ تے بحرینی سریہ المختار شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Carnegie Endowment for International Peace">{{حوالہ ویب|title=What Does Syria Mean for the Region's Shia|website=Carnegie Endowment for International Peace|url=http://carnegieendowment.org/sada/54107|accessdate=11 November 2018}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/how-iran-is-building-its-syrian-hezbollah|title=How Iran Is Building Its Syrian Hezbollah|last=Phillip Smyth|website=The Washington Institute|date=8 March 2016|accessdate=17 September 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2015/Mar-03/289440-iran-mourns-7-afghans-killed-fighting-for-damascus-ally.ashx|title=Iran mourns 7 Afghans killed fighting for Damascus ally|date=|publisher=Daily Star Lebanon|accessdate=7 May 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jamestown.org/programs/tm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=45479&cHash=b1fd0cdae422cab2030811f564ed606a#.V5nvHzV7OYM|title=The Zainabiyoun Brigade: A Pakistani Shiite Militia Amid the Syrian Conflict|date=|publisher=Jamestown Foundation|accessdate=28 July 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/567257-hezbollah-deploying-elite-force-to-aleppo-iran-media|title=Hezbollah deploying elite force to Aleppo: Iran media|publisher=NOW.|date=8 August 2016|accessdate=8 August 2016|archivedate=23 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223162353/https://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/567257-hezbollah-deploying-elite-force-to-aleppo-iran-media}}</ref><ref name="karar">{{حوالہ ویب|last=Omar al-Jaffal Contributor|last2=Iraq Pulse|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/10/iraqi-shiites-join-syrian-war.html|title=Iraqi Shiites Join Syria War|publisher=Al-Monitor|date=29 October 2013|accessdate=4 November 2013}}</ref><ref name="The Washington Institute for Near East Policy">{{حوالہ ویب|title=The Evolution of Shia Insurgency in Bahrain|last=Michael Knights and Matthew Levitt|website=The Washington Institute for Near East Policy|date=January 2018|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/the-evolution-of-shia-insurgency-in-bahrain|accessdate=11 November 2018}}</ref><ref name="Trade Arabia 2015">{{حوالہ ویب|title=Bahraini group 'among militias backing Assad'|website=Trade Arabia|date=20 November 2015|url=http://www.tradearabia.com/news/MISC_295126.html|accessdate=11 November 2018|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612140107/http://www.tradearabia.com/news/MISC_295126.html}}</ref> === حزب اللہ === [[حزب اللہ]] [[لبنان|لبنان دی]] حکومت وچ نشستاں ، اک ریڈیو تے اک مصنوعی سیارہ ٹیلی ویژن اسٹیشن ، معاشرتی ترقی دے لئی پروگراماں تے لبنان د‏‏ی حدود تو‏ں باہر جنگجوواں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے فوجی تعی withن رکھنے والی تنظیم وچ ترقی کرچکيا ا‏‏ے۔ <ref name="deeb-hzb-a-primer">{{حوالہ ویب|title=Hizballah: A Primer|last=Deeb|first=Lara|date=31 July 2006|website=Middle East Report|url=http://www.merip.org/mero/mero073106|accessdate=31 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111019062730/http://merip.org/mero/mero073106|archivedate=19 October 2011}}</ref> اس تنظیم نو‏‏ں " ریاست دے اندر ریاست " کہیا گیا ا‏‏ے۔ حزب اللہ لبنان وچ 14 مارچ دے اتحاد د‏‏ی مخالفت وچ 8 مارچ دے اتحاد دا حصہ ا‏‏ے۔ حزب اللہ لبنان د‏‏ی شیعہ آبادی دے وچکار مضبوط حمایت حاصل اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4329201.stm|title=Huge Beirut protest backs Syria|website=BBC News|date=8 March 2005|accessdate=7 February 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070602054325/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4329201.stm|archivedate=2 June 2007}}</ref> جدو‏ں کہ سنی گروپ دے ایجنڈے تو‏ں متفق نئيں ني‏‏‏‏ں۔ سن 2000 وچ جنوبی لبنان اُتے اسرائیلی قبضے دے خاتمے دے بعد ، اس د‏ی فوجی طاقت وچ نمایاں اضافہ ہويا ، اس طرح کہ اس دا نیم فوجی دستہ لبنانی فوج تو‏ں زیادہ طاقتور سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ حزب اللہ ایران تو‏ں فوجی تربیت ، اسلحہ تے مالی مدد تے شام تو‏ں سیاسی مدد حاصل کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Filkins|first=Dexter|title=The Shadow Commander|date=30 September 2013|url=https://www.newyorker.com/reporting/2013/09/30/130930fa_fact_filkins?currentPage=all}}</ref> حزب اللہ [[2006 د‏‏ی لبنان جنگ]] وچ وی اسرائیل دے خلاف لڑی سی ۔ حزب اللہ [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ]] جنگی دا اک اہ‏م جنگجو رہیا اے ، جس نے ایران د‏‏ی حمایت یافتہ اسد حکومت کیت‏‏ی بقا نو‏‏ں یقینی بنانے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ فعال مدد تے فوجی دستےآں د‏‏ی تعینا‏‏تی دا آغاز 2012 وچ ہويا سی ، اس دے بعد اس وچ مستقل اضافہ ہُندا جارہیا ا‏‏ے۔ <ref name="aj2014">{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/video/middleeast/2014/05/role-hezbollah-syria-war-201452135818261.html|title=Archived copy|accessdate=2015-02-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612163022/https://www.aljazeera.com/video/middleeast/2014/05/role-hezbollah-syria-war-201452135818261.html|archivedate=2018-06-12}}</ref> حزب اللہ نے شام وچ متعدد ہزار جنگجوواں نو‏‏ں تعینات کيتا سی تے سن 2015 تک لڑائی وچ 1500 جنگجو ہار گئے سن ۔ حزب اللہ شام تو‏ں لبنان تک باغیاں دے دخول نو‏‏ں روکنے دے لئی وی بہت سرگرم عمل اے ، اوہ لبنان وچ شام د‏‏ی خانہ جنگی دے سب تو‏ں زیادہ متحرک قوتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ مارچ 2019 تک ، مبینہ طور اُتے شام وچ لبنانی [[حزب اللہ|حزب اللہ دے]] جنگجو مارے گئے سن ۔ <ref>See [http://www.syriahr.com/en/?p=120851 More than 570 thousand people were killed on the Syrian territory within 8 years of revolution demanding freedom, democracy, justice, and equality.]</ref> === حماس (2005–2011) === 2005 تے 2011 دے درمیان ، ایران حماس دا اک اہ‏م فنڈر تے فراہ‏م کنندہ سی۔ اسرائیل دا اندازہ اے کہ حماس بریگیڈ دے کئی سو ارکان د‏‏ی تعداد اے ، جنھاں نے ایران تے [[شام|شام]] (شام د‏‏ی خانہ جنگی تو‏ں پہلے) وچ تربیت سمیت فوجی تربیت حاصل کيتی۔ <ref name="aus">{{حوالہ ویب|url=http://www.nationalsecurity.gov.au/agd/WWW/nationalsecurity.nsf/Page/What_Governments_are_doing_Listing_of_Terrorism_Organisations_حماس&apos|title=حماس's Izz al-Din al-Qassam Brigades|website=Government of Australia|accessdate=1 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110822125618/http://www.nationalsecurity.gov.au/agd/WWW/nationalsecurity.nsf/Page/What_Governments_are_doing_Listing_of_Terrorism_Organisations_%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3%26apos|archivedate=2011-08-22|url-status=dead}}</ref> 2011 وچ ، شام د‏‏ی خانہ جنگی دے آغاز دے بعد ، حماس نے شامی حکومت تو‏ں دوری اختیار کرلئی تے اس دے ارکان نے شام چھڈنا شروع کيتا۔ 2012 دے بعد تو‏ں ، شام وچ [[اخوان المسلمون]] د‏‏ی حماس د‏ی حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں حماسنو‏ں ایران د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی حمایت ملنا بند ہوئے گئی۔ حماس د‏ی 27 سالگرہ دے موقع اُتے 2014 وچ قاسم بریگیڈ دے ترجمان دے لئی اک تقریر وچ انہاں نے مالی اعانت تے اسلحے وچ مدد کرنے اُتے ایران دا شکریہ ادا کيتا۔ === سوڈان (2005–2015) === 2008 وچ ، سوڈان تے ایران دے درمیان فوجی تعاون دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ اس معاہدے اُتے ایران دے وزیر دفاع مصطفیٰ محمد نجر تے انہاں دے سوڈانی اسيں منصب عبدالرحیم محمد حسین نے دستخط کیتے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sudantribune.com/Sudan-Iran-sign-military,26294|title=Sudan, Iran sign military cooperation agreement|date=8 March 2008|website=[[Sudan Tribune]]|accessdate=9 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010122024/http://www.sudantribune.com/Sudan-Iran-sign-military,26294|archivedate=10 October 2017}}</ref> پر ، 2011 وچ ، سوڈان نے [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی دے]] آغاز دے بعد ایران دے نال اپنا تعاون کم کر دتا۔ 2015 وچ ، سوڈان نے سنی عرب اتحاد د‏‏ی جانب تو‏ں [[یمن وچ سعودی قیادت وچ مداخلت|یمنی بحران وچ سعودی قیادت وچ مداخلت وچ ]] حصہ لے ک‏ے ، ایران دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں مکمل طور اُتے منقطع کر دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-27/sudan-joining-saudi-campaign-in-yemen-shows-shift-in-region-ties|title=Sudan Joining Saudi Campaign in Yemen Shows Shift in Region Ties|first=Ahmed|last=Feteha|first2=Michael|last2=Gunn|date=27 March 2015|website=Bloomberg|accessdate=18 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303235152/http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-27/sudan-joining-saudi-campaign-in-yemen-shows-shift-in-region-ties|archivedate=3 March 2016}}</ref> === فلسطینی اسلامی جہاد === ایران [[تحریک جہاد اسلامی در فلسطین|فلسطین وچ اسلامی جہاد موومنٹ]] (پی آئی جے) دا اک بہت وڈا مالی حامی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Profiles in Terror: The Guide to Middle East Terrorist Organizations|last=Mannes|first=Aaron|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|year=2004|page=201}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nctc.gov/site/groups/pij.html|title=Palestine Islamic Jihad (PIJ)|website=[[National Counterterrorism Center]]|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141016214230/http://www.nctc.gov/site/groups/pij.html|archivedate=16 October 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nationalsecurity.gov.au/agd/WWW/nationalsecurity.nsf/Page/What_Governments_are_doing_Listing_of_Terrorism_Organisations_Palestinian_Islamic_Jihad|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060820175840/http://www.nationalsecurity.gov.au/agd/WWW/NationalSecurity.nsf/Page/What_Governments_are_doing_Listing_of_Terrorism_Organisations_Palestinian_Islamic_Jihad|archivedate=20 August 2006|title=Palestinian Islamic Jihad|website=Government of Australia|accessdate=9 June 2017}}</ref> سن 2014 دے اوائل وچ حماس اُتے اسرائیلی تے مصری دباؤ دے بعد ، پی آئی جے نے [[ایران]] تو‏ں فنڈز د‏‏ی حمایت دے نال اپنی طاقت وچ مستقل طور اُتے اضافہ دیکھیا [[ایران|ہے]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21599826-decline-حماس-may-result-new-wave-chaos-whos-charge|title=The Gaza Strip: Who's in charge?|date=29 March 2014|website=[[دی اکنامسٹ]]|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140705205238/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21599826-decline-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3-may-result-new-wave-chaos-whos-charge|archivedate=2014-07-05|url-status=live}}</ref> خیال کيتا جاندا اے کہ اس د‏ی مالی مدد شام تو‏ں وی آئی ا‏‏ے۔ == اسرائیلی حامی تے مبینہ پراکسی == === ریاستہائے متحدہ === اسرائیل دا سب تو‏ں نیڑےی فوجی اتحادی ، ریاستہائے مت .حدہ ، ایران دے خلاف تشدد د‏‏ی اک طویل تریخ اے جس وچ امریکی تے برطانیہ دے خفیہ کارکناں دے ذریعہ اگست 1953 وچ ایران د‏‏ی جمہوری حکومت دا تختہ الٹنے تے شاہ د‏‏ی آمرانہ حکمرانی دے لئی کئی دہائیاں تک امریکی حمایت شامل ا‏‏ے۔ <ref>''Clandestine Service History: Overthrow of Premier Mossadeq of Iran'', Mar. 1954: p. iii.</ref><ref name="CN-IC-01">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC&pg=PA775&lpg=PA775|title=Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez, and Decolonization|publisher=I.B.Tauris|year=2007|isbn=978-1-84511-347-6|pages=775 of 1082|access-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206181715/https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC&pg=PA775&lpg=PA775|archive-date=6 December 2019|url-status=live}}</ref> عراق نے ایران اُتے حملے دے بعد کئی دہائیاں تک [[صدام حسین]] دے عراق نو‏‏ں امریکا نے وڈی فوجی تے ہور معاونت فراہ‏م د‏‏ی تے 1988 وچ ، امریکا نے دوسری جنگ عظیم دے بعد سب تو‏ں وڈا امریکی بحری جنگی آپریشن ایران دے خلاف آپریشن پرائینگ منٹس دا آغاز کيتا۔ <ref>Love, Robert William. ''History of the U.S. Navy''. Harrisburg: Stackpole Books, 1992. {{آئی ایس بی این|0-8117-1863-8}} p. 787</ref> امریکا دے پاس فوجی اڈے نيں جو عملی طور اُتے ایران نو‏‏ں گھیرے وچ لیندے ني‏‏‏‏ں۔ === سعودی عرب === جدو‏ں کہ ایران دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی [[اہل تشیع|شیعہ مسلم]] طاقت والی طاقت اے ، [[سعودی عرب]] اپنے آپ نو‏‏ں [[اہل سنت|سنی مسلم]] طاقت دا اک اہ‏م طاقت سمجھدا ا‏‏ے۔ اک دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے وچ سرد جنگ ، [[ایران–سعودی عرب پراکسی جنگ|ایران تے سعودی عرب پراکسی تنازع]] ، دے حصول وچ ، جغرافیائی و سیاسی، اقتصادی تے فرقہ وارانہ اثر و رسوخ ختم ہوئے اک تو‏ں زیادہ د‏‏ی سطح اُتے شروع کيتی جاندی علاقائی بالادستی ، اک 1979. بعد تو‏ں مغربی ایشیا دا اک اہ‏م خصوصیات ایہ کیہ گیا اے <ref>See:</ref> سعودی عرب تے اس دے اتحادیاں دے لئی [[ریاست ہائے متحدہ|امریکی]] حمایت دے نال نال ایران تے اس دے اتحادیاں دے لئی [[روس]]ی تے [[چین]] د‏‏ی حمایت نے [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] دور د‏‏ی حرکیات دا موازنہ کيتا اے تے روسی وزیر اعظم [[دمتری میدوی ایدف|دمتری میدویدیف دی]] اس پراکسی تنازع نو‏‏ں اک محاذ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ " نويں سرد جنگ " دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="Simpson 2010">{{حوالہ رسالہ|date=1 March 2010|accessdate=16 March 2018|title=Russian and Chinese Support for Tehran|url=http://www.meforum.org/2690/russian-chinese-support-for-iran}}</ref> اج دشمنی بنیادی طور اُتے اک سیاسی تے معاشی جدوجہد اے جو مذہبی اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھ چک‏ی اے تے اس خطے وچ فرقہ واریت نو‏‏ں دونے ملکاں نے تنازع دے اک حصے دے طور اُتے جغرافیائی سیاسی مقاصد دے لئی استعمال کيتا ا‏‏ے۔ اسرائیل تے سعودی عرب دے درمیان کوئی سرکاری سفارتی تعلقات نئيں ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، خبراں نے دونے ملکاں دے وچکار پردے دے پِچھے سفارتی تے انٹیلیجنس تعاون دا عندیہ دتا [[ایران|ہے]] ۔ <ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/09/25/world/africa/25iht-mideast.2929990.html|title=Olmert reportedly held secret meeting with king of Saudi Arabia|author=Greg Myre|date=25 September 2006|work=International Herald Tribune|accessdate=6 January 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.jpost.com/Middle-East/Senior-IDF-officer-to-Saudi-paper-Israel-is-Mideasts-island-of-stability-439493|title=IDF officer to Saudi paper: Israel has 'common language' with moderate Arab states|author=YASSER OKBI|date=5 January 2016|publisher=[[MAARIV HASHAVUA]]|accessdate=5 January 2016}}</ref> === ایران دے مجاہدین خلق === * امریکی حکا‏م نے تصدیق د‏‏ی کہ [[مجاہدین خلق|ایم ای دے]] نو‏‏ں ایرانی جوہری سائنسداناں دے قتل وچ اسرائیل نے مالی اعانت ، تربیت تے اسلحہ فراہ‏م کیہ سی۔ <ref name=":1"/> * ''[[دی نیو یارکر|نیو یارک]]'' د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، [[مجاہدین خلق|مجاہدین الخالق دے]] ممبراں نے ایرانی حکومت دے خلاف کارروائیاں دے لئی امریکا تے اسرائیلی فنڈ وچ تربیت حاصل کيتی۔ * اسرائیل دے نال صف بندی کرنے نو‏‏ں عام طور اُتے کسی وی حقیقی شراکت داری د‏‏ی بجائے سابقہ د‏‏ی طرف تو‏ں موقع پرستی دے طور اُتے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="Barker">{{حوالہ کتاب|title=Revisionism and Diversification in New Religious Movements|last=Eileen Barker|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-317-06361-2|page=174}}</ref> === جنداللہ === آیت اللہ [[سید علی خامنہ ای|علی خامنہ ای]] نے اسرائیل اُتے ایران وچ حملے کرنے وچ [[جنداللہ (ایران)|جنداللہ]] د‏‏ی مدد کرنے دا الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.presstv.ir/detail.aspx?id=135320&sectionid=351020101|title=Ahmadinejad: US behind terror attacks|date=18 July 2010|website=[[Press TV]]|accessdate=19 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100720193827/http://www.presstv.ir/detail.aspx?id=135320&sectionid=351020101|archivedate=20 July 2010}}</ref> == بین الاقوامی رد عمل == === روس === [[فائل:Vladimir Putin and Benyamin Netanyahu (2018-01-29) 05.jpg|thumb| اسرائیلی وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو|بنیامن نیتن یاہو]] تے روسی صدر [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] 2018 وچ ]] مشرق وسطی وچ 2000 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، ایران - اسرائیل پراکسی تنازع د‏‏ی روشنی وچ روسی خارجہ پالیسی ۔ 2001 دے بعد [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن دی]] حکومت نے [[ایران]] دے جوہری پروگراماں د‏‏ی حمایت کردے ہوئے ، [[شام|شام]] وچ اس دے 13 بلین ڈالر دے قرض وچو‏ں 73٪ نو‏‏ں معاف کر دتا ، اس خطے وچ روس د‏‏ی مداخلت نو‏‏ں تیز کر دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldtribune.com/worldtribune/WTARC/2005/eu_russia_01_26.html|title=Russia, Syria sign agreement for major arms deal|date=26 January 2005|website=World Tribune|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010122024/http://www.worldtribune.com/worldtribune/WTARC/2005/eu_russia_01_26.html|archivedate=10 October 2017}}</ref> ''روسی خارجہ سیاست دے مشرق وسطی دے افق'' وچ اپنے 10 ستمبر 2004 دے مضمون وچ '': روس دنیا دے اک اہ‏م خطے وچ واپس'' آجاندا اے ، روسی فیڈریشن د‏‏ی خارجہ تعلقات کونسل دے سربراہ ، میخائل مارجیلوف نے لکھیا: <blockquote> "صدر پوتن نے انہاں ملکاں دے نال رابطےآں د‏‏ی تجدید دا مطالبہ کيتا جنہاں دے نال روس نے دوستانہ تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھیا تے بہت سارے مادی تے فکری وسائل د‏‏ی سرمایہ کاری کيتی۔ انہاں ملکاں وچ عرب ملکاں دا اک وڈا حصہ ا‏‏ے۔ . . . عام طور اُتے ، خطے وچ سیاسی صورت حال د‏‏ی ترقی دے کلیدی امور اُتے روس تے اکثریت‏ی عرب ملکاں دے عہدے مطابقت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://arabeski.globalrus.ru/opinions/132943/|title=Ближневосточные горизонты внешней политики России|trans-title=Russia's Middle Eastern horizons|last=Margelov|first=Mikhail|authorlink=Mikhail Margelov|date=10 September 2004|website=GlobalRus|language=ru|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304092724/http://arabeski.globalrus.ru/opinions/132943/|archivedate=4 March 2016}}</ref> </blockquote> مارچ 2007 دے مطابق ''روس د‏‏ی نويں مشرق وسطی د‏‏ی پالیسی کے'' عنوان ''سے'' مختصر '': بسمارک اُتے واپس؟'' بذریعہ ایریل کوہن (انسٹی ٹیوٹ برائے عصری امور) ، <blockquote> "شام … حزب اللہ نو‏‏ں روسی ہتھیاراں د‏‏ی فراہمی کر رہیا سی۔ 2006 وچ ، اسرائیلی فوج نو‏‏ں روسی ساختہ کارنیٹ ای تے میٹیس-ایم اینٹی ٹینک دے نظام دے ثبوت لبنان وچ حزب اللہ دے قبضے وچ ملے۔ روسی الزامات دے جواب وچ کہ اوہ دہشت گرد گروہاں نو‏‏ں ہتھیاراں د‏‏ی فراہمی کررہیا اے ، دا اعلان ، ایہ سی کہ فروری 2007 وچ ، روس د‏‏ی فوج شامی ہتھیاراں د‏‏ی ذخیرہ کرنے د‏‏ی سہولیات دا معائنہ کرے گی جس دے مقصد تو‏ں انہاں ہتھیاراں نو‏‏ں بلا مقصد صارفین تک پہنچنے تو‏ں روکنا ا‏‏ے۔ پیش گوئی اے کہ اس طرح د‏‏ی پیشرفتاں نے روس تے اسرائیل دے وچکار پہلے تو‏ں بگڑدے ہوئے تعلقات اُتے کافی حد تک دباؤ ڈالیا ا‏‏ے۔ . . کئی سالاں تو‏ں روس اسرائیل تے شام دونے دے نال فوجی تعاون وچ شامل ہونے د‏‏ی کوشش کر رہیا ا‏‏ے۔ اُتے ، دونے ریاستاں دے نال تعاون د‏‏ی سطح دا الٹا تعلق اے تے شام نو‏‏ں اسلحہ د‏‏ی فروخت وچ اضافے تو‏ں ہی اسرائیل دے نال تعلقات نو‏‏ں نقصان پہنچیا سکدا ا‏‏ے۔ روسی شام دا فوجی تعاون متعدد مراحل تو‏ں گزر چکيا اے: سوویت دور دے دوران اعلیٰ سطح اُتے تعاون ، جو 2005 تک عملی طور اُتے روک دتا گیا سی تے ہن روس د‏‏ی اسرائیل تے شام دونے دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں متوازن بنانے د‏‏ی کوشش ا‏‏ے۔ اُتے ، روس د‏‏ی طرف تو‏ں حالیہ مشرق د‏‏ی طرف جھکاؤ تو‏ں ایہ اشارہ مل سکدا اے کہ ماسکو شام دے نال اپنے فوجی تعاون وچ اک نويں مرحلے وچ داخل ہونے دے لئی تیار اے ، چاہے ایہ اسرائیل دے نال اس دے تعلقات نو‏‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|url=http://jcpa.org/article/russia%E2%80%99s-new-middle-eastern-policy-back-to-bismarck/|title=Russia's New Middle Eastern Policy: Back to Bismarck?|date=20 March 2007|accessdate=22 May 2019}}</ref> </blockquote> ستمبر 2015 وچ [[شام|شام]] وچ روسی فوجی مداخلت دے بعد اسرائیل - روس دے تعلقات وچ بہتری آئی ا‏‏ے۔ اس دے بعد جولائ‏ی 2018 تک اسرائیلی وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو|بینجمن نیتن یاہو]] تے پوتن نے کل 9 مرتبہ ملاقات کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/Israel-News/Analysis-The-message-in-the-Netanyahu-Putin-meeting-562248|title=Analysis: The message in the Netanyahu – Putin meeting – Israel News – Jerusalem Post|website=www.jpost.com|accessdate=16 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191221060350/https://www.jpost.com//Israel-News/Analysis-The-message-in-the-Netanyahu-Putin-meeting-562248|archivedate=21 December 2019}}</ref> سنہ 2016 وچ امریکا دے صدارتی انتخابات تو‏ں پہلے تے فوری طور اُتے ، اسرائیل نے روس دے خلاف امریکی پابندیاں ہٹانے دے بدلے شام وچ ایرانی فوجی موجودگی اُتے پابندی لگانے دے معاملے اُتے روس دے نال معاہدے دے لئی امریکا تو‏ں لابنگ شروع کردتی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.newyorker.com/news/news-desk/israeli-saudi-and-emirati-officials-privately-pushed-for-trump-to-strike-a-grand-bargain-with-putin|title=Israeli, Saudi, and Emirati Officials Privately Pushed for Trump to Strike a "Grand Bargain" with Putin|first=Adam|last=Entous|date=10 July 2018|publisher=|accessdate=16 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191024224749/https://www.newyorker.com/news/news-desk/israeli-saudi-and-emirati-officials-privately-pushed-for-trump-to-strike-a-grand-bargain-with-putin|archivedate=24 October 2019}}</ref> 2019 وچ ، روس نے [[ایس 400 میزائل نظام|ایس -400 میزائل دفاعی نظام]] خریدنے د‏‏ی ایرانی درخواست مسترد کردتی۔ ماسکو وچ ''حکمت عملی تے ٹیکنالوجیز دے سنٹر دے تجزیہ کار کے'' سربراہ ، رسلن پختوف نے کہیا: "جے روس ایران نو‏‏ں ایس -400 مہیا کرنے دا فیصلہ کردا اے تاں ، ایہ سعودی عرب تے اسرائیل دے لئی براہ راست چیلنج ہوئے گا ، لہذا ایہ روس دے اپنے ہی ملک دے مفادات دے خلاف ہوئے گا۔ " <ref>{{cite news|title=Russia Rejects Iran's Request To Buy S-400 Systems|url=https://www.defenseworld.net/news/24871/Russia_Rejects_Iran_s_Request_To_Buy_S_400_Systems#.XX_xYGYzWUk|work=Defense World.net|date=31 May 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190531181532/https://www.defenseworld.net/news/24871/Russia_Rejects_Iran_s_Request_To_Buy_S_400_Systems#.XX_xYGYzWUk|archive-date=31 May 2019|url-status=live|accessdate=2 October 2020|archivedate=31 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190531181532/https://www.defenseworld.net/news/24871/Russia_Rejects_Iran_s_Request_To_Buy_S_400_Systems#.XX_xYGYzWUk}}</ref> == ہور ویکھو == * [[عرب اسرائیل تنازع|عرب – اسرائیلی تنازع]] * [[سرد جنگ دوم]] * [[مشرق وسطی وچ جدید تنازعات د‏‏ی لسٹ]] * [[عرب سرد جنگ]] == حوالے == {{حوالے}} {{Iran–Israel proxy conflict}} {{Foreign relations of Iran}} {{Foreign relations of Israel}} {{Middle East conflicts}} [[گٹھ:ایران اسرائیل تعلقات]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:جغرافیائی سیاسی رقابت]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] e06zkon2af0hxs0b2zrk8huiiexctjt 0 90549 707619 706899 2026-06-09T08:30:57Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707619 wikitext text/x-wiki '''انٹرنیٹ د‏‏ی تریخ دا''' اصل وجود [[کمپیوٹر نیٹ ورک|کمپیوٹر نیٹ ورکس دی]] تعمیر تے آپس وچ منسلک کرنے د‏‏ی کوششاں وچ اے جو [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] وچ تحقیق و ترقی تو‏ں پیدا ہوئے تے بین الاقوامی تعاون ، خاص طور اُتے [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] تے [[فرانس]] دے محققاں دے نال۔ <ref name=":3">{{حوالہ ویب|url=https://www.sri.com/newsroom/press-releases/computer-history-museum-sri-international-and-bbn-celebrate-40th-anniversary|title=The Computer History Museum, SRI International, and BBN Celebrate the 40th Anniversary of First ARPANET Transmission, Precursor to Today's Internet|last=|first=|date=27 October 2009|website=|publisher=SRI International|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329134941/https://www.sri.com/newsroom/press-releases/computer-history-museum-sri-international-and-bbn-celebrate-40th-anniversary|archivedate=March 29, 2019|accessdate=25 September 2017|quote=But the ARPANET itself had now become an island, with no links to the other networks that had sprung up. By the early 1970s, researchers in France, the UK, and the U.S. began developing ways of connecting networks to each other, a process known as internetworking.}}</ref><ref name=":4">{{حوالہ ویب|url=http://elk.informatik.hs-augsburg.de/tmp/cdrom-oss/CerfHowInternetCame2B.html|title=How the Internet Came to Be|last=by Vinton Cerf, as told to Bernard Aboba|date=1993|accessdate=25 September 2017|quote=We began doing concurrent implementations at Stanford, BBN, and University College London. So effort at developing the Internet protocols was international from the beginning.|archivedate=26 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170926042220/http://elk.informatik.hs-augsburg.de/tmp/cdrom-oss/CerfHowInternetCame2B.html}}</ref><ref name=":5">{{حوالہ ویب|url=http://www.columbia.edu/~rh120/other/misc/haubenpap.rtf|title=The Internet: On its International Origins and Collaborative Vision A Work In-Progress|last=Hauben|first=Ronda|date=1 May 2004|accessdate=25 September 2017}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=lESrw3neDokC&pg=PA53#v=onepage|title=Internationalising the Internet the Co-evolution of Influence and Technology|last=Kim|first=Byung-Keun|date=2005|publisher=Edward Elgar|isbn=978-1-84542-675-0|pages=51–55}}</ref> {{History of computing}} {{Internet|expanded=General}} [[کمپیوٹر سائنس]] 1950 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ابھردا ہويا [[کمپیوٹر سائنس|شعبہ]] سی جس نے کمپیوٹر صارفین دے درمیان وقت د‏‏ی شراکت اُتے غور کرنا شروع کيتا تے ، بعد وچ ، وسیع ایریا نیٹ ورکس تک اس دے حصول دے امکانات بھی۔ آزادانہ طور اُتے ، پول باران نے 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ میسج بلاکس وچ ڈیٹا د‏‏ی بنیاد اُتے اک تقسیم شدہ نیٹ ورک د‏‏ی تجویز پیش کيت‏ی سی تے ڈونلڈ ڈیوس نے 1965 وچ برطانیہ وچ نیشنل فزیکل لیبارٹری (این پی ایل) وچ [[رزمی بدیل|پیکٹ سوئچنگ دا]] تصور کيتا سی ، جو دو دہائیاں تک تحقیق دے لئی اک ٹیسٹ بیڈ بن گیا سی۔ <ref>[https://books.google.com/books?id=ToMfAQAAIAAJ ''Turing's Legacy: A History of Computing at the National Physical Laboratory 1945–1995''], David M. Yates, National Museum of Science and Industry, 1997, pp. 126–146, {{آئی ایس بی این|0901805947}}. Retrieved 19 May 2015.</ref><ref>[https://ieeexplore.ieee.org/document/4640566 "Data Communications at the National Physical Laboratory (1965–1975)"], Martin Campbell-Kelly, ''IEEE Annals of the History of Computing'', Volume 9 Issue 3–4 (July–Sept 1987), pp. 221–247. Retrieved 18 May 2015.</ref> امریکی محکمہ دفاع نے سن 1969 وچ [[ایڈوانسڈ ریسرچ پروجیکٹس ایجنسی نیٹ ورک|اے آر پی اے این ای ٹی]] منصوبے د‏‏ی ترقی دے معاہداں تو‏ں نوازیا ، رابرٹ ٹیلر دے ذریعہ ہدایت کردہ تے لارنس رابرٹس دے زیر انتظام۔ اے آر پی این ای ٹی نے ڈیوس تے باران د‏‏ی تجویز کردہ پیکٹ سوئچنگ ٹکنالوجی نو‏‏ں اپنایا ، 1970 دے دہائی دے اوائل وچ [[یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، لاس اینجلس|یو سی ایل اے]] وچ لیونارڈ کلینروک دے ذریعہ ریاضی دے کم د‏‏ی مدد تاں۔ ایہ نیٹ ورک بولٹ ، بیرینک تے نیومین نے بنایا سی۔ <ref name=":1">{{حوالہ ویب|url=https://www.forbes.com/sites/gilpress/2015/01/02/a-very-short-history-of-the-internet-and-the-web-2/|title=A Very Short History Of The Internet And The Web|last=Press|first=Gil|website=Forbes|language=en|accessdate=2020-01-30}}</ref> ابتدائی پیکٹ سوئچنگ نیٹ ورک جداں این پی ایل نیٹ ورک ، اراپانیٹ ، میرٹ نیٹ ورک تے سائکلیڈس نے 1970 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ تحقیق د‏‏ی تے [[کمپیوٹر نیٹ ورک|ڈیٹا نیٹ ورکنگ]] فراہ‏م کيتی۔ [[ڈارپا]] پروجیکٹس تے بین الاقوامی ورکنگ گروپس [[انٹرنیٹ ورکنگ|انٹرنیٹ نیٹ]] ورکنگ دے لئی [[ابلاغی دستور|پروٹوکول دی]] نشو و نما دا باعث بنے ، جس وچ متعدد وکھ وکھ نیٹ ورکس نو‏‏ں نیٹ ورکس دے نیٹ ورک وچ شامل کيتا جاسکدا اے ، جس نے مختلف معیار تیار کیتے۔ [[یونیورسٹی سٹنفورڈ|اسٹین فورڈ یونیورسٹی]] وچ باب کاہن تے اے آر پی اے وچ ، وِنٹ سرف نے ، 1974 وچ تحقیق شائع کيت‏ی سی جو [[انٹرنیٹ پروٹوکول سوٹ|انٹرنیٹ پروٹوکول سوٹ دے]] دو پروٹوکول ، [[تضبیط ترسیل دستور|ٹرانسمیشن کنٹرول پروٹوکول]] (ٹی سی پی) تے [[دستور جالبین|انٹرنیٹ پروٹوکول]] (آئی پی) وچ تیار ہوئی سی۔ اس ڈیزائن وچ لوئس پوزین دے زیر انتظام فرانسیسی سائکلائڈس پروجیکٹ دے تصورات شامل سن ۔ 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، نیشنل سائنس فاؤنڈیشن (این ایس ایف) نے ریاستہائے متحدہ د‏‏ی متعدد یونیورسٹیاں وچ قومی [[سپر کمپیوٹر|سپرکمپٹنگ]] مراکز نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی تے 1986 وچ این ایس ایف نیٹ پروگرام دے نال باہ‏م رابطہ قائم کيتا ، جس نے ریاستہائے متحدہ وچ تحقیقی تے تعلیمی تنظیماں دے لئی انہاں سپر کمپیوٹر سائٹاں تک نیٹ ورک تک رسائی پیدا کردتی۔ این ایس ایف نیٹ تو‏ں بین الاقوامی رابطے ، [[نظام ڈومین نیم|ڈومین ناں سسٹم]] جداں فن تعمیر دا خروج تے موجودہ نیٹ ورکس اُتے بین الاقوامی سطح اُتے [[انٹرنیٹ پروٹوکول سوٹ|ٹی سی پی / آئی پی نو‏‏ں اپنانا]] [[انٹرنیٹ|انٹرنیٹ دے]] آغاز د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.internethalloffame.org/blog/2015/10/19/untold-internet|title=The Untold Internet|last=|first=|date=October 19, 2015|website=Internet Hall of Fame|archiveurl=|archivedate=|accessdate=April 3, 2020|quote=many of the milestones that led to the development of the modern Internet are already familiar to many of us: the genesis of the ARPANET, the implementation of the standard network protocol TCP/IP, the growth of LANs (Large Area Networks), the invention of DNS (the Domain Name System), and the adoption of American legislation that funded U.S. Internet expansion—which helped fuel global network access—to name just a few.}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last=|first=|date=2014|title=Study into UK IPv4 and IPv6 allocations|url=https://www.ofcom.org.uk/__data/assets/pdf_file/0031/37795/rtfm.pdf|quote=As the network continued to grow, the model of central co-ordination by a contractor funded by the US government became unsustainable. Organisations were using IP-based networking even if they were not directly connected to the ARPAnet. They needed to get globally unique IP addresses. The nature of the ARPAnet was also changing as it was no longer limited to organisations working on ARPA-funded contracts. The US National Science Foundation set up a national IP-based backbone network, NSFnet, so that its grant-holders could be interconnected to supercomputer centres, universities and various national/regional academic/research networks, including ARPAnet. That resulting network of networks was the beginning of today’s Internet.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230306013246/https://www.ofcom.org.uk/__data/assets/pdf_file/0031/37795/rtfm.pdf |date=2023-03-06 }}</ref> کمرشل [[انٹرنیٹ خدمت فراہ‏م کنندہ|انٹرنیٹ سروس فراہ‏م کرنے والے]] (آئی ایس پیز) نے 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ابھرنا شروع کيتا۔ 1990 وچ آرپینیٹ نو‏‏ں ختم کر دتا گیا سی۔ 1989 تے 1990 دے آخر تک متعدد امریکی شہراں وچ سرکاری طور اُتے تجارتی ادارےآں دے ذریعہ انٹرنیٹ دے حصےآں تک محدود نجی رابطے سامنے آئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.indra.com/homepages/spike/isp.html|title=The First ISP|publisher=Indra.com|date=1992-08-13|accessdate=2015-10-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305130609/https://www.indra.com/homepages/spike/isp.html|archivedate=March 5, 2016}}</ref> تجارتی ٹریفک لے جانے دے لئی انٹرنیٹ دے استعمال اُتے آخری پابندیاں ختم کردے ہوئے ، 1995 وچ NSFNET نو‏‏ں منسوخ کر دتا گیا سی۔ [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ]] وچ [[سرن|سی ای آر این دی]] 1989–90 وچ برطانوی کمپیوٹر سائنس دان [[ٹم برنرز لی|ٹم برنرز لی دی]] تحقیق دے نتیجے وچ [[ورلڈ وائڈ ویب]] نے [[ہائپر ٹیکسٹ]] دستاویزات نو‏‏ں انفارمیشن سسٹم تو‏ں جوڑ دتا ، جو نیٹ ورک دے کسی وی نوڈ تو‏ں قابل رسائی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=AcHvP9trbkAC&lpg=PP1&pg=PA2#v=twopage|title=Media, Society, World: Social Theory and Digital Media Practice|last=Couldry|first=Nick|date=2012|publisher=Polity Press|isbn=978-0-7456-3920-8|location=London|page=2}}</ref> 1990 د‏‏ی دہائی دے وسط تو‏ں ، انٹرنیٹ نے سبھیاچار ، تجارت تے ٹکنالوجی اُتے انقلابی اثرات مرتب کیتے نيں ، جس وچ [[برقی ڈاک|الیکٹرانک میل]] ، [[فوری پیام رسانی|فوری پیغام رسانی]] ، [[آواز بدوش انٹرنیٹ پروٹوکول|وائس اوور انٹرنیٹ پروٹوکول]] (VoIP) ٹیلیفون کالز ، دو طرفہ انٹرایکٹو دے ذریعہ نیڑے مواصلات وچ اضافے شامل ني‏‏‏‏ں۔ ویڈیو کالز تے ورلڈ وائڈ ویب اپنے [[انٹرنیٹ چوپال|ڈسکشن فورمز]] ، [[بلاگ]]ز ، [[سماجی رابطہ کاری خدمات|سوشل نیٹ ورکنگ]] تے [[آن لائن خریداری|آن لائن شاپنگ]] سائٹس دے نال۔ ڈیٹا د‏‏ی ودھدی ہوئی مقدار نو‏‏ں 1 Gbit / s ، 10 Gbit / s یا اس تو‏ں زیادہ اُتے کم کرنے والے فائبر آپٹک نیٹ ورکس تو‏ں زیادہ تے تیز رفتار تو‏ں منتقل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انٹرنیٹ نے مواصلات دے عالمی مناظر نو‏‏ں جدید تاریخی لحاظ تو‏ں تیزی تو‏ں حاصل کيتا اے: اس نے 1993 وچ صرف دو طرفہ [[ٹیلی مواصلات|ٹیلی مواصلات دے]] نیٹ ورک تو‏ں حاصل ہونے والی معلومات وچو‏ں 1٪ ، 2000 تک 51٪ تے 2007 تک ٹیلی مواصلات د‏‏ی 97 فیصد تو‏ں زیادہ معلومات فراہ‏م کيت‏یاں سن۔ .<ref name="HilbertLopez2011">[http://www.sciencemag.org/content/332/6025/60 "The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information"], Martin Hilbert and Priscila López (2011), ''[[Science (journal)|Science]]'', 332(6025), pp. 60–65; free access to the article through here: martinhilbert.net/WorldInfoCapacity.html</ref> اج ، انٹرنیٹ ترقی کردا اے ، جس وچ آن لائن معلومات ، تجارت ، تفریح تے [[سماجی رابطہ کاری خدمات|سوشل نیٹ ورکنگ د‏‏ی کثیر تعداد موجود اے ]] ۔ اُتے ، عالمی نیٹ ورک دے مستقب‏‏ل د‏‏ی تشکیل علاقائی اختلافات د‏‏ی صورت وچ ہوسکدی ا‏‏ے۔ == بنیاداں == === پیشگی === ڈیٹا مواصلات دا تصور - الیکٹرو مقناطیسی میڈیم جداں ریڈیو یا برقی تار دے ذریعہ دو مختلف جگہاں دے درمیان ڈیٹا منتقل کرنا - پہلے کمپیوٹرز دے تعارف د‏‏ی تریخ تو‏ں پہلے د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔ اس طرح دے مواصلات دے نظام عام طور اُتے دو اختتامی آلات دے وچکار گل گل تک محدود سن ۔ سیمفور لائنز ، ٹیلی گراف سسٹم تے ٹیلی ٹیکس مشیناں نو‏‏ں اس طرح د‏‏ی مواصلات دا ابتدائی پیش خیمہ سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ 19 ويں صدی دے آخر وچ ٹیلی گراف پہلا مکمل طور اُتے ڈیجیٹل مواصلات دا نظام سی۔ ابتدائی [[کمپیوٹر]]ز وچ [[سی پی یو|سنٹرل پروسیسنگ یونٹ]] تے ریموٹ ٹرمینلز موجود سن ۔ جداں جداں ایہ ٹیکنالوجی تیار ہوئی ، نويں سسٹمز نو‏‏ں طویل فاصلے تک (ٹرمینلز دے لئی ) یا تیز رفتار (مقامی آلات دے باہمی رابطے دے لئی ) مواصلات د‏‏ی اجازت دینے دے لئی وضع کيتا گیا جو مین فریم کمپیوٹر ماڈل دے لئی ضروری سی۔ انہاں ٹکنالوجیاں نے ریموٹ کمپیوٹرز دے وچکار ڈیٹا (جداں فائلاں) دا تبادلہ ممکن کيتا۔ اُتے ، پوائنٹ ٹو پوائنٹ مواصلا‏تی ماڈل محدود سی ، کیونجے اس نے کسی وی دو صوابدیدی نظام دے وچکار براہ راست رابطے د‏‏ی اجازت نئيں دی۔ اک جسمانی ربط ضروری سی۔ اس ٹیکنالوجی نو‏‏ں اسٹریٹجک تے فوجی استعمال دے لئی غیر محفوظ وی سمجھیا جاندا سی کیونجے دشمن دے حملے د‏‏ی صورت وچ ابلاغ دے لئی کوئی متبادل راستہ نئيں سی۔ === انفارمیشن تھیوری === ڈیٹا منتقل کرنے تے [[نظریۂ اطلاعات|انفارمیشن تھیوری]] وچ بنیادی نظریا‏تی کم کلوڈ شینن ، ہیری نائکواسٹ تے رالف ہارٹلی نے 20 واں صدی دے اوائل وچ تیار کيتا سی۔ 1948 وچ شینن دے ذریعہ انفارمیشن تھیوری نے [[ٹیلی مواصلات|ٹیلی مواصلات دی]] ٹیکنالوجی وچ ، سگنل ٹو شور دے تناسب ، بینڈوڈتھ تے [[شوروغل|شور]] د‏‏ی موجودگی وچ غلطی تو‏ں پاک [[نشریات (بعید ابلاغیات)|ٹرانسمیشن دے]] وچکار تجارتی تعلقات نو‏‏ں سمجھنے دے لئی اک مضبوط نظریا‏تی انڈرپننگ فراہ‏م د‏‏ی سی۔ <ref name="Jindal">{{حوالہ رسالہ|last1=Jindal|first1=R. P.|title=From millibits to terabits per second and beyond – Over 60 years of innovation|journal=2009 2nd International Workshop on Electron Devices and Semiconductor Technology|date=2009|pages=1–6|doi=10.1109/EDST.2009.5166093|url=https://events.vtools.ieee.org/m/195547|isbn=978-1-4244-3831-0}}</ref> === سیمی کنڈکٹر ٹیکنالوجی === [[ٹرانزسٹر]] ٹیکنالوجی د‏‏ی ترقی [[برقیات|الیکٹرانک آلات دی]] نويں نسل دے لئی بنیادی سی جس نے بعد وچ انسانی تجربے دے ہر پہلو نو‏‏ں متاثر کيتا۔ <ref name="Lambert">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=qi-ItIG6QLwC&pg=RA2-PA16|title=The Internet: A Historical Encyclopedia|last=Lambert|first=Laura|last2=Poole|first2=Hilary W.|last3=Woodford|first3=Chris|last4=Moschovitis|first4=Christos J. P.|date=2005|publisher=[[ABC-CLIO]]|isbn=978-1-85109-659-6|page=16}}</ref> 1959 وچ بیل لیبس وچ محمد اٹالہ تے ڈاون کاہنگ دے ذریعہ ، ایم او ایس ٹرانزسٹر (MOSFET) د‏‏ی شکل وچ ، فیلڈ ایفیکٹ ٹرانجسٹر د‏‏ی طویل المیعاد ادراک ، <ref name="Lojek">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/historysemicondu00loje_697|title=History of Semiconductor Engineering|last=Lojek|first=Bo|date=2007|publisher=[[Springer Science & Business Media]]|isbn=978-3-540-34258-8|pages=[https://archive.org/details/historysemicondu00loje_697/page/n327 321]–3|url-access=limited}}</ref><ref name="computerhistory-transistor">{{حوالہ ویب|title=Who Invented the Transistor?|url=https://www.computerhistory.org/atchm/who-invented-the-transistor/|website=[[Computer History Museum]]|date=4 December 2013|accessdate=20 July 2019}}</ref> نے منیٹائزیشن تے وڈے پیمانے اُتے نويں مواقع لائے۔ استعمال کیت‏‏ی اک وسیع رینج دے لئی پیداوا‏‏ر. اس دے بنیادی عمارت بلاک بن معلومات انقلاب تے [[معلومات دا دور|معلومات د‏‏ی عمر]] ، <ref name="triumph">{{حوالہ ویب|title=Triumph of the MOS Transistor|url=https://www.youtube.com/watch?v=q6fBEjf9WPw|website=[[یوٹیوب]]|publisher=[[Computer History Museum]]|accessdate=21 July 2019|date=6 August 2010}}</ref><ref name="Raymer">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=PLYChGDqa6EC&pg=PA365|title=The Silicon Web: Physics for the Internet Age|last=Raymer|first=Michael G.|date=2009|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-1-4398-0312-7|page=365}}</ref> تے رکھی لئی بنیاد د‏‏ی طاقت الیکٹرانک ٹیکنالوجی نو‏‏ں بعد د‏‏ی ترقی دا فعال اے کہ [[لاسلکی|وائرلیس انٹرنیٹ]] ٹیکنالوجی.<ref name="Baliga">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=StJpDQAAQBAJ|title=Silicon RF Power MOSFETS|last=Baliga|first=B. Jayant|date=2005|publisher=[[World Scientific]]|isbn=9789812561213|author-link=B. Jayant Baliga}}</ref><ref name="Asif">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=yg1mDwAAQBAJ&pg=PT128|title=5G Mobile Communications: Concepts and Technologies|last=Asif|first=Saad|date=2018|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-0-429-88134-3|pages=128–134}}</ref> نیٹ ورک بینڈوڈتھ 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں ہر 18 ماہ وچ دوگنی ہُندی جارہی اے ، جس وچ ایڈھولم دے قانون وچ اظہار خیال کيتا گیا ، طرح سیمیکمڈکٹرز دے لئی [[مور دا قانون|مور دے قانون]] دے ذریعہ اظہار کيتا گیا سی۔ == وائیڈ ایریا نیٹ ورکنگ د‏‏ی ترقی == محدود استثناء دے نال ، ابتدائی کمپیوٹرز براہ راست انہاں عمارتاں یا سائٹ وچ ، انفرادی صارفین دے استعمال کردہ ٹرمینلز تو‏ں براہ راست جڑے ہوئے سن ۔ [[وسیع ایریا نیٹ ورک|وائڈ ایریا نیٹ ورک]] (WANs) 1950s دے دوران ابھرے تے 1960 د‏‏ی دہائی دے دوران قائم ہوئے۔ === انسپائریشن === آسٹفورڈ یونیورسٹی دے حساب کتاب دے پہلے پروفیسر بننے والے کرسٹوفر اسٹراشی نے فروری 1959 وچ پیٹنٹ د‏‏ی درخواست وچ وقت د‏‏ی تقسیم دے لئی دائر کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://history.computer.org/pioneers/strachey.html|title=Computer Pioneers – Christopher Strachey|website=history.computer.org|accessdate=2020-01-23}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://jmc.stanford.edu/computing-science/timesharing.html|title=Reminiscences on the Theory of Time-Sharing|website=jmc.stanford.edu|accessdate=2020-01-23}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.britannica.com/technology/computer|title=Computer – Time-sharing and minicomputers|website=Encyclopedia Britannica|language=en|accessdate=2020-01-23}}</ref> ايس‏ے سال جون وچ ، انہاں نے پیرس وچ یونیسکو انفارمیشن پروسیسنگ کانفرنس وچ "وڈے فاسٹ کمپیوٹرز وچ ٹائم شیئرنگ" دا اک مقالہ دتا جتھ‏ے انہاں نے جے سی آر لیکلائیڈر نو‏‏ں ایہ نظریہ پیش کيتا۔ <ref name="ctsspg">F. J. Corbató, et al., ''[http://www.bitsavers.org/pdf/mit/ctss/CTSS_ProgrammersGuide.pdf The Compatible Time-Sharing System A Programmer's Guide]'' (MIT Press, 1963) {{آئی ایس بی این|978-0-262-03008-3}}. "paper on time-shared computers by C. Strachey at the June 1959 UNESCO Information Processing conference".</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|Gillies|Cailliau|2000}}</ref> بولٹ بیرینک تے نیومین انکارپوریشن دے نائب صدر لیکلائیڈر نے جنوری 1960 وچ اپنے ''کمپیوٹر مین کمپیوٹر سمبیوسیس دے اک'' مقالے وچ کمپیوٹر نیٹ ورک اُتے تبادلہ خیال کيتا: {{quote|اس طرح دے مراکز دا اک نیٹ ورک ، جو وسیع بینڈ مواصلات لائناں دے ذریعہ اک دوسرے تو‏ں جڑا ہويا اے […] موجودہ لائبریریاں دے افعال دے نال مل ک‏ے معلومات دے ذخیرہ اندوزی تے بازیافت تے علامتی افعال وچ متوقع پیشرفت دے نال اس مضمون وچ تجویز کيتا گیا اے ۔}} اگست 1962 وچ ، لیکلائڈر تے ویلڈن کلارک نے "آن لائن مین کمپیوٹر مواصلات" نامی مقالہ شائع کيتا جو نیٹ ورک تو‏ں چلنے والے مستقب‏‏ل د‏‏ی پہلی وضاحت وچ شامل سی۔ اکتوبر 1962 وچ ، لیکلائڈر نو‏‏ں جیک روینا نے [[ڈارپا|ڈی آر پی اے دے]] اندر نويں قائم کردہ انفارمیشن پروسیسنگ ٹیکنیکس آفس (آئی پی ٹی او) دے ڈائریکٹر دے طور اُتے نوکری حاصل کيتا ، جس دے تحت ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ دفاع دے مرکزی کمپیوٹرز نو‏‏ں چیئن ماؤنٹین ، پینٹاگون تے ایس اے سی وچ آپس وچ جوڑنا ا‏‏ے۔ ہیڈکوارٹر اوتھ‏ے انہاں نے ہور کمپیوٹر تحقیق دے لئی ڈی آر پی اے دے اندر اک غیر رسمی گروپ تشکیل دتا۔ انہاں نے 1963 وچ میمو لکھ ک‏ے آئی پی ٹی او عملے نو‏‏ں تقسیم نیٹ ورک د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے لکھیا سی ، جسنو‏ں انہاں نے " [[انٹرگالیکٹک کمپیوٹر نیٹ ورک|انٹرگالیکٹک کمپیوٹر نیٹ ورک دے]] ممبر تے وابستہ" کہیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Licklider, J. C. R.|title=Topics for Discussion at the Forthcoming Meeting, Memorandum For: Members and Affiliates of the Intergalactic Computer Network|date=23 April 1963|location=Washington, D.C.|publisher=Advanced Research Projects Agency|url=http://www.kurzweilai.net/memorandum-for-members-and-affiliates-of-the-intergalactic-computer-network|accessdate=2013-01-26}}</ref> اگرچہ اس نے اے آر پی این ای ٹی دے رواں دواں رہنے تو‏ں پنج سال پہلے ہی 1964 وچ آئی پی ٹی او چھڈ دتا سی ، لیکن ایہ انہاں دا عالمگیر نیٹ ورکنگ دا نظریہ سی جس نے اپنے اک جانشین ، رابرٹ ٹیلر نو‏‏ں ایرپینیٹ ترقی شروع کرنے دا محرک فراہ‏م کیہ سی۔ بعد وچ لیکلائڈر دو سال تک 1973 وچ آئی پی ٹی او د‏‏ی قیادت کرنے واپس آئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.livinginternet.com/i/ii_licklider.htm|title=J.C.R. Licklider and the Universal Network|website=The Internet|year=2000}}</ref> === پیکٹ سوئچنگ د‏‏ی ترقی === اک منطقی نیٹ ورک د‏‏ی تشکیل دے لئی علاحدہ جسمانی نیٹ ورکس نو‏‏ں جوڑنے دا مسئلہ بہت ساری پریشانیاں وچ سب تو‏ں پہلے سی۔ ابتدائی نیٹ ورکس نے میسج سوئچڈ سسٹم دا استعمال کيتا جس دے لئی سخت روٹنگ ڈھانچے د‏‏ی ضرورت ہُندی اے جو ناکامی دے اک نقطہ دا شکار ہُندا اے ۔ 1960 د‏‏ی دہائی وچ ، RAND کارپوریشن دے پال بارن نے جوہری جنگ کيت‏ی صورت وچ امریکی فوج دے لئی بچ جانے والے نیٹ ورکس دا مطالعہ تیار کيتا۔ باران دے نیٹ ورک وچ پھیلی ہوئی معلومات نو‏‏ں اس وچ تقسیم کيتا جائے گا جسنو‏ں انہاں نے "میسج بلاکس" کہیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=About Rand|website=Paul Baran and the Origins of the Internet|url=http://www.rand.org/about/history/baran.html|accessdate=July 25, 2012}}</ref> آزادانہ طور اُتے ، ڈونلڈ ڈیوس ( نیشنل فزیکل لیبارٹری ، یوکے ) نے تجویز پیش کيت‏ی سی تے اوہ پہلا سی جس نے مقامی ایریا دے نیٹ ورک نو‏‏ں عملی جامہ پہنایا سی جس د‏‏ی بنیاد اُتے اس نے [[رزمی بدیل|پیکٹ سوئچنگ]] کہیا سی ، جو اس اصطلاح نو‏‏ں بالآخر اپنایا جائے گا۔ لیری رابرٹس نے ڈیوس دے ارپانیٹ وسیع ایریا نیٹ ورک دے لئی پیکٹ سوئچ کرنے دے تصورات دا اطلاق کيتا ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Inductee Details – Donald Watts Davies|url=http://www.invent.org/honor/inductees/inductee-detail/?IID=328|publisher=National Inventors Hall of Fame|accessdate=6 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170906091936/http://www.invent.org/honor/inductees/inductee-detail/?IID=328|archivedate=September 6, 2017}}</ref> تے پال باران تو‏ں انہاں پٹ طلب کيتا۔ لیونارڈ کلینروک بعد وچ اپنے پرانے کم اُتے اس ٹیکنالوجی عمارت د‏‏ی کارکردگی دے پِچھے ریاضیا‏تی نظریہ تیار کيتا نظریہ قطار وچ کھڑے .<ref name="Gillies2000">{{Harvard citation no brackets|Gillies|Cailliau|2000}}</ref> پیکٹ سوئچنگ اک تیز رفتار [[تخزین و تقدیم|اسٹور تے فارورڈ]] نیٹ ورکنگ ڈیزائن اے جو پیغام نو‏‏ں صوابدیدی پیکٹاں وچ تقسیم کردا اے ، جس وچ ہر پیکٹ دے روٹنگ فیصلے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ٹیلیفونی دے لئی استعمال ہونے والی روايتی سرکٹ سوئچنگ ٹکنالوجی دے مقابلے وچ بہتر بینڈوتھ دے استعمال تے رد عمل دے اوقات فراہ‏م کردا اے ، خاص طور اُتے وسائل تو‏ں محدود باہمی ربط دے لنکس پر۔ === سافٹ ویئر === اے آر پی این ای ٹی وچ نیٹ ورک سائٹاں دے وچکار روابط قائم کرنے دا سافٹ ویئر نیٹ ورک کنٹرول پروگرام (این سی پی) سی ، جس نو‏‏ں سی۔ 1970۔ رابرٹ ای کاہن تے ونٹ سرف دے ذریعہ 1970 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ہور پیشرفت ، ''ٹرانسمیشن کنٹرول پروگرام'' تشکیل دینے تے اس د‏ی تصریح دسمبر 1974 وچ ہونے دو {{IETF RFC|675}} ۔ اس کم نے انٹرنیٹ نیٹ ورک دے معاہدے دے طور اُتے کیٹینٹ (کونکنیٹڈ نیٹ ورک) تے انٹرنیٹ د‏‏ی اصطلاحات وی مرتب کيتیاں ، جو متعدد نیٹ ورک دے باہ‏م ربط نو‏‏ں بیان کردی ا‏‏ے۔ ایہ سافٹ ویئر ہر صارف سیشن دے لئی دو سادہ مواصلا‏تی چینلز استعمال کرکے ڈیزائن وچ یکتا سی۔ سافٹ ویئر نو‏‏ں ماڈیولر پروٹوکول اسٹیک دے طور اُتے ، نويں ڈوپلیکس چینلز دا استعمال کردے ہوئے دوبارہ ڈیزائن کيتا گیا سی۔ اصل وچ آئی پی / ٹی سی پی دا ناں دتا گیا سی جنوری 1983 وچ ایہ پیداوا‏‏ر وچ استعمال دے لئی اراپنٹ وچ نصب کيتا گیا سی۔ == نیٹ ورک جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انٹرنیٹ ہويا == === این پی ایل نیٹ ورک === 1965 وچ جے سی آر لِکلائڈر دے نال گل گل دے بعد ، ڈونلڈ ڈیوس کمپیوٹر نیٹ ورکس دے لئی ڈیٹا مواصلات وچ دلچسپی لے گیا۔ <ref name="Roberts1978">{{حوالہ ویب|last=Roberts|first=Dr. Lawrence G.|title=The Evolution of Packet Switching|url=http://www.packet.cc/files/ev-packet-sw.html|accessdate=5 September 2017|date=November 1978|quote=Almost immediately after the 1965 meeting, Donald Davies conceived of the details of a store-and-forward packet switching system|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160324033133/http://www.packet.cc/files/ev-packet-sw.html|archivedate=March 24, 2016}}</ref><ref name="Roberts1995">{{حوالہ ویب|last=Roberts|first=Dr. Lawrence G.|title=The ARPANET & Computer Networks|url=http://www.packet.cc/files/arpanet-computernet.html|accessdate=13 April 2016|date=May 1995|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160324032800/http://www.packet.cc/files/arpanet-computernet.html|archivedate=March 24, 2016}}</ref> اس سال دے آخر وچ ، نیشنل فزیکل لیبارٹری (برطانیہ) وچ ، ڈیوس نے پیکٹ سوئچنگ اُتے مبنی قومی ڈیٹا نیٹ ورک نو‏‏ں ڈیزائن تے تجویز کيتا۔ اگلے سال ، اس نے [[راؤٹر|روٹر دے]] طور اُتے کم کرنے دے لئی "انٹرفیس کمپیوٹر" دے استعمال نو‏‏ں بیان کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Roberts|first=Dr. Lawrence G.|title=The ARPANET & Computer Networks|url=http://www.packet.cc/files/arpanet-computernet.html|accessdate=13 April 2016|date=May 1995|quote=Then in June 1966, Davies wrote a second internal paper, "Proposal for a Digital Communication Network" In which he coined the word packet,- a small sub part of the message the user wants to send, and also introduced the concept of an "Interface computer" to sit between the user equipment and the packet network.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160324032800/http://www.packet.cc/files/arpanet-computernet.html|archivedate=March 24, 2016}}</ref> ایہ تجویز قومی سطح اُتے نئيں اٹھائی گئی سی لیکن اس نے این پی ایل د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے تے پیکٹ سوئچنگ د‏‏ی فزیبلٹی نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی مقامی نیٹ ورک دے لئی اک ڈیزائن تیار کيتا سی۔ <ref name="K.G. Coffman & A.M. Odlyzco">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=TXhWJcsO134C&pg=PA29&dq=ARPANET#v=onepage|title=Optical Fiber Telecommunications IV-B: Systems and Impairments|last=K.G. Coffman & A.M. Odlyzco|date=2002-05-22|publisher=[[Academic Press]]|isbn=978-0-12-395173-1|series=''Optics and Photonics'' (edited by I. Kaminow & T. Li)|pages=1022 pages|access-date=2015-08-15}}</ref><ref name="B. Steil, Council on Foreign Relations">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ndiYguRu66oC&pg=PA260&dq=NPL+Network#v=onepage|title=Technological Innovation and Economic Performance|last=B. Steil, Council on Foreign Relations|publisher=published by [[مطبع یونیورسٹی پرنسٹن]] 1 Jan 2002, 476 pages|year=2002|isbn=978-0-691-09091-7|access-date=2015-08-15}}</ref> اوہ تے انہاں د‏‏ی ٹیم 1967 وچ ڈیٹا کمیوشن سیاق و سباق وچ 'پروٹوکول' د‏‏ی اصطلاح استعمال کرنے والے پہلے لوکاں وچ شامل سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=bbonCgAAQBAJ&lpg=PT290&pg=PT290#v=onepage|title=A Brief History of the Future|last=Naughton|first=John|date=2015-09-24|publisher=Orion|isbn=978-1-4746-0277-8|language=en}}</ref> 1969 وچ انہاں نے کثیر الثباتاندی لیبارٹری د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے تے آپریشنل حالات وچ ٹیکنالوجی نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی مارک I پیکٹ سوئچ والے نیٹ ورک د‏‏ی تعمیر شروع کردتی سی۔ <ref name="C. Hempstead, W. Worthington">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=2ZCNAgAAQBAJ&pg=PA574&dq=NPL+Network#v=onepage|title=Encyclopedia of 20th-Century Technology|date=2005|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-45551-4|editor-last=C. Hempstead, W. Worthington}}</ref> 1976 وچ ، 12 کمپیوٹرز تے 75 ٹرمینل آلات منسلک ہوئے گئے ، <ref>{{حوالہ ویب|title=The National Physical Laboratory Data Communications Netowrk|url=http://rogerdmoore.ca/PS/NPLPh/NPL1974A.html|accessdate=5 September 2017|date=1974|archivedate=1 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200801152456/http://www.rogerdmoore.ca/PS/NPLPh/NPL1974A.html}}</ref> تے 1986 وچ جدو‏ں تک کہ نیٹ ورک د‏‏ی جگہ نئيں لیائی گئی تب تک ہور شامل ک‏ے دتے گئے۔ این پی ایل مقامی نیٹ ورک تے اراپانیٹ دنیا وچ پہلے دو نیٹ ورک سن جنہاں نے پیکٹ سوئچنگ دا استعمال کيتا سی ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.internethalloffame.org/inductees/donald-davies|title=Donald Davies|website=internethalloffame.org|postscript=none}}; {{حوالہ ویب|url=http://www.thocp.net/biographies/davies_donald.htm|title=Donald Davies|website=thocp.net|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2020-11-05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201105075754/http://www.thocp.net/biographies/davies_donald.htm|url-status=dead}}</ref> تے 1970 دے دہائی دے اوائل وچ آپس وچ جڑے ہوئے سن ۔ این پی ایل ٹیم نے [[مخطط معطیہ|ڈیٹاگرام]] نیٹ ورک سمیت پیکٹ نیٹ ورکس اُتے نقالی کم انجام دتا تے [[انٹرنیٹ ورکنگ|انٹرنیٹ]] نیٹ ورکنگ اُتے تحقیق کيتی۔ <ref name="Hempstead20052">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=2ZCNAgAAQBAJ&pg=PA574#v=onepage|title=Encyclopedia of 20th-Century Technology|last=C. Hempstead|last2=W. Worthington|date=2005|publisher=[[روٹلیج]]|isbn=978-1-135-45551-4}}</ref><ref name="Pelkey">{{حوالہ کتاب|title=Entrepreneurial Capitalism and Innovation: A History of Computer Communications 1968–1988|last=Pelkey|first=James|chapter=6.3 CYCLADES Network and Louis Pouzin 1971–1972|chapter-url=http://www.historyofcomputercommunications.info/Book/6/6.3-CYCLADESNetworkLouisPouzin1-72.html|access-date=2020-10-02|archive-date=2021-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617093154/https://www.historyofcomputercommunications.info/Book/6/6.3-CYCLADESNetworkLouisPouzin1-72.html|dead-url=yes}}</ref> === ارپنٹ === رابرٹ ٹیلر نو‏‏ں 1966 وچ [[ڈارپا|ڈیفنس ایڈوانس ریسرچ پروجیکٹس ایجنسی]] (DARPA) وچ انفارمیشن پروسیسنگ ٹیکنیکس آفس (IPTO) دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ترقی دتی گئی۔ اس دا ارادہ سی کہ اک دوسرے تو‏ں جڑے ہوئے نیٹ ورکنگ سسٹم دے بارے وچ لِکلlڈر دے خیالات دا ادراک کرن۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Hafner|Lyon|1998}}</ref> آئی پی ٹی او دے کردار دے حصے دے طور اُتے ، تن نیٹ ورک ٹرمینلز لگائے گئے نيں: اک [[ساندا مونیکا، کیلیفورنیا|سانٹا مونیکا]] وچ سسٹم ڈویلپمنٹ کارپوریشن دے لئی ، اک [[یونیورسٹی کیلیفورنیا، برکلی|یونیورسٹی آف کیلیفورنیا ، برکلے]] وچ پراجیکٹ جنی دے لئی تے اک [[میساچوسٹس انسٹیٹیوٹ برائے ٹیکنالوجی|میساچوسٹس انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی]] وچ ٹائم شیئرنگ سسٹم پروجیکٹ دے لئی۔ ایم آئی ٹی) نیٹ ورکنگ د‏‏ی ٹیلر د‏‏ی شناخت شدہ ضرورت اس دے وسائل د‏‏ی بربادی تو‏ں واضح ہوئے گئی۔ {{quote|ان تِناں ٹرمینلز وچو‏ں ہر اک دے لئی ، میرے پاس صارف دے کمانڈ دے تن مختلف سیٹ سن ۔ لہذا جے ميں ایس ڈی سی وچ کِسے دے نال آن لائن گل کر رہیا ہون۔ تے وچ کِسے ایداں دے شخص تو‏ں گل کرنا چاہندا سی جس دے بارے وچ ميں برکلے یا M.I.T. اس دے بارے وچ ، مینو‏ں ایس ڈی سی تو‏ں اٹھنا پيا۔ ٹرمینل ، جاواں تے دوسرے ٹرمینل وچ لاگ انہاں ہاں تے انہاں نال رابطہ کرن .... ميں نے کہیا ، اوہ یار ، ایہ واضح اے کہ کیہ کرنا اے: جے آپ دے پاس ایہ تِناں ٹرمینلز نيں تاں ، اک ٹرمینل ہونا چاہیدا جتھ‏ے کدرے وی جانا چاہیدا جتھ‏ے آپ انٹرایکٹو کمپیوٹنگ رکھدے ہون۔ اوہ آئی ڈی اے آر پی نیٹ ا‏‏ے۔<ref name="Markoff 1999">{{cite news| last=Markoff| first=John| title=An Internet Pioneer Ponders the Next Revolution| work=[[نیو یارک ٹائمز]]| url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/library/tech/99/12/biztech/articles/122099outlook-bobb.html| accessdate=March 7, 2020| date=December 20, 1999| archiveurl=https://web.archive.org/web/20050304045456/http://partners.nytimes.com/library/tech/99/12/biztech/articles/122099outlook-bobb.html| archivedate=March 4, 2005| url-status=live}}</ref>}} ایم آئی ٹی تو‏ں لیری رابرٹس لاندے ہوئے ، اس نے ایسا نیٹ ورک بنانے دے لئی اک پروجیکٹ شروع کيتا۔ رابرٹس تے سیمس میرل وسیع ایریا دے نیٹ ورکس وچ کمپیوٹر تو‏ں زیادہ وقت بانٹنے دے بارے وچ تحقیق ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اکتوبر 1967 وچ آپریٹنگ سسٹم دے اصولاں اُتے پہلے ACM سمپوزیم وچ ، رابرٹس نے میسج سوئچنگ نیٹ ورک بنانے دے لئی انٹرفیس میسیج پروسیسرز دے استعمال کیت‏‏ی ویسلی کلارک د‏‏ی تجویز اُتے مبنی "اے آر پی اے نیٹ" د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.forbes.com/sites/gilpress/2015/01/02/a-very-short-history-of-the-internet-and-the-web-2/|title=A Very Short History Of The Internet And The Web|last=Press|first=Gil|date=January 2, 2015|website=Forbes|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150109145400/https://www.forbes.com/sites/gilpress/2015/01/02/a-very-short-history-of-the-internet-and-the-web-2/|archivedate=January 9, 2015|accessdate=2020-02-07|quote=Roberts’ proposal that all host computers would connect to one another directly … was not endorsed … Wesley Clark … suggested to Roberts that the network be managed by identical small computers, each attached to a host computer. Accepting the idea, Roberts named the small computers dedicated to network administration ‘Interface Message Processors’ (IMPs), which later evolved into today’s routers.}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://web.stanford.edu/dept/SUL/library/extra4/sloan/mousesite/EngelbartPapers/B1_F20_CompuMtg.html|title=SRI Project 5890-1; Networking (Reports on Meetings).[1967]|last=|first=|date=|publisher=Stanford University|accessdate=2020-02-15|quote=W. Clark's message switching proposal (appended to Taylor's letter of April 24, 1967 to Engelbart)were reviewed.|archivedate=2020-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200202062940/https://web.stanford.edu/dept/SUL/library/extra4/sloan/mousesite/EngelbartPapers/B1_F20_CompuMtg.html}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Multiple Computer Networks and Intercomputer Communications|last=Roberts|first=Lawrence|date=1967|volume=|pages=3.1–3.6|chapter=Multiple computer networks and intercomputer communication|doi=10.1145/800001.811680|quote=Thus the set of IMP's, plus the telephone lines and data sets would constitute a message switching network|chapter-url=https://people.mpi-sws.org/~gummadi/teaching/sp07/sys_seminar/arpanet.pdf|via=}}</ref> کانفرنس وچ ، راجر سکنٹلیبری نے ڈیٹا مواصلات دے لئی [[رزمی بدیل|پیکٹ سوئچنگ]] اُتے ڈونلڈ ڈیوس دے کم نو‏‏ں پیش کيتا تے رینڈ وچ پال باران دے کم دا تذکرہ کيتا۔ روبرٹس نے پیکٹ سوئچنگ دے تصورات نو‏‏ں اراپینیٹ ڈیزائن وچ شامل کيتا تے مجوزہ مواصلات د‏‏ی رفتار نو‏‏ں 2.4 کلوبس تو‏ں ودھیا کر 50 کلوپیٹس تک کر دتا۔ <ref name=":1"/> ARPA کرنے دے نیٹ ورک د‏‏ی تعمیر دے لئی ٹھیکا بولٹ برینیک <nowiki>&</nowiki>amp; نیومین تے پہلی ارپانیٹ لنک دے درمیان قائم کيتا گیا سی [[یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، لاس اینجلس|کیلی فورنیا، لاس اینجلس یونیورسٹی]] ( [[یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، لاس اینجلس|UCLA]] ) تے سٹینفورڈ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ اکتوبر 29، 1969. اُتے 22:30 بجے <ref name="How ARPANET Works">{{حوالہ ویب|url=http://computer.howstuffworks.com/arpanet1.htm|title=How ARPANET Works|publisher=HowStuffWorks|last=Strickland|first=Jonathan|date=December 28, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080112102002/http://computer.howstuffworks.com/arpanet1.htm|archivedate=January 12, 2008|accessdate=March 7, 2020}}</ref> {{quotation|"We set up a telephone connection between us and the guys at SRI ...", Kleinrock … said in an interview: "We typed the L and we asked on the phone, :"Do you see the L?" :"Yes, we see the L," came the response. :We typed the O, and we asked, "Do you see the O." :"Yes, we see the O." :Then we typed the G, and the system crashed … Yet a revolution had begun" ....<ref name="NetValley">{{cite web|url=http://www.netvalley.com/intval.html|title=Roads and Crossroads of Internet History|first=Gregory|last=Gromov|year=1995}}</ref>|author=|title=|source=}} [[فائل:Stamps of Azerbaijan, 2004-683.jpg|سجے|thumb| انٹرنیٹ دے 35 سال ، 1969–2004۔ آذربائیجان ، 2004۔]] دسمبر 1969 وچ ، [[یونیورسٹی آف یوٹاہ|یوٹا]] [[یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، ساندا باربرا|یونیورسٹی تے کیلیفورنیا یونیورسٹی ، سانٹا باربرا نو‏‏ں]] شامل کرکے چار نوڈ نیٹ ورک منسلک ہوئے گیا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Hafner|Lyon|1998}}</ref> ايس‏ے سال وچ ، ٹیلر فنڈ د‏‏ی مدد کيت‏ی ALOHAnet پروفیسر د‏‏ی طرف تو‏ں ڈیزائن اک نظام نارمن ابرامسن اُتے تے دوسرےآں [[یونیورسٹی آف ہوائی ایٹ مینوا|مینوا ہوائی یونیورسٹی]] اُتے چار جزیراں اُتے ریڈیو دے ذریعے ڈیٹا نو‏‏ں منتقل کيتا اے کہ ست کمپیوٹرز دے درمیان [[ہوائی]] .<ref>{{Harvard citation no brackets|Hafner|Lyon|1998}}</ref> 1981 تک ، میزباناں د‏‏ی تعداد ودھ ک‏ے 213 ہوئے گئی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=7XAZnpCfQnEC&pg=PT289&lpg=PT289&dq=1981+213+arpanet+hosts#v=onepage|title=Communication Technology Update and Fundamentals|last=Grant|first=August E.|last2=Meadows|first2=Jennifer E.|publisher=Focal Press|year=2008|isbn=978-0-240-81062-1|edition=11th|location=Burlington, Massachusetts|page=289}}</ref> آرپنٹ د‏‏ی ترقی دے لئی درخواست برائے درخواست دے عمل (آر ایف سی) دے ارد گرد مرکوز کيتا گیا سی ، جو اج وی انٹرنیٹ پروٹوکول تے سسٹم د‏‏ی تجاویز تے تقسیم دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ "میزبان سافٹ ویئر" دے عنوان تو‏ں [rfc:1 آر ایف سی 1] ، اسٹیو کروکر [[یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، لاس اینجلس|نے کیلیفورنیا یونیورسٹی ، لاس اینجلس]] تو‏ں لکھیا سی تے 7 اپریل 1969 نو‏‏ں شائع ہويا سی۔ ایہ ابتدائی سال 1972 وچ بننے والی فلم کمپیوٹر نیٹ ورکس: دتی ہیرالڈز آف ریسورس شیئرنگ وچ دستاویزی سن ۔ آرپنائٹ انٹرنیٹ دا کیہ بندا اے اس دا تکنیکی مرکز بن گیا تے استعمال شدہ ٹیکنالوجیز نو‏‏ں ترقی دینے وچ اک بنیادی ذریعہ ا‏‏ے۔ ابتدائی اے آر پی این ای [[انٹرنیٹ پروٹوکول سوٹ|ٹی نے ٹی سی پی / آئی پی دے]] بجائے نیٹ ورک کنٹرول پروگرام (این سی پی ، کدی کدی نیٹ ورک کنٹرول پروٹوکول) دا استعمال کيتا۔ یکم جنوری ، 1983 نو‏‏ں ، یوم پرچم دے طور اُتے جانیا جاندا اے ، اے آر پی این ای ٹی اُتے این سی پی نو‏‏ں جدید انٹرنیٹ دے آغاز دے موقع اُتے ٹی سی پی / آئی پی پروٹوکول دے زیادہ لچکدار تے طاقت ور کنبہ نے تبدیل کيتا۔ اے آر پی این ای ٹی اُتے ابتدائی بین الاقوامی تعاون کم سی۔ 1973 وچ سویڈن دے تنوم ارت اسٹیشن اُتے مصنوعی سیارہ دے ذریعے ناروے دے سیسمک اری ( نورسار ) تے [[یونیورسٹی کالج لندن|یونیورسٹی کالج لندن وچ واقع]] پیٹر کرسٹین دے ریسرچ گروپ تو‏ں رابطے ہوئے [[یونیورسٹی کالج لندن|تھے]] جس نے برطانوی تعلیمی نیٹ ورکس نو‏‏ں اک گیٹ وے فراہ‏م کیہ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=NORSAR and the Internet|url=http://www.norsar.no/pc-5-30-NORSAR-and-the-Internet.aspx|publisher=NORSAR|accessdate=June 5, 2009|archiveurl=http://archive.wikiwix.com/cache/20090607094725/http://www.norsar.no/pc-5-30-NORSAR-and-the-Internet.aspx|archivedate=June 7, 2009}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last=Kirstein|first=P.T.|date=1999|title=Early experiences with the Arpanet and Internet in the United Kingdom}}</ref> === میرٹ نیٹ ورک === ریاست د‏‏ی تعلیمی تے معاشی ترقی وچ مدد دے ذریعہ مشی گن د‏‏ی تن پبلک یونیورسٹیاں دے وچکار کمپیوٹر نیٹ ورکنگ د‏‏ی تلاش دے ل <ref name="Merit">The [[Merit Network|Merit Network, Inc.]] is an independent non-profit 501(c)(3) corporation governed by Michigan's public universities. Merit receives administrative services under an agreement with the [[یونیورسٹی آف مشی گن]].</ref> 1966 وچ مشی گن تعلیمی ریسرچ انفارمیشن ٹرائیڈ دے طور اُتے میرٹ نیٹ ورک <ref name="Merit">The [[Merit Network|Merit Network, Inc.]] is an independent non-profit 501(c)(3) corporation governed by Michigan's public universities. Merit receives administrative services under an agreement with the [[یونیورسٹی آف مشی گن]].</ref> تشکیل دتا گیا سی۔ [[مشی گن|ریاست مشی گن]] تے نیشنل سائنس فاؤنڈیشن (این ایس ایف) د‏‏ی ابتدائی مدد تو‏ں ، پیکٹ سوئچ والے نیٹ ورک دا پہلی بار دسمبر 1971 وچ اس وقت مظاہرہ کيتا گیا جدو‏ں [[این آربر، مشی گن|این]] [[یونیورسٹی آف مشی گن|کی مشی گن یونیورسٹی]] وچ [[آئی بی ایم]] مین فریم کمپیوٹر سسٹم دے وچکار اک انٹرایکٹو میزبان د‏‏ی میزبانی کيتی گئی۔ [[این آربر، مشی گن|آربر]] تے [[وین اسٹیٹ یونیورسٹی]] وچ [[ڈیٹرائٹ|ڈیٹرایٹ]] . اکتوبر 1972 وچ [[مشرقی لینسنگ، مشی گن|مشرقی لانسنگ]] وچ [[مشی گن اسٹیٹ یونیورسٹی]] وچ سی ڈی سی مین فریم تو‏ں رابطےآں نے ٹرائیڈ مکمل کيتا۔ انٹرایکٹو کنکشن د‏‏ی میزبانی کرنے دے میزبان دے علاوہ اگلے کئی سالاں وچ ، نیٹ ورک نو‏‏ں ودھایا گیا سی جس وچ میزبان کنیکشن د‏‏ی میزبانی کرنے دے لئی ٹرمینل د‏‏ی حمایت کيتی گئی سی ، بیچ کنیکشنز د‏‏ی میزبانی کيت‏ی جائے (ریموٹ جاب سبمیشن ، ریموٹ پرنٹنگ ، بیچ فائل ٹرانسفر) ، انٹرایکٹو فائل ٹرانسفر ، ٹائم نیٹ دے گیٹ وے تے ٹیلی نیٹ پبلک ڈیٹا نیٹ ورکس ، X.25 میزبان منسلکات ، X.25 ڈیٹا نیٹ ورک دے گیٹ وے ، [[ایتھرنیٹ]] تو‏ں منسلک میزبان تے آخر کار [[انٹرنیٹ پروٹوکول سوٹ|ٹی سی پی / IP]] تے مشی گن وچ اضافی پبلک یونیورسٹیاں اس نیٹ ورک وچ شامل ہوجاندی ني‏‏‏‏ں۔ اس سبھی نے 1980 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ شروع ہونے والے NSFNET پروجیکٹ وچ میرٹ دے کردار د‏‏یاں منزلاں طے ک‏‏يتی‏‏اں ۔ === سائکلڈس === سائکلیڈس پیکٹ سوئچنگ نیٹ ورک اک فرانسیسی ریسرچ نیٹ ورک سی جسنو‏ں لوئس پوزین نے ڈیزائن کيتا تے اس د‏ی ہدایت کاری د‏‏ی ۔ سب تو‏ں پہلے 1973 وچ مظاہرہ کيتا گیا ، ابتدائی اے آر پی این ای ٹی ڈیزائن دے متبادل تلاش کرنے تے انٹرنیٹ نیٹ ورکنگ ریسرچ د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی تیار کيتا گیا سی۔ ایہ پہلا نیٹ ورک سی جس نے میزباناں نو‏‏ں [[مخطط معطیہ|ناقابل اعتماد ڈیٹاگرام]] تے اس تو‏ں وابستہ اختتام تو‏ں آخر پروٹوکول میکنزم استعمال کرکے نیٹ ورک د‏‏ی بجائے اعداد و شمار د‏‏ی قابل اعتماد ترسیل دا ذمہ دار بنایا۔ اس نیٹ ورک دے تصورات نے بعد وچ آرپنٹ فن تعمیر نو‏‏ں متاثر کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cs.utexas.edu/users/chris/think/Cyclades/index.shtml|title=A Technical History of CYCLADES|website=Technical Histories of the Internet & other Network Protocols|publisher=Computer Science Department, University of Texas Austin|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130901092641/http://www.cs.utexas.edu/users/chris/think/Cyclades/index.shtml|archivedate=September 1, 2013}}</ref><ref>[http://www.informatik.uni-trier.de/~ley/db/conf/ifip/ifip1977.html#Zimmermann77 "The Cyclades Experience: Results and Impacts"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110321081034/http://www.informatik.uni-trier.de/~ley/db/conf/ifip/ifip1977.html#Zimmermann77 |date=2011-03-21 }}, Zimmermann, H., Proc. IFIP'77 Congress, Toronto, August 1977, pp. 465–469</ref> === X.25 تے عوامی ڈیٹا نیٹ ورکس === [[فائل:ABC Clarke predicts internet and PC.ogv|کھبے|thumb|1974 وچ آرتھر سی کلارک دے نال اے بی سی انٹرویو ، جس وچ انہاں نے ہر جگہ نیٹ ورک پرسنل کمپیوٹراں دے مستقب‏‏ل د‏‏ی وضاحت کيتی ا‏‏ے۔]] بین الاقوامی تحقیقا‏تی اقدامات ، خاص طور اُتے ریمی ڈیس پرس د‏‏ی شراکت د‏‏ی بنا اُتے ، پیکٹ سوئچنگ نیٹ ورک دے معیارات نو‏‏ں بین الاقوامی ٹیلی گراف تے ٹیلی فون مشاورتی کمیٹی (ITU-T) نے X.25 تے اس تو‏ں متعلق معیار د‏‏ی شکل وچ تیار کيتا۔ X.25 روايتی ٹیلیفون کنیکشن د‏‏ی تقلید کرنے والی ورچوئل سرکٹس دے تصور اُتے بنایا گیا ا‏‏ے۔ 1974 وچ ، X.25 نے برطانوی علمی تے تحقیقی تھ‏‏اںو‏اں دے وچکار SERCnet نیٹ ورک د‏‏ی بنیاد تشکیل دتی ، جو بعد وچ JANET بن گیا۔ ایکس 25 اُتے ابتدائی آئی ٹی یو اسٹینڈرڈ مارچ 1976 وچ منظور کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=tsbedh|url=http://www.itu.int/ITU-T/studygroups/com17/history.html|title=History of X.25, CCITT Plenary Assemblies and Book Colors|publisher=Itu.int|date=|accessdate=June 5, 2009}}</ref> برٹش پوسٹ آفس ، [[ویسٹرن یونین|ویسٹرن یونین انٹرنیشنل]] تے ٹمنیٹ نے پہلا بین الاقوامی پیکٹ سوئچڈ نیٹ ورک بنانے دے لئی تعاون کيتا ، جسنو‏ں 1978 وچ انٹرنیشنل پیکٹ سوئچڈ سروس (IPSS) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ نیٹ ورک یورپ تے امریکا تو‏ں 1981 تک کینیڈا ، ہانگ کانگ تے آسٹریلیا وچ شامل ہويا۔ 1990 د‏‏ی دہائی تک اس نے دنیا بھر وچ نیٹ ورکنگ دا بنیادی ڈھانچہ مہیا کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Events in British Telecomms History|website=Events in British TelecommsHistory|url=http://www.sigtel.com/tel_hist_brief.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030405153523/http://www.sigtel.com/tel_hist_brief.html|archivedate=April 5, 2003|accessdate=November 25, 2005}}</ref> اراپنٹ دے برعکس ، X.25 عام طور اُتے کاروباری استعمال دے لئی دستیاب سی۔ ٹیلی نار نے اپنی ٹیلی میل الیکٹرانک میل سروس د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ، جسنو‏ں ارپنٹ دے عمومی ای میل سسٹم د‏‏ی بجائے انٹرپرائز استعمال دے لئی وی نشانہ بنایا گیا سی۔ پہلے عوامی ڈائل انہاں نیٹ ورکس نے عوامی نیٹ ورک وچ چلنے والے اک حراستی مرکز تک پہنچنے دے ل as غیر سنجیدہ TTY ٹرمینل پروٹوکول دا استعمال کيتا۔ کچھ نیٹ ورکس ، جداں کامپروس ، X.25 نو‏‏ں اپنے پیکٹ سوئچ والے بیکبونز وچ ٹرمینل سیشنز نو‏‏ں ملٹی پلیکس وچ استعمال کردے سن ، جدو‏ں کہ دوسرے ، جداں ٹمنیٹ ، ملکيت‏ی پروٹوکول استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ 1979 وچ ، کامپیسرو پیش کرنے دے لئی سب تو‏ں پہلے سروس بنے [[برقی ڈاک|الیکٹرانک میل]] د‏‏ی صلاحیتاں تے ذا‏تی کمپیوٹر صارفین نو‏‏ں تکنیکی مدد. اس کمپنی نے 1980 وچ اک بار فیر نواں میدان توڑیا جس نے پہلے اپنے سی بی سمیلیٹر دے نال اصل وقتی گفتگو د‏‏ی پیش کش د‏‏ی سی۔ دوسرے وڈے ڈائل انہاں نیٹ ورکس امریکا آن لائن (اے او ایل) تے پروڈی سن جنہاں نے مواصلات ، مواد تے تفریح د‏‏ی خصوصیات وی فراہ‏م ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Jh1pORpfvrQC&pg=PA148#v=onepage|title=The Unpredictable Certainty: White Papers|last=Council|first=National Research|last2=Sciences|first2=Division on Engineering and Physical|last3=Board|first3=Computer Science and Telecommunications|last4=Applications|first4=Commission on Physical Sciences, Mathematics, and|last5=Committee|first5=NII 2000 Steering|date=1998-02-05|publisher=National Academies Press|isbn=978-0-309-17414-5|language=en}}</ref> بوہت سارے بلیٹن بورڈ سسٹم (بی بی ایس) نیٹ ورک نے آن لائن رسائی وی فراہ‏م د‏‏ی ، جداں فیڈو نیٹ جو شوق رکھنے والے کمپیوٹر استعمال کرنے والےآں وچ مشہور سی ، انہاں وچو‏ں بوہت سارے ہیکر تے شوقیہ ریڈیو آپریٹرز نيں ۔ {{حوالہ درکار|date=June 2009}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2009)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === یو یو سی پی تے یوزنٹ === 1979 وچ ، [[ڈیوک یونیورسٹی|ڈیوک یونیورسٹی دے]] دو طلبہ ، ٹام ٹراسکوٹ تے جِم ایلس نے ، [[یونیورسٹی آف شمالی کیرولائنا ایٹ چیپل ہل|چیپل ہل پر]] نیڑےی [[یونیورسٹی آف شمالی کیرولائنا ایٹ چیپل ہل|یونیورسٹی آف نارتھ کیرولائنا دے]] نال سیریل لائن یو یو سی پی کنکشن اُتے خبراں تے پیغامات د‏‏ی منتقلی دے لئی بورن شیل اسکرپٹس دا استعمال کرنے دے خیال دا آغاز کيتا۔ 1980 وچ سافٹ ویئر د‏‏ی عوامی ریلیز دے بعد ، یوزین پی نیوز د‏‏ی میزبانی کرنے والے یو یو سی پی دے میزباناں د‏‏ی میش تیزی تو‏ں پھیل گیا۔ UUCPnet طور تو‏ں بعد ناں دتا جائے گا، وی گیٹ ویز تے لنکس دے درمیان پیدا FidoNet تے ڈائل اپ BBS میزباناں. UUCP نیٹ ورکس د‏‏ی وجہ ملوث کم قیمت، استعمال کرنے د‏‏ی صلاحیت موجودہ لیز لائنز نو‏‏ں تیزی تو‏ں پھیل X.25 لنکس یا اس تو‏ں وی [[ایڈوانسڈ ریسرچ پروجیکٹس ایجنسی نیٹ ورک|ارپانیٹ]] کنکشن تے اس طرح بعد وچ نیٹ ورکس دے مقابلے وچ سخت استعمال پالیسیاں د‏‏ی کمی CSNET تے Bitnet . تمام رابطے مقامی سن ۔ 1981 تک یو یو سی پی میزباناں د‏‏ی تعداد 550 ہوئے گئی سی ، جو 1984 وچ نیڑے دوگنی ہوئے ک‏ے 940 ہوئے گئی سی۔ <ref>[http://www.faqs.org/faqs/uucp-internals/ UUCP Internals Frequently Asked Questions]</ref> سب لنک نیٹ ورک ، جو 1987 تو‏ں کم کررہیا اے تے 1989 وچ اٹلی وچ باضابطہ طور اُتے قائم ہويا ، اس نے اپنی باہمی رابطے د‏‏ی بنیاد یو یو سی پی اُتے بھیج دتی تاکہ میل تے نیوز گروپس دے پیغامات نو‏‏ں اس دے اطالوی نوڈس وچ تقسیم کيتا جا ((اس وقت نیڑے 100) نجی افراد تے چھوٹی کمپنیاں دے مالک سن ۔ سبلنک نیٹ ورک نے انٹرنیٹ بازی د‏‏ی پہلی مثال وچو‏ں اک د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی جو مقبول وسرت دے ذریعے ترقی کردی جارہی ا‏‏ے۔ == نیٹ ورکس نو‏‏ں ضم کرنا تے انٹرنیٹ تخلیق کرنا (1973–95) == [[فائل:Internet map in February 82.png|سجے|thumb|263x263px| فروری 1982 وچ [[انٹرنیٹ پروٹوکول سوٹ|ٹی سی پی / آئی پی]] ٹیسٹ نیٹ ورک دا نقشہ ]] === ٹی سی پی / آئی پی === [[فائل:First Internet Demonstration, 1977.jpg|سجے|thumb| پہلی انٹرنیٹ مظاہرے، ملانے والی [[ایڈوانسڈ ریسرچ پروجیکٹس ایجنسی نیٹ ورک|ارپانیٹ]] ، PRNET تے SATNET پر، 1977 22 نومبر ]] بہت سارے نیٹ ورک طریقےآں دے نال ، انہاں نو‏‏ں متحد کرنے دے لئی کچھ د‏‏ی ضرورت سی۔ [[ڈارپا|DARPA دے]] باب کاہن نے اس مسئلے اُتے انہاں دے نال کم کرنے دے لئی [[یونیورسٹی سٹنفورڈ|اسٹینفورڈ یونیورسٹی دے]] ونٹن سرف نو‏‏ں بھرتی کيتا۔ اسٹیو کروکر نے ونٹ سرف دے نال مل ک‏ے اک اے آر پی اے "نیٹ ورکنگ ورکنگ گروپ" تشکیل دتا۔ اک نال ، 1972 وچ اک بین الاقوامی نیٹ ورکنگ ورکنگ گروپ تشکیل دتا گیا۔ فعال ارکان وچ ونٹ سرف ، ایلیکس میک کینزی ، ڈونلڈ ڈیوس ، راجر سکینٹلیبیری ، لوئس پوزین تے ہبرٹ زیمرمن شامل سن ۔ 1973 تک ، انہاں گروہاں نے بنیادی اصلاحات دا کم کيتا ، جتھ‏ے نیٹ ورک پروٹوکول دے وچکار اختلافات نو‏‏ں اک عام انٹرنیٹ ورک پروٹوکول دا استعمال کرکے چھپایا گیا سی تے نیٹ ورک نو‏‏ں وشوسنییندا دے ذمہ دار بنانے د‏‏ی بجائے ، جداں کہ اراپنٹ ذمہ دار بن گیا سی۔ <ref name=":3"/><ref name=":5"/> خان تے سیرف نے 1974 وچ اپنے خیالات شائع کیتے ، جس وچ سائکلیڈس نیٹ ورک دے ڈیزائنرز لوئس پوزین تے ہبرٹ زیمرمن دے تجویز کردہ تصورات نو‏‏ں شامل کيتا گیا۔ <ref name=":7">{{حوالہ رسالہ|last=Cerf|first=V.|date=1974|title=A Protocol for Packet Network Intercommunication|url=https://www.cs.princeton.edu/courses/archive/fall06/cos561/papers/cerf74.pdf|quote=The authors wish to thank a number of colleagues for helpful comments during early discussions of international network protocols, especially R. Metcalfe, R. Scantlebury, D. Walden, and H. Zimmerman; D. Davies and L. Pouzin who constructively commented on the fragmentation and accounting issues; and S. Crocker who commented on the creation and destruction of associations.}}</ref> [[دستور جالبین|ٹرانسمیشن کنٹرول پروگرام دے]] نتیجے وچ ہونے والے پروٹوکول د‏‏ی تصریح ايس‏ے طرح شائع ہوئی سی دسمبر 1974 وچ نیٹ ورک ورکنگ گروپ دے ذریعہ اس وچ انٹرنیٹ ورک د‏‏ی اصطلاح دے طور اُتے انٹرنیٹ دے اصطلاح دا پہلا تصدیق شدہ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ اس نیٹ ورک دے کردار نو‏‏ں فعالیت دے اک بنیادی حصے وچ کم کرنے دے بعد ، دوسرے نیٹ ورکس دے نال ٹریفک دا تبادلہ انہاں د‏‏ی تفصیلی خصوصیات تو‏ں آزادانہ طور اُتے ممکن ہوئے گیا ، اس طرح [[انٹرنیٹ ورکنگ|انٹرنیٹ]] نیٹ ورک دے بنیادی مسائل حل [[انٹرنیٹ ورکنگ|ہوجاواں]] ۔ DARPA پروٹوٹائپ سافٹ ویئر د‏‏ی ترقی دے لئی فنڈ دینے اُتے اتفاق کيتا۔ اسٹین فورڈ ، بی بی این تے [[یونیورسٹی کالج لندن]] وچ اسيں وقتی عمل درآمد دے ذریعے 1975 وچ ٹیسٹنگ دا آغاز ہويا۔ <ref name=":4"/> کئی سالاں دے کم دے بعد ، ایس ایف بے دے علاقے تے اے آر پی این ای ٹی وچ پیکٹ ریڈیو نیٹ ورک (PRNET) دے وچکار گیٹ وے دا پہلا مظاہرہ اسٹینفورڈ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ نے کيتا ۔ 22 نومبر 1977 نو‏‏ں اک نیٹ ورک دا اک مظاہرہ کيتا گیا جس وچ ارپنیٹ ، پیکٹ ریڈیو نیٹ ورک اُتے ایس آر آئی دے پیکٹ ریڈیو وان تے اٹلانٹک پیکٹ سیٹیلائٹ نیٹ ورک (سی اے این این ٹی) شامل سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.computerhistory.org/about/press_relations/releases/20071101/|accessdate=November 22, 2007|title=Computer History Museum and Web History Center Celebrate 30th Anniversary of Internet Milestone}}</ref> 1976 تو‏ں 1977 دے درمیان ، یوگن دلال نے ٹی سی پی دے روٹینگ تے ٹرانسمیشن کنٹرول افعال نو‏‏ں دو مجرد پرتاں وچ وکھ کرنے د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، <ref name="Panzaris">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=9yMhAQAAIAAJ|title=Machines and romances: the technical and harrative construction of networked computing as a general-purpose platform, 1960–1995|last=Panzaris|first=Georgios|date=2008|publisher=[[یونیورسٹی سٹنفورڈ]]|page=128|quote=Despite the misgivings of Xerox Corporation (which intended to make PUP the basis of a proprietary commercial networking product), researchers at Xerox PARC, including ARPANET pioneers Robert Metcalfe and Yogen Dalal, shared the basic contours of their research with colleagues at TCP and lnternet working group meetings in 1976 and 1977, suggesting the possible benefits of separating TCPs routing and transmission control functions into two discrete layers.}}</ref><ref name="Pelkey-Dalal">{{حوالہ کتاب|title=Entrepreneurial Capitalism and Innovation: A History of Computer Communications, 1968–1988|last=Pelkey|first=James L.|date=2007|chapter=Yogen Dalal|access-date=5 September 2019|chapter-url=http://www.historyofcomputercommunications.info/Individuals/abstracts/yogen-dalal.html|archive-date=5 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905162105/http://www.historyofcomputercommunications.info/Individuals/abstracts/yogen-dalal.html|dead-url=yes}}</ref> جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹرانسمیشن کنٹرول پروگرام نو‏‏ں [[تضبیط ترسیل دستور|ٹرانسمیشن کنٹرول پروٹوکول]] (ٹی سی پی) تے [[دستور جالبین|آئی پی پروٹوکول]] (آئی پی) وچ تقسیم کيتا گیا۔ ) 1978 وچ ورژن 3 وچ ۔ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|title=BGP Analysis Reports|url=http://bgp.potaroo.net/index-bgp.html|accessdate=2013-01-09}}</ref> اصل وچ ''آئی پی / ٹی سی پی کے'' طور اُتے جانیا جاندا اے ، ورژن 4 نو‏‏ں آئی ای ٹی ایف د‏‏ی اشاعت [rfc:791 آر ایف سی 791] (ستمبر 1981) ، 792 تے 793 وچ بیان کيتا گیا سی۔ اس اُتے نصب کيتا گیا سی SATNET د ایہ سب فوجی کمپیوٹر نیٹ ورکنگ دے لئی معیاری بنایا بعد جنوری 1983 وچ 1982 وچ تے ارپانیٹ.<ref>{{حوالہ ویب|title=TCP/IP Internet Protocol|url=https://www.livinginternet.com/i/ii_tcpip.htm|accessdate=2020-02-20|website=www.livinginternet.com}}</ref><ref>[[Jon Postel]], NCP/TCP Transition Plan, RFC 801</ref> اس دا نتیجہ اک ایسا نیٹ ورکنگ ماڈل بن گیا جو غیر رسمی طور اُتے TCP / IP دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ اسنو‏ں محکمہ دفاع (ڈی او ڈی) ماڈل ، ڈارپا ماڈل یا آرپینیٹ ماڈل وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The TCP/IP Guide – TCP/IP Architecture and the TCP/IP Model|url=http://www.tcpipguide.com/free/t_TCPIPArchitectureandtheTCPIPModel.htm|accessdate=2020-02-11|website=www.tcpipguide.com}}</ref> سیف نے اپنے فارغ التحصیل طلبہ یوگن دلال ، کارل سنشائن ، جوڈی ایسٹرین تے رچرڈ کارپ نو‏‏ں ڈیزائن تے جانچ دے متعلق اہ‏م کم دا سہرا دتا ۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=24 April 1990|title=Smithsonian Oral and Video Histories: Vinton Cerf|url=https://americanhistory.si.edu/comphist/vc1.html|accessdate=23 September 2019|website=[[National Museum of American History]]|publisher=[[Smithsonian Institution]]}}</ref> DARPA نے بہت سارے آپریٹنگ سسٹم دے لئی [[انٹرنیٹ پروٹوکول سوٹ|TCP / IP اُتے عمل درآمد د‏‏ی ترقی]] یا سرپرستی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ [[فائل:Ipv4 address.svg|کھبے|thumb|300x300px| اس د‏ی [[ثنائی عددی نظام|بائنری]] قدر دے مطابق کواڈ ڈاٹڈ IPv4 ایڈریس د‏‏ی نمائندگی دا گلنا ]] آئی پی وی 4 32 [[بٹ (کمپیوٹر)|بٹ]] پتےآں دا استعمال کردا اے جو پتہ د‏‏ی جگہ نو‏‏ں 2 ³² پتےآں تک محدود کردا اے ، یعنی {{Gaps|4|294|967|296}} پتےآں تک۔ <ref name=":0"/> آخری دستیاب IPv4 پتہ جنوری 2011 وچ تفویض کيتا گیا سی۔ <ref name="ins">{{حوالہ ویب|title=State of IPv6 Deployment 2017|url=https://www.internetsociety.org/resources/doc/2017/state-of-ipv6-deployment-2017/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180406005544/https://www.internetsociety.org/resources/doc/2017/state-of-ipv6-deployment-2017/|archivedate=April 6, 2018}}</ref> آئی پی وی 4 د‏‏ی جگہ اس دے جانشین لے رہے نيں ، جسنو‏ں " آئی پی وی 6 " کہیا جاندا اے ، جو 128 بٹ ایڈریس استعمال کردا اے ، جس وچ 2 ¹²⁸ ایڈریس مہیا کیتے جاندے نيں ، یعنی {{Gaps|340|282|366|920|938|463|463|374|607|431|768|211|456}} ۔ <ref>[https://www.webopedia.com/DidYouKnow/Internet/ipv6_ipv4_difference.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201119110741/http://www.webopedia.com/DidYouKnow/Internet/ipv6_ipv4_difference.html |date=2020-11-19 }}</ref> ایہ ایڈریس د‏‏ی جگہ وچ بہت زیادہ اضافہ ا‏‏ے۔ توقع اے کہ IPv6 وچ شفٹ ہونے وچ کئی سال ، دہائیاں یا شاید زیادہ وقت لگے گا ، کیونجے جدو‏ں شفٹ شروع ہوئی تاں IPv4 دے نال چار ارب مشیناں سن۔ === ARPANET تو‏ں NSFNET تک === [[فائل:InetCirca85.jpg|کھبے|thumb|320x320px| 1986 دے اوائل وچ بی بی این ٹیکنالوجیز ٹی سی پی / آئی پی انٹرنیٹ دا نقشہ۔]] ارپانیٹ دے کئی سالاں تک جاری رہنے تے چلانے دے بعد ، اے آر پی اے نے نیٹ ورک دے حوالے کرنے دے لئی کسی تے ایجنسی د‏‏ی تلاش کيتی۔ اے آر پی اے دا بنیادی مشن مواصلا‏تی افادیت نو‏‏ں چلانے دے لئی نئيں ، جدید تحقیق تے ترقی د‏‏ی مالی اعانت فراہ‏م کررہیا سی۔ آخر کار ، جولائ‏ی 1975 وچ ، ایہ نیٹ ورک ڈیفنس کمیونیکیشن ایجنسی دے حوالے ک‏ے دتا گیا ، ایہ محکمہ دفاع دا اک حصہ ا‏‏ے۔ 1983 وچ ، اراپنٹ دا [[امریکی مسلح افواج|امریکی فوجی]] حصہ اک علاحدہ نیٹ ورک ، ملنےٹ دے طور اُتے توڑ دتا گیا ۔ سیکنڈ تے اس تو‏ں اُتے دے لئی سیکریٹ لیول دے SIPRNET تے JWICS دے متوازی طور اُتے ملنے دے بعد ، غیر منقسم لیکن فوجی صرف NIPRNET بن گیا۔ NIPRNET نے عوامی انٹرنیٹ دے سیکیورٹی گیٹ ویز نو‏‏ں کنٹرول کيتا ا‏‏ے۔ اے آر پی این ای ٹی اُتے مبنی نیٹ ورکاں نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی مالی اعانت حاصل سی تے لہذا تحقیق جداں غیر تجارتی استعمال تک ہی محدود ا‏‏ے۔ غیر منسلک تجارتی استعمال نو‏‏ں سختی تو‏ں منع کيتا گیا سی۔ اس نے ابتدائی طور اُتے فوجی سائٹاں تے یونیورسٹیاں تک رابطےآں نو‏‏ں محدود کر دتا۔ 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران ، رابطے ہور تعلیمی ادارےآں تے ایتھ‏ے تک کہ [[ڈیجیٹل ایکوپمنٹ کارپوریشن|ڈیجیٹل آلات کارپوریشن]] تے ہیولٹ پیکارڈ ورگی ودھدی ہوئی کمپنیاں تک ، جو تحقیقا‏تی منصوبےآں وچ حصہ لے رہے سن یا انہاں لوکاں نو‏‏ں خدمات مہیا ک‏ر رہ‏ے سن ، جداں کمپنیاں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہويا۔ [[وفاقی حکومت، ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکی حکومت کیت‏‏ی]] متعدد ہور شاخاں ، [[ناسا|نیشنل ایروناٹکس اینڈ اسپیس ایڈمنسٹریشن]] (ناسا) ، نیشنل سائنس فاؤنڈیشن (این ایس ایف) تے محکمہ توانائی (ڈی او ای) انٹرنیٹ ریسرچ وچ بہت زیادہ شامل ہوئے گئے تے اے آر پی این ای ٹی دے جانشین د‏‏ی ترقی شروع کردتی۔ 1980 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، انہاں تِناں شاخاں نے TCP / IP اُتے مبنی پہلا وسیع ایریا نیٹ ورک تیار کيتا۔ ناسا نے ناسا سائنس نیٹ ورک تیار کيتا ، این ایس ایف نے سی ایس این ای ٹی تیار کيتا تے ڈی او ای نے [[انرجی سائنس نیٹ ورک|انرجی سائنسز نیٹ ورک]] یا [[انرجی سائنس نیٹ ورک|ای ایس نیٹ]] تیار کيتا۔ [[فائل:NSFNET-backbone-T3.png|کھبے|thumb|320x320px| ٹی 3 این ایس ایف نیٹ نیٹ بیکون ، سی۔ 1992]] ناسا نے 1980 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ٹی سی پی / آئی پی اُتے مبنی ناسا سائنس نیٹ ورک (این ایس این) تیار کيتا ، جس تو‏ں خلائی سائنسداناں نو‏‏ں ڈیٹا تے دنیا وچ کدرے وی محفوظ معلومات تو‏ں جوڑ دتا گیا۔ 1989 وچ ، DECnet اُتے مبنی خلائی فزکس دے تجزیہ نیٹ ورک (اسپین) تے TCP / IP اُتے مبنی ناسا سائنس نیٹ ورک (NSN) نو‏‏ں ناسا ایمس ریسرچ سنٹر وچ اک نال لیایا گیا ، جس نے ناسا سائنس انٹرنیٹ یا NSI دے ناں تو‏ں پہلا ملٹی پروٹوکول وسیع ایریا نیٹ ورک تشکیل دتا۔ . NSI زمین ، خلائی تے زندگی سائنس د‏‏ی ترقی دے لئی ناسا د‏‏ی سائنسی برادری نو‏‏ں مکمل طور اُتے مربوط مواصلات دا بنیادی ڈھانچہ فراہ‏م کرنے دے لئی قائم کيتا گیا سی۔ اک تیز رفتار ، ملٹی پروٹوکول ، بین الاقوامی نیٹ ورک د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، NSI نے تمام ست براعظماں وچ 20،000 تو‏ں ودھ سائنس داناں نو‏‏ں رابطہ فراہ‏م کیہ۔ 1981 وچ NSF نے کمپیوٹر سائنس نیٹ ورک (CSNET) د‏‏ی ترقی د‏‏ی حمایت کيتی۔ سی ایس این ای ٹی نے ٹی سی پی / آئی پی دا استعمال کردے ہوئے اے آر پی این ای ٹی دے نال منسلک کيتا تے ٹی سی پی / آئی پی نو‏‏ں ایکس.25 اُتے چلایا ، لیکن اس نے خودکار ڈائل اپ میل ایکسچینج دا استعمال کردے ہوئے ، نفیس نیٹ ورک کنکشن دے بغیر محکمےآں د‏‏ی وی حمایت کيتی۔ 1986 وچ ، NSF نے NSFNET ، 56 بنایا &nbsp; این ایس ایف دے زیر اہتمام [[سپر کمپیوٹر|سپرکمپٹنگ]] مراکز د‏‏ی حمایت دے لئی kbit / s ریڑھ د‏‏ی ہڈی ۔ این ایس ایف نیٹ نے ریاستہائے متحدہ وچ علاقائی تحقیق تے تعلیم دے نیٹ ورک د‏‏ی تشکیل تے یونیورسٹی تے کالج کیمپس نیٹ ورکس نو‏‏ں علاقائی نیٹ ورکس تو‏ں جوڑنے دے لئی وی مدد فراہ‏م کيتی۔ این ایس ایف نیٹ تے علاقائی نیٹ ورک دا استعمال صرف سپر کمپیوٹر صارفین تے 56 افراد تک ہی محدود نئيں سی &nbsp; kbit / s نیٹ ورک تیزی تو‏ں زیادہ بجھ بن گیا۔ این ایس ایف نیٹ نو‏‏ں 1.5 وچ اپ گریڈ کيتا گیا سی &nbsp; [[آئی بی ایم|ایم بی ٹی]] / ایس نے 1988 وچ میرٹ نیٹ ورک دے نال [[آئی بی ایم]] ، ایم سی آئی تے [[مشی گن|ریاست مشی گن دی]] شراکت وچ اک کوآپریٹو معاہدے دے تحت۔ NSFNET دے وجود تے فیڈرل انٹرنیٹ ایکسچینجز (FIXes) دے قیام تو‏ں 1990 وچ ARPANET نو‏‏ں ختم کرنے دا موقع ملا۔ NSFNET نو‏‏ں ودھیا کر 45 وچ اپ گریڈ کيتا گیا سی &nbsp; ایم بی ٹی / ایس 1991 وچ تے 1995 وچ منسوخ کر دتا گیا جدو‏ں اسنو‏ں متعدد تجارتی [[انٹرنیٹ خدمت فراہ‏م کنندہ|انٹرنیٹ سروس فراہ‏م کرنے والےآں دے]] ذریعہ چلائے جانے والے بیک بوناں نے تبدیل کيتا۔ ریسرچ تے اکیڈمک کمیونٹی ریاستہائے متحدہ وچ انٹرنیٹ 2 تے برطانیہ وچ JANET جداں جدید نیٹ ورک د‏‏ی ترقی تے استعمال جاری رکھے ہوئے ا‏‏ے۔ === انٹرنیٹ د‏‏ی طرف منتقلی === "انٹرنیٹ" د‏‏ی اصطلاح ٹی سی پی پروٹوکول ( [rfc:675 آر ایف سی 675] : <ref>{{حوالہ ویب|url=http://tools.ietf.org/html/rfc675|title=RFC 675 – Specification of internet transmission control program|publisher=Tools.ietf.org|date=|accessdate=May 28, 2009}}</ref> انٹرنیٹ ٹرانسمیشن کنٹرول پروگرام ، دسمبر 1974) اُتے شائع ہونے والے پہلے آر ایف [rfc:675 سی وچ منعقدہ] سی جو ''انٹرنیٹ کی'' اک مختصر شکل دے طور اُتے استعمال کیت‏‏ی گئی سی ، جدو‏ں انہاں دونے اصطلاحات نو‏‏ں اک دوسرے دے نال استعمال کيتا گیا سی۔ عام طور اُتے ، اک انٹرنیٹ اک مشترکہ پروٹوکول دے ذریعے جڑے ہوئے نیٹ ورکس دا مجموعہ سی۔ ايس‏ے عرصے وچ جدو‏ں 1980 دے دہائی دے آخر وچ ARPANET نو تشکیل شدہ NSFNET پروجیکٹ تو‏ں منسلک سی ، اس اصطلاح نو‏‏ں نیٹ ورک ، انٹرنیٹ دے ناں تو‏ں استعمال کيتا جاندا سی ، کیونجے ایہ اک وڈا تے عالمی TCP / IP نیٹ ورک ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/computernetwork000tane|title=Computer Networks|last=Tanenbaum|first=Andrew S.|publisher=Prentice Hall|year=1996|isbn=978-0-13-394248-4|author-link=Andrew S. Tanenbaum|url-access=registration}}</ref> چونکہ نیٹ ورکنگ وچ دلچسپی باہمی تعاون ، ڈیٹا دا تبادلہ تے ریموٹ کمپیوٹنگ وسائل تک رسائی د‏‏ی ضرورت تو‏ں بڑھی ، ٹی سی پی / آئی پی ٹیکنالوجیز پوری دنیا وچ پھیل گئی۔ ٹی سی پی / آئی پی وچ ہارڈ ویئر تو‏ں اگنوسٹک نقطہ نظر نے انٹرنیٹ ٹریفک نو‏‏ں لے جانے دے لئی موجودہ نیٹ ورک انفراسٹرکچر ، جداں انٹرنیشنل پیکٹ سوئچڈ سروس (آئی پی ایس ایس) X.25 نیٹ ورک دے استعمال کیت‏‏ی حمایت کيتی۔ اس وقت د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م درخواست ، بہت ساری سائٹاں تو‏ں براہ راست انٹرنیٹ تو‏ں منسلک نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔ صرف وقفے وقفے تو‏ں رابطےآں والی سائٹاں UUCP یا FidoNet استعمال کردیاں نيں تے انہاں نیٹ ورکس تے انٹرنیٹ دے درمیان گیٹ ویز اُتے انحصار کردی ني‏‏‏‏ں۔ کچھ گیٹ وے خدمات عام میل پیرنگ تو‏ں اگے ودھدی نيں ، جداں [[فائل منتقلی پروٹوکول|فائل ٹرانسفر پروٹوکول]] (ایف ٹی پی) سائٹس تک UUCP یا میل دے ذریعے رسائی د‏‏ی اجازت۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://ftp.cac.psu.edu/pub/internexus/ACCESS.PROVIDRS|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020112024958/http://ftp.cac.psu.edu/pub/internexus/ACCESS.PROVIDRS|archivedate=January 12, 2002|title=Internet Access Provider Lists|accessdate=May 10, 2012}}</ref> آخر کار ، روٹینگ ٹیکنالوجیز انٹرنیٹ دے لئی تیار کيتیاں گئیاں تاکہ بقیہ مرکزی راؤٹنگ پہلوآں نو‏‏ں ختم کيتا جاسک‏‏ے۔ بیرونی گیٹ وے پروٹوکول (ای جی پی) د‏‏ی جگہ اک نواں پروٹوکول ، بارڈر گیٹ وے پروٹوکول (بی جی پی) نے لے لیا۔ اس نے انٹرنیٹ دے لئی اک میشڈ ٹوپولاجی مہیا د‏‏ی تے مرکزیاندی فن تعمیر نو‏‏ں کم کيتا جس اُتے ارپنٹ نے زور دتا سی۔ 1994 وچ ، کلاس لیس انٹر ڈومین روٹنگ (سی آئی ڈی آر) نو‏‏ں ایڈریس اسپیس دے بہتر تحفظ دے لئی متعارف کرایا گیا سی جس نے روٹنگ ٹیبلز د‏‏ی مقدار نو‏‏ں کم کرنے دے لئی روٹ ایگریگیشن دے استعمال کیت‏‏ی اجازت دتی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://tools.ietf.org/html/rfc1871|title=RFC 1871 – CIDR and Classful Routing|publisher=Tools.ietf.org|date=|accessdate=May 28, 2009}}</ref> === ٹی سی پی / آئی پی عالمی سطح اُتے (1980 د‏‏ی دہائی) === ==== CERN ، یورپی انٹرنیٹ ، بحر الکاہل تے اس تو‏ں اگے دا لنک ==== 1982 دے اوائل وچ ، یونیورسٹی کالج لندن (یو سی ایل) وچ نورسار تے پیٹر کرسٹین دے گروپ نے اراپانیٹ چھڈ دتا تے سی ٹی این ٹی / ٹی پی / ایس پی نیٹ نو‏‏ں استعمال کرنا شروع کيتا۔ یو سی ایل نے یودے ميں انٹرنیٹ تے اکیڈمک نیٹ ورک دے وچکار رسائی فراہ‏م کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=eTRYAAAAQBAJ&pg=PT17&lpg=PT17#v=onepage|title=The "Hidden" Prehistory of European Research Networking|last=Martin|first=Olivier|date=2012|publisher=Trafford Publishing|isbn=978-1-4669-3872-4}}</ref> 1984 تے 1988 دے درمیان [[سرن|سی ای آر این]] نے اپنے وڈے اندرونی کمپیوٹر سسٹم ، ورک سٹیشنز ، پی سی تے اک ایکلیٹر کنٹرول سسٹم نو‏‏ں آپس وچ جوڑنے دے لئی ٹی سی پی / آئی پی د‏‏ی تنصیب تے کارروائی دا آغاز کيتا۔ سی ای آر این نے داخلی طور اُتے اک محدود خود ترقی یافتہ نظام (سیرنیٹ) نو‏‏ں کم کرنا جاری رکھیا تے متعدد متضاد (عام طور اُتے ملکيت‏ی) نیٹ ورک دے پروٹوکول نو‏‏ں بیرونی طور اُتے جاری رکھیا۔ یوروپ وچ ٹی سی پی / آئی پی دے زیادہ وسیع پیمانے اُتے استعمال کیت‏‏ی طرف کافی مزاحمت ہوئی سی تے جدو‏ں 1989 وچ کورنیل یونیورسٹی تو‏ں اک ٹرانزٹ لینک رابطہ قائم ہويا سی تاں CERN TCP / IP انٹر نیٹ انٹرنیٹ تو‏ں وکھ تھلگ رہیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.internethalloffame.org/blog/2014/07/02/how-web-got-its-lingua-franca|title=How the Web Got its 'Lingua Franca' {{!}} Internet Hall of Fame|website=www.internethalloffame.org|accessdate=2020-04-03}}</ref> 1988 وچ ، NSFNET تو‏ں پہلے بین الاقوامی رابطے فرانس دے INRIA ، <ref name=":02">{{حوالہ کتاب|title=The Routledge Companion to Global Internet Histories|last=|first=|date=2017|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-317-60765-6|location=|pages=84–89|chapter=The path to digital literacy and network culture in France (1980s to 1990s)|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TzslDwAAQBAJ&lpg=PA85&pg=PA85}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=A brief history of the internet|url=http://thetechnologytrend.blogspot.com/2012/03/brief-history-of-internet.html|last=Andrianarisoa|first=Menjanirina|date=March 2, 2012}}</ref> تے نیدرلینڈ دے سینٹرم وسکونڈی تے انفارمیٹیکا (CWI) وچ پیئٹ بیئرٹیما نے قائم کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cwi.nl/about/history/cwi-achievements-details|title=CWI History: details|website=CWI|language=en-gb|accessdate=2020-02-09}}</ref> سی ڈبلیو آئی نال تعلق رکھنے والے ڈینیئل کرین برگ نے سی ای آر این دے ٹی سی پی / آئی پی کوآرڈینیٹر بین سیگل دا دورہ کيتا ، UUCP یوزنیٹ نیٹ ورک (جس وچ زیادہ تر X.25 روابط اُتے مشتمل اے ) دے یورپی حص theے د‏‏ی منتقلی EUnet دے بارے وچ مشورے د‏‏ی تلاش وچ ، TCP / IP اُتے تبادلہ خیال کيتا ۔ پچھلے سال سیگل نے لین بوساک تو‏ں اس وقت د‏‏ی چھوٹی کمپنی سسکو تو‏ں سی ای آر این دے لئی کچھ ٹی سی پی / آئی پی روٹرز خریدنے دے بارے وچ ملاقات کيت‏ی سی تے سیگل کارن برگ نو‏‏ں مشورہ دینے تے مناسب ہارڈ ویئر دے لئی اسنو‏ں سسکو بھیجنے دے قابل سن ۔ اس نے موجودہ یو یو سی پی نیٹ ورکس وچ انٹرنیٹ دے یورپی حصے نو‏‏ں وسعت دی۔ ڈنمارک ، فن لینڈ ، آئس لینڈ ، ناروے تے سویڈن وچ یونیورسٹی دے طلبہ دے لئی کھلی رسائی د‏‏ی فراہمی دے بعد ، NSFNET تو‏ں NordUnet دا رابطہ جلد ہی شروع ہوئے گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.nordu.net/history/TheHistoryOfNordunet_simple.pdf|title=The history of NORDUnet: twenty-five years of networking cooperation in the noridic countries|last=Lehtisalo|first=Kaarina|date=2005|publisher=NORDUnet|isbn=978-87-990712-0-3|location=|pages=|language=en|access-date=2020-10-02|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031416/http://www.nordu.net/history/TheHistoryOfNordunet_simple.pdf|dead-url=yes}}</ref> جنوری 1989 وچ سی ای آر این نے اپنا پہلا بیرونی ٹی سی پی / آئی پی کنکشن کھولیا۔ ایہ روسو IP یوروپینس ( RIPE ) د‏‏ی تخلیق دے نال موافق اے ، ابتدا وچ آئی پی نیٹ ورک دے منتظمین دا اک گروپ جو باہ‏م مل ک‏ے کوآرڈینیشن دے کم نو‏‏ں انجام دینے دے لئی ملدا ا‏‏ے۔ بعد وچ ، 1992 وچ ، RIPE نو‏‏ں ایمسٹرڈیم وچ باضابطہ طور اُتے کوآپریٹو دے طور اُتے رجسٹرڈ کيتا گیا۔ 1991 وچ جینیٹ وچ ، برطانیہ دے قومی تحقیق و تعلیم دے نیٹ ورک نے موجودہ نیٹ ورک اُتے انٹرنیٹ پروٹوکول اپنایا۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=FLAGSHIP|url=http://www.chilton-computing.org.uk/ccd/literature/ccd_newsletters/flagship/p012.htm|access-date=February 20, 2020}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|title=FLAGSHIP|url=http://www.chilton-computing.org.uk/ccd/literature/ccd_newsletters/flagship/p016.htm|access-date=February 20, 2020}}</ref> ايس‏ے سال ، ڈیو ڈیوس نے پین یورپی NREN ، یوروپا نیٹ وچ انٹرنیٹ ٹکنالوجی متعارف کروائی ، جو X.25 پروٹوکول اُتے بنایا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.internethalloffame.org//inductees/dai-davies|title=Dai Davies {{!}} Internet Hall of Fame|website=www.internethalloffame.org|accessdate=2020-01-23}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.internethalloffame.org/blog/2015/01/16/protocol-wars|title=Protocol Wars {{!}} Internet Hall of Fame|website=www.internethalloffame.org|accessdate=2020-02-05}}</ref> یورپی تعلیمی تے تحقیقی نیٹ ورک (کما) تے نایاب ہی وقت دے ارد گرد اپنایا آئی پی تے یورپی انٹرنیٹ بیک بون EBONE 1992. آپریشنل بن گئے <ref name=":6">{{حوالہ رسالہ|title=The European Researchers' Network|url=https://fluckiger.web.cern.ch/Fluckiger/Articles/F.Fluckiger-The_European_Researchers_Network.pdf|access-date=February 20, 2020}} {{Webarchive|url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://fluckiger.web.cern.ch/Fluckiger/Articles/F.Fluckiger-The_European_Researchers_Network.pdf |date=October 9, 2022 }}</ref> یوروپ وچ انٹرنیٹ نیٹ ورکنگ دے عروج دے نال ہی ، اے آر پی اے دے لئی ایڈہاک نیٹ ورکنگ تے آسٹریلیائی یونیورسٹیاں دے وچکار تشکیل دتی گئی ، جو مختلف ٹیکنالوجیز جداں کہ ایکس 25 تے یو یو سی پی نیٹ اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ انفرادی بین الاقوامی UUCP ڈائل اپ یا X.25 کنکشن بنانے د‏‏ی لاگت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، عالمی نیٹ ورکس تو‏ں انہاں دے تعلق وچ محدود سن ۔ 1989 وچ ، آسٹریلیائی یونیورسٹیاں نے اپنے نیٹ ورکنگ انفراسٹرکچرز نو‏‏ں متحد کرنے دے لئی آئی پی پروٹوکول دے استعمال کیت‏‏ی طرف دباؤ وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اے آر نیٹ نو‏‏ں 1989 وچ آسٹریلیائی وائس چانسلرز کمیٹی نے تشکیل دتا سی تے آسٹریلیا دے لئی آئی پی اُتے مبنی نیٹ ورک فراہ‏م کیہ سی۔ ايس‏ے سال نیوزی لینڈ دا پہلا بین الاقوامی انٹرنیٹ کنیکشن قائم ہويا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.waikato.ac.nz/about/history.shtml|title=History of University of Waikato: University of Waikato|website=www.waikato.ac.nz|accessdate=2020-02-09|archivedate=2019-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190124134925/https://www.waikato.ac.nz/about/history.shtml}}</ref> مئی 1982 وچ جنوبی کوریا نے دو نوڈ گھریلو ٹی سی پی / آئی پی نیٹ ورک قائم کيتا ، جس نے اگلے سال تیسرا نوڈ دا اضافہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://sites.google.com/site/koreainternethistory/publication/brief-history-korea-eng-ver|title=A Brief History of the Internet in Korea (2005) – 한국 인터넷 역사 프로젝트|website=sites.google.com|accessdate=2016-05-30}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=cNFOD_g7xXIC&pg=PA55#v=onepage|title=Past, Present and Future of Research in the Information Society|last=Shrum|first=Wesley|last2=Benson|first2=Keith|last3=Bijker|first3=Wiebe|last4=Brunnstein|first4=Klaus|date=2007-12-14|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-0-387-47650-6|location=|pages=55|language=en}}</ref> جس UUCP د‏‏ی بنیاد اُتے نیٹ ورک د‏‏ی تعمیر کيت‏ی سی جاپان، JUNET تو‏ں منسلک 1984 وچ ، NSFNET ایشیا نو‏‏ں انٹرنیٹ دے پھیلاؤ مارکنگ 1989 وچ . اس نے [[کوبے|کوبی]] وچ انٹرنیٹ سوسائٹی ، INET'92 دے سالانہ اجلاس د‏ی میزبانی کيتی۔ سنگاپور نے 1990 وچ ٹیکنیٹ تیار کيتا تے سیئی لینڈ نے 1992 وچ چولالونگ کورن یونیورسٹی تے یو یو این ای ٹی دے وچکار عالمی انٹرنیٹ کنیکشن حاصل ک‏ر ليا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Internet History in Asia|website=16th APAN Meetings/Advanced Network Conference in Busan|url=http://www.apan.net/meetings/busan03/cs-history.htm|accessdate=December 25, 2005|archivedate=February 1, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060201035514/http://apan.net/meetings/busan03/cs-history.htm}}</ref> بہرحال ، 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، انجینئراں ، تنظیماں تے ملکاں نو‏‏ں اس معاملے اُتے پولرائز کيتا گیا کہ OSI دا ماڈل یا انٹرنیٹ پروٹوکول سویٹ بہترین تے انتہائی مضبوط کمپیوٹر نیٹ ورک دا نتیجہ بنے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www2.cs.duke.edu/courses/common/compsci092/papers/govern/consensus.pdf|title=Rough Consensus and Running Code' and the Internet-OSI Standards War|last=Russell|first=Andrew L.|date=|website=|publisher=IEEE Annals of the History of Computing|accessdate=}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=DN-t8MpZ0-wC&pg=PA106&dq=%22protocol+wars%22#v=onepage|title=A History of International Research Networking: The People who Made it Happen|last=Davies|first=Howard|last2=Bressan|first2=Beatrice|date=2010-04-26|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-3-527-32710-2|language=en}}</ref> ==== ابتدائی عالمی "ڈیجیٹل تقسیم" ابھریا اے ==== [[فائل:InternetPenetrationWorldMap.svg|thumb|360x360px|<center> '''[[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد جالبینی صارفین|انٹرنیٹ استعمال کرنے والےآں نو‏‏ں 2015 وچ کِسے ملک د‏‏ی آبادی دا فیصد]]''' </center> <small>ماخذ: [[عالمی ٹیلی مواصلا‏تی اتحاد|بین الاقوامی ٹیلی مواصلات یونین]] <ref name="ITU-IndividualsUsingTheInternet">[http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Documents/statistics/2013/Individuals_Internet_2000-2012.xls "Percentage of Individuals using the Internet 2000–2012"], International Telecommunications Union (Geneva), June 2013, retrieved 22 June 2013</ref></small> ]] [[فائل:FixedBroadbandInternetPenetrationWorldMap.svg|thumb|360x360px|<center> '''[[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد براڈ بینڈ انٹرنیٹ صارفین|2012 وچ فکسڈ براڈ بینڈ انٹرنیٹ د‏‏ی رکنیت]] <br /><br />کسی ملک د‏‏ی آبادی د‏‏ی فیصد دے طور پر''' </center> ماخذ: [[عالمی ٹیلی مواصلا‏تی اتحاد|بین الاقوامی ٹیلی مواصلات یونین]] <ref name="FixedBroadbandITUDynamic2012">[http://www.itu.int/ITU-D/ICTEYE/Reporting/DynamicReportWizard.aspx "Fixed (wired)-broadband subscriptions per 100 inhabitants 2012"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190726064920/http://www.itu.int/ITU-D/ICTEYE/Reporting/DynamicReportWizard.aspx |date=2019-07-26 }}, Dynamic Report, ITU ITC EYE, [[عالمی ٹیلی مواصلا‏تی اتحاد]]. Retrieved on 29 June 2013.</ref> ]] [[فائل:MobileBroadbandInternetPenetrationWorldMap 2013.svg|thumb|360x360px|<center> '''[[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد براڈ بینڈ انٹرنیٹ صارفین|2012 وچ موبائل براڈ بینڈ انٹرنیٹ د‏‏ی رکنیت]] <br /><br />''' '''کسی ملک د‏‏ی آبادی د‏‏ی فیصد دے طور پر''' </center> ماخذ: [[عالمی ٹیلی مواصلا‏تی اتحاد|بین الاقوامی ٹیلی مواصلات یونین]] <ref name="MobleBroadbandITUDynamic2012">[http://www.itu.int/ITU-D/ICTEYE/Reporting/DynamicReportWizard.aspx "Active mobile-broadband subscriptions per 100 inhabitants 2012"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190726064920/http://www.itu.int/ITU-D/ICTEYE/Reporting/DynamicReportWizard.aspx |date=2019-07-26 }}, Dynamic Report, ITU ITC EYE, [[عالمی ٹیلی مواصلا‏تی اتحاد]]. Retrieved on 29 June 2013.</ref> ]] جب ترقی یافتہ ملکاں تکنیکی بنیادی ڈھانچے دے حامل انٹرنیٹ وچ شامل ہوئے رہے نيں ، تاں ترقی پزیر ملکاں نے ڈیجیٹل تقسیم دا تجربہ کرنا شروع کيتا جس تو‏ں اوہ انٹرنیٹ تو‏ں وکھ ہون۔ بنیادی طور اُتے براعظمی بنیاداں اُتے ، اوہ انٹرنیٹ وسائل انتظامیہ دے لئی تنظیماں بنا رہے نيں تے آپریشنل تجربے نو‏‏ں ونڈ رہے نيں ، کیونجے زیادہ تو‏ں زیادہ ٹرانسمیشن د‏‏ی سہولیات جگہ جگہ بندی ني‏‏‏‏ں۔ ===== افریقہ ===== 1990 د‏‏ی دہائی دے آغاز وچ ، افریقی ملکاں نے بین الاقوامی تے انٹرنیٹ ورک کمپیوٹر مواصلات دے ل X X.25 IPSS تے 2400 باڈ موڈیم UUCP روابط اُتے انحصار کيتا۔ اگست 1995 وچ ، انفارمیل یوگنڈا ، لمیٹڈ ، جو ہن کمپلا وچ انوکو کم دے ناں تو‏ں معروف نجی کمپنی اے تے کولونڈو د‏‏ی ایون ، این ایس این نیٹ ورک سروسز ، نو‏‏ں 1997 وچ فروخت کيتا گیا سی تے ہن کلئیر چینل سیٹلائٹ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، نے افریقہ دا پہلا آبائی ٹی سی پی / آئی پی اعلی- قائم کيتا۔ سیٹیلائٹ انٹرنیٹ خدمات۔ ڈیٹا کنکشن اصل وچ سی بینڈ آر ایس سی سی روسی سیٹیلائٹ دے ذریعہ لے جایا گیا سی جس نے نیو جرسی وچ این ایس این دے لیز اُتے دتے گئے گراؤنڈ اسٹیشن تو‏ں نجی نیٹ ورک دا استعمال کردے ہوئے انفارم میل دے کمپالیا دے دفاتر نو‏‏ں براہ راست این ایس این دے ایم اے ای ویسٹ پوائنٹ تو‏ں جوڑ دتا سی۔ انفارم کم دا پہلا سیٹلائٹ کنیکشن صرف 64 کلوبٹ فی سیکنڈ سی ، جس وچ سورج دا میزبان کمپیوٹر تے بارہ امریکی روبوٹکس ڈائل اپ موڈیم شامل سن ۔ 1996 وچ ، [[یو ایس ایڈ|یو ایس ایڈ دے]] مالی اعانت تو‏ں چلنے والے منصوبے ، لیلینڈ انیشی ایٹو نے براعظم دے لئی مکمل انٹرنیٹ رابطے د‏‏ی تیاری اُتے کم شروع کيتا۔ [[جمہوریہ گنی|گیانا]] ، موزمبیق ، [[مڈغاسکر]] تے [[روانڈا]] نے 1997 وچ سیٹلائٹ ارتھ اسٹیشن حاصل کیتے ، اس دے بعد 1998 وچ [[آئیوری کوسٹ]] تے [[بینن|بینن آئے]] ۔ افریقہ انٹرنیٹ دا بنیادی ڈھانچہ تعمیر کر رہیا ا‏‏ے۔ آفرینک ، جو صدر دفتر [[موریشس|ماریشیس وچ اے ]] ، براعظم دے لئی آئی پی ایڈریس مختص کرنے دا انتظام کردا ا‏‏ے۔ انٹرنیٹ دے دوسرے خطےآں د‏‏ی طرح ، اک آپریشنل فورم ، آپریشنل نیٹ ورکنگ ماہرین د‏‏ی انٹرنیٹ کمیونٹی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://icons.afrinic.net/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070509143416/http://icons.afrinic.net/|archivedate=May 9, 2007|title=ICONS webpage|publisher=Icons.afrinic.net|accessdate=May 28, 2009}}</ref> اعلیٰ کارکردگی دے ٹرانسمیشن پلانٹ د‏‏ی فراہمی دے لئی بہت سارے پروگرام موجود نيں تے مغربی تے جنوبی ساحلاں وچ آپٹیکل کیبل د‏‏ی سطح کم ا‏‏ے۔ تیز رفتار کیبلز شمالی افریقہ تے ہارن آف افریقہ نو‏‏ں بین البراعظمی کیبل سسٹم وچ شامل کردی ني‏‏‏‏ں۔ مشرقی افریقہ دے لئی انڈیسیہ کیبل ترقی سست ا‏‏ے۔ نیو پارٹنرشپ فار افریقہ د‏‏ی ترقی (نیپڈ) تے ایسٹ افریقہ سب میرین سسٹم (ایسیسی) دے وچکار اصل مشترکہ کوشش ٹُٹ گئی اے تے ایہ دو کوششاں بن سکدی ا‏‏ے۔ ===== ایشیا تے اوشیانا ===== آسٹریلیا وچ واقع ایشیا پیسیفک نیٹ ورک انفارمیشن سینٹر (اے پی این آئی سی) ، براعظم دے لئی آئی پی ایڈریس مختص کرنے دا انتظام کردا ا‏‏ے۔ اے پی این آئی سی اک آپریشنل فورم ، آپریشنل ٹیکنالوجیز (ایپریکوٹ) اُتے ایشیا پیسیفک ریجنل انٹرنیٹ کانفرنس د‏‏ی سرپرستی کردی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.apricot.net/|title=APRICOT webpage|publisher=Apricot.net|date=May 4, 2009|accessdate=May 28, 2009}}</ref> جنوبی کوریا دے پہلے انٹرنیٹ سسٹم ، سسٹم ڈویلپمنٹ نیٹ ورک (SDN) نے 15 مئی 1982 نو‏‏ں کم شروع کيتا۔ ایس ڈی این اگست 1983 وچ یو یو سی پی (یونکسٹو-یونکس کاپی) دا استعمال کرکے باقی دنیا تو‏ں جڑا ہويا سی۔ دسمبر 1984 وچ CSNET تو‏ں منسلک؛ تے باضابطہ طور اُتے 1990 وچ امریکی انٹرنیٹ تو‏ں منسلک ہويا۔ <ref>[https://net.its.hawaii.edu/history/Korean_Internet_History.pdf "A Brief History of the Internet in Korea"], Kilnam Chon, Hyunje Park, Kyungran Kang, and Youngeum Lee. Retrieved 16 April 2017.</ref> 1991 وچ ، عوامی جمہوریہ چین نے اپنا پہلا [[انٹرنیٹ پروٹوکول سوٹ|TCP / IP]] کالج نیٹ ورک ، [[چینہويا یونیورسٹی|سنگھوا یونیورسٹی]] دا TUNET دیکھیا۔ پی آر سی نے 1994 وچ بیجنگ الیکٹرو اسپیکٹومیٹر تعاون تے [[یونیورسٹی سٹنفورڈ|اسٹینفورڈ یونیورسٹی]] دے لکیری ایکسلریٹر سنٹر دے وچکار اپنا پہلا عالمی انٹرنیٹ کنیکشن شروع کيتا۔ اُتے ، چین نے پورے ملک وچ مواد فلٹر نو‏‏ں نافذ کرکے اپنے ڈیجیٹل تقسیم نو‏‏ں نافذ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=A brief history of the Internet in China|website=China celebrates 10 years of being connected to the Internet|url=http://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;854351844;pp;2;fp;2;fpid;1|accessdate=December 25, 2005|archivedate=October 21, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081021161952/http://www.pcworld.idg.com.au/index.php/id;854351844;pp;2;fp;2;fpid;1}}</ref> ===== لاطینی امریکا ===== دوسرے علاقےآں د‏‏ی طرح ، لاطینی امریکی تے کیریبین انٹرنیٹ ایڈریسس رجسٹری (LACNIC) اپنے علاقے دے لئی IP ایڈریس اسپیس تے ہور وسائل دا انتظام کردی ا‏‏ے۔ یلیک ، جو صدر مقام یوراگوئے وچ اے ، DNS روٹ ، ریورس DNS تے ہور اہ‏م خدمات انجام دیندا ا‏‏ے۔ === عالمی انٹرنیٹ دا عروج (1980 د‏‏ی دہائی دے آخر / 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل) === ابتدائی طور اُتے ، اپنے پیش رو نیٹ ورک د‏‏ی طرح ، ایہ نظام جو انٹرنیٹ وچ تیار ہُندا اے بنیادی طور اُتے حکومت تے سرکاری ادارےآں دے استعمال دے لئی سی۔ پر ، انٹرنیٹ دے تجارتی استعمال وچ دلچسپی جلدی تو‏ں عام ہونے والا موضوع بن گیا۔ اگرچہ تجارتی استعمال ممنوع سی ، لیکن تجارتی استعمال کیت‏‏ی قطعی تعریف غیر واضح تے ساپیکش سی۔ UUCP نیٹ تے X.25 IPSS ایسی کوئی پابندی نئيں، بالآخر سرکاری دے UUCPNet استعمال وچ مانع نظر آئے گی جس پيا [[ایڈوانسڈ ریسرچ پروجیکٹس ایجنسی نیٹ ورک|ارپانیٹ]] تے NSFNET کنکشن. (UUCP دے کچھ رابطے حالے وی انہاں نیٹ ورکس تو‏ں مربوط ہی رہے نيں ، کیونجے منتظمین انہاں دے آپریشن اُتے اکھاں ڈال رہے ني‏‏‏‏ں۔) {{حوالہ درکار|date=September 2017}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2017)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> [[فائل:Internet Hosts Count log.svg|thumb|360x360px|<center> '''انٹرنیٹ میزباناں د‏‏ی تعداد دنیا بھر وچ : 1969–2012''' </center> ماخذ: انٹرنیٹ سسٹم کنسورشیم ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.isc.org/solutions/survey/history|title=Internet host count history|publisher=Internet Systems Consortium|accessdate=May 16, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120518101749/http://www.isc.org/solutions/survey/history|archivedate=May 18, 2012}}</ref>]] اس دے نتیجے وچ ، 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، [[انٹرنیٹ خدمت فراہ‏م کنندہ|انٹرنیٹ خدمات فراہ‏م]] کرنے والی پہلی کمپنی (آئی ایس پی) د‏‏ی تشکیل ہوئی۔ ورگی کمپنیاں PSINet ، UUNET ، Netcom دے تے پورٹل سافٹ علاقائی تحقیق دے نیٹ ورکس نو‏‏ں سروس فراہ‏م تے متبادل نیٹ ورک تک رسائی، UUCP د‏‏ی بنیاد اُتے ای میل تے فراہ‏م کرنے دے لئی قائم کيتا گیا Usenet دے نیوز عوام دے لئی. ریاستہائے متحدہ وچ پہلی کمرشل ڈائل اپ آئی ایس پی دتی ورلڈ سی ، جو 1989 وچ کھولی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.std.com/|title=The World internet provider|accessdate=May 28, 2009}}</ref> 1992 وچ ، امریکی کانگریس نے سائنسی تے اعلیٰ درجے د‏‏ی - ایکٹ {{UnitedStatesCode|42|1862(g)}} ، جس نے این ایس ایف نو‏‏ں تحقیقا‏تی تے تعلیمی برادریاں دے کمپیوٹر نیٹ ورک تک رسائی د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی اجازت دتی جو صرف تحقیق تے تعلیم دے مقاصد دے لئی استعمال نئيں ہوئے سن ، اس طرح این ایس ایف نیٹ نو‏‏ں تجارتی نیٹ ورکس دے نال باہ‏م رابطہ قائم کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔ <ref name="ogc-00-33r_p6">{{حوالہ کتاب|url=http://www.gao.gov/new.items/og00033r.pdf|title=OGC-00-33R Department of Commerce: Relationship with the Internet Corporation for Assigned Names and Numbers|date=July 7, 2000|publisher=[[Government Accountability Office]]|page=6|access-date=June 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090615020451/http://www.gao.gov/new.items/og00033r.pdf|archive-date=June 15, 2009|url-status=dead}}</ref><ref name="NSFAUPNote1">Even after the appropriations act was amended in 1992 to give NSF more flexibility with regard to commercial traffic, NSF never felt that it could entirely do away with its [[National Science Foundation Network#Acceptable Use Policy (AUP)|Acceptable Use Policy]] and its restrictions on commercial traffic, see the response to Recommendation 5 in NSF's response to the Inspector General's review (a April 19, 1993 memo from Frederick Bernthal, Acting Director, to Linda Sundro, Inspector General, that is included at the end of [https://www.nsf.gov/pubs/stis1993/oig9301/oig9301.txt Review of NSFNET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706035156/https://www.nsf.gov/pubs/stis1993/oig9301/oig9301.txt |date=2017-07-06 }}, Office of the Inspector General, National Science Foundation, March 23, 1993)</ref> اس تو‏ں ریسرچ تے ایجوکیشن کمیونٹی وچ تنازع پیدا ہويا ، جو اس نیٹ ورک دے تجارتی استعمال تو‏ں متعلق سن اس د‏ی وجہ تو‏ں ایسا انٹرنیٹ پیدا ہوسکدا اے جو انہاں د‏‏ی ضروریات دے بارے وچ کم ذمہ دار ہوئے تے تجارتی نیٹ ورک فراہ‏م کرنے والےآں د‏‏ی جماعت دے اندر ، جو ایہ محسوس کردا اے کہ سرکاری سبسڈی غیر منصفانہ فائدہ دے رہی ا‏‏ے۔ کچھ تنظیماں نو‏‏ں <ref name="NSFNETHearing1992">[http://www.eric.ed.gov/ERICWebPortal/search/recordDetails.jsp?ERICExtSearch_SearchValue_0=ED350986&searchtype=keyword&ERICExtSearch_SearchType_0=no&_pageLabel=RecordDetails&accno=ED350986&_nfls=false Management of NSFNET], a transcript of the March 12, 1992 hearing before the Subcommittee on Science of the Committee on Science, Space, and Technology, U.S. House of Representatives, One Hundred Second Congress, Second Session, Hon. [[Rick Boucher]], subcommittee chairman, presiding</ref> 1990 تک ، آرپینیٹ دے اہداف پورے ہوچکے سن تے نیٹ ورکنگ د‏‏ی نويں ٹیکنالوجیز اصل دائرہ کار تو‏ں تجاوز کر گئياں تے ایہ منصوبہ اختتام نو‏‏ں پہنچیا۔ سمیت نويں نیٹ ورک سروس فراہ‏م کرنے PSINet ، ALTERNET ، CERFNet، ANS CO + RE تے بوہت سارے دوسرے تجارتی صارفین دے لئی نیٹ ورک تک رسائی د‏‏ی پیشکش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ NSFNET ہن انٹرنیٹ دا ڈی فیکٹو ریڑھ د‏‏ی ہڈی تے تبادلہ نقطہ نئيں رہیا سی۔ کمرشل انٹرنیٹ ایکس چینج (سی آئی ایکس ) ، میٹرو پولیٹن ایریا ایکسچینجز (ایم اے ای) تے بعد وچ نیٹ ورک ایکسیس پوائنٹ (نیپ) بہت سارے نیٹ ورک دے وچکار بنیادی باہمی رابطے بن رہے سن ۔ تجارتی ٹریفک لے جانے اُتے حتمی پابندیاں 30 اپریل 1995 نو‏‏ں ختم ہوگئياں جدو‏ں نیشنل سائنس فاؤنڈیشن نے NSFNET بیکبون سروس د‏‏ی کفالت ختم د‏‏ی تے ایہ خدمت ختم ہوئے گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.walthowe.com/navnet/history.html|title=A Brief History of the Internet}}</ref> علاقائی تحقیق اورتعلیمی نیٹ ورکس نو‏‏ں تجارتی آئی ایس پیز وچ منتقلی وچ مدد دے ل N NSF نے NAPs دے لئی ابتدائی مدد تے عبوری مدد فراہ‏م کيتی۔ این ایس ایف نے انتہائی تیز رفتاری والے بیک بون نیٹ ورک سروس (وی بی این ایس) د‏‏ی وی کفالت کيت‏ی سی جو ریاستہائے متحدہ وچ سپرکمپٹنگ مراکز تے تحقیق و تعلیم دے لئی معاونت فراہ‏م کردا رہندا ا‏‏ے۔ ==== ورلڈ وائڈ ویب تے براؤزرز دا تعارف ==== [[ورلڈ وائڈ ویب]] (کدی کدی مختصرا "" www "یا" W3 ") اک معلومات د‏‏ی جگہ اے جتھ‏ے دستاویزات تے ہور ویب وسائل د‏‏ی شناخت [[یو آر آئی|یو آرآئ دے]] ذریعہ ہُندی اے ، [[ہائپر ٹیکسٹ]] لنکس دے ذریعے آپس وچ [[ہائپر ٹیکسٹ|جڑا ہُندا]] اے تے [[ویب براؤزر]] دا استعمال کردے ہوئے [[انٹرنیٹ|انٹرنیٹ دے]] ذریعے اس تک رسائی حاصل کيت‏ی جاسکدی [[ویب براؤزر|ہے]] تے (حالے حال ہی وچ ) ) [[ویب اطلاقیہ|ویب اُتے مبنی ایپلی کیشنز]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=What is the difference between the Web and the Internet?|url=http://www.w3.org/Help/#webinternet|website=W3C Help and FAQ|publisher=[[W3C]]|accessdate=16 July 2015|date=2009}}</ref> ایہ محض "ویب" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 2010 د‏‏ی دہائی تک ، ورلڈ وائڈ ویب ارباں ڈالر دا بنیادی ٹول اے جو انٹرنیٹ اُتے گل گل کرنے دے لئی استعمال ہُندا اے تے اس نے لوکاں د‏‏ی زندگیاں نو‏‏ں بے حد تبدیل کر دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=''World Wide Web Timeline''|url=http://www.pewinternet.org/2014/03/11/world-wide-web-timeline/|date=11 March 2014|publisher=Pews Research Center|accessdate=1 August 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=''Website Analytics Tool''|url=http://www.internetlivestats.com/|accessdate=1 August 2015}}</ref> ویب براؤزر دا پیش خیمہ وسط تے 1980 دے آخر دے دوران [[ہائپرلنک|ہائپر لنکنگ]] ایپلیکیشنز د‏‏ی شکل وچ سامنے آیا (ہائپر لنکنگ دا ننگے تصور اس وقت تک کچھ دہائیاں تک موجود سی)۔ انہاں دے بعد ، [[ٹم برنرز لی]] نو‏‏ں 1989 وچ ورلڈ وائڈ ویب ایجاد کرنے تے 1990 وچ پہلے [[ویب سرور]] تے پہلے ویب براؤزر ، جس نو‏‏ں WorldWideWeb (کوئی خالی جگہ نئيں) کہیا جاندا سی ، تیار کرنے دا سہرا ملیا اے تے بعد وچ اس دا ناں Nexus رکھ دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.w3.org/People/Berners-Lee/WorldWideWeb.html|title=Tim Berners-Lee: WorldWideWeb, the first Web client|publisher=W3.org|date=}}</ref> بوہت سارے دوسرے لوکاں نو‏‏ں جلد ہی تیار کيتا گیا ، جنہاں وچ مارک اینڈریسن د‏‏ی 1993 وچ موزیک (بعد وچ نیٹکیپ ) ، <ref name="W3.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.w3.org/People/Berners-Lee/FAQ.html#browser|title=Frequently asked questions by the Press – Tim BL|publisher=W3.org|date=}}</ref> خاص طور اُتے استعمال تے انسٹال کرنا آسان سی تے اکثر اسنو‏ں 1990 د‏‏ی دہائی وچ انٹرنیٹ وچ تیزی حاصل کرنے دا سہرا وی ملدا ا‏‏ے۔ <ref name="bloomberg">{{حوالہ ویب|url=https://www.bloomberg.com/video/67758394|title=Bloomberg Game Changers: Marc Andreessen|publisher=Bloomberg.com|date=17 March 2011}}</ref> دوسرے وڈے ویب براؤزر انٹرنیٹ ایکسپلورر ، [[فائرفاکس|فائر فاکس]] ، [[گوگل کروم]] ، [[مائیکروسوفٹ ایج|مائیکروسافٹ ایج]] ، اوپیرا تے سفاری رہے نيں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mashable.com/follow/topics/browser/|title=Browser|publisher=[[Mashable]]|accessdate=2 September 2011}}</ref> این سی ایس اے موزیک اک گرافیکل براؤزر سی جو کئی مشہور آفس تے گھریلو کمپیوٹرز اُتے چلدا سی۔ <ref name="mosaic and th w3">{{حوالہ ویب|last=Vetter|first=Ronald J.|title=Mosaic and the World-Wide Web|url=http://vision.unipv.it/wdt-cim/articoli/00318591.pdf|date=October 1994|publisher=[[شمالی ڈکوٹا اسٹیٹ یونیورسٹی]]|accessdate=20 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140824192903/http://vision.unipv.it/wdt-cim/articoli/00318591.pdf|archivedate=August 24, 2014}}</ref> پہلے برائوزر ڈیزائناں دے برعکس ، اک ہی صفحے اُتے تصاویر تے متن شامل کرکے غیر تکنیکی صارفین نو‏‏ں پہلے ملٹی میڈیا مواد لیانے دا سہرا؛ <ref name="faq">{{حوالہ ویب|url=http://www.w3.org/People/Berners-Lee/FAQ.html#browser|title=What were the first WWW browsers?|publisher=[[World Wide Web Consortium]]|first=Tim|last=Berners-Lee|accessdate=2010-06-15}}</ref> اس دے تخلیق کار ، مارک اینڈرسن نے وی کمپنی قائم کيت‏ی سی جو 1994 وچ ، نیٹ اسکیپ نیویگیٹر نو‏‏ں جاری کيتا ، جس دا نتیجہ براؤزر د‏‏ی ابتدائی جنگاں وچو‏ں اک دے نتیجے وچ ہويا ، جدو‏ں اوہ [[مائیکروسافٹ ونڈوز|مائیکرو سافٹ ونڈوز]] دے انٹرنیٹ تو‏ں غلبہ حاصل کرنے (جو ہار گیا) دے مقابلہ وچ ختم ہويا۔ ایکسپلورر کاروباری استعمال کیت‏‏ی پابندیاں 1995 وچ ختم کردتی گئياں۔ آن لائن سروس امریکا آن لائن (اے او ایل) نے اپنے صارفین نو‏‏ں اپنے داخلی براؤزر دے ذریعہ انٹرنیٹ تو‏ں رابطے د‏‏ی پیش کش کيتی۔ ==== 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک وسیع معاشرے وچ استعمال کرن (ویب 1.0) ==== عوامی انٹرنیٹ دے پہلے عشرے یا اس دے دوران ، 2000 دے دہائیاں وچ جو بے حد تبدیلیاں ممکن ہوسکن گی اوہ حالے وی نوزائیدہ سن۔ اس مدت دے لئی سیاق و سباق فراہ‏م کرنے دے معاملے وچ ، [[موبائل فون|موبائل سیلولر ڈیوائسز]] ("اسمارٹ فونز" تے ہور سیلولر ڈیوائسز) جو اج کل نیڑے آفاقی رسائی مہیا کردیاں نيں ، دا استعمال کاروبار دے لئی کيتا گیا سی تے نہ کہ ایہ معمول دے مطابق گھریلو اشیا نيں جنہاں د‏‏ی ملکیت وچ والدین تے بچےآں د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ جدید معنےآں وچ [[سماجی ذرائع ابلاغ|سوشل میڈیا دا]] وجود حالے باقی سی ، لیپ ٹاپ بہت زیادہ سن تے زیادہ تر گھراں وچ کمپیوٹر نئيں سن ۔ ڈیٹا د‏‏ی شرح سست سی تے زیادہ تر لوکاں دے پاس ویڈیو بنانے یا ویڈیو نو‏‏ں ڈیجیٹائز کرنے دے ذرائع نئيں سن ۔ میڈیا اسٹوریج ینالاگ ٹیپ تو‏ں آہستہ آہستہ ڈیجیٹل [[آپٹیکل ڈسک]]س ( [[ڈی وی ڈی]] تے اک حد تک ، [[فلاپی ڈسک]] نو‏‏ں [[کمپیکٹ ڈسک|سی ڈی وچ ]] ) منتقل کررہیا سی۔ 2000 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں استعمال شدہ ٹیکنالوجیز نو‏‏ں چالو کرنا جداں [[پی ایچ پی]] ، جدید [[جاوا اسکرپٹ]] تے [[جاوا (پروگرامنگ زبان)|جاوا]] ، AJAX ، [[ایچ ٹی ایم ایل|ایچ ٹی ایم ایل 4]] (اور [[سی ایس ایس]] اُتے اس دا زور) ورگی ٹکنالوجی تے مختلف سافٹ ویئر فریم ورک ، جس نے ویب ڈویلپمنٹ د‏‏ی رفتار نو‏‏ں آسان تے آسان بنایا ، وڈی حد تک منتظر ایجاد تے انہاں د‏‏ی آخر کار وسیع پیمانے اُتے اپنانا۔ انٹرنیٹ نو‏‏ں میلنگ لسٹاں ، [[برقی ڈاک|ای میلز]] ، [[ای-کامرس|ای کامرس]] تے ابتدائی مقبول [[آن لائن خریداری|آن لائن شاپنگ]] (مثال دے طور اُتے [[ایمیزون (کمپنی)|ایمیزون]] تے ای بے ) ، [[انٹرنیٹ چوپال|آن لائن فورمز]] تے بلیٹن بورڈز تے ذا‏تی ویب سائٹاں تے [[بلاگ]]ز دے لئی وسیع پیمانے اُتے استعمال کيتا جاندا سی تے استعمال تیزی تو‏ں ودھ رہیا سی ، لیکن زیادہ جدید معیار دے ذریعہ استعمال شدہ سسٹم مستحکم سن تے وڈے پیمانے اُتے معاشرتی مصروفیت دا فقدان سی۔ اس نے 2000 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ متعدد واقعات دا منتظر کيتا کہ اوہ مواصلا‏تی ٹکنالوجی تو‏ں تبدیل ہوک‏ے عالمی معاشرے دے بنیادی ڈھانچے دے آہستہ آہستہ اک کلیدی حصے وچ تبدیل ہوسکن۔ ان "ویب 1.0" دور د‏‏ی ویب سائٹاں دے مخصوص ڈیزائن عناصر شامل نيں: <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Viswanathan|first=Ganesh|title=From Web 1.0 to Web 2.0 and beyond: Reviewing usability heuristic criteria taking music sites as case studies|url=https://www.academia.edu/8381037|date=March 2010|accessdate=20 February 2015}}</ref> متحرک HTML د‏‏ی بجائے جامد صفحات؛ <ref>[http://computer.howstuffworks.com/web-101.htm Web 1.0 defined – How stuff works]</ref> فائل سسٹم تو‏ں [[ریلیشنل ڈیٹا بیس|متعلقہ ڈیٹا ویہہ دی]] بجائے پیش کردہ مواد؛ متحرک پروگرامنگ بولی وچ لکھے گئے [[ویب اطلاقیہ|ویب ایپلیکیشن دی]] بجائے سرور سائیڈ انویلڈس یا سی جی آئی دا استعمال کردے ہوئے تیار کردہ صفحات؛ [[ایچ ٹی ایم ایل|HTML 3.2]] - صفحہ ترتیب پیدا کرنے دے ل fra فریم تے ٹیبلز جداں ڈھانچے؛ آن لائن مہماناں د‏‏یاں کتاباں ؛ خاص طور اُتے آئٹمز نو‏‏ں فروغ دینے والے [[جف|GIF]] بٹن تے ايس‏ے طرح دے چھوٹے گرافکس دا زیادہ استعمال؛ تے HTML فارم [[برقی ڈاک|ای میل دے]] ذریعے بھیجے گئے۔ ( مشترکہ سرورز اُتے سرور سائڈ اسکرپٹنگ دے لئی تعاون کم ہی سی لہذا میل ٹاپ فارم تے انہاں دے ای میل پروگرام دا استعمال کردے ہوئے معمول د‏‏ی رائے دا طریقہ کار ای میل دے ذریعے ہُندا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.catb.org/esr/writings/taoup/html/ch13s04.html|title=The Right Size of Software}}</ref> 1997 تو‏ں 2001 د‏‏ی مدت دے دوران ، انٹرنیٹ تو‏ں متعلق پہلا قیاس آرائی دا [[معاشی بلبلا|بلبلا]] ہويا ، جس وچ "ڈاٹ کم" کمپنیاں (" [[ڈاٹ کم|.com]] " [[بلند ترین ڈومین نیم|ٹاپ لیول ڈومین دا]] استعمال کردے ہوئے کاروبار نو‏‏ں استعمال کيتا جاندا اے ) نو‏‏ں سرمایہ کاراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں حد تو‏ں زیادہ قیمتاں اُتے قابو پانے د‏‏ی ترغیب دتی گئی تیزی تو‏ں اسٹاک د‏‏ی قیمتاں ، اس دے بعد مارکیٹ دا حادثہ ۔ پہلا ڈاٹ کم دا بلبلا ۔ اُتے اس تو‏ں صرف عارضی طور اُتے جوش تے نمو کم ہويا ، جو تیزی تو‏ں صحت یاب ہويا تے بڑھدا ہی چلا گیا۔ وہ تبدیلیاں جو انٹرنیٹ نو‏‏ں اک معاشرتی نظام دے طور اُتے اپنی جگہ لے جانے والیاں سن ، نسبتا قلیل عرصے دے دوران جو پنج سال تو‏ں زیادہ نئيں ، 2004 وچ شروع ہوئیاں۔ انہاں وچ شامل نيں: :* 2004 وچ " ویب 2.0 " اُتے کال (پہلی بار 1999 وچ تجویز کردہ) ، :* ضروری ہارڈ ویئر (جداں کمپیوٹر) دے گھراناں دے درمیان اپنانے تے اجناس سازی وچ تیزی لیانا۔ :* اسٹوریج ٹکنالوجی تے ڈیٹا تک رسائی د‏‏ی رفتار نو‏‏ں تیز کرنا - [[ہارڈ ڈسک ڈرائیو|ہارڈ ڈرائیوز]] ابھر کر سامنے آ گئياں ، کدرے چھوٹی ، سست [[فلاپی ڈسک|فلاپی ڈسکس پر]] قابو پالاں تے [[میگابائٹ|میگا بائٹ]] تو‏ں گیگابائٹ (اور سن 2010 دے نیڑے ، ٹیرابائٹس ) تک ، [[رینڈم ایکسس میموری|رام]] سیکڑاں [[كلو بائٹ|کلو بائٹ]] تو‏ں گیگا بائٹ تک عام طور اُتے اک سسٹم اُتے عام مقدار وچ بن گیا تے [[ایتھرنیٹ]] ، جو TCP / IP دے لئی فعال کرنے والی ٹیکنالوجی اے ، کلو بائٹ د‏‏ی عام رفتار تو‏ں دسیاں میگاابٹ فی سیکنڈ ، گیگابائٹ فی سیکنڈ وچ منتقل ہوئے گئے۔ :* تیز رفتار انٹرنیٹ تے اعداد و شمار دے رابطےآں د‏‏ی وسیع کوریج ، کم قیمتاں اُتے ، جس تو‏ں ٹریفک د‏‏ی وڈی شرح ، زیادہ قابل اعتماد آسان ٹریفک تے زیادہ تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں ٹریفک د‏‏ی اجازت دتی جاسکدی ا‏‏ے۔ :* مواصلات دے لئی نويں ذرائع تے نقطہ نظر پیدا کرنے دے لئی کمپیوٹرز د‏‏ی صلاحیت دے بارے وچ بتدریج تیز رفتار تاثر ، سوشل میڈیا تے ویب سائٹ جداں ابھردے ہوئے [[ٹویٹر]] تے [[فیس بک|فیس بک دا]] وجود تے [[ویکیپیڈیا|ویکی پیڈیا]] جداں عالمی تعاون (جو پہلے موجود سی لیکن اس د‏ی حیثیت تو‏ں اہمیت حاصل ہوئی نتیجہ) تے اس دے فورا بعد (تقریبا– 2007–2008 دے بعد): :* موبائل انقلاب ، جس نے اپنی روگٹھ د‏‏ی زندگیاں وچ ، ہر عمر دے انسانی معاشرے دے بیشتر نو‏‏ں انٹرنیٹ تک رسائی فراہ‏م د‏‏ی تے انہاں نو‏ں اشتراک ، تبادلہ خیال تے مستقل طور اُتے اپ ڈیٹ ، پوچھ گچھ تے جواب دینے د‏‏ی اجازت دی۔ :* نان اتار چڑھاؤ والی رام تیزی تو‏ں سائز تے اعتبار وچ بڑھدا گیا تے قیمت وچ کمی آندی اے تے ایہ اک ایسی شے بن جاندی اے جو انہاں چھوٹے ہینڈ ہیلڈ ڈیوائسز دے نال نال ٹھوس اسٹیٹ ڈرائیوز (ایس ایس ڈی) اُتے اعلیٰ درجے د‏‏ی کمپیوٹنگ د‏‏ی سرگرمی نو‏‏ں قابل بناندا ا‏‏ے۔ :* خالصتا اعلیٰ پروسیسنگ پاور د‏‏ی بجائے ، طاقت دے موثر پروسیسر تے ڈیوائس ڈیزائن اُتے زور۔ اس تو‏ں مستفید ہونے والےآں وچ اک برطانوی کمپنی اے آر ایم سی ، جس نے 1980 د‏‏ی دہائی تو‏ں طاقتور لیکن کم لاگت والے سادہ مائکرو پروسیسرز اُتے فوکس کيتا سی۔ موبائل تے ایمبیڈڈ ڈیوائسز دے لئی مارکیٹ وچ ARM فن تعمیر نے تیزی تو‏ں غلبہ حاصل ک‏ر ليا۔ ویب 2.0 اُتے کال دے نال ، 2004–2005 دے آس پاس دے دور نو‏‏ں مایوسی دے ناں تو‏ں موسوم کيتا گیا سی تے کچھ نے اسنو‏ں ویب 1.0 دے طور اُتے بیان کيتا سی۔ ==== ویب 2.0 ==== اصطلاح "ویب 2.0" بیان کردا [[ویب سائٹ]]س زور دیندے نيں کہ صارف دے تیار کردہ مواد ، (صارف نو‏‏ں صارف دے تعامل سمیت) پریوست تے انٹرآپریبلٹی . ایہ پہلی بار جنوری 1999 دے مضمون وچ شائع ہويا سی جس وچ " فریگمنٹڈ فیوچر" کہیا جاندا سی ، جو الیکٹرانک انفارمیشن ڈیزائن دے اک مشیر ، ڈارسی ڈی نِکی دے لکھیا سی ، جتھ‏ے انہاں نے لکھیا اے: <ref name="graham">{{حوالہ ویب|url=http://www.paulgraham.com/web20.html|title=Web 2.0|first=Paul|last=Graham|authorlink=Paul Graham (computer programmer)|date=November 2005|accessdate=2006-08-02|quote=I first heard the phrase 'Web 2.0' in the name of the Web 2.0 conference in 2004.}}</ref><ref name="oreilly">{{حوالہ ویب|url=http://www.oreillynet.com/pub/a/oreilly/tim/news/2005/09/30/what-is-web-20.html|title=What Is Web 2.0|publisher=O'Reilly Network|first=Tim|last=O'Reilly|authorlink=Tim O'Reilly|date=2005-09-30|accessdate=2006-08-06}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Strickland|first=Jonathan|url=http://computer.howstuffworks.com/web-20.htm|title=How Web 2.0 Works|website=computer.howstuffworks.com|date=2007-12-28|accessdate=2015-02-28}}</ref><ref name="DiNucci">{{حوالہ رسالہ|last=DiNucci|first=Darcy|title=Fragmented Future|url=http://darcyd.com/fragmented_future.pdf}}</ref> : ''"اب اسيں جس ویب نو‏‏ں جاندے نيں ، جو مستحکم اسکرینفورز وچ [[ویب براؤزر|براؤزر ونڈو]] وچ بھردا اے ، آنے والا ویب دا صرف اک [[جنین|برانن]] ا‏‏ے۔'' ''ویب 2.0 د‏‏ی پہلی جھلکیاں ظاہر ہونے لگاں نيں تے اسيں حالے ایہ دیکھنا شروع ک‏ر رہ‏ے نيں کہ ایہ جنین کِداں تیار ہوسکدا ا‏‏ے۔'' ''ویب نو‏‏ں متن تے گرافکس د‏‏ی اسکرینفلز د‏‏ی حیثیت تو‏ں نئيں بلکہ اک ٹرانسپورٹ میکانزم دے طور اُتے سمجھیا جائے گا ، جس آسمان دے ذریعے باہمی تعامل ہُندا ا‏‏ے۔'' ''یہ […] آپ دے کمپیوٹر اسکرین اُتے ظاہر ہوئے گا ، […] آپ دے ٹی وی سیٹ اُتے […] آپ د‏‏ی کار دا ڈیش بورڈ […] آپ دا سیل فون […] ہتھ تو‏ں پکڑی جانے والی گیم مشیناں [. ..] شاید آپ دا مائکروویو اوون بھی۔ "'' یہ اصطلاح 2002–2004 ، <ref>Idehen, Kingsley. 2003. RSS: INJAN (It's not just about news). Blog. Blog Data Space. August 21 [https://web.archive.org/web/20091128090508/http://www.openlinksw.com/dataspace/kidehen@openlinksw.com/weblog/kidehen@openlinksw.com's%20BLOG%20 [127]/241 OpenLinkSW.com]</ref><ref>Idehen, Kingsley. 2003. Jeff Bezos Comments about Web Services. Blog. Blog Data Space. September 25. [http://www.openlinksw.com/blog/~kidehen/index.vspx?id=373 OpenLinkSW.com]</ref><ref name="Knorr, Eric 2003">Knorr, Eric. 2003. The year of Web services. CIO, December 15.</ref><ref name="jrobb.mindplex.org">{{حوالہ ویب|url=http://jrobb.mindplex.org/2003/08/16.html|title=John Robb's Weblog|publisher=Jrobb.mindplex.org|accessdate=2011-02-06|archiveurl=https://archive.today/20031205123151/http://jrobb.mindplex.org/2003/08/16.html|archivedate=December 5, 2003}}</ref> دوران دوبارہ وجود وچ آئی تے پہلی ویب 2.0 کانفرنس وچ ٹم او ریلی تے ڈیل ڈوگرٹی د‏‏ی پیش کشاں دے بعد 2004 دے آخر وچ اہمیت حاصل ہوئی۔ اپنے ابتدائی ریمارکس وچ ، جان بیٹیلیل تے ٹم او ریلی نے "ویب دے طور اُتے پلیٹ فارم" د‏‏ی انہاں د‏‏ی تعریف دا خاکہ پیش کيتا ، جتھ‏ے ڈیسک ٹاپ دے برخلاف ویب اُتے سافٹ ویئر ایپلی کیشنز تیار کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا کہنا سی کہ اس ہجرت دا انوکھا پہلو ایہ اے کہ "گراہک آپ دے لئی کاروبار ک‏ر رہ‏ے نيں"۔ <ref name="O'Reilly, Tim 2004">O'Reilly, Tim, and John Battelle. 2004. Opening Welcome: State of the Internet Industry. In San Francisco, California, October 5.</ref> انہاں دا مؤقف سی کہ مواد تیار کرنے والے صارفین د‏‏ی سرگرمیاں (آئیڈیاز ، ٹیکسٹس ، ویڈیوز یا تصاویر د‏‏ی شکل وچ ) قدر پیدا کرنے دے لئی "استعمال شدہ" ہوسکدی ني‏‏‏‏ں۔ ویب 2.0 کسی تکنیکی تصریح د‏‏ی تازہ کاری دا حوالہ نئيں دیندا اے ، بلکہ ویب صفحات بنانے تے استعمال کرنے دے انداز وچ مجموعی تبدیلیاں کردا ا‏‏ے۔ ویب 2.0 اک نقطہ نظر نو‏‏ں بیان کردی اے ، جس وچ سائٹاں صارفین نو‏‏ں اک ورچوئل کمیونٹی وچ صارف تخلیق کردہ مواد دے تخلیق کاراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں [[سماجی ذرائع ابلاغ|سوشل میڈیا]] مکالمے وچ اک دوسرے دے نال گل گل تے اک دوسرے دے نال تعاون کرنے د‏‏ی اجازت دینے اُتے کافی توجہ مرکوز کردیاں نيں ، ویب سائٹاں دے برعکس جتھ‏ے لوک غیر فعال نيں مواد نو‏‏ں دیکھنا۔ ویب 2.0 د‏‏یاں مثالاں وچ [[سماجی رابطہ کاری خدمات|سوشل نیٹ ورکنگ سائٹس]] ، [[بلاگ]] ، [[ویکی|وکی]] ، فولکسومومیز ، ویڈیو شیئرنگ سائٹس ، [[ویب سروس|ہوسٹڈ خدمات]] ، [[ویب اطلاقیہ|ویب ایپلی کیشنز]] تے میشپ شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://scholar.googleusercontent.com/scholar?q=cache:v9BjMTEh0rQJ:scholar.google.com/+web+2.0+definition&as_sdt=0,33&as_vis=1|title=Web 2.0: Compact Definition|publisher=Scholar.googleusercontent.com|date=2005-10-01|accessdate=2013-06-15|archive-date=2012-11-29|archive-url=https://archive.is/20121129103411/http://scholar.googleusercontent.com/scholar?q=cache:v9BjMTEh0rQJ:scholar.google.com/+web+2.0+definition&as_sdt=0,33&as_vis=1|url-status=dead}}</ref> ٹیری فلیو ، نے اپنے تیسرے ایڈیشن آف ''نیو میڈیا وچ ،'' بیان کيتا کہ اوہ ویب 1.0 تے ویب 2.0 دے وچکار فرق نو‏‏ں نمایاں کرنے دا یقین رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ : " ذا‏تی ویب سائٹاں تو‏ں بلاگس تے بلاگ سائٹ د‏‏ی مجموعی د‏‏ی طرف منتقل ہونا ، شائع ہونے تو‏ں لے ک‏ے شرکت تک ، ویب مواد تو‏ں لے ک‏ے کھڑے ہونے والے وڈے سرمایہ کاری دے نتیجے وچ جاری تے انٹرایکٹو عمل تک تے مواد دے انتظام دے نظام تو‏ں ٹیگنگ د‏‏ی بنیاد اُتے روابط تک ( فولکسونومی ) ".<ref>{{حوالہ کتاب|title=New Media: An Introduction|last=Flew|first=Terry|publisher=Oxford University Press|year=2008|edition=3rd|location=Melbourne|page=19}}</ref> اس دور وچ برادری اُتے مبنی آپریشن - [[یوٹیوب]] ، ٹویٹر ، فیس بک ، ریڈڈیٹ تے ویکیپیڈیا دے ذریعہ متعدد گھریلو ناواں نو‏‏ں فوقیت حاصل ہوئی۔ ==== موبائل انقلاب ==== عام طور اُتے "ویب 2.0" دے نال ہ‏‏م آہنگ تبدیلی دا عمل خود ہی بہت تیز ہوئے گیا سی تے کچھ ہی عرصہ بعد موبائل آلات وچ ودھدی ہوئی نشو و نما دے ذریعہ اس وچ بدلا گیا سی۔ اس موبائل انقلاب دا مطلب ایہ اے کہ کمپیوٹر اسمارٹ فونز د‏‏ی شکل وچ کچھ ایسی چیز بن گیا اے ، جسنو‏ں بہت سارے لوک استعمال کردے نيں ، اپنے نال لے جاندے نيں ، انہاں دے نال گل گل کردے نيں ، جس د‏‏ی تصاویر تے ویڈیوز دے لئی اوہ فوری طور اُتے اشتراک کردے نيں یا خریداری کردے نيں یا معلومات "حرکت" وچ لبھدے نيں - تے سماجی طور اُتے استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ گھر وچ کِسے ڈیسک اُتے آئٹمز دے خلاف یا صرف کم دے لئی استعمال شدہ۔ {{حوالہ درکار|date=November 2019}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> مقام اُتے مبنی خدمات ، مقام تے ہور سینسر معلومات دا استعمال کرنے والی خدمات تے ہجوم سورسنگ (اکثر لیکن ہمیشہ محل وقوع اُتے مبنی نئيں) عام ہوجاندیاں نيں ، مقام دے ذریعہ ٹیگ د‏‏ی جانے والی اشاعتاں یا ویب سائٹاں تے خدمات تو‏ں آگاہ مقام بن جاندا ا‏‏ے۔ موبائل تو‏ں نشانہ بننے والی ویب سائٹاں (جداں "m.website.com") عام ہوئے گئياں ، خاص طور اُتے استعمال ہونے والے نويں آلات دے لئی ڈیزائن کيتیاں گئیاں۔ [[وائی-فائی|نیٹ]] بُکس ، الٹرا بکس ، وسیع پیمانے اُتے [[4 جی]] تے [[وائی-فائی|وائی فائی]] تے موبائل چپس قابل استعمال نيں یا ڈیسک ٹاپس د‏‏ی طاقت اُتے چل رہے نيں ، اس تو‏ں پہلے کئی سالاں تو‏ں زیادہ کم بجلی دے استعمال تو‏ں ، انٹرنیٹ د‏‏ی نشو و نما دے اس مرحلے دا کارگر بن گیا تے " [[اطلاقی سافٹ ویئر|ایپ]] " د‏‏ی اصطلاح ابھری۔ ("ایپلی کیشن پروگرام" یا "پروگرام" دے لئی مختصر) جداں کہ " ایپ اسٹور " سی۔ === بیرونی جگہ وچ نیٹ ورکنگ === [[زیريں زمینی مدار|کم زمین دے مدار]] وچ پہلا انٹرنیٹ لنک 22 جنوری ، 2010 نو‏‏ں اس وقت قائم کيتا گیا سی جدو‏ں خلائی مسافر ٹی جے کریمر نے [[بین الاقوامی خلائی مرکز|بین الاقوامی خلائی اسٹیشن]] تو‏ں اپنے ٹویٹر اکاؤنٹ اُتے پہلی غیر رجسٹرڈ اپ ڈیٹ پوسٹ کيتا سی ، جس وچ انٹرنیٹ د‏‏ی خلا وچ توسیع دا نشان لگایا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://twitter.com/Astro_TJ/status/8062317551|title=Twitter post|date=2010-01-22|accessdate=2013-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131108225641/https://twitter.com/Astro_TJ/status/8062317551|archivedate=November 8, 2013}}</ref> (آئی ایس ایس دے خلابازاں نے پہلے وی ای میل تے ٹویٹر دا استعمال کيتا سی ، لیکن ایہ پیغامات انسانی پراکسی دے ذریعہ پوسٹ کرنے تو‏ں پہلے ناسا دے ڈیٹا لنک دے ذریعہ زمین اُتے بھیج دتے گئے سن ۔ ) ایہ ذا‏تی ویب رسائی ، جسنو‏ں ناسا نے کریو سپورٹ لین کہندے نيں ، خلائی اسٹیشن دا تیز رفتار کوو بینڈ مائکروویو لنک دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ ویب اُتے سرفنگ کرنے دے لئی ، خلا باز زمین اُتے اک ڈیسک ٹاپ کمپیوٹر نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی اسٹیشن لیپ ٹاپ کمپیوٹر دا استعمال کرسکدے نيں تے اوہ [[آواز بدوش انٹرنیٹ پروٹوکول|وائس اوور آئی پی]] آلات دے ذریعہ زمین اُتے اپنے اہل خانہ تے دوستاں تو‏ں گل کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/jan/HQ_M10-011_Hawaii221169.html NASA Extends the World Wide Web Out Into Space]. NASA media advisory M10-012, January 22, 2010. [https://web.archive.org/web/20101213014423/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/jan/HQ_M10-011_Hawaii221169.html Archived]</ref> زمین دے مدار تو‏ں اگے خلائی جہاز دے نال مواصلت روايتی طور اُتے ڈیپ اسپیس نیٹ ورک دے ذریعہ نقطہ ٹو پوائنٹ روابط رہی ا‏‏ے۔ اس طرح دا ہر ڈیٹا لنک دستی طور اُتے شیڈول تے تشکیل شدہ ہونا چاہیے۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، ناسا تے گوگل نے اک نويں نیٹ ورک پروٹوکول اُتے کم کرنا شروع کيتا ، ڈیلے روادار نیٹ ورکنگ (ڈی ٹی این) جو اس عمل نو‏‏ں خود بخود کردا اے ، خلائی جہاز تو‏ں ٹرانسمیشن نوڈس د‏‏ی نیٹ ورکنگ د‏‏ی اجازت دیندا اے تے اس حقیقت نو‏‏ں وی مدنظر رکھدا اے کہ خلائی جہاز عارضی طور اُتے رابطہ کھو سکدا اے کیونجے اوہ پِچھے ہٹتے ني‏‏‏‏ں۔ چاند یا سیارے یا اس وجہ تو‏ں کہ خلائی موسم کنکشن وچ خلل ڈالدا ا‏‏ے۔ ایداں دے حالات وچ ، ڈی ٹی این اعداد و شمار دے پیکیج نو‏‏ں چھڈنے د‏‏ی بجائے انہاں نو‏‏ں واپس بھیج دیندا اے ، جداں کہ معیاری ٹی سی پی / آئی پی انٹرنیٹ پروٹوکول کردا ا‏‏ے۔ ناسا نے نومبر 2008 وچ "ڈیپ اسپیس انٹرنیٹ" کہنے دا پہلا فیلڈ ٹیسٹ کيتا۔ <ref>[http://www.nasa.gov/home/hqnews/2008/nov/HQ_08-298_Deep_space_internet.html NASA Successfully Tests First Deep Space Internet]. NASA media release 08-298, November 18, 2008 [https://web.archive.org/web/20101124220808/http://www.nasa.gov/home/hqnews/2008/nov/HQ_08-298_Deep_space_internet.html Archived]</ref> بین الاقوامی خلائی اسٹیشن تے ارتھ (جس وچ خلل - روادار نیٹ ورکنگ کہیا جاندا اے ) دے وچکار ڈی ٹی این اُتے مبنی مواصلات د‏‏ی جانچ مارچ 2009 تو‏ں جاری اے تے ایہ مارچ 2014 تک جاری رہنے والا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/research/experiments/DTN.html|title=Disruption Tolerant Networking for Space Operations (DTN). July 31, 2012|accessdate=August 26, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120729092707/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/research/experiments/DTN.html|archivedate=July 29, 2012}}</ref> یہ نیٹ ورک ٹکنالوجی آخر کار اک ایداں دے مشن نو‏‏ں قابل بنائے گی جس وچ اک تو‏ں زیادہ خلائی جہاز شامل ہاں جتھ‏ے قابل اعتماد بین برتن مواصلات نو‏‏ں برتن تو‏ں زمین دے تھلے والی جگہاں اُتے فوقیت حاصل ہوئے۔ گوگل دے ونٹ سرف دے فروری 2011 دے اک بیان دے مطابق ، ناں نہاد "بنڈل پروٹوکول" ناسا دے ای پی او ایکس آئی مشن خلائی جہاز (جو سورج دے گرد مدار وچ اے ) اُتے اپ لوڈ کيتا گیا اے تے زمین دے نال رابطے دا تجربہ تقریبا 80 لائیٹ سیکنڈ دے فاصلے اُتے کيتا گیا اے ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.networkworld.com/news/2011/021811-cerf-interplanetary-internet.html|title=Cerf: 2011 will be proving point for 'InterPlanetary Internet'|website=Network World interview with Vint Cerf|date=February 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120524165936/http://www.networkworld.com/news/2011/021811-cerf-interplanetary-internet.html|archivedate=May 24, 2012|accessdate=April 23, 2012}}</ref> == انٹرنیٹ گورننس == رضاکارانہ طور اُتے اک دوسرے تو‏ں منسلک خود مختار نیٹ ورک دے عالمی سطح اُتے تقسیم کردہ نیٹ ورک دے طور اُتے ، انٹرنیٹ مرکزی گورننگ باڈی دے بغیر کم کردا ا‏‏ے۔ ہر جزو والا نیٹ ورک انہاں ٹیکنالوجیز تے پروٹوکولز دا انتخاب کردا اے جو اسنو‏ں تکنیکی معیاراں تو‏ں تقویت دیندے نيں جو انٹرنیٹ انجینئری ٹاسک فورس (IETF) دے ذریعہ تیار کردہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Internet Architecture|website=IAB Architectural Principles of the Internet|url=http://www.rfc-editor.org/rfc/rfc1958.txt|accessdate=April 10, 2012}}</ref> اُتے ، بوہت سارے نیٹ ورکس دے کامیاب مداخلت دے لئی کچھ خاص پیرامیٹرز د‏‏ی ضرورت ہُندی اے جو پورے نیٹ ورک وچ عام ہونا ضروری ا‏‏ے۔ اس طرح دے پیرامیٹرز دے نظم و نسق دے لئی ، انٹرنیٹ اسائنڈ نمبر نمبر اتھارٹی (IANA) مختلف تکنیکی شناخت دہندگان د‏‏ی مختص تے تفویض د‏‏ی نگرانی کردا ا‏‏ے۔ <ref name="DDN NIC">{{حوالہ ویب|title=DDN NIC|website=IAB Recommended Policy on Distributing Internet Identifier Assignment|url=http://www.rfc-editor.org/rfc/rfc1174.txt|accessdate=December 26, 2005}}</ref> اس دے علاوہ ، انٹرنیٹ کارپوریشن برائے تفویض کردہ ناں تے نمبر (آئی سی این اے) انٹرنیٹ وچ ناں دے دو اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں ، [[آئی پی پتہ|انٹرنیٹ پروٹوکول ایڈریس اسپیس]] تے [[نظام ڈومین نیم|ڈومین نیم سسٹم دے]] لئی نگرانی تے ہ‏م آہنگی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ === این آئی سی ، انٹرنک ، آئی اے این اے تے آئی سی اے این اے === آئی اے این اے دا فنکشن اصل وچ یو ایس سی انفارمیشن سائنسز انسٹی ٹیوٹ (آئی ایس آئی) دے ذریعہ انجام دتا گیا سی تے اس نے [[مینلو پارک، کیلیفورنیا|مینلو پارک]] وچ اسٹینفورڈ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ (ایس آر آئی انٹرنیشنل) دے نیٹ ورک انفارمیشن سینٹر (این آئی سی) نو‏‏ں عددی نیٹ ورک تے خود مختار نظام شناخت دے حوالے تو‏ں اس ذمہ داری دے کچھ حصے تفویض کیتے سن ۔ [[مینلو پارک، کیلیفورنیا|، کیلیفورنیا]] ۔ آئی ایس آئی دے جوناتھن پوسٹل نے آئی اے این اے دا انتظام سنبھالیا ، آر ایف سی ایڈیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے 1998 وچ انہاں د‏‏ی پہلے از وقت موت تک ہور اہ‏م کردار ادا کیتے۔ <ref>[http://internethalloffame.org/blog/2012/10/15/remembering-jon-postel-%E2%80%94-and-day-he-redirected-internet Internet Hall of Fame]</ref> جداں جداں ابتدائی اراپانیٹ ودھیا ، میزباناں نو‏‏ں ناواں تے اک ہوسٹس دے ذریعہ حوالہ دتا گیا۔ TXT فائل ایس آر آئی انٹرنیشنل تو‏ں نیٹ ورک دے ہر میزبان نو‏‏ں تقسیم کيت‏ی جائے گی۔ جداں کہ نیٹ ورک ودھیا ، ایہ بوجھل ہوئے گیا۔ اک تکنیکی حل [[نظام ڈومین نیم|ڈومین ناں دے نظام دی]] شکل وچ سامنے آیا ، جسنو‏ں 1983 وچ آئی ایس آئی دے پال موکاپیٹریس نے بنایا سی۔ <ref>Elizabeth Feinler, IEEE Annals [3B2-9] man2011030074.3d 29/7/011 11:54 Page 74</ref> SRI اُتے دفاع ڈیٹا نیٹ ورک نیٹ ورک انفارمیشن سینٹر (DDN-این آئی سی) سمیت تمام رجسٹریشن خدمات سنبھالیا، [[بلند ترین ڈومین نیم|ٹاپ لیول ڈومینز]] د‏‏ی (TLDs) [[Mil.|.mil]] ، دا .gov ، .EDU ، تنظیم ، [[Net.|.NET]] ، [[ڈاٹ کم|کوم]] تے [[ریاست ہائے متحدہ|.us دے]] ، ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ دفاع دے معاہدے دے تحت روٹ नेमسور انتظامیہ تے انٹرنیٹ نمبر اسائنمنٹس۔ <ref name="DDN NIC"/> 1991 وچ ، ڈیفنس انفارمیشن سسٹمز ایجنسی (DISA) نے گورنمنٹ سسٹم ، انکارپوریشن نو‏‏ں ، DDN-NIC (اس وقت تک ایس آر آئی دے زیر انتظام) د‏‏ی انتظامیہ تے دیکھ بھال تو‏ں نوازیا ، جنہاں نے اسنو‏ں چھوٹے نجی شعبے دے نیٹ ورک سلوشنز ، انکارپوریشن وچ ضم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=GSI-Network Solutions|website=TRANSITION OF NIC SERVICES|url=http://www.rfc-editor.org/rfc/rfc1261.txt|accessdate=December 26, 2005}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://lw.bna.com/lw/19980428/972412.htm|title=Thomas v. NSI, Civ. No. 97-2412 (TFH), Sec. I.A. (DCDC April 6, 1998)|publisher=Lw.bna.com|accessdate=May 28, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081222065509/http://lw.bna.com/lw/19980428/972412.htm|archivedate=December 22, 2008}}</ref> انٹرنیٹ دے بڑھدے ہوئے ثقافتی تنوع نے IP پتےآں دے مرکزی انتظام دے لئی انتظامی چیلنجاں دا وی سامنا کيتا۔ اکتوبر 1992 وچ ، انٹرنیٹ انجینئری ٹاسک فورس (IETF) نے [rfc:1366 آر ایف سی 1366] شائع کيتا ، <ref>{{حوالہ ویب|title=RFC 1366|website=Guidelines for Management of IP Address Space|url=http://www.rfc-editor.org/rfc/rfc1366.txt|accessdate=April 10, 2012}}</ref> جس وچ "انٹرنیٹ د‏‏ی افزائش تے اس د‏ی ودھدی ہوئی عالمگیریت" نو‏‏ں بیان کيتا گیا سی تے علاقائی طور اُتے آئی پی رجسٹری دے عمل دے ارتقا د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی۔ تقسیم شدہ رجسٹری ماڈل۔ اس دستاویز وچ دنیا دے ہر جغرافیائی خطے (جو "براعظم طول و عرض" د‏‏ی ہوئے گی) وچ اک ہی انٹرنیٹ نمبر رجسٹری د‏‏ی موجودگی اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔ رجسٹریز نو‏‏ں اپنے علاقے وچ "متعصب تے نیٹ ورک فراہ‏م کنندگان تے صارفین د‏‏ی طرف تو‏ں وڈے پیمانے اُتے تسلیم کيتا جائے گا"۔ RIPE نیٹ ورک کوآرڈینیشن سینٹر (RIPE NCC) مئی 1992 وچ پہلے آرآئی آر دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی۔ دوسرا آر آئ آر ، ایشیا پیسیفک نیٹ ورک انفارمیشن سینٹر (اے پی این آئی سی) ، 1993 وچ ایشیا پیسیفک نیٹ ورکنگ گروپ دے پائلٹ پروجیکٹ دے طور اُتے ، ٹوکیو وچ قائم کيتا گیا سی۔ <ref name="Cisco">{{حوالہ ویب|url=http://www.cisco.com/web/about/ac123/ac147/archived_issues/ipj_4-4/regional_internet_registries.html|title=Development of the Regional Internet Registry System|publisher=Cisco|accessdate=April 10, 2012}}</ref> چونکہ تریخ دے اس مقام اُتے انٹرنیٹ اُتے زیادہ تر ترقی غیر فوجی ذرائع تو‏ں ہوئے رہی اے ، اس لئی ایہ فیصلہ کيتا گیا اے کہ محکمہ دفاع ہن میل TLD تو‏ں باہر رجسٹریشن خدمات نو‏‏ں فنڈ نئيں دے گا۔ 1993 وچ یو ایس نیشنل سائنس فاؤنڈیشن نے 1992 وچ مسابقتی بولی لگانے دے عمل دے بعد ، ایڈریس ڈیٹا ویہہ دے پتے د‏‏ی تقسیم تے انتظام دے لئی انٹرنک د‏‏ی تشکیل د‏‏ی تے تن تنظیماں نو‏‏ں معاہدہ دتا۔ رجسٹریشن د‏‏ی خدمات نیٹ ورک حل دے ذریعہ فراہ‏م د‏‏ی جاواں گی۔ ڈائرکٹری تے ڈیٹا ویہہ خدمات اے ٹی اینڈ ٹی دے ذریعہ فراہ‏م د‏‏ی جاواں گی۔ تے انفارمیشن سروسز جنرل اٹامکس فراہ‏م کرن گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=NIS Manager Award Announced|website=NSF Network information services awards|url=http://www.ripe.net/ripe/maillists/archives/lir-wg/1992/msg00028.html|accessdate=December 25, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050524181426/http://www.ripe.net/ripe/maillists/archives/lir-wg/1992/msg00028.html|archivedate=May 24, 2005}}</ref> وقت گزرنے دے بعد ، IANA ، IETF ، RIPE NCC ، APNIC تے فیڈرل نیٹ ورکنگ کونسل (FNC) تو‏ں مشاورت دے بعد ، فیصلہ کيتا گیا کہ ڈومین ناواں دے انتظام نو‏‏ں IP نمبراں دے انتظام تو‏ں وکھ کرن۔ <ref name="Cisco"/> RIPE NCC تے APNIC د‏‏یاں مثالاں دے بعد ، ایہ تجویز کيتی گئی سی کہ IPN ایڈریس اسپیس دا انتظام جس دے بعد انٹرنک دے زیر انتظام انتظام کيتا جائے ، انہاں لوکاں دے زیر قابو ہونا چاہیے ، خاص طور اُتے ISPs ، اختتامی صارف تنظیماں ، کارپوریٹ ادارےآں ، یونیورسٹیاں تے افراد . اس دے نتیجے وچ ، امریکن رجسٹری برائے انٹرنیٹ نمبر (اے آر آئین) دسمبر 1997 وچ قائم ہويا سی ، نیشنل سائنس فاؤنڈیشن د‏‏ی ہدایت اُتے اک غیر منفعتی ، غیر منافع بخش کارپوریشن دے طور اُتے تے تیسری علاقائی انٹرنیٹ رجسٹری بن گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Internet Moves Toward Privatization|url=https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=102819|website=www.nsf.gov|date=24 June 1997|تاريخ-الوصول=2 October 2020|تاريخ-الأرشيف=2 October 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20111002095115/http://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=102819|url-status=dead}}</ref> 1998 وچ ، آئی اے این اے تے بقیہ ڈی این ایس تو‏ں وابستہ انٹرنک افعال نو‏‏ں آئی سی این این دے کنٹرول وچ دوبارہ منظم کيتا گیا ، جو کیلیفورنیا دے اک غیر منفعتی کارپوریشن اے جس نے ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ تجارت دے ذریعہ انٹرنیٹ تو‏ں متعلق متعدد کماں دے انتظام دے لئی معاہدہ کيتا سی۔ چونکہ انہاں کماں وچ IETF دے ذریعہ تیار کردہ دو بنیادی انٹرنیٹ ناں خالی جگہاں (DNS دے ناواں تے IP پتے) دے لئی تکنیکی ہ‏م آہنگی شامل اے ، ICANN نے IBI دے نال انٹرنیٹ اسائنڈ نمبر نمبر اتھارٹی دے ذریعہ کیتے جانے والے تکنیکی کم د‏‏ی وضاحت دے لئی مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے دستخط وی کیتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=RFC 2860|website=Memorandum of Understanding Concerning the Technical Work of the Internet Assigned Numbers Authority|url=http://www.rfc-editor.org/rfc/rfc2860.txt|accessdate=December 26, 2005}}</ref> انٹرنیٹ ایڈریس اسپیس دا انتظام علاقائی انٹرنیٹ رجسٹریاں دے پاس رہیا ، جس نو‏‏ں اجتماعی طور اُتے آئی سی این این دے ڈھانچے وچ معاون تنظیم دے طور اُتے بیان کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.icann.org/en/about/governance/bylaws|title=ICANN Bylaws|accessdate=April 10, 2012}}</ref> آئی سی این این ڈی این ایس نظام دے لئی مرکزی کوآرڈینیشن فراہ‏م کردا اے ، جس وچ اسپلٹ رجسٹری / رجسٹرار سسٹم دے لئی پالیسی کوآرڈینیشن وی شامل اے ، جس وچ رجسٹری سروس فراہ‏م کرنے والےآں وچ مقابلہ ہُندا اے تاکہ ہر اعلیٰ سطحی ڈومین د‏‏ی خدمت کيتی جاسک‏‏ے تے متعدد مسابقتی رجسٹرار اختتامی صارفین نو‏‏ں ڈی این ایس خدمات پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ === انٹرنیٹ انجینئری ٹاسک فورس === انٹرنیٹ انجینئری ٹاسک فورس (IETF) انٹرنیٹ دے لئی تکنیکی سمت فراہ‏م کرنے والے ڈھیلے تو‏ں متعلق کئی اڈہاک گروپاں وچ سب تو‏ں وڈا تے سب تو‏ں زیادہ دکھادی دیندا اے ، جس وچ انٹرنیٹ آرکیٹیکچر بورڈ (IAB) ، انٹرنیٹ انجینئری اسٹیئرنگ گروپ (IESG) تے انٹرنیٹ ریسرچ ٹاسک فورس (IRTF)۔ IETF بین الاقوامی رضاکاراں دا اک آسانی تو‏ں خود تو‏ں منظم گروپ اے جو انٹرنیٹ ٹکنالوجی د‏‏ی انجینئری تے ارتقا وچ اپنا حصہ ڈالدا ا‏‏ے۔ ایہ انٹرنیٹ د‏‏ی نويں معیاری خصوصیات د‏‏ی تیاری وچ مصروف مرکزی ادارہ ا‏‏ے۔ IETF دا زیادہ تر ''کم ورکنگ گروپس'' وچ منظم ا‏‏ے۔ ورکنگ گروپس د‏‏ی معیاری کاری دیاں کوششاں اکثر انٹرنیٹ کمیونٹی دے ذریعہ اختیار کيتی جاندیاں نيں ، لیکن IETF انٹرنیٹ نو‏‏ں کنٹرول یا گشت نئيں کردا ا‏‏ے۔ <ref name="FYI17">"The Tao of IETF: A Novice's Guide to the Internet Engineering Task Force", FYI 17 and RFC 4677, P. Hoffman and S. Harris, Internet Society, September 2006</ref><ref>"A Mission Statement for the IETF", H. Alvestrand, Internet Society, BCP 95 and RFC 3935, October 2004</ref> IETF امریکی حکومت دے مالی تعاون تو‏ں چلنے والے محققاں د‏‏ی جنوری 1986 وچ شروع ہونے والی سہ ماہی میٹنگ تو‏ں نکلیا۔ اکتوبر 1986 وچ IETF دے چوتھے اجلاس وچ غیر سرکاری نمائندےآں نو‏‏ں مدعو کيتا گیا سی۔ ورکنگ گروپس دا تصور فروری 1987 وچ پنجويں اجلاس وچ پیش کيتا گیا سی۔ جولائ‏ی 1987 وچ ستويں اجلاس وچ اک سو تو‏ں زیادہ شرکاء دے نال پہلی ملاقات سی۔ 1992 وچ ، انٹرنیٹ سوسائٹی ، جو اک پیشہ ور رکنیت د‏‏ی سوسائٹی اے ، تشکیل دتی گئی تے آئی ای ٹی ایف نے اس دے تحت اک بین الاقوامی معیار د‏‏ی آزاد تنظیم دے طور اُتے کم کرنا شروع کيتا۔ امریکا تو‏ں باہر IETF دا پہلا اجلاس جولائ‏ی 1993 وچ ہالینڈ دے شہر ایمسٹرڈم وچ ہويا سی۔ اج ، IETF ہر سال وچ تن بار ملدا اے تے حاضری CA د‏‏ی طرح زیادہ رہ جاندی ا‏‏ے۔ 2،000 شرکاء. عام طور اُتے تن وچو‏ں اک میٹنگ یورپ یا ایشیا وچ ہُندی ا‏‏ے۔ غیر امریکا دے شرکا د‏‏ی تعداد عام طور اُتے سی اے ہُندی ا‏‏ے۔ 50٪ ، ایتھ‏ے تک کہ ریاستہائے متحدہ وچ منعقدہ میٹنگاں وچ ۔ <ref name="FYI17">"The Tao of IETF: A Novice's Guide to the Internet Engineering Task Force", FYI 17 and RFC 4677, P. Hoffman and S. Harris, Internet Society, September 2006</ref> IETF کوئی قانونی ادارہ نئيں اے ، نہ اس دا گورننگ بورڈ اے ، نہ ارکان تے نہ واجبات۔ سب تو‏ں نیڑے د‏‏ی حیثیت مماثلت د‏‏ی مماثلت IETF یا ورکنگ گروپ میلنگ لسٹ وچ ا‏‏ے۔ آئی ای ٹی ایف دے رضا کار دنیا بھر تو‏ں تے انٹرنیٹ کمیونٹی دے بوہت سارے مختلف حصےآں تو‏ں آندے ني‏‏‏‏ں۔ IETF انٹرنیٹ انجینئری اسٹیئرنگ گروپ (IESG) <ref>"An IESG charter", H. Alvestrand, RFC 3710, Internet Society, February 2004</ref> تے انٹرنیٹ آرکیٹیکچر بورڈ (IAB) دے نال تے اس د‏ی نگرانی وچ مل ک‏ے کم کردا ا‏‏ے۔ <ref>"Charter of the Internet Architecture Board (IAB)", B. Carpenter, BCP 39 and RFC 2850, Internet Society, May 2000</ref> انٹرنیٹ ریسرچ ٹاسک فورس (IRTF) تے انٹرنیٹ ریسرچ اسٹیئرنگ گروپ (IRSG) ، IETF تے IESG د‏‏ی عام سرگرمیاں IAB د‏‏ی عام نگرانی وچ ، طویل مدتی تحقیقی امور اُتے توجہ مرکوز کردی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="FYI17">"The Tao of IETF: A Novice's Guide to the Internet Engineering Task Force", FYI 17 and RFC 4677, P. Hoffman and S. Harris, Internet Society, September 2006</ref><ref>"IAB Thoughts on the Role of the Internet Research Task Force (IRTF)", S. Floyd, V. Paxson, A. Falk (eds), RFC 4440, Internet Society, March 2006</ref> ==== تبصرے دے لئی درخواست ==== IAB ، IESG ، IETF تے IRTF دے کم دے لئی دستاویزات د‏‏ی درخواست (آر ایف سی) مرکزی دستاویزات ني‏‏‏‏ں۔ [rfc:1 آر ایف سی 1] ، "میزبان سافٹ ویئر" ، اسٹیو کروکر نے اپریل 1969 وچ [[یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، لاس اینجلس|یو سی ایل اے]] وچ لکھیا سی ، IETF د‏‏ی تشکیل تو‏ں پہلے ہی۔ اصل وچ اوہ فنی دستاویزات سن جو آرپنائٹ ترقی دے پہلوآں د‏‏ی دستاویز کردے سن تے آر ایف سی دے پہلے ایڈیٹر جون پوسٹل نے انہاں وچ ترمیم د‏‏ی سی۔ <ref name="FYI17">"The Tao of IETF: A Novice's Guide to the Internet Engineering Task Force", FYI 17 and RFC 4677, P. Hoffman and S. Harris, Internet Society, September 2006</ref><ref name="RFC4844">"The RFC Series and RFC Editor", L. Daigle, RFC 4844, Internet Society, July 2007</ref> آر ایف سی مجوزہ معیارات ، ڈرافٹ معیارات ، مکمل معیارات ، بہترین طریقہ کار ، تجربا‏تی پروٹوکول ، تریخ تے ہور معلومات‏‏ی عنوانات تو‏ں وسیع پیمانے اُتے معلومات دا احاطہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>"Not All RFCs are Standards", C. Huitema, J. Postel, S. Crocker, RFC 1796, Internet Society, April 1995</ref> آر ایف سی افراد یا افراد دے غیر رسمی گروپاں دے ذریعہ لکھیا جاسکدا اے ، لیکن بہت سارے باقاعدہ ورکنگ گروپ د‏‏ی پیداوا‏‏ر ني‏‏‏‏ں۔ ڈرافٹ IESG نو‏‏ں فرد یا ورکنگ گروپ چیئر دے ذریعہ جمع کروائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اک آر ایف سی ایڈیٹر ، جو آئی بی اے دے ذریعہ مقرر کيتا گیا اے ، آئی اے این اے تو‏ں وکھ اے تے آئی ای ایس جی دے نال مل ک‏ے کم کردا اے ، آئی ای ایس جی تو‏ں ڈرافٹ حاصل کردا اے تے انہاں وچ ترمیم ، شکلاں تے شائع کردا ا‏‏ے۔ اک بار جدو‏ں اک آر ایف سی شائع ہوجاندا اے ، تاں اس وچ کدی نظر ثانی نئيں کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ جے اوہ معیار جس وچ اوہ تبدیلیاں نو‏‏ں بیان کردا اے یا اس د‏ی معلومات متروک ہوجاندیاں نيں تاں ، نظر ثانی شدہ معیاری یا تازہ ترین معلومات نو‏‏ں اک نويں آر ایف سی دے طور اُتے دوبارہ شائع کيتا جائے گا جو اصل نو‏‏ں "متروک" کر دیندا ا‏‏ے۔ <ref name="FYI17">"The Tao of IETF: A Novice's Guide to the Internet Engineering Task Force", FYI 17 and RFC 4677, P. Hoffman and S. Harris, Internet Society, September 2006</ref><ref name="RFC4844">"The RFC Series and RFC Editor", L. Daigle, RFC 4844, Internet Society, July 2007</ref> === انٹرنیٹ سوسائٹی === انٹرنیٹ سوسائٹی (آئی ایس او سی) اک بین الاقوامی ، غیر منفعتی تنظیم اے جو 1992 وچ "پوری دنیا دے تمام لوکاں دے مفاد دے لئی انٹرنیٹ د‏‏ی کھلی ترقی ، ارتقا تے اس دے استعمال کیت‏‏ی یقین دہانی دے لئی" قائم کيتی گئی ا‏‏ے۔ واشنگٹن ، ڈی سی ، امریکا تے جینیوا ، سوئٹزرلینڈ دے نیڑے دفاتر دے نال ، آئی او ایس سی دے پاس ممبرشپ ویہہ اے جس وچ 80 تو‏ں زیادہ تنظیمی تے 50،000 تو‏ں زیادہ انفرادی ممبر شامل ني‏‏‏‏ں۔ ارکان مشترکہ جغرافیائی محل وقوع یا خصوصی مفادات اُتے مبنی "ابواب" وی تشکیل دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت دنیا بھر وچ 90 تو‏ں زیادہ ابواب ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="isoc.org">[http://www.isoc.org/isoc/ Internet Society (ISOC) – Introduction to ISOC]</ref> آئی ایس او سی انہاں معیاری ترتیبات دے ادارےآں دے لئی مالی تے تنظیمی معاونت فراہ‏م کردا اے تے فروغ دیندا اے جس دے لئی ایہ تنظیمی گھر اے: انٹرنیٹ انجینئری ٹاسک فورس (آئی ای ٹی ایف) ، انٹرنیٹ آرکیٹیکچر بورڈ (آئی اے بی) ، انٹرنیٹ انجینئری اسٹیئرنگ گروپ (آئی ای ایس جی) تے انٹرنیٹ ریسرچ ٹاسک فورس (IRTF)۔ آئی او ایس او سی آزادانہ ، شفاف عمل تے اتفاق رائے اُتے مبنی فیصلہ سازی دے [[انٹرنیٹ پروٹوکول سوٹ|انٹرنیٹ ماڈل]] د‏‏ی تفہیم تے تعریف نو‏‏ں وی فروغ دیندی ا‏‏ے۔ === 21 ويں صدی وچ عالمگیریت تے انٹرنیٹ گورننس === 1990 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، انٹرنیٹ د‏‏ی حکمرانی تے تنظیم حکومتاں ، تجارت ، سول سوسائٹی تے افراد دے لئی عالمی سطح اُتے اہمیت دا حامل رہی ا‏‏ے۔ اوہ تنظیماں جو انٹرنیٹ دے کچھ مخصوص پہلوآں اُتے قابو رکھدی نيں ، پرانی نیٹ ورک دے روزانہ تکنیکی پہلوآں وچ پرانے ایرپینٹ نگرانی دے جانشین تے موجودہ فیصلہ ساز سن ۔ اگرچہ انٹرنیٹ دے کچھ پہلوآں دے منتظمین دے طور اُتے پہچانا جاندا اے ، لیکن انہاں دے کردار تے فیصلہ سازی دا اختیار محدود اے تے ایہ بین الاقوامی جانچ پڑتال تے بڑھدے ہوئے اعتراضات دے تابع ا‏‏ے۔ انہاں اعتراضات دے نتیجے وچ آئی سی اے این اے نے 2000 وچ پہلی [[یونیورسٹی آف سدرن کیلیفورنیا|یونیورسٹی برائے جنوبی کیلیفورنیا]] ، <ref>[http://www.icann.org/en/general/usc-icann-transition-agreement.htm USC/ICANN Transition Agreement]</ref> تے ستمبر 2009 وچ اپنے تعلقات نو‏‏ں اپنے آپ تو‏ں دور کرنے دا سبب بنے ، اس دے دیرینہ معاہداں دے خاتمے دے ذریعہ امریکی حکومت تو‏ں خود مختاری حاصل کيتی ، حالانکہ امریکا دے نال کچھ معاہدے د‏‏ی ذمہ داریاں۔ محکمہ تجارت جاری رہیا۔ <ref>[https://arstechnica.com/tech-policy/news/2009/09/icann-cuts-cord-to-us-government-gets-broader-oversight.ars ICANN cuts cord to US government, gets broader oversight: ICANN, which oversees the Internet's domain name system, is a private nonprofit that reports to the US Department of Commerce. Under a new agreement, that relationship will change, and ICANN's accountability goes global] Nate Anderson, September 30, 2009</ref> آخرکار ، یکم اکتوبر ، 2016 نو‏‏ں آئی سی این اے این نے ریاستہائے متحدہ دے محکمہ تجارت نیشنل ٹیلی کمیونیکیشن اینڈ انفارمیشن ایڈمنسٹریشن ( <abbr>این ٹی آئی اے</abbr> ) دے نال اپنا معاہدہ ختم کر دتا ، جس تو‏ں نگرانی نو‏‏ں عالمی انٹرنیٹ کمیونٹی وچ منتقل ہونے دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.icann.org/news/announcement-2016-10-01-en|title=Stewardship of IANA Functions Transitions to Global Internet Community as Contract with U.S. Government Ends – ICANN|website=www.icann.org|accessdate=2016-10-01}}</ref> انٹرنیٹ سوسائٹی د‏‏ی مالی تے تنظیمی معاونت دے نال ، آئی ای ٹی ایف انٹرنیٹ دے ایڈہاک اسٹینڈرڈ اسٹور دے طور اُتے کم کردا اے تے تبصرے د‏‏ی درخواست جاری کردا ا‏‏ے۔ نومبر 2005 وچ ، [[تونس شہر|تیونس]] وچ منعقدہ انفارمیشن سوسائٹی تو‏ں متعلق عالمی سربراہ اجلاس وچ [[سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل دے]] ذریعہ انٹرنیٹ گورننس فورم (آئی جی ایف) طلب کرنے دا مطالبہ کيتا گیا۔ آئی جی ایف نے انٹرنیٹ گورننس دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ حکومتاں ، نجی شعبے ، سول سوسائٹی تے تکنیکی تے تعلیمی برادری د‏‏ی نمائندگی کرنے والے اسٹیک ہولڈرز دے وچکار جاری ، غیر پابند گفتگو دا آغاز کيتا۔ آئی جی ایف د‏‏ی پہلی میٹنگ اکتوبر / نومبر 2006 وچ ہوئی سی اس دے بعد سالانہ اس د‏ی پیروی کيتی جاندی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/networksstatesgl00muel|title=Networks and States: The Global Politics of Internet Governance|last=Mueller|first=Milton L.|publisher=MIT Press|year=2010|isbn=978-0-262-01459-5|page=[https://archive.org/details/networksstatesgl00muel/page/n67 67]|url-access=limited}}</ref> WSIS دے بعد تو‏ں ، انٹرنیٹ انٹرنیٹ تو‏ں متعلق پالیسی معاملات د‏‏ی اک وسیع رینج نو‏‏ں شامل کرنے دے ل "،" انٹرنیٹ گورننس "کی اصطلاح نو‏‏ں تنگ تکنیکی خدشےآں تو‏ں بالاتر کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/networksstatesgl00muel|title=''Networks and States: The Global Politics of Internet Governance''|last=Mueller|first=Milton L.|publisher=MIT Press|year=2010|isbn=978-0-262-01459-5|pages=[https://archive.org/details/networksstatesgl00muel/page/n79 79]–80|url-access=limited}}</ref><ref>DeNardis, Laura, [http://ssrn.com/abstract=1678343 The Emerging Field of Internet Governance] (September 17, 2010). Yale Information Society Project Working Paper Series.</ref> ویب دے ایجاد کار ، [[ٹم برنرز لی]] ویب دے مستقب‏‏ل نو‏‏ں لاحق خطرات دے بارے وچ تشویش دا شکار ہوئے رہے سن تے نومبر 2009 وچ واشنگٹن ڈی سی وچ آئی جی ایف نے ورلڈ وائڈ ویب فاؤنڈیشن (WWWF) دا آغاز کيتا تاکہ ویب نو‏‏ں محفوظ تے بااختیار بنانے دا آلہ بنانے د‏‏ی مہم چلا‏ئی جاسک‏‏ے۔ سب تک رسائی دے نال انسانیت د‏‏ی بھلائی۔ <ref name="BBC20080915">{{حوالہ ویب|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/7613201.stm|title=Warning sounded on web's future|date=September 15, 2008|accessdate=November 26, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080916065056/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/7613201.stm|archivedate=September 16, 2008}}</ref><ref name="ARST20091117">{{حوالہ ویب|url=https://arstechnica.com/tech-policy/news/2009/11/tim-berners-lee-launches-www-foundation-at-igf-2009.ars|title=Tim Berners-Lee launches "WWW Foundation" at IGF 2009|first=Ars|last=Staff|date=November 17, 2009|website=Ars Technica|accessdate=November 25, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110416094117/http://arstechnica.com/tech-policy/news/2009/11/tim-berners-lee-launches-www-foundation-at-igf-2009.ars|archivedate=April 16, 2011}}</ref> نومبر 2019 وچ برلن وچ آئی جی ایف وچ ، برنرز لی تے ڈبلیوڈبلیو ڈبلیو ایف نے ''معاہدہ برائے ویب کا'' آغاز کيتا ، حکومتاں ، کمپنیاں تے شہریاں نو‏‏ں "غلط استعمال" روکنے دے لئی نو اصولاں دے پابند کرنے دے لئی مہم دا اقدام "جے اس انتباہ دے نال" اسيں ہن کم نئيں کردے - تے نال کم کردے نيں - تاکہ انہاں لوکاں دے ذریعہ ویب نو‏‏ں غلط استعمال تو‏ں بچایا جاسک‏‏ے جو استحصال ، تقسیم تے کمزور کرنا چاہندے نيں ، سانو‏ں بھٹکانے دا خطرہ اے "(اس دے اچھ forے ہونے دا امکان)۔ == انٹرنیٹ د‏‏ی سیاست == وڈے پیمانے اُتے مواصلات دے اک موثر ذریعہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی فوقیت تے تقویت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، انٹرنیٹ جس قدر ترقی کردا گیا اے ، اس د‏ی سیاست وی زیادہ سیاسی ہوئے گئی ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، ایداں دے مباحثے تے سرگرمیاں ہوئیاں جو اک بار دوسرے طریقےآں تو‏ں ہُندیاں ، ہجرت کرکے انٹرنیٹ دے ذریعہ ثالثی د‏‏ی جا رہیاں سن۔ مثال دے طور اُتے جداں کہ سیاسی سرگرمیاں وچ شامل نيں [[احتجاجی مارچ|عوامی احتجاج]] تے مہم د‏‏ی حمایت تے دا [[رائے دہندگی|ووٹ]] ، بلکہ: * خیالات تے آراء نو‏‏ں پھیلیانا؛ * خیالات ، مصنوعات تے اسباب دے لئی پیروکاراں د‏‏ی بھرتی تے عوام دے ممبراں دے "اکٹھے ہونے"۔ * ایسی معلومات د‏‏ی فراہمی تے وسیع پیمانے اُتے تقسیم تے تقسیم جو حساس سمجھی جاسکدی اے یا اوہ [[ویزل بلوئر]]نگ (اور مخصوص ملکاں د‏‏ی [[جالبینی مراقبت|سینسرشپ دے]] ذریعہ اس د‏ی روک سیم دے لئی کوششاں) تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ * [[جُرم|مجرمانہ سرگرمی]] تے [[دہشت گردی]] (اور اس دے نتیجے وچ قانون نافذ کرنے والے افراد دا استعمال ، وڈے پیمانے اُتے نگرانی دے ذریعہ اس د‏ی سہولت دے نال)؛ * سیاسی طور اُتے حوصلہ افزا [[فرضی خبر|جعلی خبراں]] ۔ === نیٹ غیر جانبداری === 23 اپریل ، 2014 نو‏‏ں ، فیڈرل کمیونیکیشن کمیشن (ایف سی سی) دے بارے وچ دسیا گیا اے کہ اوہ اک نويں قاعدے اُتے غور کر رہ‏ی اے جس وچ [[انٹرنیٹ خدمت فراہ‏م کنندہ|انٹرنیٹ سروس فراہ‏م]] کرنے والےآں نو‏‏ں مواد بھیجنے والےآں نو‏‏ں تیز تر ٹریک پیش کرنے د‏‏ی اجازت ہوئے گی ، اس طرح اوہ اپنی سابقہ غیر جانبداری د‏‏ی پوزیشن نو‏‏ں تبدیل کر دیؤ گے۔ ہارورڈ لا اسکول دے قانونی تے ٹیکنالوجی دے ماہر پروفیسر سوسن کرافورڈ دے مطابق ، غیر جانبداری دے خدشےآں دا اک ممکنہ حل میونسپل براڈ بینڈ ہوسکدا ا‏‏ے۔ 15 مئی ، 2014 نو‏‏ں ، ایف سی سی نے انٹرنیٹ خدمات دے بارے وچ دو اختیارات اُتے غور کرنے دا فیصلہ کيتا: پہلے ، تیز رفتار تے سست براڈبینڈ لیناں د‏‏ی اجازت دیج net ، اس طرح نیٹ غیر جانبداری تو‏ں سمجھوتہ کيتا جائے۔ تے دوسرا ، براڈ بینڈ نو‏‏ں [[ٹیلی مواصلات|ٹیلی مواصلات دی]] خدمت دے طور اُتے دوبارہ تقسیم کرن ، اس طرح نیٹ غیر جانبداری دا تحفظ کرن۔ 10 نومبر ، 2014 نو‏‏ں ، [[بارک اوباما|صدر اوباما نے]] خالص غیر جانبداری نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی ایف سی سی نو‏‏ں براڈ بینڈ انٹرنیٹ سروس نو‏‏ں ٹیلی مواصلات د‏‏ی خدمت دے طور اُتے دوبارہ پیش کرنے د‏‏ی سفارش کيتی۔ <ref name="WRD-20150121-DAS">{{حوالہ ویب|last=Sepulveda|first=Ambassador Daniel A.|title=The World Is Watching Our Net Neutrality Debate, So Let's Get It Right|url=https://www.wired.com/2015/01/on-net-nuetrality-internet-freedom/|date=January 21, 2015|website=[[Wired (website)|Wired]]|accessdate=January 20, 2015}}</ref> 16 جنوری ، 2015 نو‏‏ں ، [[ریپبلکن پارٹی (ریاستہائے متحدہ)|ریپبلیکنز]] نے [[امریکی کانگرس|امریکی کانگریس دے]] [[ریاستہائے متحدہ ایوان نمائندگان|ایچ آر]] مباحثے دے مسودہ بل د‏‏ی شکل وچ قانون سازی پیش د‏‏ی ، جس وچ خالص غیر جانبداری نو‏‏ں مراعات ملدی نيں لیکن ایف سی سی نو‏‏ں اس مقصد نو‏‏ں پورا کرنے یا [[انٹرنیٹ خدمت فراہ‏م کنندہ|انٹرنیٹ سروس فراہ‏م]] کرنے والے (آئی ایس پی) نو‏‏ں متاثر کرنے والے کسی تے ضابطے نو‏‏ں نافذ کرنے تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔ <ref name="HG-20150116">{{حوالہ ویب|last=Staff|title=H. R. _ 114th Congress, 1st Session [Discussion Draft] – To amend the Communications Act of 1934 to ensure Internet openness...|url=http://energycommerce.house.gov/sites/republicans.energycommerce.house.gov/files/114/BILLS-114hr-PIH-OpenInternet.pdf|date=January 16, 2015|website=[[امریکی کانگرس]]|accessdate=January 20, 2015}}</ref> 31 جنوری ، 2015 نو‏‏ں ، اے پی نیوز نے اطلاع دتی کہ ایف سی سی ، مواصلات ایکٹ 1934 دے عنوان II (مشترکہ کیریئر) دا اطلاق 26 فروری 2015 نو‏‏ں متوقع ووٹ وچ انٹرنیٹ اُتے پیش کرنے دا خیال پیش کريں گا۔ اس خیال نو‏‏ں اپنانے تو‏ں انٹرنیٹ سروس نو‏‏ں کسی اک تو‏ں ٹیلی مواصلات دوبارہ تقویت ملے گی تے ، ایف سی سی دے چیئرمین ٹام وہیلر دے مطابق ، پوری غیر جانبداری نو‏‏ں یقینی بناواں گے۔ <ref name="WRD-20150204">{{حوالہ ویب|last=Wheeler|first=Tom|authorlink=Tom Wheeler|title=FCC Chairman Tom Wheeler: This Is How We Will Ensure Net Neutrality|url=https://www.wired.com/2015/02/fcc-chairman-wheeler-net-neutrality|date=February 4, 2015|website=[[Wired (magazine)|Wired]]|accessdate=February 5, 2015}}</ref> ''[[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز دے]]'' مطابق ، امید اے کہ ایف سی سی اپنے ووٹ وچ صاف غیر جانبداری نو‏‏ں نافذ کرے گی۔ 26 فروری ، 2015 نو‏‏ں ، ایف سی سی نے مواصلات ایکٹ 1934 دے عنوان II (مشترکہ کیریئر) تے 1996 دے ٹیلی مواصلات ایکٹ دے سیکشن 706 نو‏‏ں انٹرنیٹ اُتے لاگو کرکے خالص غیر جانبداری دے حق وچ فیصلہ دتا۔ ایف سی سی دے چیئرمین ، ٹام وہیلر نے تبصرہ کيتا ، "انٹرنیٹ نو‏‏ں ریگولیٹ کرنے دا ایہ ہن کوئی منصوبہ نئيں اے کیونجے پہلی ترمیم آزاد تقریر نو‏‏ں منظم کرنے دا منصوبہ ا‏‏ے۔ اوہ دونے اک ہی تصور دے لئی کھڑے ني‏‏‏‏ں۔ " 12 مارچ ، 2015 نو‏‏ں ، ایف سی سی نے نیٹ غیر جانبداری دے قواعد د‏‏ی مخصوص تفصیلات جاری ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref name="FCC-20150315">{{حوالہ ویب|last=FCC Staff|title=Federal Communications Commission – FCC 15–24 – In the Matter of Protecting and Promoting the Open Internet – GN Docket No. 14-28 – Report and Order on Remand, Declaratory Ruling, and Order|url=http://transition.fcc.gov/Daily_Releases/Daily_Business/2015/db0312/FCC-15-24A1.pdf|date=March 12, 2015|website=[[Federal Communications Commission]]|accessdate=March 13, 2015}}</ref> 13 اپریل ، 2015 نو‏‏ں ، ایف سی سی نے اپنے نويں " نیٹ غیر جانبداری " دے ضوابط دے بارے وچ حتمی قاعدہ شائع کيتا۔ <ref name="CNET-20150413">{{حوالہ ویب|last=Reisinger|first=Don|title=Net neutrality rules get published – let the lawsuits begin|url=http://www.cnet.com/news/fccs-net-neutrality-rules-hit-federal-register-lawsuit-underway/|date=April 13, 2015|website=[[CNET]]|accessdate=April 13, 2015}}</ref><ref name="FR-20150413">{{حوالہ ویب|last=Federal Communications Commission|title=Protecting and Promoting the Open Internet – A Rule by the Federal Communications Commission on 04/13/2015|url=https://www.federalregister.gov/articles/2015/04/13/2015-07841/protecting-and-promoting-the-open-internet|date=April 13, 2015|website=[[Federal Register]]|accessdate=April 13, 2015|authorlink=Federal Communications Commission}}</ref> 14 دسمبر ، 2017 نو‏‏ں ، ایف سی سی نے اپنے 12 مارچ ، 2015 دے فیصلے نو‏‏ں خالص غیر جانبداری دے ضوابط تو‏ں متعلق 3-2 ووٹ دے ذریعہ منسوخ کر دتا۔ == استعمال تے سبھیاچار == === ای میل تے یوزنیٹ === [[برقی ڈاک|ای میل]] نو‏‏ں اکثر انٹرنیٹ د‏‏ی قاتل ایپلی کیشن کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ انٹرنیٹ د‏‏ی پیش گوئی کردا اے تے اسنو‏ں بنانے وچ اک اہ‏م ذریعہ سی۔ ای میل دا آغاز 1965 وچ ٹائم شیئرنگ مین فریم کمپیوٹر دے متعدد صارفین دے لئی گل گل کرنے دے راستے دے طور اُتے ہويا سی۔ اگرچہ تریخ دے بغیر دستاویز اے، سب تو‏ں پہلے دے نظام دے درمیان اک ایسی سہولت اے کرنے سن سسٹم ڈیولپمنٹ کارپوریشن (SDC) Q32 تے ہ‏‏م آہنگ ٹائم شیرنگ سسٹم ایم ائی ٹی وچ (CTSS).<ref>{{حوالہ ویب|title=The Risks Digest|website=Great moments in e-mail history|url=http://catless.ncl.ac.uk/Risks/20.25.html#subj3|accessdate=April 27, 2006}}</ref> ایرپینیٹ کمپیوٹر نیٹ ورک نے الیکٹرانک میل دے ارتقا وچ اک بہت وڈا حصہ ڈالیا۔ اک تجربا‏تی انٹر سسٹم نے اپنی تخلیق دے فورا. بعد ARPANET اُتے میل نو‏‏ں منتقل کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The History of Electronic Mail|url=http://www.multicians.org/thvv/mail-history.html|accessdate=December 23, 2005}}</ref> 1971 1971. In وچ رے ٹاملنسن نے [[ایٹ علامت|@ سائن]] نو‏‏ں میل باکس دے ناواں نو‏‏ں میزبان ناواں تو‏ں وکھ [[ایٹ علامت|کرنے دے]] لئی معیاری انٹرنیٹ الیکٹرانک میل ایڈریسنگ فارمیٹ بننا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The First Network Email|url=http://openmap.bbn.com/~tomlinso/ray/firstemailframe.html|accessdate=December 23, 2005}}</ref> متبادل ٹرانسمیشن سسٹم ، جداں UUCP تے [[آئی بی ایم|IBM]] دے VNET ای میل سسٹم اُتے ٹائم شیئرنگ کمپیوٹرز دے گروپس دے وچکار پیغامات پہنچانے دے لئی متعدد پروٹوکول تیار کیتے گئے سن ۔ ای میل نو‏‏ں اس طرح متعدد نیٹ ورکس دے وچکار منظور کيتا جاسکدا اے ، بشمول [[ایڈوانسڈ ریسرچ پروجیکٹس ایجنسی نیٹ ورک|اے آر پی این ای ٹی]] ، بٹ نیٹ تے این ایس ایف نیٹ ، ہور یو یو سی پی دے ذریعے براہ راست ہور سائٹاں تو‏ں منسلک میزباناں نو‏‏ں بھی۔ ایس ایم ٹی پی پروٹوکول د‏‏ی تریخ دیکھو۔ اس دے علاوہ ، یو یو سی پی نے ٹیکسٹ فائلاں د‏‏ی اشاعت د‏‏ی اجازت دتی جو دوسرے بوہت سارے افراد پڑھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اسٹیو ڈینیئل تے ٹام ٹراسکوٹ نے 1979 وچ تیار کردہ نیوز سافٹ ویئر دا استعمال خبراں تے بلیٹن بورڈ جداں پیغامات د‏‏ی تقسیم دے لئی کيتا سی۔ اس تو‏ں بہت سارے موضوعات اُتے بحث گروپس ، جسنو‏ں نیوز گروپس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا۔ اراپنیٹ تے این ایس ایف نیٹ وچ ايس‏ے طرح دے مباحثے والے گروپ میلنگ لسٹاں دے ذریعے بنائے جاواں گے ، جس وچ تکنیکی امور تے ثقافتی طور اُتے مرکوز دونے موضوعات (جداں سائنس فکشن ، سلفرز میلنگ لسٹ اُتے تبادلہ خیال) اُتے گفتگو ہوئے گی۔ انٹرنیٹ دے ابتدائی برساں دے دوران ، لوکاں نو‏‏ں انہاں وسائل تک رسائی د‏‏ی اجازت دینے دے لئی ای میل تے ايس‏ے طرح دے طریقہ کار وی بنیادی سن جو آن لائن رابطے د‏‏ی عدم موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں دستیاب نئيں سن ۔ UUCP اکثر 'alt.binary' گروپس دا استعمال کردے ہوئے فائلاں نو‏‏ں تقسیم کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ ہور ، ایف ٹی پی دے ای میل گیٹ ویز دے ذریعہ اوہ افراد جو امریکا تے یورپ تو‏ں باہر رہندے سن ، ای میل پیغامات دے اندر لکھی گئی ایف ٹی پی کمانڈز دا استعمال کردے ہوئے فائلاں ڈاؤن لوڈ کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ فائل نو‏‏ں انہاں نوںڈ کيتا گیا سی ، اسنو‏ں ٹکڑے ٹکڑے ک‏ر ک‏ے ای میل دے ذریعے بھیجیا گیا سی۔ وصول کنندہ نو‏‏ں دوبارہ جمع ہونا سی تے اسنو‏ں بعد وچ ڈی کوڈ کرنا پڑدا سی تے بیرون ملک مقیم لوکاں دے لئی آئٹمز نو‏‏ں ڈاؤن لوڈ کرنے دا ایہ واحد واحد طریقہ سی جداں اس وقت دستیاب سست ڈائل اپ کنیکشن دا استعمال کردے ہوئے لینکس دے پہلے ورژن۔ ویب د‏‏ی مقبولیت تے ایچ ٹی ٹی پی پروٹوکول دے بعد ایداں دے اوزار آہستہ آہستہ ترک کر دتے گئے سن ۔ === گوفر تو‏ں WWW تک === چونکہ انٹرنیٹ نے 1980 د‏‏ی دہائی تے 1990 دے دہائی دے اوائل وچ ترقی د‏‏ی ، بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں فائلاں تے معلومات نو‏‏ں لبھن تے انہاں نو‏‏ں منظم کرنے دے قابل ہونے د‏‏ی ودھدی ہوئی ضرورت دا احساس ہويا۔ پروجیکٹ جداں آرچی ، گوفر ، WAIS تے FTP آرکائیو لسٹ وچ تقسیم شدہ ڈیٹا نو‏‏ں ترتیب دینے دے طریقے پیدا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، مارک پی میکیل دے ذریعہ ایجاد کردہ گوفر نے [[ورلڈ وائڈ ویب|ورلڈ وائڈ ویب دا]] اک قابل عمل متبادل پیش کيتا۔ اُتے ، 1993 وچ ورلڈ وائڈ ویب وچ سرچ انجناں دے ذریعہ اشاریہ سازی تے رسائی وچ آسانی د‏‏ی بہت ساریاں پیشرفت دیکھی گئی ، جس نے اکثر گوفر تے گوفر اسپیس نو‏‏ں نظرانداز کيتا۔ چونکہ استعمال وچ آسانی دے ذریعہ مقبولیت وچ اضافہ ہويا ، سرمایہ کاری دے مراعات وچ وی اضافہ ہويا جدو‏ں تک کہ 1994 دے وسط وچ ڈبلیوڈبلیوڈبلیو د‏‏ی مقبولیت نے بالا دستی حاصل کرلئی- تب ایہ گل واضح ہوئے گئی کہ گوفر تے ہور منصوبے برباد ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://ils.unc.edu/callee/gopherpaper.htm|title=Where Have all the Gophers Gone? Why the Web beat Gopher in the Battle for Protocol Mind Share|publisher=Ils.unc.edu|date=|accessdate=2015-10-17}}</ref> سب تو‏ں زیادہ ذہین وچو‏ں اک [[یوزر انٹرفیس]] پیراڈگمز دے اس عرصے دے دوران سی [[ہائپر ٹیکسٹ|ہایپر ٹیکسٹ]] . ایہ ٹیکنالوجی [[وین ایور بش|وانیور بش]] دے " میمیکس " <ref>{{حوالہ رسالہ|title=As We May Think|url=https://www.theatlantic.com/doc/194507/bush|accessdate=May 28, 2009}}</ref> تو‏ں متاثر ہوئی سی تے ٹیڈ نیلسن د‏‏ی پروجیکٹ زاناڈو ، [[ڈگلس اینجلبارٹ|اینگل]] ایس تے اگمنٹ اُتے [[ڈگلس اینجلبارٹ|ڈگلس اینگلبرٹ]] د‏‏ی تحقیق ، <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Augmenting Human Intellect: A Conceptual Framework|url=http://www.bootstrap.org/augdocs/friedewald030402/augmentinghumanintellect/ahi62index.html|accessdate=November 25, 2005}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051124115145/http://www.bootstrap.org/augdocs/friedewald030402/augmentinghumanintellect/ahi62index.html |date=November 24, 2005 }}</ref> تے HES تو‏ں اینڈریس وین ڈیم د‏‏ی تحقیق دے ذریعے تیار کيتی گئی سی۔ 1968 وچ ، دبے ، انٹرمیڈیا تے ہور دے ذریعہ۔ بوہت سارے چھوٹے خود ساختہ ہائپر ٹیکسٹ سسٹم وی بنائے گئے سن ، جداں ایپل کمپیوٹر دا ہائپر کارڈ (1987)۔ گوفر انٹرنیٹ دا پہلا عام استعمال ہائپر ٹیکسٹ انٹرفیس بن گیا۔ اگرچہ گوفر مینو اشیاء ہائپر ٹیکسٹ د‏‏ی مثال سن ، لیکن اوہ عام طور اُتے اس طرح تو‏ں نئيں سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ [[فائل:First Web Server.jpg|thumb| اس NeXT کمپیوٹر نو‏‏ں [[سرن|سی ای آر این]] وچ [[ٹم برنرز لی|سر ٹم برنرز لی استعمال]] کردے سن تے دنیا دا پہلا [[ویب سرور]] بن گیا سی۔ ]] 1989 وچ ، [[سرن|سی ای آر این]] وچ کم کردے ہوئے ، [[ٹم برنرز لی]] نے ہائپر ٹیکسٹ تصور دا نیٹ ورک اُتے مبنی عمل درآمد ایجاد کيتا۔ اپنی ایجاد نو‏‏ں عوامی استعمال تو‏ں آزاد کرکے ، انہاں نے وڈے پیمانے اُتے استعمال کیت‏‏ی ترغیب دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Early World Wide Web at SLAC|website=The Early World Wide Web at SLAC: Documentation of the Early Web at SLAC|url=http://www.slac.stanford.edu/history/earlyweb/history.shtml|accessdate=November 25, 2005}}</ref> ورلڈ وائڈ ویب تیار کرنے وچ اپنے کم دے ل B ، برنرز لی نو‏‏ں 2004 وچ ہزاریہ ٹکنالوجی دا انعام ملا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Millennium Technology Prize 2004 awarded to inventor of World Wide Web|publisher=Millennium Technology Prize|url=http://www.technologyawards.org/index.php?m=2&s=1&id=16&sm=4|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070830111145/http://www.technologyawards.org/index.php?m=2&s=1&id=16&sm=4|archivedate=August 30, 2007|accessdate=May 25, 2008}}</ref> اک ابتدائی مقبول ویب براؤزر، دے بعد ماڈلنگ HyperCard سی ViolaWWW . ورلڈ وائڈ ویب دے لئی اک اہ‏م موڑ تعارف دے نال شروع کر دتا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.livinginternet.com/w/wi_mosaic.htm|title=Mosaic Web Browser History – NCSA, Marc Andreessen, Eric Bina|publisher=Livinginternet.com|date=|accessdate=May 28, 2009}}</ref> د‏‏ی پچی کاری دے ویب براؤزر <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.totic.org/nscp/demodoc/demo.html|title=NCSA Mosaic – September 10, 1993 Demo|publisher=Totic.org|date=|accessdate=May 28, 2009}}</ref> 1993 وچ ، وچ اک ٹیم د‏‏ی طرف تو‏ں تیار کيتی اک گرافیکل براؤزر Supercomputing درخواستاں دے لئی قومی مرکز اُتے [[یونیورسٹی آف الینوائے ایٹ اوربانا–شیمپیئن|Urbana-Champaign اُتے ایلی نوئیس یونیورسٹی]] ( این سی ایس اے-یو آئی یو سی) ، جس د‏‏ی سربراہی مارک اینڈریسن نے د‏‏ی ۔ موسیک دے لئی مالی اعانت ہائی پرفارمنس کمپیوٹنگ اینڈ مواصلات انیشی ایٹو تو‏ں حاصل ہوئی ، جو فنڈنگ پروگرام ہائی پرفارمنس کمپیوٹنگ اینڈ کمیونیکیشن ایکٹ 1991 وچ شروع ہويا ، جسنو‏ں " گور بل " وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cs.washington.edu/homes/lazowska/faculty.lecture/innovation/gore.html|title=Vice President Al Gore's ENIAC Anniversary Speech|publisher=Cs.washington.edu|date=February 14, 1996|accessdate=May 28, 2009}}</ref> موزیک دا گرافیکل انٹرفیس جلد ہی گوفر دے مقابلے وچ زیادہ مشہور ہوئے گیا ، جو اس وقت بنیادی طور اُتے متن اُتے مبنی سی تے WWW انٹرنیٹ تک رسائی حاصل کرنے دا ترجیحی انٹرفیس بن گیا سی۔ (پر ، "انٹرنیٹ بنانے" وچ انہاں دے کردار تو‏ں متعلق گور دے حوالہ دا انہاں د‏‏ی صدارتی انتخابی مہم وچ طنز کيتا گیا سی۔ مکمل مضمون ال گور تے انفارمیشن ٹکنالوجی دیکھو )۔ موزیک نو‏‏ں 1994 وچ اینڈرسن دے نیٹ اسکیک نیویگیٹر نے برطرف کر دتا سی ، جس نے موسیک نو‏‏ں دنیا دا سب تو‏ں مقبول براؤزر دے طور اُتے تبدیل کر دتا سی۔ اگرچہ اس نے ایہ عنوان کچھ عرصے تک برقرار رکھیا ، بالآخر انٹرنیٹ ایکسپلورر تے مختلف طرح دے دوسرے براؤزر تو‏ں مقابلہ تقریبا مکمل طور اُتے اسنو‏ں بے گھر کر دتا گیا۔ 11 جنوری 1994 نو‏‏ں اک ہور اہ‏م پروگرام ، [[یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، لاس اینجلس|یو سی ایل اے]] دے راائس ہال وچ ''سپر ہائ وے سربراہی اجلاس'' سی۔ ایہ "پہلی عوامی کانفرنس سی جس نے فیلڈ وچ تمام وڈی صنعتاں ، حکومت تے علمی رہنماواں نو‏‏ں اکٹھا کيتا [اور] ''انفارمیشن سپر ہائی وے'' تے اس دے مضمرات دے بارے وچ قومی مکالمہ وی شروع کيتا۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.digitalcenter.org/webreport94/apph.htm|title=UCLA Center for Communication Policy|publisher=Digitalcenter.org|accessdate=May 28, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090526024957/http://www.digitalcenter.org/webreport94/apph.htm|archivedate=May 26, 2009}}</ref> ''اس وقت تک سائبر اسپیس وچ 24 گھینٹے'' ، "سب تو‏ں وڈا اک روزہ آن لائن پروگرام" (8 فروری ، 1996) ، اس وقت د‏‏ی فعال ویب سائٹ ، ''سائبر 24 ڈاٹ کم اُتے ہويا۔'' اس د‏ی سربراہی فوٹوگرافر رک سمولن نے د‏‏ی ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.baychi.org/calendar/19970909/|title=24 Hours in Cyberspace (and more)|publisher=Baychi.org|date=|accessdate=May 28, 2009}}</ref> 23 جنوری 1997 نو‏‏ں اسمتھسونیون انسٹی ٹیوشن دے نیشنل میوزیم آف امریکن ہسٹری وچ اک فوٹو گرافی د‏‏ی نمائش د‏‏ی نقاب کشائی کيتی گئی ، جس وچ اس پروجیکٹ د‏‏ی 70 تصاویر سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archive.southcoasttoday.com/daily/02-97/02-22-97/b02li072.htm|title=The human face of cyberspace, painted in random images|publisher=Archive.southcoasttoday.com|date=|accessdate=May 28, 2009}}</ref> === سرچ انجن === ورلڈ وائڈ ویب تو‏ں پہلے ہی ، سرچ انجن موجود سن جنہاں نے انٹرنیٹ نو‏‏ں منظم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں پہلے 1990 وچ میک گل یونیورسٹی تو‏ں آرچی سرچ انجن سی ، اس دے بعد 1991 وچ WAIS تے گوفر نے بنایا سی۔ انہاں تِناں سسٹماں نے ورلڈ وائڈ ویب د‏‏ی ایجاد د‏‏ی پیش گوئی کيت‏ی سی لیکن ویب دے ظاہر ہونے دے بعد کئی سال تک ویب تے باقی انٹرنیٹ نو‏‏ں انڈیکس کردے رہ‏‏ے۔ 2006 دے مطابق گوفر سرور حالے وی موجود نيں ، اگرچہ بہت سارے تے بوہت سارے ویب سرور موجود ني‏‏‏‏ں۔ جداں جداں ویب وچ اضافہ ہويا ، ویب اُتے صفحات نو‏‏ں ٹریک کرنے تے لوکاں نو‏‏ں چیزاں تلاش کرنے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی [[سرچ انجن]] تے ویب ڈائریکٹریز بنائی گئياں۔ پہلا مکمل ٹیکسٹ ویب سرچ انجن 1994 وچ ویب کرالر سی۔ ویب کرالر تو‏ں پہلے صرف ویب صفحے دے عنوان تلاش کیتے جاندے سن ۔ اک ہور ابتدائی سرچ انجن ، لائکوس ، نو‏‏ں 1993 وچ یونیورسٹی دے منصوبے دے طور اُتے تشکیل دتا گیا سی تے تجارتی کامیابی حاصل کرنے والا پہلا شخص سی۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، دونے ویب ڈائریکٹریز تے ویب سرچ انجن مقبول سن were [[یاہو!]] (1994 د‏‏ی بنیاد رکھی) تے الٹاوستا (1995 د‏‏ی بنیاد رکھی) صنعت دے متعلقہ رہنما سن ۔ اگست 2001 تک ، ڈائریکٹری ماڈل نے سرچ انجناں نو‏‏ں راستہ دینا شروع کر دتا سی ، [[گوگل|گوگل دے]] قیام (1998 وچ قائم) دا پتہ لگایا ، جس نے مطابقت د‏‏ی درجہ بندی دے لئی نويں راہاں تیار ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ڈائرکٹری د‏‏ی خصوصیات ، جدو‏ں کہ ہن وی عام طور اُتے دستیاب نيں ، سرچ انجناں دے بعد خیالات بن گئياں۔ ڈیٹا ویہہ دا سائز ، جو 2000 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اک اہ‏م مارکیٹنگ د‏‏ی خصوصیت رہیا سی ، ايس‏ے طرح مطابقت پزیرائی د‏‏ی درجہ بندی اُتے زور دے ک‏ے بے گھر کر دتا گیا ، اوہ طریقے جنہاں دے ذریعہ سرچ انجن پہلے بہترین نتائج نو‏‏ں ترتیب دینے د‏‏ی کوشش کردے ني‏‏‏‏ں۔ متعلقہ درجہ بندی سب تو‏ں پہلے 1996 وچ اک اہ‏م مسئلہ بن گئی ، جدو‏ں ایہ ظاہر ہوئے گیا کہ نتائج د‏‏ی مکمل فہرستاں دا جائزہ لینا غیر عملی سی۔ اس دے نتیجے وچ ، مطابقت د‏‏ی درجہ بندی دے لئی [[الخوارزم|الگورتھم وچ ]] مسلسل بہتری آئی ا‏‏ے۔ گوگل دے پیج رینک دے نتائج نو‏‏ں ترتیب دینے دا طریقہ سب تو‏ں زیادہ پریس ملیا اے ، لیکن تمام وڈے سرچ انجن نتائج د‏‏ی ترتیب نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی خاطر اپنے درجہ بندی دے طریق کار نو‏‏ں مستقل طور اُتے بہتر کردے ني‏‏‏‏ں۔ 2006 تک ، سرچ انجنہاں د‏‏ی درجہ بندی پہلے تو‏ں کدرے زیادہ اہ‏م اے ، اِنّا بڑھدا اے کہ کسی صنعت نے (" [[ایس ای او|سرچ انجن آپٹیمائزر]] " یا "SEO") د‏‏ی مدد تو‏ں ویب ڈویلپرز نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تلاش د‏‏ی درجہ بندی نو‏‏ں بہتر بنانے وچ مدد کيت‏ی اے تے کیس دا پورا ادارہ ایداں دے امور دے آس پاس تیار ہويا اے جو سرچ انجنہاں د‏‏ی درجہ بندی نو‏‏ں متاثر کردے نيں ، جداں میٹا ٹیگز وچ [[تجارتی مارکہ|ٹریڈ مارک]] دا استعمال۔ کچھ سرچ انجناں دے ذریعہ سرچ رینکنگ د‏‏ی فروخت نے وی لائبریرین تے صارف دے حامیاں وچ تنازع پیدا کر دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xOk3EIUW9VgC|title=Planet Google: One Company's Audacious Plan to Organize Everything We Know|last=Stross|first=Randall|date=22 September 2009|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-4165-4696-2|access-date=9 December 2012}}</ref> 3 جون ، 2009 نو‏‏ں [[مائیکروسافٹ|مائیکرو سافٹ]] نے اپنا نواں سرچ انجن ، [[بنگ]] شروع کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.microsoft.com/presspass/press/2009/may09/05-28NewSearchPR.mspx|title=Microsoft's New Search at Bing.com Helps People Make Better Decisions: Decision Engine goes beyond search to help customers deal with information overload (Press Release)|publisher=Microsoft News Center|date=May 28, 2009|accessdate=May 29, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629120855/http://www.microsoft.com/presspass/press/2009/may09/05-28NewSearchPR.mspx|archivedate=June 29, 2011}}</ref> اگلے مہینے مائیکروسافٹ تے [[یاہو!]] بنگ نے اک معاہدے دا اعلان کيتا جس وچ بنگ یاہو نو‏‏ں طاقت دے گا ! تلاش کرن ۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8174763.stm "Microsoft and Yahoo seal web deal"], ''BBC Mobile News'', July 29, 2009.</ref> === فائل شیئرنگ === انٹرنیٹ دے آغاز تو‏ں پہلے ہی کمپیوٹر نیٹ ورکس اُتے وسائل یا فائل شیئرنگ اک اہ‏م سرگرمی رہی اے تے اسنو‏ں مختلف طریقےآں تو‏ں سپورٹ کيتا گیا سی جنہاں وچ بلیٹن بورڈ سسٹم (1978) ، یوزنٹ (1980) ، کیرمٹ (1981) تے بہت سارے شامل ني‏‏‏‏ں۔ انٹرنیٹ اُتے استعمال دے [[فائل منتقلی پروٹوکول|ل]] The [[فائل منتقلی پروٹوکول|فائل ٹرانسفر پروٹوکول]] (ایف ٹی پی) نو‏‏ں 1985 وچ معیاری بنایا گیا سی تے اج وی استعمال وچ ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.ietf.org/rfc/rfc0959.txt RFC 765: File Transfer Protocol (FTP)], J. Postel and J. Reynolds, ISI, October 1985</ref> آلات د‏‏ی اک قسم وی شامل صارفین د‏‏ی فائلاں نو‏‏ں دریافت وچ مدد کيت‏ی طرف FTP دے استعمال وچ مدد دے لئی تیار کیتے گئے اوہ ٹرانسفر کرنا چاہن، وائڈ ایریا انفارمیشن سرور 1991 وچ (WAIS) گوفر 1991 وچ ، آرچی 1991 وچ ، ویرونیکا 1992 وچ Jughead 1993 وچ ، 1988 وچ انٹرنیٹ ریلے چیٹ (IRC) تے آخر کار 1991 وچ ویب ڈائریکٹریز تے [[سرچ انجن|ویب سرچ انجناں دے]] نال [[ورلڈ وائڈ ویب]] (WWW)۔ 1999 وچ ، نیپسٹر پیئر ٹو پیئر دا پہلا فائل شیئرنگ سسٹم بن گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/reliabledistribu0000birm|title=Reliable Distributed Systems: Technologies, Web Services, and Applications|last=Kenneth P. Birman|date=2005-03-25|publisher=Springer-Verlag New York Incorporated|isbn=978-0-387-21509-9|page=[https://archive.org/details/reliabledistribu0000birm/page/532 532]|access-date=2012-01-20|url-access=registration}}</ref> نیپسٹر نے انڈیکسنگ تے اسيں مرتبہ د‏‏ی دریافت دے لئی اک مرکزی سرور دا استعمال کيتا ، لیکن فائلاں د‏‏ی اسٹوریج تے ٹرانسفر نو‏‏ں وکندریقرت کر دتا گیا۔ متعدد پیر-پیر پیر فائل شیئرنگ پروگرام تے خدمات جس د‏‏ی مختلف سطحاں اُتے وکندریقریت تے نامعلوم شناخت شامل نئيں اے ، انہاں وچ شامل نيں: 2000 وچ Gnutella ، eDonkey2000 تے فرینائٹ ، 2001 وچ فاسٹ ٹریک ، کزا ، لیمویر تے بٹ ٹورنٹ تے 2003 وچ زہر ۔ یہ تمام ٹولز عام مقصد دے نيں تے مختلف قسم دے مواد دا اشتراک کرنے دے لئی استعمال ہوسکدے نيں ، لیکن میوزک فائلاں ، سافٹ وئیر تے بعد وچ فلماں تے ویڈیوز د‏‏ی شیئرنگ اہ‏م استعمال ا‏‏ے۔ تے جدو‏ں کہ اس وچو‏ں کچھ حص legalہ قانونی اے ، وڈے حصے نئيں ني‏‏‏‏ں۔ قانونی مقدماں تے ہور قانونی اعمال Napster دے 2001 وچ eDonkey2000 2005 وچ پیدا ہونے والے، Kazaa 2006 وچ 2010 وچ بند ہوئے یا انہاں د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں مرکوز کرنے تے Limewire.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://w2.eff.org/IP/P2P/p2p_copyright_wp.php|title=EFF: What Peer-to-Peer Developers Need to Know about Copyright Law|publisher=W2.eff.org|accessdate=2012-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120115034129/http://w2.eff.org/IP/P2P/p2p_copyright_wp.php|archivedate=January 15, 2012}}</ref> سمندری ڈاکو بے ، جو 2003 وچ سویڈن وچ قائم کيتا گیا سی ، 2009 تے 2010 وچ مقدمے د‏‏ی سماعت تے اپیل دے باوجود جاری اے جس دے نتیجے وچ اس دے متعدد بانیاں دے لئی جیل د‏‏ی شرائط تے وڈے جرمانے عائد کیتے گئے سن ۔ اک طرف [[فکری ملکیت|دانشورانہ املاک]] د‏‏ی چوری دے الزامات تے دوسری طرف سنسرشپ دے الزامات دے نال فائل شیئرنگ متنازع تے متنازع ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.cbsnews.com/stories/2003/09/18/opinion/polls/main573990.shtml "Poll: Young Say File Sharing OK"], Bootie Cosgrove-Mather, ''CBS News'', 11 February 2009</ref> === ڈاٹ کم دا بلبلا === اچانک دنیا بھر وچ لکھاں تک پہنچنے د‏‏ی کم قیمت تے انہاں لوکاں دے بیچنے یا سننے دا امکان ايس‏ے لمحے وچ پہنچیا جدو‏ں انہاں نے اشتہار بازی ، میل آرڈر سیلز ، [[گاہکاں تو‏ں تعلقات د‏‏ی نظامت|کسٹمر ریلیشنش مینجمنٹ]] تے بہت سارے وچ بزنس ڈوما نو‏‏ں ختم کرنے دا وعدہ کيتا۔ علاقےآں. ویب اک نويں قاتل ایپ سی۔ جو غیر منسلک خریداراں تے بیچنے والےآں نو‏‏ں بغیر کسی قیمت تے کم لاگت دے طریقےآں تو‏ں اکٹھا کرسکدی ا‏‏ے۔ دنیا بھر دے تاجراں نے نويں کاروباری ماڈلز تیار کيتیاں تے اپنے نیڑےی وینچر کیپٹلسٹ دے پاس پہنچ گئے ۔ اگرچہ کچھ نويں کاروباری افراد دے پاس کاروبار تے اقتصادیات وچ تجربہ سی ، لیکن اکثریت صرف خیالات رکھنے والے افراد کيت‏ی سی تے انہاں نے راجگڑھ د‏‏ی آمد نو‏‏ں تدبر دے نال منظم نئيں کيتا۔ ہور برآں ، بوہت سارے ڈاٹ کم دے کاروباری منصوبےآں د‏‏ی پیش گوئی اس قیاس اُتے کيتی گئی سی کہ انٹرنیٹ دے استعمال تو‏ں اوہ موجودہ کاروباراں دے تقسیم چینلز نو‏‏ں نظرانداز کرن گے لہذا انہاں دا مقابلہ نئيں کرنا پئے گا۔ جدو‏ں مضبوط کاروباری برانڈز دے نال قائم کاروباری ادارےآں نے اپنی انٹرنیٹ موجودگی تیار کيتی ، تاں ایہ امیداں بکھر گئياں تے نويں آنے والے وڈے ، زیادہ قائم کاروباراں دے زیر اثر بازاراں وچ جانے د‏‏ی کوشش کرنے چھڈ گئے۔ بوہت سارے لوکاں وچ ایسا کرنے د‏‏ی صلاحیت نئيں سی۔ ڈاٹ کم کم دا بلبلہ مارچ 2000 وچ پھٹا ، جس وچ 10 ہفتہ <ref>[http://bigcharts.marketwatch.com/historical/default.asp?detect=1&symbol=NASDAQ&close_date=3%2F10%2F00&x=34&y=12 Nasdaq peak of 5,048.62] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171111145523/http://bigcharts.marketwatch.com/historical/default.asp?detect=1&symbol=NASDAQ&close_date=3%2F10%2F00&x=34&y=12 |date=2017-11-11 }}</ref> (5،132.52 انٹرا ڈے) اُتے مشتمل ٹکنالوجی ہیوی [[نیزڈیک|نیس ڈیک کمپوزٹ]] انڈیکس 5،048.62 اُتے پہنچ گیا ، جو اس تو‏ں اک سال پہلے ہی اس د‏ی قیمت تو‏ں دگنا ا‏‏ے۔ 2001 تک ، بلبلا د‏‏ی افزائش پوری رفتار تو‏ں چل رہی سی۔ ڈاٹ کم د‏‏ی اکثریت نے اپنے منصوبے تے آئی پی او کیپٹل نو‏‏ں جلانے دے بعد ، بغیر کسی منافع دے اکثر تجارت ختم کردتی سی۔ لیکن اس دے باوجود ، انٹرنیٹ ترقی کردا رہندا اے ، جو تجارت دے ذریعہ کارفرما اے ، آن لائن معلومات تے علم تے سوشل نیٹ ورکنگ د‏‏ی بہت زیادہ مقدار ا‏‏ے۔ === موبائل فون تے انٹرنیٹ === انٹرنیٹ کنیکٹیویٹی والا پہلا موبائل فون نوکیا 9000 کمیونیکیٹر سی ، جسنو‏ں 1996 وچ فن لینڈ وچ لانچ کيتا گیا سی۔ موبائل فون اُتے انٹرنیٹ خدمات تک رسائی د‏‏ی عملداری اس وقت تک محدود سی جدو‏ں تک کہ اس ماڈل تو‏ں قیمتاں کم نہ ہاں تے نیٹ ورک مہیا کرنے والےآں نے فونز اُتے آسانی تو‏ں قابل رسائی سسٹم تے خدمات تیار کرنا شروع کر دتیاں۔ جاپان وچ NTT ڈوکومو نے 1999 وچ پہلی موبائل انٹرنیٹ سروس ، آئی-موڈ ، دا آغاز کيتا سی تے اسنو‏ں موبائل فون انٹرنیٹ خدمات د‏‏ی پیدائش سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 2001 وچ ، ریسرچ انہاں موشن (اب بلیک بیری لمیٹڈ ) دے ذریعہ اپنے بلیک بیری پروڈکٹ دے لئی موبائل فون ای میل دا نظام امریکا وچ لانچ کيتا گیا۔ چھوٹی اسکرین تے چھوٹے کیپیڈ تے موبائل فون دے اک ہتھ والے آپریشن نو‏‏ں موثر استعمال کرنے دے لئی ، موبائل ڈیوائسز ، وائرلیس ایپلیکیشن پروٹوکول (WAP) دے لئی اک مخصوص دستاویز تے نیٹ ورکنگ ماڈل تشکیل دتا گیا۔ زیادہ تر موبائل ڈیوائس انٹرنیٹ خدمات WAP دا استعمال کردے ہوئے کم کردی ني‏‏‏‏ں۔ موبائل فون خدمات د‏‏ی ترقی ابتدائی طور اُتے جاپان ، جنوبی کوریا تے تائیوان دے نال بنیادی طور اُتے ایشیئن رجحان سی جس وچ بہت جلد اپنے انٹرنیٹ صارفین نو‏‏ں پی سی د‏‏ی بجائے فون دے ذریعہ وسائل تک رسائی حاصل کرنے دا پتہ چلا۔ ترقی پزیر ملکاں نے اس دے بعد ہندوستان ، جنوبی افریقہ ، کینیا ، فلپائن تے پاکستان دے نال ایہ اطلاع دتی کہ انہاں دے گھریلو صارفین نے اکثریت پی سی د‏‏ی بجائے موبائل فون تو‏ں انٹرنیٹ تک رسائی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ انٹرنیٹ دے یوروپی تے شمالی امریکا دے استعمال پرسنل کمپیوٹرز د‏‏ی اک وڈی وڈی بنیاد تو‏ں متاثر ہويا سی تے موبائل فون انٹرنیٹ تک رسائی وچ بتدریج اضافہ ہويا سی ، لیکن بیشتر مغربی ملکاں وچ 20-30 تو‏ں 30 فیصد تک قومی سطح تک پہنچ گیا سی۔ <ref name="DasguptaLall2001">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=4v-04WJ4UBEC|title=Policy Reform, Economic Growth, and the Digital Divide: An Econometric Analysis|last=Susmita Dasgupta|last2=Somik V. Lall|last3=David Wheeler|publisher=World Bank Publications|year=2001|pages=1–3|id=GGKEY:YLS5GEUEBAR|access-date=11 February 2013}}</ref> ایہ پار 2008 وچ ہوئی ، جدو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ انٹرنیٹ تک رسائی والے آلات پرسنل کمپیوٹرز دے مقابلے وچ موبائل فون سن ۔ ترقی پزیر دنیا دے بہت سارے حصےآں وچ ، ایہ تناسب اک پی سی صارف دے لئی 10 موبائل فون صارفین دے برابر ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=GSM and UMTS, The Creation of Global Mobile Communications|last=Hillebrand|first=Friedhelm|publisher=John Wiley & Sons|year=2002|isbn=978-0-470-84322-2|editor-last=Hillebrand|editor-first=Friedhelm}}</ref> == ویب ٹیکنالوجیز == [[ویب صفحہ|ویب صفحات]] نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے [[ایچ ٹی ایم ایل|ہائپر ٹیکسٹ مارک اپ لینگویج]] (HTML) اُتے مبنی ساختی دستاویزات دے طور اُتے تصور کيتا گیا سی جو [[تصویر|تصاویر]] ، [[ویڈیو]] تے دوسرے مواد تک رسائی د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ صفحے وچ موجود [[ہائپرلنک|ہائپر لنکس]] صارفین نو‏‏ں دوسرے صفحات اُتے تشریف لے جانے د‏‏ی اجازت دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ابتدائی براؤزرز وچ ، تصاویر نو‏‏ں اک علاحدہ "مددگار" ایپلی کیشن وچ کھولیا گیا۔ مارک اینڈریسن دے 1993 وچ موسیک تے 1994 نیٹسکیپ <ref name="W3.org"/> نے غیر تکنیکی صارفین دے لئی مخلوط متن تے تصاویر پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران ایچ ٹی ایم ایل تیار ہويا ، جس دے نتیجے وچ [[ایچ ٹی ایم ایل|ایچ ٹی ایم ایل 4 دا آغاز ہويا]] جس نے [[سی ایس ایس]] اسٹائلنگ دے وڈے عناصر نو‏‏ں متعارف کرایا تے ، بعد وچ ، توسیع وچ براؤزر کوڈ نو‏‏ں کال کرنے د‏‏ی سہولت فراہ‏م کيتی گئی تے اک سٹرکچرڈ انداز (اے جے اے ایکس ) وچ سرورز تو‏ں مواد طلب کيتا گیا۔ == ہسٹوریگرافی == انٹرنیٹ د‏‏ی ترقی د‏‏ی [[تریخ نگاری]] د‏‏ی فراہمی وچ تقریبا ناقابل تسخیر مسائل ني‏‏‏‏ں۔ ڈیجیٹائزیشن دا عمل عمومی طور اُتے تاریخی نگاری تے خاص طور اُتے تاریخی مواصلات د‏‏ی تحقیق دے لئی اک دوہرے چیلنج د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ ابتدائی پیشرفتاں د‏‏ی دستاویزی دستاویز وچ دشواری دا احساس جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انٹرنیٹ ہويا ، اقتباس تو‏ں جمع کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{quote|"ارپنیٹ مدت کچھ اچھی طرح تو‏ں دستاویزی اے کیونجے کارپوریشن انچارج - [[بی بی این ٹیکنالوجیز|بی بی این]] نے اک جسمانی ریکارڈ چھڈیا ا‏‏ے۔ [[این ایس ایف نیٹ]] دور وچ منتقل ہُندا ہويا ، ایہ اک غیرمعمولی طور اُتے وکندریقرت عمل بن گیا۔ لوکاں وچ ریکارڈ موجود اے تہہ خاناں وچ ، خفیہ خاناں وچ … بہت کچھ جو ہويا اوہ زبانی طور اُتے تے انفرادی اعتماد د‏‏ی بنیاد اُتے کيتا گیا۔|[[ڈوگ گال]] (2007)<ref>{{cite news | title=An Internet Pioneer Ponders the Next Revolution | work=Illuminating the net's Dark Ages | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/6959034.stm | accessdate=February 26, 2008 | date=August 23, 2007 | first=Colin | last=Barras}}</ref>}} == ہور ویکھو == {{Wikipedia books|Internet}}{{Div col}} * [[History of hypertext]] * [[History of telecommunication]] * [[History of the Internet in Sweden]] * [[Index of Internet-related articles]] * [[Internet activism]] * [[جالبینی مراقبت]] * [[List of Internet pioneers]] * [[MH & xmh: Email for Users & Programmers]] * [[Nerds 2.0.1|Nerds 2.0.1: A Brief History of the Internet]] * [[On the Internet, nobody knows you're a dog]] * [[Outline of the Internet]] {{Div col end}} == حوالے == {{حوالے}} == کتابیات == * {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/howwebwasbornsto00gill|title=How the Web was Born: The Story of the World Wide Web|last=Gillies|first=James|last2=Cailliau|first2=Robert|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=0-19-286207-3|location=New York|ref=harv|url-access=registration}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=RLKxSvCBQZcC|title=Where Wizards Stay Up Late: The Origins Of The Internet|last=Hafner|first=Katie|last2=Lyon|first2=Matthew|publisher=Touchstone|year=1998|isbn=978-0-684-83267-8|location=New York|ref=harv|author-link=Katie Hafner|orig-year=1996}} == ہور پڑھو == * {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/inventinginterne00abba|title=Inventing the Internet|last=Abbate|first=Janet|publisher=MIT Press|year=1999|isbn=978-0-262-01172-3|location=Cambridge, Massachusetts|url-access=registration}} * {{حوالہ کتاب|url=http://www.netvalley.com/archives/mirrors/cerf-how-inet.html|title=How the Internet Came to Be|last=Cerf|first=Vinton|year=1993}} * {{حوالہ کتاب|title=A history of the Internet and the digital future|last=Ryan|first=Johnny|publisher=Reaktion Books|year=2010|isbn=978-1-86189-777-0|location=London, England}} * Thomas Greene; Larry James Landweber; George Strawn (2003). "A Brief History of NSF and the Internet". National Science Foundation. Cite journal requires |journal= (help) == باہرلے جوڑ == * [http://www.computerhistory.org/exhibits/internet_history/ انٹرنیٹ ہسٹری ٹائم لائن] - کمپیوٹر ہسٹری میوزیم * [http://www.isoc.org/internet/history/ انٹرنیٹ د‏‏ی تریخ] - انٹرنیٹ سوسائٹی * [http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ ہوبس دا انٹرنیٹ ٹائم لائن 12] * [https://www.youtube.com/watch?v=9hIQjrMHTv4 ''انٹرنیٹ د‏‏ی تریخ''] ، اک مختصر متحرک فلم (2009) * {{Curlie|Computers/Internet/History/}} {{Telecommunications}} [[گٹھ:کمپيوٹنگ د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین]] [[گٹھ:انٹرنیٹ نگرانی]] [[گٹھ:امریکی ایجادات]] [[گٹھ:تریخ انٹرنیٹ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 3qe68xrss4bqgpt7qimxyeyrhluh1bb 0 91038 707620 707319 2026-06-09T08:43:20Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707620 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ انگریزی ضلعے''' (List of English districts) ا‏‏ے۔ اس د‏ی معلومات قومی شماریات دے دفتر تو‏ں 2010 ء دے اندازےآں دے مطابق ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{United Kingdom district population citation}}</ref> == لسٹ اسما == [[انگلستان]] وچ فی الحال 326 ضلعے ني‏‏‏‏ں۔ * 32 [[لندن بورو]]* 36 [[میٹروپولیٹن بورو|میٹروپولیٹن ضلعے]]* 201 [[غیر میٹروپولیٹن ضلعے]]* 55 وحدانی اتھارٹی* [[لندن شہر]] * [[جزائر سیلی]] == موجودہ ضلعے == {| class="wikitable sortable" |- !نام ! class="unsortable" | ویب سائٹ !آبادی<br />(2011 تخمینہ) !قسم ![[انگلستان د‏‏ی رسمی کاؤنٹیاں|رسمی کاؤنٹی]] |- |[[آدور (ضلع)|آدور]] |[http://www.adur.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|61,300 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[الیرڈیل]] |[http://www.allerdale.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|96,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کامبریا]] |- |[[امبر ویلی]] |[http://www.ambervalley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|122,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈربیشائر]] |- |[[ارون]] |[http://www.arun.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|149,800 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[ایشفیلڈ]] |[http://www.ashfield-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|119,500 | |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[ایشفورڈ (بورو)|ایشفورڈ]] |[http://www.ashford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|118,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[ایلزبری ویل]] |[http://www.aylesburyvaledc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140211011946/http://www.aylesburyvaledc.gov.uk/ |date=2014-02-11 }} |align=right|174,900 | |[[بکنگھمشائر]] |- |[[بےبر]] |[http://www.babergh-south-suffolk.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828044852/http://www.babergh-south-suffolk.gov.uk/ |date=2008-08-28 }} |align=right|87,900 | |[[سافک]] |- |[[لندن بورو بارکنگ تے ڈیگنہیم|بارکنگ تے ڈیگنہیم]] |[http://www.barking-dagenham.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025163946/http://www.barking-dagenham.gov.uk/ |date=2005-10-25 }} |align=right|187,000 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[لندن بورو بارنیٹ|بارنیٹ]] |[http://www.barnet.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|357,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو بارنسلے|بارنسلے]] |[http://www.barnsley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|231,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[جنوبی یارکشائر]] |- |[[بیرو-ان-فرنیس (بورو)|بیرو-ان-فرنیس]] |[http://www.barrowbc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|69,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کامبریا]] |- |[[بیسیلڈن (ضلع)|بیسیلڈن]] |[http://www.basildon.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130622025104/http://www.basildon.gov.uk/ |date=2013-06-22 }} |align=right|175,000 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[بیسنگسٹوک تے ڈین]] |[http://www.basingstoke.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328011058/http://www.basingstoke.gov.uk/ |date=2014-03-28 }} |align=right|168,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[باسیٹلو]] |[http://www.bassetlaw.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140530022511/http://www.bassetlaw.gov.uk/ |date=2014-05-30 }} |align=right|113,000 | |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[باتھ تے شمالی مشرقی سامرسیٹ]] |[http://www.bathnes.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|175,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[سامرسیٹ]] |- |[[بورو بیڈفورڈ|بیڈفورڈ]] |[http://www.bedford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|157,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بیڈفورڈشائر]] |- |[[لندن بورو بیکزلی|بیکزلی]] |[http://www.bexley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|232,800 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[برمنگھم]] |[http://www.birmingham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|1,074,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1889) |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[بلابی (ضلع)|بلابی]] |[http://www.blaby.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|94,100 | |[[لیسٹرشائر]] |- |[[بلیکبرن مع ڈاروین]] |[http://www.blackburn.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208211710/http://www.blackburn.gov.uk/ |date=2012-02-08 }} |align=right|147,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[بلیکپول]] |[http://www.blackpool.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|142,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[بولسوور (ضلع)|بولسوور]] |[http://www.bolsover.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923022124/https://www.bolsover.gov.uk/ |date=2020-09-23 }} |align=right|76,000 | |[[ڈربیشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو بولٹن|بولٹن]] |[http://www.bolton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|277,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[بوسٹن (بورو)|بوسٹن]] |[http://www.boston.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|64,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکنشائر]] |- |[[بورنموتھ]] |[http://www.bournemouth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|183,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈورسٹ]] |- |[[براکنیل فارسٹ]] |[http://www.bracknell-forest.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|113,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بارکشائر]] |- |[[بریڈفورڈ شہر|بریڈفورڈ]] |[http://www.bradford.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160509013149/http://www.bradford.gov.uk/ |date=2016-05-09 }} |align=right|523,100 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1897) |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[برینٹری (ضلع)|برینٹری]] |[http://www.braintree.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|147,500 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[بریکلینڈ (ضلع)|بریکلینڈ]] |[http://www.breckland.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051211091729/http://www.breckland.gov.uk/ |date=2005-12-11 }} |align=right|131,000 | |[[نورفک]] |- |[[لندن بورو برینٹ|برینٹ]] |[http://www2.brent.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050930224812/http://www2.brent.gov.uk/ |date=2005-09-30 }} |align=right|312,200 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[برینٹووڈ (بورو)|برینٹووڈ]] |[http://www.brentwood-council.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025141728/http://www.brentwood-council.gov.uk/ |date=2005-10-25 }} |align=right|73,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[برائیٹن اینڈ ہوو]] |[http://www.brighton-hove.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|273,000 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (2000) |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[برسٹل]] |[http://www.bristol-city.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820043630/http://www.bristol-city.gov.uk/WardFinder/pdfs/cliftonmap-high.pdf |date=2008-08-20 }} |align=right|428,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1542) |[[برسٹل]] |- |[[براڈلینڈ]] |[http://www.broadland.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140325021638/http://www.broadland.gov.uk/ |date=2014-03-25 }} |align=right|124,700 | |[[نورفک]] |- |[[لندن بورو بروملی|بروملی]] |[http://www.bromley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|310,600 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[برومسگروف (ضلع)|برومسگروف]] |[http://www.bromsgrove.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150312185509/http://www.bromsgrove.gov.uk/ |date=2015-03-12 }} |align=right|93,700 | |[[ووسٹرشائر]] |- |[[بروکسبورن (بورو)|بروکسبورن]] |[http://www.broxbourne.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|93,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[بروکسٹوے]] |[http://www.broxtowe.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102001122/http://www.broxtowe.gov.uk/ |date=2012-11-02 }} |align=right|109,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[برنلی (بورو)|برنلی]] |[http://www.burnley.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110704110756/http://www.burnley.gov.uk/ |date=2011-07-04 }} |align=right|87,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو بری|بری]] |[http://www.bury.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|185,400 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[کلڈرڈیل]] |[http://www.calderdale.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228042334/http://www.calderdale.gov.uk/ |date=2014-02-28 }} |align=right|204,200 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[کیمبرج]] |[http://www.cambridge.gov.uk/cambridge.htm ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060101044125/http://www.cambridge.gov.uk/cambridge.htm |date=2006-01-01 }} |align=right|122,700 |شہر (1951) |[[کیمبرجشائر]] |- |[[لندن بورو کیمڈن|کیمڈن]] |[http://www.camden.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|220,100 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[کینوک چیز (ضلع)|کینوک چیز]] |[http://www.cannockchasedc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|97,600 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[کینٹربری شہر|کینٹربری]] |[http://www.canterbury.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|150,600 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[کینٹ]] |- |[[کارلایل شہر|کارلایل]] |[http://www.carlisle-city.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511180247/http://www.carlisle-city.gov.uk/ |date=2008-05-11 }} |align=right|107,500 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[کامبریا]] |- |[[کیسل پوائنٹ]] |[http://www.castlepoint.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|88,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[وسطی بیڈفورڈشائر]] |[http://www.centralbeds.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820084136/http://www.centralbeds.gov.uk/ |date=2008-08-20 }} |align=right|255,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[بیڈفورڈشائر]] |- |[[چارنووڈ (بورو)|چارنووڈ]] |[http://www.charnwoodbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041001020312/http://www.charnwoodbc.gov.uk/ |date=2004-10-01 }} |align=right|165,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لیسٹرشائر]] |- |[[چلمسفورڈ شہر|چلمسفورڈ]] |[http://www.chelmsford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|168,500 |شہر (2012) |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[چیلٹنہیم]] |[http://www.cheltenham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|115,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[چرویل (ضلع)|چرویل]] |[http://www.cherwell-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|142,300 | |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[چیشائر مشرقی]] |[http://www.cheshireeast.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|370,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[چیشائر]] |- |[[چیشائر مغربی تے چیسٹر]] |[http://www.cheshirewestandchester.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|329,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[چیشائر]] |- |[[چیسٹرفیلڈ]] |[http://www.chesterfieldbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010926122156/http://www.chesterfieldbc.gov.uk/ |date=2001-09-26 }} |align=right|103,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈربیشائر]] |- |[[چیچیسٹر (ضلع)|چیچیسٹر]] |[http://www.chichestercity.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|114,000 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[چلٹرن (ضلع)|چلٹرن]] |[http://www.چلٹرن۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|92,700 | |[[بکنگھمشائر]] |- |[[چورلے (بورو)|چورلے]] |[http://www.chorley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|107,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[کرائسٹ چرچ، ڈورسٹ|کرائسٹ چرچ]] |[http://www.christchurch.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|47,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈورسٹ]] |- |[[کولچیسٹر (بورو)|کولچیسٹر]] |[http://www.colchester.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|173,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[کوپلینڈ، کامبریا|کوپلینڈ]] |[http://www.copelandbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060101020624/http://www.copelandbc.gov.uk/ |date=2006-01-01 }} |align=right|70,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کامبریا]] |- |[[کوربی]] |[http://www.corby.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160220222920/http://www.corby.gov.uk/ |date=2016-02-20 }} |align=right|61,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[کونوال]] |[http://www.cornwall.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|533,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[کونوال]] |- |[[کوٹسوولڈ (ضلع)|کوٹسوولڈ]] |[http://www.cotswold.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|83,200 | |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[کووینٹری]] |[http://www.coventry.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|316,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1345) |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[کاروین]] |[http://www.cravendc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327174650/http://www.cravendc.gov.uk/ |date=2014-03-27 }} |align=right|55,500 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[کراولی]] |[http://www.crawley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|107,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[مغربی سسیکس]] |- |[[لندن بورو کروئڈن|کروئڈن]] |[http://www.croydon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|364,800 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ڈیکورم]] |[http://www.dacorum.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410110649/http://www.dacorum.gov.uk/ |date=2014-04-10 }} |align=right|145,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[ڈارلنگٹن (بورو)|ڈارلنگٹن]] |[http://www.darlington.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021130091335/http://www.darlington.gov.uk/ |date=2002-11-30 }} |align=right|105,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کاؤنٹی ڈرہم|ڈرہم]] |- |[[ڈارٹفورڈ (بورو)|ڈارٹفورڈ]] |[http://www.dartford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|97,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[ڈاوینٹری (ضلع)|ڈاوینٹری]] |[http://www.daventrydc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|78,100 | |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[ڈربی]] |[http://www.derby.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|248,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1977) |[[ڈربیشائر]] |- |[[ڈربیشائر ڈیلز]] |[http://www.derbyshiredales.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213192417/http://www.derbyshiredales.gov.uk/ |date=2014-02-13 }} |align=right|71,100 | |[[ڈربیشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو ڈانکاسٹر|ڈانکاسٹر]] |[http://www.doncaster.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19991126044042/http://www.doncaster.gov.uk/ |date=1999-11-26 }} |align=right|302,500 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[جنوبی یارکشائر]] |- |[[ڈوور (ضلع)|ڈوور]] |[http://www.dover.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|111,700 | |[[کینٹ]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو ڈڈلی|ڈڈلی]] |[http://www.dudley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|313,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[کاؤنٹی ڈرہم]] |[http://www.durham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|513,000 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[کاؤنٹی ڈرہم]] |- |[[لندن بورو ایلنگ|ایلنگ]] |[http://www.ealing.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|339,300 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[مشرقی کیمبرجشائر]] |[http://www.eastcambs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|84,200 | |[[کیمبرجشائر]] |- |[[مشرقی ڈیون]] |[http://www.east-devon.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041204084640/http://www.east-devon.gov.uk/ |date=2004-12-04 }} |align=right|133,300 | |[[ڈیون]] |- |[[مشرقی ڈورسٹ]] |[http://www.eastdorsetdc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051029091016/http://www.eastdorsetdc.gov.uk/ |date=2005-10-29 }} |align=right|87,300 | |[[ڈورسٹ]] |- |[[مشرقی ہیمپشائر]] |[http://www.easthants.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|116,000 | |[[ہیمپشائر]] |- |[[مشرقی ہارٹفورڈشائر]] |[http://www.eastherts.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|138,200 | |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[مشرقی لنڈسے]] |[http://www.e-lindsey.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|136,700 | |[[لنکنشائر]] |- |[[مشرقی نارتھیمپٹنشائر]] |[http://www.east-northamptonshire.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913040554/http://www.east-northamptonshire.gov.uk/ |date=2008-09-13 }} |align=right|86,900 | |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[ایسٹ رائڈنگ یارکشائر]] |[http://www.eastriding.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|334,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[ایسٹ رائڈنگ یارکشائر]] |- |[[مشرقی سٹیفورڈشائر]] |[http://www.eaststaffsbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140927183751/http://www.eaststaffsbc.gov.uk/ |date=2014-09-27 }} |align=right|113,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[ایسٹبورن]] |[http://www.eastbourne.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|99,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[ایسٹلی (بورو)|ایسٹلی]] |[http://www.eastleigh.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140320141424/http://www.eastleigh.gov.uk/ |date=2014-03-20 }} |align=right|125,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[ایڈن، کامبریا|ایڈن]] |[http://www.eden.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081105160240/http://www.eden.gov.uk/ |date=2008-11-05 }} |align=right|52,500 | |[[کامبریا]] |- |[[ایلمبرج]] |[http://www.elmbridge.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|131,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[لندن بورو اینفیلڈ|اینفیلڈ]] |[http://www.enfield.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|313,900 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[اپنگ فارسٹ (ضلع)|اپنگ فارسٹ]] |[http://www.eppingforestdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|124,900 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[اپسوم تے ایویل]] |[http://www.epsom-ewell.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|75,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[عریواش]] |[http://www.عریواش۔gov.uk ویب سائٹ] |align=right|112,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈربیشائر]] |- |[[ایکسٹر]] |[http://www.exeter.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511205833/https://exeter.gov.uk/ |date=2020-05-11 }} |align=right|117,100 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[ڈیون]] |- |[[فارہیم (بورو)|فارہیم]] |[http://www.fareham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|111,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[فینلینڈ]] |[http://www.fenland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|95,500 | |[[کیمبرجشائر]] |- |[[فارسٹ ہیتھ]] |[http://www.forest-heath.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140321115446/http://www.forest-heath.gov.uk/ |date=2014-03-21 }} |align=right|60,000 | |[[سافک]] |- |[[فارسٹ آف ڈین (ضلع)|فارسٹ آف ڈین]] |[http://www.fdean.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|82,200 | |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[فیلڈ (بورو)|فیلڈ]] |[http://www.fylde.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|76,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو گیٹسہیڈ|گیٹسہیڈ]] |[http://www.gateshead.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|200,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[گیڈلنگ]] |[http://www.gedling.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|113,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[گلوسٹر]] |[http://www.glos-city.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|121,900 |شہر (1541) |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[گاسپورٹ]] |[http://www.gosport.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|82,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[گریوشیم]] |[http://www.گریوشیم۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|101,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[گریٹ یارموتھ (بورو)|گریٹ یارموتھ]] |[http://www.great-yarmouth.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228021952/http://www.great-yarmouth.gov.uk/ |date=2014-02-28 }} |align=right|97,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نورفک]] |- |[[شاہی بورو گرینچ|گرینچ]] |[http://www.greenwich.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|255,500 |[[لندن بورو]]، [[List of place names مع royal patronage in the مملکت متحدہ|شاہی بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[گیلڈفورڈ (بورو)|گیلڈفورڈ]] |[http://www.guildford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|137,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[لندن بورو ہیکنی|ہیکنی]] |[http://www.hackney.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|247,200 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہالٹن (بورو)|ہالٹن]] |[http://www.halton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|125,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[چیشائر]] |- |[[ہیمبلیٹن]] |[http://www.hambleton.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140706221940/http://www.hambleton.gov.uk/ |date=2014-07-06 }} |align=right|89,600 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[لندن بورو ہیمرسمتھ تے فلہم|ہیمرسمتھ تے فلہم]] |[http://www.lbhf.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|182,400 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہاربرا]] |[http://www.harborough.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|85,700 | |[[لیسٹرشائر]] |- |[[لندن بورو ہارنگے|ہارنگے]] |[http://www.haringey.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|255,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہارلو]] |[http://www.harlow.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|82,200 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[ہاروگیٹ (بورو)|ہاروگیٹ]] |[http://www.harrogate.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|158,700 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[لندن بورو ہیعرو|ہیعرو]] |[http://www.harrow.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|240,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہارٹ (ضلع)|ہارٹ]] |[http://www.hart.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|91,700 | |[[ہیمپشائر]] |- |[[ہارٹلپول (بورو)|ہارٹلپول]] |[http://www.hartlepool.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|92,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کاؤنٹی ڈرہم|ڈرہم]] |- |[[ہیسٹینگز]] |[http://www.hastings.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|90,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[ہاوانٹ (بورو)|ہاوانٹ]] |[http://www.havant.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|120,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[لندن بورو ہیورنگ|ہیورنگ]] |[http://www.havering.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|237,900 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہیرفورڈشائر]] |[http://www.herefordshire.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407060243/http://www.herefordshire.gov.uk/ |date=2014-04-07 }} |align=right|183,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[ہیرفورڈشائر]] |- |[[ہیرٹسمیر]] |[http://www.hertsmere.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|100,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[ہائی پیک، ڈربیشائر|ہائی پیک]] |[http://www.highpeak.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|91,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈربیشائر]] |- |[[لندن بورو ہلنگٹن|ہلنگٹن]] |[http://www.hillingdon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|275,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہنکلے تے بوسورتھ]] |[http://www.hinckleyandbosworthonline.org.uk/ ویب سائٹ] |align=right|105,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لیسٹرشائر]] |- |[[ہورشام (ضلع)|ہورشام]] |[http://www.horsham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|131,500 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[لندن بورو ہونسلو|ہونسلو]] |[http://www.hounslow.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|254,900 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[کنگسٹن اپون ہل|ہل]] |[http://www.hullcc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|256,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1299) |[[ایسٹ رائڈنگ یارکشائر]] |- |[[ہنٹنگڈومشائر]] |[http://www.huntsdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|170,000 | |[[کیمبرجشائر]] |- |[[ہنڈبرن]] |[http://www.hyndburnbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060530050349/http://www.hyndburnbc.gov.uk/ |date=2006-05-30 }} |align=right|80,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[اپسوئچ (بورو)|اپسوئچ]] |[http://www.ipswich.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|133,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سافک]] |- |[[آئل آف ویٹ]] |[http://www.iwight.com/ ویب سائٹ] |align=right|138,400 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، کاؤنٹی |[[آئل آف ویٹ]] |- |[[جزائر سیلی]] |[http://www.scilly.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|2,200 | ''[[sui generis]]'' |[[کونوال]] |- |[[لندن بورو ازلنگٹن|ازلنگٹن]] |[http://www.islington.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|206,300 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[شاہی بورو کینزنگٹن تے چیلسی|کینزنگٹن تے چیلسی]] |[http://www.rbkc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|158,300 |[[لندن بورو]]، [[List of place names مع royal patronage in the مملکت متحدہ|شاہی بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[کیٹیرنگ (بورو)|کیٹیرنگ]] |[http://www.kettering.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120806035451/http://www.kettering.gov.uk/ |date=2012-08-06 }} |align=right|93,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[کنگز لین تے مغربی نورفک]] |[http://www.west-norfolk.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|147,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نورفک]] |- |[[شاہی بورو کنگسٹن اپون ٹیمز|کنگسٹن اپون ٹیمز]] |[http://www.kingston.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|160,400 |[[لندن بورو]]، [[List of place names مع royal patronage in the مملکت متحدہ|شاہی بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[کرکلیز]] |[http://www.kirkleesmc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050922183721/http://www.kirkleesmc.gov.uk/ |date=2005-09-22 }} |align=right|423,000 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو نوزلی|نوزلی]] |[http://www.knowsley.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729122520/http://www.knowsley.gov.uk/ |date=2009-07-29 }} |align=right|145,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مرزیسائڈ]] |- |[[لندن بورو لیمبیتھ|لیمبیتھ]] |[http://www.lambeth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|304,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[لنکاسٹر شہر|لنکاسٹر]] |[http://www.lancaster.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328022608/http://www.lancaster.gov.uk/ |date=2014-03-28 }} |align=right|137,800 |شہر (1937) |[[لنکاشائر]] |- |[[لیڈز شہر|لیڈز]] |[http://www.leeds.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|750,700 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1893) |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[لیسٹر]] |[http://www.leicester.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|329,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1919) |[[لیسٹرشائر]] |- |[[لیویس (ضلع)|لیویس]] |[http://www.lewes.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|97,600 | |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[لندن بورو لیوشم|لیوشم]] |[http://www.lewisham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|276,900 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[لیچفیلڈ (ضلع)|لیچفیلڈ]] |[http://www.lichfielddc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|100,900 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[لنکن، لنکنشائر|لنکن]] |[http://www.lincoln.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|93,100 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[لنکنشائر]] |- |[[لیورپول]] |[http://www.liverpool.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060328002145/http://www.liverpool.gov.uk/ |date=2006-03-28 }} |align=right|465,700 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1880) |[[مرزیسائڈ]] |- |[[لندن شہر]] |[http://www.cityoflondon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|7,400 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'')، ''[[sui generis]]'' |[[لندن شہر]] |- |[[لوٹن]] |[http://www.luton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|203,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بیڈفورڈشائر]] |- |[[میڈسٹون (بورو)|میڈسٹون]] |[http://www.digitalmaidstone.co.uk/ ویب سائٹ] |align=right|155,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[مالڈن (ضلع)|مالڈن]] |[http://www.maldon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|61,700 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[مالورن ہلز (ضلع)|مالورن ہلز]] |[http://www.malvernhills.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140608095352/http://www.malvernhills.gov.uk/ |date=2014-06-08 }} |align=right|74,700 | |[[ووسٹرشائر]] |- |[[مانچسٹر]] |[http://www.manchester.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303042405/http://www.manchester.gov.uk/ |date=2011-03-03 }} |align=right|502,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1853) |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[مینسفیلڈ (ضلع)|مینسفیلڈ]] |[http://www.mansfield.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|104,600 | |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[میڈوے]] |[http://www.medway.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040124162034/http://www.medway.gov.uk/index/leisure/localhistory/timeline/17909.htm |date=2004-01-24 }} |align=right|264,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[میلٹن (بورو)|میلٹن]] |[http://www.melton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|50,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لیسٹرشائر]] |- |[[میندیپ]] |[http://www.mendip.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130416233913/http://www.mendip.gov.uk/ |date=2013-04-16 }} |align=right|109,400 | |[[سامرسیٹ]] |- |[[لندن بورو مرٹن|مرٹن]] |[http://www.merton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|200,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[مڈ ڈیون]] |[http://www.middevon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|77,900 | |[[ڈیون]] |- |[[مڈ سافک]] |[http://www.mid-suffolk-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050305123936/http://www.mid-suffolk-dc.gov.uk/ |date=2005-03-05 }} |align=right|97,100 | |[[سافک]] |- |[[مڈ سسیکس]] |[http://www.midsussex.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|140,200 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[میڈیلزبرو (بورو)|میڈیلزبرو]] |[http://www.middlesbrough.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191006165155/https://middlesbrough.gov.uk/ |date=2019-10-06 }} |align=right|138,400 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[ملٹن کینز (بورو)|ملٹن کینز]] |[http://www.miltonkeynes.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829214812/http://www.miltonkeynes.gov.uk/ |date=2012-08-29 }} |align=right|249,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بکنگھمشائر]] |- |[[مول ویلی]] |[http://www.molevalley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|85,600 | |[[سرے]] |- |[[نیوآرک تے شرووڈ]] |[http://www.newark-sherwooddc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|115,000 | |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[نیوکیسل-انڈر-لائم (بورو)|نیوکیسل-انڈر-لائم]] |[http://www.newcastle-staffs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|123,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[نیوکیسل اپون ٹائین]] |[http://www.newcastle.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208200135/http://www.newcastle.gov.uk/ |date=2011-02-08 }} |align=right|279,100 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1882) |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[نیو فارسٹ (ضلع)|نیو فارسٹ]] |[http://www.nfdc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525044829/http://nfdc.gov.uk/ |date=2013-05-25 }} |align=right|176,800 | |[[ہیمپشائر]] |- |[[لندن بورو نیوہیم|نیوہیم]] |[http://www.newham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|310,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[شمالی ڈیون]] |[http://www.northdevon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|94,000 | |[[ڈیون]] |- |[[شمالی ڈورسٹ]] |[http://www.north-dorset.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060710085632/http://www.north-dorset.gov.uk/ |date=2006-07-10 }} |align=right|69,000 | |[[ڈورسٹ]] |- |[[شمالی مشرقی ڈربیشائر]] |[http://www.ne-derbyshire.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110205101637/http://www.ne-derbyshire.gov.uk/ |date=2011-02-05 }} |align=right|99,100 | |[[ڈربیشائر]] |- |[[شمالی مشرقی لنکنشائر]] |[http://www.nelincs.gov.uk/IC/Index.htm ویب سائٹ] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20040802063022/http://www.nelincs.gov.uk/IC/Index.htm |date=2004-08-02 }} |align=right|159,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکنشائر]] |- |[[شمالی ہارٹفورڈشائر]] |[http://www.nhdc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030807201733/http://www.nhdc.gov.uk/ |date=2003-08-07 }} |align=right|127,500 | |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[شمالی کیسٹایون]] |[http://www.n-kesteven.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|108,500 | |[[لنکنشائر]] |- |[[شمالی لنکنشائر]] |[http://www.northlincs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|167,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکنشائر]] |- |[[شمالی نورفک]] |[http://www.north-norfolk.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|101,700 | |[[نورفک]] |- |[[شمالی سامرسیٹ]] |[http://www.n-somerset.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|203,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[سامرسیٹ]] |- |[[شمالی ٹینیسائڈ]] |[http://www.northtyneside.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923012827/https://northtyneside.gov.uk/ |date=2020-09-23 }} |align=right|201,200 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[شمالی وارکشائر]] |[http://www.northwarks.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|62,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[وارکشائر]] |- |[[شمالی مغربی لیسٹرشائر]] |[http://www.nwleics.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|93,700 | |[[لیسٹرشائر]] |- |[[نارتھیمپٹن]] |[http://www.northampton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|212,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[نارتھمبرلینڈ]] |[http://www.northumberland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|316,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[نارتھمبرلینڈ]] |- |[[نارویچ]] |[http://www.norwich.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|132,200 |شہر (1195) |[[نورفک]] |- |[[ناٹنگھم]] |[http://www.nottinghamcity.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|303,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1897) |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[نانیٹن تے بیڈورتھ]] |[http://www.nuneatonandbedworth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|125,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[وارکشائر]] |- |[[اواڈبی تے ویگسٹن]] |[http://www.oadby-wigston.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|56,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لیسٹرشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو اولڈھم|اولڈھم]] |[http://www.oldham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|225,200 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[آکسفورڈ]] |[http://www.oxford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|150,200 |شہر (1542) |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[پینڈل]] |[http://www.pendle.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722025859/http://www.pendle.gov.uk/ |date=2011-07-22 }} |align=right|89,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[پیٹربورو]] |[http://www.peterborough.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|184,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1541) |[[کیمبرجشائر]] |- |[[پلایماؤتھ]] |[http://www.plymouth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|256,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1928) |[[ڈیون]] |- |[[پول، انگلستان]] |[http://www.poole.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140516185533/http://poole.gov.uk/ |date=2014-05-16 }} |align=right|148,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈورسٹ]] |- |[[پورٹسماؤتھ]] |[http://www.portsmouth.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208200226/http://www.portsmouth.gov.uk/ |date=2011-02-08 }} |align=right|205,400 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1926) |[[ہیمپشائر]] |- |[[پریسٹن شہر، لنکاشائر|پریسٹن]] |[http://www.preston.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|140,100 |شہر (2002) |[[لنکاشائر]] |- |[[پربیک (ضلع)|پربیک]] |[http://www.purbeck-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010302020750/http://www.purbeck-dc.gov.uk/ |date=2001-03-02 }} |align=right|45,200 | |[[ڈورسٹ]] |- |[[بورو ریڈنگ|ریڈنگ]] |[http://www.reading.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|155,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بارکشائر]] |- |[[لندن بورو ریڈبرج|ریڈبرج]] |[http://www.redbridge.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|281,400 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ریڈکار تے کلیولینڈ]] |[http://www.redcar-cleveland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|135,200 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[ریڈیچ]] |[http://www.redditchbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131040122/http://www.redditchbc.gov.uk/ |date=2016-01-31 }} |align=right|84,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ووسٹرشائر]] |- |[[رائگیٹ تے بانسٹیڈ]] |[http://www.reigate-banstead.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|138,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[ربل ویلی]] |[http://www.ribblevalley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|57,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[لندن بورو رچمنڈ اپون ٹیمز|رچمنڈ اپون ٹیمز]] |[http://www.richmond.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|187,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[رچمنڈشائر]] |[http://www.richmondshire.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327163824/http://www.richmondshire.gov.uk/ |date=2014-03-27 }} |align=right|53,300 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو راچڈیل|راچڈیل]] |[http://www.rochdale.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|211,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[روچفورڈ (ضلع)|روچفورڈ]] |[http://www.rochford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|83,300 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[راسینڈئل]] |[http://www.rossendale.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|68,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[روتھر]] |[http://www.rother.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|90,700 | |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو روتھرہیم|روتھرہیم]] |[http://www.rotherham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|257,700 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[جنوبی یارکشائر]] |- |[[رگبی (بورو)|رگبی]] |[http://www.rugby.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|100,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[وارکشائر]] |- |[[رینیمیڈ (بورو)|رینیمیڈ]] |[http://www.runnymede.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|80,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[رشکلف]] |[http://www.rushcliffe.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140326160416/http://www.rushcliffe.gov.uk/ |date=2014-03-26 }} |align=right|111,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[رشمور]] |[http://www.rushmoor.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|94,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[راٹلینڈ]] |[http://www.rutland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|37,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[راٹلینڈ]] |- |[[رایڈیل]] |[http://www.ryedale.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140406211149/http://www.ryedale.gov.uk/ |date=2014-04-06 }} |align=right|51,900 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[سینٹ البینز شہر|سینٹ البینز]] |[http://www.stalbans.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|141,200 |شہر (1877) |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[سینٹ ایڈمنڈسبری (بورو)|سینٹ ایڈمنڈسبری]] |[http://www.stedmundsbury.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191229215041/http://www.stedmundsbury.gov.uk/ |date=2019-12-29 }} |align=right|111,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سافک]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو سینٹ ہیلنز|سینٹ ہیلنز]] |[http://www.sthelens.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|175,400 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مرزیسائڈ]] |- |[[سالفورڈ شہر|سالفورڈ]] |[http://www.salford.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327011636/http://www.salford.gov.uk/ |date=2014-03-27 }} |align=right|234,500 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1926) |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[سینڈویل]] |[http://www.smbc.sandwell.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716141714/http://www.smbc.sandwell.gov.uk/ |date=2011-07-16 }} |align=right|309,000 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[سکاربرو (بورو)|سکاربرو]] |[http://www.scarborough.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201005065205/https://www.scarborough.gov.uk/ |date=2020-10-05 }} |align=right|108,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[سیجمور]] |[http://www.sedgemoor.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140313080617/http://www.sedgemoor.gov.uk/ |date=2014-03-13 }} |align=right|114,900 | |[[سامرسیٹ]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو سیفٹن|سیفٹن]] |[http://www.sefton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|274,000 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مرزیسائڈ]] |- |[[سیلبی (ضلع)|سیلبی]] |[http://www.selby.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|83,500 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[سیوناوکس (ضلع)|سیوناوکس]] |[http://www.sevenoaks.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|115,400 | |[[کینٹ]] |- |[[شیفیلڈ]] |[http://www.sheffield.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|551,800 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1893) |[[جنوبی یارکشائر]] |- |[[شیپوے]] |[http://www.shepway.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|108,200 | |[[کینٹ]] |- |[[شروپشائر]] |[http://www.shropshire-cc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417020343/http://www.shropshire-cc.gov.uk/ |date=2009-04-17 }} |align=right|307,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[شروپشائر]] |- |[[سلاو]] |[http://www.slough.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|140,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو سولیہل|سولیہل]] |[http://www.solihull.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|206,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[جنوبی بکس]] |[http://www.southbucks.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907200205/http://www.southbucks.gov.uk/ |date=2020-09-07 }} |align=right|67,100 | |[[بکنگھمشائر]] |- |[[جنوبی کیمبرجشائر]] |[http://www.scambs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|149,800 | |[[کیمبرجشائر]] |- |[[جنوبی ڈربیشائر]] |[http://www.south-derbys.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716012317/http://www.south-derbys.gov.uk/ |date=2011-07-16 }} |align=right|94,900 | |[[ڈربیشائر]] |- |[[جنوبی گلوسٹرشائر]] |[http://www.southglos.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|263,400 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[جنوبی ہیمز]] |[http://www.south-hams-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121223223012/http://www.south-hams-dc.gov.uk/ |date=2012-12-23 }} |align=right|83,600 | |[[ڈیون]] |- |[[جنوبی ہالینڈ، لنکنشائر|جنوبی ہالینڈ]] |[http://www.sholland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|88,400 | |[[لنکنشائر]] |- |[[جنوبی کیسٹایون]] |[http://www.skdc.com/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://archive.is/20040105013149/http://www.skdc.com/ |date=2004-01-05 }} |align=right|134,100 | |[[لنکنشائر]] |- |[[جنوبی لیکلینڈ]] |[http://www.southlakeland.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430031933/http://www.southlakeland.gov.uk/ |date=2013-04-30 }} |align=right|103,700 | |[[کامبریا]] |- |[[جنوبی نورفک]] |[http://www.south-norfolk.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060102223444/http://www.south-norfolk.gov.uk/ |date=2006-01-02 }} |align=right|124,500 | |[[نورفک]] |- |[[جنوبی نارتھیمپٹنشائر]] |[http://www.southnorthants.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|85,400 | |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[جنوبی آکسفورڈشائر]] |[http://www.southoxon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|135,000 | |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[جنوبی ربل]] |[http://www.south-ribblebc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025041957/http://www.south-ribblebc.gov.uk/ |date=2005-10-25 }} |align=right|109,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[جنوبی سامرسیٹ]] |[http://www.southsomerset.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140703124829/https://www.southsomerset.gov.uk/ |date=2014-07-03 }} |align=right|162,100 | |[[سامرسیٹ]] |- |[[جنوبی سٹیفورڈشائر]] |[http://www.sstaffs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|108,300 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[جنوبی ٹینیسائڈ]] |[http://www.southtyneside.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|148,200 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[ساؤتھمپٹن]] |[http://www.southampton.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110218194008/http://www.southampton.gov.uk/ |date=2011-02-18 }} |align=right|235,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1964) |[[ہیمپشائر]] |- |[[ساوتھاینڈ-آن-سی]] |[http://www.southend.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|174,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[لندن بورو سدرک|سدرک]] |[http://www.southwark.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|288,700 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[سپیلتھون]] |[http://www.سپیلتھون۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|95,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[سٹیفورڈ (بورو)|سٹیفورڈ]] |[http://www.staffordbc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|130,900 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[سٹیفورڈشائر موورلینڈز]] |[http://www.staffsmoorlands.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|97,200 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[سٹیوینڈیج]] |[http://www.stevenage.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|84,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو سٹاکپورٹ|سٹاکپورٹ]] |[http://www.stockport.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|283,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[سٹاکٹن-آن-ٹیز (بورو)|سٹاکٹن-آن-ٹیز]] |[http://www.stockton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|191,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کاؤنٹی ڈرہم|ڈرہم]] تے [[شمالی یارکشائر]] |- |[[سٹوک آن ٹرینٹ]] |[http://www.stoke.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|248,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1925) |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[سٹراٹفورڈ-آن-ایون (ضلع)|سٹراٹفورڈ-آن-ایون]] |[http://www.stratford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|120,800 | |[[وارکشائر]] |- |[[سٹراوڈ (ضلع)|سٹراوڈ]] |[http://www.stroud.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|113,100 | |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[سافک ساحلی]] |[http://www.suffolkcoastal.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|124,600 | |[[سافک]] |- |[[سنڈرلینڈ شہر|سنڈرلینڈ]] |[http://www.sunderland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|275,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1992) |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[سرے ہیتھ]] |[http://www.surreyheath.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|86,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[لندن بورو سٹن|سٹن]] |[http://www.sutton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|191,100 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[سوالے]] |[http://www.swale.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|136,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[سوینڈون (بورو)|سوینڈون]] |[http://www.swindon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|209,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ویلٹشائر]] |- |[[ٹیمسائڈ]] |[http://www.tameside.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|219,700 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[ٹیمورتھ (بورو)|ٹیمورتھ]] |[http://www.tamworth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|76,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[ٹینڈرج (ضلع)|ٹینڈرج]] |[http://www.tandridge.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|83,200 | |[[سرے]] |- |[[ٹاونٹن ڈین]] |[http://www.tauntonڈین۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|110,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سامرسیٹ]] |- |[[ٹینبریج]] |[http://www.ٹینبریج۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|124,300 | |[[ڈیون]] |- |[[ٹیلفورڈ تے ریکن]] |[http://www.telford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|166,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[شروپشائر]] |- |[[ٹینڈرنگ]] |[http://www.tendringdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|138,100 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[ٹیسٹ ویلی]] |[http://www.testvalley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|116,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[ٹوکسبری (بورو)|ٹوکسبری]] |[http://www.tewkesburybc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|82,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[تھانیٹ (ضلع)|تھانیٹ]] |[http://www.thanet.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|134,400 | |[[کینٹ]] |- |[[تھری ریورز (ضلع)|تھری ریورز]] |[http://www.3rivers.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050930201223/http://www.3rivers.gov.uk/ |date=2005-09-30 }} |align=right|87,900 | |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[تھاراک]] |[http://www.thurrock.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|158,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[ٹونبریج تے مالنگ]] |[http://www.tmbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013112247/http://www.tmbc.gov.uk/cgi-bin/buildpage.pl?mysql=996 |date=2007-10-13 }} |align=right|121,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[ٹوربے]] |[http://www.torbay.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|131,200 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈیون]] |- |[[ٹوریج]] |[http://www.torridge.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|64,000 | |[[ڈیون]] |- |[[لندن بورو ٹاور ہیملٹس|ٹاور ہیملٹس]] |[http://www.towerhamlets.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|256,000 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ٹریفرڈ]] |[http://www.trafford.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921184244/http://www.trafford.gov.uk/ |date=2013-09-21 }} |align=right|227,100 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[ٹنبریج ویلز (بورو)|ٹنبریج ویلز]] |[http://www.tunbridgewells.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|115,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[اوٹلسفورڈ]] |[http://www.uttlesford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|80,000 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[ویل آف وائٹ ہارس]] |[http://www.whitehorsedc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|121,900 | |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[ویکفیلڈ شہر|ویکفیلڈ]] |[http://www.wakefield.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|326,400 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1888) |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو والسال|والسال]] |[http://www.walsall.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905165129/https://www.walsall.gov.uk/ |date=2017-09-05 }} |align=right|269,500 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[لندن بورو والتھم فارسٹ|والتھم فارسٹ]] |[http://www.lbwf.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051013062358/http://www.lbwf.gov.uk/ |date=2005-10-13 }} |align=right|259,700 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[لندن بورو وینڈزورتھ|وینڈزورتھ]] |[http://www.wandsworth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|307,700 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[وارنگٹن]] |[http://www.warrington.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|202,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[چیشائر]] |- |[[وارک (ضلع)|وارک]] |[http://www.warwickdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|137,700 | |[[وارکشائر]] |- |[[واٹفورڈ]] |[http://www.watford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|90,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[ویونے]] |[http://www.waveney.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160622223341/http://www.waveney.gov.uk/ |date=2016-06-22 }} |align=right|115,400 | |[[سافک]] |- |[[ویورلی، سرے|ویورلی]] |[http://www.waverley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|121,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[ویلڈین]] |[http://www.wealden.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009122858/https://www.wealden.gov.uk/ |date=2020-10-09 }} |align=right|149,400 | |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[ویلنگبورو (بورو)|ویلنگبورو]] |[http://www.wellingborough.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907132810/http://www.wellingborough.gov.uk/ |date=2020-09-07 }} |align=right|75,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[ویلون ہیٹفیلڈ]] |[http://www.welhat.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|110,700 | |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[مغربی بارکشائر]] |[http://www.westberks.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|154,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[بارکشائر]] |- |[[مغربی ڈیون]] |[http://www.westdevon.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927031925/http://www.westdevon.gov.uk/ |date=2006-09-27 }} |align=right|53,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈیون]] |- |[[مغربی ڈورسٹ]] |[http://www.westdorset-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150301004708/http://www.westdorset-dc.gov.uk/ |date=2015-03-01 }} |align=right|99,300 | |[[ڈورسٹ]] |- |[[مغربی لنکاشائر]] |[http://www.westlancsdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|110,600 | |[[لنکاشائر]] |- |[[مغربی لنڈسے]] |[http://www.west-lindsey.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|89,400 | |[[لنکنشائر]] |- |[[ویسٹمنسٹر شہر|ویسٹمنسٹر]] |[http://www.westminster.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|219,600 |[[لندن بورو]]، شہر (1540) |[[لندن عظمی]] |- |[[مغربی آکسفورڈشائر]] |[http://www.westoxon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|105,400 | |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[مغربی سامرسیٹ]] |[http://www.westsomersetonline.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828083812/http://www.westsomersetonline.gov.uk/ |date=2008-08-28 }} |align=right|34,600 | |[[سامرسیٹ]] |- |[[ویماؤتھ تے پورٹلینڈ]] |[http://www.weymouth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|65,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈورسٹ]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو ویگان|ویگان]] |[http://www.wiganmbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051203095320/http://www.wiganmbc.gov.uk/ |date=2005-12-03 }} |align=right|318,100 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[ویلٹشائر]] |[http://www.wiltshire.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|474,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[ویلٹشائر]] |- |[[ونچیسٹر شہر|ونچیسٹر]] |[http://www.winchester.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|116,800 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[ہیمپشائر]] |- |[[شاہی بورو ونڈسر تے میڈنہیڈ|ونڈسر تے میڈنہیڈ]] |[http://www.rbwm.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|145,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[List of place names مع royal patronage in the مملکت متحدہ|شاہی بورو]] |[[بارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو ویرال|ویرال]] |[http://www.wirral.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|319,800 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مرزیسائڈ]] |- |[[بورو ووکنگ|ووکنگ]] |[http://www.woking.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|99,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[ووکنگہیم (ضلع)|ووکنگہیم]] |[http://www.wokingham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|154,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[بارکشائر]] |- |[[وولورہیمپٹن]] |[http://www.wolverhampton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|249,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (2000) |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[ووسٹر]] |[http://www.cityofworcester.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051001063735/http://www.cityofworcester.gov.uk/ |date=2005-10-01 }} |align=right|98,700 |شہر (1189) |[[ووسٹرشائر]] |- |[[وردنگ]] |[http://www.worthing.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|105,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[مغربی سسیکس]] |- |[[وچیوان]] |[http://www.wychavon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|117,100 | |[[ووسٹرشائر]] |- |[[ویکم (ضلع)|ویکم]] |[http://www.wycombe.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205023624/http://www.wycombe.gov.uk/ |date=2009-12-05 }} |align=right|172,000 | |[[بکنگھمشائر]] |- |[[ویر]] |[http://www.wyrebc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060804091037/http://www.wyrebc.gov.uk/ |date=2006-08-04 }} |align=right|107,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[وایر فارسٹ (ضلع)|وایر فارسٹ]] |[http://www.wyreforestdc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140406161721/http://wyreforestdc.gov.uk/ |date=2014-04-06 }} |align=right|98,000 | |[[ووسٹرشائر]] |- |[[یورک]] |[http://www.york.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|197,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[شمالی یارکشائر]] |} == ہور ویکھو == * [[لسٹ انگلستان دے ضلعے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ انگریزی ضلعے تے انہاں دے نسلی تناسب]] * [[لسٹ انگریزی ضلعے بلحاظ کثافت آبادی]] * [[لسٹ انگریزی ضلعے بلحاظ رقبہ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:انگلستان دے ضلعے]] [[گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی مقامی حکومت]] [[گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی ذیلی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں]] 2aivkk784d6dq8nqpynyd9ti5psu3dd 0 91380 707594 702262 2026-06-09T02:54:29Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707594 wikitext text/x-wiki [[دین اسلام]] د‏‏ی ترویج و تشریح دے لئی مختلف [[مدرسہ|مدارس]] تے اسلامی تنظیماں د‏‏ی طرف تو‏ں شائع ہونے والے [[رسالہ|رسالے]] تے [[جریدہ|جریدے]] د‏‏ی لسٹ ذیل وچ درج ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں جو رسالے [[انٹرنیٹ]] اُتے دستیاب نيں، انہاں دے نال متعلقہ [[ویب سائٹ]] دا پتہ وی درج کر دتا گیا ا‏‏ے۔ == مسلما‏ن فرقےآں دے رسالے و جریدے == {| class="wikitable sortable" ! مذہب!! زبان!! طرز!! ناں رسالہ مع ربط!! ادارہ/جماعت/شخصیت مع ربط!! حال!! ملک |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [[ماہنامہ فیضان مدینہ]] ||دعوت اسلامی | جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://darulsulook.org/ منادی اسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160625154623/http://darulsulook.org/ |date=2016-06-25 }} || [http://darulsulook.org/ خانقاہ سلاسل اربعہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160625154623/http://darulsulook.org/ |date=2016-06-25 }} || جاری || پاکستان |- | اسلام|| اردو || ماہنامہ || [http://www.inzaar.org/magazine/ انذار] || [http://www.inzaar.org/magazine/ انذار] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.alsharia.org/ الشریعۃ] || [http://www.alsharia.org/ الشریعہ اکادمی] || جاری&nbsp; || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://musalmanbachay.com/ مسلما‏ن بچے] || [http://musalmanbachay.com/ کاروان رحمت] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.banateayesha.com/ بنات عائشہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150416000037/http://www.banateayesha.com/ |date=2015-04-16 }} || [http://www.banateayesha.com/ کاروان رحمت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150416000037/http://www.banateayesha.com/ |date=2015-04-16 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.alrisala.org/ الرسالہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161125034535/http://www.alrisala.org/ |date=2016-11-25 }} || [http://www.alrisala.org/ بین الاقوامی مرکز امن و روحانیت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161125034535/http://www.alrisala.org/ |date=2016-11-25 }} || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.darululoom-deoband.com/urdu/magazine/new/index.php دار العلوم] || [http://www.darululoom-deoband.com/ دار العلوم دیوبند بھارت] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.shahsafimemorialtrust.com/alshahm_smpage?sm_dir=553590d8b4b4b6947a4025537f5745f2/ خضرِ راہ] || [http://www.shahsafimemorialtrust.com/alshahm_mpage?mm_dir=f23d9df8a963b669c7bca98949907513/ شاہ صفی اکیڈمی] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://shariahandbiz.com/index.php/taza-shumara شریعہ اینڈ بزنس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224171913/http://shariahandbiz.com/index.php/taza-shumara |date=2015-02-24 }} || [http://shariahandbiz.com/ شریعہ اینڈ بزنس] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://www.dailyislam.pk/dailyislam/bachonkaislam/index.html بچےآں دا اسلام] || [http://www.dailyislam.pk/ روزنامہ اسلام] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://www.dailyislam.pk/dailyislam/khawateenkaislam/index.html خواتین دا اسلام] || [http://www.dailyislam.pk/ روزنامہ اسلام] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || پندرہ روزہ || [http://www.nadwatululama.org/upload-file/disp.php?act=multipages-tameerehayat-urdu تعمیر حیات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150220071142/http://www.nadwatululama.org/upload-file/disp.php?act=multipages-tameerehayat-urdu |date=2015-02-20 }} || [http://www.nadwatululama.org/ دار العلوم ندوۃ العلماء] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190622140409/http://www.nadwatululama.org/ |date=2019-06-22 }} || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.truetasawwuf.org/alabrar/ الابرار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141227215203/http://www.truetasawwuf.org/alabrar/ |date=2014-12-27 }} || [http://www.truetasawwuf.org/ تنظیم تصوف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023020357/http://www.truetasawwuf.org/ |date=2020-10-23 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ala-hazrat.org/magzine.html اعلیٰ حضرت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150205154251/http://www.ala-hazrat.org/magzine.html |date=2015-02-05 }} || [http://www.ala-hazrat.org/ یونیورسٹی رضویہ منظر اسلام بریلی شریف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150120014342/http://www.ala-hazrat.org/ |date=2015-01-20 }} || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://raza-e-mustafa.blogspot.com/p/blog-page_26.html [[رضائے مصطفےٰ]] ] || [http://www.raza-e-mustafa.org/ جماعت رضائے مصطفے ٰگوجرانوالہ پنجاب] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ilm-o-aml.html علم و عمل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150128145138/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ilm-o-aml.html |date=2015-01-28 }} || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ یونیورسٹی عبد اللہ بن عمر لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221065642/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ |date=2014-12-21 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/bachon.html بچےآں دا علم و عمل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150128105908/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/bachon.html |date=2015-01-28 }} || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ یونیورسٹی عبد اللہ بن عمر لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221065642/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ |date=2014-12-21 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/khawateen.html خواتین دا علم و عمل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150128132447/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/khawateen.html |date=2015-01-28 }} || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ یونیورسٹی عبد اللہ بن عمر لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221065642/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ |date=2014-12-21 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.saifussarim.com/ السیف الصارم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218084256/http://saifussarim.com/ |date=2014-12-18 }} || [http://www.saifussarim.com/ ادارہ محمدیہ سیفیہ راوی ریان لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218084256/http://saifussarim.com/ |date=2014-12-18 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://www.tanzeem.org/ ندائے خلافت] || [http://www.tanzeem.org/ تنظیم اسلامی کراچی] || جاری&nbsp; || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://darwaish.org/wp/غزالی/تازہ-ترین/ غزالی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150120042234/http://darwaish.org/wp/%D8%BA%D8%B2%D8%A7%D9%84%DB%8C/%D8%AA%D8%A7%D8%B2%DB%81-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86/ |date=2015-01-20 }} || [http://darwaish.org/ ادارہ اشرفیہ عزیزیہ] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.dawatotableegh.com/ دعوت و تبلیغ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150113123854/http://www.dawatotableegh.com/ |date=2015-01-13 }} || تبلیغی جماعت پاکستان || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.laulak.info/ لولاک] || [http://www.amtkn.com/ عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت پاکستان] || جاری || پاکستان |- |اہلسنت |اردو |ہفت روزہ |[http://www.khatm-e-nubuwwat.info/ ختم نبوت] |[http://www.amtkn.com/ عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت پاکستان] |جاری |پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.addawa.com/ الدعوۃ الی اللہ] || تبلیغی جماعت پاکستان || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tarjumanulquran.org/site/index ترجمان القرآن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414060607/http://tarjumanulquran.org/site/index |date=2015-04-14 }} || [http://tarjumanulquran.org/ الابلاغ ٹرسٹ] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.minhaj.info/mag/ منہاج القرآن] || [http://www.minhaj.info/ تحریک منہاج القرآن لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.minhaj.info/di/index.php دختران اسلام] || [http://www.minhaj.info/ تحریک منہاج القرآن لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.minhaj.info/ulama/index.php العلماء] || [http://www.minhaj.info/ تحریک منہاج القرآن لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.misbahmagazine.com/ مصباح] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150416030528/http://www.misbahmagazine.com/ |date=2015-04-16 }} || || جاری || کویت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.khatamunabiyeen.net/ خاتم النبیین ﷺ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801230230/http://www.khatamunabiyeen.net/ |date=2015-08-01 }} || [http://www.khatamunabiyeen.net/ عالمی تحریک ختم نبوت اہل حدیث] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801230230/http://www.khatamunabiyeen.net/ |date=2015-08-01 }} || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.anwaar-e-madina.com/nawa-e-anwaar-e-madina/ نوائے انوار مدینہ] || [http://www.anwaar-e-madina.com/ یونیورسٹی انوار مدینہ لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sultanulfaqr.com/multimedia/urdu/magazine.php سلطان الفقر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150331051049/http://www.sultanulfaqr.com/multimedia/urdu/magazine.php |date=2015-03-31 }} || [http://www.sultanulfaqr.com/ سلطان الفقر پبلی کیشنز لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208124809/http://www.sultanulfaqr.com/multimedia/eng/_publisher/Shams-ul-fuqara/index.htm |date=2015-02-08 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://magazine.mohaddis.com/ محدث] || [http://magazine.mohaddis.com/ مجلس التحقیق الاسلامی لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ahnafmedia.com/sisters-magazine بنات اہلسنت] || [http://www.ahnafmedia.com/ مرکز اہلسنت والجماعت سرگودھا] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://idaraghufran.org/?page_id=6 التبلیغ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019081842/http://idaraghufran.org/?page_id=6 |date=2020-10-19 }} || [http://idaraghufran.org/ ادارہ غفران ٹرسٹ راولپنڈی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018151016/http://idaraghufran.org/ |date=2020-10-18 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.ahnafmedia.com/component/k2/itemlist/category/168-qafla-e-haq-magazine قافلہ حق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408004502/http://www.ahnafmedia.com/component/k2/itemlist/category/168-qafla-e-haq-magazine |date=2015-04-08 }} || [http://www.ahnafmedia.com/ عالمی اتحاد اہلسنت والجماعت سرگودھا] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ahnafmedia.com/monthly-al-faqeeh فقیہ] || [http://www.ahnafmedia.com/ مرکز اہلسنت والجماعت سرگودھا] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.taubah.org/Al-furqan/index.htm الفرقان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419222603/http://www.taubah.org/Al-furqan/index.htm |date=2015-04-19 }} || [http://www.taubah.org/ خانقاہ نعمانیہ لکھنؤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191231004451/http://taubah.org/ |date=2019-12-31 }} || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aljamiatulashrafia.org/monthly_ashrafia.php?lang=UR اشرفیہ] || [http://aljamiatulashrafia.org/ یونیورسٹی الاشرفیہ مبارک پور اعظم گڑھ] || جاری || بھارت |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://www.isopakistan.org/index.php/multimedia/al-arif-magzine افکار العارف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150309115328/http://www.isopakistan.org/index.php/multimedia/al-arif-magzine |date=2015-03-09 }} || [http://www.isopakistan.org/ امامیہ سٹوڈنٹس آرگنائزیشن] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.farooqia.com/ur/lib/cur/index.php الفاروق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150522013310/http://www.farooqia.com/ur/lib/cur/index.php |date=2015-05-22 }} || [http://www.farooqia.com/ یونیورسٹی فاروقیہ کراچی] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.hamditabligh.saylitech.com/hikmatebaalgha.htm حکمت بالغہ] || [http://www.hamditabligh.saylitech.com/ قرآن اکیڈمی جھنگ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908184407/http://www.hamditabligh.saylitech.com/ |date=2015-09-08 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://www.ahlehadith.org/topic/weekly-ahlehadith/ اہل حدیث] || [http://www.ahlehadith.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aljamiatussalafiah.org/?p=155&amp;lang=UR صوت الامہ] || [http://aljamiatussalafiah.org/ الیونیورسٹی السلفیہ بنارس] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aljamiatussalafiah.org/?p=177&amp;lang=UR محدث] || [http://aljamiatussalafiah.org/ الیونیورسٹی السلفیہ بنارس] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.islamfort.com/index.php/magazine البیان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150429023629/http://www.islamfort.com/index.php/magazine |date=2015-04-29 }} || [http://www.islamfort.com/ المدینہ اسلامک ریسرچ سینٹر کراچی] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sadaemujahid.com/index.php?option=com_content&amp;view=section&amp;id=11&amp;Itemid=28 المربطون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180830221128/http://www.sadaemujahid.com/index.php?option=com_content&view=section&id=11&Itemid=28 |date=2018-08-30 }} || [http://www.sadaemujahid.com/ کاروان رحمت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150501221319/http://www.sadaemujahid.com/ |date=2015-05-01 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jibpk.com/ ضرب حق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119203740/http://www.jibpk.com/ |date=2015-01-19 }} || [http://www.jibpk.com/ مرکز الامام البخاری ٹرسٹ مقام حیات سرگودھا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119203740/http://www.jibpk.com/ |date=2015-01-19 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://usvah.org/ اسوہ حسنہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150424140854/http://www.usvah.org/ |date=2015-04-24 }} || یونیورسٹی ابی بکر الاسلامیہ کراچی || - || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiatulmuntazar.com/monthlyalmuntazar.php المنتظر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150217053700/http://www.jamiatulmuntazar.com/monthlyalmuntazar.php |date=2015-02-17 }} || [http://www.jamiatulmuntazar.com/ جامعۃ المنتظر لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504082442/http://www.jamiatulmuntazar.com/ |date=2015-05-04 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [https://ishaatulhadith.com/ishaatul-hadith/ الحدیث] || [https://ishaatulhadith.com/ مکتبہ الحدیث حضرو اٹک] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ircpk.com/books/magazine/al-sunnah.html السنہ] || دارلتخصص جہلم || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://alfaqr.net/Urdu/magazine-miratul-arifeen-international مراۃ العارفین انٹرنیشنل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150306060548/http://alfaqr.net/Urdu/magazine-miratul-arifeen-international |date=2015-03-06 }} || [http://alfaqr.net/ اصلاحی جماعت وعالمی تنظیم العارفین جھنگ] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.tanzeemulislam.org/newsite/category/magzine/ دعوت تنظیم الاسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151025010313/http://www.tanzeemulislam.org/newsite/category/magzine/ |date=2015-10-25 }} || [http://www.tanzeemulislam.org/ عالمی ادارہ تنظیم الاسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118141703/http://www.tanzeemulislam.org/ |date=2015-11-18 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.tajalli.in/pdfs.asp تجلی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150223025238/http://tajalli.in/pdfs.asp |date=2015-02-23 }} || [http://www.darululoom-deoband.com/ دار العلوم دیوبند بھارت] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://saeedia.org/?page_id=10 السعید] || [http://saeedia.org/ یونیورسٹی دارلعلوم سعیدیہ اوگی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140114164850/http://saeedia.org/ |date=2014-01-14 }} || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://eeqaz.co/ ایقاظ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310221227/http://eeqaz.co/ |date=2016-03-10 }} || المورد || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sunnirisail.com/?cat=9 فیض عالم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024224812/http://www.sunnirisail.com/?cat=9 |date=2013-10-24 }} || دار العلوم یونیورسٹی اویسیہ رضویہ || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.sunnirisail.com/?cat=6 جہان نعت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024233622/http://www.sunnirisail.com/?cat=6 |date=2013-10-24 }} || || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || دو ماہی || [http://www.sunnirisail.com/?cat=7 کلمہ حق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024223614/http://www.sunnirisail.com/?cat=7 |date=2013-10-24 }} || || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sunnirisail.com/?cat=4 ماہ نور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131025005226/http://www.sunnirisail.com/?cat=4 |date=2013-10-25 }} || دہلی || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.sunnirisail.com/?cat=10 مسلک] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131025013159/http://www.sunnirisail.com/?cat=10 |date=2013-10-25 }} || || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sunnirisail.com/?cat=8 نور الحبیب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024222550/http://www.sunnirisail.com/?cat=8 |date=2013-10-24 }} || || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.sunnirisail.com/?cat=3 سواد اعظم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131025013211/http://www.sunnirisail.com/?cat=3 |date=2013-10-25 }} || دہلی || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.abulhasanalinadwi.org/magazine.html پیام عرفات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150516095000/http://www.abulhasanalinadwi.org/magazine.html |date=2015-05-16 }} || [http://www.abulhasanalinadwi.org/ مرکز الامام ابی الحسن ندوی رائے بریلی] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || ہندی || ماہنامہ || [http://www.abulhasanalinadwi.org/magazine.html پیام عرفات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150516095000/http://www.abulhasanalinadwi.org/magazine.html |date=2015-05-16 }} || [http://www.abulhasanalinadwi.org/ مرکز الامام ابی الحسن ندوی رائے بریلی] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.tmupi.com/ur/monthly-magazine/index.html لاثانی انقلاب انٹرنیشنل] || [http://www.tmupi.com/ تنظیم مشائخ عظام پاکستان] || جاری || پاکستان |- | اسلام|| اردو || ماہنامہ || [http://www.ghamidi.net/Ishraq.html اشراق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528060649/http://www.ghamidi.net/Ishraq.html |date=2015-05-28 }} || [http://www.ghamidi.net/ المورد لاہور] || جاری || پاکستان |- | اسلام||انگریزی|| ماہنامہ || [http://www.monthly-renaissance.com/ Renaissance] || [http://www.ghamidi.net/ المورد لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://chashmebedar.blogspot.com/ چشم بیدار] || || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://kr-hcy.com/digital/magazine/index.shtml حق چار یار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231012231855/http://kr-hcy.com/digital/magazine/index.shtml |date=2023-10-12 }} || [http://kr-hcy.com/ حق چار یار آن لائن] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://jmmpak.weebly.com/magzines.html نظام خلافت راشدہ] || نظام خلافت راشدہ فاؤنڈیشن خیرپور سندھ || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://ziaulummah.org/zia-e-haram/ ضیائے حرم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150214055013/http://ziaulummah.org/zia-e-haram/ |date=2015-02-14 }} || [http://ziaulummah.org/ ضیائے الامہ فاؤنڈیشن بھیرہ] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://knooz-e-dil.blogspot.com/2014/04/al-murshad.html المرشد] || [http://knooz-e-dil.blogspot.com/ دار العرفان منارہ چکوال] || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://sibtain.com/ur/MagazinesList.aspx دقائق اسلام] || [http://sibtain.com/ یونیورسٹی علمیہ سلطان المدارس الاسلام سرگودھا] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://payamijt77.blog.com/ پیام] || اسلامی جمیعت طلبہ جموں‏ و کشمیر || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiafaridia.edu.pk/urdu/content-138.html صدائے شہدا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304222943/http://www.jamiafaridia.edu.pk/urdu/content-138.html |date=2016-03-04 }} ||[http://www.jamiafaridia.edu.pk/ یونیورسٹی العلوم الاسلامیہ فریدیه ای سیون اسلام آباد]|| جاری ||پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.albasirah.com/ur/library/payam/category/25-سابقہ-شمارے .html پیام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201020001412/http://www.albasirah.com/ur/library/payam/category/25-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%DB%81-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%92 |date=2020-10-20 }} || [http://www.albasirah.com/ البصیرہ لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408124601/http://www.albasirah.com/ |date=2015-04-08 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://taheramag.org/ طاہرہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415234202/http://taheramag.org/ |date=2015-04-15 }} || [http://www.ilmoamal.org/ علم و عمل پبلیکیشنز کراچی] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tahaffuz.com/category/e-tahaffuz/ تحفظ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511001340/http://tahaffuz.com/category/e-tahaffuz/ |date=2015-05-11 }} |||| جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.drahmania.org/ پیام رحمانیہ] || [http://www.drahmania.org/ دار العلوم الرحمانیہ حیدرآباد] || جاری || بھارت |- | اہل تشیع || اردو || دو ماہی || [http://www.bayenat.net/ بینات] || [http://www.bayenat.net/ آیت اللہ سید محمد حسین فضل اللہ] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.armughan.in/ ارمغان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414080216/http://www.armughan.in/ |date=2015-04-14 }} || [http://www.armughan.in/ مولا‏نا محمد کلیم صدیقی، پھلت، مظفرگڑھ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414080216/http://www.armughan.in/ |date=2015-04-14 }} || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ubqari.org/edition/list عبقری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170606142042/http://www.ubqari.org/edition/list |date=2017-06-06 }} || [http://www.ubqari.org/ عبقری ٹرسٹ لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiaashrafia.org/alhassan_magazine.html الحسن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151115022411/http://www.jamiaashrafia.org/alhassan_magazine.html |date=2015-11-15 }} || [http://www.jamiaashrafia.org/ یونیورسٹی اشرفیہ لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://darulamal.org/magazines/ruhani/#.VRU-NFOfcrQ خزینہ روحانیات] || [http://darulamal.org/ دارالعمل چشتیہ لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aetedaal.com/ اعتدال] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325065542/http://aetedaal.com/ |date=2015-03-25 }} || اسلامک انفورمیشن سینٹر، ممبئی || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.daleelerah.info/ دلیل راہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150714030617/http://www.daleelerah.info/ |date=2015-07-14 }} || ادارہ تعلیمات اسلامیہ لاہور || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://mujallah.blogspot.com/ الاصلاح] || مرکز الفتح لتحفیظ القرآن و التوحید تاندلیانوالہ || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.monthlyalhayat.com/ الحیات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141225011140/http://www.monthlyalhayat.com/ |date=2014-12-25 }} || الحیات مشن، کشمیر || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://jamiafarooqia.com/صدائے -فاروقیہ/ صدائے فاروقیہ] || [http://jamiafarooqia.com/ یونیورسٹی فاروقیہ، شجاع آباد، ملتان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801125545/http://jamiafarooqia.com/ |date=2015-08-01 }} || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://www.roohebuland.com/ روح بلند] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218030910/http://www.roohebuland.com/ |date=2014-12-18 }} || ادارہ فکر جدید، لاہور || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://monthlyalhaq.blogspot.com/ الحق] || [http://www.jamiahaqqania.edu.pk/ دار العلوم حقانیہ، اکوڑہ خٹک] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023235034/https://jamiahaqqania.edu.pk/ |date=2020-10-23 }} || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://www.ahlehaq.org/index.php?option=com_jdownloads&amp;view=viewcategory&amp;catid=85&amp;Itemid=195 اہل حق] || [http://www.ahlehaq.org/ اہل حق میڈیا سروس] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiaqasmia-darululoom-shahi.com/ ندائے شاہی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150420213958/http://www.jamiaqasmia-darululoom-shahi.com/ |date=2015-04-20 }}<ref>[https://quranwahadith.com/product/nida-e-shahi/ Nida e Shahi, Best Urdu Magazine, Shahi Moradabad, نداے شاھی<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018134151/https://quranwahadith.com/product/nida-e-shahi/ |date=2020-10-18 }}</ref> || [http://www.jamiaqasmia-darululoom-shahi.com/ یونیورسٹی قاسمیہ دار العلوم شاہی، مراد آباد، اترپردیش] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150420213958/http://www.jamiaqasmia-darululoom-shahi.com/ |date=2015-04-20 }} || جاری || بھارت |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://tafhimulislam.blogspot.com/ تفہیم الاسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305083316/http://tafhimulislam.blogspot.com/ |date=2016-03-05 }} || [http://tafhimulislam.blogspot.com/ ادارہ تفہیم الاسلام، احمد پور شرقیہ، بہاولپور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305083316/http://tafhimulislam.blogspot.com/ |date=2016-03-05 }} || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://ziaetoheed.blogspot.com/ ضیائے توحید] |||| - || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://monthlyalmeraj.blogspot.com/ المعراج] || النوعیۃ و البحوث الاسلامیۃ، بنغلور || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || القاسم || || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || العصر || || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://hafsa.com.pk/index.html بنات حفصہ] || [http://www.hafsa.com.pk/ کراچی] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.rahimia.org/rahimia-magazine رحیمیہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150412031520/http://www.rahimia.org/rahimia-magazine |date=2015-04-12 }} || [http://www.rahimia.org/ رحیمیہ انسٹی ٹیوٹ آف قرآنک سائنسز، لاہور] || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://thefreelancer.co.in/index.php دتی فری لانسر] || [http://thefreelancer.co.in/ دتی فری لانسر] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aljamiaalislamia.com/urdu_website/urdu_mahnama_alshariq.html الشارق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304201249/http://aljamiaalislamia.com/urdu_website/urdu_mahnama_alshariq.html |date=2016-03-04 }} || [http://aljamiaalislamia.com/ یونیورسٹی اسلامیہ مظفر گڑھ، یو پی] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || عربی || ماہنامہ || [http://aljamiaalislamia.com/urdu_website/urdu_alnadi.html النادی العربی] || [http://aljamiaalislamia.com/ یونیورسٹی اسلامیہ مظفر گڑھ، یو پی] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || سالانہ || [http://aljamiaalislamia.com/urdu_website/urdu_islaah.html الاصلاح] || [http://aljamiaalislamia.com/ یونیورسٹی اسلامیہ مظفر گڑھ، یو پی] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ghousiamoinia.org/awaz-e-haq-jan-to-dec-2014/ آواز حق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150613030914/http://www.ghousiamoinia.org/awaz-e-haq-jan-to-dec-2014/ |date=2015-06-13 }} || [http://www.ghousiamoinia.org/ دار العلوم یونیورسٹی غوثیہ معینیہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150613030856/http://www.ghousiamoinia.org/ |date=2015-06-13 }} || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || پندرہ روزہ || [http://irak.pk/maarif-feature/ معارف فیچر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018231735/http://irak.pk/maarif-feature/ |date=2020-10-18 }} || [http://irak.pk/ اسلامک ریسرچ اکیڈمی] || جاری || پاکستان |- |اہلسنت |اردو |ششماہی |[http://mrjpk.com/ معارف ریسرچ جنرل] |[http://irak.pk/ اسلامک ریسرچ اکیڈمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019094714/http://irak.pk/ |date=2020-10-19 }} |جاری |پاکستان |- | اہلسنت || اردو || پندرہ روزہ || [http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/1-jareeda-tarjumah ترجمان] || [http://www.ahlehadees.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث ہند] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || انگریزی || ماہنامہ || [http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/2-the-symple-truth The Simple Truth] || [http://www.ahlehadees.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث ہند] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || ہندی || ماہنامہ || [http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/3-islahe-samaj इसलाहे समाज] || [http://www.ahlehadees.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث ہند] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || دو ماہی || [http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadith-magazine/category/4-al-isteqamah الاستقامہ] || [http://www.ahlehadees.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث ہند] || جاری ||بھارت |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://shahamat-urdu.com/ شریعت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118091447/http://shahamat-urdu.com/ |date=2015-11-18 }} || امارت اسلامیہ افغانستان || جاری || افغانستان |- | - |اردو |ماہنامہ |[http://www.malhamaah.blogspot.com/ ملحمہ] |[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }} |جاری |افغانستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://www.nawaiafghan.blogspot.com/ نوائے افغان جہاد] ||[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }}|| جاری || افغانستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://www.drs5.w8w.pl/Hittin.html حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818233042/http://www.drs5.w8w.pl/Hittin.html |date=2016-08-18 }} ||[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }}|| جاری || افغانستان |- | - || انگریزی || ماہنامہ || Inspire ||[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }}|| جاری || افغانستان |- | - || انگریزی || ماہنامہ || Resurgence ||[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }}|| جاری || افغانستان |- | - || اردو || - || [http://www.sadaemuslim.com/ صدائے مسلم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504033428/http://www.sadaemuslim.com/ |date=2015-05-04 }} || || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://hazrat.org/UrduWabesite/mypage1.html سنی دنیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150330004856/http://hazrat.org/UrduWabesite/mypage1.html |date=2015-03-30 }} || [http://hazrat.org/ دار العلوم بریلی شریف] || جاری || بھارت |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://zindgienau.com/ زندگی نو] || دعوت نگر، نويں دہلی || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || دو ماہی || [http://www.nooresunnat.tk/ نور سنت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430220350/http://www.nooresunnat.tk/ |date=2015-04-30 }} || [http://www.nooresunnat.tk/ آئی پی ایس کمیونٹی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430220350/http://www.nooresunnat.tk/ |date=2015-04-30 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.seerat.net/Books/Books.aspx الحامد] || [http://www.seerat.net/ مفتی محمد سعید خان] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.seerat.net/Books/Books.aspx الندوۃ] || [http://www.seerat.net/ مفتی محمد سعید خان] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.seerat.net/Books/Books.aspx المناد] || [http://www.seerat.net/ مفتی محمد سعید خان] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://jamiaajrara.org/monthly_magazine.html#page یادگار اسلاف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160912220459/http://jamiaajrara.org/monthly_magazine.html#page |date=2016-09-12 }} || [http://jamiaajrara.org/ یونیورسٹی اسلامیہ عربیہ گلزار حسینیہ، اجراڑہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801145412/http://jamiaajrara.org/ |date=2015-08-01 }} || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://rafeeqemanzil.com/ رفیق منزل] || || جاری || بھارت |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://www.alasrpari.com/index.php/islamid-library/41-asr-magazine مجلہ عصر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304123331/http://www.alasrpari.com/index.php/islamid-library/41-asr-magazine |date=2016-03-04 }} || [http://www.alasrpari.com/ مجمع علمی پاری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151122062641/http://www.alasrpari.com/ |date=2015-11-22 }} || جاری || ایران |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php پیام زینب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || یونیورسٹی سیدہ خدیجہ الکبریٰ، میانوالی || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || سہ ماہی || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php تور معرفت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || اسلام آباد || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php پیام رافت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ششماہی || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php فکر و عمل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || || جاری || ایران |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php پیام الہدیٰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || || جاری || ایران |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php نوائے علم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || جموں‏ و کشمیر || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx ندائے خلافت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150411092404/http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx |date=2015-04-11 }} || [http://tanzeem.org/ مرکزی انجمن خدام قرآن، لاہور] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx میثاق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150411092404/http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx |date=2015-04-11 }} || [http://tanzeem.org/ مرکزی انجمن خدام قرآن، لاہور] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx حکمت قرآن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150411092404/http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx |date=2015-04-11 }} || [http://tanzeem.org/ مرکزی انجمن خدام قرآن، لاہور] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || دو ماہی || [http://www.islahulmuslimeen.org/urdu/attahir/ [[الطاہر (سہ ماہی)|الطاہر]]] || [http://www.islahulmuslimeen.org/ جماعت اصلاح المسلمین] || - || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || سہ ماہی || [http://nht.org.pk/?page_id=228 تبلیغات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201091108/http://nht.org.pk/?page_id=228 |date=2015-02-01 }} || [http://nht.org.pk/ نور الہدیٰ ٹرسٹ، اسلام آباد] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || آئینہ مظاہر علوم || [http://www.mazahiruloom.org/ یونیورسٹی مظاہر العلوم] || جاری || بھارت |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://nht.org.pk/?page_id=1060 نور معرفت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201092006/http://nht.org.pk/?page_id=1060 |date=2015-02-01 }} || [http://nht.org.pk/ نور الہدیٰ ٹرسٹ، اسلام آباد] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || - || [http://www.fikrokhabar.com/ فکر و خبر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019080706/http://www.fikrokhabar.com/ |date=2020-10-19 }} || نا معلوم || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.eeqaz.org/ ایقاظ] || [http://www.eeqaz.org/ ادارہ ایقاظ پاکستان] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || المکرم || [http://almukarram.webs.com/ یونیورسٹی المکرم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171208145532/http://almukarram.webs.com/ |date=2017-12-08 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || سہ ماہی || الظہور || [http://www.iktrust.org/ امام خمینی ٹرسٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517011219/http://www.iktrust.org/ |date=2015-05-17 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ہفت روزہ || ایوان صداقت || [http://www.iktrust.org/ امام خمینی ٹرسٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517011219/http://www.iktrust.org/ |date=2015-05-17 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ہفت روزہ || بیان صداقت || [http://www.iktrust.org/ امام خمینی ٹرسٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517011219/http://www.iktrust.org/ |date=2015-05-17 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || سہ ماہی || [http://www.mahdimission.com/fekr/mahdim-mag/index.htm مہدی مشن] || [http://www.mahdimission.com/ مہدی مشن] || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://www.jow.edu.pk/mashrabe_naab.asp مشرب ناب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150702151542/http://www.jow.edu.pk/mashrabe_naab.asp |date=2015-07-02 }} || [http://www.jow.edu.pk/ یونیورسٹی العروۃ الوثقیٰ، لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408064123/http://www.jow.edu.pk/ |date=2015-04-08 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://www.jow.edu.pk/urwatul_wusqa.asp عروۃ الوثقیٰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150702152113/http://www.jow.edu.pk/urwatul_wusqa.asp |date=2015-07-02 }} || [http://www.jow.edu.pk/ یونیورسٹی العروۃ الوثقیٰ، لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408064123/http://www.jow.edu.pk/ |date=2015-04-08 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || خزینہ صحت || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || اصلاح خواتین || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || خزینہ تربیت || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || خزینہ تصوف || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || الاشرف || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || الاختر || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || خزینہ روحانیات || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || خزینہ علم و عمل || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || الذکریٰ || [http://darululoommuhammadia.com/ دار العلوم یونیورسٹی محمدیہ، چارسدہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801071539/http://darululoommuhammadia.com/ |date=2015-08-01 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.alkhaki.com/Alkhaki_mag.html الخاکی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305110328/http://www.alkhaki.com/Alkhaki_mag.html |date=2016-03-05 }} || [http://www.alkhaki.com/ محبت مشن، گجرات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801060811/http://www.alkhaki.com/ |date=2015-08-01 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://cii.gov.pk/IjtihadMagazine.aspx اجتہاد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018150449/http://cii.gov.pk/IjtihadMagazine.aspx |date=2020-10-18 }} || [http://cii.gov.pk/ اسلامی نظریا‏تی کونسل، اسلام آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018190845/http://cii.gov.pk/ |date=2020-10-18 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://dawah.iiu.edu.pk/?page_id=103 اخبار دعوۃ] || [http://dawah.iiu.edu.pk/ بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی، اسلام آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190121071950/http://dawah.iiu.edu.pk/ |date=2019-01-21 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://dawah.iiu.edu.pk/?page_id=388 دعوۃ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304130137/http://dawah.iiu.edu.pk/?page_id=388 |date=2016-03-04 }} || [http://dawah.iiu.edu.pk/ بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی، اسلام آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190121071950/http://dawah.iiu.edu.pk/ |date=2019-01-21 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || انگریزی || - || [http://www.alhassanain.com/english/magazine.php نور الاسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150316161115/http://www.alhassanain.com/english/magazine.php |date=2015-03-16 }} || || جاری || - |- | اہلسنت || اردو || ششماہی || [http://uloom-alquran.blogspot.com/ علوم القرآن] || [http://uloom-alquran.blogspot.com/ ادارہ علوم القرآن] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiaakkalkuwa.com/Shahrahe-Ilm.aspx شاہراہ علم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160216014654/http://www.jamiaakkalkuwa.com/Shahrahe-Ilm.aspx |date=2016-02-16 }} || [http://www.jamiaakkalkuwa.com/ یونیورسٹی اسلامیہ اشاعت العلوم، مہارشٹرا] || جاری || بھارت |- | اہل تشیع || سندھی || ماہنامہ || [http://almasoom.asgharia.org.pk/Home.aspx المعصوم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018173030/http://almasoom.asgharia.org.pk/Home.aspx |date=2020-10-18 }} || [http://asgharia.org.pk/ اصغریہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101053725/http://asgharia.org.pk/ |date=2020-11-01 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.hijabislami.in/latestissue.html حجاب اسلامی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306045536/http://www.hijabislami.in/latestissue.html |date=2016-03-06 }} ||[http://www.hijabislami.in/ ادارہ حجاب اسلامی]||-|| بھارت |- | اہلسنت || اردو || - || [http://jsi.edu.pk/index.php?option=com_content&view=category&id=98&Itemid=685&lang=ur اخبار الجامعۃ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222163221/http://jsi.edu.pk/index.php?option=com_content&view=category&id=98&Itemid=685&lang=ur |date=2015-12-22 }} || [http://jsi.edu.pk/ جامعۃ سلفیہ اسلام آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160612230156/http://jsi.edu.pk/ |date=2016-06-12 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || عربی || ششماہی || [http://dud.edu.in/index.php/ur?id=83 وحدۃ الامۃ] || [http://dud.edu.in/ دار العلوم وقف دیوبند، سہارنپور] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://dud.edu.in/index.php/ur?id=88 ندائے دار العلوم وقف دیوبند] || [http://dud.edu.in/ دار العلوم وقف دیوبند، سہارنپور] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || نور مصطفٰے ﷺ || [http://aljamiaturrazvia.com/index.php جامعۃ الرضویہ] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.khanqa.org/magazine.php نور محمدﷺ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151021013546/http://www.khanqa.org/magazine.php |date=2015-10-21 }} ||[http://www.khanqa.org/ خانقاہ محبوب آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801182912/http://www.khanqa.org/ |date=2015-08-01 }}|| جاری || پاکستان |- | اہلسنت || انگریزی || ماہنامہ || [http://www.alinaam.co.za/?page_id=1482 AL-Inaam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304224111/http://www.alinaam.co.za/?page_id=1482 |date=2016-03-04 }} || [http://www.alinaam.co.za/ مدرسہ انعامیہ کیمپرڈاؤن] || جاری || جنوبی افریقہ |- | اہلسنت || اردو|| سہ ماہی || تبلیغ اسلام || یونیورسٹی تعلیم القرآن ہادیہ کالنجر رسالپورنوشہرہ || جاری || پاکستان | |- | اہلسنت |بنگالی |ماہنامہ |[http://www.banglakitab.com/Emaniyat.htm বিশ্বাস] | | جاری | بنگلہ دیش |- | اہلسنت |اردو |ماہنامہ | [[المومنات (ماہنامہ)|المومنات]] | جامعۃ المؤمنات الاسلامیۃ، لکھنؤ | جاری | بھارت |- | اہلسنت || اردو|| ماہنامہ || [http://fahmedeen.org/beta/publications.php?p=fahmedeen فہم دین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202155202/http://fahmedeen.org/beta/publications.php?p=fahmedeen |date=2017-02-02 }}|| [http://fahmedeen.org/beta/ مرکز فہم دین، کراچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202205401/http://fahmedeen.org/beta/ |date=2017-02-02 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت ||انگریزی|| سہ ماہی || [http://fahmedeen.org/publications/issues.php?p=MjM= Intellect Magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160923142410/http://fahmedeen.org/publications/issues.php?p=MjM= |date=2016-09-23 }}|| [http://fahmedeen.org/beta/ مرکز فہم دین، کراچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202205401/http://fahmedeen.org/beta/ |date=2017-02-02 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت ||انگریزی|| ماہنامہ || [http://fahmedeen.org/publications/issues.php?p=MjU= Radiance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160927191532/http://fahmedeen.org/publications/issues.php?p=MjU= |date=2016-09-27 }}|| [http://fahmedeen.org/beta/ مرکز فہم دین، کراچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202205401/http://fahmedeen.org/beta/ |date=2017-02-02 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت ||انگریزی|| - || [https://www.islamiconlineuniversity.com/insights/ INSIGHTS]|| [https://www.islamiconlineuniversity.com/ اسلامک آن لائن یونیورسٹی، گیمبیا] || جاری || کینیڈا |- | اہلسنت ||اردو|| ماہنامہ || [http://www.freelibrary4u.com/urdu-digests/haya-digest/ حیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018231735/http://www.freelibrary4u.com/urdu-digests/haya-digest/ |date=2020-10-18 }}|| مسعودباللہ، کراچی || جاری || پاکستان |- | اسلام|| اردو || ماہنامہ || [http://islamicdawn.com/category/monthly-tolu-e-islam/ طلوع اسلام] || [http://islamicdawn.com/ طلوع اسلام ٹرسٹ لاہور] || جاری || پاکستان |} اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sabeelh.blogspot.com/category/monthly-sabeelehidayat/ سبیل ہدایت || [http://islamicdawn.com/ بزم ندائے مسلم پاکستان] || جاری || پاکستان = == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:اسلام متعلق فہرستاں]] [[گٹھ:اسلامی جریدے]] bzd9ywa1nde4epmioh3amqhsyp7mmjh 0 91442 707588 697284 2026-06-09T02:26:23Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707588 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislative election |election_name=اکیہويں کنیست دے لئی انتخابات |country=اسرائیل |previous_election=[[اسرائیل دے قانون ساز انتخابات، 2015ء|2015ء]] |next_election=<!-- Do not add until a year is confirmed or an article is created at Next Israeli legislative election --> |election_date=9 اپریل 2019 |ongoing=no |results_sec=Results |turnout=68.41% |party1=لیکود |party_leader1={{nowrap|[[بنیامین نیتن یاہو]]}} |percentage1=26.46% |seats1_before=30 |seats1=35 |party2=[[بلو اینڈ وائٹ اتحاد|بلو اینڈ وائٹ]] |party_leader2=[[بینی گینتس]] |color2={{Blue and White/meta/color}} |percentage2=26.13% |seats2_before=11 |seats2=35 |party3=[[شاس]] |party_leader3=[[اریہ درعی]] |color3={{Shas/meta/color}} |percentage3=5.99% |seats3_before=7 |seats3=8 |party4=توراندی یہودیت اتحاد |color4={{United Torah Judaism/meta/color}} |party_leader4=[[یعقوو لیتسمان]] |percentage4=5.78% |seats4_before=6 |seats4=8 |party5=[[حداش]]–[[تحریک عرب برائے تغیر]] |color5={{Hadash/meta/color}} |party_leader5=[[ایمن عودہ]] |percentage5=4.49% |seats5_before=6 |seats5=6 |party6=[[اسرائیلی لیبر پارٹی]] |color6={{Israeli Labor Party/meta/color}} |party_leader6=[[آوی گیبائی]] |percentage6=4.43% |seats6_before=19 |seats6=6 |party7=یسرائیل بیتینو |party_leader7=[[اویگڈور لائیبرمین]] |percentage7=4.01% |seats7_before=6<!-- Seats won in last election – see guidance at Template:Infobox legislative election --> |seats7=5 |party8={{nowrap|[[یمین اتحاد (اسرائیل)|یمین اتحاد]]}} |party_leader8=[[رفی پیرتص]] |color8={{Union of Right-Wing Parties/meta/color}} |percentage8=3.70% |seats8_before=8<!-- Seats won in last election – see guidance at Template:Infobox legislative election --> |seats8=5 |party9=میرتس |party_leader9=[[تمر زندبرگ]] |percentage9=3.63% |seats9_before=5 |seats9=4 |party10=کولانو |party_leader10=[[موشہ کحلون]] |percentage10=3.54% |seats10_before=10 |seats10=4 |party11=[[متحدہ لسٹ عرب]]–[[بلد (سیاسی جماعت)|بلد]] |color11={{United Arab List/meta/color}} |party_leader11=[[منصور عباس]] |percentage11=3.33% |seats11_before=7 |seats11=4 |title=وزیر اعظم اسرائیل |before_election=[[بنیامین نیتن یاہو]] |before_party=[[لیکود]] |before_image=Benjamin Netanyahu 2018.jpg |after_election=<!-- Do not add until a government is sworn in --> |after_party= |after_image= }} [[اسرائیل]] وچ پہلے از وقت قانون ساز انتخابات 9 اپریل 2019 نو‏‏ں منعقد ہوئے تاکہ 21 ويں [[کنیست]] دے لئی 120 اراکین دا انتخاب کيتا جا سک‏‏ے۔ انتخابات نومبر 2019 وچ منعقد ہونا سن، لیکن موجودہ حکومت دے ارکان انتہائی قدامت پسند آبادی د‏‏ی جانب قومی خدمت انجام دینے دے حوالے تو‏ں متعلق اک بل اُتے تنازع دا شکار ہوئے گئے۔ اس دے علاوہ وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو]] اُتے بد عنوانی دے الزامات نے معاملہ ہور سنگین کر دتا۔ نیتن یاہو د‏‏ی [[لیکود]] تے [[بینی گینتس]] دے [[بلو اینڈ وہائٹ]] اتحاد نے مساوی طور اُتے 35، 35 نشستاں جیتاں۔ اقتدار دا توازن چھوٹی جماعتاں دے ہتھ وچ اے، جس وچ سجے بازو د‏‏ی تے مذہبی جماعتاں نے پچھلی مرتبہ لیکود دے نال مل ک‏ے اتحادی حکومت بنائی سی۔ ممکنہ طور اُتے بنیامین نیتن یاہو نو‏‏ں اگلی حکومت تشکیل دینے دا موقع ملدا ا‏‏ے۔ == نظام انتخاب == کنیست وچ 120 نشستاں دا انتخاب اک واحد قومی سطح اُتے محیط حلقے وچ لسٹ بند متناسب نمائندگی دے ذریعے کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انتخاب دے لئی معیّنہ انتخابی حد 3.25 فی صد ا‏‏ے۔ تقریباً تمام صورتاں وچ ایہ گھٹ تو‏ں گھٹ جماعتی حجم د‏‏ی چار نشستاں دے مساوی اے، لیکن کدی کدائيں دے نایاب مواقع اُتے اک جماعت دا اکتفا تن نشستاں اُتے وی ہوئے سکدا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|title=With Bader-Ofer method, not every ballot counts|url=http://www.jpost.com/Israel-Elections/With-Bader-Ofer-method-not-every-ballot-counts-394027|work=دی یروشلم پوسٹ|date=16 مارچ 2014}}</ref> گو کہ انتخاگل کيتی تریخ 9 اپریل 2019 سی، لیکن دنیا بھر دے سفارت خاناں وچ پولنگ دا آغاز 28 مارچ 2019 نو‏‏ں ہويا۔<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/IsraelinIreland/status/1111235587749629954|website=www.twitter.com|language=en-US|access-date=9 April 2019}}</ref> == اضافی ووٹ معاہدے == دو جماعتاں اک معاہدہ کر سکدیاں نيں جو انہاں نو‏ں اس گل کيتی اجازت دیندا اے کہ اوہ بچی ہوئی نشستاں اُتے مقابلہ کر سکدیاں نيں، چاہے اوہ نال مل ک‏ے انتخاب لڑ رہی ہون۔ [[بدر-اوفر]] طریقہ غیر متناسب طور اُتے وڈے اتحاداں د‏‏ی موافقت کردا اے، مطلب ایہ دے ایسا اتحاد زیادہ بچی ہوئی نشستاں حاصل کر سکدا اے جس دا امکان انفرادی جماعت د‏‏ی بہ نسبت زیادہ ا‏‏ے۔ جے اتحاد نو‏‏ں بچی ہوئی نشستاں ملدی نيں تاں بدر-اوفر دا حساب نجی طور اُتے کيتا جاندا اے، ایہ تعین کرنے دے لئی کہ کِداں نشستاں نو‏‏ں دو اتحادی جماعتاں دے وچکار تقسیم کيتا جائے۔<ref>[https://www.knesset.gov.il/lexicon/eng/seats_eng.htm The Distribution of Knesset Seats Among the Lists – the Bader-Offer Method], [[کنیست]] website</ref> انتخابات تو‏ں پہلے جماعتاں د‏‏ی جانب تو‏ں مندرجہ ذیل معاہداں اُتے دستخط کیتے گئے: * [[یمین اتحاد]] تے [[لیکود]]<ref>{{cite news|title=Jewish Home signs vote sharing agreement with Likud|url=http://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/448589|work=Israel National News|date=20 February 2019|accessdate=20 February 2019}}</ref> * [[نیو رائٹ]] تے [[یسرائیل بیتینو]] <ref>{{cite news|title=New Right unveils Knesset slate featuring equal representation for women|url=https://www.timesofisrael.com/new-right-unveils-knesset-slate-featuring-equal-representation-for-women/|work=Times of Israel|date=20 February 2019|accessdate=25 February 2019}}</ref> * [[میریتس]] تے [[اسرائیلی لیبر پارٹی]] <ref>{{cite news|title=Labor and Meretz sign vote sharing agreement|url=http://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/449002|work=Israel National News|date=25 February 2019|accessdate=25 February 2019}}</ref> * [[توراندی یہود اتحاد]] تے [[شاس]] <ref>{{cite news|title=United Torah Judaism and Shas sign vote-sharing agreement|url=http://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/450087|work=Israel National News|date=6 March 2019|accessdate=6 March 2019}}</ref> * [[حداش–تحریک عرب برائے تغیر]] تے [[متحدہ لسٹ عرب–بلد]]<ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/Israel-Elections/Raam-Balad-and-Hadash-Taal-586135|title=Ra’am-Balad and Hadash-Ta’al – Israel Elections – Jerusalem Post|website=www.jpost.com|access-date=10 April 2019}}</ref> <!-- == پارلیمان دے دھڑے == مندرجہ ذیل جدول [[20واں کنیست]] دے پارلیمانی دھڑاں نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ --> == عوامی دلچسپی د‏‏ی خبراں == * [[موشے فیگلین]] د‏‏ی زیر قیادت [[زیہوت]] پارٹی 2015 وچ قائم ہوئی؛ جس دا مقصد بطور سجے بازو د‏‏ی [[آزاد خیال]] [[صیہونی]] جماعت دے طور اُتے انتخابات وچ حصہ لینا سی۔<ref>{{cite web|url=https://zehut.org.il/zehut-platform/?lang=en|title=Zehut Platform|last=tzvimoshe|website=Zehut|language=en-US|access-date=21 February 2019|archive-date=7 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210207123116/https://zehut.org.il/zehut-platform/?lang=en|dead-url=yes}}</ref>22و اس نے امیدواراں دے تعین دے لئی اسرائیل دے پہلے کھلے انتخابات 29 جنوری 2019 نو‏‏ں منعقد کیتے۔<ref>{{cite web|url=https://www.jpost.com/Opinion/Open-primaries-are-good-for-all-Israelis-and-good-for-Israel-578856|title=Open primaries are good for all Israelis and good for Israel|publisher=[[دی جروشلم پوسٹ]]|date=27 January 2019|accessdate=11 February 2019|author=Albert Levy}}</ref> * [[نفتالی بینیت]]، [[آئیلیت شیکیڈ]] تے [[شولی معلم]] <ref>{{cite news |last1=Israel |first1=David |title=Bennett's, Shaked's 'New Right' Party to Challenge Netanyahu |url=http://www.jewishpress.com/news/israel/religious-secular-in-israel-israel/bennetts-shakeds-new-right-party-to-challenge-netanyahu/2018/12/29/ |accessdate=29 December 2018 |work=Jewish Press |date=29 December 2018 |archivedate=30 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181230030544/http://www.jewishpress.com/news/israel/religious-secular-in-israel-israel/bennetts-shakeds-new-right-party-to-challenge-netanyahu/2018/12/29/ }}</ref> نے 29 دسمبر 2018 نو‏‏ں اعلان کيتا کہ اوہ [[جیوش ہوم پارٹی]] نو‏‏ں خیر باد کہ کر نويں مذہبی سیکولر جماعت، [[نیو رائٹ]] نو‏‏ں تشکیل دین گے۔<ref>{{cite web|url=https://www.haaretz.com/israel-news/ministers-bennett-and-shaked-to-announce-formation-of-new-party-1.6788899|title=Political Drama: Senior Israeli Ministers Launch New Right-wing Party|publisher=[[ہاریتز]]|date=30 December 2018|accessdate=30 December 2018}}</ref> * انجینیئر تے [[نذاریتھ]] دے مکین سلمان ابو احمد نے 2 جنوری 2019 نو‏‏ں اعلان کيتا کہ انہاں نے نويں جماعت تشکیل دتی اے، جس دا ناں شیلڈ آف اسرائیل ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/despite-possible-indictments-ex-idf-general-gal-hirsch-launches-political-party/|title=Despite possible indictments, ex-IDF general Gal Hirsch launches political party|publisher=[[The Times of Israel]]|date=8 January 2019|accessdate=8 January 2019}}</ref> * [[موندی اشکنازی]] تے گاد ہاران سوشل جسٹس پارٹی د‏‏ی قیادت کرن گے۔<ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/yom-kippur-war-vet-who-brought-down-government-launches-election-campaign/|title=Yom Kippur War vet who brought down government launches election campaign|publisher=[[The Times of Israel]]|date=14 January 2019|accessdate=14 January 2019|author=Stuart Winer}}</ref> * آموس ڈینیئلی 'فار ائور سیک پارٹی' د‏‏ی نمائندگی کرن گے۔<ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/commando-who-saved-netanyahus-life-sets-up-political-party/|title=Commando who saved Netanyahu's life 50 years ago sets up rival political party|publisher=[[The Times of Israel]]|date=15 January 2019|accessdate=15 January 2019|author=Stuart Winer}}</ref> * سیمون گرافمین سوشل سیفٹی پارٹی د‏‏ی نمائندگی کرن گے۔<ref>{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/registering-new-party-youtube-star-urges-public-to-vote-fk/|title=Registering new party, YouTube star urges public to vote ‘F**k’|author=Raoul Wootliff|work=[[The Times of Israel]]|date=20 February 2019|accessdate=20 February 2019}}</ref> * [[تکوما]] تے [[دی جیوش ہوم]]، [[یونائیٹیڈ رائٹ]] دے ناں تو‏ں [[اوتزما یہودی]] دے نال انتخابات وچ حصہ لاں گے۔<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/259087|title=Jewish Home and National Union to run together|publisher=[[Israel National News]]|date=14 February 2019|accessdate=14 February 2019|author=Hezki Baruch}}</ref><ref name="autogenerated2">{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/jewish-home-party-votes-overwhelmingly-to-merge-with-extremist-otzma-yehudit/|title=Jewish Home party votes overwhelmingly to merge with extremist Otzma Yehudit|work=[[The Times of Israel]]|language=en-US|access-date=20 February 2019|author=Jacob Magid}}</ref> * لیکود دے سابق کنیست دے رکن [[اورین ہازین]] [[زومیت]] پارٹی د‏‏ی قیادت کرن گے۔<ref>{{cite web|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/259243|title=MK Oren Hazan leaves Likud, heads Tzomet party|website=Israel National News|language=en|access-date=18 February 2019|date=18 February 2019|author=Hezki Baruch}}</ref> * [[اورلی لیوی]] سیاسی جماعت گیشر دے نمائندے دے طور اُتے انتخابات وچ حصہ لاں گی۔ انہاں نے اعلان کيتا کہ اوہ آزاد حیثیت تو‏ں انتخابات وچ حصہ لاں گی کیونجے [[بینی گینتس]] د‏‏ی [[ریزیلیئنس]] پارٹی دے نال مشترکہ طور اُتے انتخابات وچ حصہ لینے دا معاہدہ ناکا‏م ہوئے گیا۔<ref>{{cite news|title=Levy-Abekasis: No merger with Gantz after his ‘weird, hallucinatory’ behavior|url=https://www.timesofisrael.com/levy-abekasis-no-merger-with-gantz-after-his-weird-hallucinatory-behavior/|work=[[The Times of Israel]]|date=20 February 2019}}</ref><ref>{{cite news|title=Gantz loses out on Levy's Gesher, aims for merger with Lapid|url=https://www.jpost.com/Israel-Elections/Gantz-loses-out-on-Levys-Gesher-aims-for-merger-with-Lapid-581278|work=[[دی جروشلم پوسٹ]]|date=20 February 2019|author=Gil Hoffman}}</ref> * [[بینی گینتس]] د‏‏ی [[اسرائیل ریزیلیئنس پارٹی]] (عبرانی وچ "ہوزین یسرائیل") مشترکہ اتحاد دے ناں [[بلو اینڈ وہائٹ]] دے وہائٹ دے طور اُتے [[موشے یعلون]] د‏‏ی [[تیلیم]]، [[یائر لپید]] د‏‏ی [[یش عتید]] تے [[اسرائیل د‏‏ی دفاعی افواج دے سابق سربراہ گابی اشکنازی]] دے نال مل ک‏ے انتخاب لڑے گی۔<ref>{{cite web|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/259384|title=Gantz and Lapid to run together|publisher=[[Israel National News]]|date=21 February 2019|accessdate=20 February 2019|author=Elad Benari}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/united-gantz-lapid-party-to-be-called-blue-and-white/|publisher=[[The Times of Israel]]|date=21 February 2019|accessdate=21 February 2019|title=United Gantz-Lapid party to be called 'Blue and White'|author=Jacob Magid}}</ref> == دست برداریاں == * [[تسپی لیونی]] نے 18 فروری 2019 نو‏‏ں اعلان کيتا کہ انہاں د‏‏ی [[ہتنوعا]] جماعت انتخابات وچ حصہ نئيں لے گی۔<ref>{{cite web|url=https://www.jpost.com/Israel-Elections/Livni-likely-to-quit-politics-this-week-Gantz-party-falls-in-polls-580955|title=Tearful Tzipi Livni quits politics|work=[[دی جروشلم پوسٹ]]|date=18 February 2019|accessdate=20 February 2019|author=Gil Hoffman}}</ref> * [[کھبے بازو]] دے کارکن ایلاد یانیو نے 30 دسمبر 2018 نو‏‏ں اعلان کيتا کہ اوہ اپنی 2013 وچ قائم ہونے والی جماعت د‏‏ی ازسرِ نو تشکیل کرن گے جس دا ناں "ایریٹز حداشہ" اے، جو آئندہ انتخابات وچ حصہ لیندی، <ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/anti-corruption-protest-leader-forms-new-party-ahead-of-elections/|title=Anti-corruption protest leader forms new party ahead of elections|work=[[The Times of Israel]]|date=30 December 2018|accessdate=30 December 2018}}</ref> گو کہ یانیو دوڑ تو‏ں باہر ہوئے گئے جس د‏‏ی وجہ گینتس/لیپید 20 فروری 2019 نو‏‏ں منظرِ عام اُتے آنے والا انتخاب سی۔<ref>{{cite web|url=http://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/448631|title=Eldad Yaniv's Eretz Hadasha Party won't run in the election|work=[[Israel National News]]|date=20 February 2019|accessdate=20 February 2019}}</ref> * 20 فروری 2019 نو‏‏ں [[گرین لیف]] پارٹی نے اعلان کيتا کہ اوہ انتخابات وچ حصہ نئيں لے گی۔<ref>{{cite news|title=Pro-marijuana legalization party to sit out elections|url=https://www.timesofisrael.com/pro-marijuana-legalization-party-to-sit-out-elections/|work=[[The Times of Israel]]|date=20 February 2019}}</ref> * ہاریڈی ویمنز کالج د‏‏ی بانی [[عدینہ بار شلوم]] نے انتخابات وچ حصہ لینے وچ دلچسپی ظاہر کیت‏‏ی، اپنی نويں قائم شدہ لیکن غیر رجسٹرڈ جماعت آہی یسرائیلی دے ذریعے، <ref>{{cite web|url=https://www.jpost.com/Israel-News/Daughter-of-Rabbi-Ovadia-Yosef-registers-new-political-party-563767|title=Adina Bar-Shalom registers new party, Ahi Yisraeli|publisher=[[دی جروشلم پوسٹ]]|date=30 July 2018|author=Jeremy Sharon}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.jpost.com/Israel-News/Adina-Bar-Shalom-to-head-nascent-Achi-Israeli-party-575202|title=Adina Bar-Shalom to head nascent Achi Israeli party |publisher=[[دی جروشلم پوسٹ]]|author=Gil Hoffman|date=23 December 2018|accessdate=25 December 2018}}</ref>، گو کہ جماعت نے 26 فروری 2019 نو‏‏ں اپنی دست برداری دا اعلان کيتا۔<ref>{{cite web|url=http://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/449227|title=Israeli Brother party will not run in the elections |publisher=[[Israel National News]]|date=26 February 2019|accessdate=26 February 2019}}</ref> * [[یوم ٹوو سامیا]] نے بی یہاو د‏‏ی دست برداری دا اعلان 4 مارچ 2019 نو‏‏ں کيتا۔<ref>{{cite web|url=http://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/449772|title=B'yahad party won't run in upcoming Knesset elections |publisher=[[Israel National News]]|date=4 March 2019|accessdate=4 March 2019}}</ref> * [[ایلی ییشائی]] نے [[یخاد]] د‏‏ی دست برداری دا اعلان 27 مارچ 2019 نو‏‏ں کيتا۔<ref>{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/eli-yishais-yachad-party-drops-out-of-election-race-boosting-right/|title=Eli Yishai's Yachad party drops out of election race, boosting right|author=Newman, Marissa|work=[[The Times of Israel]]|date=27 March 2019|accessdate=28 March 2019}}</ref> == مہم == بعض جماعتاں جداں لیکود، لیبر، دتی جیوش ہوم، زیہوت تے میریتس دے نظام ایداں دے نيں جس وچ قیادت تے انہاں دے اتحاد وچ زیادہ تر امیدوار بنیادی انتخابات وچ منتخب ہوئے نيں۔ === بلو اینڈ وہائٹ === [[بینی گینتس]] د‏‏ی [[اسرائیل ریزیلیئنس پارٹی]] تے [[موشے یعلون]] د‏‏ی [[تیلیم]] نے اپنی جماعت د‏‏ی تختی د‏‏ی نقاب کشائی 19 فروری 2019 نو‏‏ں کيتی۔<ref>{{cite web|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/259303|title=Israel Resilience: Full list of candidates|first=Mordechai|last=Sones|work=[[Israel National News]]|date=19 February 2019|accessdate=21 February 2019}}</ref> [[یائر لیپید]] د‏‏ی یش عتید جماعت نے اپنی جماعت د‏‏ی تختی د‏‏ی نقاب کشائی 18 فروری 2019 نو‏‏ں کيتی۔<ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/lapid-unveils-yesh-atid-list-says-unity-with-gantz-still-on-the-table/|title=Lapid unveils Yesh Atid list, says unity with Gantz still 'on the table'|first=Raoul|last=Wootliff|work=[[The Times of Israel]]|date=18 February 2019|accessdate=19 February 2019}}</ref> 21 فروری 2019 نو‏‏ں تِناں جماعتاں مشترکہ اتحاد دے ناں [[بلو اینڈ وہائٹ]] اُتے متفق ہوئے گئياں۔<ref>{{cite web|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/259402|title=Lapid-Gantz-Ya'alon list: 'Blue and White'|work=[[Israel National News]]|author=Staff|date=21 February 2019|accessdate=21 February 2019}}</ref> === یونائیٹیڈ رائٹ === [[دی جیوش ہوم]] نے اپنی قیادت دا انتخاب 27 اپریل 2017 نو‏‏ں کيتا؛ [[نفتالی بینیت]] 80.3 فیصد ووٹ لے ک‏ے جیت گئے؛ یوناتن برانسکی 12.2 فیصد تے اسحاق زاغا نے 7.47 فیصد ووٹ وصول کیتے۔<ref>{{cite news|url=http://www.timesofisrael.com/bennett-wins-sweeping-victory-in-jewish-home-leadership-race/|title=Bennett wins sweeping victory in Jewish Home leadership race|author=Wootliff, Raoul|work=[[The Times of Israel]]|date=28 April 2017|accessdate=28 April 2017}}</ref> [[نیو رائٹ]] دے قیام دے نتیجے وچ بینیت علاحدہ ہوئے گئے تے جیوش ہوم نے انتخاب منسوخ کر دتا۔<ref>{{cite news|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/257160|title='The Jewish Home needs rehabilitation'|author=Hezki Baruch|work=[[Israel National News]]|date=3 January 2019|accessdate=3 January 2019}}</ref> 4 فروری 2019 نو‏‏ں [[رفی پیریتز]] جیوش ہوم دے قائد منتخب ہوئے گئے۔<ref>{{cite news|url=https://www.jpost.com/Breaking-News/Beit-Yehudi-leader-slams-Shaked-Bennet-You-dont-abandon-a-home-579683?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter|title=Beit Yehudi leader slams Shaked, Bennet: You don't abandon a home|author=[[Staff writer]]|work=[[دی جروشلم پوسٹ]]|date=4 February 2019|accessdate=4 February 2019}}</ref> [[تکوما]] جماعت نے اپنی قیادت دا انتخاب 14 جنوری 2019 نو‏‏ں کيتا؛ [[بیزالیل سموترخ]] نے [[یوری ایریئل]] نو‏‏ں شکست دتی۔<ref>{{cite news|url=https://www.jpost.com/Israel-News/Smotrich-hopes-to-head-religious-Zionist-bloc-after-big-win-over-Ariel-577355|author=Lahar Harkov|work=[[دی جروشلم پوسٹ]]|date=14 January 2019|accessdate=19 February 2019|title=Smotrich hopes to head religious-Zionist bloc after big win over Ariel}}</ref> 14 فروری 2019 نو‏‏ں جیوش ہوم [[تکوما]] جماعت دے نال اتحاد وچ انتخاب لڑنے اُتے متفق ہوئے گئی۔ جیوش ہوم دے قائد رفی پیریتز نے اتحاد د‏‏ی قیادت کيتی۔ تکوما دے سربراہ بیزلال سموترخ نمبر دو بنیاں گے۔<ref name="autogenerated1" /> 20 فروری 2019 نو‏‏ں اوہ [[اوتزما یہودی]] نو‏‏ں اتحاد وچ شامل کرنے اُتے رضامند ہوئے گئے۔ اس اتحاد نو‏‏ں [[یونائیٹیڈ رائٹ]] دا ناں دتا گیا۔<ref name="autogenerated2" /><ref>{{cite web|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/259430|title='Union of the Right-Wing Parties' submits Knesset list|work=[[Israel National News]]|author=Hezki Baruch|date=21 February 2019|accessdate=21 February 2019}}</ref>اوتزما یہودی د‏‏ی شمولیت شدید تنقید دا باعث بنی۔<ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/us-news/.premium-ajc-changes-course-denounces-far-right-party-courted-by-netanyahu-1.6959216|title=Prominent Jewish Group Changes Course, Denounces Far-right Party Courted by Netanyahu|last=Tibon|first=Amir|date=22 February 2019|work=Haaretz|access-date=22 February 2019|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.jpost.com/Israel-Elections/Jewish-groups-speak-out-against-union-of-Bayit-Yehudi-with-Otzmah-party-581291|title=Jewish groups speak out against union of Bayit Yehudi with Otzma Party|work=[[دی جروشلم پوسٹ]]|access-date=22 February 2019|author=Jeremy Sharon}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/major-us-jewish-groups-slam-racist-and-reprehensible-extremist-israeli-party/|title=AIPAC slams 'racist and reprehensible' extremist party wooed by Netanyahu|work=[[The Times of Israel]]|access-date=22 February 2019|author=Staff|date=22 February 2019}}</ref> === لیبر === لیبر جماعت نے اپنی قیادت دا انتخاب 10 جولائ‏ی 2017 نو‏‏ں کيتا؛ [[ایوی گبّے]] نے [[عامر پیریتز]] نو‏‏ں شکست دتی۔ [[اسحاق ہرزوگ]] ووٹنگ دے پہلے راؤنڈ وچ باہر ہوئے گئے۔<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/07/10/world/middleeast/avi-gabbay-israeli-labor-party.html|title=Israeli Labor Party Tries a New Leader: Gabbay, Self-Made Millionaire|author=Kershner, Isabel|work=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=10 July 2017|accessdate=7 March 2018}}</ref> جماعت نے اپنی قیادت دا انتخاب 11 فروری 2019 نو‏‏ں کيتا تاکہ اراکین د‏‏ی اس د‏ی تختی دے لئی انتخاب کيتا جائے۔<ref>{{cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/elections/despite-plunge-in-polls-israel-s-labor-not-rushing-to-join-meretz-1.6916776|title=Despite Plunge in Polls, Israel's Labor Not Rushing to Join Meretz|author=Lis, Jonathan|work=[[ہاریتز]]|date=8 February 2019|accessdate=8 February 2019|archivedate=8 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190208214626/https://www.haaretz.com/israel-news/elections/despite-plunge-in-polls-israel-s-labor-not-rushing-to-join-meretz-1.6916776}}</ref> === لیکود === لیکود د‏‏ی قیادت دے انتخاب د‏‏ی تریخ 23 فروری 2016 نو‏‏ں طے سی جس وچ وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو]] دا ناں تجویز کيتا گیا سی،<ref>{{cite news|last1=Lis|first1=Jonathan|title=In Win for Netanyahu, Likud Votes for Early Primaries, Safeguarding His Leadership|url=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-in-win-for-netanyahu-likud-votes-for-early-primaries-1.5383638|work=[[ہاریتز]]|date=30 December 2015|language=en}}</ref> تے بعد وچ اسنو‏ں جماعت د‏‏ی عدالت د‏‏ی جانب تو‏ں منسوخ کر دتا گیا کیونجے لیکود دے آئین وچ صرف اک امیدوار ہونے د‏‏ی صورت وچ ووٹ د‏‏ی ضرورت نئيں سی۔<ref>{{cite news|last1=Lis|first1=Jonathan|title=Likud Calls Off Leadership Vote: Netanyahu to Remain Party Head Through 2023|url=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-likud-calls-off-leadership-vote-1.5390200|accessdate=10 January 2018|work=[[ہاریتز]]|date=13 January 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Netanyahu declared Likud leader for seventh term|url=http://www.jpost.com/Israel-News/Politics-And-Diplomacy/Netanyahu-declared-Likud-leader-for-seventh-term-441570|work=[[دی جروشلم پوسٹ]]|date=14 January 2016}}</ref> لیکود نے 5 فروری 2019 نو‏‏ں قیادت دے انتخابات کرائے، جس دے نتیجے وچ بنیامین نیتن یاہو ک‏‏‏ے حریفاں نے سینیر جگہاں جیت لاں۔<ref>{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/final-likud-results-give-edelstein-top-spot-behind-pm-while-saar-comes-in-5th/|title=Edelstein takes top spot in Likud primaries, with Netanyahu rival Sa’ar in 4th|author=Wootliff, Raoul|work=[[The Times of Israel]]|date=6 February 2019|accessdate=6 February 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.jpost.com/Breaking-News/Likud-sets-Feb-5-date-for-primary-575404|author=Gil Hoffman|work=[[دی جروشلم پوسٹ]]|date=25 December 2018|accessdate=3 January 2019|title=Likud sets Feb 5 date for primary}}</ref> انتخابی نتائج وچ ووٹنگ د‏‏ی بے قاعدگیاں سامنے آئیاں ۔ بعض کیساں وچ امیدوار نے پڑنے والے ووٹاں تو‏ں زیادہ ووٹ حاصل کیتے۔ لیکود جماعت نے معاملے د‏‏ی جانچ کيتی۔<ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/voting-irregularities-surface-in-likud-primaries-results/|title=Voting irregularities surface in Likud primaries results|website=www.timesofisrael.com|language=en-US|access-date=10 February 2019}}</ref> آخری نتیجے وچ کنیست دے اسپیکر [[یولی ایڈلسٹین]] پہلے نمبر اُتے آئے، جس دے بعد [[یسرائیل کاتز]]، [[جیلاد اردان]]، [[گائیڈیون سعار]] تے [[میری ریگیو]] آئے۔<ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/final-likud-primary-tally-leaves-top-5-as-is-with-no-gain-for-pms-rival-saar/|title=Final Likud primary tally leaves top 5 as is, with no gain for PM's rival Sa'ar|work=[[The Times of Israel]]|language=en-US|access-date=14 February 2019|date=14 February 2019|author=Staff|author-link=Staff writer}}</ref> 28 فروری 2019 نو‏‏ں اٹارنی جنرل نے اعلان کيتا کہ اوہ وزیر اعظم بنیامین نیتن یاہو اُتے تن الزامات دے تحت فردِ جرم عائد کرن گے، جنہاں وچ رشورت، دھوکھا دہی تے اعتماد نو‏‏ں ٹھیس پہچانیا شامل ا‏‏ے۔ انہاں وچ ذرائع ابلاغ وچ موافقانہ کوریج ملنے دے عوض قانون سازی نو‏‏ں سودا کرنا شامل نيں۔<ref>{{Cite news | url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-47409739 |title = Benjamin Netanyahu: What are the corruption allegations?|work = BBC News|date = 28 February 2019}}</ref> === میریتس === میریتس نے اپنی قیادت دا انعقاد 22 مارچ 2018 نو‏‏ں کيتا؛ [[تمار زینڈبرگ]] 71 فیصد ووٹ حاصل ک‏ر ک‏ے کامیابی حاصل کيتی۔ ایوی بسکیلا نے 29 فیصد ووٹ حاصل کیتے۔<ref>{{cite news|url=http://www.jpost.com/Israel-News/Meretz-voters-elect-Tamar-Zandberg-as-new-leader-546892|author=Hoffman, Gil|work=[[دی جروشلم پوسٹ]]|date=22 March 2018|accessdate=23 March 2018|title=Meretz voters elect Tamar Zandberg as new leader}}</ref> میریتس نے اپنی قیادت دا انتخاب 14 فروری 2019 نو‏‏ں کيتا۔<ref>{{cite news|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/259085|author=Elad Benari|work=[[Israel National News]]|date=14 February 2019|accessdate=14 February 2019|title=Gilon and Rozin win Meretz primaries}}</ref> === یسرائیل بینتینو === [[ایویگڈور لائیبرمین]] د‏‏ی [[یسرائیل بیتینو]] جماعت د‏‏ی تختی 19 فروری 2019 نو‏‏ں شائع کيتی۔ <ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/liberman-unveils-yisrael-beytenu-candidates-leaves-out-veteran-lawmakers/|title=Liberman unveils Yisrael Beytenu candidates, leaves out veteran lawmakers|first=Alexander|last=Fulbright|work=[[The Times of Israel]]|date=20 February 2019}}</ref> === زیہوت === زیہوت جماعت نے پہلی مرتبہ اپنی قیادت دے انتخاب دا انعقاد 29 جنوری 2019 نو‏‏ں کيتا، جس وچ اسرائیلی ووٹراں (بشمول بیرون ملک مقیم) نے محفوظ آن لائن ویب سائٹ دے ذریعے اپنا ووٹ ڈالیا۔ انہاں ابتدائی انتخابات وچ انہاں امیدواراں نو‏‏ں ترتیب دتا جنہاں نے جماعت دے اندرونی انتخابات ستمبر 2017 وچ جتے سن ۔<ref>{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/with-first-open-primaries-moshe-feiglins-zehut-looks-for-a-public-identity/|author=Raoul Wootliff|work=[[دی جروشلم پوسٹ]]|date=29 January 2019|accessdate=8 February 2019|title=With first open primaries, Moshe Feiglin’s ‘Zehut’ looks for a public identity}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.20il.co.il/%D7%90%D7%9C%D7%95-%D7%AA%D7%95%D7%A6%D7%90%D7%95%D7%AA-%D7%94%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%99%D7%9E%D7%A8%D7%99%D7%96-%D7%A9%D7%9C-%D7%9E%D7%A4%D7%9C%D7%92%D7%AA-%D7%96%D7%94%D7%95%D7%AA//|author=Eliran Tal|work=Channel 20 News Israel|date=30 January 2019|accessdate=8 February 2019|title=אלו תוצאות הפריימריז של מפלגת זהות|archivedate=25 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125084741/https://www.20il.co.il/%D7%90%D7%9C%D7%95-%D7%AA%D7%95%D7%A6%D7%90%D7%95%D7%AA-%D7%94%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%99%D7%9E%D7%A8%D7%99%D7%96-%D7%A9%D7%9C-%D7%9E%D7%A4%D7%9C%D7%92%D7%AA-%D7%96%D7%94%D7%95%D7%AA/}}</ref> == نتائج == {| class=wikitable style=text-align:right | colspan=6|[[File:2019 Knesset.svg|center|300px]] |- !colspan=2|جماعت/اتحاد !ووٹ !% !نشستاں !+/– |- | bgcolor={{Likud/meta/color}} | |align=right|[[لیکود]]||1,140,370||26.46||35||+5 |- | bgcolor="{{Blue and White/meta/color}}" | |align=right|[[Blue and White (political alliance)|Blue & White]]||1,125,881||26.13||35||+24 |- | bgcolor={{Shas/meta/color}} | |align=right|[[شاس]]||258,275||5.99||8||+1 |- | bgcolor={{United Torah Judaism/meta/color}} | |align=right|[[United Torah Judaism]]|||249,049||5.78||8||+2 |- | bgcolor="{{Hadash/meta/color}}" | |align=right|[[Hadash]]–[[Ta'al]]||193,442||4.49||6||0 |- | bgcolor="{{Israeli Labor Party/meta/color}}" | |align=right|[[اسرائیلی لیبر پارٹی]]||190,870||4.43||6||–13 |- | bgcolor="{{Yisrael Beiteinu/meta/color}}" | |align=right|[[Yisrael Beiteinu]]||173,004||4.01||5||–1 |- | bgcolor="{{Union of Right-Wing Parties/meta/color}}" | |align=right|[[United Right (Israel)|United Right]]||159,468||3.70||5||–3 |- | bgcolor="{{Meretz/meta/color}}" | |align=right|[[Meretz]]||156,473||3.63||4||–1 |- | bgcolor="{{Kulanu/meta/color}}" | |align=right|[[کولانو]]||152,756||3.54||4||–6 |- | bgcolor="{{United Arab List/meta/color}}" | |align=right|[[United Arab List]]–[[Balad (political party)|Balad]]||143,666||3.33||4||–3 |- !colspan=6| |- | bgcolor="{{New Right (Israel)/meta/color}}" | |align=right|[[New Right (Israel)|New Right]]||138,598||3.22||0||نويں |- | bgcolor="{{Zehut/meta/color}}" | |align=right|[[Zehut]]||118,031||2.74|| 0||نويں |- | bgcolor="{{Gesher (2019 political party)/meta/color}}" | |align=right|[[Gesher (2019 political party)|Gesher]]||74,701||1.73||0||نويں |- | bgcolor=#e5aa70| |align=right|Betah||4,618||0.11|| 0 ||نويں |- | bgcolor="#1ca151" | |align=right|The Arab List ([[Arab National Party|ANP]]–[[Arab Democratic Party (Israel)|Mada]])||4,135||0.10|| 0 ||0 |- |bgcolor=brown| |align=right|[[Social Justice (political party)|Social Justice]]||3,843||0.09|| 0 ||نويں |- |bgcolor=#960000| |align=right|Shield of Israel||3,394||0.08|| 0 ||نويں |- |bgcolor=#0ff| |align=right|Justice for All||3,281||0.08|| 0 ||نويں |- |bgcolor=purple| |align=right|[[Tzomet]]||2,417||0.06||0 ||نويں |- |bgcolor=#fef478| |align=right|Yashar||1,438||0.03|| 0||نويں |- |bgcolor=gray| |align=right|Zekhuyotenu BeKoleinu||1,316||0.03|| 0 ||نويں |- |bgcolor=#808000| |align=right|Veteran Civil||1,168||0.03|| 0 ||نويں |- |bgcolor=#cc668d| |align=right|Kol Yisrael Ahim||1,140||0.03|| 0 ||نويں |- |bgcolor=black| |align=right|[[Pirate Party of Israel]]||819||0.02|| 0 ||0 |- |bgcolor=#ff355e| |align=right|Pashut Ahava||733||0.02|| 0 ||نويں |- |bgcolor=blue| |align=right|[[Eretz Yisrael Shelanu]]||701||0.02|| 0 ||نويں |- |bgcolor=lightblue| |align=right|We are all friends [[Na Nach]]||624||0.01|| 0 ||0 |- |bgcolor=#ff91af| |align=right|MeHathala||603||0.02|| 0||نويں |- |bgcolor=#799a00| |align=right|Hope for Change||562||0.01|| 0 ||0 |- |bgcolor=#00c000| |align=right|[[Da'am Workers Party|Green Economy – One Nation]]||556||0.01|| 0 ||0 |- |bgcolor=plum| |align=right|Education||518||0.01||0 ||نويں |- |bgcolor=#7b3f00| |align=right|Ahrayut LaMeyasdim||428||0.01||0||نويں |- |bgcolor=lightskyblue| |align=right|Human Dignity||404||0.01||0 ||نويں |- |bgcolor=lightgreen| |align=right|Shavim||401||0.01|| 0||نويں |- |bgcolor=#bdb76b| |align=right|Manhigut Hevratit||385||0.01|| 0 ||نويں |- |bgcolor=#eb6109| |align=right|Ani VeAta||368||0.01|| 0||نويں |- |bgcolor=orange| |align=right|Bible Bloc||353||0.01|| 0||نويں |- | bgcolor="#a9b2c3" | |align=right|[[Ihud Bnei HaBrit]]||265||0.01|| 0 ||نويں |- |bgcolor=darkblue| |align=right|[[Brit Olam]]||216||0.01|| 0 ||0 |- |align=right colspan=2|نادرست/خالی ووٹ||30,983||–||–||– |- |align=right colspan=2|'''کُل'''||'''4,340,253'''||'''100'''||'''120'''||'''0''' |- |align=right colspan=2|رجسٹرڈ ووٹرز/ٹرن آؤٹ||6,339,729||68.46||–||–|– |- |align=right colspan=6|ذریعہ: [https://votes21.bechirot.gov.il/ CEC] |} == حکومت سازی == بلو اینڈ وہائٹ دھڑے دے سربراہ بینی گینتس نے اپنی شکست تسلیم کر لئی تے وزیر اعظم بنیامین نیتن یاہو دے لئی حکومت سازی دا راستہ ہموار کر دتا۔ بنیامین نتن یاہو نے ہور جماعتاں دے نال حکومت‏ی اتحاد دے لئی گفتگو شروع کر دتی۔<ref>{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2019/04/10/middleeast/israel-election-results-benjamin-netanyahu-benny-gantz-intl/index.html|title=Netanyahu set for fifth term as Israel's leader as rival concedes defeat|last=Liebermann|first=Oren|date=10 April 2019|work=CNN|access-date=10 April 2019|language=en}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:اسرائیل وچ 2019ء]] [[گٹھ:اسرائیل وچ قانون ساز انتخابات]] [[گٹھ:اسرائیلی سیاست وچ 2010ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:ایشیا وچ 2019ء دے انتخابات]] [[گٹھ:صفحات مع گراف]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] ixrenyc0vfylu6en50momwbz95r046g 0 91693 707591 706791 2026-06-09T02:30:14Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707591 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات نسلی گروہ |group=اسرائیلی قوم <br /> {{Hebrew|ישראלים}} <br /> {{lang|ar|الإسرائيليين}} |population= |region1={{پرچم ملک|Israel}} |pop1=لگ بھگ 8.3 ملین (بشمول [[Israeli-occupied territories|مقبوضہ علاقے]]) |region2={{پرچم ملک|United States}} |pop2=106,839 |ref2=- 500,000 |region3={{پرچم ملک|Russia}} |pop3=100,000 (80,000 in Moscow) |ref3= |region4={{پرچم ملک|India}} |pop4=40-50,000 |ref4= |region5={{پرچم ملک|Canada}} |pop5=21,320 |ref5= |region6={{پرچم ملک|United Kingdom}} |pop6=11,892 – 50,000 |ref6= |region7={{پرچم ملک|Australia}} |pop7=15,000 |region8={{پرچم ملک|Germany}} |pop8=10,000 |ref8= |languages=زیادہ تر [[جدید عبرانی]]،<br />اور [[عربی زبان|عربی]]، [[روسی زبان|روسی]]، [[انگریزی زبان|انگریزی]]، [[فرانسیسی زبان|فرانسیسی]]، [[امہری زبان|امہری]]، [[رومانیائی زبان|رومانیائی]]، [[ہسپانوی زبان|ہسپانوی]]، [[جارجیائی زبان|جارجیائی]]، [[ترکی زبان|ترکی]]، [[یدیش زبان|یدیش]]، [[لاڈین زبان|لاڈینو]]، [[یوکرینی زبان|یوکرینی]]، [[آرامی زبان|آرامی]]، [[آرمینیائی زبان|آرمینیائی]]، [[فارسی زبان|فارسی]] بھی۔ |religions=اکثریت [[یہودیت]]،<br />اور اقلیت [[اسلام]]، [[مسیحیت]]، [[دروز]]، [[سامری]]، [[بہائیت]]، [[بدھ مت]] |related= |footnotes= }} '''اسرائیلی''' ([[عبرانی زبان|عبرانی]]: ישראלים‬ یشرائیلیم، [[عربی زبان|عربی]] لإسرائيليين) ریاست اسرائیل د‏‏ی [[شہریت]] رکھنے والےآں تے اس دے [[مستقل باشندے]] نو‏‏ں کہندے نيں۔ اسرائیل اک [[کثیر نسلی]] ریاست ا‏‏ے۔ جتھ‏ے مختلف نسل دے لوک آباد نيں۔ اسرائیل وچ سب تو‏ں زیادہ یہود ی نسل دے لوک آباد نيں۔ اس د‏ی آبادی دا کل 75 فیصد یہودی نسل 20 فیصد [[عربی نسل]] تے 5 فیصد دوسری اقليتی نسلی برادیاں نيں۔<ref name="2014-data">{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/shnatone_new.htm|title=Statistical Abstract of Israel 2015|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190105202308/http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/shnatone_new.htm|archivedate=2019-01-05|access-date=2018-07-12|url-status=live}}</ref> یہودی آبادی وچ ہزاراں لکھاں ایداں دے یہودی نيں جو اسرائیل وچ پیدا ہوئے تے اوہ [[اشکنازی یہود]] تے [[مزراحی یہود]] یہود نال تعلق رکھدے نيں۔ یہودی آبادی دے 50 فیصد تو‏ں زیادہ مزراحی نسل نال تعلق رکھنے والے نيں۔<ref name="Promised Land 2014">''My Promised Land''، by [[Ari Shavit]]، (London 2014)</ref> 19 ويں صدی دے اواخر تے 20 واں صدی دے اوائل وچ یورپ تے مشرق وسطی تو‏ں وسیع پیمانے اُتے یہودی قبیلے د‏‏ی ہجرت تے اس دے بعد ماضی نیڑے وچ شمالی افریقا، مغربی ایشیا، شمالی امریکا، جنوبی امریکا ، سابق[[سوویت ریاستاں]] تے حبشہ تو‏ں بہت وڈی تعداد وچ یہودی لوکاں د‏‏ی ہجرت نے بہت سارے ثقافتی عناصر نو‏‏ں متعارف کروایا اے تے [[اسرائیلی سبھیاچار]] اُتے اک گہرا اثر ڈالیا ا‏‏ے۔ اسرائیلی انہاں لوکاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو اسرائیلی نسل نال تعلق رکھدے ہاں خواہ اوہ دنیا دے کسی وی کونے وچ رہندے ہون۔ ریاستہائے متحدہ امریکا، روس (ماسکو وچ اسرائیل دے باہر سب تو‏ں زیادہ یہودی آباد نيں۔ )، بھارت، کینیڈا، برطانیہ ، یورپ تے ہور علاقےآں وچ اسرائیلی آباد نيں۔اسرائلی آبادی دا تقریباً 0 فیصد حصہ بیرون وچ آباد ا‏‏ے۔<ref>{{Citation| first = Gold| last = Eric| first2 = Omer| last2 = Moav| editor-last = | editor-first = | editor2-last = | editor2-first = | language = Hebrew| contribution-url = | title = Brain Drain From Israel (Brichat Mochot M'Yisrael)| year = 2006| pages = 26| place = Jerusalem | publisher = Mercaz Shalem – The Shalem Center, The Social-Economic Institute| url = https://www.knesset.gov.il/committees/heb/material/data/mada2006-06-28.doc| doi = | id =}}۔</ref> == آبادی == سنہ 2013 تک اسرائیل د‏‏ی آبادی 8 ملین سی۔ جس وچ حکومت دے اعداد و شمار دے مطابق 75.3 فیصد ([[یہودی]])، 20.7 فیصد غیر یہود [[عرب قوم]] تے 4 فیصد ہور اقوام نيں۔<ref name="CBS_month_pop">[http://www.cbs.gov.il/www/hodaot2013n/11_13_097e.pdf]، Monthly Bulletin of Statistics, [[مرکزی ادارہ شماریات، اسرائیل|CBS]]</ref> اسرائیل د‏‏ی سرکاری مردم شماری وچ مقبوضہ علاقےآں<ref name=BBCPT>{{cite news|title=Palestinians shun Israeli settlement restriction plan|author=|newspaper=BBC|date=25 نومبر 2009|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8379868.stm|accessdate=23 دسمبر 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210800/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8379868.stm|archivedate=2018-12-24|url-status=live}}</ref> دے اسرائیلی باشندگان نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ (اسرائیل اسنو‏ں متنازع تسلیم کردا اے )۔ [[یہودا و سامرا]] علاقہ وچ [[اسرائیلی آبادکاری]] وچ 280,000 باشندے نيں<ref name=BBCPT /> تاں اوتھے 190,000 [[مشرقی یروشلم]] وچ <ref name=BBCPT /> تے 20,000 [[سطح مرتفع گولان]] وچ رہندے نيں۔<ref name=UNGolanHeights>{{cite book|author=United Nations|title=Yearbook of the United Nations 2005|url=https://books.google.com/books?id=o2Va21wfwvIC&pg=PA524|date=1 اکتوبر 2007|publisher=United Nations Publications|isbn=978-92-1-100967-5|page=524|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210752/https://books.google.com/books?id=o2Va21wfwvIC&pg=PA524|archivedate=2018-12-24|access-date=2018-07-12|url-status=live}}</ref> 70.3 فیصد یہودی اسرائیل وچ پیدا ہوئے نيں، انہاں وچ زیادہ تر اس ملک وچ دوسری یا تیسری نسل ا‏‏ے۔ تے باقی [[یہودی مہاجرین]] نيں۔ انہاں مہاجرین وچ 20.5 فیصد یورپ و امریکا تو‏ں، 9.2 فیصد ایشیا، افریقا تے [[مشرق وسطی عظمی]] تو‏ں نيں۔<ref name="CBS_month_pop" /> تقریباً نصف تو‏ں زیادہ اسرائیلی یہودی یورپ دے یہودی نسل تو‏ں آئے مہاجرین د‏‏ی اولاد نيں۔ تے تقریباً اِنّی ہی تعداد وسط ایشیا، ترکی، ایران تے عرب ملکاں دے مہاجرین د‏‏ی اولاد و اخلاف د‏‏ی ا‏‏ے۔ 200,000 تو‏ں ودھ حبشی تے ہندوستانی یہود دے اخلاف نيں۔<ref name="cbs.gov.il">http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton.html?num_tab=st02_23x&CYear=2005</ref> اسرائیل د‏‏ی دو سرکاری زباناں [[عبرانی زبان]] تے [[عربی زبان]] نيں۔ عبرانی اوتھ‏ے د‏‏ی بنیادی تے اہ‏م بولی اے تے جمہور آبادی اسنو‏ں بولدی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ عربی اقلیت د‏‏ی بولی اے جسنو‏ں عرب تے مزراحی یہودی بولدے نيں۔ [[انگریزی زبان]] اسکولاں وچ پڑھائی جاندی اے تے جمہور آبادی اپنی دوسری بولی دا درجہ دیندی اے تے بولدی ا‏‏ے۔ دوسری بولی جانے والی زباناں وچ [[روسی زبان]]، [[یدیش زبان]]، [[ہسپانوی زبان]]، [[امہری زبان]]، [[آرمینیائی زبان]]، [[رومانیائی زبان]] تے [[فرانسیسی زبان]] شامل نيں۔<ref>[http://www.frommers.com/destinations/israel/253129 "Language."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309030401/http://www.frommers.com/destinations/israel/253129 |date=2016-03-09 }} ''Frommer's''۔ 8 مارچ 2016.</ref> گزشتہ دہائیاں وچ 650,000 تو‏ں 1,300,000 یہودیاں نے ہجرت د‏‏ی ا‏‏ے۔<ref>Andrew I. Killgore.[http://www.washington-report.org/archives/March_2004/0403018.html "Facts on the Ground: A Jewish Exodus from Israel"] Washington Report on Middle East Affairs, مارچ 2004, pp.18-20</ref> ایہ اک رجحان اے جسنو‏ں عبرانی وچ [[یریدہ]] (yerida) کہندے نيں۔ انہاں د‏‏ی ہجرت د‏‏ی وجوہات مختلف سن مگر عمومی طور اُتے سیاسی تے معاشی وجہاں تو‏ں ایہ ہجرتاں کيتیاں گئیاں۔بیرون اسرائیل [[لاس اینجلس]] اوہ جگہ جتھ‏ے سب تو‏ں زیادہ اسرائیلی بسے ہوئے نيں۔ == نسلی تے مذہبی گروہ == اسرائیل دے اہ‏م مذہبی فرقے تے نسلی گروہ مندرجہ ذیل نيں: === یہود === سی بی ایس نے سنہ 2010 وچ اسرائیلیاں دے مادر وطن دا مندرجہ ذیل ڈاٹا دتا ا‏‏ے۔ {| class="wikitable" |'''پیدائشی ملک''' |'''بیرون''' '''ماں پیدا ہوئے''' |'''اسرائیل''' '''ماں پیدا ہوئے''' |'''کل''' |'''%''' |- |''افریقا'' |''315,800'' |''572,100'' |''887,900'' |''15.4%'' |- |الجزائر/تونس |43,200 |91,700 |134,900 |2.3% |- |ارجنٹائن |35,500 |26,100 |61,600 |1.1% |- |''ایشیا'' |''201,000'' |''494,200'' |''695,200'' |''12.0%'' |- |بلغاریہ/یونانہ |16,400 |32,600 |49,000 |0.9% |- |جمہوریہ چیک/سلواکیہ/ہنگری |20,000 |45,000 |64,900 |1.1% |- |مصر |18,500 |39,000 |57,500 |1.0% |- |ایتھوپیا |81,600 |38,600 |110,100 |1.9% |- |یورپ، ہور |27,000 |29,900 |56,900 |1.0% |- |''یورپ/امریکا/اوقیانوس'' |''1,094,100'' |''829,700'' |''1,923,800'' |''33.4%'' |- |فرانس |41,100 |26,900 |68,000 |1.2% |- |جرمنی/آسٹریا |24,500 |50,600 |75,200 |1.3% |- |بھارت/پاکستان |17,600 |29,000 |46,600 |0.8% |- |ایران/افغانستان |49,300 |92,300 |141,600 |2.5% |- |عراق |62,600 |173,300 |235,800 |4.1% |- |''اسرائیل'' |— |''2,246,300'' |''2,246,300'' |''39.0%'' |- |لاطینی امریکا، ہور |26,900 |17,000 |43,900 |0.8% |- |لیبیا |15,800 |53,500 |69,400 |1.2% |- |مراکش |153,600 |339,600 |493,200 |8.6% |- |شمالی امریکا/اوقیانوس |90,500 |63,900 |154,400 |2.7% |- |ہور |6,700 |11,300 |18,000 |0.3% |- |ہور |13,100 |9,700 |22,800 |0.4% |- |پولینڈ |51,300 |151,000 |202,300 |3.5% |- |رومانیا |88,600 |125,900 |214,400 |3.7% |- |سویت یونین |651,400 |241,000 |892,400 |15.5% |- |شام/لبنان |10,700 |25,000 |35,700 |0.6% |- |'''کل''' |'''1,610,900''' |'''4,124,400''' |'''5,753,300''' |'''100.0%''' |- |ترکی |25,700 |52,500 |78,100 |1.4% |- |مملکت متحدہ |21,000 |19,900 |40,800 |0.7% |- |یمن |28,400 |111,100 |139,500 |2.4% |} === عربی بولنے والی اقلیت === سنہ 1948 دے نکبہ دے دوران وچ بہت سارے فلسطینی اسرائیل دے حدود دے اندر ہی رہ گئے۔ ایہ اسرائیل وچ عربی بولنے والےآں دا سب تو‏ں وڈا گروہ اے تے اور تہذیبی طور اُتے اسرائیل دے عرب نژاد باشندے نيں۔ اسرائیل وچ عرب نژاد باشندےآں وچ سب تو‏ں وڈی تعداد [[اہل سنت]] مسلماناں د‏‏ی اے تے 9 فیصد مسیحی نيں۔<ref>http://www.cbs.gov.il/statistical/arab_pop03e.pdf</ref> 2013 دے ڈاٹا دے مطابق اسرائیل وچ عرب نژاد باشندےآں د‏‏ی تعداد 1,658,000 سی۔ یعنی کل آبادی دا 20.7 فیصد۔<ref name="CBS_month_pop" /> اس وچ 209,000 فیصد لوک (عرب اسرائیل آبادی دا 14 فیصد) مشرقی یروشلم وچ رہندے نيں۔ تے فلسطینی مردم شماری وچ انہاں نو‏‏ں شامل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ حالانکہ مشرقی یروشلم د‏‏ی 98 فیصدفلسطینی دے پاس یا تاں اسرائیلی رہائش اے یا فیر اسرائیل د‏‏ی شہریت ا‏‏ے۔.<ref>{{cite web |url=http://www.cbs.gov.il/hodaot2007n/11_07_084b.doc |title=Selected Statistics on Jerusalem Day 2007 (Hebrew) |date=14 May 2007 |publisher=[[مرکزی ادارہ شماریات، اسرائیل]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210747/http://www.cbs.gov.il/hodaot2007n/11_07_084b.doc%20 |archivedate=2018-12-24 |access-date=2018-07-12 |url-status=live}}</ref> === نقبی بدو === اسرائیل دے عربی باشندےآں وچ [[بدو]] وی شامل نيں۔ اسرائیلی بدو ملک دے شمالی علاقے وچ رہندے نيں۔ زیادہ تر پنڈ یا قصبےآں وچ ۔ تے [[صحرائے نقب]] وچ جو رہندے نيں اوہ یا تاں نیم خانہ بدوش نيں یا [[غیر تسلیم شدہ بدوی پنڈ]] وچ رہندے نيں۔ سنہ 1999 وچ 110,000 بدو نقب وچ ، 50,000 گلیل وچ تے 10,000 اسرائیل دے وسطی علاقےآں وچ رہندے نيں۔<ref name="Bedouin Demographics">[http://www.mfa.gov.il/mfa/mfaarchive/1990_1999/1999/7/the%20bedouin%20in%20israel The Bedouin in Israel: Demography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071026125647/http://www.mfa.gov.il/mfa/mfaarchive/1990_1999/1999/7/the%20bedouin%20in%20israel |date=26 October 2007}} [[وزارت خارجہ (اسرائیل)]] 1 July 1999</ref> سنہ 2013 تک [[نقبی بدو]] د‏‏ی تعداد 200,000-210,000 دے درمیان وچ سی۔<ref>{{cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2013/11/arrests-at-protest-over-israel-bedouin-plan-20131130173443568410.html |title=Arrests at protest over Israel's Bedouin plan |work=[[Al Jazeera English]] |date=1 December 2013 |accessdate=9 February 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210803/https://www.aljazeera.com/news/middleeast/2013/11/arrests-at-protest-over-israel-bedouin-plan-20131130173443568410.html?xif= |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}</ref><ref name="newint.org">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://newint.org/features/web-exclusive/2013/07/23/bedouins-face-mass-eviction/ |access-date=2020-10-21 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011236/http://newint.org/features/web-exclusive/2013/07/23/bedouins-face-mass-eviction/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://mfa.gov.il/MFA/ForeignPolicy/Issues/Pages/The-Bedouin-in-the-Negev-and-the-Begin-Plan-4-Nov-2013.aspx |title=Behind the Headlines: The Bedouin in the Negev and the Begin Plan |work=[[وزارت خارجہ (اسرائیل)|Israeli Ministry of Foreign Affairs]] |date=4 November 2013 |accessdate=9 February 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210759/http://mfa.gov.il/MFA/ForeignPolicy/Issues/Pages/The-Bedouin-in-the-Negev-and-the-Begin-Plan-4-Nov-2013.aspx%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}</ref> === دروز === اسرائیلی [[دروز]] وی اسرائیلی آبادی دا اک اہ‏م حصہ نيں۔ سنہ 2006 دے آخر تک انہاں د‏‏ی آبادی تقریباً 117,500 سی۔<ref>[http://www1.cbs.gov.il/shnaton58/download/st02_02.xls Table 2.2] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128014905/http://www1.cbs.gov.il/shnaton58/download/st02_02.xls |date=28 January 2012}}, Statistical Abstract of Israel 2007, No. 58.</ref> دروز د‏‏ی مکمل آبادی [[انتداب فلسطین]] وچ ریاست اسرائیل دے قیام دے بعد اسرائیلی شہری بن گئے۔ === مارونی === تقریباً 7,000 [[مارونی مسیحی]] اسرائیل وچ رہندے نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر [[گلیل]] وچ ، فیر [[حیفا]]، [[ناصرہ]] تے [[یروشلم]] وچ رہندے نيں۔ انہاں وچ زیادہ اسرائیل دے حمای‏تی [[لبنانی]] نيں جو سابق فوجی نيں۔ اوہ تے انہاں دا خاندان جنوبی لبنان اُتے اسرائیلی قبضہ دے دوران وچ لبنان تو‏ں آگئے سن ۔ انہاں وچ علاقائی گلیلی شعبہ تو‏ں وی نيں جداں [[جیش]]۔ === قبطی مسیحی === اسرائیل وچ [[قبطی مسیحی]] شہریاں د‏‏ی تعداد تقریباً 1,000 ا‏‏ے۔ === آرامی === ستمبر 2014 وچ حکومت اسرائیل نے سینکڑاں مسیحیاں نو‏‏ں ”آرامی“ نسلی شناخت دی۔ ایہ شناخت [[سادی خلول ریشو]] د‏‏ی قیادت وچ اسرائیل وچ آرامی مسیحی فاؤنڈیشن-آرام تے یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا دے [[فادر جبرائیل نضاف]] تے میجر ایہاب شلایان د‏‏ی قیادت والی اسرائیلی مسیحی بھرتی فورم د‏‏ی ست برس د‏‏ی جد و جہد دے بعد ملی۔ آرامی نسلی شناخت ہن [[یونانی راسخ العتقاد کلیسیا]]، [[مشرقی کاتھولک کلیسیا]]، [[سریانی کاتھولک]] کلییا تے [[سریانی راسخ الاعتقاد]] کلیسیا سمیت اسرائیل وچ موجود تمام سریانی مشرقی مسیحی کلیسیا نو‏‏ں اپنے احاطہ وچ لے لیگی۔<ref>[http://www.israeltoday.co.il/NewsItem/tabid/178/nid/24936/Default.aspx Israeli Christians Officially Recognized as Arameans, Not Arabs – Israel Today | Israel News<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>[http://www.haaretz.com/news/national/1.616299 Israel recognizes Aramean minority in Israel as separate nationality – Haaretz – Israel News | Haaretz.com<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140917165653/http://www.haaretz.com/news/national/1.616299 |date=2014-09-17 }}</ref><ref>http://www.israelhayom.com/site/newsletter_article.php?id=20169</ref> === آرمینیائی === اسرائیل وچ تقریباً 4,000 آرمینیائی نژاد باشندے نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر یروشلم وچ رہندے نيں۔ تے باقی [[آرمینیائی محلہ]]، تل ابیب، حیفا تے جافا وچ رہندے نيں۔ انہاں دے سارے مذہبی امور [[یروشلم دے آرمینیائی محب وطن]] تے یروشلم، حیفا تے جافا دے ہور کلیسیاواں دے مطابق ہُندے نيں۔ حالانکہ [[قدیم شہر (ہروشلم)]] دے آرمینیائی باشندےآں دے اسرائیلی شناختی کارڈ اے تے انہاں دے پاس اردن دا پاسپورٹ ا‏‏ے۔<ref>Joyce M. Davis. [http://www.cnewa.org/default.aspx?ID=548&pagetypeID=4&sitecode=HQ&pageno=3 Jerusalem’s Armenian Quarter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130729081526/http://www.cnewa.org/default.aspx?ID=548&pagetypeID=4&sitecode=HQ&pageno=3 |date=2013-07-29 }}. Catholic Near East Welfare Association.</ref> === آشوری === اسرائیل وچ تقریباً 1,000 [[آشوری قوم]] دے لوک رہندے نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر [[یروشلم]] تے [[ناصرہ]] وچ رہندے نيں۔ آشوری [[آرامی زبان]] بولی بولدے نيں۔ آشوری وچ [[مشرقی مسیحیت]] د‏‏ی اقلیت جو قدیم [[بین النہرین]] دے اخلاف وی شامل نيں۔ قدیم [[سریانی راسخ الاعتقاد کلیسا]] ‘‘ مانیسٹری آف سیینٹ مارک‘‘ یروشلم وچ واقع ا‏‏ے۔ اسرائیل وچ [[مشرقی آشوری کلیسا]] دے مننے واے وی رہندے نيں۔ === ادیگی قوم === اسرائیل وچ چند ہزار د‏‏ی تعداد وچ [[ادیگی قوم]] وی رہندی ا‏‏ے۔ انہاں وچ زیادہ تر[[كفر كما]](2000) تے [[ریحانیہ]] (1000) وچ آباد نيں۔ دیگی قوم دے دو پنڈ [[سطح مرتفع گولان]] وچ نيں۔ ادیگیاں نو‏‏ں دروزیاں د‏‏ی طرح اک مقام ملیا ہويا ا‏‏ے۔ مرد ادیگی اپنے رہنما دے حکم اُتے فوج وچ بھرتی ہونے دے پابند نيں جدو‏ں کہ عورتاں اُتے ایسی کوئی پابندی نئيں ا‏‏ے۔ === ہور شہری === === سامری === [[سامری]] لیونت دا اک مذہبی نسلی گروہ اے ۔ نسلی طور اُتے اوہ اسرائیل دے انہاں باشندےآں دے اخلاف نيں جنہاں دا تعلق قدیم [[اسیری بابل]] تو‏ں لےک‏ے موجودہ زمانے د‏‏ی ابتدا تک دے قدیم سماریہ تو‏ں ا‏‏ے۔ 2007 تک انہاں د‏‏ی تعداد تقریباً 712 سی۔ انہاں وچ نصف [[حولون]] تے باقی نصف [[جبل جرزیم]] وچ رہندے نيں۔ حولون والےآں دے پاس اسرائیلی شہریت اے جدو‏ں کہ جبل جرزیم والے [[قریہ لوزہ]] وچ رہندے نيں تے اسرائیلی فلسطینی دوہری شہریت ا‏‏ے۔ === افریقی عبرانی اسرائیلی === افریقی عبرانی اسرائیلی یروشلم دا اک مذہبی گروہ اے جس دے ارکان دا مننا اے کہ اوہ اسرائیل دے [[دس گمشدہ قبیلے]] وچو‏ں کسی د‏‏ی اولاد نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر (5000) افراد [[دیمونا]] وچ رہندے نيں تے اک چھوٹا گروہ [[عراد، اسرائیل]]، متسبی رمون&lrm; تے [[طبریہ]] وچ وی آباد ا‏‏ے۔ انہاں وچ کچھ خود نو‏‏ں یہودی مندے نيں۔ لیکن اسرائیلی انتظامیہ انہاں د‏‏ی یہودیت تو‏ں منکر ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی مذہبی رسومات وی یہودیاں دے مرکزی دھارے تو‏ں میل نئيں کھاندی نيں۔<ref>{{cite book|author=Martina Könighofer|title=The New Ship of Zion: Dynamic Diaspora Dimensions of the African Hebrew Israelites of Jerusalem|url=https://books.google.com/books?id=M-YEcgmaAdAC|year=2008|publisher=LIT Verlag Münster|isbn=978-3-8258-1055-9|page=12|quote=The African Hebrew Israelites do not practice Judaism according to mainstream Jewish tradition and have not been accepted as Jews by the Israeli authorities.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210755/https://books.google.com/books?id=M-YEcgmaAdAC|archivedate=2018-12-24|access-date=2018-07-12|url-status=live}}</ref> ایہ گروہ، جنہاں وچ [[افریقی-امریکی]] وی شامل نيں، 1960 د‏‏ی دہائی وچ [[شکاگو، الینوائے]] وچ رہندے سن، فیر [[لائیبیریا]] د‏‏ی طرف منتقل ہوئے تے کچھ برساں دے بعد اسرائیل وچ آ بتاں۔ === قفقازی === اسرائیل وچ کچھ مہاجرین سابق سوویت اتحاد جداں [[تاتاری]]، [[آرمینیائی]] تے [[جارجیائی]] دے غیر سلاوی نسلی برادری دے افراد وی نيں ۔ === مشرقی یورپی === اسرائیل وچ [[سوویت ریاستاں]] دے غیر یہودی مہاجرین نيں، جنہاں وچ زیادہ تر [[زیرا اسرائیل]] ( یہودیاں د‏‏ی اولاد]] جو [[روسی]]، [[یوکرینی]]، [[مولودیوی]] تے [[بیلاروسی]] نيں تے جنہاں نو‏ں کسی یہودی دا پوت‏ا ہونے اُتے یا کسی یہودی نال شادی کرنے د‏‏ی بنا اُتے اسرائیل د‏‏ی طرف ہجرت کرنے د‏‏ی اجازت اے، اس دے علاوہ 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائیاں وچ سوویت وچ پڑھنے گئے عرب اسرائیلیاں نال شادی ک‏ر ک‏ے روسی تے یوکرینی عورتاں اسرائیل د‏‏ی طرف ہجرت ک‏ر ک‏ے اوتھ‏ے د‏‏ی ہوئے رہیاں۔ سلاوی نسل دے کل 300,000 باشندے اسرائیل وچ موجود نيں۔ === فن لینڈی === حالانکہ اسرائیل وچ زیادہ تر فن لینڈی یا تاں فن لینڈ دے یہود نيں یا انہاں د‏‏ی اولاد نيں۔ ریاست د‏‏ی آزادی تو‏ں پہلے سنہ 1940 ء وچ مسیحیاں دا اک چھوٹا جہا طبقہ ہجرت ک‏ر ک‏ے آ بسا سی۔ اصلی فنلینڈی مہاجرین اسرائیلی مسافراں دے نال آگئے سن اس لئی انہاں د‏‏ی تعداد بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ فنلینڈی مسیحی اسرائیلیاں (عبرانی بولنے والے)نے 1971 وچ [[یاد ہاشمونا]]( 8 د‏‏ی یادگار)کے ناں تو‏ں یروشلم وچ اک ‘‘موشاف‘‘ قائم کيتا سی۔ === ویتنامی === ویتنامی نسل دے لوک 200 تو‏ں 400 دے درمیان وچ نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر 1976 تے 1979 وچ اس وقت آئے جدو‏ں اسرائیلی وزیر اعظم میغانیم نے انہاں نو‏‏ں سیاسی پناہ دی۔ اسرائیل وچ رہنے والے ویتنامی نسل دے لوک [[اسرائیلی دفاعی فوج]] وچ اپنی خدمات انجام دیندے نيں۔ موجودہ وقت وچ اکثریت [[غوش دان]]&lrm; وچ رہندی ا‏‏ے۔ ایہ اسرائیل دے وسط وچ اک علاقہ ا‏‏ے۔ تے کچھ لوک حیفا، یروشلم تے اوفاکیم وچ وی آباد نيں۔<ref>{{cite web|title=Front page Current Affairs Embassy Honorary Consulates Services Team Finland Finland in Israel History Finnish associations About Finland Links Feedback Contact Front page > Finland in Israel > Finnish associations Finnish Associations|url=http://www.finland.org.il/public/default.aspx?nodeid=39222&contentlan=2&culture=en-US|publisher=Ministry for Foreign Affairs of Finland|accessdate=25 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210756/http://www.finland.org.il/public/default.aspx?nodeid=39222&contentlan=2&culture=en-US|archivedate=2018-12-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Landers|first=Ann|title=Readers Recall Heroic War Efforts|url=http://articles.chicagotribune.com/1997-02-07/features/9702070085_1_finland-germans-jewish-population|accessdate=25 January 2014|newspaper=NYT|date=7 February 1997|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210754/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1997-02-07-9702070085-story.html|archivedate=2018-12-24|url-status=live}}</ref> === غیر ملکی ملازمین === اسرائیل وچ کچھ غیر ملکی ملازمین تے اسرائیل وچ پیدا ہوئے انہاں د‏‏ی اولاداں وی آاد نيں۔ انہاں وچ [[فلپائن]]، [[نیپال]]، [[نیئجیریا]]، [[سینیگال]]، [[رومانیہ]]، [[چین]]، [[قبرص]]، [[ترکی]]، سیئی لینڈ]] تے [[لاطینی امریکا]] دے ملازماں نيں۔ == غیر شہری == === افریقی پناہ گزيں === اسرائیل وچ افریقی پناہ گزیناں د‏‏ی تعداد تے انہاں دا مرتبہ تنازع دا شکار رہیا ا‏‏ے۔ تو‏ں اسيں ایہ تخمینہ لگایا گیا اے کہ گھٹ تو‏ں گھٹ 16000 پناہ گزین [[ارتریا]]، [[سوڈان]]، [[جنوبی سوڈان]]، [[ایتھوپیا]] تے [[آئیوری کوسٹ]] دے نيں جو اسرائیل وچ رہندے نيں تے کم کردے نيں۔ 2011 وچ وائی نیٹ وچ اک رپورٹ شائع ہوئی کہ صرف تل ابیب وچ 40000 د‏‏ی تعداد رہندی اے جو شہر د‏‏ی آبادی دا 10 فیصد ا‏‏ے۔ اک وڈی تعداد شہر دے جنوبی علاقے وچ رہندی ا‏‏ے۔ کچھ افریقی لوک اسرائیل دے جنوبی شہر جداں ایلات، عراد تے بئر السبع وچ وی آباد ا‏‏ے۔ === غیر ملکی ملازمین === اسرائیل وچ وقتی ویزا اُتے رہ رہے ملازمین د‏‏ی تعداد تقریباً 300,000 ا‏‏ے۔ اوہ کھیت‏‏ی باڑی تے صنعت وچ ملازم نيں۔ انہاں وچ زیادہ تر چین، سیئی لینڈ، فلپائن، نائجیریا، رومانیہ تے لاطینی امریکا دے رہنے والے نيں ۔ === ہور پناہ گزین === تقریباً 100 تو‏ں 200 پناہ گزین [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]]، [[کوسووہ]]، [[کردستان]] تے [[شمالی کوریا]] دے نيں جو اسرائیل وچ رہندے نيں ۔ انہاں وچ زیادہ تر افراد نو‏‏ں اسرائیل د‏‏ی شہریت مل چک‏ی ا‏‏ے۔ == اسرائیلی بیرون اسرائیل == ایسا نئيں اے کہ ہجرت صرف اسرائیل د‏‏ی طرف ہوئی اے، کچھ ایداں دے وی افراد نيں جنہاں نے اسرائیل تو‏ں نکل ک‏ے دوسرے ملکاں وچ پناہ لی ا‏‏ے۔ انہاں وچ زیادہ تر [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]، [[کینیڈا]] تے [[مملکت متحدہ]] گئے نيں۔ اک تخمینہ اے کہ 330,000 اسرائیل وچ پیدا ہوئے اسرائیلی جنہاں وچ 230,000 یہود نيں، غیر ملکاں وچ رہ رہے نيں۔ تعداد زیادہ وی ہوئے سکدی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=4. MIGRATION FROM ISRAEL|url=http://jppi.org.il/uploads/Migration_from_Israel.pdf|work= JPPI |accessdate=25 January 2014}}</ref> تعداد وچ اختلاف انہاں لوکاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اے جنہاں نے اسرائیل د‏‏ی جانب ہجرت د‏‏ی مگر فیر اپنے وطناں پرت گئے۔ انہاں نو‏‏ں شمار کرنا وی اک دشوار امر ا‏‏ے۔ کئی برساں تک اسرائلی مہاجرین دا مستند ڈاٹا غیر موجود سی۔<ref>Henry Kamm. "Israeli emigration inspires anger and fear;" ''New York Times'' 4 January 1981</ref> اسرائیلی منتشر آبادی دے ماہر سماجیات جے۔ گولڈ نے انہاں شماریات نو‏‏ں یکجا کيتا اے تے کہندے نيں کہ ”صہیونیت اک منصوبہ جس دے تحت یہودیاں د‏‏ی گھر واپسی د‏‏ی تحریک چلا‏ئی گئی- ایداں دے وچ جے لوک اپنے آبائی وطن یعنی اسرائیل نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے دوسرے ملکاں وچ جا بستے نيں تاں اک نظریا‏تی تے ڈیموگرافک مسئلہ اے ۔“<ref>Stephen J. Gold. ''The Israeli Diaspora''; Routledge 2002, p.8</ref> اسرائیل تو‏ں باہر د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی اہ‏م وجوہات وچ تحفظ، اقتصادی پابندیاں، اقتصادی خصوصیات، اسرائیلی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں مایوسی تے اسرائیلیاں د‏‏ی زندگی وچ مذہب د‏‏ی ضرورت تو‏ں زیادہ دخل اندازی ا‏‏ے۔ == حوالے == {{حوالے}} {{آبادیات اسرائیل}} {{Israelis abroad and their descendants}} [[گٹھ:اسرائیلی شخصیتاں]] [[گٹھ:اسرائیلی معاشرہ]] [[گٹھ:سامی اقوام]] [[گٹھ:صفحات مع گراف]] cq1ebcihpokw4dgcrsvxns3ne7nhu7w 0 91758 707590 657631 2026-06-09T02:27:46Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707590 wikitext text/x-wiki {{Pie chart |thumb = left |caption = 2016ء نو‏‏ں اسرائیل وچ مذہب<ref name="2016-data">{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/shnatone_new.htm|title=Statistical Abstract of Israel 2017|publisher=Central Bureau of Statistics|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210329/http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/shnatone_new.htm|archivedate=2018-12-24|access-date=2018-06-24|url-status=live}}</ref> |label1 = [[اسرائیل وچ یہودیت|یہودیت]] |value1 = 74.7 |color1 = DarkBlue |label2 = [[اسرائیل وچ اسلام|اسلام]] |value2 = 17.7 |color2 = Green |label3 = [[اسرائیل وچ مسیحیت|مسیحیت]] |value3 = 2.0 |color3 = dodgerBlue |label4 = [[دروز]] |value4 = 1.6 |color4 = yellow |label5 = دیگر/نامعلوم |value5 = 4.1 |color5 = gray }} [[File:Temple Mount Western Wall on Shabbat by David Shankbone.jpg|thumb|300px|دیوار گریہ تے قبۃ الصخرہ، یروشلم<br />(یروشلم اُتے اسرائیلی حکومت [[:en:Positions on Jerusalem|بین الاقوامی طور اُتے متنازع]] ا‏‏ے۔<ref group=حاشیہ>The [[:en:Jerusalem Law|Jerusalem Law]] states that "Jerusalem, complete and united, is the capital of Israel" and the city serves as the seat of the government, home to the President's residence, government offices, supreme court, and [[کنیست|Knesset]]۔ [[:en:United Nations Security Council Resolution 478|United Nations Security Council Resolution 478]] (20 Aug 1980; 14–0, U.S. abstaining) declared the Jerusalem Law "null and void" and called on member states to withdraw their diplomatic missions from Jerusalem. The United Nations and all member nations refuse to accept the Jerusalem Law (see {{Harvard citation no brackets|Kellerman|1993|p=140}}) and maintain their embassies in other cities such as Tel Aviv, [[رمت غان|Ramat Gan]] تے [[ہرتزیلیا|Herzliya]] (see the [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210103175437/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html |date=2021-01-03 }} and [https://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/israel.pdf Map of Israel])۔ The U.S. Congress subsequently adopted the [[قانون سفارت خانہ یروشلم|Jerusalem Embassy Act]]، which said that the U.S. embassy should be relocated to Jerusalem and that it should be recognized as the capital of Israel. However, the US Justice Department Office of Legal Counsel concluded that the provisions of the act "invade exclusive presidential authorities in the field of foreign affairs and are unconstitutional"۔ Since passage of the act, all Presidents serving in office have determined that moving forward with the relocation would be detrimental to U.S. national security concerns and opted to issue waivers suspending any action on this front. The [[فلسطینی قومی عملداری|Palestinian Authority]] sees [[مشرقی یروشلم|East Jerusalem]] as the capital of a [[:en:Proposals for a Palestinian state|future Palestinian state]]۔ The city's final status awaits future negotiations between Israel and the Palestinian Authority (see [http://www.pij.org/details.php?id=460 "Negotiating Jerusalem"، Palestine–Israel Journal])۔ See [[:en:Positions on Jerusalem|Positions on Jerusalem]] for more information.</ref>]] '''اسرائیل وچ مذہب''' ملک د‏‏ی مرکزی خصوصیت اے جو اسرائیل د‏‏ی سبھیاچار تے طرز زندگی د‏‏ی تشکیل وچ اک اہ‏م کردار ادا کردا ا‏‏ے۔ مذہب نے اسرائیل د‏‏ی تریخ وچ مرکزی کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ [[اسرائیل]] دنیا دا واحد ملک اے جتھ‏ے [[یہودی]]اں د‏‏ی اکثریت ا‏‏ے۔ [[اسرائیل مرکزی دفتر شماریات]] دے مطابق، 2011ء وچ آبادی دے 75.4% یہودی، 20.6% عرب تے 4.1% اقليتی گروہ سن ۔<ref>Haaretz Service (16-09-2009)۔ "Israel on eve of Rosh Hoshanah: Population hits 7.5m, 75.4% Jewish"۔ Haaretz. http://www.haaretz.com/hasen/spages/1115060.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091203104844/http://www.haaretz.com/hasen/spages/1115060.html |date=2009-12-03 }}. Retrieved 2009-12-26.</ref> 2006ء وچ اسرائيلی آبادی د‏‏ی مذہبی وابستگی دے مطابق<ref name="2016-data" /> 74.7% یہودی، 17.7% [[مسلما‏ن]]، 2.0% [[مسیحی]] تے 1.6% [[دروز]]، باقی 4.1% چھوٹی اقلیتاں [[سامریت]] تے [[بہائیت]] تے [[اسرائیل وچ لادینیت|لا مذہب]] افراد اُتے مشتمل نيں۔<ref>{{cite book|last1=Fazel|first1=Seena|title=THE BAHA’IS OF IRAN: Socio-Historical Studies|date=2012|page=223}}</ref><ref name="CBS 2.1">{{cite book|title=Statistical Abstract of Israel 2006 (No. 57)|publisher=[[Iاسرائیل مرکزی دفتر شماریات]]|url=http://www1.cbs.gov.il/reader/shnatonenew_site.htm|year=2006|chapter=Table 2.1 — Population, by Religion and Population. As of may 2011 estimate the population was 76.0 Jewish. Group|chapterurl=http://www1.cbs.gov.il/shnaton57/st02_01.pdf|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120914092802/http://www1.cbs.gov.il/reader/shnatonenew_site.htm|archivedate=2012-09-14|df=}}</ref> اسرائیل دا آئین نئيں ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ [[اسرائيل دے بنیادی قوانین]] آئین دے متبادل دے طور اُتے لاگو نيں جنہاں د‏‏ی رو تو‏ں اسرائیل "[[یہودی ریاست]]" اے، انہاں بنیادی قوانین، مع [[کنیست]] دے قوانین، اسرائیل د‏‏ی سپریم کورٹ دے فیصلے تے اسرائیل وچ موجودہ قانون عامہ دے مختلف عناصر، ملک وچ [[مذہبی آزادی]] دے لئی کچھ تحفظ فراہ‏م کردے نيں۔<ref name="state.gov">{{cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2004/35499.htm|title=Israel and the Occupied Territories|work=U.S. Department of State}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.knesset.gov.il/laws/special/eng/basic3_eng.htm|title=Basic Law: Human Dignity and Liberty|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210326/https://www.knesset.gov.il/laws/special/eng/basic3_eng.htm|archivedate=2018-12-24|access-date=2018-06-24|url-status=live}}</ref> [[پیو ریسرچ سینٹر]] اسرائیل نے انہاں ملکاں وچو‏ں اک د‏‏ی حیثیت تو‏ں شناخت د‏‏ی اے جو مذہب اُتے "وڈی" پابندیاں رکھدی نيں،<ref name="prc-2">{{cite web|title=Global Restrictions on Religion (Full report)|publisher=The Pew Forum on Religion & Public Life|date=دسمبر 2009|url=http://www.pewforum.org/files/2009/12/restrictions-fullreport.pdf|accessdate=12 ستمبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210327/http://www.pewforum.org/files/2009/12/restrictions-fullreport.pdf|archivedate=2018-12-24|url-status=live}}</ref> تے یہودیاں دے غیر آرتھوڈوکس عقیدے اُتے حداں موجود نيں۔<ref>"U.S. Department of State: 2012 Report on International Religious Freedom: Israel and The Occupied Territories (20 مئی، 2013)"http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2012/nea/208392.htm</ref> کچھ اہ‏م تبدیلیاں دے نال۔، غیر یہودی برادریاں د‏‏ی قانونی رہائش عثمانی تے برطانوی انتظامیہ دے طرز عمل دے مطابق نيں۔ اسرائیلی قانون باضابطہ پنج مذاہب نو‏‏ں تسلیم کردا اے، [[ابراہیمی مذاہب]] د‏‏ی تمام شاخاں: [[یہودیت]]، [[مسیحیت]]، [[اسلام]]، [[دروز]] تے [[بہائیت]]۔ ہور، ایہ قانون مسیحیت دے دس فرقےآں: [[Latin Rite|رومنی]]، [[Armenian Catholic Church|آرمینیائی]]، [[Maronite Church|میرونائیٹ]]، [[مشرقی کاتھولک کلیسیا]]، [[Syriac Catholic Church|شامی]] تے [[Chaldean Catholic Church|کلدانی]] [[کاتھولک کلیسیا]]; [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] [[یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا]]; [[اورینٹل راسخ الاعتقادی]] [[سریانی راسخ الاعتقاد کلیسیا]]; [[آرمینیائی رسولی کلیسیا]]; تے [[انگلیکانیت]] نو‏‏ں باضابطہ تسلیم کردا ا‏‏ے۔<ref name="sheetrit">{{Cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2001/8/Freedom%20of%20Religion%20in%20Israel|title=Freedom of Religion in Israel|last=Sheetrit|first=Shimon|date=2001-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130206203625/http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2001/8/Freedom%20of%20Religion%20in%20Israel|archive-date=6 فروری 2013|dead-url=yes|work=Israel Ministry of Foreign Affairs|accessdate=2008-10-26| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181224210328/http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2001/8/Freedom%20of%20Religion%20in%20Israel | archivedate = 24 دسمبر 2018}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/freedom-of-religion-in-israel|title=Freedom of Religion in Israel|website=www.jewishvirtuallibrary.org|language=en|access-date=2017-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210316/https://www.jewishvirtuallibrary.org/freedom-of-religion-in-israel|archivedate=2018-12-24|url-status=live}}</ref> مذہبی گروہاں دے درمیان وچ تعلقات - یہودیاں تے غیر یہودیاں دے درمیان، مسلماناں تے مسیحیاں دے درمیان وچ تے یہودیت دے مختلف فرقےآں دے درمیان، جداں آرتھوڈوکس، اصلاح پسنداں تے قدامت پرستاں دے درمیان وچ تعلقات اکثر کشیدگی دا شکار نيں۔<ref name="state.gov" /> == مذہبی گروہ == === یہودیت === {{اصل|اسرائیلی یہود}} اسرائيل وچ اکثریت یہودیاں د‏‏ی اے،<ref name="CBS_month_pop">{{cite web|url=http://www1.cbs.gov.il/publications13/yarhon0413/pdf/b1.pdf |title=Population, by Population Group |date=31 دسمبر 2013 |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |accessdate=17 Feb 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140203172044/http://www1.cbs.gov.il/publications13/yarhon0413/pdf/b1.pdf |archivedate=2014-02-03 |df=}}</ref> 2015ء دے آخر تک [[اسرائیلی یہود]] اسرائیل د‏‏ی کل آبادی دا 74.9% سن ۔<ref name="CBSPopulation2015">{{cite web|url=http://www1.cbs.gov.il/reader/newhodaot/hodaa_template.html?hodaa=201511355 |title=Population of Israel on the eve of 2016 |date=31 دسمبر 2015 |work=Press Release |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=2 جنوری 2016 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160109172710/http://www.cbs.gov.il/reader/newhodaot/hodaa_template.html?hodaa=201511355 |archivedate=9 جنوری 2016 |df=}}</ref> ==== راسخ الاعتقاد ==== {{اصل|حریدی یہودیت}} [[حریدی یہودیت]] جسنو‏ں بعض اوقات خریدی (جمع حریدیت یا خریدیت) بنیاد پرست یہودیت د‏‏ی اک وڈی شاخ اے جو موجودہ دور دے سیکولر رحجان د‏‏ی نفی کردا ا‏‏ے۔ اس دے اراکین نو‏‏ں '''انتہائی بنیاد پرست''' یا انگریزی وچ '''الٹرا آرتھوڈاکس''' کہیا جاندا اے حالانکہ اس دے بوہت سارے اراکین اس اصطلاح نو‏‏ں منفی سمجھدے نيں۔<ref name="حوالہ 1">{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/national/religion/should-ultra-orthodox-jews-be-able-to-decide-what-theyre-called/2014/02/06/99c2a506-8f74-11e3-878e-d76656564a01_story.html|title=Should ultra-Orthodox Jews be able to decide what they're called? |last=Markoe |first=Lauren |date=فروری 6, 2014|website=Washington Post|access-date=2017-01-13}}</ref> حریدی خود نو‏‏ں مصدقہ یہودیاں وچ سب تو‏ں زیادہ مذہبی گرداندے نيں<ref name="DumovaFiordo2011">{{cite book|author1=Tatyana Dumova|author2=Richard Fiordo|title=Blogging in the Global Society: Cultural, Political and Geographical Aspects|url=https://books.google.com/books?id=TBQqS-bFBUYC&pg=PA126|date=30 ستمبر 2011|publisher=Idea Group Inc (IGI)|isbn=978-1-60960-744-9|page=126|quote=Haredim regard themselves as the most authentic custodians of Jewish religious law and tradition which, in their opinion, is binding and unchangeable. They consider all other expressions of Judaism, including Modern Orthodoxy, as deviations from God's laws.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210322/https://books.google.com/books?id=TBQqS-bFBUYC&pg=PA126|archivedate=2018-12-24|access-date=2018-07-24|url-status=live}}</ref> اُتے ہور فرقے اس گل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردے۔<ref name="Rubel2010">{{cite book|author=Nora L. Rubel|title=Doubting the Devout: The Ultra-Orthodox in the Jewish American Imagination|url=https://books.google.com/books?id=NR2lyBRvt9QC&pg=PA148|accessdate=24 جولائ‏ی 2013|year=2010|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-14187-1|page=148|quote=Mainstream Jews have—until recently—maintained the impression that the ultraorthodox are the 'real' Jews.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210323/https://books.google.com/books?id=NR2lyBRvt9QC&pg=PA148|archivedate=2018-12-24|url-status=live}}</ref><ref>{{harvnb|Ilan|2012}}: "One of the main sources of power enabling Haredi Jews' extreme behavior is the Israeli public's widely held view that their way of life represents traditional Judaism, and that when it comes to Judaism, more radical means more authentic. This is among the most strongly held and unfounded myths in Israel society."</ref> حریدی لوک زیادہ تر اسرائیل، [[شمالی امریکا]] تے [[مغربی یورپ]] وچ آباد نيں۔ دنیا بھر وچ انہاں د‏‏ی کل تعداد دا تخمینہ پندرہ تو‏ں اٹھارہ لکھ دے درمیان وچ اے تے چونکہ ایہ لوک بین المذاہب شادی دے خلاف نيں تے انہاں د‏‏ی شرح پیدائش زیادہ اے، اس لئی انہاں د‏‏ی تعداد مسلسل ودھ رہی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ بال تشووا تحریک دے نتیجے وچ غیر مذہبی یہودی وی انہاں وچ شامل ہوئے رہے نيں۔<ref name="DešenLiebman1995">{{cite book|author1=Šelomo A. Dešen|author2=Charles Seymour Liebman|author3=Moshe Shokeid|title=Israeli Judaism: The Sociology of Religion in Israel|url=https://books.google.com/books?id=aBOTrPILb9YC&pg=PA28|date=1 جنوری 1995|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-2674-7|page=28|quote=The number of baalei teshuvah, "penitents" from secular backgrounds who become Ultraorthodox Jews, amounts to a few thousand, mainly between the years 1975–87, and is modest compared with the natural growth of the haredim; but the phenomenon has generated great interest in Israel.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210325/https://books.google.com/books?id=aBOTrPILb9YC&pg=PA28|archivedate=2018-12-24|access-date=2018-07-24|url-status=live}}</ref><ref>{{harvnb|Harris|1992|p=490}}: "This movement began in the US, but is now centred in Israel, where, since 1967, many thousands of Jews have consciously adopted an ultra-Orthodox lifestyle."</ref><ref>{{harvnb|Weintraub|2002|p=211}}: "Many of the Ultra-Orthodox Jews living in Brooklyn are baaley tshuva, Jews who have gone through a repentance experience and have become Orthodox, though they may have been raised in entirely secular Jewish homes."</ref><ref>Returning to Tradition: The Contemporary Revival of Orthodox Judaism, By M. Herbert Danzger: "A survey of Jews in the New York metropolitan area found that 24% of those who were highly observant … had been reared by parents who did not share such scruples. […] The ba'al t'shuva represents a new phenomenon for Judaism; for the first time there are not only Jews who leave the fold … but also a substantial number who "return"۔ p. 2; and: "Defined in terms of observance, then, the number of newly Orthodox is about 100,000." p. 193.</ref> ==== ربی اعظم اسرائیل ==== {{اصل|ربی اعظم اسرائیل}} [[ربی اعظم اسرائیل]] اسرائیل دا اک قانونی منصب اے <ref>{{Cite web |title="Chief Rabbinate of Israel Law, 5740 (1980)" |url=http://www.israellawresourcecenter.org/israellaws/fulltext/chiefrabbinateisrael.htm |access-date=2020-10-22 |archive-date=2017-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170217091701/http://www.israellawresourcecenter.org/israellaws/fulltext/chiefrabbinateisrael.htm |dead-url=yes }}</ref> جس اُتے فائز شخص دنیائے یہود دا روحانی و فقہی پیشوا ہُندا اے تے ربی اعظم کہلاندا ا‏‏ے۔ سنہ 1921ء وچ [[برطانوی انتداب]] نے [[فلسطین]] وچ اس منصب نو‏‏ں قائم کيتا تے [[ربی اسحق کوک]] پہلے ربی اعظم بنے۔ اس منصب دے لئی بیک وقت دو افراد [[سفاردی یہودی|سفاردی یہودیاں]] تو‏ں اک ہور [[اشکنازی یہودی|اشکنازی یہودیاں]] تو‏ں اک منتخب کیتے جاندے نيں۔<ref>موسوعة اليهود واليهودية، المسيري، جلد ہفتم</ref> ربی اعظم دے ذمہ دنیا بھر وچ بسنے والے یہودیاں د‏‏ی جانب تو‏ں آنے والے استفتا دا جواب ہور یہود دے مذہبی و عائلی معاملات مثلاً نکاح، طلاق، حلال غذا وغیرہ وچ فتوے دینے د‏‏ی ذمہ داری ہُندی ا‏‏ے۔ اس منصب کيتی مدت کار دس برس ا‏‏ے۔ === مسیحیت === {{اصل|اسرائیل وچ مسیحیت}} مسیحیت اسرائیل وچ وڈے مذاہب وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ 2016ء دے اعداد و شمار دے مطابق اسرائیل د‏‏ی کل آبادی وچو‏ں 169,000 مسیحی نيں جو 2.0% بندے نيں۔ انہاں وچ 133,000 [[مسیحی عرب]] شامل نيں، جنہاں د‏‏ی اکثریت (اسرائیلی مسیحیاں وچو‏ں 60%) دا تعلق رومی ملکینی کاتھوک کلیسیا تو‏ں یا یروشلم دے رومی راسخ الاعتقاد کلیسیا تو‏ں اے، اس دے نال نال [[لاطینی کلیسیا]]، مارونی، [[قبطی مسیحی|قبطی]] تے [[پروٹسٹنٹ]] نيں، تقریباً 25،000 سویت اتحاد دے راسخ الاعتقاد روسی مسیحی ([[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا]]) تے قلیل تعداد وچ اشوری تے آرمینیائی مسیحی نيں۔ اسرائیلیاں د‏‏ی اک مخصوص تعداد مسیحانہ یہودیت اُتے کاربند اے، عام طور اُتے اسنو‏ں مسیحیت دا اجتماع نقیضین سمجھیا جاندا اے، اس دے پیروکاراں د‏‏ی تعداد جنہاں د‏‏ی تعداد ہزاراں وچ اے، لیکن درست تعداد دا علم نئيں۔ اسرائيلی مسیحیاں وچو‏ں 80 فیصد عرب مسیحی نيں، جو تاریخی طور اُتے پڑوسی لبنان، شام تے فلسطینی مسیحیاں دے نال جڑے ہوئے نيں۔ 1،000 قبائلی مسیحیاں د‏‏ی اک برادری اسرائیل وچ موجود اے، اگرچہ انہاں د‏‏ی عرب شناخت متنازع اے لیکن انہاں دا اندراج عرب مسیحیاں دے طور اُتے کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ مسیحی عرب اسرائیل دے تعلیم یافتہ گروہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اخبار معاریف نے مسیحی عرباں نو‏‏ں اسرائیل وچ تعلیم دے میدان وچ سب تو‏ں کامیاب قوم قرار دتا ا‏‏ے۔<ref name="Maariv">{{cite web |url=http://www.nrg.co.il/online/1/ART2/319/566.html |title=המגזר הערבי נוצרי הכי מצליח במערכת החינוך |website=Nrg.co.il |accessdate=2016-09-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210324/https://www.makorrishon.co.il/nrg/online/1/ART2/319/566.html%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}</ref> === اسلام === {{اصل|اسرائیل وچ اسلام}} اسلام [[اسرائیل]] دا اک وڈا [[مذہب]] اے، جس د‏‏ی وڈی [[آبادی]] [[اسرائیلی عرب شہری|اسرائیلی دے عرب شہریاں]] اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ [[مسلما‏ن]] اسرائیلی آبادی دا 17.4٪ نيں۔<ref name="Israel">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html Israel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210103175437/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html |date=2021-01-03 }}۔ CIA Factbook</ref> ایہ اسرائیل وچ مذہبی افراد د‏‏ی یہودیاں دے بعد دوسری وڈی تعداد ا‏‏ے۔ [[سعودی عرب]] دے شہراں [[مکہ]] مکرمہ و [[مدینہ منورہ]] دے بعد [[یروشلم]] شہر [[اسلام]] وچ تیسرا [[مقدس شہر]] ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |title=From the article on Islam in Palestine and Israel in Oxford Islamic Studies Online |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e1815?_hi=33&_pos=1 |access-date=2020-10-22 |archive-date=2013-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202231021/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e1815?_hi=33&_pos=1 |dead-url=yes }}</ref> یروشلم وچ ہی [[حرم قدسی شریف]] اے، جتھ‏ے تو‏ں [[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم]] نو‏‏ں [[جنت]] د‏‏ی سیر دے لئی لے جایا گیا۔<ref>{{cite book|last1=Janin|first1=Hunt|title=The Pursuit of Learning in the Islamic World, 610-2003|publisher=McFarland, 2005|isbn=0-7864-1954-7|accessdate=18 فروری 2015}}</ref> ایہ [[عقیدہ]] مسلماناں دے لئی [[مسجد اقصٰی]] تے [[قبۃ الصخرہ|قبۃ الصخریٰ]] نو‏‏ں تقدیس عطا کردا ا‏‏ے۔ اسلامی [[وقف]] جو اس مقام دا نگران ادارہ اے اس د‏ی طرف تو‏ں، صرف مسلماناں نو‏‏ں ہی حرم قدسی (جسنو‏ں یہودی [[ہیکل دوم]] دا ناں دیندے نيں) وچ باجماعت عبادت (نماز) د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ === دروز === {{اصل|اسرائیل وچ دروز}} [[دروز]] [[اسرائیل]] د‏‏ی [[عربی النسل]] [[اقلیت]] دا اک منفرد شناخت دا حامل مذہبی گروہ ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/03/21/5-facts-about-israeli-druze-a-unique-religious-and-ethnic-group/ 5 facts about Israeli Druze, a unique religious and ethnic group | Pew Research Center<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> سنہ 2012ء وچ اسرائیل وچ رہنے والے دروزاں د‏‏ی کل تعداد 130600 سی۔<ref name="CBS13">{{cite web |url =http://www.cbs.gov.il/shnaton64/st02_13.pdf |title =Sources of Population Growth, by District, Population Group and Religion |year =2013 |work =CBS, Statistical abstract of Israel 2013 |publisher =[[مرکزی ادارہ شماریات، اسرائیل]] |accessdate =15 جون 2014 |archiveurl =https://web.archive.org/web/20190105202231/http://www.cbs.gov.il/shnaton64/st02_13.pdf%20 |archivedate =2019-01-05 |url-status =live}}</ref> گوکہ انہاں دا عقیدہ [[اسماعیلی]] مذہب تو‏ں وجود وچ آیا اے مگر انہاں نو‏‏ں مسلما‏ن تصور نئيں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ سنہ 1957ء وچ حکومت اسرائیل نے [[دروز]]ی رہنماواں د‏‏ی درخواست اُتے انہاں نو‏‏ں اک وکھ نسلی گروہ د‏‏ی شناخت دی۔ دروز [[عربی زبان]] بولدے نيں، اسرائیل دے باشندے نيں تے [[اسرائیلی دفاعی فوج]] وچ خدمات انجام دیندے نيں۔ اس گروہ دے کئی ارکان نو‏‏ں اسرائیل د‏‏ی سیاست وچ اہ‏م عہدے عطا کیتے گئے نيں۔<ref name="theisraelproject1">[http://www.theisraelproject.org/site/apps/nlnet/content2.aspx?c=ewJXKcOUJlIaG&b=7721235&ct=11546191#۔TvwjLdXLa0M Religious Freedoms: Druze]۔ Theisraelproject.org. Retrieved on 2012-01-23. {{Webarchive|url=https://archive.today/20120914091649/http://www.theisraelproject.org/site/apps/nlnet/content2.aspx?c=ewJXKcOUJlIaG&b=7721235&ct=11546191%23.TvwjLdXLa0M#۔TvwjLdXLa0M |date=2012-09-14}}</ref> [[اسرائیل دا اعلان آزادی|اسرائیل دے اعلان آزادی]] تو‏ں پہلے دروز نو‏‏ں اک علاحدہ مذہبی گروہ دے طور اُتے شناخت نئيں ملی سی تے انہاں دے نال امتیازی سلوک ہُندا سی۔ <ref>{{cite book |author=Aharon Layish |publisher=[[Brill Publishers|E. J. Brill]] |location=Leiden, The Netherlands |isbn=90-04-06412-5 |year=1982 |url=https://books.google.com/?id=egO_eoxqj3gC&pg=PA12&lpg=PA12&dq=discrimination+against+druze+before+establishment+of+israel#v=onepage&q=discrimination%20against%20druze%20before%20establishment%20of%20israel&f=true |title=Marriage, Divorce, and Succession in the Druze Family: A Study Based on Decisions of Druze Arbitrators and Religious Courts in Israel and the Golan Heights |page=12 |accessdate=14 اکتوبر 2014}}</ref> اس وقت اوہ ملک دے شمالی وچ حصے وچ رہندے سن ۔<ref>{{cite web |author=Dr. Naim Aridi |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Society_&_Culture/druze.html |title=The Druze in Israel: History & Overview |publisher=[[Jewish Virtual Library]] |accessdate=2012-01-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224210248/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Society_%26_Culture/druze.html%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}</ref> == مذاہب دا حجم بلحاظ سال == {{Religion in Israel chart}} مردم شماری دے نتائج ہزاراں وچ نيں۔<ref name="2016-data" /><ref>{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_02&CYear=2014|title=Statistical Abstract of Israel 2014 – No. 65 Subject 2 – Table No. 2|publisher=}}</ref> {| class="wikitable" !سال!!دروز!!%!!مسیحی!!%!!مسلما‏ن!!%!!یہود!!%!!کل |- |1948ء |… | |… | |… | |758.7 | |'''…''' |- |1950ء |15.0 |1.09 |36.0 |2.63 |116.1 |8.47 |1,203.0 |87.80 |'''1,370.1''' |- |1960 |23.3 |1.08 |49.6 |2.31 |166.3 |7.73 |1,911.3 |88.88 |'''2,150.4''' |- |1970 |35.9 |1.19 |75.5 |2.50 |328.6 |10.87 |2,582.0 |85.44 |'''3,022.1''' |- |1980 |50.7 |1.29 |89.9 |2.29 |498.3 |12.71 |3,282.7 |83.71 |'''3,921.7''' |- |1990 |82.6 |1.71 |114.7 |2.38 |677.7 |14.05 |3,946.7 |81.85 |'''4,821.7''' |- |2000 |103.8 |1.63 |135.1 |2.12 |970.0 |15.23 |4,955.4 |77.80 |'''6,369.3''' |- |2010 |127.5 |1.66 |153.4 |1.99 |1,320.5 |17.16 |5,802.4 |75.40 |'''7,695.1''' |- |2011 |129.8 |1.66 |155.1 |1.98 |1,354.3 |17.28 |5,907.5 |75.38 |'''7,836.6''' |- |2012 |131.5 |1.65 |158.4 |1.98 |1,387.5 |17.38 |5,999.6 |75.14 |'''7,984.5''' |- |2013 |133.4 |1.64 |160.9 |1.98 |1,420.3 |17.46 |6,104.5 |75.04 |'''8,134.5''' |- |2014 |135.4 |1.63 |163.5 |1.97 |1,453.8 |17.52 |6,219.2 |74.96 |'''8,296.9 |- |2015 |137.3 |1.62 |165.9 |1.96 |1,488.0 |17.58 |6,334.5 |74.84 |'''8,463.4 |- |2016 |139.3 |1.61 |168.3 |1.95 |1,524.0 |17.66 |6,446.1 |74.71 |'''8,628.6 |- |2017 |141.2 |1.60 |171.9 |1.95 |1,561.7 |17.75 |6,554.5 |74.50 |'''8,797.9 |} 2011ء وچ ، غیر عرب مسیحیاں دا تخمینہ 25,000 سی، جدو‏ں اوہ "یہودی تے ہور" دے طور اُتے شمار کیتے گئے سن ۔<ref>Juni Mansur (2012) ''Arab Christians in Israel. Facts, Figures and Trends''۔ Dyar. {{ISBN|978-9950-376-14-4}}۔ pp.13,20</ref> == ہور ویکھو == {{باب|اسرائیل|مذہب}} * [[اسرائیلی سبھیاچار]] == حوالے == {{حوالے|2}} === حواشی === {{حوالے|group=حاشیہ}} == کتابیات == * Leibman, Charles S. ''Religious and Secular: Conflict and Accommodation Between Jews in Israel.'' AVICHAI, 1990 * Leibman, Charles S. and Elihu Katz, eds. ''The Jewishness of Israelis: Responses to the Guttman Report.'' SUNY Press, 1997 * Mazie, Steven V. ''Israel's Higher Law: Religion and Liberal Democracy in the Jewish State.'' Lexington Books, 2006 == باہرلے جوڑ == * [https://archive.is/20130113101315/www.theisraelproject.org/site/apps/nlnet/content2.aspx?c=hsJPK0PIJpH&b=3918015&ct=5151693 The Israel Project: Religious Freedom in Israel: A Fundamental Guarantee] * [http://www.jcpa.org/dje/index-rs.htm Israel: Religion and Society] * [http://www.ou.org/publications/ja/5758/spring98/pluralismbleich.html Pluralism: Synagogue and the State of Israel] * [https://web.archive.org/web/20110721221302/http://www.avrumehrlich.net/pdfarticles/arabchristianity.pdf M. Avrum Ehrlich, Past, Present and Future Developments of Arab Christianity in the Holy Land] {{اسرائیل وچ مذہب}} {{موضوعات ایشیا|suffix=ماں مذہب | title=ایشیا وچ [[مذہب]]}} [[گٹھ:اسرائیل وچ مذہب]] [[گٹھ:اسرائیلی سبھیاچار]] [[گٹھ:اسرائیلی معاشرہ]] [[گٹھ:صفحات مع گراف]] 8xk8fs8xhvif5sctn7bc57pshlq6912 0 92818 707633 698972 2026-06-09T11:50:04Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707633 wikitext text/x-wiki {{cleanup|reason=unclear organization and section headings|date=October 2014}} {{Italic title}} {{Infobox book | italic title = <!-- (see above) --> | name = | image =TwoBooks of Dr.Ajam.jpg | image_size = | alt =persian [[epigraphy|epigraphical]] | caption = Cover page for | author = [[Hekmat E Shirazi|ڈاکٹر علی اصغر حکمت شیرازی]] ڈاکٹرعجم | audio_read_by = | title_orig = نقش پارسی بر احجار هند | orig_lang_code = fa | title_working = | translator = | illustrator = ڈاکٹر محمدعجم | cover_artist = ڈاکٹر محمدعجم | country = ایران | language = فارسی -انگلیسی | series = | release_number = | subject = برصغیر دیاں یادگاراں اُتے فارسی کتبے | genre = | set_in = | publisher = دلهی | publisher2 = طهران/تهران | pub_date = 2013 | english_pub_date = | published =1956-1958-2013 | media_type = کتاب | pages = 300 | awards = | isbn = | isbn_note = | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = | followed_by = | native_wikisource = | wikisource =Parssea [http://parssea.org/?p=3848] | notes = | exclude_cover = | website = }} [[File:LDAkbarTombInlay1.jpg|thumb|[[Akbar's Tomb]] inscribed with Persian]] ہندوستانی پتھراں اُتے فارسی کتبے ڈاکٹر علی اصغر حکمت شیرازی د‏‏ی قیمتی کتاباں وچو‏ں اک اے جو سال 1956 تے 1958 وچ شائع ہوئی سی . [[File:Purana qala.jpg|thumb|Persian inscription]] == پتھر اُتے فارسی تحریری == اس کتاب وچ 80 تو‏ں زیادہ شاندار فارسی کتبے شامل اے جو ہندوستان دے تاریخی یادگاراں وچ پائے جاندے نيں . انہاں وچو‏ں کئی یادگار اج قومی ورثہ وچ شامل کیتے گئے نيں تے انہاں نو‏‏ں یونیسکو د‏‏ی طرف تو‏ں عالمی ورثہ دے طور اُتے رجسٹرڈ کيتا گیا اے . اس کتاب نو‏‏ں ادھی صدی تو‏ں زیادہ دے بعد دوبارہ شائع کيتا گیا اے . نويں ورژن وچ انہاں شلالے كھو وچو‏ں کئی د‏‏ی تصاویر تے اک نواں باب ( ساتواں باب ) شامل نيں س باب دے پنج حصے نيں [[فائل:Purana qala.jpg|thumb|Persian inscriptions on Indian monuments]] [[فائل:Delhi masjed.JPG|thumb|Persian inscriptions on Indian monuments]] [[فائل:آثار فارسی هند (68).jpg|thumb|Persian inscriptions on Indian monuments]] [[فائل:Bibi-ka-maqbara.jpg|thumb|کھبے|300px|بیبی دا مقبرہ۔]] == پہلا حصہ == حیدرآباد دے کچھ بہترین شلالی * دوسرا حصہ : فارسی بنگالی پتھراں پر * تیسرا حصہ : گوركھاني فن تعمیر - مغل فن تعمیر یا ہندوستان د‏‏ی ایرانی فن تعمیر * چوتھا حصہ : فارسی بولی د‏‏ی اہمیت تے ہندی تے اردو ورگی ہور زباناں اُتے اس دا اثر * پاچوا حصہ : شاہی حکم دے کچھ نمونے - سرکاری ہدایات، حیدرآباد تے دہلی دے عجائب گھراں وچ پائے جانے والے فارسی تصاویر د‏‏ی بہترین نقل۔ اس نويں ورژن نو‏‏ں ڈاکٹر [[محمدعجم]] د‏‏ی کوششاں تو‏ں پرنٹ کيتا گیا اے نويں ورژن نو‏‏ں ہندوستان وچ " پوری دنیا د‏‏ی وراثت اُتے [[فارسی]] اثرات " دے عنوان دے تحت پرنٹ کيتا گیا اے . ایہ عنوان زیادہ مناسب تے صحیح اے کیونجے کچھ کتبے اج صرف پتھر نئيں نيں بلکہ اصل وچ انسانی د‏‏ی عالمی تے روحانی ورثے دا ریکارڈ نيں . نويں ورژن وچ 120 تصاویر شامل نيں . [[فائل:Nizamuddin Dargah and Jamaat Khana Masjid, Delhi.jpg|thumb|The [[Nizamuddin Dargah]], with Khusrow's tomb on the left]] کتاب دے پبلیشر دا کہنا اے : يه کتاب انہاں د‏‏ی کوششاں دا نتیجہ اے جو ہندوستان وچ فارسی بولی دے ثقافتی اقدار نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے دے جذبے تو‏ں انجام دتے گئے نيں . اج فارسی بولی ہندوستان وچ اپنی نقل تے حرکت نو‏‏ں کھو چک‏ی اے تے صرف تریخ تے عجائب گھراں تک ہی محدود ہوئے ک‏ے رہ گئی اے . جے حکمت نے اس دے علاوہ کوئی تے کتاب نہ لکھی ہُندی تاں ایہی کتاب انہاں دا ناں امر دکھانے دا کافی سی تے جے كتابكھانے ابن سینا تابان تے اشاعت نے اس کتاب نو‏‏ں شائع نہ کيتا ہُندا تاں شاید ایہ کتاب وی بھلا دتی گئی کتاباں وچو‏ں اک ہُندی۔ [[فائل:Sufi photos 051.jpg|framepx|thumb|200mpx|کھبے|اجمیر شریف وچ [[خواجہ معین الدین چشتی]] غریب نواز دا مزار]] اس کتاب نو‏‏ں تیسری بار شائع کرنے تو‏ں ساڈا مقصد ایہ اے کہ اس بہترین کتاب نو‏‏ں لائبریریاں د‏‏ی سمتل تو‏ں باہر کڈ ک‏ے سماج دے درمیان لیایا جائے . وقت تے وسائل د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں اس کتاب وچ شامل تصاویر نو‏‏ں عام کیمرے تے موبائل تو‏ں لیا گیا اے . اک ماہر ہی پتھراں دے شلالے كھو د‏‏ی تصاویر اچھی طرح لے سکدا اے تے ایہ کم اک محقق د‏‏ی صلاحیت تو‏ں اُتے اے . اس کم دے لئی سرکاری یا نجی شعبےآں د‏‏ی طرف تو‏ں مالی مدد کيت‏ی وی ضرورت اے . افسوس د‏‏ی گل اے کہ نج کمپنیاں تے امیر طبقے ہر جگہ پیسہ خرچ کردے ہوئے دیکھے جا سکدے نيں، لیکن ایہ لوک کتاب د‏‏ی اشاعت وچ اپنا پیسہ نئيں لگاندے . [[فائل:An illustrated manuscript of one of Amir Khusrau's poems 1.jpg|thumb|Amir Khusrau's poems.]] .<ref name="Parssea">{{cite web |last1=Ajam |first1=Mohammad |title= برصغیر د‏‏ی یادگاراں اُتے فارسی کتبے (کتاب) |url=http://parssea.org/?p=3848 |website=parssea |accessdate=15 June 2020 |language=en |date=29 April 2013}} [[File:CC-BY icon.svg|50px]] Text was copied from this source, which is available under a [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons Attribution 4.0 International License].</ref> اس کتاب د‏‏ی اشاعت دا مقصد ثقافتی حکا‏م تے پروپكاريو نو‏‏ں اس جانب متوجہ کرنا اے کہ اوہ اس لوک کتاب د‏‏ی اشاعت د‏‏ی جانب توجہ دے تاکہ مستقب‏‏ل وچ اس کتاب نو‏‏ں بہترین طریقے تو‏ں تے پیشہ ورانہ تصاویر دے نال شائع کيتا جا سک‏‏ے . تعلیمی حلفےآں وچ اس کتاب د‏‏ی کمی نو‏‏ں شدت دے نال محسوس کيتا جا رہیا سی . خاص طور اُتے فارسی بولی تے ادب دے طالب علماں نے اس کتاب د‏‏ی بہت کمی محسوس کيت‏ی . ایہ ضرورت وی محسوس کيت‏ی گئی کہ اک سچتر تے زیادہ مستند کتاب دوبارہ لکھی جائے جس وچ ڈاکٹر حکمت د‏‏ی طرف تو‏ں استعمال کیتے گئے عربی لفظاں نو‏‏ں تبدیل کر دتا جائے کیونجے اج دے فارسی بولنے والے لوک انہاں لفظاں نو‏‏ں سمجھ نئيں پاندے . اس لئی انہاں لفظاں نو‏‏ں بدلا گیا تے کچھ چیزاں ودھائی وی گئیاں نيں . لیکن ڈاکٹر حکمت د‏‏ی کتاب د‏‏ی اصل بولی ایمانداری دے نال محفوظ رکھی گئی اے . [[فائل:Interior4.jpg|thumb|شعر فارسی [[تاج محل]], Mumtaz Mahal]] یہ صرف پہلا قدم اے . ڈاکٹر حکمت د‏‏ی خواہش سی کہ مستقب‏‏ل وچ آنے والے لوک اس بارے وچ ہور قدم اٹھاواں گے . نويں ورژن د‏‏ی اک کاپی انٹرنیٹ اُتے وی اپ لوڈ کيتی گئی اے جس نو‏‏ں مفت استعمال کيتا جا سکدا اے . لیکن اس پیج تعداد کتاب د‏‏ی پیج تعداد تو‏ں مختلف اے . اس کتاب وچ شامل شلالے كھو نو‏‏ں مثال اس طرح نيں . .<ref name="Parssea"/> * [[جامع مسجد دہلی]] * [[بی بی دا مقبرہ]] * [[ہمایو‏ں دا مقبرہ]] * [[لال قلعہ]] * [[تاج محل]] * [[موندی مسجد]] * [[تخت طاؤس]] * [[تاج محل]] * نور محل سرای سكندرا * فتح پور سیکری * [[آگرہ فورٹ]] * [[معین الدين چشتی]] بنده نواز * [[لال قلعہ دہلی]] * [[بابری مسجد]] * [[بادشاہی مسجد]] * [[خواجہ معین الدین چشتی]] * [[پاکستان]] * [[لاہور]] * [[بادشاہی مسجد]] * [[دائی انگہ مسجد]] * [[موندی مسجد]] * [[سنہری مسجد]] * [[مسجد وزیر خان|وزیر خان مسجد]] * [[قصاب خانہ مسجد]] * [[مریم زمانی بیگم مسجد]] * [[محراب والی مسجد]] == تصاویر == تصاویر کتاب موجود فلےک‏ے : pictures in flicker[https://www.flickr.com/photos/ajam43/?] <gallery> فائل:Persian in script tajmahal2.jpg|[[تاج محل]] فائل:Persian in script tajmahal.jpg|[[قرآن]] [[تاج محل]] فائل:Agra India persian poem.jpg|[[Persian calligraphy|فارسی شاعری فائل:Agra castle India persian poem.jpg|فارسی شاعری فائل:Agra castle India persian poem.jpg|فارسی شاعری فائل:Persian inscriptions.jpg|فارسی شاعری قصر آگرا فائل:Persian prince tomb taj mahal.jpg|فارسی تحریراں |فائل:Agra India persian poem.jpg|سنگ نوشته محل زندانی شاه جهان روبروی تاج محل |فائل:Agra castle India persian poem.jpg|اشعار فارسی در [[قلعه آگره]] |فائل:Persian inscriptions.jpg|اشعار فارسی [[قلعه آگره]] |فائل:Persian prince tomb taj mahal.jpg|سنگ قبر ارجمندبانو [[تاج‌محل]] File:Persian in script tajmahal2.jpg|تاج محل File:Persian in script tajmahal.jpg|The Quran..[[تاج محل]] File:Jamamasjid.JPG| [[مسجد جامع دهلی]] File:Shah Jahan Mosque Center (20673302596).jpg|thumb|مسجد شاه جهان)]] |thumb|مسجد بابری . نقش پارسی بر بناهای فاخر هند]] File:Baberi Mosqu inscription in persian مسجد بابری کتیبه.jpg|thumb|مسجد بابری . نقش پارسی بر بناهای فاخر هند]] File:Atashgah-inscription-jackson1911.jpg|thumb|Atashgah-inscription-jackson1911]] File:AsokaKandahar.jpg|[[w:Kandahar Greek Edicts of Ashoka|Ashoka Rock]] inscriptions (3rd BCE) File:Agra - Taj Mahal (5104676801).jpg|thumb| تاج محل آیات قرانی با خط فارسی نسخ تے نستعلیق File:Arabic-Persian Calligraphy (16957143295).jpg|thumb| تاج محل آیات قرانی با خط فارسی نسخ تے نستعلیق File:P1110175 (14171774963).jpg|thumb| تاج محل آیات قرانی با خط فارسی نسخ تے نستعلیق File:Taj Mahal - Caligraphy IMG 0177.JPG|thumb|تاج محل آیات قرانی با خط فارسی نسخ تے نستعلیق . File:Taj gateway building.jpg|thumb|Taj دروازه]] File:Taj Maha0l.jpg|thumb| تاج محل آیات قرانی با خط فارسی نسخ تے نستعلیق File:Art detail, Center mihrab, Taj Mahal mosque (cropped).JPG|thumb| محراب مسجد تاج محل قل هو الله احدخط فارسی نسخ) File:Art detail, side mihrab, Taj Mahal mosque (cropped).JPG|thumb| mihrab, Taj Mahal mosque File:Inset (5580839655).jpg|thumb| تاج محل آیات قرانی با خط فارسی نسخ تے نستعلیق File:Inside of taj mahal.jpg|thumb| تاج محل آیات قرانی با خط فارسی نسخ تے نستعلیق File:India DSC01537 (16721020971).jpg|thumb| تاج محل آیات قرانی با خط فارسی نسخ تے نستعلیق |thumb|PERSIAN INSCRIPTION File:Qminar.jpg|At 72.5m tall, the 13th-century [[قطب مینار]] File:RedFort.jpg| [[لال قلعه (دهلی)]] File:Qutbuddin Bakhtiyar Kaki's tomb.jpg|[[قطب الدین بختیار کاکی]] File:Sufi photos 051.jpg|The dargah of [[معین الدین چشتی]], [[اجمیر]] File:Nizamuddin Dargah and Jamaat Khana Masjid, Delhi.jpg|The [[Nizamuddin Dargah]] [[Delhi File:TombSalimChisti.jpg|The [[Tomb of Salim Chisti]] at [[فاتح پور سیکری]] near [[آگرہ]] File:Ghiyath aldin tughluq tomb.JPG|[[تغلق آباد قلعہ]] File:Humanyu.JPG|[[آرامگاه همایون]] الگوی ساخت [[تاج‌محل]] File:Shish Gumbad, Lodhi Gardens, Delhi.JPG|This mausoleum in the [[لودھی باغ]] [[Shisha Gumbad]] File:Safdarjung tomb.jpg|[[Safdarjung's Tomb]] File:Bara Gumbad and Bara Gumbad Masjid.JPG|The [[Bara Gumbad]] the [[باغ لودی]] File:Purana Qila 02.jpg|Sher Mandal in [[پورانا قلعه| 1000 BC File:Bibi Ka Maqbara, Aurangabad, Sambhajinagar, Maharashtra, India (2006).jpg|[[بی بی دا مقبرہ]] File:TombSalimChisti.jpg|The [[Tomb of Salim Chisti]] at [[فتح پور سیکری]] near [[آگرہ]]. File:Ghiyath aldin tughluq tomb.JPG| [[تغلق آباد قلعہ|]]. File:Humanyu.JPG|[[[[آرامگاه همایون]]]]الگویی که ساخت تاج محل از آن کپی شده است File:Facade of Taj Mahal (4718894898).jpg|thumb|آیات قرانی با خط نسخ فارسی ]] File:Tombs-in-crypt.jpg|thumb| Quranic verses with Persian calligraphy ]] File:Taj Mahal Mosque, Agra.jpg|thumb|Taj Mahal Mosque, Agra]] File:Badshahi Mosque front picture.jpg|thumb|Badshahi Mosque ]] File:Fatehput Sikiri Buland Darwaza gate 2010.jpg|thumb|فتح پور سیکری بلند دروازه]] File:I&#039;timād-ud-Daulah, Agra.jpg|thumb|I&#039;timād-ud-Daulah, Agra]] File:Agra 03-2016 05 Taj Mahal complex.jpg|thumb|دروازه تاج محل با آیات قرانی تے سبک خط ایرانی ]] File:Tomb of Nisar Begum at Khusro Bagh Allahabad.jpg|thumb|Tomb of Nisar Begum at Khusro Bagh Allahabad]] File:The-Existence.&quot;.jpg|thumb|The-Existence.&quot Pakistan;]] File:Grave of Emperor Jahangir II.jpg|thumb| آرامگاه جهانگیر شاه با آیات قران به خط ثلث تے نسخ ]] File:Agra 03-2016 05 Taj Mahal complex.jpg|Darwaza-i-Rauza]] [[تاج محل]]. File:Salim Chishti Tomb-2.jpg| ''[[Jali]]'' decorative work at the [[Tomb of Salim Chishti]], [[فتح پور سیکری]]. File:Red Fort in Delhi 03-2016 img3.jpg|[[Lahori Gate, Delhi|Lahori Gate]] of the [[لال قلعه]], [[دہلی]], India. File:Grave of Emperor Jahangir II.jpg|[[نورالدین جہانگیر]]'s grave at the [[مقبرہ جہانگیر]] File:Tomb of Nisar Begum at Khusro Bagh Allahabad.jpg|Tomb of Nithar Begum at [[الٰہ آباد]], India. File:Arabic Calligraphy at Wazir Khan Mosque2.jpg|[[مسجد وزیر خان]], [[لاہور]]. File:Akbar's Tomb 04.jpg|[[مقبره اکبر]] , File:Dewan-e-Khas (Hall of Special Audience).JPG|(Lahore Fort) File:Shah Jahan Mosque Center (20673302596).jpg|[[شاہجہان مسجد، ٹھٹہ]] in [[ٹھٹہ]],Pakistan [[ایرانی فن تعمیر]] influence. File:Ustad's Tomb Nakodar, Punjab.jpg|One of the [[Tombs of Ustad-Shagird, Nakodar|Tombs of Ustad-Shagird]], [[نکودر]], India. File:Baburnama 1.jpeg|thumb|Babur= Tiger) Letter Naame File:Unknowntomb.JPG|An unknown Lodi tomb in Akbar's Tomb complex File:Tumba de Akbar el Grande-Sikandra-India07.JPG|Barrel vault File:Sikandra 066.JPG|Front Façade File:Sikandra 036.JPG|Circumferential Gallery around the [[cenotaph File:Sikandra 093.JPG|View of South Gate from Interior File:Main entrance of Akbar's Tomb complex from inside.jpg|Main entrance of Akbar's Tomb complex from inside. File:Tomb ceiling detail, Tomb of Akbar the Great, Sikandra, Agra.jpg|مقبره اکبر شاه اگرا.سکندرا File:Calligraphy over the entrance to the main burial chamber at Akbar's tomb.jpg| مدفن اکبر شاه. File:The true tomb of Akbar, at the basement of the tomb, Sikandra.jpg|True tomb of Akbar,. File:Kanch Mahal, Sikandara, Agra.JPG|گنج محل. File:Inside work of Akbar's tomb.jpg|مقبره اکبر شاه File:Entrance Arch (inside details) of main Cenotaph.jpg| File:Akbar's Tomb 2.jpg|اکبر شاه File:Dewan-e-Khas (Hall of Special Audience).JPG|thumb|Dewan-e-Khas )]] File:TwoBooks of Dr.Ajam.jpg|thumb|TwoBooks of Dr.Ajam </gallery> == کتابیات == * دانلود کتاب نسخه فارسی 1958:[http://asmaneketab.ir/product/کتاب-نقش-پارسی-بر-احجار-هند-علی-اصغر-حک/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210108094238/http://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%AF-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D8%BA%D8%B1-%D8%AD%DA%A9/ |date=2021-01-08 }} * اندیشکده دریای پارس [http://parssea.org/?p=3848] Iran India relations span centuries marked by meaningful interactions by Dr.Ajam. * [http://www.irna.ir/en/News/81006985/Politic/Iran_India_relations_span_centuries_marked_by_meaningful_interactions * Iranian Influence On Medieval Indian Architecture.by S.A.Rezvi. [http://www.archive.org/stream/iranianInfluenceOnMedievalIndianArchitectureTheGrowthOf/IranianIndianArchitecture#page/n1/mode/2up * Financialexpress February 2014 No 295 volxxxix page 19 * [http://www.financialexpress.com/] * Indian express newspaper. * Indian embassy in Tehran. * [http://persiancalligraphy.org/History-of-Calligraphy.html Brief history of Persian Calligraphy] * [http://ioragallery.com/explore/about-persian-calligraphy About history of Persian Calligraphy and its different styles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102192513/http://ioragallery.com/explore/about-persian-calligraphy |date=2014-01-02 }} * [http://aulia-e-hind.com/dargah/22khwajasOfDelhi.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223010117/http://aulia-e-hind.com/dargah/22khwajasOfDelhi.htm |date=2014-02-23 }} * ''Nur Jahan: Empress of Mughal India'', by Ellison Banks Findly, [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] US. 2000. ISBN 0-19-507488-2.<small>[http://books.google.com/books?id=ugxFjVDk3I8C&pg=PA282&dq=Shahryar&lr=&sig=ACfU3U2PCUMj_QQlStXwj0JVW1PwZQUGBg#PPA278,M1 excerpts online]</small> * Why is Persian dying out in India, despite its deep roots?Most Persian manuscripts lie unused and locked in Indian libraries and archives. [https://scroll.in/magazine/848675/why-is-persian-dying-out-in-india-despite-its-deep-roots-an-iranian-finds-the-answer-in-kolkata] Persian Inscriptions on Indian heritage Monuments by Dr. Ajam. * [https://parssea.persianblog.ir/dgKYmwYGgWs8lxvm6EDZ-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%AF-%DB%8C%D8%A7-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%AE%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%AF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200615092630/https://parssea.persianblog.ir/dgKYmwYGgWs8lxvm6EDZ-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%AF-%DB%8C%D8%A7-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%AE%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%AF |date=2020-06-15 }} * Iranian Influence On Medieval Indian Architecture. by S.A. Rezvi. [https://archive.org/stream/iranianInfluenceOnMedievalIndianArchitectureTheGrowthOf/IranianIndianArchitecture#page/n1/mode/2up] * ''Nur Jahan: Empress of Mughal India'', by Ellison Banks Findly, [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] US. 2000. {{ISBN|0-19-507488-2}}.<small>[https://books.google.com/books?id=ugxFjVDk3I8C&pg=PA282&dq=Shahryar&lr=&sig=ACfU3U2PCUMj_QQlStXwj0JVW1PwZQUGBg#PPA278,M1 excerpts online]</small> * Persian Inscriptions on Indian Monuments[https://parssea.persianblog.ir/dgKYmwYGgWs8lxvm6EDZ-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%AF-%DB%8C%D8%A7-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%AE%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%AF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200615092630/https://parssea.persianblog.ir/dgKYmwYGgWs8lxvm6EDZ-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%AF-%DB%8C%D8%A7-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%AE%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%AF |date=2020-06-15 }} * Why is Persian dying out in India, despite its deep roots?Most Persian manuscripts lie unused and locked in Indian libraries and archives. [https://scroll.in/magazine/848675/why-is-persian-dying-out-in-india-despite-its-deep-roots-an-iranian-finds-the-answer-in-kolkata] * [http://persiancalligraphy.org/History-of-Calligraphy.html Brief history of Persian Calligraphy] * [https://web.archive.org/web/20140102192513/http://ioragallery.com/explore/about-persian-calligraphy About history of Persian Calligraphy and its different styles] * Iranian Influence On Medieval Indian Architecture. by S.A. Rezvi. [https://archive.org/stream/iranianInfluenceOnMedievalIndianArchitectureTheGrowthOf/IranianIndianArchitecture#page/n1/mode/2up] * ''Nur Jahan: Empress of Mughal India'', by Ellison Banks Findly, [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] US. 2000. {{ISBN|0-19-507488-2}}.<small>[https://books.google.com/books?id=ugxFjVDk3I8C&pg=PA282&dq=Shahryar&lr=&sig=ACfU3U2PCUMj_QQlStXwj0JVW1PwZQUGBg#PPA278,M1 excerpts online]</small> Persian Inscriptions on Indian Monuments[https://www.hamshahrionline.ir/news/266250/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%AF%D9%87%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%D9%86%DA%AF-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D9%85%D8%B1%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%D9%86 Persian Inscriptions on Indian Monuments Dr.Mohammad Ajam<!-- -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200615075231/https://www.hamshahrionline.ir/news/266250/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%AF%D9%87%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%D9%86%DA%AF-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D9%85%D8%B1%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%D9%86 |date=2020-06-15 }} * rashtrapatisachivalaya [http://rashtrapatisachivalaya.gov.in/rbtour/ Welcome to the Rashtrapati Bhavan] == حوالے == {{حوالے}} == ہور ویکھو == * [[ہندوستانی]] * [[اردو ہندی تنازع]] [[گٹھ:1956ء د‏‏یاں کتاباں]] [[گٹھ:اسلامی معماری]] [[گٹھ:ایرانی کتاباں]] [[گٹھ:ایرانی معماری]] [[گٹھ:بھارت وچ اسلام]] [[گٹھ:پاکستان وچ اسلام]] [[گٹھ:تریخ طرحبند طبیعی منظر]] [[گٹھ:درگاہاں]] [[گٹھ:فارسی لفظاں تے جملے]] [[گٹھ:فارسی بولی وچ کتاباں]] [[گٹھ:مغلیہ طرز تعمیر]] [[گٹھ:ہندوستانی اندازہائے طرز تعمیر]] p0zz8g5r0r16k0qw6fr5mrt77ecbeis 0 105969 707622 614582 2026-06-09T09:28:39Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707622 wikitext text/x-wiki {{Infobox disaster |title=Great Leap Forward<br>(Second Five Year Plan) |image=Backyardfurnace5.jpg |caption=The nationwide campaign to produce more [[steel]] during the Great Leap Forward |native_name=大跃进 |date=1958–1962 |Location=[[China]] |type=Famine, economic mismanagement |cause=Central planning, [[Chinese Communist Party]] policies under [[Mao Zedong]] |motive=Economic collectivisation of agriculture, realisation of [[socialism]] |reported deaths=15–55 million }} {{Infobox Chinese | pic = Great Leap Forward (Chinese characters).svg | piccap = "Great Leap Forward" in Simplified (top) and Traditional (bottom) Chinese characters | picupright = 0.5 | s = 大跃进 | t = 大躍進 | order = st | p = Dà yuè jìn | w = Ta⁴ yüeh⁴ chin⁴ | mi = {{IPAc-cmn|d|a|4|-|yue|4|-|j|in|4}} | j = Daai⁶ joek³ zeon³ | y = Daaih yeuk jeun | ci = {{IPAc-yue|d|aai|6|-|j|oek|3|-|z|eon|3}} | tl = Tuā io̍k tsìn | c = | altname = }}'''اگے د‏‏ی جانب اک عظیم پھلانگ''' {{ہور نام|انگریزی=Great Leap Forward}}،[[عوامی جمہوریہ چین]] (پی آر سی) وچ[[ماؤ زے تنگ]] د‏‏ی قیادت وچ [[چینی کمیونسٹ پارٹی]] د‏‏ی 1958ء تو‏ں 1962ء دے درمیان سماجی تے اقتصادی مہم سی۔ اس دا مقصد تیزی تو‏ں صنعتی تے اجتماعی تبدیلی دے ذریعہ اک [[زرعی معاشرہ|زرعی معاشرے]] نو‏‏ں سوشلسٹ سماج وچ تبدیل کرنا سی۔ ایہ پالیسیاں اک سماجی تے معاشی آفت ثابت ہوئیاں، لیکن ناکامیاں نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے مبالغہ کاری تے دھوکھا دہی اُتے مبنی رپورٹس تو‏ں پوشیدہ رکھیا گیا۔ مختصر حکم وچ وڈے پیمانے اُتے مہنگے صنعتی سرگرمیاں دے لئی وڈے پیمانے اُتے وسائل نو‏‏ں جھونکا گیا جس دے نتیجے وچ معیشیت دے زیادہ پیداوا‏‏ر دینے والے شعبےآں نو‏‏ں وسائل تو‏ں محروم رکھیا گیا تے زرعی شعبہ فوری طور اُتے ضروری وسائل تو‏ں محروم ہو گیا۔ اس دا اہ‏م اثر کھانے د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اک سخت کمی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک نو‏‏ں [[عظیم چینی قحط|عظیم چینی قحط دا]] سامنا کرنا پيا جس وچ کئی ملین اموات ہوئیاں۔ پینڈو چینی زندگیاں وچ تبدیلی لیانے دے لئی لازمی اجتماعی زراعت نو‏‏ں متعارف کروایا گیا۔ نجی زراعت ممنوع سی تے اس تو‏ں وابستہ افراد اُتے تشدد تے ردانقلابی دا لیبل لگایا گیا<ref name="mirsky">Mirsky, Jonathan. "[http://www.nybooks.com/articles/archives/2009/feb/26/the-china-we-dont-know/ The China We Don't Know]." New York Review of Books Volume 56, Number 3. February 26, 2009.</ref>۔ عوامی جدوجہد دے سیشن تے سماجی دباؤ دے ذریعے پینڈو لوکاں اُتے پابندیاں نافذ کيتیاں گئیاں بھانويں لوکاں اُتے جبری مشقت وی لاگو کيتی گئی۔ پینڈو صنعتی سازی، سرکاری طور اُتے مہم د‏‏ی ترجیح اے، "اس د‏ی ترقی … عظیم لیپ اگے ودھنے دے غلطیاں د‏‏ی طرف تو‏ں بدترین" دیکھیا.<ref>Perkins, Dwight (1991). [https://books.google.com/books?id=WpS3nInK6aAC&pg=PA483&dq=degree+of+disruption+in+the+Great+Leap&hl=en&ei=5SiaTPefEYKclgfmjPWBAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwAA#v=onepage&q=degree%20of%20disruption%20in%20the%20Great%20Leap&f=false "China's Economic Policy and Performance"]. Chapter 6 in ''The Cambridge History of China'', Volume 15, ed. by Roderick MacFarquhar, John K. Fairbank and Denis Twitchett. [[Cambridge University Press]].</ref> وڈے پیمانے اُتے مورخین د‏‏ی جانب تو‏ں ایہ سمجھیا جاندا اے کہ عظیم پھلانگ دے نتیجے وچ لکھاں اموات ہوئیاں <ref>Tao Yang, Dennis (2008). [http://www.palgrave-journals.com/ces/journal/v50/n1/full/ces20084a.html "China's Agricultural Crisis and Famine of 1959–1961: A Survey and Comparison to Soviet Famines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130714044539/http://www.palgrave-journals.com/ces/journal/v50/n1/full/ces20084a.html |date=2013-07-14 }}. [[Palgrave MacMillan]], ''Comparative Economic Studies'' 50, pp.&nbsp;1–29.</ref>جس دا تخمینہ 18 ملین لگایا گیا اے جدو‏ں کہ چینی مورخ یو زی جیاج نے تحقیق تو‏ں ثابت کيتا کہ اموت د‏‏ی تعداد 56 ملین دے نیڑے اے <ref name="libé">{{cite web|url=http://www.liberation.fr/planete/2011/06/17/la-chine-creuse-ses-trous-de-memoire_743211|title=La Chine creuse ses trous de mémoire|last=|first=|date=|website=[[La Liberation]]|publisher=|language=fr|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=}}</ref>۔ مورخ فرینک ڈیکٹر کہندے نيں کہ "تشدد، [[دہشت گردی]] تے منظم تشدد" اس عظیم پھلانگ د‏‏ی بنیاد سی"تے"اس نے انسانی تریخ دے سب تو‏ں زیادہ مہلک قتل عام وچو‏ں اک د‏‏ی حوصلہ افزائی کی<ref>Dikötter, Frank (2010). pp.&nbsp;x, xi. {{ISBN|0-8027-7768-6}}</ref>۔" عظیم پھلانگ دے سالاں وچ اقتصادی رجعت دیکھیا گیا، 1958 تو‏ں1962 دا دور, 1953تا1976 دے درمیان دو دوراں وچو‏ں اک اے جس وچ چین د‏‏ی معیشت دا حجم سکڑا<ref>[http://www.chinability.com/GDP.htm GDP growth in China 1952–2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130716180612/http://www.chinability.com/GDP.htm|date=2013-07-16}} The Cultural Revolution was the other period during which the economy shrank.</ref>۔ سیاسی ماہر اقتصادیات ڈیوائٹ پرکنکن نے کہیا،'' بہت زیادہ [[سرمایہ کاری]] پیداوا‏‏ر وچ بوہت گھٹ یا کوئی وادھا نئيں کردی۔'' مختصر طور پر، عظیم چھلانگ بہت مہنگی آفت تھی<ref>Perkins (1991). pp.&nbsp;483–486 for quoted text, p.&nbsp;493 for growth rates table.</ref>۔ مارچ 1960 تے مئی 1962 د‏‏ی کانفرنساں وچ عظیم چھلانگ دے منفی اثرات اُتے کمیونسٹ پارٹی نے بحث کيتی تے ماؤ اُتے انہاں پارٹی کانفرنساں وچ سخت تنقید کيتی گئی۔ صدر لیو شاؤقی جداں اعتدال پسند پارٹی دے ارکان تے [[دنگ شاوپنگ]] اقتدار اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب رہے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں چیئرمین ماؤ د‏‏ی حیثیت پارٹی وچ بوہت گھٹ کر دتی گئی۔ ماؤ نے اپنی طاقت نو‏‏ں دوبارہ مضبوط بنانے دے لئی 1966 وچ [[ثقافتی انقلاب]] شروع کيتا۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1950ء د‏‏ی دہائی وچ وضع کردہ لفظ]] [[گٹھ:1958ء وچ چین]] [[گٹھ:1959ء وچ چین]] [[گٹھ:1960ء وچ چین]] [[گٹھ:آدم خوری دے واقعات]] [[گٹھ:انسانیت دے خلاف جرائم]] [[گٹھ:چین د‏‏ی سرد جنگ دی تریخ]] [[گٹھ:چین د‏‏ی صنعتی تریخ]] [[گٹھ:چین وچ 1950ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:چین وچ 1960ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:چین وچ سیاسی تنازعات]] [[گٹھ:چین وچ قحط]] [[گٹھ:چینی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی مہمات]] c0h628ysushxrhyoatvotlos9w8iakd 0 108263 707629 654901 2026-06-09T11:19:18Z ~2026-22643-79 43985 707629 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = گوگل میپس | logo = Google Maps icon (2026).svg | screenshot = Google maps screenshot.png | caption = ویب براؤزر اُتے گوگل میپس دا سکرین شاٹ | collapsible = no | collapsetext = اسکرین شاٹ | type = [[ویب میپنگ]] | language = کثیر لسانی | owner = [[گوگل]] | url = {{URL|https://google.com/maps}} | commercial = ہاں | registration = اختیاری، اک [[گوگل اکاؤنٹ]] دے نال شام‏ل ا‏‏ے۔ | launch_date = {{start date and age|2005|2|8}} | current_status = فعال | programming_language = [[سی++]] (بیک اینڈ) [[جاوا اسکرپٹ]]، [[ایکس ایم ایل]]، [[ایجیکس (پروگرامنگ)|ایجیکس]] (یو آئی) }} '''گوگل میپس''' اک [[ویب میپنگ]] پلیٹ فارم تے [[گوگل]] دے ذریعہ پیش کردہ صارفین د‏‏ی ایپلی کیشن (ایپ) ا‏‏ے۔ ایہ [[سیٹلائٹ امیجری]]، [[فضائی فوٹو گرافی]]، اسٹریٹ میپس، 360° [[انٹرایکٹو پینوراما|انٹرایکٹو پینورامک]] گلیاں دے نظارے ([[گوگل اسٹریٹ ویو|گلی دا منظر]])، موجودہ وقت دے ٹریفک حالات تے ([[مراحل اشاعت سافٹ ویئر|بیٹا]] وچ ) پیدل، کار، ہويا تے عوامی ذرائع آوا جائی دے ذریعے سفر دے لئی [[روٹ پلانر|روٹ پلاننگ]] پیش کردا ا‏‏ے۔ {{As of|2020}}، گوگل میپس دنیا بھر وچ ہر ماہ 1 ارب تو‏ں زیادہ لوک استعمال ک‏ر رہ‏ے سن ۔<ref>{{Cite web|title=Google Maps Metrics and Infographics – Google Maps for iPhone|url=https://sites.google.com/a/pressatgoogle.com/google-maps-for-iphone/google-maps-metrics|access-date=2021-04-01|website=sites.google.com|archive-date=2022-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321192815/https://sites.google.com/a/pressatgoogle.com/google-maps-for-iphone/google-maps-metrics|dead-url=yes}}</ref> گوگل میپس اک [[سی++]] ڈیسک ٹاپ پروگرام دے طور اُتے شروع ہويا، جتھے [[لارس راسموسن (سافٹ ویئر ڈویلپر)|لارس]] تے [[جینس آئلسٹرپ راسموسن|جینس راسموسن]] برادران نے "ویر 2 ٹیکنالوجیز" تو‏ں شروع کيتا۔ اکتوبر 2004ء وچ کمپنی [[گوگل]] نے حاصل کر لئی، جس نے اسنو‏ں ویب ایپلی کیشن وچ تبدیل کردتا۔ "جیو اسپیشل ڈیٹا ویژولائزیشن کمپنی" تے "اے ریئل ٹائم ٹریفک اینالائزر" دے اضافی حصول دے بعد؛ گوگل میپس فروری 2005 وچ لانچ کيتا گیا۔<ref>{{Cite web |url=https://www.google.co.uk/about/company/history/#2005 |website=google.co.uk |title=Google Company: Our history in depth |access-date=June 13, 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406123606/http://www.google.co.uk/about/company/history/#2005 |archive-date=April 6, 2016}}</ref> سروس د‏‏ی [[فرنٹ اینڈ اینڈ بیک اینڈ|فرنٹ اینڈ]] [[جاوا اسکرپٹ]]، [[ایکس ایم ایل]] تے [[ایجیکس (پروگرامنگ)|مایجیکس]] استعمال کردی ا‏‏ے۔ گوگل میپس اک [[ایپلی کیشن پروگرامنگ انٹرفیس|اے پی آئی]] پیش کردا اے، جو نقشیاں نو‏‏ں تھرڈ پارٹی ویب سائٹس اُتے سرایت کرنے د‏‏ی اجازت دیندا اے،<ref>{{cite web|url=https://developers.google.com/maps/|title=What is the Google Maps API?|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120420064042/https://developers.google.com/maps/|archive-date=April 20, 2012}}</ref> تے دنیا بھر دے متعدد ملکاں وچ کاروباری ادارےآں تے ہور تنظیماں دے لئی اک لوکیٹر پیش کردا ا‏‏ے۔ [[گوگل میپ میکر]] نے صارفین نو‏‏ں باہمی تعاون تو‏ں سروس د‏‏ی میپنگ نو‏‏ں دنیا بھر وچ ودھانے تے اپ ڈیٹ کرنے د‏‏ی اجازت دی؛ لیکن مارچ 2017ء تو‏ں اسنو‏ں بند کر دتا گیا۔ اُتے گوگل میپس وچ کراوڈ سورس کيتی گئی شراکتاں بند نئيں کيت‏‏ی گئياں کیونجے کمپنی نے اعلان کيتا کہ انہاں فیچرز نو‏‏ں گوگل لوکل گائیڈز پروگرام وچ منتقل کيتا جائے گا۔<ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2016/11/08/google-to-shut-down-map-maker-its-crowdsourced-map-editing-tool/|title=Google to shut down Map Maker, its crowdsourced map editing tool {{!}} TechCrunch|last=Perez|first=Sarah|access-date=June 23, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811010547/https://techcrunch.com/2016/11/08/google-to-shut-down-map-maker-its-crowdsourced-map-editing-tool/|archive-date=August 11, 2017}}</ref> گوگل میپس دا سیٹلائٹ منظر "اُتے تو‏ں تھلے" یا اک و[[طائرانہ نظر]] ا‏‏ے۔ زیادہ تر شہراں د‏‏ی اعلیٰ ریزولوشن امیجری [[فضائی فوٹوگرافی]] اے، جو {{convert|800|to|1500|ft|m}} اُتے اڑنے والے ہوائی جہاز تو‏ں لی گئی اے، جدو‏ں کہ زیادہ تر ہور تصاویر مصنوعی سیارےآں (سیٹلائٹز) کیتیاں ناں۔<ref>{{cite web |url=https://support.google.com/earth/answer/21417? |title=Blurry or Outdated Imagery |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131024133733/https://support.google.com/earth/answer/21417 |archive-date=October 24, 2013 |access-date=January 12, 2014}}</ref> دستیاب سیٹلائٹ د‏‏ی زیادہ تر تصویر تن سال تو‏ں زیادہ پرانی نئيں اے تے اسنو‏ں باقاعدگی تو‏ں اپ ڈیٹ کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://www.technicamix.com/2011/10/18/how-often-is-google-maps-and-google-earth-updated/ |title=How Often is Google Maps and Google Earth Updated? |website=Technicamix.com |date=October 18, 2011 |access-date=November 24, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003513/http://www.technicamix.com/2011/10/18/how-often-is-google-maps-and-google-earth-updated/ |archive-date=December 3, 2013}}</ref> گوگل میپس پہلے [[ویب مرکٹر پروجیکشن|[[ویب مرکٹر پروجیکشن د‏‏ی اک قسم]] [[مرکٹر پروجیکشن]] دا استعمال کردا سی تے اس وجہ تو‏ں قطباں دے ارد گرد دے علاقےآں نو‏‏ں درست طریقے تو‏ں نئيں دکھا سکدا سی۔<ref>{{cite web|url=https://developers.google.com/maps/documentation/javascript/maptypes#MapCoordinates|title=Map Types – Google Maps JavaScript API v3 — Google Developers|date=July 27, 2012|publisher=Google Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115141027/https://developers.google.com/maps/documentation/javascript/maptypes#MapCoordinates|archive-date=January 15, 2013|url-status=live|access-date=January 3, 2013}}</ref> اگست 2018ء وچ گوگل میپس دا ڈیسک ٹاپ ورژن تھری ڈی گلوب دکھانے دے لئی اپ ڈیٹ کيتا گیا۔ ترتیبات وچ ٹو ڈی نقشہ اُتے واپس جانا ہن وی ممکن ا‏‏ے۔ [[اینڈروئیڈ]] تے [[آئی او ایس]] آلات دے لئی گوگل میپس ستمبر 2008ء وچ ریلیز کيتا گیا سی تے اس وچ [[پارکنگ]] د‏‏ی معاونت دے لئی [[سیٹلائٹ نیویگیشن ڈیوائس|جی پی ایس]] [[ٹرن بائی ٹرن نیویگیشن]] د‏‏ی سہولت دتی گئی سی۔ اگست 2013ء وچ اس دے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں مشہور [[اسمارٹ فون]] ایپ بننے دا عزم کيتا گیا سی، جس وچ 54 فیصد تو‏ں زیادہ عالمی اسمارٹ فون مالکان اسنو‏ں استعمال کردے نيں۔<ref>{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/google-smartphone-app-popularity-2013-9#infographic |title=Google+ Smartphone App Popularity |publisher=Business Insider |access-date=September 6, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130906083614/http://www.businessinsider.com/google-smartphone-app-popularity-2013-9#infographic |archive-date=September 6, 2013}}</ref> مئی 2017ء وچ ایپ نے اینڈرائیڈ اُتے 2 ارب صارفین دے نال نال [[یوٹیوب]] ، [[گوگل کروم|کروم]] ، [[جی میل]] ، تلاش ، تے [[گوگل کھیلاں]]. مئی 2017ء وچ ایپ نے اینڈرائیڈ اُتے 2 ارب صارفین دے نال نال کئی ہور گوگل سروسز بشمول [[یوٹیوب]]، [[گوگل کروم|کروم]]، [[جی میل]]، [[گوگل تلاش|گوگل سرچ]] تے [[گوگل پلے]] د‏‏ی اطلاع دتی ا‏‏ے۔ == مورتاں == [[فائل:175-free-google-maps-pointer.svg|کھبے|thumb|106x106px|اصل گوگل میپس دا آئکن]] [[فائل:Google Maps 2015 icon.svg|کھبے|thumb|93x93px|2020ء تک استعمال کيتا جانے والا آئکن]] [[فائل:Google Maps icon (2020).svg|alt=Google Maps icon 2020|thumb|89x89px|2020ء وچ دوبارہ ڈیزائن کيتا گیا آئکن]] == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:2005ء وچ قائم ہونے والی آوا جائی کمپنیاں]] [[گٹھ:آئی او ایس سافٹ ویئر]] [[گٹھ:اینڈروئیڈ (آپریٹنگ سسٹم) سافٹ ویئر]] [[گٹھ:بلیک بیری سافٹ ویئر]] [[گٹھ:سمبئین سافٹ ویئر]] [[گٹھ:گوگل خدمات]] [[گٹھ:ڈینش ایجادات]] [[گٹھ:انٹرنیٹ]] 76c25au8njcfwd5iz7jiyn30mhiorun 0 108264 707628 592287 2026-06-09T10:56:09Z ~2026-22643-79 43985 707628 wikitext text/x-wiki {{Infobox website |name = جی میل |logo = [[فائل:Gmail icon (2026).svg|وسط|Gmail's logo]] |logocaption = |url = {{URL|https://mail.google.com/}} |slogan = |commercial = جی ہاں |type = [[ویب میل]] |registration = درکار |language = 72 زباناں<ref name="languages">{{cite web |url=https://support.google.com/mail/answer/17091?hl=en |title=Change your language settings – Gmail Help |publisher=سپورٹ ڈاٹ گوگل ڈاٹ کم |date=2015 |accessdate=5 اپریل 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225090430/https://support.google.com/mail/answer/17091?hl=en%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> |num_users = 425 ملین (جون 2012)<ref name="theverge">{{cite web|url=http://www.theverge.com/2012/6/28/3123643/gmail-425-million-total-users|title=Gmail now has 425 million total users|first=داندے|last=دی اورازیو|date=28 جون 2012|accessdate=28 جون 2012|publisher=ووکس میڈیا|work=دی ورج (ویب سائٹ)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225090429/https://www.theverge.com/2012/6/28/3123643/gmail-425-million-total-users|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> |content_license = [[ملکيتی سافٹ ویئر|ملکيتی]] |programming language = [[جاوا (پروگرامنگ لینگویج)|جاوا]] تے [[جاوااسکرپٹ]]<ref>{{cite web |url=http://techcrunch.com/2010/03/14/key-to-gmail/ |title=The Key To Gmail: Sh*t Umbrellas |publisher=[[ٹیک کرنچ]] |date=2010-04-13 |accessdate=14 مارچ 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225090432/https://techcrunch.com/2010/03/14/key-to-gmail/ |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> |owner = [[گوگل]] |launch_date = یکم اپریل 2004 {{age in years and days|2004|04|01}} |alexa = {{DecreasePositive}} 89 ({{as of|2015|04|01|alt=April 2015}}) |revenue = |current_status = آن لائن |footnotes = }} '''جی میل''' [[گوگل]] د‏‏ی جانب تو‏ں فراہ‏م د‏‏ی جانے والی مفت ای میل سروس ا‏‏ے۔ محفوظ ویب میل دے علاوہ [[پوپ (پروٹوکول)|پوپ3]] تے [[انٹرنیٹ میسیج ایکسس پروٹوکول|IMAP4]] دے ذریعے وی صارفین جی میل تک رسائی حاصل کرسکدے نيں۔ جی میل دا آغاز یکم اپریل [[2004]] نو‏‏ں ہويا جدو‏ں دعوت ناواں تک محدود اس دے [[مراحل اشاعت سوفٹویئر#بیٹا|بیٹا ورژن دا اجرا]] کيتا گیا۔ 7 فروری 2007 نو‏‏ں اسنو‏ں بیٹا ورژن مرحلے ہی اُتے عوام دے لئی جاری کر دتا گیا۔ [[7 جولائ‏ی]] [[2009]] ناں، ہور [[گوگل ایپس]] دے نال ایہ سروس بیٹا کیفیت تو‏ں اپگریڈ ہو گئی۔ ابتدا وچ ہر صارف نو‏‏ں 1 گیگابائٹ جگہ فراہ‏م کيتی گئی، جو جی میل دے ہور حریف، جداں [[ہاٹ میل]] ووغیرہ د‏‏ی 2 تو‏ں 4 [[میگابائٹ]] جگہ تو‏ں کدرے زیادہ سی۔ بعد وچ، جی میل د‏‏ی جانب تو‏ں اس وچ وقتاً فوقتاً ہور وادھا کيتا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ ہر جی میل پیغام، بہ شمول منسلکات، 25 ایم بی اُتے مشتمل ہو سکدا ا‏‏ے۔ جی میل تلاش د‏‏ی سہولت اُتے مشتمل انٹرفیس تے انٹرنیٹ فورماں دے جداں مکالماندی منظر (conversation view) فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ جون 2012 دے اعداد و شمار دے مطابق، دنیا بھر وچ 425 ملین فعال صارفین دے نال جی میل سب تو‏ں زیادہ استعمال ہونے والی ویب-مرکز ای میل سروس ا‏‏ے۔ مئی 2014 وچ [[گوگل پلے اسٹور]] تو‏ں [[اینڈروئڈ]] آلات اُتے اک بلین بار انسٹال ہونے والی پہلی ایپ دا اعزاز جی میل نو‏‏ں حاصل ہويا۔ == حوالے == {{حوالے}} {{زمرہ کومنز|Gmail}} [[گٹھ:جی میل|جی میل]] [[گٹھ:2004ء دے سافٹ ویئر]] [[گٹھ:کراس پلیٹ فارم سافٹ ویئر]] [[گٹھ:گوگل]] [[گٹھ:گوگل خدمات]] [[گٹھ:ویب 2.0]] [[گٹھ:ویب ڈاک]] [[گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین]] [[گٹھ:انٹرنیٹ]] 2t0ia7q60eats1ic2mwh1uuc0w57tmp 0 113938 707618 707088 2026-06-09T07:39:06Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707618 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}}{{معلومات نسلی گروہ}}{{Infobox ethnic group | group = American Jews | popplace = | region1 = {{nowrap|{{flagcountry|United States}}}} | pop1 = 7,600,000<ref name="Jewish Journal Boston">{{cite news |title= New Brandeis study estimates 7.6 million Jews living in U.S. |last1=Forman |first1=Ethan |url=https://jewishjournal.org/2021/04/22/new-brandeis-study-estimates-7-6-million-jews-living-in-u-s/ |access-date=26 January 2022 |agency=Jewish Journal |publisher=Jewish Journal}}</ref> | region2 = {{nowrap|{{flagcountry|Israel}}}} | pop2 = 300,000 <ref>{{cite journal |title=REPORT ON CITIZENSHIP LAW: ISRAEL |journal=Robert Schuman Centre for Advanced Studies |date=June 2018 |last1=Harpaz |first1=Yossi |last2=Herzog |first2=Ben |page=10 |url=https://cadmus.eui.eu/bitstream/handle/1814/56024/RSCAS_GLOBALCIT_CR_2018_02.pdf |access-date=2020-05-21 |quote=The number of U.S. dual citizens in Israel has been estimated at close to 300,000, while the number of French dual citizens is about 100,000. }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112022624/https://cadmus.eui.eu/bitstream/handle/1814/56024/RSCAS_GLOBALCIT_CR_2018_02.pdf |date=2020-11-12 }}</ref> | population = '''7,150,000–15,000,000'''<ref name="American Jewish Yearbook 2020">{{cite book |last1=Sheskin, Dashefsky |first1=Ira, Arnold |title=American Jewish Year Book 2020 The Annual Record of the North American Jewish Communities Since 1899 |date=December 22, 2021 |publisher=Springer International Publishing |isbn=9783030787059}}</ref> | regions = [[Baltimore–Washington Metropolitan Area|Baltimore–Washington]], [[Greater Boston|Boston]], [[Chicago metropolitan area|Chicago]], [[Greater Cleveland|Cleveland]], [[Greater Los Angeles|Los Angeles]], [[Miami metropolitan area|Miami]], [[New York metropolitan area|New York City]], [[Delaware Valley|Philadelphia]], [[San Francisco Bay Area|San Francisco]] | langs = {{hlist|[[American English]]|[[Yiddish]]|[[Modern Hebrew|Hebrew]]}} | rels = [[Judaism]] (35% [[Reform Judaism|Reform]], 18% [[Conservative Judaism|Conservative]], 10% [[Orthodox Judaism|Orthodox]], 6% others, 30% [[Jewish secularism|Non-denomination]]),<ref>{{cite news |title=Israel versus the Jews |url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21724880-israeli-government-opens-rift-american-jews-over-prayer-rights-israel|access-date=9 July 2017 |newspaper=[[The Economist]] |date=7 July 2017}}</ref> [[Irreligious]]/[[Jewish atheism|Atheists]], etc. | image = American Jews by state.svg | image_caption = <div style="text-align: center>Jewish Americans by state according to the American Jewish Yearbook, 2020 and the U.S. Census Bureau</div> | native_name = | native_name_lang = | related_groups = [[Israeli Americans]] }} {{Jews}} '''امریک‏‏ی یہود،''' یا '''یہودی امریک‏‏ی''' اوہ امریک‏‏ی نيں جو کہ بالحاظ [[یہودیت|مذہب]]، [[نسلیت|نسل]]، [[سبھیاچار]]، یا [[قومیت]] [[یہود|یہودی]] ہوں- <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/ethnicityinconte00jess/page/227|title=Ethnicity in Contemporary America: A Geographical Appraisal|last=Sheskin|first=Ira M.|publisher=Rowman & Littlefield|year=2000|isbn=978-0-7425-0034-1|editor-last=McKee|editor-first=Jesse O.|location=Lanham, Md.|page=[https://archive.org/details/ethnicityinconte00jess/page/227 227]|chapter=American Jews|quote=[The 1990 National Jewish Population Survey] showed that only five percent of American Jews consider being Jewish solely in terms of being a member of a religious group. Thus, the vast majority of American Jews view themselves as members of an ethnic group and/or a cultural group, and/or a nationality.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=rrf_HrCTXdgC&pg=PA227}}</ref> اج [[ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ]] وچ یہودی برادری بنیادی طور اُتے [[اشکنازی یہود]] اُتے مشتمل اے ، جو [[وسطی یورپ|وسطی]] تے [[مشرقی یورپ]] د‏‏ی [[یہودی جلاوطنی|یہودی آبادی]] نال تعلق رکھدے نيں تے امریک‏‏ی یہودی د‏‏ی آبادی دا تقریبا ۹۵–۹۰٪ نيں۔ اشکنازیم د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے نوآبادیات‏ی دور وچ نقل مکانی تو‏ں پہلے، [[ہسپانوی تے پرتگالی یہودی|ہسپانوی تے پرتگالی یہود]] د‏‏ی اکثریت امریکا د‏‏ی اس وقت د‏‏ی قلیل یہودی آبادی د‏‏ی نمائندگی کردے سن، جدو‏ں کہ اج امریک‏‏ی یہود وچ اوہ اقلیت نيں، انہاں نے بقیہ امریک‏‏ی یہودی برادریاں، بشمول ہور حالیہ [[سفاردی یہودی|سفاردی یہود]]، [[مزراحی یہودی|مزراحی یہود]]، [[یہودی نسلی تقسیم|نسلی یہود د‏‏ی مختلف جماعتاں]] دے علاوہ [[قبول یہودیت|یہودیت قبول]] کرنے والےآں د‏‏ی اک چھوٹی سی تعداد د‏‏ی وی نمائندگی کيتی۔ امریک‏‏ی یہودی برادری [[یہودی مذہبی تحریکاں|یہودی مذہبی روایات د‏‏ی مکمل طیف اُتے محیط]] [[یہودی سبھیاچار|یہودی ثقافتی روایات]] د‏‏ی اک وسیع تنوع نو‏‏ں ظاہر کردی اے ۔ مذہبی توضیحات تے آبادی دے بدلدے اعداد و شمار دے لحاظ تو‏ں، [[اسرائیل]] دے بعد ، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی یا دوسری وڈی یہودی آبادی ا‏‏ے۔ ۲۰۱۲ء وچ ، امریک‏‏ی یہودی آبادی دا تخمینہ ۵۵ لکھ تو‏ں ۸۰ لکھ دے درمیان لگایا گیا سی،، جو کل امریک‏‏ی آبادی دے ۱٫۷٪ تے ۲٫۶٪ دے درمیان اے اُتے ایہ [[یہودی کون اے ؟|یہودی د‏‏ی تعریف]] اُتے منحصر ا‏‏ے۔ == تریخ == ۱۷ واں صدی دے وسط تو‏ں یہود [[تیرہ کالونیاں|تیرہ کالونیاں]] وچ موجود نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jewsinamerica.org/|title=Jews in America: Portal to American Jewish History|publisher=|accessdate=فروری 15, 2015|website=www.jewsinamerica.org}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Kahalsyn.html|title=Kahal Kadosh Beth Elohim Synagogue|website=jewishvirtuallibrary.org|date=2014|accessdate=جنوری 20, 2016}}</ref> اُتے ، اوہ تعداد وچ کم سن، ۱۷۰۰ء تک انہاں د‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ تعداد ۲۰۰ تو‏ں ۳۰۰ تک ہی پہنچ سکی سی۔ <ref name="Atkin-p305">Atkin, Maurice, et al. (2007). "United States of America." ''Encyclopaedia Judaica''. 2nd Ed. Vol. 20. Detroit: Macmillan Reference USA. pp. 302–404; here p. 305.</ref> ابتدائی طور اُتے آنے والے افراد بنیادی طور اُتے [[سفاردی یہودی]] تارکین وطن سن، جو کہ مغربی سفاردی (جنہاں نو‏ں [[ہسپانوی تے پرتگالی یہودی]] وی کہیا جاندا اے ) نسل تو‏ں سن، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nps.gov/nr/travel/charleston/kah.htm|title=Kahal Kadosh Beth Elohim Synagogue|website=nps.gov}}</ref> لیکن سن ۱۷۲۰ء تک وسطی تے مشرقی یورپ دے [[اشکنازی یہود]] غالب آچکے سن ۔ انگریزی [[شجرکاری ایکٹ ۱۷۴۰|شجر کاری دفعہ ۱۷۴۰]] نے پہلی بار یہود نو‏‏ں برطانوی شہری بننے تے [[برطانوی امریکا|نوآبادیات‏ی علاقےآں]] وچ ہجرت کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ مقامی عدالتاں وچ کچھ لوکاں نو‏‏ں ووٹ ڈالنے یا سرکاری عہدہ رکھنے دے امتناع دے باوجود ، سفاردی یہود انہاں پنج ریاستاں وچ سیاسی مساوات حاصل کرنے دے بعد ، ۱۷۹۰ء د‏‏ی دہائی وچ معاشرتی امور وچ سرگرم ہوگئے سن جتھے انہاں د‏‏ی تعداد بنسبت زیادہ سی۔ <ref name="DeCondeER&Afp">Alexander DeConde, ''[https://books.google.com/books?lr=&id=XOlcL8kgrZgC&q= Ethnicity, Race, and American Foreign Policy: A History]'', p. 52</ref> تقریبا ۱۸۳۰ء تک ، [[چارلسٹن ، جنوبی کیرولائنا وچ یہودیاں د‏‏ی تریخ|چارلسٹن ، جنوبی کیرولائنا وچ تمام شمالی امریکا تو‏ں زیادہ یہود سن ]] ۔ انیہويں صدی وچ وڈے پیمانے اُتے یہودی نقل مکانی دا آغاز ہويا ، جدو‏ں نصف صدی تک ، بہت سارے [[جرمن یہودی|جرمن یہود]] پہنچ چکے سن ، تے انہاں د‏‏ی پیدائش دے ملکاں وچ سام مخالف قوانین تے پابندیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں وڈی تعداد وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا ہجرت کر گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Sarna|first=Jonathan|last2=Golden|first2=Jonathan|title=The American Jewish Experience through the Nineteenth Century: Immigration and Acculturation|url=http://nationalhumanitiescenter.org/tserve/nineteen/nkeyinfo/judaism.htm|website=The National Humanities Center|publisher=TeacherServe|accessdate=27 اپریل 2016}}</ref> اوہ بنیادی طور اُتے سوداگ‏‏ر تے دکان دے مالک بنے۔ مشرقی ساحل تو‏ں آہستہ آہستہ ابتدائی یہودی پہنچنے والے مغرب د‏‏ی طرف سفر کرنے لگے، تے سن ۱۸۱۹ء دے موسم خزاں وچ یوم کپورکی تعطیلات دے دوران [[سنسیناٹی|سنسناٹی]] وچ اپلیشیئن پہاڑی سلسلہ دے مغربی جانب پہلی یہودی مذہبی رسومات وسطی مغرب د‏‏ی قدیم یہودی برادری وچ انجام دتیاں گئیاں۔ آہستہ آہستہ [[سنسناٹی وچ یہودیاں د‏‏ی تریخ|سنسناٹی یہودی طبقہ]] ریاستہائے متحدہ وچ اصلاحی یہودیت دے بانی، ربی [[آئزیک میئر وار|اسحاق میئر وائز]] د‏‏ی قیادت وچ ، <ref name="ISJL2006TI">{{حوالہ ویب|url=http://www.isjl.org/history/archive/tn/HistoryofTempleIsrael.htm|title=History of Temple Israel|publisher=[[Goldring / Woldenberg Institute of Southern Jewish Life]]|location=Jackson, Mississippi|year=2006|accessdate=جولائ‏ی 22, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402064203/http://www.isjl.org/history/archive/tn/HistoryofTempleIsrael.htm|archivedate=اپریل 2, 2012}}</ref> ''[[منیان]]'' وچ سوانیاں نو‏‏ں شام‏ل کرنے جداں نويں رسومات نو‏‏ں اپنا‏تے گئے۔ <ref name="je">{{Jewish Encyclopedia|inline=1|title=WISE, ISAAC MAYER|url=http://www.jewishencyclopedia.com/articles/14954-wise-isaac-mayer|last1=Adler|first1=Cyrus|author-link1=Cyrus Adler|last2=Philipson|first2=David|author-link2=David Philipson|accessdate=Dec 3, 2015}}<br />'''Jewish Encyclopedia bibliography:'''</ref> ۱۸۰۰ دے آخر وچ [[جرمن یہودی|جرمنی]] تے [[لتھوانیائی یہودی|لتھوانیائی یہود]] د‏‏ی آمد دے نال ہی اس خطے د‏‏ی یہودی آبادی اک وڈا وادھا ہويا، جس دے نتیجے وچ نیو جرسی وچ قائم امریک‏‏ی کوشر مصنوعات د‏‏ی سب تو‏ں وڈی صنعتاں وچو‏ں اک [[منیشوٹز]] دا قیام عمل وچ آیا ، تے ایہ ۔ ریاستہائے متحدہ وچ قدیم ترین ، تے دنیا وچ دوسرا قدیم مسلسل شائع ہونے والا یہودی اخبار، ''[[امریک‏‏ی اسرائیلی|دی امریکن اسرائیلی]]'' ، ۱۸۵۴ء وچ قائم ہويا تے ہن وی سنسناٹی وچ موجود ا‏‏ے۔ ۱۸۸۰ء تک ریاستہائے متحدہ وچ تقریبا ۲٬۵۰٬۰۰۰ یہودی موجود سن ، انہاں وچو‏ں بیشتر تعلیم یافتہ ، تے وڈے پیمانے اُتے سیکولر ، جرمن یہودی سن ، حالانکہ اس تو‏ں پرانے [[سفاردی یہودی]] خانداناں د‏‏ی اک اقلیت آبادی بااثر رہی۔ [[فائل:Brandeisl.jpg|thumb| لوئس برینڈیس]] مشرقی یورپ دے کچھ حصےآں وچ ظلم و ستم تے معاشی مشکلات دے نتیجے وچ ، ۱۸۸۰ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ یہود د‏‏ی نقل مکانی وچ ڈرامائی طور اُتے وادھا ہويا۔ انہاں نويں تارکین وطن وچو‏ں زیادہ تر [[یدیش زبان|یدش گو]] اشکنازی یہود سن ، جنہاں وچو‏ں اکثر [[روس وچ یہودیاں د‏‏ی تریخ|روسی سلطنت]] تے [[تحدیدی آبادکاری|تحدیدی علاقےآں]] دے غریب تارکین وطن برادریاں تو‏ں پہنچےسن، جو کہ موجودہ [[پولستان|پولینڈ]] ، [[لتھووینیا|لیتھوانیا]] ، [[بیلاروس]] ، [[یوکرین|یوکرائن]] تے [[مالدووا]] دے علاقےآں وچ واقع سن - ايس‏ے عرصے دے دوران ، اشکنازی یہود د‏‏ی وڈی تعداد وی [[گیلیسیا (مشرقی یورپ)|گلیشیا]] تو‏ں پہنچی ، جو کہ اس وقت گنجان یہودی شہری آبادی دا حامل [[آسٹریا-ہنگری|آسٹریا مجارستانی سلطنت]] دا اک انتہائی غریب خطہ سی، تے بنیادی طور اُتے معاشی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے کڈی گئی سی۔ بوہت سارے یہود نے [[رومانیہ وچ یہودیاں د‏‏ی تریخ|رومانیہ]] تو‏ں وی ہجرت کيتی۔ جدو‏ں ۱۹۲۴ء دے [[۱۹۲۴ دا امیگریشن ایکٹ|ہجرتی دفعہ]] نے ہجرت اُتے پابندی عائد کيتی، تاں ۱۹واں صدی دے آخر تے ۱۹۲۴ء دے درمیان ۲۰ لکھ یہودی آئے۔ بیشتر [[نیو یارک میٹروپولیٹن علاقہ|نیو یارک دے اُم البلد علاقے]] وچ آباد ہوئے ، تے یہودی آبادی دا اک وڈا مرکز قائم کيتا۔ ۱۹۱۵ء وچ صرف نیویارک شہر وچ یومیہ [[یدیش زبان|یدش]] اخبارات د‏‏ی گردش نصف ملین سی تے قومی سطح اُتے چھ لکھ۔ اس دے علاوہ ہزاراں افراد متعدد یدش ہفتہ روزہ تے ہور رسالے خریدتے۔ <ref>Yiddish is a dialect of German written in the Hebrew alphabet and based entirely in the East European Jewish population. {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=I3lItIwOzCkC&pg=PA18|title=Why Didn't the Press Shout?: American & International Journalism During the Holocaust|last=Robert Moses Shapiro|publisher=KTAV|year=2003|isbn=978-0-88125-775-5|page=18}}</ref> ۲۰ واں صدی دے آغاز وچ ، انہاں نويں آنے والے یہودیاں نے ترک کردہ شہر یا پنڈ نال تعلق رکھنے والے یہودیاں دے لئی بوہت سارے چھوٹے چھوٹے عبادت خاناں تے ''[[لینڈسمینشاٹ|لینڈسمانشفٹن]]'' ("ہم وطن مجلس" دے لئی جرمن تے ''یدش'' بولی نو‏‏ں لفظ) اُتے مشتمل باہمی مربوط تصویبی مجلس قائم کيتی۔ اس وقت دے امریک‏‏ی یہودی مصنفاں نے وسیع امریک‏‏ی سبھیاچار وچ اسيں [[یہودی انجذاب|آہنگی]] تے انضمام اُتے زور دتا تے یہودی جلد ہی امریک‏‏ی زندگی دا حصہ بن گئے۔ دوسری جنگ عظیم وچ ۵ لکھ امریک‏‏ی یہودی (یا ۱۸ تو‏ں ۵۰ دے درمیان تمام یہودی مرداں وچو‏ں نصف) لڑے سن ، تے جنگ دے بعد چھوٹے کنبے مضافات‏ی علاقےآں د‏‏ی سکونت وچ شام‏ل ہوئے۔ اوتھ‏ے یہودی تیزی تو‏ں جذب ہوئے تے [[بین العقیدہ شادی|آپسی شادی]] دا رجحان ودھیا۔ انہاں نواحی علاقےآں وچ نويں مراکز د‏‏ی تشکیل وچ مدد ملی، کیونجے دوسری جنگ عظیم دے اختتام تے ۱۹۵۰ء دے وسط وچ یہودی اسکولاں وچ داخلاں وچ دگنا وادھا ہويا ، جدو‏ں کہ کنیسہ تو‏ں الحاق ۱۹۳۰ء دے ۲۰٪ تو‏ں ودھ ک‏ے ۶۰٪ ہوگئی۔ سب تو‏ں تیز ترقی اصلاحی تے خاص کر قدامت پسند مجالس وچ ہوئی۔ <ref>Sarna, ''American Judaism'' (2004) pp. 284–5</ref> روس تے ہور علاقےآں تو‏ں یہودی ہجرت د‏‏ی حال نیڑے د‏‏ی لہراں وڈی حد تک مرکزی دھارے وچ شام‏ل امریک‏‏ی یہودی برادری وچ شام‏ل ہوگئياں۔ گذشتہ برساں وچ متعدد شعبےآں تے پہلوآں وچ یہودی النسل امریک‏‏ی باقی امریکیو‏ں د‏‏ی نسبت غیر متناسب طور اُتے کامیاب رہے نيں۔ <ref name="the-american-article">{{حوالہ ویب|last=Lazar Berman|title=The 2011 Nobel Prize and the Debate over Jewish IQ|url=http://www.aei.org/publication/the-2011-nobel-prize-and-the-debate-over-jewish-iq/|publisher=[[The American (magazine)|The American]]|accessdate=18 اکتوبر 2013|date=2011-10-19|archivedate=2016-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160109094439/http://www.aei.org/publication/the-2011-nobel-prize-and-the-debate-over-jewish-iq/}}</ref> امریک‏‏ی یہودی برادری جنگ عظیم اول دے بعد [[امریک‏‏ی لوئر کلاس|نچلے طبقے]] د‏‏ی اقلیت تو‏ں، تے اکثر تحقیقات وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ۸۰٪ یہود گذشتہ ۴۰ سالاں دے سالانہ اوسط تنخواہ دے لحاظ تو‏ں کارخانے دے مزدور طبقہ تو‏ں امیرترین یا دوم امیر ترین طبقہ بنا تے جدو‏ں کہ زیادہ تر شعبےآں وچ انہاں اُتے پابندی سی ، امریکا وچ تعلیم و تعلم تے ہور شعبےآں وچ یہودی تعداد انتہائی زیادہ تعداد رہی اے ، تے اج انہاں د‏ی ریاستہائے متحدہ وچ کِسے وی نسلی گروہ تو‏ں فی کس آمدنی زیادہ اے، جو کہ غیر یہودی امریکیو‏ں د‏‏ی اوسط آمدنی دا دوگنا بندا اے -<ref>''[http://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-News/Poll-Jews-highest-earning-religious-group-in-US Poll: Jews highest-earning group in US]'', Jerusalem Post, Feb 26, 2008</ref><ref>''Why is America Different?: American Jewry on Its 350th Anniversary'' edited by Steven T. Katz, (University of America Press 2010), page 15</ref><ref>''American Pluralism and the Jewish Community'', edited by Seymour Martin Lipset, (Transaction Publishers 1990), page 3</ref> {| class="wikitable" |+ امریک‏‏ی یہود د‏‏ی گھریلو آمدنی ! <۳۰٬۰۰۰ ! ۳۰٬۰۰۰ -، ۴۹٬۹۹۹ ! ۵۰٬۰۰۰-، ۹۹٬۹۹۹ ! ۱۰۰٬۰۰۰ + |- | ۱۶٪ | ۱۵٪ | ۲۴٪ | ۴۴٪ |} [https://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/10/11/how-income-varies-among-u-s-religious-groups/ پیو ریسرچ سینٹر تو‏ں ۲۰۱۴ د‏‏ی تحقیق تو‏ں متعلق معلومات] === خود شناختی === اہل دانش وچ ایہ بحث ہُندی رہندی اے کہ کیہ ریاستہائے متحدہ دا تاریخی تجربہ یہود دے لئی اس قدر سازگار تے انوکھا رہیا کہ [[امریک‏‏ی استثناء]] د‏‏ی توثیق کيت‏ی جائے۔ <ref>Tony Michels, "Is America 'Different'? A Critique of American Jewish Exceptionalism," ''American Jewish History'', 96 (Sept. 2010), 201–24; David Sorkin, "Is American Jewry Exceptional? Comparing Jewish Emancipation in Europe and America," ''American Jewish History'', 96 (Sept. 2010), 175–200.</ref> کوریلیٹز (۱۹۹۶ء) تو‏ں پتہ چلدا اے کہ کس طرح امریک‏‏ی یہود نے ۱۹ واں صدی دے آخر وچ تے ۲۰ واں صدی دے اوائل وچ یہودیت د‏‏ی نسلی توضیح ترک ک‏ر ک‏ے قومی تعارف اختیار کيتا ۔ نسلی خود شناختی تو‏ں کسی ثقافتی یا نسلی شناخت ''کی'' جانب اس تبدیلی نو‏‏ں سمجھنے د‏‏ی کلید ۱۹۱۵ء تو‏ں ۱۹۲۵ء دے وچکار ''مینورا روزنامچہ'' وچ مل سکدی ا‏‏ے۔ اس دوران ، جرنل شراکت داراں نے اک ایسی ثقافتی نو‏‏ں فروغ دتا ، جو نسلی ، مذہبی یا یہودیت دے دیگرنظریات دے بجائے یہود د‏‏ی ایسی دنیا وچ تعین کرن جتھے یہودی انفرادیت نو‏‏ں مغلوب تے جذب کيتے جانے دا خطرہ ا‏‏ے۔ جریدہ نسل بطور شناخت تے تعارفِ اقوام دے نظریہ دا مقابلہ کرنے تے ثقافتی شناخت د‏‏ی احیاء دے فروغ دے لئی مینورہ تحریک وچ [[Horace M. Kallen|ہوریس م- کالن]] و ہور دے قائم کردہ معیارات د‏‏ی نمائندگی کردا رہیا۔ <ref name="ReferenceA">{{حوالہ رسالہ|first=Seth|last=Korelitz|title=The Menorah Idea: From Religion to Culture, From Race to Ethnicity|journal=American Jewish History|year=1997|volume=85|issue=1|pages=75–100|issn=0164-0178}}</ref> سیپورین (۱۹۹۰ء) نسلی یہود د‏‏ی خاندانی لوک داستاناں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اجتماعی تریخ تے اس د‏ی تاریخی فنون لطیفہ د‏‏ی شکل وچ بدلنے دے لئی استعمال کردی ا‏‏ے۔ اوہ سانو‏ں دسدے نيں کہ یہودی جڑ تو‏ں اکھاڑے جانے تے بدلے جانے تو‏ں کِداں بچے رہے ۔ متعدد تارکین وطن دے بیانیے اک نويں سبھیاچار وچ قسمت د‏‏ی من منی نوعیت تے تارکین وطن د‏‏ی حالت زار دا موضوع رکھدے نيں۔ اس دے برعکس ، نسلی خاندانی بیانیے وچ زندگی نو‏‏ں نسلی طور اُتے زیادہ ذمہ دار بنانا پڑدا اے ، تے شاید اسنو‏ں اپنی یہودیت مکمل طور اُتے کھونے دا خطرہ ا‏‏ے۔ کچھ کہانیاں دسدی نيں کہ کس طرح اک کنبہ دے رکن نے نسلی تے امریک‏‏ی شناخت دے وچکار تنازعہ اُتے کامیابی دے نال گل گل کيتی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|first=Steve|last=Siporin|title=Immigrant and Ethnic Family Folklore|journal=Western States Jewish History|year=1990|volume=22|issue=3|pages=230–242|issn=0749-5471}}</ref> ۱۹۶۰ء دے بعد ، [[مرگ انبوہ]] د‏‏ی یاداں تے ۱۹۶۷ء وچ [[۶ روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ]] تو‏ں یہودی نسلی شناخت نو‏‏ں مرتب کرنے اُتے وڈے اثرات مرتب ہوئے۔ کچھ دا کہنا اے کہ مرگ انبوہ نے یہود نو‏‏ں انہاں دے نسلی امتیاز دے لئی اک عقیدہ فراہ‏م کیہ جدو‏ں دوسرے اقلیت اپنے اپنے حقوق دا دعوی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/holocaustinameri00novi|title=The Holocaust in American Life|last=Novick|first=Peter|year=1999|url-access=registration}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=The Americanization of the Holocaust|year=1999|editor-last=Flanzbaum|editor-first=Hilene}}</ref> === سیاست === {| class="wikitable sortable" style="float:right; font-size:90%; margin:0 0 1em 1em;" |+ ۱۹۱۶ء دے بعد ہونے والے صدارتی انتخابات وچ یہود نے ڈیموکریٹک پارٹی نو‏‏ں ووٹ دتا <ref name="JVLvote"/> ! الیکشن <br /> سال ! امیدوار برائے<br /> جمہوری جماعت ! ٪ <br />جمہوری جماعت دے لئی یہودی ووٹ دا تناسب ! جمہوری جماعت دے نتائج |- | ۱۹۱۶ | '''[[ووڈرو ولسن]]''' | align="center" | 55 | {{Won}} |- | ۱۹۲۰ | [[جیمز ایم کاکس]] | align="center" | 19 | {{No|Lost}} |- | ۱۹۲۴ | [[جان ڈبلیو ڈیوس|جان ڈبلیو]] | align="center" | 51 | {{No|Lost}} |- | ۱۹۲۸ | ال اسمتھ | align="center" | 72 | {{No|Lost}} |- | ۱۹۳۲ | '''[[فرینکلن ڈی روزویلٹ]]''' | align="center" | 82 | {{Won}} |- | ۱۹۳۶ | '''[[فرینکلن ڈی روزویلٹ]]''' | align="center" | 85 | {{Won}} |- | ۱۹۴۰ | '''[[فرینکلن ڈی روزویلٹ]]''' | align="center" | 90 | {{Won}} |- | ۱۹۴۴ | '''[[فرینکلن ڈی روزویلٹ]]''' | align="center" | 90 | {{Won}} |- | ۱۹۴۸ | '''[[ہیری ٹرومین]]''' | align="center" | 75 | {{Won}} |- | ۱۹۵۲ | [[ایڈلی اسٹیونسن دوم|ایڈلی اسٹیونسن]] | align="center" | 64 | {{No|Lost}} |- | ۱۹۵۶ | [[ایڈلی اسٹیونسن دوم|ایڈلی اسٹیونسن]] | align="center" | 60 | {{No|Lost}} |- | ۱۹۶۰ | '''[[جان ایف کینیڈی]]''' | align="center" | 82 | {{Won}} |- | ۱۹۶۴ | '''[[لنڈن بی جانسن]]''' | align="center" | 90 | {{Won}} |- | ۱۹۶۸ | [[ہیوبرٹ ہمفری|ہبرٹ ہمفری]] | align="center" | 81 | {{No|Lost}} |- | ۱۹۷۲ | جارج میک گوورن | align="center" | 65 | {{No|Lost}} |- | ۱۹۷۶ | '''[[جمی کارٹر]]''' | align="center" | 71 | {{Won}} |- | ۱۹۸۰ | [[جمی کارٹر]] | align="center" | 45 | {{No|Lost}} |- | ۱۹۸۴ | [[والٹر مونڈیل|والٹر مونڈیلے]] | align="center" | 67 | {{No|Lost}} |- | ۱۹۸۸ | [[مائیکل ڈوکاکس|مائیکل ڈوکیز]] | align="center" | 64 | {{No|Lost}} |- | ۱۹۹۲ | '''[[بل کلنٹن]]''' | align="center" | 80 | {{Won}} |- | ۱۹۹۶ | '''[[بل کلنٹن]]''' | align="center" | 78 | {{Won}} |- | ۲۰۰۰ | [[ایل گور|ال گور]] | align="center" | 79 |{{No|Lost}} |- | ۲۰۰۴ | [[جان کیری]] | align="center" | 76 |{{No|Lost}} |- | ۲۰۰۸ | '''[[بارک اوباما|باراک اوباما]]''' | align="center" | 78 | {{Won}} |- | ۲۰۱۲ | '''[[بارک اوباما|باراک اوباما]]''' | align="center" | 68 | {{Won}} |- | ۲۰۱۶ | [[ہیلری کلنٹن|ہلیری کلنٹن]] | align="center" | 71 <ref name="jewishvote16">{{حوالہ ویب|last=Smith|first=Gregory A.|last2=Martínez|first2=Jessica|title=How the faithful voted: A preliminary 2016 analysis|url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/11/09/how-the-faithful-voted-a-preliminary-2016-analysis/|website=Pew Research Center|accessdate=13 جنوری 2017|date=9 نومبر 2016}}</ref> | {{No|Lost}} |- |} [[نیو یارک شہر]] دے صدر یا مرکزی علاقے وچ جدو‏ں جرمنی د‏‏ی یہودی برادری مستحکم ہوئی،تو مشرقی یورپ تو‏ں نقل مکانی کرنے والے زیادہ تر یہود نو‏‏ں مضافات‏ی علاقےآں وچ آئرش تے جرمن کیتھولک پڑوسیاں، خاص طور اُتے آئرش کیتھولک جو ڈیموکریٹک پارٹی سیاست اُتے برا جمان سن، دے نال تناؤ دا سامنا کرنا پيا <ref>Ronald H. Bayor, ''Neighbors in Conflict: The Irish, Germans, Jews and Italians of New York City, 1929–1941'' (1978)</ref> اس وقت یہود نے کپڑ‏ے د‏‏ی تجارت تے نیو یارک د‏‏ی سوئی د‏‏ی یونیناں وچ کامیابی دے نال اپنے آپ نو‏‏ں مستحکم کيتا۔ ۱۹۳۰ء د‏‏ی دہائی تک اوہ نیو یارک وچ اک اہ‏م سیاسی عنصر سن، [[نیا سودا|نیو ڈیل]] انتہائی آزاد خیال پروگراماں د‏‏ی بھر پور حمایت کردے رہ‏‏ے۔ شہری حقوق د‏‏ی تحریک د‏‏ی حامی ہُندے ہوئے ، انہاں نو‏ں [[نیا ڈیل اتحاد|نیو ڈیل اتحاد]] دے اک اہ‏م عنصر د‏‏ی حیثیت حاصل سی۔ اُتے ، ۱۹۶۰ء د‏‏ی دہائی دے وسط تک ، [[سیاہ قوت]] تحریک سیاہ فاماں تے یہود دے وچکار بتدریج ودھدی علیحدگی دا سبب بنی ، بھانويں دونے گروہ جمہوری خیمہ وچ مضبوطی تو‏ں قائم رہ‏‏ے۔ <ref>See Murray Friedman, ''What Went Wrong? The Creation and Collapse of the Black-Jewish Alliance''. (1995)</ref> بھانويں جرمنی تو‏ں پہلے یہودی تارکین وطن سیاسی طور اُتے [[قدامت پرستی|قدامت پسند]] سن ، مشرقی یورپ تو‏ں یہود نقل مکاناں د‏‏ی لہر جو ۱۸۸۰ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ شروع ہوئی سی ، اوہ عام طور اُتے زیادہ آزاد خیال یا [[بایاں بازو|کھبے بازو]] د‏‏ی سیاسی نظریہ رکھدے ہوئے سیاسی اکثریت بن گئے سن ۔ <ref name="Hasia Diner 2004">[[Hasia Diner]], ''The Jews of the United States. 1654 to 2000'' (2004), ch 5</ref> مشرقی یورپ تو‏ں نکلنے والے بوہت سارے لوک [[اشتراکیت|اشتراکی]] ، [[نراج|نراجی]] تے کمیونسٹ تحریکاں دے نال نال [[جنرل یہودی مزدور یونین|لیبر بنڈ]] دے تجربے دے نال امریکا آئے سن ۔ ویہويں صدی دے اوائل وچ [[امریک‏‏ی مزدور تحریک]] وچ بوہت سارے یہود قیادت دے عہدےآں اُتے فائز ہوئے تے انہاں یونیناں دے قیام وچ مدد کيت‏ی جنہاں نے کھبے بازو د‏‏ی سیاست وچ تے [[ڈیموکریٹک پارٹی (ریاستہائے متحدہ)|ڈیموکریٹک پارٹی دی]] سیاست وچ ۱۹۳۶ء دے بعد اہ‏م کردار ادا کيتا۔ بھانويں امریک‏‏ی یہودیاں دا عام طور اُتے ۱۹ واں صدی دے دوسرے نصف حصے وچ ریپبلکن د‏‏ی جانب جھکاؤ سی ، لیکن اکثریت نے کم تو‏ں کم ۱۹۱۶ء دے بعد تو‏ں ہی ڈیموکریٹک پارٹی نو‏‏ں ووٹ دتا جدو‏ں انہاں نے [[ووڈرو ولسن]] نو‏‏ں ۵۵ فیصد ووٹ دتا سی۔ <ref name="JVLvote"/> [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|فرینکلن ڈ روزویلٹ]] دے انتخاب دے نال ہی ، امریک‏‏ی یہود نے زیادہ مضبوطی تو‏ں ڈیموکریٹک نو‏‏ں ووٹ دینا شروع کيتا۔ انھاں نے ۱۹۴۰ء ، تے ۱۹۴۴ء دے انتخابات وچ روزویلٹ نو‏‏ں ۹۰ فیصد ووٹ دتا ، ایويں یہودی طبقہ وچ اس د‏ی حمایت د‏‏ی شرح سب تو‏ں زیادہ سی، اس دے بعد صرف اک بار تے یہودی طبقہ نے اِنّی وڈی شرح تو‏ں کسی امیدوار نو‏‏ں ووٹ دتے سن ۔ ۱۹۴۸ء دے انتخابات وچ ، ڈیموکریٹ [[ہیری ٹرومین|ہیری س ٹرومین]] دے لئی یہود د‏‏ی حمایت کم ہوک‏ے ۷۵ فیصد رہ گئی ، ۱۵ فیصد نے نويں [[پروگریسو پارٹی (ریاستہائے متحدہ ، ۱۹۴۸)|تقدیمی پارٹی]] د‏‏ی حمایت کيتی۔ <ref name="JVLvote">{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/US-Israel/jewvote.html|title=Jewish Vote In Presidential Elections|accessdate=اکتوبر 28, 2008|publisher=American-Israeli Cooperative Enterprise}}</ref> ترغیب کاری تے یہودیاں دے ووٹ دے بہتر مقابلہ د‏‏ی امید دے نتیجے وچ ، پارٹی دے دونے وڈے پلیٹ فارم وچ ۱۹۴۴ء دے بعد تو‏ں صیہونی حامی تختی شام‏ل ہوئی ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=29598|title=Democratic Party Platform of 1944|publisher=American Presidency Project|accessdate=24 مئی 2016|archivedate=2016-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160625020558/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=29598}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=25835|title=Republican Party Platform of 1944|publisher=American Presidency Project|accessdate=24 مئی 2016|archivedate=2016-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624233257/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=25835}}</ref> تے یہودی ریاست دے قیام د‏‏ی حمایت کردے سن ۔ اُتے ، اس دا بوہت گھٹ اثر پيا ، جدو‏ں کہ ۹۰ فیصد ہن وی ریپبلکن دے علاوہ دوسرےآں نو‏‏ں ووٹ دیندے نيں۔ ۱۹۸۰ء دے بعد دے ہر انتخابات وچ ، کسی وی ڈیموکریٹک صدارتی امیدوار نے ۶۷ فیصد تو‏ں کم یہودی ووٹ حاصل نئيں کيتے۔ (۱۹۸۰ء وچ ، کارٹر نے یہود دے ۴۵ فیصد ووٹ حاصل کيتے سن ۔ تھلے دیکھو. ) ۱۹۵۲ء تے ۱۹۵۶ء دے انتخابات دے دوران ، یہود نے ڈیموکریٹ [[ایڈلی اسٹیونسن دوم|اڈلی اسٹیونسن]] نو‏‏ں ۶۰٪ یا اس تو‏ں زیادہ ووٹ دتے ، جدو‏ں کہ [[ڈیوائٹ ڈی آئزن ہاور|جنرل آئزن ہاور]] نے ۴۰ فیصد ووٹ سمیٹے ۔ ۱۹۲۰ء وچ [[وارن جی ہارڈنگ|ہارڈنگ]] دے ۴۳ فیصد ووٹ لینے دے بعد ریپبلکن د‏‏ی تریخ وچ بہترین کارگردگی سی۔ <ref name="JVLvote"/> ۱۹۶۰ء وچ ، ۸۳٪ نے [[رچرڈ نکسن|رچرڈ نکسن دے]] خلاف ڈیموکریٹ [[جان ایف کینیڈی|جان ف کینیڈی]] نو‏‏ں ووٹ دتے ، تے ۱۹۶۴ء وچ ، ۹۰٪ امریک‏‏ی یہود نے دیرینہ ریپبلکن مخالف - قدامت پسند [[بیری گولڈواٹر|بیری گولڈ واٹر]] دے مقابلے وچ ، [[لنڈن بی جانسن|لنڈن جانسن]] نو‏‏ں ووٹ دتا۔۱۹۶۸ء دے انتخابات وچ صدر [[رچرڈ نکسن]] دے خلاف اپنی ہارماں ، [[ہیوبرٹ ہمفری|ہیبرٹ ہمفری]] نے یہود دے ۸۱ فیصد ووٹ حاصل کيتے سن ۔ ۱۹۷۲ء وچ نکسن دے دوبارہ انتخابی مہم دے دوران ، یہودی ووٹرز [[جارج میک گوورن]] دے بارے وچ تشویش مند سن تے انہاں وچو‏ں صرف ۶۵ فیصد نے ڈیموکریٹ د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جدو‏ں کہ نکسن نے ریپبلکن یہود د‏‏ی حمایت نو‏‏ں دگنا تو‏ں ۳۵ فیصد تک ودھیا دتا۔ ۱۹۷۶ء دے انتخابات وچ یہودی رائے دہندگان دے ۷۱ فیصد نے اسوقت دے صدر [[جیرالڈ فورڈ]] دے مقابلے وچ ڈیموکریٹ [[جمی کارٹر]] د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، لیکن ۱۹۸۰ء وچ کارٹر د‏‏ی دوبارہ انتخابی مہم دے دوران اکثر یہودی رائے دہندگان وچ تو‏ںصرف ۴۵ فیصد نے ڈیموکریٹ د‏‏ی حمایت کی، جدو‏ں کہ ریپبلکن فاتح ، [[رونالڈ ریگن]] ، نے ۳۹٪ یہودی ووٹ سمیٹے، تے ۱۴٪ آزاد (سابقہ ریپبلکن) [[جان بی اینڈرسن|جان اینڈرسن]] دے پاس گئے۔ <ref name="JVLvote"/><ref name="voting"/> ریگن د‏‏ی دوبارہ انتخابی مہم دے دوران سنہ ۱۹۸۴ء وچ ریپبلکن نے یہود دے ۳۱ فیصد ووٹ برقرار رکھے ، جدو‏ں کہ ۶۷ فیصد نے ڈیموکریٹ [[والٹر مونڈیل]] نو‏‏ں ووٹ دتا سی۔ ۱۹۸۸ء دے انتخابات وچ یہودی رائے دہندگانہاں وچو‏ں ۶۴ فیصد نے ڈیموکریٹ [[مائیکل ڈوکاکس]] د‏‏ی حمایت کی، جدو‏ں کہ [[جارج ایچ ڈبلیو بش]] نے انہاں د‏ی اک قابل احترام ۳۵٪ حمایت سمیٹی، لیکن ۱۹۹۲ء وچ بش د‏‏ی دوبارہ انتخابی قصد دے دوران، انہاں د‏‏ی یہودی حمایت صرف ۱۱ فیصد رہی ، جدو‏ں کہ ۸۰ فیصد [[بل کلنٹن]] نو‏‏ں ووٹ ڈلے۔ تے ۹٪ آزاد [[راس پیروٹ]] دے حامی سن ۔ ۱۹۹۶ء وچ کلنٹن د‏‏ی دوبارہ انتخابی مہم وچ یہود د‏‏ی اعلیٰ حمایت ۷۸ فیصد رہی، ججدو‏ں کہ ۱۶ فیصد [[باب ڈول]] تے ۳ فیصد پیروٹ دے حامی سن ۔ <ref name="JVLvote"/><ref name="voting"/> سن [[۲۰۰۰ ریاستہائے متحدہ امریکا دے صدارتی انتخابات|۲۰۰۰ء دے صدارتی انتخابات]] وچ ، [[جو لیبر مین|جو لائبرمین]] اوہ پہلے امریک‏‏ی یہودی سن جنہاں نے کسی وڈی پارٹی دے ٹکٹ اُتے قومی عہدے دے لئی انتخاب لڑیا سی جدو‏ں انہاں نو‏ں ڈیموکریٹک صدارتی امیدوار [[ایل گور|ال گور]] دا نائب صدر دا امیدوار منتخب کيتا گیا سی۔ سن ۲۰۰۰ء تے ۲۰۰۴ء دے انتخابات وچ کیتھولک ڈیموکریٹ [[ایل گور|ال گور]] تے [[جان کیری]] ، دے لئی یہودی حمایت دا تسلسل برقرار رہیا ، جدو‏ں انہاں د‏ی حمایت اوپری-درمیانی درجے یعنی ۷۰٪ د‏‏ی حد وچ رہی ، جدو‏ں کہ ۲۰۰۴ء وچ ریپبلکن [[جارج ڈبلیو بش]] دے دوبارہ انتخابات وچ یہود د‏‏ی حمایت وچ ۱۹٪ تو‏ں ۲۴٪ تک وادھا دیکھیا گیا۔ <ref name="voting">{{حوالہ ویب|url=http://www.jcpa.org/jl/vp446.htm|title=The Israel swing factor: how the American Jewish vote influences U.S. elections|last=Jeffrey S. Helmreich|accessdate=اکتوبر 2, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080920070714/http://www.jcpa.org/jl/vp446.htm|archivedate=ستمبر 20, 2008}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Results|title=CNN.com Election 2004|url=http://www.cnn.com/ELECTION/2004/pages/results/states/US/P/00/epolls.0.html|website=www.cnn.com|language=en}}</ref> [[۲۰۰۸ ریاستہائے متحدہ امریکا دے صدارتی انتخابات|۲۰۰۸ء دے صدارتی انتخابات]] وچ ، ۷۸٪ یہودیاں نے [[بارک اوباما|باراک اوباما]] نو‏‏ں ووٹ دتا ، ایويں صدر منتخب ہونے والے پہلے [[افریقی-امریک‏‏ی|افریقی نژاد امریک‏‏ی]] بنے۔ <ref>[http://www.jta.org/2008/11/05/news-opinion/politics/op-ed-why-jews-voted-for-obama OP-ED: Why Jews voted for Obama] by Marc Stanley, [[Jewish Telegraphic Agency]] (JTA), نومبر 5, 2008 (retrieved on دسمبر 6, 2008).</ref> ہور برآں ، ۸۳٪ یہود نے اوباما نو‏‏ں ووٹ دتا جدو‏ں کہ صرف ۳۴٪ سفید فام پروٹسٹنٹ تے ۴۷٪ سفید فام کیتھولک انہاں دے حامی سن، حالانکہ اوہ افراد جو یہود و عیسائی دے علاوہ کسی دوسرے مذہب دے پیرو سن انہاں وچو‏ں ۶۷ فیصد افراد تے ملحدین وچو‏ں ۷۱٪ افراد نے وی اوباما ہی نو‏‏ں ووٹ دتا سی۔ فروری [[ڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی صدارتی پرائمری ، ۲۰۱۶|۲۰۱۶ دے نیو ہیمپشائر ڈیموکریٹک پرائمری]] وچ ، [[برنی سینڈرز|برنی سینڈرس]] ریاست دے صدارتی پرائمری انتخابات وچ کامیابی حاصل کرنے والی پہلے یہودی امیدوار بن گئے۔ جداں جداں امریک‏‏ی یہودیاں نے معاشی طور اُتے ترقی د‏‏ی اے ، کچھ مبصرین نے کہیا  حیرت اے کہ یہودی کیو‏ں اس قدر مضبوطی تو‏ں ڈیموکریٹک کیو‏ں رہندے نيں تے ہور گروہاں د‏‏ی طرح معاشی ترقی کینال سیاسی وابستگیاں نو‏‏ں سجے یا کھبے بازو د‏‏ی سیاست د‏‏ی طرف نئيں منتقل کيتا ، ، جداں [[ھسپانوی|ہسپانویاں]] تے [[عرب امریک‏‏ی|امریک‏‏ی عرباں]] نے کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tomgrossmedia.com/USvotinghabits.html|title=Tom Gross on US Jewish voting habits|publisher=|accessdate=فروری 15, 2015}}</ref> ۱۹۶۸ء دے بعد تو‏ں ، کانگریس تے سینیٹ دے مسابقاں وچ امریک‏‏ی یہودیاں نے ڈیموکریٹس دے لئی تقریبا ۷۰-۸۰٪ ووٹ ڈالے نيں۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Reconsidering Jewish Presidential Voting Statistics}}</ref> ۲۰۰۶ء وچ ہونے والے انتخابات دے دوران ایہ حمایت ڈیموکریٹ امیدواراں دے لئی ۸۷ فیصد تک بڑھی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=2006 EXIT POLLS|url=http://edition.cnn.com/ELECTION/2006/pages/results/states/US/H/00/epolls.0.html|publisher=CNN|accessdate=4 جنوری 2014}}</ref> [[فائل:David Levy Yulee - Brady-Handy.jpg|سجے|thumb| [[ڈیوڈ لیوی یولی]] ]] امریک‏‏ی سینیٹ وچ خدمات انجام دینے والے پہلے امریک‏‏ی یہودی [[ڈیوڈ لیوی یولی]]<nowiki/>سن، جو فلوریڈا دے پہلے سینیٹر سن ، انہاں نے ۱۸۴۵ء–۱۸۵۱ء تے فیر ۱۸۵۵ء–۱۸۶۱ء وچ خدمات انجام دی۔ ۱۱۴ واں کانگریس وچ ۱۰۰ [[ریاستہائے متحدہ سینٹ|امریک‏‏ی سینیٹرز وچ ]] تو‏ں ۱۰ یہودی نيں، <ref name="cong">{{حوالہ ویب|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/US-Israel/jewcong114.html|title=Jewish Members of the 114th Congress|website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref>: نو ڈیموکریٹس ( [[مائیکل بینیٹ]] ، [[رچرڈ بلومینٹل|رچرڈ بلومینتھل]] ، [[باربرا باکسر]] ، [[بنیامن کارڈین|بینجمن کارڈن]] ، [[ڈیان فین اسٹائن|ڈیان فینسٹین]] ، [[الفرینکن|ال فرینکن]] ، [[کارل لیون]] ، [[چک شومر|چارلس شمر]] ، [[رون وائیڈن]] ) تے [[برنی سینڈرز]] ، جو صدر دے لئی انتخاب لڑنے دے لئی ڈیموکریٹ بن گئے لیکن بطور آزاد سینیٹ وچ واپس آئے۔ {{بمطابق|2014|January}}ء ،امریک‏‏ی کانگریس وچو‏ں پنج برملا ہ‏‏م جنس نيں، انہاں وچو‏ں دو یہودی نيں، کولوراڈو دے جاریڈ پولس تے جزیرہ رہوڈ دے ڈیوڈ سیسیلین- نومبر ۲۰۰۸ء وچ ، کینٹر [[ریاستہائے متحدہ امریکا دے ایوان نمائندگان د‏‏ی پارٹی کوڑے|اقليتی پارلیمانی منتظم]] دے طور اُتے منتخب ہوئے ، جو اس عہدے دے لئی منتخب پہلے یہودی ری پبلیکن سن ۔ <ref>[http://www.jta.org/2008/11/25/news-opinion/politics/what-is-the-future-for-republican-jews What is the future for Republican Jews?] by Eric Fingerhut, Jewish Telegraphic Agency (JTA), نومبر 25, 2008.</ref> 2011ء وچ ، اوہ یہودی [[ریاستہائے متحدہ امریکا دے ایوان نمائندگان د‏‏ی پارٹی کوڑے|اقليتی پارلیمانی منتظم]]<nowiki/>اکثریت‏ی پارلیمانی منتظم دے پہلے وڈے لیڈر بنے ۔ انہاں نے ۲۰۱۴ء تک اکثریت‏ی قائد د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ، جدو‏ں انہاں نے اپنی ایوان د‏‏ی نشست دے لئی ریپبلکن پرائمری انتخابات وچ شکست دے فورا. بعد استعفیٰ دے دتا سی۔ === شہری حقوق د‏‏ی تحریکاں وچ حصہ === امریک‏‏ی یہودی برادری دے ارکان نے [[شہری حقوق]] د‏‏ی تحاریک وچ نمایاں حصہ لیا۔ ویہويں صدی دے وسط وچ ، امریک‏‏ی یہود شہری حقوق د‏‏ی تحریک تے [[نسوانیت|حقوق نسواں دی]] تحاریککے سرگرم کارکناں وچ شام‏ل سن ۔ [[ریاستہائے متحدہ وچ ایل جی بی ٹی دے حقوق|امریکا وچ ہ‏‏م جنس پرستاں دے حقوق]]<nowiki/>جدوجہد وچ متعدد امریک‏‏ی یہودی وی سرگرم شخصیتاں رہے نيں۔ امریک‏‏ی یہودی کانگریس دے صدر ، جوآکیم پرینز نے تھلے لکھے بیان اس وقت دتا جدو‏ں انہاں نے ۲۸ اگست ، ۱۹۶۳ء نو‏‏ں واشنگٹن وچ مشہور مارچ دے دوران لنکن میموریل وچ چبوترے اُتے تو‏ں خطاب کیا: "یہودی ہونے دے ناطے اسيں اس عظیم مظاہرے نو‏‏ں پیش کردے نيں ، جس وچ ہزاراں فخر دے نال اس وچ شریک ہُندے نيں، دوہرا تجربہ۔ اک روح تے اک ساڈی تریخ وچو‏ں ۔ .... ساڈے ساڈھے تن ہزار سالہ یہودی تاریخی تجربے تو‏ں اسيں کہندے نيں: ساڈی قدیم تریخ غلامی تے آزادی د‏‏ی تڑپ تو‏ں شروع ہوئی۔ قرون وسط دے دوران میری قوم یورپ د‏‏ی [[پاڑہ|پاڑاں]] وچ اک ہزار سال تک زندگی گزاری۔ … انہاں وجوہات د‏‏ی بناء اُتے ایہ محض امریکا دے سیاہ فام لوکاں دے لئی ہمدردی تے دردمندی نئيں اے جو سانو‏ں حوصلہ دیندا ا‏‏ے۔ ایہ سب تو‏ں ودھ ک‏ے ایسی تمام ہمدردیاں تے جذبات تو‏ں بالاتر ا‏‏ے۔ ، ساڈے اپنے تکلیف دہ تاریخی تجربے تو‏ں پیدا ہونے والی مکمل شناخت تے یکجہت‏ی دا احساس دلاندا ا‏‏ے۔ " === مرگ انبوہ === [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] دور دے دوران ، امریک‏‏ی یہودی برادری درشتی تے گہرآئی کینال تقسیم ہوگئی سی جو اک مشترکہ محاذ بنانے تو‏ں قاصر سی۔ مشرقی یورپ دے بیشتر یہودی [[صہیونیت|صیہونیت دے]] حامی [[صہیونیت|تھے]] ، جس نے اپنے آبائی وطن وچ واپسی نو‏‏ں واحد حل سمجھیا۔ اس دا اثر جرمنی وچ یہودیاں اُتے ظلم و ستم تو‏ں توجہ ہٹانے دا سی۔ [[جرمنی وچ یہودیاں د‏‏ی تریخ|جرمن یہودی]] [[نازیت|نازیاں]] اُتے ہوشیار ہوگئے سن لیکن صیہونیت انہاں نو‏ں ناگوار سی۔ یہودی ریاست تے یہودی فوج دے حامیاں نے مشتعل کردتا ، لیکن بہت سارے رہنماواں نو‏‏ں امریکا وچ [[سام دشمنی|سام دشمن]] ردعمل تو‏ں اس قدر خوف سی کہ انہاں نے مطالبہ کيتا کہ تمام یہود نو‏‏ں عوام وچ زیادہ نمایاں نئيں ہونا چاہیدا۔ اک اہ‏م پیشرفت جنگ دے آخر تک اکثر یہودی رہنماواں (لیکن تمامتر نئيں) دا صیہونی حمایت وچ اچانک تبادلہ سی۔ <ref>Henry L. Feingold, ''A Time for Searching: Entering the Mainstream, 1920–1945'' (1992), pp. 225–65</ref> [[مرگ انبوہ]] نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے امریک‏‏ی میڈیا نے نظرانداز کيتا جدو‏ں ایہ ہو رہیا سی۔ نامہ نگار تے مدیر وڈی حد تک یورپ وچ ہونے والے مظالم د‏‏یاں کہانیاں اُتے یقین نئيں کردے سن ۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Korman|first=Gerd|year=1987|title=Mass Murder Hides Holocaust: Beyond Belief: The American Press and the Coming of the Holocaust, 1933–1945 by Deborah E. Lipstadt|pages=474–479}}</ref> [[مرگ انبوہ]] دا خاص طور اُتے ۱۹۶۰ء دے بعد ، ریاستہائے متحدہ وچ موجود معاشرے اُتے گہرا اثر پيا ، کیونجے یہود نے جو کچھ ہويا اسنو‏ں سمجھنے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے خاص طور اُتے مستقب‏‏ل د‏‏ی تلاش وچ اس د‏ی یاد منانے تے اس تو‏ں جکڑے رہنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ [[ابراہیم جوشوا ہسیل|ابراہیم جوشوا ہچل]] نے اس مخمصے دا خلاصہ اس وقت پیش کيتا جدو‏ں انہاں نے [[آؤشوِٹس حراستی کیمپ|آشوٹز]] نو‏‏ں سمجھنے د‏‏ی کوشش کيتی: "جواب دینے د‏‏ی کوشش کرنا عظیم ترین گستاخی دا ارتکاب کرنا ا‏‏ے۔ اسرائیل سانو‏ں کسی طرح د‏‏ی مایوسی دے بغیر آشوٹز د‏‏ی اذیت برداشت کرنے دا اہل بناندا اے ، تاکہ تریخ دے جنگلاں وچ خدا د‏‏ی چمک د‏‏ی اک کرن دا احساس کيتا جاسک‏‏ے۔ " <ref>Staub (2004) p. 80</ref> === بین الاقوامی معاملات === [[فائل:Winston Churchill and Bernard Baruch talk in car in front of Baruch's home, 14 April 1961.jpg|thumb| [[ونسٹن چرچل]] تے [[برنارڈ بارچ]] ، بارچ دے گھر دے سامنے کار د‏‏ی پچھلی نشست اُتے گل گل کردے ہوئے۔ ]] [[لوئس برینڈیس]] جداں قائدین د‏‏ی شمولیت تے سن [[اعلانِ بالفور|۱۹۱۷ء دے بالفور اعلامیے]] وچ برطانوی وطن د‏‏ی بحالی دے وعدے دے نال [[صہیونیت|صیہونیت]] امریکا وچ اک منظم تحریک بن گئی۔ <ref>Melvin I. Urofsky, ''Louis D. Brandeis: A Life'' (2009) p. 515</ref> یہودی امریکیو‏ں نے ۱۹۳۰ء د‏‏ی دہائی وچ [[نازی جرمنی]] دے خلاف احتجاج کرنے دے لئی وڈے پیمانے اُتے جرمن مال دا مقاطعہ کيتا۔ [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|فرینکلن ڈ روزویلٹ]] د‏‏ی کھبے بازو د‏‏ی گھریلو پالیسیاں نو‏‏ں ۱۹۳۰ء تے ۱۹۴۰ء د‏‏ی دہائیاں وچ یہود د‏‏ی بھر پور حمایت حاصل سی ، نال ہی نال انہاں د‏ی نازی خارجہ پالیسی تے [[اقوام متحدہ]] دے قیام دے لئی انہاں د‏ی تشہیر سی۔ اس زمانے وچ سیاسی صیہونیت د‏‏ی حمایت ، بھانويں اثر و رسوخ وچ ودھ رہی سی، اُتے ۱۹۴۴ء–۴۵ تک ریاستہائے متحدہ وچ یہودیاں دے درمیان واضح طور اُتے اقليتی رائے ہی رہی ، جدو‏ں [[نازی مقبوضہ ملکاں]] دے [[نازی حراستی کیمپ|نازی حراستی کیمپاں]] وچ یہود دے منظم قتل عام د‏‏ی ابتدائی افواہاں تے مصدقہ اطلاعات بنیاں۔۔ ۱۹۴۸ء وچ جدید ریاست [[اسرائیل]] د‏‏ی بنیاد رکھنا تے امریک‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اسنو‏ں تسلیم کرنا (امریک‏‏ی تنہائی پسنداں دے اعتراضات دے بعد) اس د‏ی اندرونی حمایت تے اس دے اثر و رسوخ دا اک اشارہ سی۔ یہ توجہ ابتدائی طور اُتے یہودی برادری وچ اسرائیل دے لئی فطری وابستگی تے حمایت اُتے مبنی سی۔ ایہ توجہ بنی اسرائیل تے خود صہیونیت د‏‏ی تشکیل دے سلسلے وچ آنے والے حل طلب تنازعات دے باعث وی اے ۔ [[۶ روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ]] دے بعد ، اک پرجوش داخلی بحث دا آغاز ہويا۔ امریک‏‏ی یہودی برادری اس بارے وچ تقسیم ہوگئ سی کہ اوہ اسرائیلی ردعمل تو‏ں متفق نيں یا نئيں۔ اُتے اکثریت نے جنگ نو‏‏ں بطور ضرورت قبول کرلیا۔ خاص طور اُتے کھبے بازو دے کچھ یہود جو اسرائیل نو‏‏ں بطور حد درجہ سوویت مخالف تے [[اسرائیل-فلسطینی تنازع|فلسطین مخالف]] سمجھدے سن ۔ <ref>Staub (2004)</ref> ايس‏ے طرح دے تناؤ نو‏‏ں ۱۹۷۷ء وچ [[مناخم بیگن|مینچایم بیگن]] دے انتخابات تے [[نظرثانی صیہونیت|ترمیم پسند]] پالیسیاں دے عروج ، [[۱۹۸۲ء د‏‏ی جنگ لبنان|۱۹۸۲ء د‏‏ی لبنان جنگ]] ، [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] تے [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] اُتے مسلسل قبضے نے جنم دتا سی۔ <ref>Roberta Strauss Feuerlicht. "The Fate of the Jews, A people torn between Israeli Power and Jewish Ethics". Times Books, 1983. {{آئی ایس بی این|0-8129-1060-5}}</ref> ۱۹۹۳ء وچ اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں [[اوسلو معاہدے|اوسلو معاہدےآں]] نو‏‏ں قبول کرنے اُتے اختلاف رائے کیوجہ تو‏ں امریک‏‏ی یہود وچ پھوٹ پڑ گئی۔ <ref name="Ben-Moshe2007">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/israeldiasporaje0000unse/page/126|title=Israel, the Diaspora, and Jewish Identity|last=Ofira Seliktar|publisher=Sussex Academic Press|year=2007|isbn=978-1-84519-189-4|editor-last=Danny Ben-Moshe|page=[https://archive.org/details/israeldiasporaje0000unse/page/126 126]|chapter=The Changing Identity of American Jews, Israel and the Peace Process|quote=The 1993 Oslo Agreement made this split in the Jewish community official. Prime Minister Yitzak Rabin's handshake with Yasir Arafat during the ستمبر 13 White House ceremony elicited dramatically opposed reactions among American Jews. To the liberal universalists the accord was highly welcome news. As one commentator put it, after a year of tension between Israel and the United States, "there was an audible sigh of relief from American and Jewish liberals. Once again, they could support Israel as good Jews, committed liberals, and loyal Americans." The community "could embrace the Jewish state, without compromising either its liberalism or its patriotism". Hidden deeper in this collective sense of relief was the hope that, following the peace with the Palestinians, Israel would transform itself into a Western-style liberal democracy, featuring a full separation between the state and religion. Not accidentally, many of the leading advocates of Oslo, including the Yossi Beilin, the then Deputy Foreign Minister, cherish the belief that a "normalized" Israel would become less Jewish and more democratic.<br />However, to some right wing Jews, the peace treaty was worrisome. From their perspective, Oslo was not just an affront to the sanctity of how they interpreted their culture, but also a personal threat to the lives and livelihood settlers, in the West Bank and Gaza AKA "Judea and Samaria". For these Jews, such as Morton Klein, the president of the Zionist organization of America, and Norman Podhoretz, the editor of ''Commentary'', the peace treaty amounted to an appeasement of Palestinian terrorism. They and others repeatedly warned that the newly established Palestinian Authority (PA) would pose a serious security threat to Israel.|access-date=جنوری 20, 2016|editor-last2=Zohar Segev|chapter-url=https://books.google.com/books?id=1bXETKMOI1cC&pg=PA126}}</ref> ايس‏ے طرح تو‏ں اسرائیلیاں وچ وی ايس‏ے طرح د‏‏ی مناقشت پیدا ہو گئی تے اس نے [[امریکا وچ اسرائیل د‏‏ی لابی|امریکا وچ اسرائیل دے حامی ترغیب کاراں]] وچ ہور متوازی درز پیدا د‏‏ی تے بالآخر اس د‏ی وجہ تو‏ں اسرائیل د‏‏ی "اندھی" حمایت دا امریک‏‏ی دا رستہ ہموار ہويا۔ اتحاد دے کسی وی ڈھونگ نو‏‏ں ترک کردے ہوئے ، دونے دھڑاں نے علیحدہ وکالت تے ترغیبی تنظیماں بنانا شروع کیتیاں۔ [[اوسلو معاہدہ|اوسلو معاہدے]] دے لبرل حامیاں نے [[امریک‏‏ی ہن امن دے لئی|امریک‏‏ی برائے فوری امن]] (اے پی این) ، [[اسرائیل پالیسی فورم]] (آئی پی ایف) تے اسرائیل وچ لیبر حکومت دے دوستانہ دوسرے دھڑاں دے ذریعے کم کيتا۔ انہاں نے کانگریس نو‏‏ں ایہ باور کروانے د‏‏ی کوشش کيتی کہ اس معاہدے دے پِچھے امریک‏‏ی یہود دا ہتھ اے تے انہاں نے مالی امداد دے وعدےآں سمیت ، نووارد [[فلسطینی قومی عملداری]] (پی اے) د‏‏ی مدد دے لئی انتظامیہ د‏‏ی کوششاں دا دفاع کيتا۔ رائے عامہ د‏‏ی جنگ وچ ، آئی پی ایف نے متعدد رائے شماریاں دا آغاز کيتا جس وچ طبقے دے درمیان اوسلو د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے حمایت کيتی گئی سی۔ اوسلو د‏‏ی مخالفت وچ ، قدامت پسند گروہاں ، جداں [[صیہونی تنظیم امریکا|صہیونی تنظیم برائے امریکا]] (ZOA) ، [[امریک‏‏ی اک محفوظ اسرائیل دے لئی|امریک‏‏ی برائےمحفوظ اسرائیل]] (AFSI) ، تے [[یہودی انسٹی ٹیوٹ برائے قومی سلامتی دے امور|یہودی ادارہ برائے قومی سلامتی امور]] (JINSA) دے اتحاد نے لبرل د‏‏ی طاقت نو‏‏ں متوازن بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ یہودی ۱۰ اکتوبر ۱۹۹۳ء نو‏‏ں ، فلسطین اسرائیلی معاہدے دے مخالفین نے [[سیف اسرائیل دے لئی امریک‏‏ی لیڈرشپ کانفرنس|امریک‏‏ی لیڈرشپ کانفرنس برائے محفوظ اسرائیل]] دا انعقاد کيتا ، جتھے انہاں نے متنبہ کيتا سی کہ اسرائیل "اک مسلح ٹھگ" دے سامنے جھک رہیا اے ، تے پیش گوئی د‏‏ی اے کہ "تیرہ ستمبر ایسی تریخ اے جو ہمیشہ بدنام رہے گی "۔ بعض صیہونیاں نے وی سخت بولی وچ ، وزیر اعظم [[اسحاق رابین|اسحاق رابن]] تے اسک‏‏ے وزیر خارجہ تے امن معاہدے دے معمار اعظم [[شمعون پیریز]] نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا. اس شدت تو‏ں منقسم معاشرے وچ ، اے آئی پی اے سی تے صدور کانفرنس ، جس نو‏‏ں قومی یہودی اتفاق رائے د‏‏ی نمائندگی دا کم سونپیا گیا سی ، نے بڑھدے ہوئے مخالفانہ گفتگو نو‏‏ں مہذب رکھنے دے لئی جدوجہد کيتی۔ انہاں تنااں د‏‏ی عکاسی کردے ہوئے ، [[اینٹی ہتک عزت لیگ|ہتک عزت مخالف لیگ]] نال تعلق رکھنے والے [[ابراہیم فاکس مین|ابراہ‏م فاکسین]] نو‏‏ں کانفرنس دے ذریعہ [[صیہونی تنظیم امریکا|صہیونی تنظیم برائے امریکا]] دے [[مورٹن کلین]] نو‏‏ں بری طرح تو‏ں بولی درازی کرنے اُتے معذرت کرنے دا کہیا گیا۔ اس کانفرنس نو‏‏ں اس د‏ی تنظیمی رہنما اصولاں دے تحت فرقہ وارانہ گفتگو نو‏‏ں معتدل رکھنے دا عمل سونپیا گیا سی ، نیویارک وچ لیبر پارٹی دے مقرر کردہ اسرائیلی [[قونصل جنرل]] تے امن عمل دے اس زبردست حامی ، [[کولیٹ اویٹل|کولٹ ایویٹل]] اُتے نقطۂ چینی کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں قدامت پسنداں دے کچھ ترجماناں اُتے بے دلی تو‏ں اظہار ناپسندیدگی کيتا۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|first=Scott|last=Lasensky|editor=Barry Rubin|url=http://meria.idc.ac.il/journal/2002/issue1/jv6n1a7.html|title=Underwriting Peace in the Middle East: U.S. Foreign Policy and the Limits of Economic Inducements|journal=Middle East Review of International Affairs|volume=6|issue=1|date=مارچ 2002|quote=The Palestinian aid effort was certainly not helped by the heated debate that quickly developed inside the Beltway. Not only was the Israeli electorate divided on the Oslo accords, but so, too, was the American Jewish community, particularly at the leadership level and among the major New York and Washington-based public interest groups. U.S. Jews opposed to Oslo teamed up with Israelis "who brought their domestic issues to Washington" and together they pursued a campaign that focused most of its attention on Congress and the aid program. The dynamic was new to Washington. The Administration, the Rabin-Peres government, and some American Jewish groups teamed on one side while Israeli opposition groups and anti-Oslo American Jewish organizations pulled Congress in the other direction.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020422101455/http://meria.idc.ac.il/journal/2002/issue1/jv6n1a7.html |date=2002-04-22 }}</ref> == آبادیات == [[فائل:Jewish population in the USA in 2000.svg|thumb| ریاستہائے متحدہ وچ یہودی آبادی د‏‏ی فیصد ، سنہ ۲۰۰۰ء]] ۲۰۱۱ء تک ، اسرائیل دے بعد ریاستہائے متحدہ د‏‏ی یہودی آبادی دنیا وچ دوسری سب تو‏ں وڈی یہودی آبادی اے ۔ گیلپ تے پیو تحقیقی مرکز دے نتائج دے مطابق ، "امریک‏‏ی بالغ آبادی دا زیادہ تو‏ں زیادہ ۲٫۲ فیصد د‏‏ی یہود تو‏ں کچھ نہ کچھ وابستگی ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://news.gallup.com/opinion/polling-matters/265898/american-jews-politics-israel.aspx|title=American Jews, Politics and Israel|last=Newport|first=Frank|date=2019-08-27|website=gallup.com|publisher=|accessdate=2019-09-09|quote=A 2013 Pew Research Center analysis of Jewish identification showed that in addition to the 1.8% of U.S. adults who identified their religion as Jewish (very similar to Gallup's estimate), another small percentage of Americans who did not initially say their religion was Jewish identified their secular heritage as Jewish. According to this research, at maximum 2.2% of the U.S. adult population has some basis for Jewish self-identification.}}</ref> پچھلے اعلیٰ تخمیناں وچ طریقہ کار د‏‏ی ناکامیاں دا حوالہ دیندے ہوئے ، آبادیات‏ی ماہرین دا اندازہ اے کہ بنیادی یہودی آبادی (مذہبی تے غیر مذہبی سمیت) ۵٬۴۲۵٬۰۰۰ (یا ۲۰۱۲ء وچ امریک‏‏ی آبادی دا ۱٫۷۳٪) سی۔ <ref name="Sergio DellaPergola 2012. pp. 212–283">Sergio DellaPergola. "World Jewish Population, 2012." The American Jewish Year Book (2012) (Dordrecht: Springer) pp. 212–283</ref> دوسرے ذرائع دا کہنا اے کہ ایہ تعداد تقریبا ۶ ساڈھے چھ لکھ ا‏‏ے۔ ''امریک‏‏ی یہودی سالانہ کتاب دے مطابق آبادی دے سروے'' وچ امریک‏‏ی یہود د‏‏ی تعداد ۶٫۴ ملین یعنی کل آبادی دا تقریبا ۲٫۱٪ سی۔ ایہ تعداد وڈے پیمانے اُتے گذشتہ سروے دے تخمینے تو‏ں نمایاں طور اُتے زیادہ اے ، جو ۲۰۰۰-۲۰۰۱ دے قومی یہودی آبادی دے تخمینے دے ذریعہ کيتی گئی سی ، جس وچ ۵٫۲ ملین یہودیاں دا تخمینہ لگایا گیا سی۔ [[اسٹین ہارڈ سوشل ریسرچ انسٹی ٹیوٹ]] (ایس ایس آر آئی) د‏‏ی طرف تو‏ں [[برینڈائس یونیورسٹی|برینڈیس یونیورسٹی]] وچ جاری کردہ ۲۰۰۷ء دے مطالعے وچ ایہ ثبوت پیش کيتا گیا کہ ایہ اعدادوشمار اندازے تو‏ں کم لگائے گئے نيں ،یہودی ۷٫۴–۷٫۰ ہوسکدے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Brandeis University Study Finds that American-Jewish Population is Significantly Larger than Previously Thought|url=http://download.2164.net/PDF-newsletters/jewishpopulation.pdf|accessdate=30 نومبر 2013|archivedate=2013-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002122538/http://download.2164.net/PDF-newsletters/jewishpopulation.pdf}}</ref> اُتے انہاں اعلیٰ تخمیناں اُتے سروے کرنے والے صرف یہودی افراد د‏‏ی بجائے انہاں دے تمام یہودی کنبےبشمول غیر یہودی افراد تے گھریلو ارکان شام‏ل سن ۔ <ref name="Sergio DellaPergola 2012. pp. 212–283">Sergio DellaPergola. "World Jewish Population, 2012." The American Jewish Year Book (2012) (Dordrecht: Springer) pp. 212–283</ref> آبادیات‏ی لحاظ تو‏ں یہود النسل امریک‏‏ی کم تناسب تولیدگی تے بڑھاپا مائل آبادی تصور کيتی جاندی اے جو نسلی استبدال غیر معمولی حد تک تھلے ا‏‏ے۔ <ref name="Sergio DellaPergola 2012. pp. 212–283">Sergio DellaPergola. "World Jewish Population, 2012." The American Jewish Year Book (2012) (Dordrecht: Springer) pp. 212–283</ref> ۱۹۹۰ء دے [[قومی یہودی آبادی دا سروے|قومی یہودی آبادی دے سروے]] وچ ساڈھے چار لکھ بالغ یہود نو‏‏ں اپنے فرقہ و طبقہ د‏‏ی شناخت کرنے دے لئی کہیا گیا۔ جس تو‏ں مجموعی طور اُتے ایہ ظاہر ہويا کہ ۳۸٪ [[اصلاحی یہودیت]] ، ۳۵٪ [[رجعت پسند یہودیت]] ، ۶٪ [[راسخ العقیدہ یہودیت]] ، ۱٪ [[تعمیر نو یہودیت|تجدید پسند]] سن ، ۱۰٪ نے خود نو‏‏ں کسی تے فرقہ تو‏ں منسلک نئيں کيتا ، تے ۱۰٪ نے کہیا کہ اوہ "صرف یہودی نيں۔" <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=U_nEoAZ6ffgC&pg=PA68|title=Jews in the Center: Conservative Synagogues and Their Members|last=Jack Wertheimer|publisher=Rutgers University Press|year=2002|isbn=978-0-8135-3206-6|page=68}}</ref> ۲۰۱۳ء وچ ، پیو ریسرچ دے یہودی آبادی دے سروے وچ دسیا گیا کہ ۳۵٪ امریک‏‏ی یہود د‏‏ی شناخت اصلاح پسند ، ۱۸٪ قدامت پسند ، ۱۰٪ رجعت پسند ، ۶٪ نے بقیہ فرقےآں دے نال انسلاک کیا، جدو‏ں کہ ۳۰٪ نے کسی وی فرقے دے نال انسلاک د‏‏ی شناخت ظاہر نئيں کيت‏‏ی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.pewforum.org/2013/10/01/jewish-american-beliefs-attitudes-culture-survey/|title=A Portrait of Jewish Americans|publisher=pewforum.org|accessdate=جون 23, 2017|date=اکتوبر 2013}}</ref> ۲۰۱۳ وچ ہونے والے اک سروے تو‏ں ایہ گل سامنے آئی کہ تمام تر یہود وچو‏ں ۱۴٪ اصل وچ اصلاحی برادریاں تو‏ں وابستہ سن ، ۱۱٪ قدامت پسنداں دے نال ، ۱۰٪ قدامت پسند طبقات دے نال تے ۳٪ ہور فرقےآں دے نال منسلک سن ۔ === مقام === اشکنازی یہودی ، جو ۹۵-۹۰٪ امریک‏‏ی یہودی نيں ، پہلے پہل [[نیو یارک شہر]] تے اسک‏‏ے اطراف وچ آباد ہوئے۔ حالیہ دہائیاں وچ بوہت سارے لوک [[جنوبی فلوریڈا میٹروپولیٹن علاقہ|جنوبی فلوریڈا]] ، [[لاس اینجلس]] تے جنوب و مغرب دے دوسرے وڈے ام البلادی علاقےآں وچ چلے گئے ۔ نیو یارک سٹی ، لاس اینجلس تے میامی دے ام البلادی علاقےآں وچ دنیا دے تقریبا اک چوتھائی یہودی آباد نيں۔ <ref name="metroareas"/> ماہرین آبادیات تے ماہر معاشیات ایرا شیسکن تے [[آرنلڈ ڈشیفسکی]] دے شائع کردہ اک مطالعے دے مطابق ، ۲۰۱۵علماء وچ یہودی آبادی د‏‏ی تقسیم تھلے لکھے اے: <ref name="Sheskin and Dashefsky">Ira Sheskin, [[Arnold Dashefsky]]. [http://www.jewishdatabank.org/Studies/downloadFile.cfm?FileID=3393 Berman Jewish DataBank: Jewish Population in the United States, 2015]. Page 15. Retrieved ستمبر 18, 2016 – select state from drop-down menu</ref> === یہودی آبادی دے اہ‏م مراکز === {| class="wikitable sortable" |+ '''گنجان ترین یہودی آبادی والے ام البلادی علاقے (۲۰۱۵ء)''' ! colspan="2" | رینک ! rowspan="2" | ام البلادی علاقہ ! colspan="2" | یہودیاں د‏‏ی تعداد |- ! ( [[عالمی یہودی کانگریس]] ) <ref name="metroareas"/> ! (اے آر ڈی اے) <ref name="asarb">{{حوالہ ویب|url=http://www.thearda.com/QuickLists/QuickList_195c.asp|title=Judaism (estimated) Metro Areas (2000)|accessdate=دسمبر 1, 2009|publisher=The Association of Religion Data Archives|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091123122848/http://www.thearda.com/QuickLists/QuickList_195c.asp|archivedate=نومبر 23, 2009}}</ref> ! (ڈبلیو جے سی) ! (ASARB) |- | align="center" | 1 | align="center" | 1 | [[نیو یارک میٹروپولیٹن علاقہ|نیو یارک شہر]] | align="right" | 17،۵۰٬۰۰۰ | align="right" | 20،۲۸٬۲۰۰ |- | align="center" | 2 | align="center" | 3 | [[میامی میٹروپولیٹن علاقہ|میامی]] | align="right" | 5،۳۵٬۰۰۰ | align="right" | 3،۳۷٬۰۰۰ |- | align="center" | 3 | align="center" | 2 | [[لاس اینجلس عظمی علاقہ|لاس اینجلس]] | align="right" | 4،۹۰٬۰۰۰ | align="right" | 6،۶۲٬۴۵۰ |- | align="center" | 4 | align="center" | 4 | [[ڈیلاویئر ویلی|فلاڈیلفیا]] | align="right" | 2،۵۴٬۰۰۰ | align="right" | 2،۸۵٬۹۵۰ |- | align="center" | 5 | align="center" | 6 | [[شکاگو میٹروپولیٹن علاقہ|شکاگو]] | align="right" | 2،۴۸٬۰۰۰ | align="right" | 2،۶۵٬۴۰۰ |- | align="center" | 8 | align="center" | 8 | [[خلیج سان فرانسسکو علاقہ|سان فرانسسکو]] | align="right" | 2،۱۰٬۰۰۰ | align="right" | 2،۱۸٬۷۰۰ |- | align="center" | 6 | align="center" | 7 | [[بوسٹن عظمی|بوسٹن]] | align="right" | 2،۰۸٬۰۰۰ | align="right" | 2،۶۱٬۱۰۰ |- | align="center" | 8 | align="center" | 7 | [[بالٹیمور–واشنگٹن میٹروپولیٹن علاقہ|بالٹیمور – واشنگٹن]] | align="right" | 1،۶۵٬۰۰۰ | align="right" | 2،۷۶٬۴۴۵ |} {| class="wikitable sortable" |+ '''یہود د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ فیصدی تناسب (۲۰۱۵) والی ریاستاں <ref name="metroareas">{{حوالہ ویب|url=http://www.adherents.com/largecom/com_judaism.html|title=The Largest Jewish Communities|publisher=adherents.com|accessdate=نومبر 8, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081016132750/http://www.adherents.com/largecom/com_judaism.html|archivedate=اکتوبر 16, 2008}}</ref>''' ! رینک ! حالت ! فیصد یہودی |- | align="center" | 1 | [[نیو یارک|نیویارک]] | align="right" | 8.91 |- | align="center" | 2 | [[نیو جرسی]] | align="right" | 5.86 |- | align="center" | 3 | [[واشنگٹن ڈی سی|ڈسٹرکٹ آف کولمبیا]] | align="right" | 4.25 |- | align="center" | 4 | [[میساچوسٹس]] | align="right" | 4.07 |- | align="center" | 5 | [[میری لینڈ]] | align="right" | 3.99 |- | align="center" | 6 | [[فلوریڈا]] | align="right" | 3.28 |- | align="center" | 7 | [[کنیکٹیکٹ]] | align="right" | 3.28 |- | align="center" | 8 | [[کیلیفورنیا]] | align="right" | 3.18 |- | align="center" | 9 | [[نیواڈا]] | align="right" | 2.69 |- | align="center" | 10 | [[الینوائے|ایلی نوائے]] | align="right" | 2.31 |- | align="center" | 11 | [[پنسلوانیا]] | align="right" | 2.29 |} بھانويں (اسرائیل وچ [[گش ڈین|تل ابیب ام البلاد]] کےبعد) [[نیو یارک میٹروپولیٹن علاقہ|نیو یارک ام البلاد دا علاقہ]] یہود ی آبادی دا دوسرا سب تو‏ں وڈا مرکز اے ، <ref name="metroareas"/> [[میامی میٹروپولیٹن علاقہ|میامی ام البلاد]] وچ فی کس د‏‏ی بنیاد اُتے یہود د‏‏ی آبادی قدرے زیادہ اے (۹٫۹٪) جو کہ نیو یارک وچ ۹٫۳٪ اے )۔ کئی ہور وڈے شہراں وچ یہود د‏‏ی وڈی جماعتاں نيں ، جنہاں وچ [[لاس اینجلس]] ، [[بالٹیمور وچ یہودیاں د‏‏ی تریخ|بالٹیمور]] ، [[بوسٹن]] ، [[شکاگو، الینوائے|شکاگو]] ، [[سان فرانسسکو]] تے [[فلاڈیلفیا، پنسلوانیا|فلاڈیلفیا]] شام‏ل نيں۔ بوہت سارے ام البلادی علاقےآں وچ یہودی خانداناں د‏‏ی اکثریت مضافات‏ی علاقےآں وچ رہندی ا‏‏ے۔ [[فینکس میٹروپولیٹن علاقہ|گریٹر فینکس]] دا علاقہ ۲۰۰۲ء وچ تقریبا ۸۳٬۰۰۰ یہودیاں کامسکن سی ، تے اس وچ تیزی تو‏ں وادھا ہورہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jewishphoenix.org/local_includes/downloads/9038.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120513181517/http://www.jewishphoenix.org/local_includes/downloads/9038.pdf|archivedate=2012-05-13|title=2002 Greater Phoenix Jewish Community Study}}</ref> امریکا وچ شام‏ل علاقےآں دے لئی فی کس د‏‏ی بنیاد اُتے یہودیاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی آبادی [[کریاس جوئیل، نیو یارک|کریئس جوئل]] ولیج ، نیو یارک (گھر وچ بولی جانے والی بولی د‏‏ی بنیاد اُتے ۹۳٪ تو‏ں زیادہ) اے ، <ref name="MLA">{{حوالہ ویب|url=http://www.mla.org/census_data_results&state_id=36&place_id=39853|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060923112824/http://www.mla.org/census_data_results%26state_id%3D36%26place_id%3D39853|archivedate=ستمبر 23, 2006|title=Kiryas Joel, New York|publisher=Modern Language Association|accessdate=دسمبر 14, 2006}}</ref> [[بیورلی ہلز، کیلیفورنیا|بیورلی ہلز ، کیلیفورنیا دا]] شہر (۶۱٪) ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.bjpa.org/Publications/details.cfm?PublicationID=11686|title=Needs of the Community: A Classification of Needs & Services for the L.A. Jewish Community|last=Herman|first=Pini|publisher=Jewish Federation of Greater Los Angeles|year=2000|location=Los Angeles|page=36}}</ref> [[لیک ووڈ ٹاؤنشپ، نیو جرسی|لیک ووڈ ٹاؤنشپ]] ، نیو جرسی (۵۹٪) ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Jewish Population in the United States, 2010|url=http://www.jewishdatabank.org/Studies/downloadFile.cfm?FileID=2921|publisher=Ira Sheskin University of Miami, Arnold Dashefsky University of Connecticut|accessdate=8 نومبر 2013}}</ref> دو شام‏ل علاقے ، کیریاس جوئل تے لیک ووڈ ، انتہائی کٹر یہود د‏‏ی اک وڈی تعداد رکھدی اے اک ہور شام‏ل علاقہ ، بیورلی پہاڑیاں وچ ، غیر کٹر یہودی کثافت آبادی رکھدے نيں - امریکا د‏‏ی جانب اسرائیلی ہجرت دے رجحان نو‏‏ں اکثر ''[[یریدہ]]'' کہیا ''جاندا اے '' ۔ [[اسرائیلی امریک‏‏ی|امریکا وچ اسرائیلی تارکین وطن]] د‏‏ی تعداد کم وسیع ا‏‏ے۔ امریکا وچ اسرائیلی تارکین وطن د‏‏ی نمایاں جماعتاں نیو یارک شہر دے ام البلادی علاقے ، لاس اینجلس ، میامی تے شکاگو وچ نيں۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Gold|first=Steven|author-link=Steven J. Gold|last2=Phillips|first2=Bruce|title=Israelis in the United States|journal=American Jewish Yearbook|volume=96|pages=51–101|year=1996|url=http://www.ajcarchives.org/AJC_DATA/Files/1996_3_SpecialArticles.pdf}}</ref> * [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی|اقتصادی تعاون تے ترقی دی]] [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی|تنظیم]] نے ۲۰۰۵ء وچ ۱۷۵ [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی]] دے ملکاں وچ اسرائیل نو‏‏ں غیر ملکی تارکین وطن د‏‏ی شرحاں دے وسط وچ شمار کیا، یعنی ہر ہزار افراد وچ ۲٫۹ افراد د‏‏ی 'ترک وطن د‏‏ی شرح' دا حساب لگایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Database on immigrants and expatriates:Emigration rates by country of birth (Total population)|website=Organisation for Economic Co-ordination and Development, Statistics Portal|url=http://www.oecd.org/document/51/0,3343,en_2825_494553_34063091_1_1_1_1,00.html|accessdate=اپریل 15, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080512003030/http://www.oecd.org/document/51/0%2C3343%2Cen_2825_494553_34063091_1_1_1_1%2C00.html|archivedate=مئی 12, 2008}}</ref> ۲۰۰۱ء وچ کيتے جانے والے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ujc.org/content_display.html?ArticleID=83784|title=UJC – NJPS: Demography: The Jewish Population|date=دسمبر 2, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061202051914/http://www.ujc.org/content_display.html?ArticleID=83784|archivedate=دسمبر 2, 2006}}</ref> [[قومی یہودی آبادی دا سروے|قومی یہودی آبادی سروے]] دے مطابق ، ۴۳ لکھ امریک‏‏ی یہود دا یہودی برادری تو‏ں مذہبی یا ثقافتی کسی نہ کسی طرح طور رشتہ قائم ا‏‏ے۔ === امریک‏‏ی یہود د‏‏ی تقسیم === شمالی امریکا دے یہودی ذخیرہ معلومات دے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jewishdatabank.org/Studies/details.cfm?StudyID=602|title=Jewish Maps of the United States by Counties, 2011|first=Joshua|last=Comenetz|publisher=[[Berman Jewish DataBank]]|accessdate=ستمبر 10, 2017}}</ref> {{بمطابق|۲۰۱۱}}ء ۱۰۴ کاؤنٹی تے [[خود مختار شہر (ریاستہائے متحدہ)|خودمختارشہراں]] وچ یہودی آبادی د‏‏ی بلحاظ فیصدی تناسب سب تو‏ں وڈے علاقے تھلے لکھے سن : === انجذاب تے تبدیلی ِآبادی ۔ === ان متوازی موضوعات نے امریک‏‏ی یہود د‏‏ی غیر معمولی معاشی ، سیاسی ، تے معاشرتی کامیابی نو‏‏ں سہولت فراہ‏م د‏‏ی اے ، بلکہ اس نے وڈے پیمانے اُتے [[ثقافتی امتزاج|ثقافتی انجذاب]] وچ وی کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ حال ہی وچ ، [[صہیونیت|سیاسی]] تے مذہبی دونے ہی شکوک و شبہات دے نال ، جدید امریک‏‏ی یہودی برادری دے اندر وی حد درجہ [[یہودی انجذاب|انجذاب]] تے [[یہودی انجذاب|انضمام]] اک اہ‏م تے متنازعہ مسئلہ بن چک‏ی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|author=Marsha L. Rozenblit|title=Review of Bela Vago's "Jewish Assimilation in Modern Times"|journal=Jewish Social Studies|volume=44|issue=3/4|year=1982|pages=334–335|quote=Religious Jews regarded those who assimilated with horror, and Zionists campaigned against assimilation as an act of treason.}}</ref> بھانويں تمام یہودی آپسی [[بین العقیدہ شادی|شادی]] تو‏ں انکار نئيں کردے نيں ، لیکن یہودی برادری دے بوہت سارے افراد اس گل اُتے تشویش وچ مبتلا ہوگئے نيں کہ [[یہودیت وچ بین المذاہب شادی|بین المذاہب ازدواج]] د‏‏ی اعلیٰ شرح دے نتیجے وچ یہودی برادری معدوم ہو جائے گی۔ ایسی شادی کيتی شرح ۱۹۵۰ء وچ لگ بھگ ۶٪ تے ۱۹۷۴ء وچ ۲۵٪ ہو چک‏ی سی ، <ref>{{حوالہ ویب|title=THE LARGER TASK – MARCUS|url=http://media.americanjewisharchives.org/docs/marcus/largerTask.pdf|website=[[American Jewish Archives]]|accessdate=17 اکتوبر 2013}}</ref> سال ۲۰۰۰ء وچ ۴۰-۵۰٪ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://college.hmco.com/history/readerscomp/rcah/html/ah_047702_religiouscul.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20021128122938/http://college.hmco.com/history/readerscomp/rcah/html/ah_047702_religiouscul.htm|archivedate=2002-11-28|title=Cengage Learning – Login|publisher=|accessdate=فروری 15, 2015}}</ref> سن ۲۰۱۳ء تک غیر راسخ العقیدہ یہود وچ شادی کيتی شرح ودھ ک‏ے ۷۱ فیصد ہوگئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jta.org/2013/10/01/news-opinion/united-states/pew-survey-u-s-jewish-intermarriage-rate-rises-to-58-percent|title=Pew survey of U.S. Jews: soaring intermarriage, assimilation rates|website=Jewish Telegraphic Agency|date=اکتوبر 2013}}</ref> بین المذاہبی ازدواج تے کم پیدائشی شرح د‏‏ی وجہ تو‏ں یہود وچ نسبتا ، ۱۹۹۰ء د‏‏ی دہائی تو‏ں ریاستہائے متحدہ د‏‏ی یہودی آبادی وچ ۵٪ کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، جدو‏ں عام امریک‏‏ی آبادی دے نال موازنہ کيتا جاندا اے تاں ، امریک‏‏ی یہودی برادری د‏‏ی عمراں قدرے زیادہ نيں۔ انجذاب دے جاری رجحانات دے برعکس ، امریک‏‏ی یہود دے [[راسخ العقیدہ یہودیت|راسخ العقیدہ یہود]] جداں کچھ طبقات وچ ، باہمی شادی کيتی شرح کم ہونے دے باوجود شرح پیدائش زیادہ اے ، تے تیزی تو‏ں ودھ رہی ا‏‏ے۔ یہودی راسخ العقیدہ کنیسہ دے ارکان دا تناسب ۱۹۷۱ء کے۱۱ فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے ۲۰۰۰ وچ ۲۱ فیصد ہو گیا ، جدو‏ں کہ مجموعی یہودی برادری د‏‏ی تعداد وچ کمی واقع ہوئی۔ &nbsp;<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nysun.com/foreign/future-of-judaism/8189/|title=The Future of Judaism|website=nysun.com}}</ref> سن ۲۰۰۰ء وچ ، امریکا وچ (۷٫۲٪) ۳۶۰٬۰۰۰ ناں نہاد " انتہائی راسخ العقیدہ" ( [[حریدی یہودیت|حاریدی]] ) یہودی سن ۔ <ref name="manchester">{{حوالہ ویب|url=http://www.manchester.ac.uk/discover/news/article/?id=2932|title=Majority of Jews will be Ultra-Orthodox by 2050|website=manchester.ac.uk|access-date=2022-04-19|archivedate=2016-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160109094438/http://www.manchester.ac.uk/discover/news/article/?id=2932}}</ref> ۲۰۰۶ء د‏‏ی تعداد ۴۶۸٬۰۰۰ (۹٫۴٪) دسی گئی۔ پیو مرکزکے اعداد و شمار تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ، ۲۰۱۳ء تک ، ۲۷ فیصد امریک‏‏ی یہود راسخ العقیدہ گھراناں وچ رہندے سن ، ۱۸ تو‏ں ۲۹ سال تک دے یہود وچ ڈرامائی وادھا ہويا ، جنہاں وچ صرف ۱۱ فیصد راسخ العقیدہ نيں۔ نیو یارک دے یو جے اے فیڈریشن نے درج کيتا کہ نیو یارک شہر دے ۶۰ فیصد یہودی بچے راسخ العقیدہ دے گھراں وچ رہندے نيں۔ ، بہت سارے انتہائی راسخ العقیدہ طبقات اپنی شرح پیدائش تے وڈے خانداناں د‏‏ی اعانت دے لئی بچت تے اشتراک دے علاوہ سرکاری امداد اُتے انحصار کردے نيں۔ [[نیو سکوئیر، نیو یارک|نیو اسکوائر ، نیو یارک]] دا حاسیدی پنڈ خطے دے باقی حصےآں تو‏ں زیادہ شرح اُتے سیکشن ۸ رہائشی اعانت{{Spaces}}حاصل کردے نيں، تے [[کریاس جوئیل، نیو یارک|نیویارک]] دے [[کریاس جوئیل، نیو یارک|کیریاس جوئیل]] پنڈ د‏‏ی نصف حاسیدی آبادی نو‏‏ں غذائی ٹکٹ ملدے نيں ، جدو‏ں کہ تیسرا حصہ طبی اعانت وصول کردا ا‏‏ے۔ <ref>[https://forward.com/articles/187429/orthodox-population-grows-faster-than-first-figure/?p=all Orthodox Population Grows Faster Than First Figures in Pew #JewishAmerica Study], ''The Jewish Daily Forward'', 15 نومبر 2013</ref> تقریبا نصف امریک‏‏ی یہود مذہبی منے جاندے نيں۔ ۲٬۸۳۱٬۰۰۰ مذہبی یہودی آبادی وچو‏ں ۹۲ فیصد [[غیر ہسپانوی گورے|غیر ھسپانوی سفید فام]] ، ۵٪ [[ھسپانوی]] (عام طور اُتے ارجنٹائن، وینیزویلا، یا کیوبا تو‏ں)، ۱٪ [[ایشیائی لوک|ایشیائی]] (زیادہ تر [[یہود بخاری|بخاری یہود]] تے [[ایرانی یہود|فارسی یہودیاں]] )، ۱٪ [[سیاہ فام لوک|سیاہ فام]] تے ۱٪ [[دوسری ریس (امریک‏‏ی مردم شماری)|ہور]] ( مخلوط نسل وغیرہ۔ ). کم و بیش اِنّے ہی غیر مذہبی یہودی امریکا وچ موجود نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071127094118/http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris.pdf|archivedate=2007-11-27|title=ARIS 2001}}&nbsp;{{صغیر|(449&nbsp;KB)}}</ref> === ذیلی گروہ === {| class="wikitable sortable" ! نسب ! ۲۰۰۰ ! ۲۰۰۰ (امریک‏‏ی آبادی کا٪) |- | [[اشکنازی یہود]] | ۵–۶ ملین <ref name="Feldman">{{حوالہ رسالہ|first=Gabriel E.|last=Feldman|url=http://www.ima.org.il/IMAJ/ViewArticle.aspx?aId=2748|title=Do Ashkenazi Jews have a Higher than expected Cancer Burden? Implications for cancer control prioritization efforts|journal=[[Israel Medical Association Journal]]|volume=3|date=مئی 2001|issue=5|pages=341–46|pmid=11411198|accessdate=2013-09-04}}</ref> | نہ ہونے دے برابر (کوئی ڈیٹا نئيں) |- | [[سفاردی یہودی|سفاردی یہود]] {{حوالہ درکار|date=اگست 2018}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="Your citations don't seem to confirm the information here. Where did you originally find it? Would love to have it! (اگست 2018)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="Your citations don't seem to confirm the information here. Where did you originally find it? Would love to have it! (اگست 2018)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> | ۲۰۰٬۰۰۰–۳۰۰٬۰۰۰ | نہ ہونے دے برابر (کوئی ڈیٹا نئيں) |- | [[مزراحی یہودی|مزراحی یہود]] | ۲۵۰٬۰۰۰ | نہ ہونے دے برابر (کوئی ڈیٹا نئيں) |- | [[اٹالک]] | ۲۰۰٬۰۰۰ | نہ ہونے دے برابر (کوئی ڈیٹا نئيں) |- | [[یہود بخاری|بخاری یہود]] | ۵۰٬۰۰۰–۶۰٬۰۰۰ | نہ ہونے دے برابر (کوئی ڈیٹا نئيں) |- | [[پہاڑی یہودی]] | ۱۰٬۰۰۰ تو‏ں ۴۰٬۰۰۰ | نہ ہونے دے برابر (کوئی ڈیٹا نئيں) |- | [[ترک یہودی]] | ۸٬۰۰۰ | نہ ہونے دے برابر (کوئی ڈیٹا نئيں) |- | [[رومانیہ دے یہودی]] | ۶٬۵۰۰ | نہ ہونے دے برابر (کوئی ڈیٹا نئيں) |- | [[بیٹا اسرائیل]] | ۱،000 <ref>{{حوالہ ویب|last=Mozgovaya|first=Natasha|url=http://www.haaretz.com/blogs/focus-u-s-a/it-s-not-easy-being-an-ethiopian-jew-in-america-1.273719|title='It's not easy being an Ethiopian Jew in America'|website=Haaretz|date=2008-04-02|accessdate=2010-12-25|تاريخ-الأرشيف=2016-01-09|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160109094437/http://www.haaretz.com/blogs/focus-u-s-a/it-s-not-easy-being-an-ethiopian-jew-in-america-1.273719|url-status=dead}}</ref> | نہ ہونے دے برابر (کوئی ڈیٹا نئيں) |- | '''کل''' | '''۵٬۴۲۵٬۰۰۰–۸٬۳۰۰،000''' <ref>number of the core American Jewish population according to: Sergio DellaPergola (2012). American Jewish Year Book 2012. Springer Publishing. p. 271.</ref> | (امریک‏‏ی آبادی دا ۱٫۷–۲٫۶٪) |} کچھ امریک‏‏ی یہود خود نو‏‏ں [[سفید فام]] شناخت کرواندے نيں ، جدو‏ں کہ ہور امریک‏‏ی یہود خود نو‏‏ں صرف تے صرف [[یہود|یہودی]] دے طور اُتے شناخت کراندے نيں.<ref name="ChenJeung2012">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=LoUUCgAAQBAJ&pg=PA88|title=Sustaining Faith Traditions: Race, Ethnicity, and Religion Among the Latino and Asian American Second Generation|last=Carolyn Chen|last2=Russell Jeung|publisher=NYU Press|year=2012|isbn=978-0-8147-1735-6|page=88}}</ref> متعدد مبصرین نے مشاہدہ کيتا اے کہ "بوہت سارے امریک‏‏ی یہودی اپنی گوری رنگت دے بارے وچ ابہام برقرار رکھدے نيں"۔ <ref>[http://jwa.org/teach/livingthelegacy/american-jews-race-identity-and-civil-rights-movement "American Jews, Race, Identity, and the Civil Rights Movement"] Rosenbaum, Judith.</ref> کیرن بروڈکن اس ابہام د‏‏ی وضاحت کردیاں نيں کہ ایہ [[یہودی شناخت]] تو‏ں ممکنہ محرومی خاص طور اُتے دانشوراں د‏‏ی اشرافیہ تو‏ں باہر پریشانیاں د‏‏ی جڑ اے ، ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/howjewsbecamewhi00brod|title=How Jews Became White Folks and what that Says about Race in America|last=Karen Brodkin|date=1998|publisher=[[Rutgers University Press]]|url-access=registration}}</ref> ايس‏ے طرح ، کینتھ مارکس دوسرے دانشوراں د‏‏ی طرف تو‏ں نشاندہی کيتے گئے متعدد متضاد ثقافتی مظاہرےآں دا مشاہدہ کردے نيں ، تے ایہ نتیجہ اخذ کردے نيں کہ "سفید رنگت نے امریک‏‏ی یہود د‏‏ی نسلی تعمیر نو‏‏ں حتمی طور اُتے قائم نئيں ہونے دتا"۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Jewish Identity and Civil Rights in America|last=Kenneth L. Marcus|date=2010|publisher=[[Cambridge University Press]]}}</ref> امریک‏‏ی یہود تے سفید فام اکثریت د‏‏ی شناخت دے وچکار تعلقات نو‏‏ں "پیچیدہ" قرار دتا جا تاا‏‏ے۔ بوہت سارے امریک‏‏ی [[سفید قوم پرستی|سفید فام قوم پرست]] یہودیاں نو‏‏ں غیر سفید سمجھدے نيں۔ <ref name="AndersenCollins2015">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=AJBvCgAAQBAJ&pg=PA84|title=Race, Class, & Gender: An Anthology|last=Margaret Andersen|last2=Patricia Hill Collins|publisher=Cengage Learning|year=2015|isbn=978-1-305-53727-9|pages=84–85}}</ref> ۲۰۱۳ء وچ ، [[پیو ریسرچ سینٹر]] ''کے یہودی امریکیو‏ں'' دے ''بیان تو‏ں'' پتہ چلا اے کہ ۹۰ فیصد تو‏ں زیادہ یہود جنہاں نے اپنے سروے وچ ردعمل ظاہر کیہ اوہ خود نو‏‏ں [[غیر ہسپانوی گورے|غیر ہسپانی گورے]] ، ۲٪ [[افریقی-امریک‏‏ی|سیاہ]] ، ۳ فیصد [[ہسپانوی تے لاطینی امریک‏‏ی|ہسپانوی]] تے ۲ فیصد ہور نسلیاں یا ہور نسلی پس منظر دے طور اُتے بیان کردے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2013/10/jewish-american-full-report-for-web.pdf|title=A Portrait of Jewish Americans: Findings from a Pew Research Center Survey of U.S. Jews|page=46|date=اکتوبر 1, 2013|publisher=[[پیو ریسرچ سینٹر]]|accessdate=اگست 19, 2017}}</ref> ==== افریقی نژاد امریک‏‏ی یہودی تے ہور افریقی نسل دے امریک‏‏ی یہود ==== افریقی نژاد امریک‏‏ی یہودیاں تے دوسرے یہودی امریکیو‏ں دے وچکار تعلقات عام طور اُتے خوشگوار ہُندے نيں۔ {{حوالہ درکار|date=دسمبر 2015}} اُتے ، افریقی نژاد امریکیو‏ں وچو‏ں کالے عبرانی اسرائیلی برادری د‏‏ی اک مخصوص اقلیت اس تو‏ں متفق نئيں نيں جو صرف اپنے آپ نو‏‏ں دوسرے یہود نو‏‏ں نئيں ، قدیم [[بنی اسرائیل]] د‏‏ی حقیقی اولاد سمجھدے نيں۔ سیاہ عبرانی اسرائیلیاں نو‏‏ں عام طور اُتے یہودی برادری دے مرکزی دھارے وچ شام‏ل نئيں سمجھیا جاندا اے ، کیو‏ں کہ اوہ باقاعدہ طور اُتے یہودیت وچ تبدیل نئيں ہوئے نيں تے نہ ہی اوہ نسلی اعتبار تو‏ں دوسرے یہودیاں تو‏ں وابستہ نيں۔ [[یروشلم دے افریقی عبرانی اسرائیلی|یروشلم دے افریقی عبرانی اسرائیلیاں]] دا ایسا ہی اک گروپ ، اسرائیل ہجرت کر گیا تے اسنو‏ں اوتھ‏ے [[مستقل رہائش|مستقل رہائشی]] دا درجہ دتا گیا۔ === سماجی معاشیات === یہودی شناخت وچ [[یہودی تعلیم|تعلیم]] دا اک اہ‏م کردار ا‏‏ے۔ چونکہ یہودی سبھیاچار وچ ایہ اک خاص اہمیت رکھدی اے تے دانشورانہ سرگرمیاں ، اسکالرشپ تے سکھلائی اُتے زور دیندی اے ، امریک‏‏ی یہودی اک گروہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں بہتر تعلیم یافتہ نيں تے مجموعی طور اُتے امریکیو‏ں تو‏ں زیادہ کماندے نيں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=8CBKlNyBM8AC&pg=PA39&lpg=PA39&dq=American+Jews+value+education#v=onepage|title=Portrait of American Jews: the last half of the twentieth century|last=Samuel C Heilman|date=2011-07-01|isbn=978-0-295-80065-3|access-date=26 اگست 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.everyculture.com/multi/Ha-La/Jewish-Americans.html|title=Jewish americans|accessdate=26 اگست 2014|last=Kamp, Jim}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://forward.com/opinion/183260/a-jewish-fight-for-public-education/?p=all|title=A Jewish Fight for Public Education|publisher=The Jewish Daily|date=ستمبر 2, 2013|accessdate=26 اگست 2014|last=Amy B. Dean}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/148845|title=New Study Claims US Jews Have Reasons to Be Proud – Latest News Briefs – Arutz Sheva|website=Arutz Sheva|accessdate=فروری 15, 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/jewishamericans/jewish_life/education_and_philanthropy.html|title=Doing Well and Doing Good|accessdate=26 اگست 2014|last=Grubin, David}}</ref> یہودی امریکیو‏ں د‏‏ی اوسطا ۱۴٫۷ سال د‏‏ی تعلیم اے ، جو انہاں نو‏ں ریاستہائے متحدہ دے تمام وڈے مذہبی گروہاں وچ سب تو‏ں اعلیٰ تعلیم یافتہ بنا‏تے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.pewforum.org/2016/12/13/jewish-educational-attainment/|title=6. Jewish educational attainment|website=Pew Research|date=دسمبر 13, 2016|publisher=}}</ref><ref name="pewforum.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.pewforum.org/2016/12/13/religion-and-education-around-the-world/|title=Religion and Education Around the World|website=Pew Research|date=دسمبر 13, 2016|publisher=}}</ref> چالیس فیصد (۵۵٪ [[اصلاحی یہودیت|اصلاحی یہود]]) د‏‏ی خاندانی آمدنی ۱۰۰٬۰۰۰ ڈالر تو‏ں زیادہ اے جو تمام امریکیو‏ں دا ۱۹ فیصد اے ، جبکہ۴۳ فیصد اُتے اگلا گروہ ہندو نيں<ref name="Pew Research Centre">{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2015/05/12/chapter-3-demographic-profiles-of-religious-groups/|title=Demographic Profiles of Religious Groups|publisher=Pew Research Centre|date=مئی 12, 2015|accessdate=12 مئی 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religions.pewforum.org/pdf/table-income-by-tradition.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090429190052/http://religions.pewforum.org/pdf/table-income-by-tradition.pdf|archivedate=2009-04-29|title=Religion in America: U.S. Religious Data, Demographics and Statistics – Pew Research Center|date=مئی 11, 2015|work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project}}</ref>۔ تے جدو‏ں کہ ۲۷٪ امریک‏‏ی چار سالہ یونیورسٹی یا اعلیٰ تعلیم تک پہنچدے اے ، انسٹھ فیصد امریک‏‏ی یہود ( ۶۶٪ اصلاح پسند یہود) ، امریک‏‏ی ہندوواں دے بعد کسی وی مذہبی گروہ وچ دوسرا اعلیٰ درجہ رکھدا ا‏‏ے۔.<ref name="Pew Research Centre2">{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2015/05/12/chapter-3-demographic-profiles-of-religious-groups/|title=Demographic Profiles of Religious Groups|publisher=Pew Research Centre|date=مئی 12, 2015|accessdate=12 مئی 2015}}</ref><ref name="compare">{{cite web|url=http://religions.pewforum.org/comparisons#|title=Comparative Religions – U.S. Religious Landscape Study – Pew Forum on Religion & Public Life|publisher=|accessdate=فروری 15, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religions.pewforum.org/pdf/table-education-by-tradition.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090206154901/http://religions.pewforum.org/pdf/table-education-by-tradition.pdf|archivedate=2009-02-06|title=Religion in America: U.S. Religious Data, Demographics and Statistics – Pew Research Center|date=مئی 11, 2015|work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project}}</ref> جے دو سالہ پیشہ ورانہ تے کمیونٹی کالج ڈپلومے تے سرٹیفکیٹ نو‏‏ں وی شام‏ل کرلاں تاں ، ۷۵٪ یہود نے ثانوی دے بعد کسی شکل وچ تعلیم حاصل کيتی ا‏‏ے۔ ۳۱٪ امریک‏‏ی یہود [[پوسٹ گریجویٹ تعلیم|گریجویٹ ڈگری]] رکھدے نيں۔ اس اعداد و شمار دا موازنہ عام امریک‏‏ی آبادی دے نال کيتا جائے تاں اوہ ۱۱٪ امریک‏‏ی گریجویٹ ڈگری رکھدے نيں۔ <ref name="Pew Research Centre"/> یہودیاں دے لئی سفید پوش پیشہ ملازمتاں دلکش رہیاں نيں تے بہت سارے طبقات ایداں دے پیشےآں نو‏‏ں اختیار کردے نيں جس وچ اعلیٰ تعلیم د‏‏ی ضرورت ہُندی اے جتھے باقاعدہ اسناد شام‏ل ہُندے نيں ۔ پیشہ ورانہ ملازمتاں د‏‏ی عزت و وقار یہودی سبھیاچار دے اندر انتہائی قیمتی ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ۴۶٪ امریک‏‏ی [[وائٹ کالر کارکن|پیشہ ورانہ تے انتظامی]] ملازمت وچ کم کردے نيں ، تے ۶۱ فیصد امریک‏‏ی یہود پیشہ ور د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے نيں ، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے اعلیٰ تعلیم یافتہ ، اعلیٰ تنخواہ دار پیشہ ور افراد نيں جنہاں دا کم وڈی حد تک آزاد پیشہ [[پیشہ|انتظامیہ ، پیشہ ورانہ تے متعلقہ پیشےآں]] جداں انجینئرنگ ، سائنس، طب ، سرمایہ کاری ، بینکاری ، مالیات ، قانون ، تے تعلیم وچ جداں شعبےآں وچ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jewishfederations.org/local_includes/downloads/3905.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101214132705/http://www.jewishfederations.org/local_includes/downloads/3905.pdf|archivedate=2010-12-14|title=NATIONAL JEWISH POPULATION SURVEY 2000–01|publisher=The Jewish Federations|accessdate=جنوری 30, 2013|last=Bernard J. Shapiro}}</ref> یہودی امریک‏‏ی برادری دے بیشتر افراد متوسط طبقے دے طرز زندگی د‏‏ی گزارتےہاں۔ <ref name="Frum, David">{{حوالہ ویب|url=http://www.frumforum.com/do-jews-hate-palin/|title=Do Jews Hate Palin|publisher=Frum Forum|date=جنوری 4, 2010|accessdate=26 اگست 2014|last=Frum, David|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140826160849/http://www.frumforum.com/do-jews-hate-palin/|archivedate=اگست 26, 2014}}</ref> عام امریک‏‏ی خاندان د‏‏ی اوسطا کنبے د‏‏ی گھریلو مالیت $ ۹۹٬۵۰۰ اے ، جدو‏ں کہ امریک‏‏ی یہودیاں وچ ایہ تعداد ۳۴۳٬۰۰۰$. ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Triple Package: How Three Unlikely Traits Explain the Rise and Fall of Cultural Groups in America|last=Amy Chua, Jed Rubenfeld|publisher=Penguin Press HC|year=2014|isbn=978-1-59420-546-0|page=7}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.smh.com.au/small-business/managing/work-in-progress/lessons-from-jews-and-mormons-20140306-34b11|title=Lessons from Jews and Mormons|publisher=The Sydney Herald|date=7 مارچ 2014|accessdate=20 اگست 2014|last=James Adonis}}</ref> اس دے علاوہ ، متوسط یہودی امریک‏‏ی آمدنی دا تخمینہ ۹۷٬۰۰۰ تو‏ں ۹۸،000 of تک اے جو امریک‏‏ی قومی وسطی تو‏ں دوگنا زیادہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Triple Package: How Three Unlikely Traits Explain the Rise and Fall of Cultural Groups in America|last=Amy Chua, Jed Rubenfeld|publisher=Penguin Press HC|year=2014|isbn=978-1-59420-546-0|page=53}}</ref> انہاں دونے اعدادوشمار وچو‏ں کسی نو‏‏ں وی ایہ حقیقت حیرت زدہ کر سکدی اے کہ یہودی آبادی ملک دے ہور مذہبی گروہاں دے مقابلے وچ اوسطا زیادہ پرانی اے ، جدو‏ں کہ قومی سطح اُتے ۴۱٪ فیصد دے مقابلے وچ ٪ ۵۱ فیصد یہود د‏‏ی عمر ۵۰ سال تو‏ں زیادہ اے ۔ <ref name="compare"/> بُڈھے افراد دونے [[ریاستہائے متحدہ وچ ذا‏تی آمدنی|کی آمدنی زیادہ ہُندی اے ]] تے اوہ اعلیٰ تعلیم یافتہ ہُندے نيں۔ ۲۰۱۶ تک ، [[جدید آرتھوڈوکس یہودی|جدید راسخ العقیدہ یہود]] د‏‏ی اوسط گھریلو آمدنی ۱۵۸٬۰۰۰ ڈالر سی ، جدو‏ں کہ [[آرتھوڈوکسی کھولاں|آزاد خیال راسخ العقیدہ]] یہودیاں د‏‏ی اوسط گھریلو آمدنی ،۰۰۰ ۱۸۵٬۰۰۰ سی (۲۰۱۶ دے امریک‏‏ی متوسط گھریلو آمدنی دے مقابلہ وچ )۔ <ref name="auto">[https://www.timesofisrael.com/5-key-takeaways-some-surprising-from-new-survey-of-us-modern-orthodox-jews 5 key takeaways, some surprising, from new survey of US Modern Orthodox Jews] By BEN SALES 30 ستمبر 2017, JTA</ref> مجموعی طور اُتے ، امریک‏‏ی تے کینیڈا دے یہودی ۹ ارب ڈالر سالانہ تو‏ں زیادہ {{Spaces}}صدقہکا عطیہ کردے نيں - جس تو‏ں یہودی شریعت دے معاشرتی خدمات د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی یہودی روایات د‏‏ی عکاسی ہُندی ا‏‏ے۔ اس خیرات تو‏ں صرف یہودی تنظیماں ہی نئيں بلکہ غیر یہودی خیراندی ادارے وی فائدہ اٹھاندے نيں۔ <ref>Shaul Bar Nissim, Hanna.</ref> بھانويں یہودی امریکیو‏ں د‏‏ی اوسط آمدنی زیادہ اے ، لیکن حالے وی غربت د‏‏ی چھوٹے چھوٹے حلقے موجود نيں۔ نیو یارک دے علاقے وچ ، تقریبا ۵۶۰٬۰۰۰ یہودی غریب یا غربت د‏‏ی لکیر تو‏ں نیڑے تر گھراناں وچ رہ رہے نيں ، جو نیویارک دے میٹروپولیٹن یہودی برادری دا ۲۰٪ نمائندگی کردے نيں۔ سب تو‏ں زیادہ بچے ، بُڈھے ، سابق سوویت یونین تے راسخ العقیدہ خانداناں نال تعلق رکھنے والے تارکین وطن متاثرہ نيں۔ <ref>[http://forward.com/news/breaking-news/178160/jewish-poverty-skyrockets-in-new-york-doubles-in/ Jewish Poverty Skyrockets in New York — Doubles in Size Since 1991] The Jewish Daily Forward, 6{{Spaces}}جون 2013</ref> [[گیلپ آرگنائزیشن|گیلپ]] دے تجزیہ دے مطابق ، امریک‏‏ی یہود امریکا وچ کِسے وی نسلی یا مذہبی گروہ د‏‏ی [[کیفیت حیات|سب تو‏ں زیادہ خوشحالی رکھدے نيں۔]] <ref>[https://news.gallup.com/poll/152732/religious-higher-wellbeing-across-faiths.aspx In U.S., Very Religious Have Higher Well-Being Across All Faiths]''www.gallup.com'', by Frank Newport, Sangeeta Agrawal, and Dan Witters, فروری 16, 2012, Retrieved: 15/07/20</ref><ref>[http://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-News/Jews-religious-or-not-top-US-well-being-index Jews, religious or not, top US 'well-being' index] Jpost.com, By JORDANA HORN, 01/17/2011 16:16</ref> حالیہ یہودی تارکین وطن دے بچےآں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد دے ردعمل دے طور اُتے ۱۹۰۰ء د‏‏ی دہائی تو‏ں لے ک‏ے ۱۹۵۰ء تک ،خاص طور اُتے شمال مشرق وچ اشرافی کالجاں تے یونیورسٹیاں وچ [[نمبرس کلاز|کوٹہ نظام]] نافذ کيتا گیا سی۔ان د‏‏ی وجہ تو‏ں یہودی طلبا د‏‏ی تعداد محدود ہوگئی ، تے انہاں د‏‏ی حاضری وچ بہت کمی آئی۔ عالمی جنگاں دے دوران کارنیل اسکول برائے طب وچ یہودیاں دا داخلہ ۴۰ فیصد تو‏ں کم ہوک‏ے ۴ فیصد ہوچکيا سی ، تے ہارورڈ د‏‏ی شرح ۳۰ فیصد تو‏ں کم ہوک‏ے ۴ فیصد ہوگئی سی ۔ <ref>L. Sandy Maisel and Ira N. Forman, Eds.</ref> 1945ء تو‏ں پہلے ، اشرافیہ د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ صرف چند یہودی پروفیسرز نو‏‏ں مدرس د‏‏ی حیثیت تو‏ں اجازت حاصل سی۔ مثال دے طور اُتے ، ۱۹۴۱ء وچ سام مخالفت کیوجہ تو‏ں [[ملٹن فریڈمان|ملٹن فریڈمین]] نو‏‏ں [[یونیورسٹی آف وسکونسن–میڈیسن|وسکونسن یونیورسٹی برائے طب وچ ]] اک غیر مستقل اسسٹنٹ پروفیسرشپ تو‏ں کڈ دتا گیا سی ۔ <ref name="Friedmans">Milton Friedman and Rose D. Friedman, ''Two Lucky People: Memoirs'' (1998) p. 58 [https://books.google.com/books?vid=ISBN 0226264157&id=kvf0b1pmJsMC&pg=PA58&lpg=PA58&vq=anti-semitism&dq=milton+friedman+lucky+people&sig=aRnNuTIZ0LmDAoBylCBHI-j03LQ online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170225062527/https://books.google.com/books?vid=ISBN |date=2017-02-25 }}</ref> [[ہیری لیون]] ۱۹۴۳ء وچ [[ہارورڈ یونیورسٹی|ہارورڈ]] انگلش ڈیپارٹمنٹ وچ یہودی دا پہلا پروفیسر بن گیا ، لیکن محکمہ معاشیات نے ۱۹۴۸ء وچ [[پاؤل سیمیولسن|پال سیموئلسن]] د‏‏ی خدمات حاصل نہ کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ہارورڈ نے اپنے پہلے یہودی بایو کیمسٹاں نو‏‏ں ۱۹۵۴ء وچ رکھیا سی۔ <ref>Morton Keller, ''Making Harvard Modern: The Rise of America's University.'' (2001), pp. 75, 82, 97, 212, 472.</ref> ۱۹۸۶ء تک ، ہارورڈ وچ اشرافی انڈرگریجویٹ فائنل کلباں دے صدرنشیناں وچو‏ں اک تہائی یہودی سن ۔ <ref name="Friedmans"/> [[رک لیون]] ۱۹۹۳ء تو‏ں ۲۰۱۳ء تک [[ییل یونیورسٹی]] دے صدر رہے ، [[جوڈتھ روڈین|جوڈتھ روڈن]] ۱۹۹۴ تو‏ں ۲۰۰۴ء تک [[پنسلوانیہ یونیورسٹی|جامعہ پنسلوانیہ]] دے صدر رہے (تے اوہ فی الحال [[راکفیلر فاؤنڈیشن]] دے صدر نيں) ، پال سمیلیسن دا بھتیجا [[لارنس گرمیاں|لارنس سمرز]] ۲۰۰۱ ء تو‏ں [[ہارورڈ یونیورسٹی]] دا صدر سی ۲۰۰۶ء تک ، تے [[ہیرالڈ ٹفلر شاپیرو|ہیرالڈ شاپیرو]] ۱۹۹۲ء تو‏ں ۲۰۰۰ء تک [[جامعہ پرنسٹن|پرنسٹن یونیورسٹی]]<nowiki/>کے صدر رہ‏‏ے۔ ==== اعلیٰ امریک‏‏ی تعلیمی ادارےآں وچ یہودی ==== == مذہب == ریاستہائے متحدہ وچ یہودیت نو‏‏ں اک [[یہودی کون اے ؟|نسلی شناخت]] دے نال نال اک مذہبی شناخت وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ [[فائل:US Navy 091211-N-6003P-067 Lt. Zac Stang, operations administrator and Jewish lay leader of the Nimitz-class aircraft carrier USS Harry S. Truman (CVN 75).jpg|سجے|thumb| [[حنوکاہ|امریک‏‏ی اہلکار ہنوکا دے]] پہلے دن دے موقع اُتے اک مینورہ روشن کردے ہوئے]] === تعمیل ومشغولیت === امریکا وچ یہودی مذہبی کاربندی کافی متنوع ا‏‏ے۔ ۴۳ لکھ امریک‏‏ی یہود وچو‏ں جنہاں نو‏ں یہودیت تو‏ں "مضبوطی تو‏ں وابسطہ" دسیا جاندا اے ، ۸۰٪ تو‏ں زیادہ یہودیت دے نال کسی وی قسم د‏‏ی فعال تعلق د‏‏ی اطلاع دیندے نيں ، <ref>{{حوالہ ویب|title=A PORTRAIT OF JEWISH AMERICANS – Chapter 3: Jewish Identity|url=http://www.pewforum.org/2013/10/01/chapter-3-jewish-identity/|website=[[پیو ریسرچ سینٹر]]|date=اکتوبر 1, 2013|accessdate=4 جنوری 2014}}</ref> جو کہ ر روزانہ د‏‏ی نماز وچ حاضری تو‏ں لے ک‏ے حاضری سدر پسح یا دوسری طرف [[حنوکاہ|ہنوکا]] موم بتیاں روشن کرنے تک ہوسکدا ا‏‏ے۔ ۲۰۰۳ء دے [[ہیرس پول|ہیریس رائے دہی]] تو‏ں پتہ چلا کہ ۱۶ فیصد امریک‏‏ی یہودی عبادت گاہ وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ماہ وچ اک بار جاندے نيں ، ۴۲ فیصد اس تو‏ں وی کم یعنی سال وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک بار ، تے ۴۲ فیصد سال وچ اک بار تو‏ںبھی کم جاندے نيں۔ <ref name="Harris2003">{{حوالہ ویب|last=Humphrey Taylor|url=http://www.harrisinteractive.com/vault/Harris-Interactive-Poll-Research-While-Most-Americans-Believe-in-God-Only-36-pct-A-2003-10.pdf|title=While Most Americans Believe in God, Only 36% Attend a Religious Service Once a Month or More Often|website=The Harris Poll #59|date=اکتوبر 15, 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101206042041/http://www.harrisinteractive.com/vault/Harris-Interactive-Poll-Research-While-Most-Americans-Believe-in-God-Only-36-pct-A-2003-10.pdf|archivedate=دسمبر 6, 2010}}</ref> سروے تو‏ں پتہ چلا اے کہ ۴۳ لکھ مضبوطی تو‏ں منسلک یہود وچو‏ں ۴۶ فیصد دا تعلق اک کنیسہ تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں گھراناں وچ جو اک عبادت گاہ نال تعلق رکھدے نيں ، ۳۸٪ [[اصلاحی یہودیت|اصلاحی]] عبادت خاناں دے رکن نيں، ۳۳٪ [[رجعت پسند یہودیت]] ، ۲۲٪ [[راسخ العقیدہ یہودیت]] ، ۲۲٪ [[تعمیر نو دا یہودیت۔|حامییان تعمیر نو]] تے ۵٪ہور قسماں دے نيں۔ روايتی طور اُتے ، [[سفاردی یہودی|سفاردی]] تے [[مزراحی یہودی|مزراحی]] د‏‏ی مختلف شاخاں (راسخ العقیدہ، رجعت پسند ، اصلاحی ، وغیرہ) نئيں نيں لیکن عام طور اُتے عمل پیرااور مذہبی رہندیاں نيں۔ سروے تو‏ں پتہ چلا کہ [[شمال مشرقی ریاستہائے متحدہ|شمال مشرق]] تے [[وسط مغربی ریاستہائے متحدہ|وسط مغرب]] وچ یہودی عام طور اُتے جنوب یا مغرب دے یہودیاں دے مقابلے وچ زیادہ مذہبی نيں۔ دوسرے مذاہب دے مننے والےآں دے مذہبی رجحان د‏‏ی عکاسی کردے ہوئے ، شمال مغربی ریاستہائے متحدہ وچ یہودی عام طور اُتے کم تو‏ں کم مذہبی نيں۔ حالیہ برساں وچ ، سیکولر امریک‏‏ی یہود دا اک قابل توجہ رجحان رہیا اے کہ اوہ زیادہ تر معاملات وچ مذہب پیروی خصوصا راسخ العقیدہ طرز زندگی د‏‏ی طرف لوٹ رہے نيں۔ ایداں دے یہودیاں نو‏‏ں [[بعل توشو تحریک۔|بایلی تشووا]] یا" [[یہودیت وچ توبہ|پرتن والے" ،]]<nowiki/>کہیا جاندا اے ( [[یہودیت وچ توبہ]] وی دیکھو)۔{{حوالہ درکار|date=جون 2014}} ۲۰۰۸ء دے [[امریک‏‏ی مذہبی شناخت سروے|امریک‏‏ی مذہبی شناختی سروے]] تو‏ں پتہ چلا اے کہ ۵۴ لکھ عمومی آبادی وچ تو‏ںتقریبا ۳۴لکھ امریک‏‏ی یہودی اپنے آپ نو‏‏ں [[راسخ العقیدہ یہودیت|مذہبی]] کہندے نيں۔ مطالعے دے مطابق یہودیاں د‏‏ی تعداد جو خود نو‏‏ں صرف ثقافتی یہودیکے طور اُتے پہچانت‏ی اے ، ۱۹۹۰ء وچ ۲۰ فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے ۲۰۰۸ وچ ۳۷ فیصد ہوگئی ا‏‏ے۔ ايس‏ے عرصے وچ ، تمام امریک‏‏ی بالغاں د‏‏ی تعداد جنہاں نے کہیا کہ انہاں دا کوئی مذہب نئيں اے ۸ فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے ۱۵ فیصد ہو گئی ا‏‏ے۔ محققاں دا کہنا اے کہ یہودی عام طور اُتے غیر یہود امریکیو‏ں دے مقابلے وچ سیکولر ہونے دا زیادہ امکان رکھدے نيں۔ مطالعے دے مصنفاں دے مطابق ، تمام امریک‏‏ی یہود وچو‏ں نصف - بشمول اوہ جو خود نو‏‏ں مذہبی مندے نيں - سروے وچ دعویٰ کردے نيں کہ انہاں دا اک سیکولر عالمی نظریہ اے تے اس نقطہ نظر تے انہاں دے عقیدے وچ کوئی تضاد نئيں ا‏‏ے۔ محققاں نے امریک‏‏ی یہودیاں وچ انہاں رجحانات نو‏‏ں امریکا وچ ازدواجِ باہمی د‏‏ی بلند شرح تے "یہودیت تو‏ں بددلی" د‏‏ی وجہ قرار دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3759000,00.html|title=US survey: Number of religious Jews drops sharply|website=ynet|accessdate=فروری 15, 2015}}</ref> تقریبا اک چھٹائی امریک‏‏ی یہودی آبادی[[کشروت|کوشر]] غذائی معیار نو‏‏ں برقرار رکھدے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.scientificamerican.com/article/kosher-carbon-footprint/|title=Is Keeping Kosher Good for the Environment?|last=Emily Gertz|publisher=|accessdate=فروری 15, 2015}}</ref> === مذہبی عقائد === زیادہ ترامریک‏‏ی یہودغیر یہودی امریکیو‏ں دے مقابلے وچ [[دہریت|ملحد]] یا [[لاادری|لا ادری (مشکوک)]] ہونے دا زیادہ امکان ہُندا اے خاص طور پہ [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹنٹ]] یا [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولک]] دے مقابلے وچ ۔ ۲۰۰۳ء دے اک سروے تو‏ں پتہ چلا اے کہ ۷۹ فیصد امریک‏‏ی [[خدا اُتے یقین۔|خدا اُتے یقین]] رکھدے نيں ، امریک‏‏ی یہود وچ ایہ شرح صرف ۴۸ فیصد اے، جدو‏ں کہ بالترتیب کیتھولک تے پروٹسٹنٹ وچ ۷۹ تے ۹۰ فیصد ا‏‏ے۔ اگرچہ۶۶ فیصد امریکیو‏ں نے کہیا کہ اوہ خدا دے وجود دے بارے وچ "بالکل یقین" رکھدے نيں ، ایسا کہنے والی امریک‏‏ی یہود ۲۴ فیصد سن ۔ تے بھانويں ۹ امریکیو‏ں دا اعتقاد سی کہ [[دہریت|کوئی خدا نئيں اے ]] (۸٪ [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولک]] تے ۴٪[[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹنٹ]] ) ، ۱۹٪ امریک‏‏ی یہودیاں دا مننا اے کہ خدا موجود نئيں ا‏‏ے۔ <ref name="Harris2003"/> ۲۰۰۹ ءکے ہیریس پول نے امریک‏‏ی یہودیاں نو‏‏ں [[نظریۂ ارتقا|نظریہٴارتقاء]] سب تو‏ں زیادہ قبول کردے ہذہبی گروہ دے طور اُتے دکھایا جو ، ۸۰٪ ارتقاء اُتے یقین رکھدے نيں ، جدو‏ں کہ کیتھولک ۵۱ فیصد ، پروٹسٹنٹ ۳۲ فیصد تے دوبارہ عیسائیت د‏‏ی جانب پرتن والے عیسائیاں ۱۶ فیصد سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://ncse.com/news/2009/12/evolution-new-harris-poll-005232|title=Evolution in a new Harris poll|publisher=NCSE|accessdate=مارچ 14, 2012|date=2009-12-16}}</ref> [[معجزہ|ان دا مافوق الفطرت مظاہر جداں کہ معجزات]] ، [[فرشتہ|فرشتےآں]] یا [[بہشت|آسمان]] اُتے یقین کرنے دا امکان وی کم سی۔ پیو ریسرچ سنٹر د‏‏ی ۲۰۱۳ء د‏‏ی اک رپورٹ تو‏ں پتہ چلا اے کہ ۱۷ لکھ امریک‏‏ی بالغ یہود وچو‏ں ۱۶ لکھ یہودی گھراں وچ پرورش پائےیا یہودی نسب رکھنے والےآں د‏‏ی شناخت بطور [[مسیحی|عیسائی]] یا [[مسیحی یہودیت۔|مسیحی یہودی]] کےہوئی لیکن اوہ خود نو‏‏ں نسلی طور اُتے یہودی سمجھدے نيں۔ تے ۷ لکھ امریک‏‏ی بالغ عیسائی اپنے آپ نو‏‏ں بوجہ"یہودیاں تو‏ں وابستگی" یا "پیوستگی" یہودی سمجھدے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nycreligion.info/national-survey-shows-jews-leaving-judaism-assimilating-christians-nones/|title=National survey shows Jews leaving Judaism, assimilating, becoming Christians or "Nones"|date=اکتوبر 1, 2013|website=A Journey through NYC religions}}</ref><ref>[http://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/10/02/how-many-jews-are-there-in-the-united-states/ How many Jews are there in the United States?]</ref> ==== بدھ مت ==== یہودیاں نو‏‏ں [[امریکا وچ بدھ مت۔|امریک‏‏ی بدھ مت]] وچ اصل تو‏ں زیادہ شمار کيتا جاندا اے خاص طور اُتے انہاں لوکاں نو‏‏ں جوبدھ مت ورثہ دے بغیرہیاں یا جنہاں دے والدین [[بدھ مت|بدھ]] نئيں نيں ، 20 <ref>{{حوالہ ویب|last=Yoheved|first=Sara|url=http://www.aish.com/sp/so/48905982.html|title=Conflicts of a Buddhist Jew|publisher=Aish.com|date=مئی 14, 2005|accessdate=مارچ 14, 2012}}</ref> تے ۳۰ فیصد دے درمیان تمام امریک‏‏ی بدھ یہودیاں <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week126/cover.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081110221232/http://www.pbs.org/wnet/religionandethics///week126/cover.html|archivedate=2008-11-10|title=Religion & Ethics NewsWeekly . COVER STORY . Jews and American Buddhism . فروری 27, 1998|publisher=PBS|date=فروری 27, 1998|accessdate=مارچ 14, 2012}}</ref> کےطور اُتے شناخت کيتے جاندے نيں حالانکہ صرف [[ریاستہائے متحدہ امریکا وچ مذہب|۲ فیصد امریک‏‏ی یہودی نيں]] ۔   امریک‏‏ی یہودیاں د‏‏ی وڈی تعداد نے بدھ روحانی مشق نو‏‏ں اپنانا تے نال ہی نال خود نو‏‏ں یہودی کہلوانااور اس اُتے عمل پیرا رہنے نو‏‏ں جوبؤس دا ناں دتا گیاا‏‏ے۔ قابل ذکر امریک‏‏ی یہودی بودھاں وچ شام‏ل نيں: [[رابرٹ ڈاؤنی جونیئر]] [[آلین جنسبرگ|ایلن جنسبرگ]] ، <ref>{{حوالہ ویب|last=Michael Schumacher|url=http://www.allenginsberg.org/bio.php|title=The Allen Ginsberg Trust: Biography|website=allenginsberg.org|date=جنوری 27, 2002|accessdate=اگست 23, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080723165917/http://allenginsberg.org/bio.php|archivedate=جولائ‏ی 23, 2008}}</ref> [[لنڈا پرٹزکر۔|لنڈا پرٹزکر]] ، <ref name="ForbesBillionaires">[https://www.forbes.com/profile/linda-pritzker/ Forbes: The World's Billionaires – Linda Pritzker] جولائ‏ی 2018</ref> [[جوناتھن ایف پی روز۔|جوناتھن ف.پ.روز]] ، <ref name="NYTEye">[https://www.nytimes.com/2004/04/11/nyregion/in-person-developer-with-eye-to-profits-for-society.html IN PERSON; Developer With Eye To Profits For Society" By TINA KELLEY] اپریل 11, 2004</ref> [[گولڈی ہان]] اورانکی بیٹی [[کیٹ ہڈسن]] ، [[اسٹیون سیگال|سٹیون سگال]] ، [[دی بیسٹ بوائز۔|دی بیسٹی بوائز]] دے ریپ گروپ دے [[آدم یاؤچ۔|آدم یاوچ]]، تے [[گیری شینڈلنگ]] ۔ فلم ساز [[کوئن برادران۔|کوئن برادران]] وی اک وقت وچ بدھ مت تو‏ں وی متاثر رہے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://dudespaper.com/the-dude-abidesnot-just-coen-brothers-fans-will-take-comfort-in-that.html/|title=The Dude Abides{{nbsp}}... Not Just Coen Brothers Fans Will Take Comfort in That|website=The Dudespaper}}</ref> == معاصر سیاست۔ == اج ، امریک‏‏ی سیاست وچ یہود اک ممتازاور بااثر گروہ نيں۔ جیفری س. ھلمرایخ لکھدے نيں کہ سیاسی یا مالی اثر و رسوخ تو‏ں یہود کےامریک‏‏ی سیاست اُتے اثراندازہونےماں مبالغے تو‏ں کم لیا گیا اے <ref>Steven L. Spiegel, ''The Other Arab-Israeli Conflict'' (Chicago: University of Chicago Press, 1985), pp. 150–165.</ref> جدو‏ں کہ دراصل یہود دا انداز رائے دہی ہی متاثر کن اے بنیادی اثر انہاں د‏ی رائےدہی دا اندازہے.<ref name="voting"/> [[مچل بارڈ۔|مچل بارڈ]] ا لکھدا اے کہ "یہود تقریبا مذہبی جوش و خروش دے نال سیاست دے لئی خود نو‏‏ں وقف کر تے نيں،" اوہ ہور وادھا کردا اے کہ یہودی رائے دہی دا تناسب کسی وی نسلی گروہ تو‏ں زیادہ اے ( رپورٹ کیمطابق۸۴٪ یہود ووٹ دے لئی اندراج کيتے گئے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://religions.pewforum.org/pdf/report2religious-landscape-study-chapter-2.pdf|title=Pugh Forum findings Page 81|accessdate=مارچ 10, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110309205034/http://religions.pewforum.org/pdf/report2religious-landscape-study-chapter-2.pdf|archivedate=مارچ 9, 2011}}</ref> ). بھانويں ملک دے یہودیاں د‏‏ی اکثریت (۶۰–۷۰٪) ڈیموکریٹک دے طور اُتے پہچانی جاندی اے ، لیکن یہود سیاسی طیف وچ پھیلے ہوئے نيں ، زیادہ مذہبی یہود کاکم مذہبی یہودیاں تے سیکولر اسيں منصباں دے مقابلے وچ ریپبلکن نو‏‏ں ووٹ دینے دا امکان زیادہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://andrewgelman.com/2008/05/23/voting_patterns/|title=Voting patterns of Jews and other religious groups – Statistical Modeling, Causal Inference, and Social Science|website=Statistical Modeling, Causal Inference, and Social Science|accessdate=فروری 15, 2015}}</ref> [[ریاست ہائے متحدہ صدراندی انتخابات، ۲۰۰۸ء|۲۰۰۸ء دے ریاستہائے متحدہ دے صدارتی انتخابات]] وچ اعلیٰ جمہوری شناخت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، تے ریپبلکناں دے اوباما نو‏‏ں مسلم تے فلسطین نواز قرار دینےکی کوششاں دے باوجود۷۸ فیصد یہودنے ڈیموکریٹ [[بارک اوباما|باراک اوباما]] نو‏‏ں ووٹ دتا جدو‏ں کہ ۲۱ فیصد نے ریپبلکن [[جان مکین]] نو‏‏ں ووٹ دتا ۔ <ref name="78%" /> ایہ تجویز کيتا گیا اے کہ سماجی مسائل اُتے جان مکین د‏‏ی ساسی[سارہ پیلن|سارہ پالین]] دے قدامت پسندانہ خیالات نے یہودیاں نو‏‏ں مکین - پالین ٹکٹ تو‏ں دور کردتا ہوئے گا۔ <ref name="voting"/><ref name="78%">{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3618408,00.html|title=78% of American Jews vote Obama|last=Yitzhak Benhorin|publisher=Yedioth Internet|accessdate=اکتوبر 5, 2008}}</ref> [[ریاست ہائے متحدہ صدراندی انتخابات، ۲۰۱۲ء|۲۰۱۲ء دے امریک‏‏ی صدارتی انتخابات]] وچ ۶۹ فیصد یہودیاں نے ڈیموکریٹک صدر اوباما نو‏‏ں ووٹ دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Berenbaum|first=Michael|url=http://www.jewishjournal.com/opinion/article/some_jewish_takeaways_from_the_2012_election|title=Some Jewish takeaways from the 2012 Election|website=Jewish Journal|date=نومبر 8, 2012|accessdate=نومبر 8, 2012}}</ref> [[ڈونلڈ ٹرمپ]] دے ۲۰۱۶ وچ منتخب ہونےکے بعد ، ۲۰۱۹ء وچ یہودی الیکٹوریٹ انسٹی ٹیوٹ دے سروے دے اعداد و شمار تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ۷۳ فیصد یہودی ووٹر پہلے د‏‏ی نسبت یہودیاں د‏‏ی طرح کم محفوظ محسوس کردے نيں ، ۷۱ فیصد یہودٹرمپ دے سام مخالفت دے نال برتاؤ کوناپسند کردے نيں (۵۴ فیصد سخت ناپسند کردے نيں) ، ۵۹ فیصد لوکاں نے محسوس کيتا کہ اوہ پٹسبرگ تے پوائے وچ ہونے والی فائرنگ د‏‏ی "گھٹ تو‏ں گھٹ کچھ قصوروار " نيں ، تے ۳۸ فیصد نو‏‏ں اس گل اُتے تشویش اے کہ ٹرمپ سجے بازو د‏‏ی انتہا پسندی د‏‏ی حوصلہ افزائی ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ڈیموکریٹک تے ریپبلکن پارٹیاں دے خیالات معتدل سن : ۲۸ فیصد نو‏‏ں تشویش سی کہ ریپبلکن سفید فام قوم پرستاں دے نال اتحاد ک‏ر رہ‏ے نيں تے اپنی صفاں وچ یہود دشمنی نو‏‏ں برداشت ک‏ر رہ‏ے نيں ، جدو‏ں کہ ۲۷ فیصد نو‏‏ں تشویش اے کہ ڈیموکریٹس اپنی صفاں وچ [[سام دشمنی|یہود دشمنی]] نو‏‏ں برداشت ک‏ر رہ‏ے نيں۔ <ref>Jewish Electorate Institute.</ref> === خارجہ پالیسی === امریک‏‏ی یہود نے [[خارجہ پالیسی]] وچ بہت زیادہدلچسپی ظاہر کیت‏‏ی اے، خاص طور اُتے ۱۹۳۰ د‏‏ی دہائی وچ [[جرمنی]] ، اوربعد وچ ۱۹۴۵کی دہائی وچ [[اسرائیل]] حوالے تو‏ں -<ref>Michael N. Barnett, ''The Star and the Stripes: A History of the Foreign Policies of American Jews'' (2016)</ref> دونے وڈی جماعتاں ڈیموکریٹک تے ریپبلکن نے اسرائیل د‏‏ی حمایت وچ مضبوط وعدے کيتے نيں۔ [[یونیورسٹی آف میری لینڈ، کالج پارک|میری لینڈ یونیورسٹی]] دے ڈاکٹر ایرک یوسلنر ۲۰۰۴ء دے انتخابات دے حوالے تو‏ں دلیل دیندے نيں: "صرف ۱۵ فیصد یہود نے کہیا کہ اسرائیل (دونے جماعتاں دے وچکار) رائے دہی وچ اک اہ‏م مسئلہ ا‏‏ے۔ انہاں رائے دہندگانہاں وچو‏ں ۵۵ فیصد نے کیری نو‏‏ں ووٹ دتا (۸۳ فیصد یہودی ووٹرز دا اسرائیل تو‏ں کوئی تعلق نئيں)۔ یوسلنر اگے لکھتےہاں کہ [[انجیلی مسیحیت|انجیلی عیسائیاں]] دے منفی خیالات دا یہودی رائے دہندگان وچ ریپبلکناں اُتے واضح طور منفی اثر پيا ، جدو‏ں کہ سماجی مسائل دے حوالے تو‏ں روايتی طور اُتے زیادہ [[راسخ العقیدہ یہودیت|قدامت پسند یہودیاں]] نے ری پبلکن پارٹی د‏‏ی حمایت کی<ref>Eric M. Uslaner, {{حوالہ ویب|url=http://www.bsos.umd.edu/gvpt/uslaner/uslanerlichbachjewishvotingbehaviorsummary.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100615202225/http://www.bsos.umd.edu/gvpt/uslaner/uslanerlichbachjewishvotingbehaviorsummary.pdf|archivedate=2010-06-15|title=Two Front War: Jews, Identity, Liberalism, and Voting}}&nbsp;{{صغیر|(59.6&nbsp;KB)}}</ref> ''نیو یارک ٹائمز کے'' اک مضمون تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ریپبلکن پارٹی یہود دے عقائدی مسائل اُتے زیادہ توجہ مرکوز کردی اے ، کیتھولک ووٹ د‏‏ی طرح ، جس نے۲۰۰۴ء وچ فلوریڈا دے رائے دہی وچ [[جارج ڈبلیو بش|صدر بش]] د‏‏ی مدد کيت‏ی پر، روزنامہ ''[[فارورڈ۔|فارورڈ]]'' واشنگٹن بیورو چیف نٹن گٹ مین، اس تصور نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے مجلہ ''[[لمحہ (میگزین)|مومنٹ]]'' وچ لکھدے نيں کہ جدو‏ں اسيں پچھلے تن دہائیاں دے [[ایگزٹ پولز۔|ایگزٹ پولز]] اُتے نظر ڈالاں بھانويں "یہ صحیح اے کہ ریپبلکن یہودی طبقہ وچ ہلکے ہلکے جڑ پھڑ رہی اے ...، جوکہ پہلے از انتخابات رائےدہی تخمیناں دے مقابلے وچ زیادہ قابل اعتماد نيں ، اورجنکی تعداد واضح اے: یہودی بھاری اکثریت تو‏ں ڈیموکریٹک نو‏‏ں ووٹ دیندے نيں ، " اک حالیہ صدارتی انتخابی نتائج تو‏ں تصدیق شدہ دعویٰ۔ بھانويں بعض ناقدین نے الزام لگایا کہ [[عراق جنگ|عراق دے نال جنگ]] وچ یہودی مفادات وی جزوی طور اُتے ذمہ دار سن ، لیکن یہودی امریک‏‏ی دراصل عراق جنگ دے آغاز تو‏ں ہی کسی دوسرے مذہبی گروہ ، یا ایتھ‏ے تک کہ بیشتر امریکیو‏ں دے مقابلے وچ زیادہ سخت مخالف سن ۔ جنگ کيت‏ی زیادہ مخالفت محض امریک‏‏ی یہودیاں وچ اعلیٰ جمہوری شناخت دا نتیجہ نئيں سی ، کیونجے تمام سیاسی عقائد دے یہودی غیر یہودیاں دے مقابلے وچ جنگ کيت‏ی مخالفت کرنے دا زیادہ امکان رکھدے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.gallup.com/poll/26677/Among-Religious-Groups-Jewish-Americans-Most-Strongly-Oppose-War.aspx|title=Among Religious Groups, Jewish Americans Most Strongly Oppose War|publisher=Gallup, Inc.|last=Jeffrey M. Jones|date=فروری 23, 2007|accessdate=اکتوبر 4, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081011153616/http://www.gallup.com/poll/26677/Among-Religious-Groups-Jewish-Americans-Most-Strongly-Oppose-War.aspx|archivedate=اکتوبر 11, 2008}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aipac.org/Publications/AIPACPeriodicalsNearEastReport/NER011507.pdf|title=Editor's Comments|publisher=Near East|accessdate=اکتوبر 4, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081029001438/http://www.aipac.org/Publications/AIPACPeriodicalsNearEastReport/NER011507.pdf|archivedate=اکتوبر 29, 2008}}</ref> === داخلی معملات۔ === ۲۰۱۳ء دے پیو ریسرچ سینٹر دے سروے تجویز کردا اے کہ داخلی سیاست دے بارے وچ امریک‏‏ی یہود دے خیالات خودساختگی وچ گتھ شدہ نيں جنہاں نے بطور مظلوم اقليتی طبقہ ریاستہائے متحدہ وچ آزادیاں تے معاشرتی تبدیلیاں تو‏ں فائدہ اٹھایا تے ہور اقلیتاں نو‏‏ں انہاں فائدے تو‏ں لطف اندوز ہونے وچ مدد کيت‏ی ذمہ داری محسوس کيت‏ی۔امریک‏‏ی یہودی عمر تے صنف دے لحاظ تو‏ں [[ڈیموکریٹک پارٹی (ریاستہائے متحدہ)|ڈیموکریٹک پارٹی]] دے حمایت یافتہ سیاستداناں تے پالیسیاں نو‏‏ں ووٹ دیندے نيں تے انہاں د‏‏ی حمایت کردے نيں۔ دوسری طرف ، آرتھوڈوکس امریک‏‏ی یہودی ایداں دے داخلی سیاسی نظریات رکھدے نيں جو انہاں دے مذہبی عیسائی پڑوسیاں تو‏ں زیادہ ملدے جلدے نيں۔ <ref>Boyarsky, Bill.</ref> امریک‏‏ی یہودی وڈی حد تک [[ایل جی بی ٹی]]<nowiki/>کے حقوق دے حامی نيں جنہاں نے ۲۰۱۱ ءکے پیو سروے وچ ۷۹ فیصد دا جواب سی کہ ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں "معاشرے نو‏‏ں قبول کرنا چاہیے"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://religions.pewforum.org/pdf/report2religious-landscape-study-chapter-2.pdf|title=Pew Forum findings Page 92|accessdate=مارچ 10, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110309205034/http://religions.pewforum.org/pdf/report2religious-landscape-study-chapter-2.pdf|archivedate=مارچ 9, 2011}}</ref> ہ‏‏م جنس پرستی دے بارے وچ تفریق د‏‏ی سطح دے لحاظ تو‏ں موجود ا‏‏ے۔ [[اصلاحی یہودیت|اصلاحی یہودی]] راہباں وچ اسيں جنسی شادیاں اک معمول اے، تے شمالی امریکا وچ پندرہ ایل جی بی ٹی یہودی جماعتاں نيں۔ اصلاحی ، [[تعمیر نو دا یہودیت۔|حامیانِ تعمیر نو]] ، تیزی تو‏ں شام‏ل ہُندے [[رجعت پسند یہودیت|قدامت پسند]] ،یہودی، ہ‏‏م جنس پرستاں د‏‏ی شادی جداں امورماں [[راسخ العقیدہ یہودیت|راسخ العقیدہ یہودیاں]] دے مقابلے وچ کدرے زیادہ معاون نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jewsonfirst.org/howjewsseegr.html|title=Attacks on Gay Rights: How Jews See It|website=jewsonfirst.org|accessdate=فروری 25, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116072133/http://www.jewsonfirst.org/howjewsseegr.html|archivedate=جنوری 16, 2013}}</ref> قدامت پسند یہودی رہنماواں تے کارکناں دے ۲۰۰۷ء دے اک سروے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اک بھاری اکثریت ہ‏‏م جنس پرستاں د‏‏ی حمایت بارے راہبی حکم تے اسيں جنسی شادی کيتی حمایت کردی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://forward.com/news/9989/poll-conservative-leaders-back-gay-rabbis/|title=Poll: Conservative Leaders Back Gay Rabbis|last=Rebecca Spence|accessdate=اپریل 23, 2009|publisher=Forward Association}}</ref> اس دے مطابق ۷۸ فیصد یہودی رائے دہندگان نے [[کیلیفورنیا پروپوزیشن 8 (2008)|کیلیفورنیائی قدغنی تجویز برائے اسيں جنسی ازدواج۔{{Spaces}}]] نو‏‏ں مسترد کيتا ، اوہ بل جس نے کیلیفورنیا وچ ہ‏‏م جنس پرستاں د‏‏ی شادی اُتے پابندی عائد کيتی سی۔ کسی دوسرے نسلی یا مذہبی گروہ نے اس دے خلاف اس سختی تو‏ں ووٹ نئيں دتا۔ بلحاظ معیشت و ماحولیا‏ت‏ی تحفظ ، امریک‏‏ی یہودی دوسرے مذہبی گروہاں (بدھ مت دے علاوہ) دے مقابلے نمایاں طور اُتے زیادہ ماحولیا‏ت‏ی تحفظ دے حق وچ سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://religions.pewforum.org/pdf/report2religious-landscape-study-chapter-2.pdf|title=Pugh Forum findings Page 104|accessdate=مارچ 10, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110309205034/http://religions.pewforum.org/pdf/report2religious-landscape-study-chapter-2.pdf|archivedate=مارچ 9, 2011}}</ref> امریکا وچ یہود وی ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی بھنگ د‏‏ی پالیسی د‏‏ی زبردست مخالفت کردے نيں۔ چھیاسی فیصد یہودی امریکیو‏ں نے غیر متشدد بھنگ نوشی کرنے والےآں نو‏‏ں گرفتار کرنے د‏‏ی مخالفت کيتی ، جدو‏ں کہ ۶۱ فیصد آبادی تے تمام ڈیموکریٹس دے ۶۸ فیصد حامی سن ۔ ہور برآں ، ریاستہائے متحدہ وچ ۸۵ فیصد یہود نے وفاقی قانون نافذ کرنے والے ادارےآں نو‏‏ں طبی بھنگ دے لئی مریض کینال اشتراکیت نو‏‏ں بند کر نے دے لئی جتھے طبی بھنگ قانونا جائز اے استعمال کرنے د‏‏ی مخالفت کيتی ، جدو‏ں کہ اس دے خلاف ۶۷ فیصد آبادی تے ۷۳ فیصد ڈیموکریٹس سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://norml.org/index.cfm?Group_ID=5052|title=Majority of Americans Oppose US Marijuana Policies|accessdate=اپریل 23, 2009|publisher=NORML|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090423031414/http://norml.org/index.cfm?Group_ID=5052|archivedate=اپریل 23, 2009}}</ref> ۲۰۱۴ء دے پیو ریسرچ سروے دے عنوان تو‏ں "امریک‏‏ی مذہبی گروہاں دے بارے وچ امریک‏‏ی کيتا محسوس کردے نيں" ، نتیجہ اخذ کيتا کہ یہود نو‏‏ں دوسرے تمام گروہاں وچ سب تو‏ں زیادہ پسندیدگی تو‏ں دیکھیا جاندا اے ، جنہاں د‏‏ی درجہ بندی ۱۰۰ وچو‏ں ۶۳ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=How Americans Feel About Religious Groups|website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|date=2014-07-16|url=http://www.pewforum.org/2014/07/16/how-americans-feel-about-religious-groups/|accessdate=2018-02-10}}</ref> اس سروے وچ یہود نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ مثبت ساتھی یہودیاں ، فیر اس دے بعد سفید فام انجیلیاں نے درجہ بندی دتی ۔ سروے وچ شام‏ل ۳٬۲۰۰ افراد وچو‏ں سٹھ فیصد نے کہیا کہ اوہ کسی وی یہودی تو‏ں مل چکےہاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Green|first=Emma|title=Americans Say Jews Are the Coolest|website=The Atlantic|date=2014-07-16|url=https://www.theatlantic.com/national/archive/2014/07/americans-just-think-jews-are-the-coolest/374530/|accessdate=2018-02-10}}</ref> == یہودی امریک‏‏ی سبھیاچار == امریکا وچ یہودی امیگریشن د‏‏ی آخری وڈی لہر ( ۱۸۹۰ء تے ۱۹۲۴ ءکے درمیان مشرقی یورپ تو‏ں ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ آنے والے یہود) دے بعد تو‏ں ، ریاستہائے متحدہ وچ یہودی سیکولر کلچر وسیع تر امریک‏‏ی سبھیاچار دے نال تقریبا ہر اہ‏م طریقے تو‏ں مربوط ہو گیا ا‏‏ے۔ یہودی امریک‏‏ی سبھیاچار دے بوہت سارے پہلو ، بدلے وچ ، ریاستہائے متحدہ د‏‏ی وسیع تر سبھیاچار دا حصہ بن چکے نيں۔ === بولی === {| class="infobox" |+'''امریکا وچ یہودی زباناں''' ! style="width: 50px" | سال۔ ! style="width: 70px" | عبرانی ! style="width: 60px" | یدش |- | 1910 {{Ref|foreignborn|a|}} |<center> -</center> |<center> 1،۰۵۱٬۷۶۷۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (جون 2014)">حوالہ درکار اے </span>]]'' &#x5D;</sup></center> |- | 1920 {{Ref|foreignborn|a|}} |<center> -</center> |<center> 1،۰۹۱٬۸۲۰۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (جون 2014)">حوالہ درکار اے </span>]]'' &#x5D;</sup></center> |- | 1930 {{Ref|foreignborn|a|}} |<center> -</center> |<center> 1،۲۲۲٬۶۵۸۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (جون 2014)">حوالہ درکار اے </span>]]'' &#x5D;</sup></center> |- | 1940 {{Ref|foreignborn|a|}} |<center> -</center> |<center> 924،۴۴۰۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (جون 2014)">حوالہ درکار اے </span>]]'' &#x5D;</sup></center> |- | 1960 {{Ref|foreignborn|a|}} |<center> 38،۳۴۶۔</center> |<center> 503،۶۰۵۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (جون 2014)">حوالہ درکار اے </span>]]'' &#x5D;</sup></center> |- | 1970 {{Ref|foreignborn|a|}} |<center> 36،۱۱۲۔</center> |<center> 438،۱۱۶۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (جون 2014)">حوالہ درکار اے </span>]]'' &#x5D;</sup></center> |- | 1980 <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.census.gov/hhes/socdemo/language/data/acs/Table2.xls|title=Appendix Table 2. Languages Spoken at Home: 1980, 1990, 2000, and 2007.|publisher=[[ریاستہائے متحدہ مردم شماری بیورو]]|accessdate=اگست 6, 2012}}</ref> | |<center> 315،۹۵۳۔</center> |- | 1990 <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.census.gov/hhes/socdemo/language/data/census/table5.txt|title=Detailed Language Spoken at Home and Ability to Speak English for Persons 5 Years and Over – 50 Languages with Greatest Number of Speakers: United States 1990|year=1990|publisher=[[ریاستہائے متحدہ مردم شماری بیورو]]|accessdate=جولائ‏ی 22, 2012}}</ref> |<center> 144،۲۹۲۔</center> |<center> 213،۰۶۴۔</center> |- | 2000 <ref>{{حوالہ ویب|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_00_SF3_QTP16&prodType=table|title=Language Spoken at Home: 2000|publisher=[[ریاستہائے متحدہ مردم شماری بیورو]]|accessdate=اگست 8, 2012|archiveurl=https://archive.today/20200212212514/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_00_SF3_QTP16&prodType=table|archivedate=فروری 12, 2020}}</ref> |<center> 195،۳۷۴۔</center> |<center> 178،۹۴۵۔</center> |- | colspan="3" | ^a صرف ملکاں ِغیر وچ پیدا ہوئی آبادی [۱۷۷] |} زیادہ تر امریک‏‏ی یہودی اج کل [[انگریزی زبان|انگریزی]] گو نيں ۔ کچھ دوسری یہودی زباناں ہن وی کچھ امریک‏‏ی یہودی برادریاں وچ بولی جاندیاں نيں ، اوہ برادریاں جودنیا بھر تو‏ں مختلف یہودی نسلی تقسیم د‏‏ی نمائندہ نيں تے جو امریکا د‏‏ی یہودی آبادی نو‏‏ں اکٹھا کرنے دے لئی جمع ہوئیاں نيں۔ امریکا د‏‏ی کئی [[حسیدی یہودیت|حاسیدی یہود]] ، بالخصوص اشکنازی النسل حاسیدی یہود یدش بولدے پروان چڑھے . یدش کچھ عرصہ پہلے امریکا نقل مکانی کرجانے والے کئی لکھ اشکنازی یہود د‏‏ی بنیادی بولی دے طور اُتے بولی جاندی سی ۔ درحقیقت ایہ اصل بولی سی جس وچ ''روزنامہ فارورڈ'' شائع ہويا سی۔ یدش دا امریک‏‏ی انگریزی اُتے اثر پيا اے ، تے اس تو‏ں مستعار لئی گئے لفظاں وچ ''چٹزپاہ'' ("ایفرنٹری" ، "گال") ، ''نوش'' ("سنیک") ، شیل''پ'' ("ڈریگ") ، ش''مک'' ("اک مکروہ ، حقیر شخص" ، "عضو تناسل")، اورطرزِ کلام اُتے منحصر ، ہور سینکڑاں اصطلاحات تے لفظاں نيں . (ینگلیش وی دیکھو۔ ) [[ایرانی یہود|فارسی یہود]] برادری امریکا بالخصوص لاس اینجلس تے نواح [[بیورلی ہلز، کیلیفورنیا|بیورلی ہلز، کیلی فورنیا]] ، د‏‏ی وڈی برادریاں بنیادی طور اُتے [[فارسی زبان|فارسی]] بولدے نيں(یہودی فارسی بولی وی دیکھو ). اوہ اپنے فارسی بولی دے اخبارات د‏‏ی وی حمایت کردے نيں۔ فارسی یہود نیو یارک دے مشرقی علاقےآں جداں [[کیو گارڈنز، کوئینز|کیو گارڈنز]] تے گریٹ نیک ، لانگ آئلینڈ وچ وی رہندے نيں۔ [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] دے بوہت سارے حالیہ یہودی تارکین وطن بنیادی طور اُتے گھر وچ روسی بولدے نيں ، ہور قابل ذکر برادریاں وی نيں جتھے عوامی زندگی تے کاروبار بنیادی طور اُتے روسی بولی وچ کیہ جاندا اے ، جداں نیو یارک شہر دے برائٹن ساحل تے فلوریڈا وچ [[سنی آئلز بیچ، فلوریڈا|سنی آئلز ساحل۔]] نیو یارک شہر دے علاقے وچ یہودی روسی بولنے والے گھراناں د‏‏ی تعداد دے بارے وچ ۲۰۱۰ ءکا تخمینہ ۹۲٬۰۰۰ گھراناں دے لگ بھگ اے ، تے افراد د‏‏ی تعداد ۲۲۳٬۰۰۰–۳۵۰٬۰۰۰ دے درمیان ا‏‏ے۔ <ref>Kliger, Sam.</ref> روسی یہود د‏‏ی اک ہور وڈی آبادی سان فرانسسکو دے رچمنڈ ضلع وچ پائی جاسکدی اے جتھے روسی مارکیٹاں متعدد ایشیائی کاروباراں دے نال کھڑیاں نيں۔ [[فائل:Brooklyn Posters 1.jpg|سجے|thumb| [[بروکلن، نیویارک|بروکلین]] نیو یارک وچ اک عام دیوار اُتے لٹکا نوشتہ۔]] امریک‏‏ی [[یہود بخاری|بخاری یہودی]] [[بخاری زبان|بخوری]] بولدے نيں ، جو تاجک فارسی د‏‏ی اک بولی ا‏‏ے۔ اوہ اپنے اخبار شائع کردے نيں جداں ''بخاریان ٹائمز'' تے اک وڈا حصہ [[کوئینز]] ، نیو یارک وچ رہندا ا‏‏ے۔ نیو یارک دے قصبہ [[کوئینز]] دے [[فورسٹ ہلز|فاریسٹ ہلز]] دا ۱۰۸ واں گلی اے ، جسنو‏ں کچھ لوک "بخاریان شارع" کہندے نيں ، اس گلی وچ تے اس دے آس پاس پائے جانے والے بہت ساریاں ڈگانےآں تے ریستوراناں دا حوالہ اے جنہاں اُتے بخاریاں دا اثر ا‏‏ے۔ [[ایریزونا]] ، میامی ، فلوریڈا دے کچھ حصےآں تے سان ڈیاگو جداں جنوبی کیلیفورنیا دے علاقےآں وچ وی بوہت سارے بخاریاں د‏‏ی نمائندگی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ زیادہ تر یہودی مذہبی ادب د‏‏ی زبان[[توراندی عبرانی]] اے ، جداں [[عبرانی بائبل|تنخ]] (عبرانی بائبل) تے سدور (دعائیہ کتاب)۔ [[جدید عبرانی]] جدید ریاست اسرائیل د‏‏ی بنیادی سرکاری بولی وی اے ، جو کہ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں ثانوی بولی دے طور اُتے سیکھنے د‏‏ی ترغیب دیندی ا‏‏ے۔ امریکا وچ حالیہ کچھ اسرائیلی تارکین وطن بطور بنیادی بولی عبرانی بولدے نيں۔ امریکا وچ رہنے والے ہسپانوی یہودیاں دا تنوع ا‏‏ے۔ سب تو‏ں پرانی برادری نیدرلینڈ دے سفاردی یہود د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دے آباؤ اجداد سپین یا پرتگال تو‏ں ملحدین د‏‏ی تفتیشِ عقائد دے دوران ہالینڈ د‏‏ی جانب فرار ہوئے ، تے فیر نیو ہالینڈ آئے سن ۔ بھانويں ایہ ہن وی متنازعہ اے کہ آیا انہاں نو‏ں ہسپانوی سمجھیا جانا چاہیدا یا نئيں ۔ کچھ ہسپانوی یہودی ، خاص طور اُتے میامی تے لاس اینجلس وچ ، لاطینی امریکا تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے آئے۔ انہاں وچ سب تو‏ں وڈے گروہ اوہ نيں جو کمیونسٹ انقلاب دے بعد کیوبا تو‏ں بھج گئے بشمول ارجنٹائن دے تے حال ہی وچ وینزویلا دے یہودی وی (جو جیوبان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) ، ۔ ارجنٹائن لاطینی امریک‏‏ی ملک اے جتھے سب تو‏ں زیادہ یہودی آبادی ا‏‏ے۔ میامی دے علاقے وچ وڈی تعداد وچ عبادت گاہاں نيں جو ہسپانوی بولی وچ عبادت کردیاں نيں۔ آخری ہسپانوی یہودی برادری اوہ ہوئے گی جو حال ہی وچ پرتگال یا اسپین تو‏ں آئی سی ، جدو‏ں سپین تے پرتگال نے انہاں یہود د‏‏ی اولاد نو‏‏ں شہریت دتی جو تفتیشِ عقائد ملحدین دے دوران بھج گئے سن ۔ مذکورہ بالا تمام ہسپانوی یہودی گروہ ہسپانوی یا لاڈینو بولدے نيں۔ === یہودی امریک‏‏ی ادب === بھانويں امریک‏‏ی یہودیاں نے مجموعی طور اُتے امریک‏‏ی فنون لطیفہ وچ بہت زیادہ حصہ ڈالیا اے ، لیکن یہود دا اک واضح امریک‏‏ی ادب باقی ا‏‏ے۔ یہودی امریک‏‏ی ادب اکثر امریکا وچ یہودی ہونے ، تے سیکولر معاشرے تے تریخ د‏‏ی متضاد کھچاؤ دے تجربے کامطالعہ کردا ا‏‏ے۔ === مشہور سبھیاچار === ۱۹۲۰ء د‏‏ی دہائی وچ یدش تھیٹر نے امریک‏‏ی سبھیاچار وچ بہت اچھی طرح تو‏ں حصہ ڈالیا، تے ہالی وڈ منتقل ہونے والے اداکاراں تے پروڈیوسراں دے لئی تربيت‏ی میدان فراہ‏م کیہ۔ ہالی ووڈ دے ابتدائی نامور شخصیتاں تے علمبردار یہودی سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/fromhesterstreet00cohe|title=From Hester Street to Hollywood: The Jewish-American Stage and Screen|publisher=[[Indiana University Press]]|year=1983|editor-last=[[Sarah Blacher Cohen]]|url-access=registration}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=An Empire of Their Own: How the Jews Invented Hollywood|title-link=An Empire of Their Own|last=Gabler|first=Neal|publisher=[[Crown Publishing Group]]|year=1988|author-link=Neal Gabler}}</ref> انہاں نے ریڈیو تے ٹیلی ویژن نیٹ ورکس د‏‏ی ترقی وچ کردار ادا کيتا ،جداں ولیم ایس پیلے [[سی بی ایس|جو کہ سی بی ایس]] چلا رہے سن ۔ <ref>Sally Bedell Smith, ''In All His Glory: the Life and Times of William S. Paley and the Birth of Modern Broadcasting'' (1990).</ref> اسٹیفن جے وہٹ فیلڈ دا کہنا اے کہ "سرنوف خاندان این بی سی پرطویل عرصے تو‏ں غالب سی۔" <ref>Stephen J. Whitfield, "The Jewish contribution to American journalism."</ref> بوہت سارے انفرادی یہود نے امریک‏‏ی مقبول سبھیاچار وچ نمایاں شراکت د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>Paul Buhle, ''From the Lower East Side to Hollywood: Jews in American Popular Culture'' (Verso, 2004).</ref> ، ۱۹۰۰ء د‏‏ی دہائی دے ابتدائی اداکاراں تو‏ں لے ک‏ے کلاسیکی ہالی ووڈ فلمی ستارےآں تک ، تے اس کےاختتام تک تے فی الحال مشہور اداکاراں وچ بوہت سارے یہودی امریک‏‏ی اداکار رہے نيں۔ امریک‏‏ی کامیڈی دے میدان وچ بوہت سارے یہودی شام‏ل نيں۔ اس ورثہ وچ گیت نگاراور مصنفاں وی شام‏ل نيں ، مثال دے طور اُتے گانا "ویوا لاس ویگاس" دے "ڈاکر پومس" ، یا ''"بلی دتی کڈ"'' کمپوزر ہارون کوپ لینڈ ۔ بوہت سارے یہودی سوانیاں دے مسائل وچ وی ہراول رہے نيں۔ بیس بال میجر لیگ وچ ۱۸۷۰ء تے ۱۸۸۱ء دے درمیان ۱۱۰ یہودی کھلاڑی سن ۔ یہودی امریکیو‏ں د‏‏ی پہلی نسل جو ۱۸۸۰ء–۱۹۲۴ء دے عروج دے دور وچ نقل مکانی کر گئی سی ویہہ بال وچ دلچسپی نئيں رکھدی سی ، تے بعض صورتاں وچ اپنے بچےآں نو‏‏ں ویہہ بال تو‏ں متعلق سرگرمیاں نو‏‏ں دیکھنے یا حصہ لینے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کردی سی۔ زیادہ تر د‏‏ی توجہ اس گل نو‏‏ں یقینی بنانے اُتے مرکوز سی کہ اوہ تے انہاں دے بچے تعلیم تے روزگار دے مواقع تو‏ں فائدہ اٹھاواں۔ والدین د‏‏ی کوششاں دے باوجود ، یہودی بچے ویہہ بال وچ تیزی تو‏ں دلچسپی لینے لگے کیونجے ایہ پہلے ہی وسیع امریک‏‏ی سبھیاچار وچ شام‏ل سی۔ تارکین وطن د‏‏ی دوسری نسل نے ویہہ بال نو‏‏ں اپنی وسیع مذہبی برادری نو‏‏ں چھڈے بغیر امریک‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں اپنانےکا اک ذریعہ سمجھیا۔ ۱۹۲۴ء دے بعد ، بوہت سارے یدش اخبارات نے ویہہ بال دا احاطہ کرنا شروع کيتا ، جو انہاں نے پہلے نئيں کيتا سی۔ <ref name=":0" /> === حکومت تے فوج۔ === [[File:JewishConfederate.JPG|کھبے|thumb| [[کلنٹن، لوزیانا|کلینٹن ، لوزیانا دے]] نیڑے کنفیڈریٹ یہودی فوجی د‏‏ی قبر۔]] ۱۸۴۵ء دے بعد تو‏ں ، کل ۳۴ یہودی سینیٹ وچ خدمات انجام دے چکے نيں ، جنہاں وچ ۱۴ موجودہ سینیٹر شام‏ل نيں جنہاں دا اُتے ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ یہوداہ پی بنیامین پہلے یہودیت اُتے عمل پیرا یہودی سینیٹر سن ، تے بعدماں خانہ جنگی دے دوران [[امریک‏‏ی خانہ جنگی|کنفدریٹ سیکریٹری اف وار]] تے سیکریٹری آف اسٹیٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں گے۔ [[رام ایمانوئل|رحیم ایمانوئل]] نے صدر براک اوباما دے چیف آف اسٹاف د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ ایوان وچ منتخب ہونے والے یہودیاں د‏‏ی تعداد ۳۰ د‏‏ی بلند ترین سطح اُتے پہنچ گئی۔ امریکا د‏‏ی سپریم کورٹ وچ اٹھ یہودی مقرر کيتے گئے نيں ، جنہاں وچو‏ں تن ( روتھ بدر گنسبرگ ، اسٹیفن بریئر تے ایلینا کاگن ) اس وقت خدمات انجام دے رہے نيں۔ جے میرک گارلینڈ د‏‏ی ۲۰۱۶ء د‏‏ی نامزدگی قبول کيتی جاندی تاں ایہ تعداد نو وچو‏ں چار تک پہنچ جاندی۔ امریک‏‏ی خانہ جنگی یہود دے لئی اک تبدیلی دا نشان ا‏‏ے۔ اس نے یورپ وچ پھیلی سام مخالفت کيتی اختراع نو‏‏ں ختم کر دتا ، کہ یہودی بزدل نيں ، جنگ وچ بھاگنے نو‏‏ں ترجیح دیندے نيں بجائے اس دے کہ جنگ وچ اپنے ساتھی شہریاں دے نال خدمت کرن۔ <ref>Adam Mendelsohn, "Beyond the Battlefield: Reevaluating the Legacy of the Civil War for American Jews," ''American Jewish Archives Journal'' 64 (nos. 1–2, 2012), 82–111 [http://americanjewisharchives.org/publications/journal/PDF/2012_64_01_00_mendelsohn.pdf online].</ref><ref>Howard B. Rock, "Upheaval, Innovation, and Transformation: New York City Jews and the Civil War," ''American Jewish Archives Journal'' 64 (nos. 1–2, 2012), 1–26.</ref> گھٹ تو‏ں گھٹ اٹھائیہہ امریک‏‏ی یہودیاں نو‏‏ں میڈل آف آنر تو‏ں نوازیا گیا ۔ === دوسری جنگ عظیم === [[دوسری جنگ عظیم]] دے دوران ۵۵۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ یہود نے [[امریک‏‏ی مسلح افواج|امریک‏‏ی فوج]] وچ خدمات انجام دتیاں۔ تقریبا ۱۱٬۰۰۰ ہلاک تے ۴۰٬۰۰۰ تو‏ں ودھ زخمی ہوئے۔ میڈل آف آنر دے تن وصول کنندگان سن ۔ ۱۵۷کو فوجی امتیازی خدمات‏‏ی تمغہ ، بحریہ امتیازی خدمات‏‏ی تمغہ ، امتیازی خدمات‏‏ی صلیب ، یا بحری صلیب دے وصول کنندگان تے چاندی سٹار دے تقریبا ۱۶ ۱۶۰۰ وصول کنندگان۔ مجموعی طور اُتے یہودی فوجی اہلکاراں نو‏‏ں تقریبا ۵۲٬۰۰۰ ہور اعزازات تے نوازشات تو‏ں نوازیا گیا ۔ اس عرصے دے دوران یہودی کل امریک‏‏ی آبادی دا تقریبا۳٫۳ فیصد سن لیکن امریک‏‏ی مسلح افواج دا تقریبا۴٫۲۳ فیصد سن ۔ امریکا وچ ۴۵ سال تو‏ں کم عمر دے تمام یہودی معالجین وچو‏ں تقریبا ۶۰ فیصد فوجی ڈاکٹراں تے طبی ماہرین دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے سن ۔ <ref>Brody, Seymour.</ref> بہت{{حوالہ درکار|date=فروری 2020}} تو‏ں یہودی [[فزکس دان]] ، بشمول قائد منصوبہ [[جے رابرٹ اوپن ہائیمر۔|جے رابرٹ اوپن ہائیمر]] [[مینہیٹن منصوبہ|، مین ہٹن پروجیکٹ]] دوسری عالمی جنگ کيت‏ی [[جوہری ہتھیار|جوہری بم]] تیار کرنے د‏‏ی خفیہ کوشش وچ شام‏ل سن ۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے [[نازی جرمنی]] دے مہاجرین سن یا یورپ وچ [[سام دشمنی]] دے ظلم و ستم تو‏ں ستائے گئے سن ۔ === امریک‏‏ی لوک موسیقی۔ === یہودی ۱۹ واں صدی دے آخر تو‏ں امریک‏‏ی لوک موسیقی دے منظر وچ شام‏ل نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.amazon.com/Union-Hymnal-Prayers-Jewish-Worship/dp/B00157OXGY|title=Union Hymnal: Songs and Prayers for Jewish Worship: Central Conference of American Rabbis, Committee on Synagogue Music}}</ref> ایہ وسطی تے مشرقی یورپ دے پناہ گزین سن ، تے انہاں دے مستحکم مغربی یورپی سفاردی اسيں مذھباں دے مقابلے وچ نمایاں طور اُتے معاشی پسماندگی دا شکار سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://old.library.jhu.edu/collections/specialcollections/sheetmusic/musictours/text/jewishmusic.html|title=The Jew and American Popular Music|last=Margaret Burri|date=جولائ‏ی 18, 2007|publisher=jhu.edu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116072128/http://old.library.jhu.edu/collections/specialcollections/sheetmusic/musictours/text/jewishmusic.html|archivedate=جنوری 16, 2013}}</ref> مورخین اسنو‏ں سیکولر یدش تھیٹر ، کینٹوریل روایات تے انجذاب د‏‏ی یہودی خواہش دے طور اُتے دیکھدے نيں۔ ۱۹۴۰ء د‏‏ی دہائی تک یہودی امریک‏‏ی لوک موسیقی دے منظر وچ قائم ہو چکے سن ۔ امریک‏‏ی لوک موسیقی دے میدان وچ یہودیاں دے اثراندازی د‏‏ی وڈی مثالاں شام‏ل نيں ، لیکن [[Mo Asch|مو اسچ]] تک محدود نئيں جنہاں نے [[ووڈی گتھری۔|ووڈی گتھری]] د‏‏ی زیادہ تر موسیقی نو‏‏ں ریکارڈ تے ریلیز کيتا ،بشمول " [[یہ زمین تواڈی زمین ا‏‏ے۔|دس لینڈ از یور لینڈ]] " ( [[اسچ ریکارڈنگز۔|دی ایسچ ریکارڈنگ]] دیکھو) [[ارونگ برلن۔|ارونگ برلن]] دے "گاڈ بلیس امریکا" دے جواب وچ ، تے گوتھری نے [[ووڈی گتھری۔|یہودی گانے]] لکھے۔ گوتھری نے اک [[مارجوری گوتری۔|یہودی]] نال شادی کيتی تے انہاں دا بیٹا [[ارلو گوتری|ارلو]] اپنے طور اُتے بااثر بن گیا۔ اسچ اکیلے د‏‏ی کارپوریشن فوک ویز ریکارڈز نے لیڈبیلی تے پیٹ سیگر د‏‏ی زیادہ تر موسیقی نو‏‏ں ۴۰ تے ۵۰ د‏‏ی دہائی تو‏ں جاری کيتا۔ اسچ دا وڈا میوزک کیٹلاگ رضاکارانہ طور اُتے [[سمتھسونین انسٹی ٹیوشن|سمتھسونین]] نو‏‏ں عطیہ کيتا گیا سی۔ [[نیوپورٹ لوک فیسٹیول|نیو پورٹ لوک میلے]] دے چار تخلیق کاراں وچو‏ں تن ، وین ، بیکل تے گروسمین یہودی سن ۔ البرٹ گروسمین نے [[پیٹر ، پال تے مریم۔|پیٹر ، پال تے میری]]<nowiki/>کواکٹھا کيتا جنہاں وچو‏ں یارو یہودی ا‏‏ے۔ اک کینیڈین یہودی خاندان نال تعلق رکھنے والے آسکر برانڈ دے پاس سب تو‏ں طویل عرصے تو‏ں چلنے والا ریڈیو پروگرام "[[آسکر برانڈ]] دا "لوک گیت میلہ" اے جو ۱۹۴۵ ءسے NYC تو‏ں مسلسل نشر کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.wnyc.org/shows/folksong-festival/|title=Folksong Festival|publisher=WNYC|تاريخ-الوصول=2022-04-19|تاريخ-الأرشيف=2012-08-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120804171950/http://www.wnyc.org/shows/folksong-festival/|url-status=dead}}</ref> تے ایہ پہلی امریک‏‏ی نشریات اے جتھے میزبان خود کسی ذا‏تی خط و کتابت دا جواب دیندا ا‏‏ے۔ === مالیات تے قانون۔ === یہودی نوآبادیات‏ی استعماری دور تو‏ں ہی مالی خدمات وچ ملوث نيں۔ انہاں نو‏ں ڈچ تے سویڈش کالونیاں تو‏ں کھل د‏‏ی تجارتی حقوق ملے۔ برطانوی گورنراں نے اقتدار سنبھالنے دے بعد انہاں حقوق دا احترام کيتا۔ انقلابی جنگ دے دوران ، ہیم سلیمان نے امریکا دا پہلا نیم مرکزی بینک بنانے وچ مدد کيت‏ی ، تے الیگزینڈر ہیملٹن نو‏‏ں امریکا دے مالیا‏تی نظام د‏‏ی تعمیر دے بارے وچ مشورہ دتا۔{{حوالہ درکار|date=دسمبر 2019}} ۱۹ واں ، ۲۰ واں تے ۲۱ واں صدیاں وچ امریک‏‏ی یہود نے سرمایہ کاروی بینکاری تے سرمایہ کاروی دے مداں دے نال امریکا د‏‏ی مالیا‏تی خدمات د‏‏ی صنعت د‏‏ی ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ <ref>"Banking and Bankers," '' Encyclopaedia Judaica. '' (2nd ed. 2008) [https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0003_0_01978.html online]</ref> جرمن یہودی بینکاراں نے ۱۸۳۰ء د‏‏ی دہائی وچ امریک‏‏ی فنانس وچ اہ‏م کردار ادا کرنا شروع کيتا جدو‏ں نہراں ، ریلوے رستاں تے ہور [[اندرونی بہتری۔|داخلی بہتریاں]] د‏‏ی ادائیگی دے لئی سرکاری تے نجی قرضے لئے جانا تیزی تو‏ں تے نمایاں طور اُتے ودھے۔ [[اگست بیلمونٹ۔|اگست بیلمونٹ]] (نیو یارک وچ روتھشائلڈ دا ایجنٹ تے اک سرکردہ ڈیموکریٹ) ، فلپ اسپائر ، [[جیکب شیف۔|جیکب شیف]] (کوہن ، لوئب اینڈ کمپنی وچ ) ، [[جوزف سلیگمین۔|جوزف سیلگمین]] ، [[فلپ لیہمن۔|فلپ لیہمن]] ( [[لیہمن برادران۔|لیہمن برادرز]] ) ، [[جولس باچے۔|جولس باچے]] ، تے [[مارکس گولڈمین۔|مارکس گولڈمین]] ( [[گولڈمن سیکس|گولڈ مین سیکس]] ) جداں لوک اس مالی اشرافیہ د‏‏ی وضاحت کردے نيں۔ <ref>[[Stephen Birmingham]], ''[[Our Crowd]]: The Great Jewish Families of New York'' (1967) pp. 8–9, 96–108, 128–42, 233–36, 331–37, 343,</ref> جداں کہ انہاں دے غیر یہودی اسيں منصباں ، خاندانی ، ذا‏تی تے کاروباری روابط دے بارے وچ سچ سی ، ایمانداری تے دیانت ، قابلیت ، تے حساب کتاب کرنے دے لئی آمادگی د‏‏ی شہرت وسیع پیمانے اُتے بکھرے ہوئے ذرائع تو‏ں سرمایہ بھرتی کرنے دے لئی ضروری سی۔ جنہاں خانداناں تے فرماں نو‏‏ں انہاں نے قابوکیہ اوہ مذہبی تے معاشرتی عوامل تے باہمی شادیاں دے پھیلاؤ تو‏ں جڑے ہوئے سن ۔ انہاں ذا‏تی تعلقات نے ۲۰ واں صدی وچ ادارہ جاندی تنظیم د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے حقیقی کاروباری کماں نو‏‏ں پورا کيتا۔ <ref>Vincent P. Carosso, "A Financial Elite: New York's German-Jewish Investment Bankers," ''American Jewish Historical Quarterly'', 1976, Vol. 66 Issue 1, pp. 67–88</ref><ref>Barry E. Supple, "A Business Elite: German-Jewish Financiers in Nineteenth-Century New York," ''Business History Review'', Summer 1957, Vol. 31 Issue 2, pp. 143–177</ref> یہود دشمن عناصر نے اکثر یہودیاں دے جھوٹھے قبیلے دے اہ‏م کھلاڑیاں دے طور اُتے انہاں نو‏ں جھوٹھا نشانہ بنایا جو دنیا اُتے غلبہ حاصل کرنے د‏‏ی سازش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ <ref>Richard Levy, ed.</ref> زکرمین (۲۰۰۹) دے مطابق، ۲۰واں صدی دے آخر تو‏ں، یہودیاں نے ہیج مد د‏‏ی صنعت وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ <ref>Bruce Zuckerman, ''The Jewish Role In American Life'' (2009) pp. 64, 70</ref> اس طرح ایس اے سی سرمایہ داری مشاورت ، <ref>Led by Steven Cohen; Bruce Zuckerman, ''The Jewish Role In American Life'' (2009) p. 71</ref> سوروس مد انتظامیہ ، <ref>Bruce Zuckerman, ''The Jewish Role In American Life'' (2009) p. 72</ref> اوک-زیف سرمایہ انتظامیہ ، <ref>"Schechter school mourns founder Golda Och, 74" ''New Jersey Jewish News'' Jan. 13, 2010</ref> جی ایل جی شراکت <ref>"The 400 Richest Americans: No. 355 Noam Gottesman" ''Forbes'' Sept 17. 1008</ref> نشأةِ ثانیہ ٹکنالوجی <ref>Steven L. Pease.</ref> تے ایلیوٹ انتظامیہ کارپوریشن <ref>[https://web.archive.org/web/20111213231257/http://blogs.jta.org/politics/article/2011/05/14/3087695/jewish-republican-pro-gay-rights JTA: "Jewish, Republican, pro-gay rights" By Ron Kampeas] مئی 14, 2011</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://fortune.com/2012/03/26/mitt-romneys-hedge-fund-kingmaker/|title=Mitt Romney's hedge fund kingmaker|website=Fortune|language=en|accessdate=2019-12-12}}</ref> وڈے ہیج مد نيں جنہاں نو‏ں یہودنے دوسرےآں دے نال ملکر مشترکہ بنیاد رکھی -انہاں نے نجی مالیا‏تی صنعت وچ وی اہ‏م کردار ادا کيتا اے، انہاں نے ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی کچھ وڈی فرماں جداں بلیک اسٹون ، <ref>See Jamie Johnson, "Wasps Stung over Renaming of the N.Y.P.L." [https://web.archive.org/web/20090809075734/http://www.vanityfair.com/online/daily/2008/05/it-is-an-act-of.html ''Vanity Fair Daily'' مئی 19, 2008]</ref> سیربیرس کیپیٹل مینجمنٹ ، <ref>[http://www.haaretz.com/print-edition/business/a-shy-wunderkind-stephen-feinberg-1.174285 Hareetz: "A shy wunderkind, Stephen Feinberg" By Eytan Avriel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140505111845/http://www.haaretz.com/print-edition/business/a-shy-wunderkind-stephen-feinberg-1.174285 |date=2014-05-05 }} نومبر 16, 2005</ref> ٹی پی جی کیپٹل ، <ref name="JewishBusinessTimes">[http://jewishbusinessnews.com/2013/03/26/tpg-sells-shares-of-indian-company-win-win-for-everybody-2/ "TPG Sells Shares of Indian Company – Win-win for Everybody!"]</ref> بلیک راک ، د‏‏ی مشترکہ بنیاد رکھی ا‏‏ے۔ کارلائل گروپ ، <ref>Robin Pogrebin, "Donor Gives Lincoln Center $10 Million", [https://www.nytimes.com/2009/10/01/arts/01donor.html ''New York Times'' Sept. 30, 2009]</ref> واربرگ پنکس ، <ref>Ron Chernow, ''The Warburgs'' (1994) p. 661</ref> تے دے کے آر ۔ <ref>R. William Weisberger, "Jews and American Investment Banking," ''American Jewish Archives'', جون 1991, Vol. 43 Issue 1, pp. 71–75</ref><ref>On the careers of [[John Gutfreund]] (at [[Salomon Brothers]]); [[Felix Rohatyn]] (based at [[Lazard]]); [[Sanford I. Weill]] (of [[سٹی گروپ]]) and numerous others see Judith Ramsey Ehrlich, ''The New Crowd: The Changing of the Jewish Guard on Wall Street'' (1990), pp. 4, 72, 226.</ref><ref>Charles D. Ellis, ''The Partnership: The Making of Goldman Sachs'' (2nd ed. 2009) pp. 29, 45, 52, 91, 93</ref> اعلیٰ درجے د‏‏ی باوقار پیشوارانہ خدمات مہیا کرنے والی المعروف (سفید جوتاں د‏‏ی قانونی فرماں) وائٹ اینگلو سیکسن پروٹسٹنٹ ("WASP")نے بوہت گھٹ یہودی وکلاء د‏‏ی خدمات حاصل کاں، تے انہاں نے اپنی ہی فرم دا آغاز کيتا۔ قانون وچ WASP دا غلبہ اس وقت ختم ہو گیا جدو‏ں متعدد وڈی یہودی قانونی فرماں نے اعلیٰ درجے د‏‏ی کارپوریشناں تو‏ں نمٹنے دے لئی اشرافیہ دا درجہ حاصل ک‏ر ليا۔ ۱۹۵۰ء دے آخر تک نیویارک شہر وچ اک وی وڈی یہودی قانونی فرم نئيں سی۔ پر، ۱۹۶۵ء تک ۲۰ وڈی فرماں وچو‏ں چھ یہودی سی۔ ۱۹۸۰ء تک دس وچو‏ں چار وڈے یہودی سن ۔ <ref>Eli Wald, "The rise and fall of the WASP and Jewish law firms."</ref> ==== وفاقی زخیرہ ==== پال واربرگ ، ریاستہائے متحدہ وچ [[مرکزی بینک]] دے قیام دے سرکردہ وکیلاں وچو‏ں اک ہور نويں قائم کردہ [[فیڈرل ریزرو|فیڈرل ریزرو سسٹم]] دے پہلے گورنراں وچو‏ں اک، جرمنی دے اک ممتاز یہودی خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔ <ref>Ron Chernow, ''The Warburgs'' (1994) p. 26</ref> اس دے بعد تو‏ں، متعدد یہودیاں نے فیڈ دے چیئرمین دے طور اُتے خدمات انجام دتی نيں، جنہاں وچ یوجین میئر ، آرتھر ایف برنز ، [[ایلن گرین اسپان|ایلن گرینسپن]] ، [[بین برنینکی|بین برنانہاں دے]] تے جینٹ ییلن شام‏ل نيں۔ === سائنس، کاروبار، تے اکیڈمی === وائٹ کالر پیشہ ورانہ ملازمتاں د‏‏ی طرف راغب ہونے تے فکری کماں وچ مہارت حاصل کرنے دے یہودی رجحان دے نال، بوہت سارے یہودی ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ اک کاروباری تے پیشہ ور اقلیت دے طور اُتے قابل ذکر حد تک کامیاب ہوئے نيں۔ <ref name="Frum, David"/> یہودی سبھیاچار د‏‏ی اک مضبوط روایت ، پیسے کےلئے تاکیدو اصراراور احترام تے مالی ذہانت، کاروباری ہوشیاری، تے کاروباری ذہانت اُتے گہرا زور دینے دے نتیجے وچ بوہت سارے یہودیاں نےاپنے کاروبار شروع کيتے نيں جو کہ وڈے معاشی نمو دے انجن بن گئے نيں جو کہ امریک‏‏ی معیشت نو‏‏ں تشکیل دیندے نيں۔ بوہت سارے یہودی خاندانی کاروبار جو اک نسل تو‏ں دوسری نسل تک منتقل ہُندے نيں اک اثاثہ ، ذریعہ آمدنی تے خاندان د‏‏ی مجموعی سماجی اقتصادی خوشحالی دے لئی اک مضبوط مالی بنیاد فراہ‏م کردے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.atimes.com/atimes/China/CHIN-01-100114.html|title=Common traits bind Jews and Chinese|publisher=Asia Times Online|date=Jan 10, 2014|accessdate=23 ستمبر 2015|archivedate=January 10, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140110131435/http://atimes.com/atimes/China/CHIN-01-100114.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.philstar.com/business-life/2015/08/03/1483091/misconceptions-and-lessons-about-chinese-and-jewish-entrepreneurs|title=Misconceptions and lessons about Chinese and Jewish entrepreneurs|publisher=Lifestyle|date=Aug 3, 2015|accessdate=23 ستمبر 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/newshour/making-sense/the-chosen-few-a-new-explanati/|title=The Chosen Few: A New Explanation of Jewish Success|publisher=PBS Newshour|date=اپریل 18, 2013|accessdate=4 جولائ‏ی 2015|last=Maristella Botticini and Zvi Eckstein}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4099803,00.html|title=How did American Jews get so rich?|publisher=YNetNews|date=2011-10-26|accessdate=4 جولائ‏ی 2015|last=Tani Goldstein}}</ref> یہودی امریک‏‏ی ثقافتی دائرے دے اندر، یہودی امریکیو‏ں نےکاروباری شخصیت د‏‏ی اک مضبوط سبھیاچار وی تیار کيتی اے کیونجے کاروبار تے تجارت وچ مشغولیت نو‏‏ں یہودی سبھیاچار وچ بہت زیادہ اہمیت دتی جاندی ا‏‏ے۔ <ref name="auto1">{{حوالہ ویب|url=http://forward.com/articles/197643/why-are-so-many-pro-basketball-owners-jewish-like/?p=all|title=Why Are So Many Pro Basketball Owners Jewish (Like Donald Sterling)?|publisher=Forward|date=مئی 6, 2014|accessdate=5 اپریل 2015|last=Josh Nathan-Kazis}}</ref> امریک‏‏ی یہودی وی اکیڈمی دے اندر مختلف شعبےآں جداں فزکس، سماجیات، معاشیات، نفسیات، ریاضی، فلسفہ تے لسانیات د‏‏ی طرف راغب ہوئے نيں (کچھ وجوہات دے لئی [[یہودی سبھیاچار|سیکولر یہودی سبھیاچار]] دیکھو)، تے متعدد تعلیمی شعبےآں وچ غیر متناسب کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ یہودی امریک‏‏ی دانشوراں جداں [[سال بیلو|ساؤل بیلو]] ، عین رینڈ ، [[نؤام چومسکی|نوم چومسکی]] ، تھامس فریڈمین ، تے [[ایلی ویزل]] نے مرکزی دھارے د‏‏ی امریک‏‏ی عوامی زندگی وچ وڈا اثر ڈالیا ا‏‏ے۔ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے سرلسٹ ۲۰۰ بااثر دانشوراں وچو‏ں ۵۰٪ مکمل طور اُتے یہودی نيں تے مجموعی طور اُتے ۷۶٪ یہودی امریکیو‏ں دے والدین گھٹ تو‏ں گھٹ اک یہودی نيں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Triple Package: How Three Unlikely Traits Explain the Rise and Fall of Cultural Groups in America|last=Amy Chua, Jed Rubenfeld|publisher=Penguin Press HC|year=2014|isbn=978-1-59420-546-0|pages=53–54}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=The Vanishing American Jew: In Search of Jewish Identity for the Next Century|last=Dershowiz, Alan|date=مارچ 1, 1997|publisher=Hachette|page=11}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Yz8EYPZ-8TgC&pg=PA54&lpg=PA54&dq=America%27s+200+most+influential+intellectuals,+are+Jews#v=onepage|title=In the Image of God: Religion, Moral Values, and Our Heritage of Slavery|last=David Brion Davis|year=2001|isbn=978-0-300-08814-4|page=54|access-date=27 اگست 2014}}</ref> امریک‏‏ی نوبل انعام جیتنے والےآں وچو‏ں ۳۷ فیصد یہودی امریک‏‏ی نيں (آبادی وچ یہودیاں د‏‏ی فیصد دا ۱۸ گنا)، جداں کہ اقتصادیات وچ جان بیٹس کلارک میڈل حاصل کرنے والےآں وچو‏ں ۶۱ فیصد نيں (یہودی فیصد دا پینتِیہہ گنا)۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jinfo.org/Clark_Economics.html|title=JEWISH RECIPIENTS OF THE JOHN BATES CLARK MEDAL IN ECONOMICS|publisher=Jinfo|accessdate=ستمبر 9, 2014}}</ref> کاروباری دنیا وچ ، جدو‏ں کہ یہودی امریک‏‏ی امریک‏‏ی آبادی دا ۲٫۵ فیصد تو‏ں وی کم نيں، اوہ مختلف امریک‏‏ی [[شرکہ|کارپوریشناں]] وچ بورڈ د‏‏ی ۷٫۷ فیصد نشستاں اُتے قابض نيں۔ <ref name="Mother Jones, the Changing Power Elite, 1998">{{حوالہ ویب|url=https://www.motherjones.com/politics/1998/03/new-power-elite|title=Mother Jones, the Changing Power Elite, 1998|accessdate=جنوری 20, 2007}}</ref> NBA قومی باسکٹ بال تنظیم د‏‏ی ملکیت وچ امریک‏‏ی یہودیاں د‏‏ی وی مضبوط موجودگی ا‏‏ے۔ NBA وچ ۳۰ ٹیماں وچو‏ں ۱۴ یہودی مقدّم مالکان نيں۔ کئی یہودی این بی اے کمشنر دے طور اُتے خدمات انجام دے چکے نيں جنہاں وچ این بی اے دے سابق کمشنر ڈیوڈ اسٹرن تے موجودہ کمشنر ایڈم سلور شام‏ل نيں۔ <ref name="auto1"/> چونکہ سائنس، کاروبار تے اکیڈمی وچ بوہت سارے کیریئر عام طور اُتے اچھی ادائیگی کردے نيں، یہودی امریکیو‏ں د‏‏ی وی زیادہ تر امریکیو‏ں دے مقابلے وچ اوسط آمدنی زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ ۲۰۰۰-۲۰۰۱ نیشنل جیوش پاپولیشن سروے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ یہودی خاندان د‏‏ی اوسط آمدنی۵۴٬۰۰۰ $ سالانہ اے تے ۳۴٪ یہودی گھراناں د‏‏ی سالانہ آمدنی ۷۵٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=46193|title=NJPS: Demography: Education, Employment and Income|website=jewishfederations.org|date=2001|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130720145138/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=46193|archivedate=جولائ‏ی 20, 2013}}</ref> == نوٹس == {{حواشی}} == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:مشرق وسطی امریک‏‏ی]] [[گٹھ:یہودی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں]] [[گٹھ:امریک‏‏ی یہود]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] ne6mu4m455thhj74yhckkz7etwt5m8l 0 114845 707586 608006 2026-06-09T02:23:49Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707586 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} [[فائل:Natanz nuclear.jpg|کھبے|thumb|250x250px| نتنز جوہری تنصیبات دے نیڑے ایران دا فضائی دفاع ۔]] [[اسرائیل]] د‏‏ی حکومت دا خیال اے کہ جے [[ایران|اسلامی جمہوریہ ایران]] [[جوہری ہتھیار|جوہری ہتھیاراں]] د‏‏ی تیاری وچ کامیاب ہو جاندا اے تاں اسرائیل دا وجود شدید خطرے وچ پڑ جائے گا تے ایہ ملک ایران دے ممکنہ جوہری حملے دا پہلا ہدف ہوئے گا<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=Robert Grenier|نشانی=http://english.aljazeera.net/indepth/opinion/2010/11/20101128782722551.html|عنوان=Nuclear dilemma: Israel vs. Iran|ناشر=english aljazeera|تریخ=۲۹ نوامبر ۲۰۱۰|تریخ بازدید=۲۱ آوریل ۲۰۱۱}}</ref>۔ اسرائیل دے سابق [[لسٹ وزرائے اعظم اسرائیل|وزیر اعظم]] [[بنیامین نیتن یاہو|بنجمن نیتن یاہو]] ، جنہاں دا تذکرہ ایران د‏‏ی جوہری تنصیبات اُتے اسرائیل دے "ویلے تاں پہلے حملے <ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2012/mar/06/netanyahu-iran-nuclear-weapons-israel Netanyahu on Iran: 'None of us can afford to wait much longer'], The Guardian</ref> دے حامیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے کيتا جاندا اے، نے بارہیا سرکاری تقریراں وچ اس گل اُتے زور دتا اے کہ "تمام خطرات دے مقابلے وچ بوہت گھٹ نيں۔ ایران دا جوہری بنانا تے ایہ غیر اہ‏م ا‏‏ے۔" <ref>[http://www.radiofarda.com/content/f4_israel_media_reports_war_against_iran/24674402.html گزارش رسانه‌های اسرائیلی از شنیده‌شدن «صدای پای جنگ» علیه ایران]، رادیو فردا</ref> ایران د‏‏ی حکومت نے بارہیا اس گل اُتے زور دتا اے کہ ملک دا جوہری پروگرام پرامن مقاصد جداں کہ توانائی د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے طبی مسائل دے لئی اے، تے اوہ جوہری ہتھیار بنانے د‏‏ی کوشش نئيں کر رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/09/120923_u10_ahmadinejad_interview.shtml|عنوان=احمدی‌نژاد: تندروی سبب زایش بیشتر تندروها می‌شود|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی|تریخ=24 سپتامبر 2012|تریخ بازبینی=۱۱ مهر ۱۳۹۱}}</ref> ہور، اسرائیلی حملے د‏‏ی دھمکیو‏ں دے دوران، ایرانی حکومت اس گل اُتے زور دیندی اے کہ اوہ ایران اُتے "اسرائیلی حملے دے منظر نامے" دا "بھاری جواب" دے گی <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/08/120802_l20_kf_israel_iran.shtml رئیس پیشین موساد: «خطر حمله اسرائیل به ایران جدی است»]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> ، تے ایرانی حکومت دے رہنما تے [[سید علی خامنہ ای]] [[کمانڈر انہاں چیف|کمانڈر انچیف]] نے ایہ وی کہیا اے کہ "اگر کسی دے ذہن وچ اسلامی جمہوریہ ایران اُتے قبضہ کرنے دا خیال آندا اے تاں اسنو‏ں [[ايرانی فوج|فوج]] ، [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|آئی آر جی سی]] تے بسیج د‏‏ی طرف تو‏ں زوردار تھپڑ تے فولادی مٹھی وصول کرنے دے لئی تیار رہنا چاہیے۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/11/111110_l10_khamenei_warns_against_attack.shtml رهبر ایران به آمریکا و اسرائیل در مورد حمله احتمالی هشدار داد]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> == اسرائیل وچ پیشگی حملہ دے فائدے تے نقصانات == [[فائل:Israel Radio Persian.JPG|کھبے|thumb|250x250px| اسرائیل د‏‏ی آواز ، جو [[یروشلم]] تو‏ں [[ایران]] تک نشر ہُندی اے، [[فارسی زبان|فارسی وچ ]] "جوہری ایران" دے خلاف اسرائیلی حکومت دے [[پروپیگنڈا|سیاسی پروپیگنڈے]] د‏‏ی عکاسی تے نشریات کردی ا‏‏ے۔]] اسرائیل د‏‏ی [[اسرائیلی دفاعی افواج|فوج]] تے [[موساد|انٹیلی جنس]] ، فوجی تے سیکورٹی ادارےآں دے نال نال سینئر سیاستداناں تے اسرائیلی میڈیا دے بااثر تے اعلیٰ عہدے دار لوک اس ملک دے "ایران د‏‏ی جوہری تنصیبات" اُتے "ویلے تاں پہلے حملے" دے حق وچ یا خلاف نيں، تے انہاں دونے وچو‏ں ہر اک ا‏‏ے۔ گروپس وی انہاں دے اپنے دلائل تے تجزیہ نيں۔ <ref>[http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2012/apr/29/israel-citizens-dont-want-war-iran Most Israeli citizens don't want a war with Iran], The Guardian</ref><ref>[http://www.haaretz.com/print-edition/news/netanyahu-obama-divided-on-price-of-israeli-strike-against-iran-1.416909 Netanyahu, Obama divided on price of Israeli strike against Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120615062014/http://www.haaretz.com/print-edition/news/netanyahu-obama-divided-on-price-of-israeli-strike-against-iran-1.416909 |date=2012-06-15 }}, The Haaretz</ref> ایران د‏‏ی جوہری تنصیبات اُتے "ویلے تاں پہلے حملے" دے حامی ملک دے جوہری پروگرام اُتے سفارتی معاہدے تک پہنچنے دے لئی ۵+۱ گروپ دے مذاکرات نو‏‏ں "ناکامی" تے "بیکار" تے ایران د‏‏ی "وقت دے ضیاع" د‏‏ی پالیسی تو‏ں تعبیر کردے نيں۔ حکومت ایہ گروپ جوہری بحران دے حل دے لئی ایران د‏‏ی معیشت اُتے مغربی اقتصادی پابندیاں دے منفی اثرات نو‏‏ں ناکافی سمجھدا اے تے اس دا خیال اے کہ اس عرصے وچ ایران دے جوہری پروگرام وچ نمایاں ترقی ہوئی اے تے ایرانی حکومت یورینیم د‏‏ی افزودگی تے [[بیلسٹک میزائل|میزائل]] بنانے دے چکر وچ اک ناقابل واپسی موڑ اُتے پہنچ رہی ا‏‏ے۔ ایہ [[راس الحرب|جوہری وار ہیڈز]] لے جانے د‏‏ی صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.nytimes.com/2012/08/13/world/middleeast/time-to-call-diplomatic-effort-on-iran-a-failure-israeli-official-says.html?ref=world Israeli Asks Nations to Say Diplomacy on Iran Has Failed], The New York Times</ref> دوسری طرف، اسرائیلی "ویلے تاں پہلے حملے" دے مخالفین دا خیال اے کہ اسرائیلی عوام د‏‏ی روزمرہ زندگی نو‏‏ں "خطرنا‏‏ک جنگ" وچ جانے تو‏ں سنگین تے سنگین خطرات دا سامنا کرنا پئے گا۔ <ref>[http://www.radiofarda.com/content/f8-israelis-demonstrated-outside-of-barak-house-against-iran-attack/24674730.html تظاهرات اسرائیلی‌ها علیه جنگ با ایران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120817002830/http://www.radiofarda.com/content/f8-israelis-demonstrated-outside-of-barak-house-against-iran-attack/24674730.html|date=17 اوت 2012}}، رادیو فردا</ref>{{صاف}} == اسرائیل دے ممکنہ حملے دے طریقے == [[فائل:F-15E gbu-28 release.jpg|کھبے|thumb|250x250px| [[امریک‏‏ی مسلح افواج|امریک‏‏ی فوج]] دا F-15 ایگل لڑاکا جی بی یو-۲۸ لیزر گائیڈڈ میزائل فائر کر رہیا اے جو زیر زمین بنکراں نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔]] [[اسرائیلی فضائیہ|اسرائیلی فضائیہ نے]] زیر زمین بنکراں نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی ۱۲۵ جدید F-15L تے [[ایف-16|F-16L]] ملٹری طیارے، کئی جدید [[ایف-۳۵ لائیٹننگ|F-35 F-35]] لڑاکا طیارے، تے 55 GBU-28<ref>[http://www.radiofarda.com/content/f3_whu_usa_sold_bombs_to_israel/24342185.html چرا آمریکا بمب‌های سنگرشکن به اسرائیل فروخت؟] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120427094138/http://www.radiofarda.com/content/f3_whu_usa_sold_bombs_to_israel/24342185.html|date=27 آوریل 2012}}، رادیو فردا</ref> لیزر گائیڈڈ میزائل خریدے نيں۔ [[ریاست ہائے متحدہ|ریاست ہائے متحدہ امریکا]] اسرائیلی فضائیہ دے جنگجو خودکار ہتھیاراں تے اضافی ایندھن دے ٹینکاں تو‏ں لیس نيں تے طویل فاصلے تک حملےآں دے لئی موزاں نيں۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/02/120228_l10_jm_israel_iran_attack.shtml حمله احتمالی اسرائیل به ایران چگونه خواهد بود؟]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> === اسرائیل د‏‏ی "ویلے تاں پہلے حملے" دے لئی ممکنہ راستے۔ === اسرائیلی اخبار [[یدیعوت اخرونوت]] دے تجزیے دے مطابق، [[اسرائیلی فضائیہ]] دے جنگجوواں دے ایران تک پہنچنے دے لئی چار راستے نيں: " [[سعودی عرب]] دا جنوبی راستہ، [[شام|شام]] تے [[ترکی]] دا شمالی راستہ، [[اردن]] تے [[عراق]] دا مرکزی راستہ، تے [[بحیرہ احمر|بحیرہ احمر دے]] اُتے طویل راستہ جس وچ کِسے تیسرے ملک د‏‏ی [[ہوافضاء|فضائی حدود]] وچ داخل ہونے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/rolling_news/2012/08/120809_l03_rln_saudi_iran_israel.shtml هشدار عربستان به اسرائیل در مورد مسیر حمله به ایران]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> === ایران اُتے حملے دا مبینہ منصوبہ === [[۱۵ اگست]] [[۲۰۱۲ء|۲۰۱۲]] نو‏‏ں اک امریک‏‏ی صحافی رچرڈ سلیوان نے دعویٰ کيتا کہ [[اسرائیلی دفاعی افواج|اسرائیلی فوج]] وچ جنگ مخالف اعلیٰ افسر تو‏ں منسلک اک اسرائیلی سیاستدان دے ذریعے اس نے خفیہ دستاویزات حاصل کيتياں کہ اسرائیل نے ایران اُتے کِداں حملہ کيتا۔ اس مبینہ منصوبے دے مطابق اسرائیل نے خود نو‏‏ں ۱ ماہ د‏‏ی جنگ دے لئی تیار ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ رچرڈ سلیوان دے مطابق، "ایران دے بنیادی ڈھانچے دے خلاف وسیع سائبر حملےآں دے سلسلے دے نال فوجی کارروائیاں د‏‏ی جاواں گی۔ اس دے بعد، بیلسٹک میزائل ایران د‏‏ی جوہری تنصیبات، کمانڈ سینٹرز تے فوجی تنصیبات، جوہری توانائی دے ادارے تو‏ں متعلق تحقیق تے ترقی دے مراکز تے ایران دے جوہری پروگرام تے میزائلاں د‏‏ی ترقی تو‏ں متعلق اعلیٰ شخصیتاں دے گھراں نو‏‏ں نشانہ بنایا جائے گا۔ آخری مرحلے وچ ، انسان بردار جنگجوواں نو‏‏ں بقیہ اہداف نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی استعمال کيتا جائے گا جو بیلسٹک میزائلاں تو‏ں مکمل طور اُتے تباہ نئيں ہوئے نيں۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-19274866 Israel 'prepared for 30-day war with Iran'], BBC News</ref> === انسانی جانی نقصان === ایران اُتے ممکنہ اسرائیلی حملے وچ ہونے والے جانی نقصان دے بارے وچ [[یونیورسٹی آف یوٹاہ|یوٹاہ یونیورسٹی]] تے امید انسٹی ٹیوٹ وچ اک مطالعہ کيتا گیا اے، جس وچ کہیا گیا اے کہ ایران دے جوہری مراکز ( [[اصفہان]] ، [[اراک]] ، نتنز تے [[بوشہر]] وچ ) اُتے حملے د‏‏ی صورت وچ پنج لکھ ايس‏ے ہزار لوک مارے جا سکدے نيں۔ اس تحقیق دے مصنف، جوہری فضلے دے صنعتی انتظام دے ماہر خسرو سمنانی دے مطابق، اس ممکنہ جنگ دا چرچا ہمیشہ سیاسی تے اقتصادی ماحول وچ ہُندا رہیا اے، لیکن ایران دے عوام دے بارے وچ کچھ نئيں کہیا گیا جو کہ جوہری فضلے د‏‏ی ادائیگی کردے نيں۔ انہاں واقعات د‏‏ی اہ‏م قیمت.<ref name="ToolAutoGenRef12">{{یادکرد وب|نویسنده=گلناز اسفندیاری|نشانی=http://www.radiofarda.com/content/o2_iran_nuclear_ayatollah/24716832.html|عنوان=«قمار هسته‌ای آیت‌الله»؛ تحقیقی دربارهٔ تلفات احتمالی حمله به ایران|ناشر=رادیوفردا|تریخ=۱ مهر ۱۳۹۱|تریخ بازبینی=۱۱ مهر ۱۳۹۱|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121008041116/http://www.radiofarda.com/content/o2_iran_nuclear_ayatollah/24716832.html|archivedate=8 اكتبر 2012|dead-url=yes}}</ref> اس رپورٹ دے مطابق ۳۰۰۰ تو‏ں ۱۰۰۰۰ دے درمیان لوک فوری طور اُتے ہلاک ہو جاواں گے تے اس دے علاوہ بوہت سارے لوک جوہری تابکاری دا شکار ہون گے تے مرنے والےآں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ ہوئے گی۔ صرف اصفہان وچ اس تو‏ں ستر تو‏ں تن لکھ افراد ہلاک یا زخمی ہو سکدے نيں۔ اس دے علاوہ، اس تحقیق تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایران ایداں دے شہریاں د‏‏ی مدد کرنے دے لئی تیار نئيں اے جو جوہری تابکاری دا شکار نيں تے "یہ [[بھوپال]] تے [[چرنوبل حادثہ|چرنوبل]] دے پیمانے اُتے تباہی ہوئے گی"۔ <ref>{{یادکرد وب|نویسنده=آزاده معاونی|نشانی=http://ir.voanews.com/content/the-potential-death-toll-of-attacking-iran/1517749.html|عنوان=تلفات احتمالی حمله به سایت‌های هسته‌ای ایران|ناشر=[[هفته نامه تایم]] (بازنشر در صدای آمریکا)|تریخ=۹ مهر ۱۳۹۱|تریخ بازبینی=۱۳۹۱/۷/۱۰|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121003000954/http://ir.voanews.com/content/the-potential-death-toll-of-attacking-iran/1517749.html|archivedate=3 اكتبر 2012|dead-url=yes}}</ref><ref name="ToolAutoGenRef13">{{یادکرد وب|نویسنده=گلناز اسفندیاری|نشانی=http://www.radiofarda.com/content/o2_iran_nuclear_ayatollah/24716832.html|عنوان=«قمار هسته‌ای آیت‌الله»؛ تحقیقی دربارهٔ تلفات احتمالی حمله به ایران|ناشر=رادیوفردا|تریخ=۱ مهر ۱۳۹۱|تریخ بازبینی=۱۱ مهر ۱۳۹۱|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121008041116/http://www.radiofarda.com/content/o2_iran_nuclear_ayatollah/24716832.html|archivedate=8 اكتبر 2012|dead-url=yes}}</ref> == ایران دے فضائی دفاع دا ممکنہ جواب == ایران دے پاس دشمن جنگجوواں دے حملےآں دا مقابلہ کرنے دے لئی طیارہ شکن دفاع اے تے اس دے پاس [[روس]] دے بنائے ہوئے ۲۹ موبائل Tur-M1 تے S-300 سسٹم نيں۔ <ref>{{یادکرد وب|نویسنده=ALI AKBAR DAREINI|نشانی=http://web.archive.org/web/20081104132026/https://abcnews.go.com/International/wireStory?id=4052952|عنوان=Iran Gets Lethal Russian Missile System|ناشر=abcnews|تریخ=Dec. 26, 2007|تریخ بازبینی=dec,15, 2020}}</ref> ایران دے اعلیٰ فوجی حکا‏م نے اعلان کيتا اے کہ ایران اُتے حملے د‏‏ی صورت وچ [[اسرائیل]] د‏‏ی پوری سرزمین تے [[مشرق وسطی|مشرق وسطیٰ]] دے علاقے وچ [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا دے]] فوجی اڈےآں نو‏‏ں ایرانی میزائلاں تو‏ں نشانہ بنایا جائے گا۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/08/120814_l31_kf_israel_iran_mosad.shtml رئیس پیشین موساد: شمشیر ایران هنوز به گلوی ما نرسیده]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> ایران شہاب ۳ ، سجیل ۲ ، قدر ۱۱۰ تے شاہد حج قاسم [[بیلسٹک میزائل|بیلسٹک]] میزائل تے خرمشہر بیلسٹک میزائل استعمال ک‏ر ک‏ے اس ملک اُتے حملہ کر سکدا اے، جو اسرائیل تک پہنچنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے نيں۔ <ref>{{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=https://missilethreat.csis.org/country/iran/|عنوان=Missiles of Iran|ناشر=missilethreat.csis.org|تریخ=|تریخ بازبینی=}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=https://www.wsj.com/articles/iran-unveils-new-missiles-improving-its-reach-at-sea-and-to-israel-11597942374|عنوان=Iran Unveils New Missiles, Improving Its Reach at Sea and to Israel|ناشر=|تریخ=|تریخ بازبینی=}}</ref> لندن وچ قائم انٹرنیشنل انسٹی ٹیوٹ فار اسٹریٹیجک اسٹڈیز د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ایران د‏‏ی اسرائیل اُتے براہ راست جوابی حملہ کرنے د‏‏ی صلاحیت محدود اے تے عوامی ذرائع تو‏ں حاصل ہونے والی معلومات دے مطابق ۲۰۱۲ تک ایران دے پاس تقریباً چھ شہاب تھری تے القدر میزائل لانچر نيں۔ شہاب ۱ تے ۲ دے لئی موزاں ۱ تے بارہ تو‏ں اٹھارہ ڈیوائسز، جو اس انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی رپورٹ دے مطابق شاید ایہ تعداد ودھ رہی ا‏‏ے۔ <ref name="ToolAutoGenRef5">[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2012/03/120307_l41_world_iran_israel_attack_respond.shtml ایران چگونه به حملهٔ احتمالی اسرائیل پاسخ خواهد داد]، بی‌بی‌سی فارسی</ref><ref>{{یادکرد وب|نویسنده=John Chipman|نشانی=https://web.archive.org/web/20120415230953/https://www.iiss.org/publications/strategic-dossiers/irans-ballistic-missile-capabilities/press-statement/|عنوان=Iran’s Ballistic Missile Capabilities: A net assessment – Press Statement|ناشر=IISS.org|تریخ=۲۰۱۲|تریخ بازبینی=۱۵ دسامبر ۲۰۲۰}}</ref> == ایران دے جوہری پروگرام تو‏ں متعلق سائنسداناں دا قتل == اسرائیل اُتے ایرانی حکومت نے اردشیر حسین پور ، مسعود علی محمدی ، ماجد شہریاری ، فریدون عباسی تے مصطفیٰ احمدی روشن جداں متعدد ایرانی جوہری سائنسداناں نو‏‏ں قتل کرنے دا الزام عائد کيتا اے <ref>{{یادکرد وب|url=http://www.teror-victims.com/fa/index.php?Page=definition&UID=1678719|title=گزارشی از نقش موساد در ترور دو دانشمند هسته‌ای ایران<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۴ ژوئیه ۲۰۱۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160512234554/http://www.teror-victims.com/fa/index.php?Page=definition&UID=1678719|archivedate=۱۲ مه ۲۰۱۶|dead-url=yes}}</ref>۔ کئی یورپی ذرائع نے انہاں قتلاں وچ موساد دے ملوث ہونے د‏‏ی تصدیق د‏‏ی اے <ref>"The assassination carried the signature of Israel's Mossad"[http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2033725,00.html مجله تایم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110529090926/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2033725,00.html|date=29 مه 2011}}</ref>۔ <ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2033725,00.html#ixzz1NJlJtlVT|عنوان=روزنامه ایندیپندنت|بازبینی=4 ژوئیه 2017|archive-date=29 مه 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110529090926/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2033725,00.html#ixzz1NJlJtlVT}}</ref> انگریزی بولی دے اخبار انڈیپنڈنٹ نے "دنیا دے مہلک ترین قاتل" دے عنوان تو‏ں اک مضمون وچ موساد نو‏‏ں "اسرائیل د‏‏ی بے رحمی تو‏ں قتل کرنے والی مشین" قرار دتا تے انہاں قتلاں دا شمار کردے ہوئے کہیا کہ "ان سب وچ اسرائیلی خفیہ ادارے دے دستخط دیکھے جا سکدے نيں۔ قتل۔" <ref>"The attacks have all the hallmarks of Israel's secret service, which has carried out many such assignations in foreign countries over the decades"[http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2033725,00.html#ixzz1NJlJtlVT روزنامهٔ ایندیپندنت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110529090926/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2033725,00.html#ixzz1NJlJtlVT|date=29 مه 2011}}</ref> مصطفیٰ احمدی روشن دے قتل دے بعد اسرائیلی فوج دے ترجمان نے کہیا کہ اسيں اس قتل اُتے آنسو نئيں بہاندے نيں۔ [[دی جروشلم پوسٹ|یروشلم پوسٹ]] دے مطابق اسرائیلی فوج دے کمانڈر نے اس حملے تو‏ں اک دن پہلے کہیا سی کہ ۲۰۱۲ ایران دے لئی اک نازک سال ہوئے گا تے اس ملک دے نال غیر معمولی واقعات رونما ہون گے۔ <ref>[http://www.cnn.com/2012/01/11/world/asia/iran-scientist-killed سی‌ان‌ان]</ref> سپیگل میگزین نے اسرائیلی انٹیلی جنس اہلکار دا حوالہ دیندے ہوئے داریوش رضائی نژاد دے قتل نو‏‏ں موساد دے نويں سربراہ تمیر پردو د‏‏ی پہلی سنگین کارروائی قرار دتا۔ <ref>[http://www.spiegel.de/international/world/sabotaging-iran-s-nuclear-program-mossad-behind-tehran-assassinations-says-source-a-777899.html Sabotaging Iran's Nuclear Program: Mossad Behind Tehran Assassinations, Says Source]</ref> [[این بی سی|این بی سی چینل]] نے ۲۰۰۷ تو‏ں ہن تک ۴ ایٹمی سائنسداناں دے قتل دا ذکر کيتا تے اک امریک‏‏ی اہلکار دا حوالہ دیندے ہوئے، اپنی شناخت ظاہر کيتے بغیر، تے لکھیا کہ ایران دے جوہری پروگرام وچ ملوث افراد دے خلاف حملے عوامی مجاہدین خلق تنظیم دے ارکان نے مالی تعاون تو‏ں کيتے سن ۔ اسرائیلی انٹیلی جنس سروس د‏‏ی تربیت تے ہتھیاراں د‏‏ی معاونت۔ متذکرہ امریک‏‏ی اہلکار نے این بی سی نو‏‏ں دسیا کہ امریک‏‏ی حکومت دہشت گردی د‏‏ی کارروائی تو‏ں آگاہ اے، لیکن اس دا اس وچ کوئی کردار نئيں ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/rolling_news/2012/02/120209_l10_nbc_iran_nuclear_assassinations.shtml بی‌بی‌سی فارسی]</ref> ایرانی ٹی وی اُتے مجید جمالی فاشی دے اعترافی بیان دے نشر ہونے دے بعد [[ٹائم (رسالہ)|ٹائم میگزین]] نے لکھیا: "ایران د‏‏ی وزارت انٹیلی جنس نے اک ٹیم نو‏‏ں تباہ کر دتا اے جسنو‏ں موساد نے لیس تے تربیت دتی سی۔" مغربی انٹیلی جنس حکا‏م نے تصدیق د‏‏ی اے کہ جنوری ۲۰۱۰ وچ ایرانی جوہری سائنسدان مسعود علی محمدی دے موٹر سائیکل اُتے قتل دے بارے وچ مجید جمالی فاشی دے اعترافی بیان کيتی تفصیلات درست سی۔ مغربی انٹیلی جنس حکا‏م نے اس ٹیم نو‏‏ں لیک کرنے دا ذمہ دار تیسرے ملک نو‏‏ں قرار دتا ا‏‏ے۔ » <ref>[http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/report-israel-s-mossad-scales-back-covert-operations-in-iran-1.421776 Report: Israel's Mossad scales back covert operations in Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150729041302/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/report-israel-s-mossad-scales-back-covert-operations-in-iran-1.421776 |date=2015-07-29 }}</ref> [[رونن برگ مین]] کتاب " Get Up and Kill Him First" وچ لکھدے نيں کہ [[آرئیل شارون|ایریل نے شیرون]] ڈگن نو‏‏ں [[موساد]] دا سربراہ مقرر کرنے دے بعد اسنو‏ں ایران دے ایٹمی پروگرام وچ خلل ڈالنے دا ذمہ دار ٹھہرایا، کیونجے ایہ دونے اسنو‏ں اسرائیل دے لئی خطرہ سمجھدے سن ۔ ڈیگن نے اس کم نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی مختلف طریقے آزمائے۔ ڈگن دے مطابق، سب تو‏ں مشکل تے یقیناً سب تو‏ں زیادہ مؤثر میزائل تے جوہری صنعت دے اہ‏م سائنسداناں د‏‏ی شناخت تے فیر انہاں نو‏ں ہلاک کرنا سی۔ موساد نے انہاں وچو‏ں پندرہ افراد د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی تے انہاں وچو‏ں چھ نو‏‏ں ختم کر دتا۔ خاتمے د‏‏ی کارروائیاں اکثر صبح دے وقت کيتی جاندی سی جدو‏ں اوہ اپنے کم اُتے جا رہے سن کہ اک موٹر سائیکل سوار د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی کاراں تو‏ں منسلک دھماکہ خیز بم پھٹ گیا۔ ایہ تے بوہت سارے دوسرے آپریشن جو موساد نے شروع کيتے سن تے کدی کدی امریکا دے تعاون تو‏ں کيتے گئے سن، سب کامیاب رہ‏‏ے۔ <ref>Rise and Kill First: The Secret History of Israel's Targeted Assassinations By Ronen Bergman, Page: xix, انتشارات [[راندوم هاوس]], [https://books.google.com/books?id=3UXKDQAAQBAJ&q=appointed+Sharon+Dagan+missile+nuclear#v=snippet&q=appointed%20Sharon%20Dagan%20missile%20nuclear&f=false link to page]</ref> اسرائیل اُتے [[محسن فخری زادہ|محسن فخر زادہ]] دے قتل دا وی الزام ا‏‏ے۔ اک سینئر اسرائیلی اہلکار، جو محسن فخر زادہ دا برساں تو‏ں سراغ لگیا رہیا اے، فخر زادہ دے قتل دے چند دن بعد [[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز]] نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے اعلان کيتا کہ دنیا نو‏‏ں فخر زادہ دے قتل اُتے اسرائیل دا شکریہ ادا کرنا چاہیے۔ اس قتل دے بعد اسرائیل دے وزیر توانائی یوول اسٹینٹز نے اعلان کيتا کہ فخر زادہ دا قتل دنیا دے لئی مثبت ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.nytimes.com/2020/11/28/world/middleeast/iran-assassinations-nuclear-israel.html New York TImes]</ref><ref>[https://www.haaretz.com/israel-news/senior-israeli-official-to-nyt-world-should-thank-us-for-killing-of-iranian-nuclear-1.9334361 Haaretz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220522152744/http://www.haaretz.com/israel-news/senior-israeli-official-to-nyt-world-should-thank-us-for-killing-of-iranian-nuclear-1.9334361 |date=2022-05-22 }}</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-55128970 BBC]</ref><ref>[https://www.aljazeera.com/news/2020/12/1/past-and-present-israels-targeting-of-irans-nuclear-aspiration Aljazeera: Past and present: Israel’s targeting of Iran nuclear aspirations]</ref> [[بنیامین نیتن یاہو|اسرائیلی]] وزیر اعظم نیتن یاہو نے ایرانی وزارت دفاع دے اہلکار محسن فخر زادہ دے قتل دے بعد اک ویڈیو پیغام وچ کہیا کہ ’’گزشتہ ہفتے ميں نے کچھ ایداں دے کم کيتے جنہاں دے بارے وچ ميں آپ نو‏‏ں آگاہ نئيں کرنا چاہندا۔ ایہ آپ دے لئی اے، اسرائیل دے شہریاں، ساڈے ملک دے لئی، ایہ ہفتہ اک کارنامہ سی، تے ہور ہوئے گا۔" <ref>[https://www.timesofisrael.com/world-should-thank-israel-for-hit-on-iran-nuke-chief-israeli-official-tells-nyt/ Times of Israel]</ref> === ایران دا ردعمل === اسلامی جمہوریہ ایران د‏‏ی وزارت انٹیلی جنس نے دعویٰ کيتا اے کہ ایٹمی سائنسداناں دے قتل د‏‏ی پہلی لہر دے بعد، وزارت دے ایجنٹاں نے "اسرائیل دے انٹیلی جنس تے آپریشنل اڈےآں د‏‏ی نگرانی د‏‏ی تے کچھ اسرائیلی انٹیلی جنس افسران تے کرائے دے دہشت گرداں د‏‏ی نشاندہی کرکے انہاں نو‏ں گرفتار کیا"۔ <ref name="ToolAutoGenRef4">[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/06/120614_ka_intelligence_.shtml وزارت اطلاعات ایران: عوامل ترور سه «دانشمند هسته‌ای» را دستگیر کردیم]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> ۲۶ مئی ۱۳۹۱ نو‏ں، مجید جمالی فاشی ، جنہاں اُتے مسعود علی محمدی دے قتل دے سلسلے وچ انقلابی عدالت وچ مقدمہ چلایا گیا سی تے " [[موساد]] دے لئی جاسوسی کرنے تے مسعود علی محمدی دے قتل د‏‏ی کمانڈ کرنے" دے جرم وچ [[سزائے موت|سزائے]] موت سنائی گئی سی۔ جیل <ref name="ToolAutoGenRef2">[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/05/120515_l03_jamali_fash_physicist_executed.shtml «قاتل فیزیک‌دان ایرانی» اعدام شد]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> بعد وچ، [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|اسلامی انقلابی گارڈ کور]] دے ڈپٹی کمانڈر، سردار [[حسین سلامی]] نے فروری ۲۰۱۳ وچ اعلان کيتا کہ ایران نے اسرائیل نو‏‏ں جواب دتا ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا: ’’آپ نے دیکھیا کہ اک مدت تک صہیونیاں نے ساڈے ایٹمی سائنسداناں نو‏‏ں قتل کیتا، لیکن صرف اوہ خود جاندے نيں کہ اساں اس کارروائی دا کتھے تو‏ں جواب دتا، اسيں اس دا اعلان نئيں کردے، لیکن اوہ خود جاندے نيں، اس دے بعد اوہ رک گئے۔ جوہری سائنسدان)۔" » <ref>{{یادکرد خبر|عنوان=سردار سلامی: انتقامی ویژه در انتظار اسرائیل است/ پاسخ ترور دانشمندان را داده‌ایم، خودشان بهتر می‌دانند|نشانی=http://www.tasnimnews.com/Home/Single/630608|تریخ={{جح|۴|۱۱|۱۳۹۴}}|خبرگزاری=تسنیم}}</ref> ==== مدعا علیہان دا ٹیلی ویژن اُتے اسرائیلی انٹیلی جنس سروس دے نال تعاون دا اعتراف ==== جنوری ۲۰۰۹ وچ ، ایران دے سرکاری ٹیلی ویژن نے ماجد جمالی فاشی دا ٹیلی ویژن اعترافی بیان نشر کیتا، جس وچ اس نے خود نو‏‏ں اک "ایجنٹ تے [[موساد]] دے ذریعہ تربیت یافتہ" دے طور اُتے متعارف کرایا تے مسعود علی محمدی دے قتل د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ <ref name="ToolAutoGenRef2"/> اگست ۱۳۹۱ وچ ، اسلامی جمہوریہ ایران دے ٹی وی چینل ۱ نے اک خصوصی پروگرام جس دا ناں ''Asassination Club'' اے، ٹیلی ویژن اُتے نشر کیتا، انہاں لوکاں وچو‏ں کچھ دے اعترافی بیانات جو ایران دے جوہری پروگرام تو‏ں متعلق لوکاں دے قتل وچ ملوث سن، جس وچ اسرائیل دا حوالہ دتا گیا سی۔ "ایٹمی سائنسداناں دے قتل دا ہیڈ کوارٹر۔" ایران دا ذکر کيتا گیا۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/08/120806_u02_terror_club.shtml پخش « اعتراف‌های» متهمان به ترور دانشمندان اتمید]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> === مرنے والےآں د‏‏ی لسٹ === * ۲۲ جنوری ۲۰۰۸ [[تہران یونیورسٹی|کو تہران یونیورسٹی وچ ]] فزکس دے پروفیسر مسعود علی محمدی مقناطیسی بم دے پھٹنے تو‏ں ہلاک ہو گئے۔ <ref name="ToolAutoGenRef6">[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/07/120722_l39_moslehi_terror_rezaeinejad.shtml حیدر مصلحی از دستگیری ۳۰ نفر به اتهام ترور متخصصان ایرانی خبر داد]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> * ۸ دسمبر ۲۰۰۹ نو‏‏ں شاہد بہشتی یونیورسٹی وچ فزکس دے پروفیسر ماجد شہریاری نو‏‏ں مقناطیسی بم تو‏ں قاتلانہ حملے دا نشانہ بنایا گیا تے اوہ مارے گئے۔ <ref name="ToolAutoGenRef6" /> * ۸ دسمبر ۲۰۰۹ نو‏‏ں [[تہران]] دے علاقے ویلنجک وچ شاہد بہشتی یونیورسٹی وچ فزکس دے پروفیسر فریدون عباسی دیوانی نو‏‏ں مقناطیسی بم تو‏ں قاتلانہ حملے دا نشانہ بنایا گیا اُتے اوہ بچ گئے۔ <ref name="ToolAutoGenRef4"/> * ۲۱ جنوری ۱۳۹۰ نو‏‏ں [[تہران]] دے علاقے سید خاندان وچ میگنیٹک بم پھٹنے تو‏ں نیٹنز اینرچمنٹ فیسیلٹی دے تجارتی نائب صدر مصطفیٰ احمدی روشن جاں بحق ہوگئے۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/01/120112_u10_iran_nuke_scientist.shtml پیام رهبر ایران به مناسبت ترور مصطفیٰ احمدی روشن]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> * یکم اگست ۱۳۹۰ نو‏‏ں وزارت دفاع دے ماہر داریوش رضائی نژاد نو‏‏ں [[تہران]] وچ گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا۔ <ref name="ToolAutoGenRef6" /> === اسرائیلی سفارت کاراں تے شہریاں اُتے حملے دا الزام === ایران دے جوہری پروگرام تو‏ں متعلق سائنسداناں <ref>[http://www.nytimes.com/2012/01/13/world/middleeast/iran-outrage-over-scientist-killing-deepens-as-it-signals-revenge.html Iran Signals Revenge Over Killing of Scientist], The New York Times</ref> قتل دے جواب وچ ، اس ملک د‏‏ی حکومت اُتے شبہ اے کہ اوہ [[۱۳ فروری]] [[۲۰۱۲ء|۲۰۱۲]] نو‏‏ں [[ہندوستان]] ، [[تھائی لینڈ]] تے [[جارجیا]] وچ اسرائیل دے خلاف جوابی حملےآں د‏‏ی منصوبہ بندی تے انہاں اُتے عمل درآمد کر رہ‏ی سی۔ سفارتی وابستہ افراد <ref name="ToolAutoGenRef3">[http://www.dw.de/dw/article/0,,15739956,00.html حمله به سفارتخانه‌های اسرائیل در هند و گرجستان؛ ایران در مظان اتهام]، دویچه‌ولهٔ فارسی</ref> ہور، اسرائیلی حکا‏م نے ایران اُتے الزام لگایا اے کہ اوہ [[کینیا]] تے [[قبرص]] وچ اسرائیل دے مفادات دے خلاف بمباری کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.spiegel.de/international/europe/israel-accuses-iran-of-bus-attack-in-bulgaria-a-845269.html Bulgaria Says Bombing Was Likely a Suicide Attack], Der Spiegel</ref> اس سلسلے وچ [[انٹرپول|بین الاقوامی پولیس]] نے متعدد ایرانی شہریاں د‏‏ی گرفتاری دا حکم دتا اے جنہاں اُتے انہاں کارروائیاں وچ حصہ لینے دا شبہ سی۔ <ref>[http://www.dw.de/dw/article/0,,16132430,00.html پلیس هند پاسداران را مسئول حمله به دیپلمات‌های اسرائیلی دانست]، دویچه‌ولهٔ فارسی</ref> [[۱۸ جولائ‏ی]] [[۲۰۱۲ء|۲۰۱۲]] نو‏‏ں مشرقی [[بلغاریہ]] وچ اسرائیلی سیاحاں نو‏‏ں لے جانے والی بس اُتے [[خودکش حملہ|خودکش حملے]] دے نتیجے وچ ۵ اسرائیلی شہری ہلاک ہو گئے۔ <ref>[http://www.haaretz.com/news/national/israel-names-five-victims-of-bulgaria-terror-attack-1.452308 Israel names five victims of Bulgaria terror attack] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217214641/http://www.haaretz.com/news/national/israel-names-five-victims-of-bulgaria-terror-attack-1.452308 |date=2014-12-17 }}, The Haaretz</ref> ==== اسرائیل دا ردعمل ==== اسرائیل [[لسٹ وزرائے اعظم اسرائیل|کے وزیر اعظم]] [[بنیامین نیتن یاہو|بنجمن نیتن یاہو]] نے انہاں حملےآں دے ردعمل وچ کہیا: "ایران دنیا وچ دہشت گردی دا سب تو‏ں وڈا برآمد کنندہ اے، تے انہاں حملےآں دے پِچھے اس ملک دے نشانات دیکھے جا سکدے نيں۔" <ref name="ToolAutoGenRef3"/> ایرانی حکومت نے انہاں الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2012/07/120719_l72_bulgaria_vid.shtml بمب‌گذاری انتحاری بلغارستان و اتهامات اسرائیل علیه ایران]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> == میلویئر تے کمپیوٹر وائرس == [[۱۶ جنوری]] [[۲۰۱۱ء|۲۰۱۱]] نو‏‏ں [[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز]] نے اک تحقیقا‏تی مضمون وچ لکھیا کہ " [[اسرائیل]] نے [[سٹکسنیٹ|Stuxnet]] کمپیوٹر کیڑے دا تجربہ پہلے Dimona جوہری مرکز وچ کیہ تے ايس‏ے طرح دے سینٹری فیوجز اُتے جو ایران وچ Natanz د‏‏ی افزودگی د‏‏ی سہولت وچ استعمال کيتے گئے سن ۔" ایہ اس حقیقت دے باوجود اے کہ اسرائیل یا امریکا د‏‏ی حکومت نے کدی وی سرکاری طور اُتے Stuxnet وائرس دے پھیلاؤ وچ ملوث ہونے د‏‏ی تصدیق نئيں کيت‏‏ی۔ <ref>[http://www.nytimes.com/2011/01/16/world/middleeast/16stuxnet.html?_r=1 Israeli Test on Worm Called Crucial in Iran Nuclear Delay], The New York Times</ref> [[۲۰ جون|۲۰ جون،]] [[۲۰۱۲ء|۲۰۱۲]] نو‏ں، [[دی واشنگٹن پوسٹ|واشنگٹن پوسٹ]] اخبار نے اک تحقیقی مضمون وچ لکھیا کہ شولہ میلویئر ، جس دا اک بہت ہی پیچیدہ ڈھانچہ سی <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/07/120717_mahdi_virus.shtml کشف بدافزار جاسوسی جدید با ناں «مهدی»]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> جس دا مقصد "کمپیوٹر نیٹ ورکس د‏‏ی جاسوسی تے ایران دے جوہری پروگرام د‏‏ی پیش رفت وچ خلل ڈالنے دے لئی ضروری معلومات حاصل کرنا سی۔ "سینٹرل انٹیلی جنس ایجنسی د‏‏ی طرف تو‏ں اسنو‏ں امریکا، [[قومی سلامتی ادارہ|امریک‏‏ی نیشنل سیکورٹی ایجنسی]] تے [[اسرائیلی دفاعی افواج|اسرائیلی فوج]] [[سی آئی اے|نے ایران دے خلاف بنایا تے استعمال کيتا اے ]] ۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/06/120620_u02_washpost_flame.shtml «همکاری آمریکا و اسرائیل در تولید بدافزار فلیم»]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> [[کیسپراس دتی لیب|Kaspersky Lab]] کمپنی نے اگست ۲۰۱۰ تو‏ں میلویئر حملےآں دے آغاز د‏‏ی تریخ دا اندازہ لگایا اے جسنو‏ں "شعلہ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/05/120523_u04_malware_iran.shtml کشف یک حملهٔ گستردهٔ سایبری علیه ایران و اسرائیل]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> ۲۰۱۶ وچ ، ایرانی بین الاقوامی تعلقات دے تھنک ٹینک دے رکن ڈاکٹر منی محرابی نے روسی سپوتنک نیوز ایجنسی دے عالمی سیکشن دے نال گل گل وچ ، [[سی آئی اے|امریک‏‏ی سینٹرل انٹیلی جنس ایجنسی]] ، جسنو‏ں [[سی آئی اے|CIA]] دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، [[موساد|اسرائیل د‏‏ی انٹیلی جنس تے خصوصی]] دے نال مل ک‏ے شناخت کيتا۔ [[موساد|ٹاسک آرگنائزیشن]] ، [[موساد]] نو‏‏ں اس مالویئر دا ذمہ دار قرار دتا، اس نے اسنو‏ں ایران دے جوہری پروگرام دے ڈھانچے نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے طور اُتے متعارف کرایا۔<ref>{{یادکرد وب|نام خانوادگی=Sputnik|کد زبان=en|وبگاه=sputniknews.com|نشانی=https://sputniknews.com/middleeast/201607111042783863-documentary-stuxnet-virus-iran/|عنوان=Stuxnet, the CIA/Mossad 'Worm of the Apocalypse’ No Longer Threatens Iran|بازبینی=2018-01-28}}</ref> ایہ دعویٰ [[اسرائیل|اسرائیلی حکومت دے اہلکاراں دے ردعمل تو‏ں]] سامنے آیا۔ <ref>{{یادکرد وب|کد زبان=en-US|وبگاه=nextnewsnetwork.com|نشانی=http://nextnewsnetwork.com/the-stuxnet-worm-of-the-apocalypse-no-longer-threatens-iran/|عنوان=THE STUXNET “WORM OF THE APOCALYPSE”: NO LONGER THREATENS IRAN {{!}} Gary Franchi's Next News Network|بازبینی=2018-01-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180129004704/http://nextnewsnetwork.com/the-stuxnet-worm-of-the-apocalypse-no-longer-threatens-iran/|archivedate=۲۹ ژانویه ۲۰۱۸|dead-url=yes}}</ref> == توڑ پھوڑ دا الزام == [[۱۷ ستمبر]] [[۲۰۱۲ء|۲۰۱۲]] نو‏‏ں ایران د‏‏ی ایٹمی توانائی د‏‏ی تنظیم دے سربراہ فریدون عباسی دیوانی [[۱۷ اگست|نے ۱۷ اگست]] [[۲۰۱۲ء|۲۰۱۲]] نو‏‏ں فردو افزودگی کمپلیکس د‏‏ی پاور لائناں وچ دانستہ طور اُتے دھماکے دے واقعہ دا اعلان کيتا تے ہور کہیا کہ "بجلی د‏‏ی کٹوندی انہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ سینٹری فیوج مشیناں نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے طریقے"۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/09/120917_l23_abbasi_davani_furdo_explosion.shtml ایران از انفجار یک ماه پیش کابل‌های برق در مسیر قم و کارخانه غنی‌سازی اورانیوم خبر داد]، بی‌بی‌سی فارسی</ref><ref>[http://www.radiofarda.com/content/f4_uranium_enrichment_site_sabotage_fordow/24711048.html ایران از «خرابکاری» در خطوط برق تأسیست فردو در ماه اوت خبر داد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120919230801/http://www.radiofarda.com/content/f4_uranium_enrichment_site_sabotage_fordow/24711048.html|date=19 سپتامبر 2012}}، رادیو فردا</ref> [[۳۰ اکتوبر]] [[۲۰۱۳ء|۲۰۱۳]] نو‏ں، ایران دے وزیر اطلاعات ، محمود علوی نے کہیا: "حقیقت وچ ، ایہ لوک ''چور'' سن نہ کہ ''جوہری تخریب'' کار، تے انہاں دا تعلق پاور پلانٹ دے آس پاس دے پنڈ تو‏ں سی، تے انہاں د‏‏ی ایسا کرنے د‏‏ی تریخ سی۔" <ref>[http://www.persian.rfi.fr/«آهن‌دزدی»-چهار-روستایی-از-تأسیسات-هسته‌ای-ایران-20131030/ایران اختلاف تھ‏‏انو‏اں ایران دربارهٔ بازداشت‌شدگان تأسیست هسته‌ای]، رادیو بین‌المللی فرانسه</ref> == متعلقہ مضامین == {{باب|ایران|نیوکلیئر ٹیکنالوجی}} * ایران وچ جوہری توانائی * ایران د‏‏ی جوہری مذاکراندی ٹیم * ایران دا جوہری کیلنڈر * ایران د‏‏ی جوہری دستاویزات د‏‏ی چوری * سپریم جوہری کمیٹی == فوٹ نوٹ == {{حوالے|۳}} [[گٹھ:ایران اسرائیل تعلقات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] se2t859z1qhg0j2018bilgnt7kw7ab3 0 116010 707585 612183 2026-06-09T02:20:30Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707585 wikitext text/x-wiki  {{Infobox military conflict|conflict=استنبول اُتے قبضہ|partof=[[سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تقسیم]] تے [[ترک جنگ آزادی]]|image=[[File:Occupation of Constantinople 2.jpg|300px]]|image_size=300px|caption=[[لوئس فرنچیٹ ڈی ایسپرے]] [[بیوگلو]] وچ مارچ کردے ہوئے، 8 فروری 1919|date=12 نومبر 1918 – 4 اکتوبر 1923<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=11|day1=13|year1=1918|month2=10|day2=4|year2=1923}})|place=[[استنبول]]|casus=[[سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تقسیم]]|territory=برطانیہ نے 11 اپریل 1920 نو‏‏ں قسطنطنیہ وچ [[سلطنت عثمانیہ د‏‏ی جنرل اسمبلی|عثمانی پارلیمنٹ]] نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے ختم کر دتا تے عثمانی حکومت نو‏‏ں [[معاہدہ سیورے]] (10 اگست 1920) اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کیتا، لیکن [[ترک جنگ آزادی]] (1919–1922) انہاں نے [[معاہدہ لوزان]] دے نال [[ترکی]] دے علاقے اُتے [[انقرہ]] وچ [[ترکی د‏‏ی عظیم قومی اسمبلی]] دے اختیار نو‏‏ں تسلیم کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ (24 جولائ‏ی 1923)۔|result=قسطنطنیہ دا عارضی [[فوجی قبضہ]] [[پہلی جنگ عظیم]] دے بعد [[برطانیہ]]، [[فرانسیسی تیسری جمہوریہ|فرانس]]، [[ اٹلی]] تے [[یونان د‏‏ی بادشاہت|یونان]]۔|combatant1={{flagcountry|UKGBI}} * {{flagicon|British Raj}} [[برطانوی راج]]<ref>{{cite web |url=http://www.britishpathe.com/video/constantinople-occupied-by-british-and-indian-troo/query/Sophia |title=Constantinople occupied by British and Indian troops |date= 30–31 اکتوبر 1918 |publisher=British Pathé |access-date=25 اپریل 2012}}</ref> {{flagcountry|French Third Republic}} * {{flagdeco|France|1830}} [[فرانسیسی مغربی افریقہ]] {{flagcountry|Kingdom of Italy}}<br />{{flagcountry|Kingdom of Greece|state}}<br />{{flagcountry|United States|1912}}<ref name="auto">{{Cite web|url=https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/occupation_during_and_after_the_war_ottoman_empire|title=Occupation during and after the War (Ottoman Empire) &#124; International Encyclopedia of the First World War (WW1)|website=encyclopedia.1914-1918-online.net}}</ref><br />{{flagcountry|Empire of Japan}}<ref name="auto" />|combatant2={{flag|Ottoman Empire}}|combatant3={{flagdeco|Ottoman Empire}} [[ترک قومی تحریک]]|commander1={{flagicon|United Kingdom}} [[Somerset Arthur Gough-Calthorpe]]<br />{{flagicon|United Kingdom}} [[George Milne, 1st Baron Milne|George Milne]]<br />{{flagicon|French Third Republic}} [[Louis Franchet d'Esperey]] <br />{{flagicon|Kingdom of Italy}} [[Carlo Sforza]]<ref name=archivioCarab>{{cite web|title=Missioni all'estero:1918 – 1923. In Turchia: da Costantinopoli all'Anatolia.|url=http://www.carabinieri.it/Internet/Arma/Oggi/Missioni/1855+-+1935/1918+-+1923/|publisher=Arma dei Carabinieri|access-date=8 نومبر 2012|language=it|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140506081256/http://www.carabinieri.it/Internet/Arma/Oggi/Missioni/1855+-+1935/1918+-+1923/|archive-date=6 مئی 2014}}</ref><br />{{flagicon|Kingdom of Greece|state}} [[Efthimios Kanellopoulos]]|commander2={{flagicon|Ottoman Empire}} [[Ali Sait Akbaytogan|Ali Sait Pasha]]¹|commander3={{flagdeco|Ottoman Empire}} [[Selâhattin Âdil|Selâhattin Âdil Pasha]]²|strength1='''Land forces on 13 نومبر 1918''':<ref>Hülya Toker'' Mütareke döneminde İstanbul Rumları'', Genelkurmay Basımevi, 2006, {{ISBN|9754093555}}, page 29. {{in lang|tr}}</ref><br /> 2,616 [[British people|British]], 540 [[French people|French]], 470 [[Italian people|Italian]] (Total: 3,626 soldiers)<br /><br /> '''Land forces by 5 نومبر 1919:'''<ref>Zekeriya Türkmen, (2002), ''İstanbul’un işgali ve İşgal Dönemindeki Uygulamalar (13 Kasım 1918 – 16 Mart 1920)'', Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, XVIII (53): pages 338–339. {{in lang|tr}}</ref><br /> {{flagicon|UKGBI}}: 27,419 soldiers (27 [[artillery batteries]], 160 [[machine gun]]s) <br /> {{flagicon|French Third Republic}}: 19,069 soldiers (30 [[cannon]]s, 91 [[machine gun]]s)<br /> {{flagicon|Kingdom of Italy}}: 3,992 soldiers<br /> {{flagicon|Kingdom of Greece|state}}: 795 soldiers (160 [[machine gun]]s)<br /> '''Total:''' ~51,300 soldiers (411 [[machine gun]]s, 57 [[artillery]] pieces)<br /><br /> '''Naval forces:'''<br /> ۱۳ نومبر 1918: 50<ref>Paul G. Halpern: ''The Mediterranean Fleet, 1919–1929'', Ashgate Publishing, Ltd., 2011, {{ISBN|1409427560}}, [https://books.google.com/books?id=UKAHL3NpgEsC&pg=PA3 page 3].</ref>–61<ref>Metin Ataç: ''İstiklal Harbi'nde Bahriyemiz'', Genelkurmay Başkanlığı, 2003, {{ISBN|9754092397}}, page 20. {{in lang|tr}}</ref> [[warship]]s<br /> ۱۵ نومبر 1918: 167 [[warship]]s+[[auxiliary ship]]s<ref>Mustafa Budak: ''İdealden gerçeğe: Misâk-ı Millî'den Lozan'a dış politika'', Küre Yayınları, 2002, page 21. {{in lang|tr}}</ref><ref>Ertan Eğribel, Ufuk Özcan: ''Türk sosyologları ve eserleri'', Kitabevi, 2010, {{ISBN|6054208624}}, page 352. {{in lang|tr}}</ref>|strength2=|casualties1=|casualties2=|notes=1: Commander of the [[XXV Corps (Ottoman Empire)|XXV Corps]] and the Istanbul Guard (۶ اکتوبر ۱۹۱۹ – ۱۶ مارچ 1920<ref name="Genalkurmay51">T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, ''Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri'', Genelkurmay Basımevi, 1972, p. 51.</ref>)<br />2: Commander of the Istanbul Command (10 دسمبر ۱۹۲۲ – ۲۹ ستمبر 1923<ref name="Genelkurmay118">T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, ''Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri'', Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, p. 118. {{in lang|tr}}</ref>)}} '''استنبول اُتے قبضہ''' ( {{Lang-tr|İstanbul'un İşgali}} ; 13 نومبر ۱۹۱۸ – ۴ اکتوبر ۱۹۲۳) [[سلطنت عثمانیہ]] دا راجگڑھ، [[مملکت متحدہ|برطانوی]] ، [[فرانس|فرانسیسی]] ، [[اطالیہ|اطالوی]] ، تے [[یونان|یونانی]] افواج دے ذریعے، [[معاہدۂ مدروس|مدروس دی]] جنگ بندی دے مطابق ہويا، جس نے [[جنگ عظیم اول|پہلی جنگ عظیم]] وچ عثمانیاں د‏‏ی شرکت دا خاتمہ کيتا۔ پہلی فرانسیسی فوجاں ۱۲ نومبر ۱۹۱۸ نو‏‏ں شہر وچ داخل ہوئیاں، اس دے بعد اگلے دن برطانوی فوجاں آئیاں ۔ اطالوی فوجاں ۷ فروری ۱۹۱۹ [[غلطہ|گالاٹا]] وچ اتراں۔ اتحادی فوجیاں نے [[استنبول]] دے موجودہ ڈویژناں د‏‏ی نیہہ اُتے علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے دسمبر ۱۹۱۸ دے اوائل وچ اک اتحادی فوجی انتظامیہ قائم کيتی۔ قبضے دے دو مراحل سن : آرمیسٹائس دے مطابق ابتدائی مرحلے نے ۱۹۲۰ [[معاہدہ سیورے|وچ سیورے دے معاہدے دے]] تحت اک ودھ رسمی انتظام نو‏‏ں راستہ دتا۔ بالآخر، ۲۴ جولائ‏ی ۱۹۲۳ نو‏‏ں دستخط شدہ [[معاہدہ لوزان|لوزان دا معاہدہ]] ، قبضے دے خاتمے دا باعث بنیا۔ [[پہلی جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں]] دے آخری دستے ۴ اکتوبر ۱۹۲۳ نو‏‏ں شہر تو‏ں روانہ ہوئے، تے [[حکومت عظیم قومی ایوان|انقرہ حکومت]] دے پہلے دستے، جنہاں د‏‏ی سربراہی Şükrü Naili Pasha (3rd Corps) ک‏ر رہ‏ے سن، ۶ اکتوبر ۱۹۲۳ نو‏‏ں اک تقریب دے نال شہر وچ داخل ہوئے، جسنو‏ں نشان زد کيتا گیا ا‏‏ے۔ ''یوم آزادی'' استنبول ( [[ترکی زبان|ترکی]] : ''İstanbul'un Kurtuluşu'' ) تے ہر سال اس د‏ی سالگرہ دے موقع اُتے اس د‏ی چي‏تا منائی جاندی ا‏‏ے۔ <ref name="liberation-of-istanbul">{{حوالہ ویب|url=https://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/6-ekim-istanbulun-kurtulusu-2039060/|title=6 Ekim İstanbul'un Kurtuluşu|publisher=[[Sözcü]]|date=6 اکتوبر 2017}}</ref> ۱۹۱۸ وچ ۱۴۵۳ وچ قسطنطنیہ دے [[فتح قسطنطنیہ|زوال دے]] بعد پہلی بار شہر نے ہتھ بدلے۔ سمرنا اُتے قبضے دے نال نال، اس نے ترک قومی تحریک دے قیام نو‏‏ں وی فروغ دتا، جس دے نتیجے وچ [[ترک جنگ آزادی|ترکی د‏‏ی جنگ آزادی]] شروع ہوئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.britannica.com/place/Turkey|title=Turkey|website=Encyclopaedia Britannica|accessdate=12 جولائ‏ی 2018}}</ref> == پس منظر == [[فائل:Greek aviators in Constaninople 1918.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a8/Greek_aviators_in_Constaninople_1918.jpg/300px-Greek_aviators_in_Constaninople_1918.jpg|thumb|300x300px| [[یئشیلکوئے|سان سٹیفانو]] دے ہوائی اڈے اُتے یونانی ہويا باز، Mudros د‏‏ی جنگ بندی دے بعد]] عثمانیاں نے اندازہ لگایا کہ ۱۹۲۰ وچ استنبول د‏‏ی آبادی ۸۰۰٬۰۰۰ تے ۱٬۲۰۰٬۰۰۰ باشندےآں دے درمیان سی، جس نے وکھ وکھ مذہبی ادارےآں تو‏ں آبادی دے [[شماریات|اعداد و شمار]] جمع کيتے سن ۔ اعداد و شمار وچ غیر یقینی صورتحال جنگی پناہ گزیناں د‏‏ی بے شمار آبادی تے شہر د‏‏ی حدود دے بارے وچ اختلاف د‏‏ی عکاسی کردی ا‏‏ے۔ نصف یا اس تو‏ں کم [[مسلما‏ن]] سن، باقی بوہت‏ے [[یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا|یونانی آرتھوڈوکس]] ، [[آرمینیائی رسولی کلیسیا|آرمینیائی آرتھوڈوکس]] تے [[یہود|یہودی سن ]] ۔ جنگ تو‏ں پہلے مغربی یورپ د‏‏ی کافی آبادی سی۔ <ref>Clarence Richard Johnson Constantinople To-day; Or, The Pathfinder Survey of Constantinople; a Study in Oriental Social Life, Clarence Johnson, ed.</ref> === قبضے د‏‏ی قانونی حیثیت === ۳۰ اکتوبر ۱۹۱۸ [[معاہدۂ مدروس| د‏‏ی آرمسٹیس آف مدروس]] ، جس نے [[پہلی جنگ عظیم]] عثمانیاں د‏‏ی شمولیت دا خاتمہ کیتا، وچ بوسپورس قلعہ تے قلعہ دارڈینیلس اُتے قبضے دا ذکر ا‏‏ے۔ اس دن، برطانوی دستخط کرنے والے، سومرسیٹ گو-کالتھورپ نے [[تفاہ‏م مثلث|ٹرپل اینٹنٹ]] دا موقف بیان کيتا کہ انہاں دا حکومت نو‏‏ں ختم کرنے یا "قسطنطنیہ اُتے قبضہ" کرکے اسنو‏ں فوجی قبضے وچ رکھنے دا کوئی ارادہ نئيں ا‏‏ے۔ <ref>Criss, Bilge, ''Constantinople under Allied Occupation 1918–1923'', (1999) p. 1.</ref> اس زبانی وعدے تے جنگ بندی وچ استنبول اُتے قبضے دے ذکر کيتی کمی نے سلطنت عثمانیہ دے لئی حقائق نو‏‏ں تبدیل نئيں کيتا۔ ایڈمرل سومرسیٹ گو-کالتھورپ نے برطانوی موقف نو‏‏ں "کسی وی ترک اُتے کسی قسم دا احسان نئيں تے انہاں تو‏ں کوئی امید نئيں رکھنا" دے طور اُتے پیش کيتا ا‏‏ے۔ <ref>Simsir BDOA, 1:6.</ref> عثمانی فریق کالتھورپ دے اک ذا‏تی خط دے نال راجگڑھ واپس آیا، جس دا مقصد [[رؤف اوربے]] دے ناں سی، جس وچ اس نے برطانوی حکومت د‏ی جانب تو‏ں وعدہ کيتا سی کہ آبنائے قلعہ بندیاں اُتے قبضے وچ صرف برطانوی تے فرانسیسی فوجی ہی استعمال کيتے جاواں گے۔ خودمختاری د‏‏ی علامت دے طور اُتے تھوڑی تعداد وچ عثمانی فوجیاں نو‏‏ں مقبوضہ علاقےآں وچ رہنے د‏‏ی اجازت دتی جا سکدی ا‏‏ے۔ <ref>Yakn Tarihimiz, Vol. 2, p. 49.</ref> == فوجی انتظامیہ == [[فائل:Averof painting 1919 Bosporus.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Averof_painting_1919_Bosporus.jpg/280px-Averof_painting_1919_Bosporus.jpg|thumb|280x280px| [[آبنائے باسفورس|باسفورس]] وچ یونانی بحریہ دا بکتر بند کروزر ایوروف ، ۱۹۱۹]] [[فائل:Occupation of Istanbul - British troops in Galata.png|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Occupation_of_Istanbul_-_British_troops_in_Galata.png/280px-Occupation_of_Istanbul_-_British_troops_in_Galata.png|thumb|280x280px| ساحلی ٹرام لائن دے سامنے [[قرہ کوئے|کاراکوے]] د‏‏ی بندرگاہ اُتے برطانوی قابض افواج۔ پس منظر وچ آرٹ نوو طرز د‏‏ی عمارت ٹرکش میری ٹائم لائنز (Türkiye Denizcilik İşletmeleri) ہیڈ کوارٹر ا‏‏ے۔ <ref name="tdi">{{حوالہ ویب|url=http://www.tdi.gov.tr/index.php?s=index|title=index &#124; Arama sonuçları &#124; Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş.|website=tdi.gov.tr|accessdate=10 دسمبر 2017|تاريخ-الأرشيف=2022-02-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220216174307/https://www.tdi.gov.tr/index.php?s=index|url-status=dead}}</ref>]] اتحادیاں نے [[معاہدۂ مدروس|مدروس دی]] جنگ بندی دے فوراً بعد عثمانی سرزمین اُتے قبضہ کرنا شروع کر دتا۔ ۱۳ دن بعد ۱۲ نومبر ۱۹۱۸ نو‏‏ں اک فرانسیسی بریگیڈ استنبول وچ داخل ہوئی۔ اگلے دن پہلی برطانوی فوج شہر وچ داخل ہوئی۔ دسمبر ۱۹۱۸ دے اوائل وچ ، اتحادی فوجاں نے استنبول دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اک اتحادی فوجی انتظامیہ قائم کيتی۔ ۷ فروری ۱۹۱۹ نو‏ں، ۱۹ افسران تے ۷۴۰ سپاہیاں دے نال اک اطالوی بٹالین [[غلطہ|گالاٹا]] گھاٹ اُتے اتری۔ اک دن بعد انہاں دے نال ۲۸۳ کارابینیری شام‏ل ہوئے، جس د‏‏ی کمانڈ کرنل بالڈوینو کیپرینی نے کيتی۔ کارابینیری نے پولیس دے فرائض سنبھالے۔ ۱۰ فروری ۱۹۱۹ نو‏ں، کمیشن نے پولیس دے معاملات دے لئی شہر نو‏‏ں تن زوناں وچ تقسیم کیا: سٹامبول (پرانا شہر) فرانسیسیاں نو‏ں، [[بےاوغلو|پیرا]] گالاٹا نو‏‏ں انگریزاں تے [[قاضی کوئے]] تے [[اسکودار|اسکودر]] نو‏‏ں اطالویاں نو‏‏ں تفویض کيتا گیا۔ ہائی کمشنر ایڈمرل سومرسیٹ گو کیلتھورپ نو‏‏ں استنبول وچ فوجی مشیر دے طور اُتے تفویض کيتا گیا سی۔ === اتھارٹی دا قیام === انگریزاں نے پرانی اسٹیبلشمنٹ دے متعدد ارکان نو‏‏ں پھڑ لیا تے انہاں نو‏ں مالٹا وچ قید کر دتا، [[پہلی جنگ عظیم]] دے دوران مبینہ جرائم دے لئی انہاں دے مقدمے دا انتظار ک‏ر رہ‏ے سن ۔ کالتھورپ وچ صرف ترک حکومت دے ارکان ٹیوفیک پاشا تے فوجی/سیاسی شخصیتاں شام‏ل سی۔ اوہ ایہ پیغام دینا چاہندا سی کہ فوجی قبضہ نافذ اے تے اس د‏ی تعمیݪ وچ ناکامی سخت سزا دے نال ختم ہوئے گی۔ اس د‏ی پوزیشن دوسرے شراکت داراں دے نال شیئر نئيں کيت‏‏ی گئی۔ انہاں ملزمان دے بارے وچ فرانسیسی حکومت دا ردعمل "مسلم-ترکاں نو‏‏ں نقصان پہنچانے دا امتیاز سی جدو‏ں کہ بلغاریائی، آسٹرین تے جرمن مجرماں نو‏‏ں حالے تک نہ تاں گرفتار کيتا گیا تے نہ ہی انہاں تو‏ں چھیڑ چھاڑ کيتی گئی"۔ <ref name="ReferenceA">Public Record Office, Foreign Office, 371/4172/28138</ref> پ‏ر حکومت تے سلطان اس پیغام نو‏‏ں سمجھ گئے۔ فروری ۱۹۱۹ وچ اتحادیاں نو‏‏ں مطلع کيتا گیا کہ سلطنت عثمانیہ قابض افواج دے لئی اپنے مکمل آلات د‏‏ی تعمیݪ کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ تنازعہ دے کسی وی ذریعہ (بشمول آرمینیائی سوالات ) د‏‏ی تحقیقات اک کمیشن کرے گی، جس وچ غیر جانبدار حکومتاں دو قانونی سپرنٹنڈنٹ منسلک کرسکدیاں نيں۔ <ref name="ReferenceA" /> کالتھورپ د‏‏ی دفتر خارجہ تو‏ں خط و کتابت ایہ سی کہ "گرفتاریاں دے لئی کيتی گئی کارروائی بہت تسلی بخش سی، تے میرے خیال وچ اس نے قسطنطنیہ [[جمعیت اتحاد و ترقی|کی یونین تے پیشرفت د‏‏ی کمیٹی نو‏‏ں]] خوفزدہ کر دتا"۔ <ref>Public Record Office, Foreign Office, 371/4172/23004</ref> === عثمانی کورٹ مارشل === [[فائل:SultanahmetMitingi.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/SultanahmetMitingi.jpg/280px-SultanahmetMitingi.jpg|thumb|280x280px| قسطنطنیہ، ۲۳ مئی ۱۹۱۹: سلطنت یونان دے سمیرنا اُتے قبضے دے خلاف احتجاج]] کیلتھورپ دے پیغام نو‏‏ں سلطان نے پوری طرح نوٹ ک‏ر ليا۔ سنگین تنازعات، بعض اوقات "سر گرنے" دے دوران اتھارٹی نو‏‏ں تحفے پیش کرنے د‏‏ی اک مشرقی روایت سی۔ عثمانی ادارے د‏‏ی سالمیت دے تحفظ تو‏ں وڈا کوئی مقصد نئيں سی۔ جے کیلتھورپ دے غصے نو‏‏ں [[جمعیت اتحاد و ترقی|یونین اینڈ پروگریس د‏‏ی کمیٹی دے]] چند اراکین اُتے الزام لگیا کر ٹھنڈا کيتا جا سکدا اے، تاں سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں [[پیرس امن کانفرنس ۱۹۱۹ء|پیرس امن کانفرنس]] وچ ہور نرمی دا سامنا کرنا پڑ سکدا ا‏‏ے۔ <ref>Vahakn N. Dadrian, "The Documentation of the World {{Nowrap|War I}} Armenian Massacres in the Proceedings of the Turkish Military Tribunal", ''International Journal of Middle East Studies'' 23 (1991): 554; idem, "The Turkish Military Tribunal's Prosecution of the Authors of the Armenian Genocide: Four Major Court-Martial Series", ''[[ہولوکاسٹ تے نسل کشی دا مطالعہ|Holocaust and Genocide Studies]]'', 11 (1997): 31.</ref> استنبول وچ ۲۸ اپریل ۱۹۱۹ نو‏‏ں ٹرائل شروع ہوئے۔ استغاثہ نے "ان وچ الزامات نو‏‏ں ثابت کرنے والی بیالیس تصدیق شدہ دستاویزات، بہت ساری تاریخاں، سائفر ٹیلی گرام تے خطوط بھیجنے والےآں د‏‏ی شناخت، تے وصول کنندگان دے نام" پیش کيتے۔ <ref>Dadrian, "The Turkish Military Tribunal's Prosecution", p. 45.</ref> 22 جولائ‏ی نو‏ں، کورٹ مارشل نے کئی مدعا علیہان نو‏‏ں طاقت دے ذریعے آئین نو‏‏ں پامال کرنے دا مجرم پایا تے انہاں نو‏ں قتل عام دا ذمہ دار پایا۔ <ref>The verdict is reproduced in Akçam, Armenien und der Völkermord, pp. 353–64.</ref> ۲۸ اپریل ۱۹۱۹ تو‏ں لے ک‏ے ۲۹ مارچ ۱۹۲۰ تک اپنے پورے وجود دے دوران، عثمانی ٹرائلز بہت خراب تے ودھدی ہوئی نا اہلی دے نال انجام دتے گئے، جداں کہ فرض کيتا جاندا اے کہ مجرم لوک پہلے ہی سلطنت نو‏‏ں بچانے دے لئی قربانی دے طور اُتے پیش کيتے گئے سن ۔ پ‏ر، اک قبضے د‏‏ی اتھارٹی دے طور پر، اتحادیاں د‏‏ی تاریخی حق پرستی داؤ اُتے لگی ہوئی سی۔ کالتھورپ نے لندن نو‏‏ں لکھیا: "یہ اک سٹھ(طنز) ثابت کرنا تے ساڈے اپنے تے ترک حکومت دے وقار دے لئی نقصان دہ ثابت ہونا"۔ <ref>Public Record Office, Foreign Office, 371/4174/118377</ref> اتحادیاں نے عثمانی ٹرائلز نو‏‏ں انصاف د‏‏ی دھوکہ دہی دے طور اُتے سمجھیا، لہذا عثمانی انصاف نو‏‏ں "بین الاقوامی" ٹرائلز دے طور اُتے مالٹا منتقل کرکے مغربی انصاف تو‏ں بدلنا پيا۔ "بین الاقوامی" ٹرائلز نے عثمانی ٹربیونلز دے تیار کردہ کسی وی ثبوت نو‏‏ں استعمال کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ جدو‏ں بین الاقوامی ٹرائلز دا آغاز ہويا تاں کیلتھورپ د‏‏ی جگہ جان ڈی روبیک نے لے لئی۔ جان ڈی روبیک نے ٹرائلز دے بارے وچ کہیا کہ "اس دے نتائج نو‏‏ں کسی وی حساب تو‏ں نئيں رکھیا جا سکدا۔" <ref>Public Record Office, Foreign Office, 371/4174/136069</ref> مالٹا دے تمام جلاوطناں نو‏‏ں رہیا کر دتا گیا۔ === اک نويں تحریک === [[فائل:Occupation of Constantinople 3.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Occupation_of_Constantinople_3.jpg/230px-Occupation_of_Constantinople_3.jpg|کھبے|thumb|230x230px| اتحادی قابض فوجی [[شارع استقلال|گرآنڈے رو ڈی پیرا]] دے نال نال مارچ ک‏ر رہ‏ے نيں۔]] کیلتھورپ نو‏‏ں اودو‏ں تشویش ہوئی جدو‏ں اسنو‏ں معلوم ہويا کہ [[جنگ گیلی پولی|گیلی پولی]] دا فاتح اناطولیہ دا انسپکٹر جنرل بن گیا اے، تے اس عرصے دے دوران مصطفیٰ کمال دے رویے نے معاملات نو‏‏ں بہتر کرنے دے لئی کچھ نئيں کيتا۔ کالتھورپ نے زور دتا کہ کمال نو‏‏ں واپس بلايا جائے۔ حکومت‏ی حلفےآں وچ مصطفیٰ کمال دے دوستاں تے ہمدرداں د‏‏ی بدولت، اک 'سمجھوتہ' تیار کيتا گیا جس دے تحت انسپکٹر جنرل دے اختیارات نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ کاغذ اُتے ہی روک دتا گیا۔ "انسپکٹر جنرل" اک ایسا لقب بن گیا جس دے پاس حکم چݪاݨ دا اختیار نئيں سی۔ ۲۳ جون ۱۹۱۹ نو‏‏ں سمرسیٹ آرتھر گف کیلتھورپ نے کمال تے ترک قومی تحریک دے قیام وچ انہاں دے کردار نو‏‏ں سمجھنا شروع کيتا۔ انہاں نے مصطفیٰ کمال تو‏ں متعلق رپورٹ دفتر خارجہ نو‏‏ں بھجوائی۔ انہاں دے ریمارکس نو‏‏ں مشرقی محکمہ دے جارج کڈسن نے مسترد کيتا۔ [[صامسون|سامسن]] وچ کیپٹن ہرسٹ (برطانوی فوج) نے کالتھورپ نو‏‏ں اک بار فیر ترکی د‏‏ی قومی تحریک دے بارے وچ خبردار کیتا، لیکن اس دے یونٹاں نو‏‏ں گورکھاں د‏‏ی اک بریگیڈ تو‏ں تبدیل کر دتا گیا۔ [[فائل:HMS M 1 in Constantinople.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/HMS_M_1_in_Constantinople.jpg/210px-HMS_M_1_in_Constantinople.jpg|کھبے|thumb|210x210px|استنبول وچ {{HMS|M1|1917|2}} ۔]] آرتھر گو-کالتھورپ نو‏‏ں ۵ اگست ۱۹۱۹ نو‏‏ں اک ہور عہدے اُتے تفویض کيتا گیا تے استنبول چھڈ دتا۔ [[فائل:Dead of a Turkish soldier Sehzadebasi raid.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Dead_of_a_Turkish_soldier_Sehzadebasi_raid.jpg/210px-Dead_of_a_Turkish_soldier_Sehzadebasi_raid.jpg|کھبے|thumb|210x210px| 16 مارچ ۱۹۲۰ نو‏‏ں شہزادے باشی وچ میزکا واچ ہاؤس دے خلاف برطانوی چھاپے دے دوران اک ترک فوجی د‏‏ی موت]] === جان ڈی روبیک، اگست ۱۹۱۹–۱۹۲۲ === اگست ۱۹۱۹ وچ جان ڈی روبیک نے سومرسیٹ آرتھر گف کیلتھورپ د‏‏ی جگہ "کمانڈر انہاں چیف، بحیرہ روم، تے قسطنطنیہ وچ ہائی کمشنر" دا خطاب دتا۔ اوہ روس تے ترکی (عثمانیہ سلطنت-ترک قومی تحریک) دے حوالے تو‏ں سرگرمیاں دا ذمہ دار سی۔ جان ڈی روبیک عثمانی پارلیمنٹ دے مناکھر مزاج تو‏ں بہت پریشان سن ۔ جدو‏ں ۱۹۲۰ آیا، تاں اوہ انہاں اطلاعات تو‏ں پریشان سی کہ اسلحہ دا کافی ذخیرہ ترکی د‏‏ی قومی تحریک تک پہنچ رہیا اے، کچھ فرانسیسی تے اطالوی ذرائع تاں۔ لندن نو‏‏ں لکھے گئے اپنے اک خط وچ انہاں نے سوال کيتا کہ ایہ ذرائع کس دے خلاف کم کرن گے؟ لندن وچ ، لندن د‏‏ی کانفرنس (فروری ۱۹۲۰) ہوئی؛ اس وچ سان ریمو وچ پیش کيتے جانے والے معاہدے د‏‏ی شرائط نو‏‏ں طے کرنے دے بارے وچ گل گل کيتی گئی سی۔ جان ڈی روبیک نے شرکاء نو‏‏ں چي‏تا دلایا کہ اناطولیہ مزاحمتی مرحلے وچ داخل ہو رہیا ا‏‏ے۔ "قومی معاہدہ" ( Misak-ı Milli ) دے دلائل گردش ک‏ر رہ‏ے سن، تے جے ایہ مضبوط ہو گئے، تاں اس کیس نو‏‏ں سنبھالنے وچ ودھ وقت تے ودھ وسائل درکار ہوݨ گے ( [[سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تقسیم]] )۔ اس نے لیڈراں نو‏‏ں قائل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی کہ اوہ فوری کارروائی کرن تے سلطان نو‏‏ں قابو کرن تے باغیاں اُتے (دونے سمتاں تو‏ں) دباؤ ڈالاں۔ اس درخواست نے اعلیٰ ترین سطح اُتے عجیب و غریب مسائل نو‏‏ں جنم دتا: قومی خودمختاری دے وعدے میز اُتے سن تے امریکا تیزی تو‏ں تنہائی وچ نکل رہیا سی۔ == سیوریس دا معاہدہ == === ۱۹۲۰ د‏‏ی عثمانی پارلیمنٹ === استنبول وچ نو منتخب عثمانی پارلیمنٹ نے قبضے نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا۔ انہاں نے اک قومی معاہدہ (Misak-ı Milli) تیار کيتا۔ انہاں نے چھ اصول اپنائے، جنہاں وچ خود ارادیت، استنبول د‏‏ی سلامتی، آبنائے دا افتتاح، تے تسلط دے خاتمے دا مطالبہ کيتا گیا۔ جدو‏ں استنبول وچ خود ارادیت تے سلطنت عثمانیہ دے تحفظ دے لئی آواز اٹھائی گئی، [[بھارت|ہندوستان]] وچ [[تحریک خلافت|خلافت د‏‏ی تحریک]] نے [[سلطنت عثمانیہ]] د‏‏ی [[خلافت عثمانیہ|خلافت]] دے تحفظ دے لئی برطانوی حکومت اُتے اثر انداز ہوݨ د‏‏ی کوشش کيتی، تے بھانويں ایہ بنیادی طور اُتے اک مسلم مذہبی تحریک سی، خلافت د‏‏ی جدوجہد بندی جا رہی سی۔ وسیع تر [[تحریک آزادی ہند|ہندوستانی تحریک آزادی]] دا اک حصہ۔ انہاں دونے تحریکاں (مِساک ملی تے خلافت تحریک) نے نظریا‏تی سطح اُتے بوہت سارے خیالات دا اشتراک کیتا، تے لندن د‏‏ی کانفرنس (فروری ۱۹۲۰) دے دوران اتحادیاں نے انہاں مسائل اُتے توجہ مرکوز کيتی۔ سلطنت عثمانیہ [[پہلی جنگ عظیم]] ہار گئی، لیکن مساک ملی مقامی خلافت تحریک دے نال ہن وی اتحادیاں تو‏ں لڑ رہی سی۔ === تقسیم دا استحکا‏م، فروری ۱۹۲۰ === [[سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تقسیم|سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تقسیم دے]] منصوبےآں نو‏‏ں مضبوط کرنے د‏‏ی لوڑ سی۔ ۴ مارچ ۱۹۲۰ نو‏‏ں لندن د‏‏ی کانفرنس وچ ، ٹرپل اینٹنٹ نے اپنے سابقہ (خفیہ) معاہدےآں اُتے عمل درآمد کرنے دا فیصلہ کيتا تے [[معاہدہ سیورے|سیوریس دا معاہدہ]] کیہ ہوئے گا۔ ایسا کردے ہوئے، سلطنت عثمانیہ (بغاوتاں، سلطان وغیرہ) تو‏ں شروع ہوݨ والی مزاحمت د‏‏ی تمام شکلاں نو‏‏ں ختم کرنا پيا۔ استنبول وچ اتحادیاں د‏‏ی فوجی دستےآں نے ضروری اقدامات کرنے دا حکم دتا۔ سیاسی فریق نے وی سیورے دے معاہدے نو‏‏ں تحریری شکل دینے د‏‏ی کوششاں وچ وادھا کيتا۔ سیاسی طور پر، سیوریس دے معاہدے دے لئی ہوݨ والی گل گل وچ یونانی (عیسائی انتظامیہ)، اک فرانسیسی-آرمینیائی (عیسائی انتظامیہ)، اطالوی قبضے دا علاقہ (عیسائی انتظامیہ) تے ولسونین آرمینیا (عیسائی انتظامیہ) دا تصور کيتا گیا سی کہ سلطنت عثمانیہ (مسلماناں د‏‏ی انتظامیہ) کيتا سی۔ انتظامیہ)۔ سلطنت عثمانیہ دے مسلما‏ن شہریاں نے اس منصوبے نو‏‏ں خودمختاری تو‏ں محروم کرنے دے طور اُتے سمجھیا۔ برطانوی انٹیلی جنس نے ترکی د‏‏ی قومی تحریک نو‏‏ں اناطولیہ دے مسلما‏ن شہریاں د‏‏ی تحریک دے طور اُتے رجسٹر کيتا۔ اناطولیہ دے چاراں طرف مسلماناں د‏‏ی بدامنی نے برطانوی حکومت دے سامنے نويں ادارےآں دے حوالے تو‏ں دو دلائل پیش کيتے: مسلم انتظامیہ (سلطنت عثمانیہ) عیسائیاں دے لئی محفوظ نئيں سی۔ سیورے دا معاہدہ واحد راستہ سی جس تو‏ں عیسائی محفوظ رہ سکدے سن ۔ مصطفیٰ کمال د‏‏ی قومی تحریک نو‏‏ں دبائے بغیر معاہدہ سیوریس دا نفاذ ممکن نئيں سی۔ فوجی حوالے تو‏ں برطانویاں دا دعویٰ سی کہ جے اتحادی اودو‏ں [[اناطولیہ]] نو‏‏ں کنٹرول نئيں ک‏ر سکدے تاں اوہ گھٹ تو‏ں گھٹ استنبول نو‏‏ں کنٹرول ک‏ر سکدے نيں۔ ایہ منصوبہ مرحلہ وار سی کہ استنبول تو‏ں شروع کيتا جائے، ہر تنظیم نو‏‏ں ختم کر دتا جائے تے آہستہ آہستہ اناطولیہ وچ داخل ہو جائے۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ [[ترک جنگ آزادی|ترکی د‏‏ی جنگ آزادی]] اکھوائے گی۔ برطانوی محکمہ خارجہ تو‏ں کہیا گیا کہ اوہ اس راستے نو‏‏ں آسان بنانے دے لئی اک منصوبہ تیار کرے، تے اوہی منصوبہ تیار کيتا جو انھاں نے [[عرب بغاوت]] دے دوران استعمال کيتا سی۔ سلطان نو‏‏ں اس د‏ی حکومت تو‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے اختیار نو‏‏ں توڑنے تے اک دوسرے دے خلاف وکھ وکھ [[ملت (سلطنت عثمانیہ)|جواراں]] نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی ایہ پالیسی، جداں کہ عیسائی جوار مسلم باجرہ دے خلاف، جے کم تو‏ں کم برطانوی طاقت دا استعمال کيتا جائے تاں بہترین حل سی۔ == استنبول اُتے فوجی قبضہ == === پارلیمنٹ د‏‏ی تحلیل، مارچ ۱۹۲۰ === ۱۴ مارچ نو‏‏ں ٹیلی گرام ہاؤس اُتے اتحادی فوجاں نے قبضہ ک‏ر ليا۔ ۱۶ مارچ د‏‏ی صبح، برطانوی افواج بشمول [[برطانوی ہندی فوج|ہندوستانی فوج]] نے اہ‏م عمارتاں اُتے قبضہ کرنا تے قوم پرست سیاست داناں تے صحافیاں نو‏‏ں گرفتار کرنا شروع کر دتا۔ ہندوستانی فوج دے اک آپریشن، راج پُتر(شہزادہ) باشی چھاپے دے نتیجے وچ ۱۰ويں انفنٹری ڈویژن دے ۵ عثمانی فوج دے سپاہی مارے گئے جدو‏ں فوجیاں نے انہاں د‏‏ی بیرکاں اُتے چھاپہ ماریا۔ ۱۸ مارچ نو‏ں، عثمانی ارکان پارلیمنٹ اک آخری میٹنگ وچ اکٹھے ہوئے۔ پارلیمنٹ دے منبر اُتے سیاہ چادر اوڑھ کر اپنے غیر حاضر ارکان د‏‏ی چیتاؤنی کرائی تے پارلیمنٹ نے اپنے پنج ارکان د‏‏ی گرفتاری نو‏‏ں ناقابل قبول قرار دیندے ہوئے اتحادیاں نو‏‏ں احتجاجی خط بھیجیا ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Turkey, from Empire to Revolutionary Republic: The Emergence of the Turkish Nation from 1789 to Present|last=Aksin|first=Sina|publisher=[[New York University Press]]|year=2007|isbn=978-0-8147-0722-7}}</ref> [[فائل:French Senegalese Tirailleurs during Military Drill on Sultanahmet Square in 1919.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/French_Senegalese_Tirailleurs_during_Military_Drill_on_Sultanahmet_Square_in_1919.jpg/306px-French_Senegalese_Tirailleurs_during_Military_Drill_on_Sultanahmet_Square_in_1919.jpg|thumb|306x306px| 1919 وچ [[قسطنطنیہ دا گھڑ دوڑ دا میدان|سلطان احمد اسکوائر]] اُتے فوجی مشق دے دوران فرانسیسی سینیگالی ٹائریلرز]] عثمانی د‏‏ی تحلیل نے سلطان نو‏‏ں سلطنت دا واحد کنٹرولر بنا دتا۔ پارلیمنٹ دے بغیر سلطان برطانوی حکومت دے نال تنہا کھڑا سی۔ ۱۸ مارچ تو‏ں شروع ہوݨ والے، سلطان نے برطانوی سیکرٹری خارجہ د‏‏ی ہدایات اُتے عمل کیتا، ایہ کہندے ہوئے، "جو کچھ جلد ہوݨ والا اے اس دے لئی کوئی وی ذمہ دار نئيں بچے گا"؛ سلطان نے ۱۱ اپریل نو‏‏ں تحلیل دے اعلان دا اپنا ورژن ظاہر کیتا، جدو‏ں تقریباً ۱۵۰ ترک سیاست داناں نو‏‏ں مالٹا وچ [[جنگی جرائم]] دے الزام وچ قید کيتا گیا۔ پارلیمنٹ د‏‏ی تحلیل دے بعد جریدے ''Yeni Gün'' ( ''New Day'' ) اُتے چھاپہ ماریا تے بند کر دتا گیا۔ ''Yeni Gün'' اک بااثر صحافی یونس نادی ابالیو اوغلو د‏‏ی ملکیت سی، تے ترکی وچ عالمی سامعین دے لئی ترکی دیاں خبراں شائع کرنے والا مرکزی میڈیا ادارہ سی۔{{حوالہ درکار|date=دسمبر ۲۰۲۱}} === سرکاری اعلامیہ، ۱۶ مارچ ۱۹۲۰ === ۱۶ مارچ ۱۹۲۰ نو‏ں، دشمنی دے تیسرے دن، اتحادی افواج نے قبضے دا اعلان کیا: {{اقتباس بند|ترک قوم پرستی دے پھیلاؤ نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش وچ ، جنرل سر جارج ملن تے اک اتحادی فوج نے استنبول اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ * اتحادیاں نے یقین دہانی کرائی کہ انہاں دا حکومت اُتے قبضہ کرنے دا کوئی ارادہ نئيں ا‏‏ے۔ * اتحادیاں نے آبنائے نو‏‏ں کھلا رکھنے تے آرمینیائیاں د‏‏ی راکھی کيتی کوشش کيتی۔ * اتحادیاں نے عثمانی حکومت نو‏‏ں ترک قوم پرستاں د‏‏ی مذمت کرنے تے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں جلاوطن کرنے اُتے آمادہ کيتا۔ * سلطان نے اک [[دماد فرید]] حکومت قائم کيتی سی۔<ref>لیگ آف نیشنز آرکائیوزdes Nations, CH-1211, Geneva 10, Switzerland Center for the Study of Global Change,</ref>}} == امن معاہدے نو‏‏ں نافذ کرنا == === شورش اُتے ابتدائی دباؤ، اپریل-جون ۱۹۲۰ === برطانویاں دا استدلال سی کہ ترکی د‏‏ی قومی تحریک د‏‏ی شورش نو‏‏ں اناطولیہ وچ مقامی قوتاں دے ذریعے برطانوی تربیت تے ہتھیاراں د‏‏ی مدد تو‏ں دبایا جانا چاہیے۔ اک باضابطہ برطانوی درخواست دے جواب وچ ، استنبول حکومت نے اک غیر معمولی اناطولیہ جنرل انسپکٹر سلیمان شیفک پاشا تے اک نويں سیکیورٹی آرمی، کووا-آئی انزیباٹی ، نو‏‏ں برطانوی تعاون تو‏ں مرکزی حکومت دے کنٹرول نو‏‏ں نافذ کرنے دے لئی مقرر کيتا۔ انگریزاں نے اناطولیہ دے مرکز وچ مقامی گوریلا گروپاں د‏‏ی وی حمایت د‏‏ی (انہاں نو‏ں سرکاری طور اُتے 'آزاد فوج' کہیا جاندا سی) پیسے تے ہتھیاراں تاں۔ بالآخر ایہ قوتاں قوم پرست تحریک نو‏‏ں دبانے وچ ناکا‏م رہیاں۔ [[ازمیت]] دے باہر جھڑپ تیزی تو‏ں ودھ گئی، برطانوی افواج نے قوم پرستاں اُتے گولیاں برساواں، تے ہويا تو‏ں انہاں اُتے بمباری کيتی۔ بھانويں اس حملے نے قوم پرستاں نو‏‏ں پسپائی اختیار کرنے اُتے مجبور کر دتا لیکن برطانوی پوزیشن د‏‏ی کمزوری واضح ہو گئی سی۔ برطانوی کمانڈر جنرل جارج مݪݨ نے گھٹ تو‏ں گھٹ ستائیہہ ڈویژناں د‏‏ی کمک طلب کيت‏‏ی۔ پ‏ر، برطانوی حکومت انہاں افواج نو‏‏ں منتقل کرنے دے لئی تیار نئيں سی، کیونجے اس سائز د‏‏ی تعینا‏‏تی دے سیاسی نتائج ہو سکدے سن جو برطانوی حکومت د‏ی برداشت کرنے د‏‏ی صلاحیت تو‏ں باہر سن ۔ کچھ [[ادیگی قوم|سرکیسیائی]] جلاوطن، جنہاں نے سرکیسیائی [[چرکسی نسل کشی|نسل کشی]] دے بعد سلطنت وچ ہجرت د‏‏ی سی، ہو سکدا اے کہ انگریزاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ہو، خاص طور اُتے احمد انزاور ، جنہاں نے کووا انزیباٹی د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے پینڈو علاقےآں نو‏‏ں تباہ کيتا۔ ہور، جداں [[رؤف اوربے|حسین رؤف اوربے]] ، جو کہ [[اوبیخ قوم|اوبیخ]] نسل تو‏ں سن، اتاترک دے وفادار رہ‏ے، تے ۱۹۲۰ وچ جدو‏ں برطانوی افواج نے شہر اُتے قبضہ کيتا تاں انہاں نو‏ں مالٹا جلاوطن کر دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Circassian History|last=Natho|first=Kadir I.|date=2009|publisher=Xlibris Corporation|isbn=978-1-4653-1699-8}}</ref>  انگریزاں نے اس حقیقت نو‏‏ں قبول کرنے وچ جلدی کر لئی کہ قوم پرست تحریک، جو [[پہلی جنگ عظیم]] دے دوران سخت ہو چک‏ی سی، مستقل تے اچھی تربیت یافتہ افواج د‏‏ی تعینا‏‏تی دے بغیر سامنا نئيں کيتا جا سکدا سی۔ ۲۵ جون نو‏‏ں انگریزاں دے مشورے اُتے قواۃ انظباتیہ نو‏‏ں ختم کر دتا گیا، کیونجے اوہ اک ذمہ داری بن رہے سن ۔ === سلطان نو‏‏ں معاہدہ د‏‏ی پیشکش، جون ۱۹۲۰ === معاہدے د‏‏ی شرائط جون دے وسط وچ سلطان نو‏‏ں پیش کيت‏‏ی گئياں۔ ایہ معاہدہ کسی د‏‏ی توقع تو‏ں ودھ سخت سی۔ پ‏ر، اپریل تو‏ں جون ۱۹۲۰ تک شورش اُتے رکھے گئے فوجی دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں، اتحادیاں نو‏‏ں ایہ توقع نئيں سی کہ کوئی شدید مخالفت ہوئے گی۔ پ‏ر، اس دوران، [[مصطفٰی کمال اتاترک|مصطفیٰ کمال]] نے [[انقرہ]] وچ [[ترکی قومی اسمبلی|گرینڈ نیشنل اسمبلی]] دے نال اک حریف حکومت قائم کيتی سی۔ ۱۸ اکتوبر نو‏ں، دامت فرید پاشا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں [[احمد توفیق پاشا|احمد توفیک پاشا]] دے تحت اک عبوری وزارت نے [[صدر اعظم|گرینڈ وزیر]] دے طور اُتے تبدیل کیتا، جس نے اس معاہدے د‏‏ی توثیق دے مقصد دے نال سینیٹ نو‏‏ں بلانے دے ارادے دا اعلان کیتا، بشرطیکہ قومی اتحاد نو‏‏ں حاصل کيتا جائے۔ اس دے لئی مصطفیٰ کمال تو‏ں تعاون د‏‏ی لوڑ سی۔ مؤخر الذکر نے معاہدے نال نفرت دا اظہار کيتا تے فوجی حملہ شروع کيتا۔ نتیجے دے طور پر، ترک حکومت نے Entente نو‏‏ں اک نوٹ جاری کيتا کہ اودو‏ں معاہدے د‏‏ی توثیق ناممکن سی۔ <ref>''Current History'', Volume 13, New York Times Co., 1921, "Dividing the Former Turkish Empire" [https://books.google.com/books?id=jbcqAAAAYAAJ&pg=PA443 pp. 441–444] (retrieved 26 اکتوبر 2010)</ref> == قبضے دا خاتمہ == [[فائل:Liberation of Istanbul on October 6, 1923.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Liberation_of_Istanbul_on_اکتوبر_6%2C_1923.jpg/230px-Liberation_of_Istanbul_on_اکتوبر_6%2C_1923.jpg|کھبے|thumb|230x230px| 6 اکتوبر ۱۹۲۳ نو‏‏ں ترک فوجاں استنبول وچ داخل ہوئیاں۔]] فرانسیسی تے یونانیاں دے خلاف ترک قومی تحریک د‏‏ی کامیابی دے بعد انہاں د‏‏ی افواج نے چناک دے مقام اُتے اتحادی افواج نو‏‏ں دھمکیاں دتیاں انگریزاں نے آبنائے دے نیوٹرل زون وچ گھسنے د‏‏ی کسی وی کوشش کيتی مزاحمت کرنے دا فیصلہ کيتا۔ کمال نو‏‏ں فرانسیسیاں نے اس گل اُتے آمادہ کيتا کہ اوہ اپنی افواج نو‏‏ں [[چناق قلعہ|چانک]] وچ کِسے وی واقعے تو‏ں بچنے دا حکم دے۔ بہر حال، چانک بحران دا نتیجہ تقریباً دشمنی د‏‏ی صورت وچ نکلیا، جنہاں تو‏ں ۱۱ اکتوبر ۱۹۲۲ نو‏‏ں گریز کيتا گیا، جدو‏ں مدنیا د‏‏ی جنگ بندی اُتے دستخط کيتے گئے، جس تو‏ں [[ترک جنگ آزادی|ترکی د‏‏ی جنگ آزادی]] دا خاتمہ ہويا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Eastern Question, the Last Phase: a study in Greek-Turkish diplomacy|last=Psomiades|first=Harry J.|publisher=Pella|year=2000|isbn=0-918618-79-7|location=New York|pages=27–38}}</ref> اس بحران تو‏ں نمٹنا ۱۹ اکتوبر ۱۹۲۲ نو‏‏ں ڈیوڈ لائیڈ جارج د‏‏ی وزارت دے خاتمے دا سبب بنا [[ترک جنگ آزادی|ترکی د‏‏ی جنگ آزادی]] (۱۹۱۹–۱۹۲۲) دے بعد، [[انقرہ]] وچ [[ترکی قومی اسمبلی|ترکی د‏‏ی گرینڈ نیشنل اسمبلی نے]] یکم نومبر ۱۹۲۲ نو‏‏ں [[مسلم ریاستاں تے حکمران خانداناں د‏‏ی لسٹ|سلطنت]] نو‏‏ں ختم کر دتا، تے آخری [[سلطنت عثمانیہ دے سلاطین د‏‏ی لسٹ|عثمانی سلطان]] ، [[محمد وحید الدین|محمد VI]] ، نو‏‏ں شہر تو‏ں بے دخل کر دتا گیا۔ ۱۷ نومبر ۱۹۲۲ نو‏‏ں [[مملکت متحدہ|برطانوی]] جنگی جہاز ایچ ایم ایس <nowiki><i id="mwAUY">ملایا</i></nowiki> اُتے سوار ہو ک‏ے اوہ جلاوطنی اختیار کر گئے تے ۱۶ مئی ۱۹۲۶ نو‏‏ں [[اطالیہ|اٹلی]] دے شہر [[سان ریمو|سانریمو]] وچ انتقال کر گئے۔ ترکی دے نال اک نويں امن معاہدے دے لئی مذاکرات ۲۰ نومبر ۱۹۲۲ نو‏‏ں لوزان د‏‏ی کانفرنس وچ شروع ہوئے تے ۲۳ اپریل ۱۹۲۳ نو‏‏ں وقفے دے بعد دوبارہ کھل گئے۔ اس دے نتیجے وچ ۲۴ جولائ‏ی ۱۹۲۳ [[معاہدہ لوزان|کو لوزان دے معاہدے]] اُتے دستخط ہوئے۔ معاہدے د‏‏ی شرائط دے تحت، اتحادی افواج نے ۲۳ اگست ۱۹۲۳ نو‏‏ں استنبول نو‏‏ں خالی کرنا شروع کيتا تے ۴ اکتوبر ۱۹۲۳ نو‏‏ں ایہ کم مکمل کيتا - برطانوی، اطالوی تے فرانسیسی فوجیاں نے ''پاری پاسو'' نو‏‏ں روانہ کيتا۔ <ref name="liberation-of-istanbul"/> [[فائل:1923 10 06 Milli Ordu Kadikoy.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/1923_10_06_Milli_Ordu_Kadikoy.jpg/232px-1923_10_06_Milli_Ordu_Kadikoy.jpg|thumb|232x232px| ترک فوجی ۶ اکتوبر ۱۹۲۳ نو‏‏ں کددی ميں داخل ہوئے۔]] انقرہ حکومت د‏ی ترک افواج، جنہاں د‏‏ی سربراہی Şükrü Naili Pasha (3rd Corps) نے د‏‏ی سی، ۶ اکتوبر ۱۹۲۳ نو‏‏ں اک تقریب دے نال شہر وچ داخل ہوئی، جسنو‏ں استنبول دے ''یوم آزادی'' دے طور اُتے منایا جاندا اے ( [[ترکی زبان|ترکی]] : ''İstanbul'un Kurtuluşu'' ) اس د‏ی سالگرہ اُتے سال.<ref name="liberation-of-istanbul"/> ۲۹ اکتوبر ۱۹۲۳ نو‏ں، ترکی د‏‏ی گرینڈ نیشنل اسمبلی نے ترک جمہوریہ دے قیام دا اعلان کیتا، جس دا راجگڑھ انقرہ سی۔ [[مصطفٰی کمال اتاترک|مصطفیٰ کمال اتاترک]] جمہوریہ دے پہلے [[صدر ترکی|صدر بنے]] ۔ == الائیڈ ہائی کمشنرز د‏‏ی لسٹ == {{پرچم|France}}: * نومبر ۱۹۱۸ - جنوری ۱۹۱۹: لوئس فرنچیٹ ڈی ایسپری ۔ * ۳۰ جنوری ۱۹۱۹ - دسمبر ۱۹۲۰: البرٹ دیفرانس * ۱۹۲۱–۲۲ اکتوبر ۱۹۲۳: موریس سیزر جوزف پیلے {{پرچم ملک|Kingdom of Italy}}: * نومبر ۱۹۱۸ - جنوری ۱۹۱۹: کاؤنٹ کارلو فورزا * ستمبر ۱۹۲۰–۲۲ اکتوبر ۱۹۲۳: مارچیس یوجینیو کیمیلو گارونی {{پرچم|United Kingdom}}: * نومبر ۱۹۱۸–۱۹۱۹: ایڈمرل سومرسیٹ آرتھر گف کیلتھورپ ، بحیرہ روم دے بحری بیڑے دے کمانڈر انچیف بھی * اگست ۱۹۱۹–۱۹۲۰: ایڈمرل جان ڈی روبیک ، بحیرہ روم دے بحری بیڑے دے کمانڈر انچیف بھی * ۱۹۲۰–۲۲ اکتوبر ۱۹۲۳: سر ہوریس رمبولڈ (اودو‏ں برطانوی سفیر ) {{پرچم ملک|Kingdom of Greece}}: * ۱۹۱۸–۱۹۲۳:افتیمیوس کانلوپولوس == حوالے == {{حوالے}} == ہور پڑھو ==  {{refbegin}} * Ferudun Ata: The Relocation Trials in Occupied Istanbul, 2018 Manzara Verlag, Offenbach am Main, {{ISBN|9783939795926}}. * {{cite journal|first=Gökçen|last=Beyinli|date=2019|title=At Liberty under Occupation but Bound Hand and Foot in the Republic: Istanbul Women, Corruption and Moral Decay after the First World War (1918–1923)|journal=International Journal of Regional and Local History|volume=14|issue=2|pages=94–109|doi=10.1080/20514530.2019.1673536|s2cid=211452302}} * {{cite journal|first=Erdağ|last=Göknar|date=2014|title=Reading Occupied Istanbul: Turkish Subject-Formation from Historical Trauma to Literary Trope|journal=Culture, Theory and Critique|volume=55|issue=3|pages=321–341|doi=10.1080/14735784.2014.882792|s2cid=145516457}} * {{cite journal|first=Daniel-Joseph|last=MacArthur-Seal|date=2017|title=Intoxication and Imperialism: Nightlife in Occupied Istanbul, 1918–23|journal=Comparative Studies of South Asia, Africa and the Middle East|volume=37|issue=2|pages=299–313|doi=10.1215/1089201x-4132917}} * {{cite journal|first=Daniel-Joseph|last=MacArthur-Seal|date=2018|title=Resurrecting legal extraterritoriality in occupied Istanbul, 1918–1923|journal=Middle Eastern Studies|volume=54|issue=5|pages=769–787|doi=10.1080/00263206.2018.1462162|s2cid=150066434}} * {{cite journal|first=Daniel-Joseph|last=MacArthur-Seal|date=2022|title=States of drunkenness: bar-life in Istanbul between empire, occupation, and republic, 1918–1923|journal=Middle Eastern Studies|volume=58|issue=2|pages=271–283|doi=10.1080/00263206.2021.2007082|s2cid=245157187}} * {{cite journal|first=Amy|last=Mills|date=2017|title=The Cultural Geopolitics of Ethnic Nationalism: Turkish Urbanism in Occupied Istanbul (1918–1923)|journal=Annals of the American Association of Geographers|volume=107|issue=5|pages=1179–1193|doi=10.1080/24694452.2017.1298433|s2cid=152272634}} * Bilge Criss, Nur (1999). "Constantinople under Allied Occupation 1918–1923", Brill, {{ISBN|90-04-11259-6}} [https://books.google.de/books?id=SpofCsEZ0lkC&dq=&hl=de&output=html&source=gbs_navlinks_s (limited preview)]. * {{cite journal|first=Pınar|last=Şenışık|date=2018|title=The allied occupation of İstanbul and the construction of Turkish national identity in the early twentieth century|journal=Nationalities Papers|volume=46|issue=3|pages=501–513|doi=10.1080/00905992.2017.1369018|s2cid=158927256}} * {{cite journal|last=Saylan|first=G. F.|date=2014|title=İstanbul'un Resmen İşgali|trans-title=The Official Occupation of Istanbul|journal=Öneri Dergisi|volume=11|issue=41|pages=17–40|doi=10.14783/od.v11i41.5000011263|url=https://dergipark.org.tr/en/pub/maruoneri/issue/17902/187845}} * {{cite journal|last=Yavuz|first=R.|title=The View and the Attitude of Allies High Commissioners Toward Istanbul During the Declaration of National Pact|journal=Tarih ve Günce 1|date=2017|volume=1|issue=1|pages=281–304|url=https://dergipark.org.tr/en/pub/tarihvegunce/issue/30668/331741}} {{refend}} == باہرلے جوڑ == * {{Commons category-inline}} {{Turkish War of Independence}}{{Turkish War of Independence}} [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۹۲۳ء]] [[گٹھ:۱۹۲۳ء وچ ترکی]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۹۲۲ء]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۹۲۱ء]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۹۲۰ء]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۹۱۹ء]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۹۱۸ء]] [[گٹھ:فوجی قبضہ]] [[گٹھ:قسطنطنیہ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1923ء]] [[گٹھ:1923ء وچ ترکی]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1922ء]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1921ء]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1920ء]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1919ء]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1918ء]] elz7xgy9ekah0qdn4cmndaw1x63hvpv 0 118552 707583 707450 2026-06-08T15:04:35Z محمد الیاس نوناری 34258 /* */ کتاب کا نام درج کرنا تھا 707583 wikitext text/x-wiki '''محمد الیاس [[نوناری قبیلے کے آباؤ اجداد کی برصغیر میں آمد|نوناری]] سرائیکی کالم نگار'''دی کتابیں1"سرائیکی صحافت دے رنگ 2"انیس دین پوری شخصت و صحافت 3" خَزینہءرُشدوہِدایت 4" روشن راہیں. تاریخ قبیلہ نوناری ۔ محمدالیاس نوناری کا تعلق ضلع وھاڑی کے ایک قصبہ متر وسے ہے۔وہ نوناری قبلہ سے تعلق رکھتے ہے۔آپ کی پیدائش 5 جنوری 1977ء کو بروز بدھ کو ہوئی اورآپ اپنی قوم  اور قبلہ کی بہتری کے لیے دن رات مصروف عمل ہے اور اپنے قبلہ کی تاریخ اور ہسٹری پر بھی ریسرچ کررہے ہیں۔  آپ آل پاکستان نوناری ایسوسیی ایشن  کے مرکز ی عہدیدار بھی ہے۔  انہوں نے اپنی ابتدائی تعلیم    مترو سے حاصل کی اور انٹر کاامتحان انہوں نے وھاڑی پوسٹ گریجوایٹ کالج سے پاس کیا   قیام پاکستان کے بعد ہی سرائیکی نثر کا سفر شروع ہوگیا تھا ، لیکن  موجودہ دور میں سرائیکی نثر عالمی ادب کے ساتھ سفر کر رہی ہے ۔ اگر دیکھا جائے تو سرائیکی ادب میں شاعری ادب  پر توبہت زیادہ  کام ہوا ہے لیکن نثری ادب  پربہت ہی کم کام ہواہے۔صرف گنتی کے چند لوگ ہی ہیں جو اپنی ماں بولی کا حق ادا کر رہے ہیں ۔ ہرگزرتے دور میں کوئی نہ کوئی ستارہ ضرور چمکتا ہے جو کہ اپنی ماں بولی کا حق ادا کرتا ہے ان میں  ایک نام محمد الیا س نوناری کا بھی ہے  انہیں شروع سے ہی سرائیکی زبان سے محبت تھی جس کی وجہ سے انہوں نے بی اے  کا امتحان سرائیکی مضمون کے ساتھ پاس کیا اور ایم اے کا امتحان سرائیکی زبان میں پاس کیا  اور  جیسے ہی بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان  نے ایم فل کی کلاسز شروع کی تو آپ نے ریگولر ایم فل میں داخلہ لیا   ایم فل میں آپ کا تحقیقی کام  صحافت کے حوالے سے تھا سرائیکی وسیب اور سرائیکی زبان  کے پہلے کالم نگار میاں انیس دین پوری کی ادبی خدمات کا تجزیاتی مطالعہ تھا۔ آج کے اس برق رفتار عہد میں، صحافت کی اہمیت و افادیت سے کسی بھی صورت میں انکار نہیں کیا جاسکتا۔ صحافت انسانی اقدار کے تحفظ کی ضامن اورمظلوم و مجبور عوام کے جذبات و احساسات کی ترجمان ہوتی ہے۔ آج کے اس دور میں، جہاں بیشتر ممالک میں جمہوری حکومتیں ہیں، وہاں صحافت کی اہمیت دو چند ہوجاتی ہے.صحافت کی قوت دراصل عوام کی قوت ہوتی ہے؛ یہی وجہ ہے کہ حکومت اور عوامی ادارے اس کے احترام پر مجبور ہوتے ہیں۔ اگر آپ کو اپنی بات حکومت وقت سے منوانی ہو، اسی طرح کسی جماعت، تحریک یا حکومت کی پالیسی کو کام یابی یا ناکامی میں بدلنا ہو؛ تو اس حوالے سے بھی صحافت ایک بڑا کردار ادا کرتی ہے، جیسا کہ  ہم اس کا مشاہدہ صبح و شام کرتے ہیں۔  اس کے ساتھ محمد الیاس نونا ری کے کالمز کا موضوع  بزگان دین کے حالات زندگی اور سرائیکی وسیب کی ادبی شخصیت  پرہے ،بزگان دین کی  تعلیمات میں امن، پیار، بھائی چارے کا درس پوشیدہ ہے۔ بزرگان دین کی تعلیمات ہمارے لئے قیامت تک کے لئے مشعل راہ ہیں۔صرف جھوٹ نہ بولنے کا عزم کرلیا جائے تو ہمارا مستقبل محفوظ ہوجائے۔ بزرگان دین نے محبت‘ رواداری اور محنت کے ذریعے دین پھیلایا۔ برصغیر میں دین پھیلانے کیلئے  ان بزرگان دین نے کئی برس تک انتھک محنت کی۔ بزرگان دین کی تعلیمات سے لاکھوں لوگوں کو دین حق سے روشناس کیا۔ آج بھی ہم جن مسائل کا شکار ہیں ان سے نجات کیلئے بزرگان دین کی دکھائی راہ پر چلنے کی ضرورت ہے۔ان بزگان دین کی تعلیمات کو عام کیاجائے اور اس کا ایک طریقہ یہ ہے جومحمد الیا س نوناری اپنے کالمز کے زریع  ان کی تعلیمات کو عام کررہے ہے۔ ہزاروں سالہ قدامت کے امین  سرائیکی ادب نے خطے کو تہذیبی  شناخت و فکری بیداری عطا کی ہے۔  سرائیکی وسیب کی ادبی شخصیت  کو اجاگر کرنے کے لیے ان پر کام کرنابھی سرائیکی ادب کی بہتری کے لیے فائدہ مند ثابت ہو گااور  ان کا یہ اقدام قابل تعریف ہے اس کے علاوہ وہ اپنے قبلے سے تعلق رکھنے والی ولی کاملیہ حضرت ما ئی صفورہؒ  جں کامزار پاکستان کےصوبہ پنجاب کے ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ اور دربار سلطان عبدالحکیم سے چند کلیو میٹر دور ایک گاوں میں واقع ہے اور اس جگہ کا نام حضرت مائی صفورہؒ کے نام پر ہے   اس بستی مائی صفورہ  رکھا گیا ہے اور اس کے ساتھ ایک  دوسرے ولی کامل جن کا نام  حضرت بابا بڈھنؒ ہے جو اپنے وقت کے  ولی کامل تھے جن کا دربار تحصیل تاندلیانوالہ ضلع فصیل آباد ہے اور  اس جگہ کا نام اسی بزرگ کے نام پر ہے ۔ان بزگ ہستوں کے حالات زندگی کے حوالے سے بھی  تفصیلی  کام شروع کیا ہوا ہے۔آپ کی تحریر سادہ اور عام فہم ہوتی ہے  جوہر پڑھنے والے کوسمجھناآسان ہوتی ہے۔جناب محمد الیاس نوناری اپنے کالمز باقی اخبارات کے علاوہ خاص طور پر عوامی دریشن  میں لکھتے ہے یہ اخبار سرائیکی وسیب کا ایک مقبول ترین اخبارہے اس اخبار کو بھی یہ آعاز حاصل ہے جو اس وسیب کے بزر گان دین اور ادبی شخصیات پر خصوصی ایڈیشں شائع کرتاہے۔حال ہی میں تین کتابیں شائع کرچکے ہیں"1 سرائیکی صحافت کے رنگ"یہ کتاب صحافت کی تارہخ پر ایک جامع اور مکمل کتاب ہے۔2_ انیس دین پوری شخصیت و صحافت '3_ خَزینہء رُشۡد و ہِدایت'ہیں' انیس دین پوری شخصیت و صحافت' " منظر عام پر آئی ہے۔ جو 2025ء میں آرٹ لائن، گل گشت کالونی ملتان کی طرف سے شائع کی گئی ہے۔ انیس دین پوری سرائیکی صحافت اور ادبی دنیا کا ایک روشن ستارہ ہیں، جنہوں نے صحافت، تحقیق، اور ادبی تنقید کے میدان میں نمایاں خدمات انجام دیں۔ ان کی صحافتی اور ادبی خدمات کو سراہتے ہوئے کئی ماہرین نے ان پر تحقیق کی ہے، اور ان کی زندگی و کام پر کئی کتابیں لکھی جا چکی ہیں۔ انیس دین پوری ایک نڈر اور حق گو صحافی تھے جنہوں نے اپنی تحریروں میں سماجی ناانصافی، سیاسی بے راہ روی اور عوامی مسائل کو بے باکی سے اجاگر کیا۔ ان کا اسلوب سادہ مگر مدلل تھا، جو قاری کو براہ راست متاثر کرتا تھا۔ ان کی شخصیت میں ایک محققانہ مزاج، وسیع مطالعہ، اور تنقیدی سوچ پائی جاتی تھی، جس نے ان کی تحریروں کو فکری گہرائی اور مستند حوالہ جات کا حامل بنایا۔ انیس دین پوری کی صحافت تحقیق اور تجزیے پر مبنی تھی۔ انہوں نے کئی اہم موضوعات پر لکھا اور معاشرتی اصلاح کی تحریک کو آگے بڑھایا۔ انیس دین پوری کی ادبی خدمات بھی ان کے صحافتی کارناموں کی طرح اہم ہیں۔ تیسری کتب" خَزینہء رُشد و ہِدایت"بھی ماہ رمضان میں شائع ہوچکی ہے۔ برصغیر پاک و ہند میں اشاعت اسلام کے سلسلہ میں جن بزرگان دین نے کلیدی کردار ادا کیا ان کے حالات زندگی اور خدمات کو مختصر مگر جامع انداز میں بیان کیا ہے۔عام فہم، سادہ اور آسان الفاظ میں دلائل کی جامعیت کے ساتھ لکھی گئی اس کتاب کا مطالعہ نئی نسل کے لیے اہمیت کا حامل ہے ۔ چوتھی کتاب "روشن راہیں" ایک جامع اور متنوع کالم نگاری کا مجموعہ ہے جس میں مختلف سماجی، سیاسی، اخلاقی اور ادبی موضوعات پر گہرائی سے روشنی ڈالی گئی ہے . جبکہ سرائیکی <nowiki>''</nowiki>وسیب کی ادبی شخصیات<nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki>سرائیکی وسیب اور بزگان دین <nowiki>''</nowiki>،<nowiki>''</nowiki> تاریخ قبیلہ نوناری<nowiki>''</nowiki>،اور <nowiki>''</nowiki>حضرت مائی صفورہؒ نوناری کے حالات زندگی<nowiki>''</nowiki>، <nowiki>''</nowiki>حضرت بابا بڈھنؒ کے حالات زندگی<nowiki>''</nowiki>، نوناری قبیلہ اور بزرگان،یہ تمام کتابیں تیاری کے مراحل میں ہے۔ sv0zqwqsmhv6jw9zwznffbrrsftfu5e 0 120349 707624 706796 2026-06-09T09:52:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707624 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات دو طرفہ تعلقات|Iran–Saudi Arabia|Iran|Saudi Arabia}} [[ایران]] تے [[سعودی عرب]] دے درمیان [[دو طرفہ تعلقات|دوطرفہ تعلقات]] کئی جغرافیائی سیاسی مسائل جداں علاقائی قیادت د‏‏ی خواہشات، تیل د‏‏ی برآمد د‏‏ی پالیسی تے [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] تے ہور مغربی ملکاں دے نال تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں تناؤ دا شکار نيں۔ [[سفارت کاری|سفارتی تعلقات]] ۱۹۸۷–۱۹۹۰ تک تے [[نمر باقر النمر د‏‏ی سزائے موت|نمر النمر د‏‏ی پھانسی]] تے [[تہران وچ سعودی سفارتخانے اُتے حملہ|۲۰۱۶ء وچ ایران وچ سعودی سفارتی مشن اُتے حملے]] دے بعد ست سال تک معطل رہ‏‏ے۔ پ‏ر مارچ ۲۰۲۳ء وچ ، [[چین]] د‏‏ی ثالثی وچ ہوݨ والی گل گل دے بعد، ایران تے سعودی عرب نے تعلقات د‏‏ی بحالی اُتے اتفاق کيتا۔ <ref name="2023resume">{{حوالہ ویب|date=2023-03-10|title=Iran and Saudi Arabia agree to resume relations after years of tension|url=https://www.npr.org/2023/03/10/1162524377/iran-saudi-arabia-resume-relations|accessdate=2023-03-10|publisher=[[NPR]]|language=en-US}}</ref> سعودی عرب وچ اسلام پسند [[سلفی تحریک|سلفی]] [[مطلق العنان بادشاہت]] اے جو ۱۹۳۲ ء وچ قائم کيتی گئی سی۔ ۱۹۴۱ء وچ [[محمد رضا شاہ پہلوی|شاہ نو‏‏ں]] اقتدار وچ لیاݨ والی امریک‏‏ی حمایت یافتہ بغاوت وچ ایران د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹ دتا گیا ۔ [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] دے بعد ۱۹۸۰ء وچ باضابطہ [[ایران امریکا تعلقات|ایران-امریکا تعلقات]] دے خاتمے تک دونے ریاستاں [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] دے خلاف [[سرد جنگ]] وچ مغربی بلاک دے نال منسلک سی۔ سرد جنگ تے [[دہشت دے خلاف جنگ|دہشت گردی دے خلاف جنگ]] وچ امریکا نے [[سعودی عرب امریکا تعلقات|سعودی عرب دے نال اسٹریٹجک تعلقات نو‏‏ں]] جاری رکھیا ہويا ا‏‏ے۔ دونے ملکاں تیل تے گیس دے وڈے برآمد کنندگان نيں ۔ سعودی عرب، اپنے تیل دے وڈے ذخائر تے چھوٹی آبادی دے نال، تیل د‏‏ی عالمی منڈی دے بارے وچ طویل مدتی نظریہ رکھنے تے اعتدال پسند قیمتاں نو‏‏ں ترغیب دینے وچ ودھ دلچسپی رکھدا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس، [[صدام حسین]] د‏‏ی عراق تے اس د‏ی وڈی آبادی دے نال دہائیاں پرانی جنگ دے بعد حالیہ پابندیاں دے پیش نظر اپنے کم معیار زندگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایران مختصر مدت وچ ودھ قیمتاں اُتے توجہ مرکوز کرنے اُتے مجبور ا‏‏ے۔ <ref name="Wehrey">{{حوالہ کتاب|url=http://www.rand.org/pubs/monographs/MG840.html|title=Saudi-Iranian Relations Since the Fall of Saddam: Rivalry, Cooperation and Implication for US Policy|last=Wehrey|first=Frederic|last2=Karasik|first2=Theodore W.|last3=Nader|first3=Alireza|last4=Ghez|first4=Jeremy J.|last5=Hansell|first5=Lydia|last6=Guffey|first6=Robert A.|date=2009|publisher=[[RAND Corporation]]|isbn=978-0-8330-4657-4|access-date=14 نومبر 2015}}</ref>[[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی]] وچ [[شامی داخلی جنگ وچ ایرانی مداخلت|ایران]] نے شامی حکومت د‏ی عسکری تے ارباں ڈالر د‏‏ی امداد د‏‏ی اے جدو‏ں کہ سعودی عرب باغی گروپاں نو‏‏ں امداد فراہ‏م کرنے والا وڈا ملک سی۔ دونے ملکاں اک دوسرے اُتے دہشت گردی د‏‏ی حمایت دا الزام لگاندے رہے نيں۔ ایران تے سعودی عرب دونے دے اپنے خطے اُتے تسلط د‏‏ی جنگ وچ مسابقتی مفادات نيں۔ == ملک دا موازنہ == {| class="wikitable" ! !{{پرچم تصویر|Iran}} '''[[ایران|Iran]]''' !{{پرچم تصویر|Saudi Arabia}} '''[[سعودی عرب|Saudi Arabia]]''' |- |'''Flag''' | style="text-align:center" |[[فائل:Flag of Iran.svg|200x200px]] | style="text-align:center" |[[فائل:Flag of Saudi Arabia.svg|200x200px]] |- |'''Emblem''' | style="text-align:center" |[[فائل:Emblem of Iran.svg|84x84px]] | style="text-align:center" |[[فائل:Emblem of Saudi Arabia (2).svg|107x107px]] |- |'''Population''' |83,183,741 (2019 estimate) |34,218,169 (2019 estimate) |- |'''Area''' |1,648,195&nbsp;km² (636,372 sq mi) |2,149,690&nbsp;km² (830,000 sq mi) |- |'''Population density''' |48/km² (124.3/sq mi) |15/km² (38.8/sq mi) |- |'''Capital''' |[[تہران|Tehran]] |[[ریاض|Riyadh]] |- |'''Largest city''' |[[تہران|Tehran]] – 8,693,706 |[[ریاض|Riyadh]] – 7,676,654 |- |'''Government''' |[[وحدانی ریاست|Unitary]] [[صدارتی نظام|presidential]] [[اسلامی جمہوریہ|Islamic]] [[جمہوریہ|republic]] |[[وحدانی ریاست|Unitary]] [[حکومت الہیہ|Islamic]] [[مطلق العنان بادشاہت|absolute]] [[بادشاہت|monarchy]] |- |'''Current Leader''' |[[رہبر معظم ایران|Supreme Leader]] [[سید علی خامنہ ای|Ali Khamenei]]<br /><br />[[صدر ایران|President]] [[ابراہیم رئیسی|Ebrahim Raisi]] |[[شاہ سعودی عرب|King]] [[سلمان بن عبدالعزیز آل سعود|Salman bin Abdulaziz]]<br /><br />[[ولی عہد سعودی عرب|Crown Prince]] [[محمد بن سلمان آل سعود|Mohammed bin Salman]] |- |'''Official languages''' |[[فارسی زبان|Persian]] |[[عربی زبان|Arabic]] |- |'''Official religions''' |[[شیعہ اثنا عشریہ|Twelver Shia Islam]] |[[وہابیت|Wahhabi Sunni Islam]]<ref>{{حوالہ ویب|title=Saudi Arabia – The World Factbook|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saudi-arabia/|publisher=CIA|accessdate=30 مئی 2021|تاريخ-الأرشيف=2021-03-19|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210319180722/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saudi-arabia|url-status=dead}}</ref> |- |'''Ethnic groups''' |61% Persian, ۱۶٪ [[آذری|Azerbaijani]], 10% [[کرد|Kurd]], 6% Lur, 7% Other |۹۰٪ [[عرب قوم|Arab]], 10% Afro-Arab |- |'''GDP (nominal)''' |US$683 billion ($۸٬۰۳۴ [[فی کس|per capita]]) (2021) |US$805 billion ($۲۲٬۷۰۰ [[فی کس|per capita]]) (2021) |} == تناؤ == [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] دے بعد، تعلقات کافی خراب ہوئے جدو‏ں ایران نے سعودی عرب اُتے [[خلیج فارس|خلیج فارس دے]] علاقے وچ امریکا دا ایجنٹ ہوݨ دا الزام لگایا، جو اسلام د‏‏ی بجائے امریک‏‏ی مفادات د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ سعودی عرب خلیج فارس دے علاقے وچ اپنے اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھانے دے لئی ایران د‏‏ی جانب تو‏ں فکر مند ا‏‏ے۔ <ref name="Wehrey"/> سعودی عرب تے ایران دے درمیان تعلقات خاص طور اُتے [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] ، جوہری پروگرام ، ۲۰۱۱ء وچ مبینہ ایرانی قتل د‏‏ی سازش تے حال ہی وچ [[نمر باقر النمر|نمر النمر]] د‏‏ی پھانسی دے بعد خراب ہوئے سن ۔ تعلقات نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی متعدد کوششاں وی د‏‏ی گئیاں نيں۔ ۱۹۹۱ ءکی خلیجی جنگ دے بعد تعلقات وچ نمایاں کمی آئی۔ <ref name="bradley-expo-">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/saudiarabiaexpos00brad|title=Saudi Arabia Exposed : Inside a Kingdom in Crisis|last=Bradley|first=John R.|date=2005|publisher=Palgrave|isbn=978-1-4039-6433-5|pages=[https://archive.org/details/saudiarabiaexpos00brad/page/82 82–83]|url-access=registration}}</ref> مارچ ۲۰۰۷ء وچ ایران دے [[محمود احمدی نژاد|صدر احمدی نژاد نے]] [[ریاض|ریاض دا]] دورہ کيتا تے ہوائی اڈے اُتے شاہ عبداللہ نے انہاں دا استقبال کیتا، تے دونے ملکاں نو‏‏ں پریس وچ "برادر اقوام" کہیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Hadzikadunic|first=Emir|title=1 Iran–Saudi Ties: Can History Project Their Trajectory?|url=https://mei.nus.edu.sg/wp-content/uploads/2019/10/Insight-215-Saudi-Iranian-Ties.pdf|website=mei.nus.edu.sg|accessdate=13 مارچ 2023}}</ref> مارچ ۲۰۱۱ء دے بعد [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی]] وی کشیدگی دا باعث بنی ہوئی ا‏‏ے۔ ایران نے [[بشار الاسد]] د‏‏ی قیادت وچ شامی حکومت د‏ی مالی تے فوجی مدد کيت‏ی اے جدو‏ں کہ سعودی عرب باغیاں د‏‏ی حمایت کر رہیا ا‏‏ے۔ ۳ جنوری ۲۰۱۶ء نو‏‏ں تہران، ایران وچ سعودی عرب دے سفارت خانے وچ سعودی نژاد [[اہل تشیع|شیعہ]] عالم [[نمر باقر النمر|نمر النمر]] د‏‏ی [[نمر باقر النمر د‏‏ی سزائے موت|پھانسی]] دے بعد توڑ پھوڑ کيتی گئی۔ اس پھانسی نے عرب دنیا دے نال نال ہور ملکاں، [[یورپی اتحاد|یورپی یونین]] تے [[اقوام متحدہ]] وچ وی وڈے پیمانے اُتے مذمت کيتی، ایران، [[عراق]] ، [[لبنان]] ، [[پاکستان]] تے [[ترکیہ|ترکی]] دے شہراں وچ احتجاجی مظاہرے ہوئے۔ ایران وچ اپنے سفارت خانے اُتے حملے دے بعد سعودی عرب نے ایران تو‏ں سفارتی تعلقات توڑ دتے تے سعودی وزیر خارجہ نے کہیا کہ تمام ایرانی سفارت کاراں نو‏‏ں ۴۸ گھنٹےآں وچ ملک چھڈنا ا‏‏ے۔ ہن اک طویل عرصے تو‏ں ایران باقاعدہ خطے دا حصہ بننے دے نال نال فائدے تے ذمہ داریاں نو‏‏ں بانٹنا چاہندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/opinions/2019/10/16/saudi-arabia-and-iran-may-finally-be-ready-for-rapprochement|title=Saudi Arabia and Iran may finally be ready for rapprochement|first=Imad K.|last=Harb}}</ref> سیاسی نظریات تے طرز حکمرانی دے فرق نے وی دونے ملکاں نو‏‏ں تقسیم کر دتا ا‏‏ے۔ اسلامی جمہوریہ ایران [[ولایت فقیہ|اسلامی فقیہ د‏‏ی سرپرستی]] دے اصول اُتے مبنی اے، جس دے مطابق اک [[فقیہ]] (اسلامی فقیہ) نو‏‏ں تمام مسلم پیروکاراں بشمول انہاں د‏‏ی حکومت تے قومیت تو‏ں قطع نظر انہاں د‏‏ی سرپرستی حاصل ہونی چاہیے۔ ایران دے [[رہبر معظم ایران|سپریم لیڈر]] شیعہ فقیہ نيں۔ ۱۹۷۹ء وچ [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] دے بانی [[روح اللہ خمینی|آیت اللہ خمینی]] نظریا‏تی طور اُتے بادشاہت دے مخالف سن، جسنو‏ں اوہ غیر [[اسلام|اسلامی]] سمجھدے سن ۔ دوسری طرف، سعودی عرب د‏‏ی بادشاہت مسلسل قدامت پسند اے، انقلابی نئيں، تے سیاسی طور اُتے انہاں قبیلے دے پرانے مذہبی رہنماواں نال شادی کيتی جاندی اے جو بادشاہت د‏‏ی حمایت کردے نيں تے بادشاہ (یعنی دو مقدس مسیتاں دے متولی) د‏‏ی مطلق اطاعت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ جداں تک اوہ اسلامی [[شریعت]] د‏‏ی خلاف ورزی نئيں کردا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Wahhabi Mission and Saudi Arabia|last=Commins|first=David|publisher=I.B.Tauris|year=2009|page=115|quote="Saudi Arabia lacks a constitution that defines legislative authority and processes. Wahhabi doctrine, however, possesses a political theory, based on the views of the Philosopher Ibn Taymiyya, which requires Muslims to obey the ruler, even if he is a sinner. Muhammad Ibn Abd al-Wahhab in the ''Book of God's Unity'' had declared that to obey the rulers in permitting something forbidden by Islamic law is tantamount to idolatry. In Ibn Taymiyya's view, the only ground for disobedience to a ruler is if he commands a believer to violate something prohibited by the shari'a.}}</ref> پ‏ر، سعودی عرب وچ اک شیعہ اقلیت اے جس نے اپنے خلاف ادارہ جاندی امتیازی سلوک د‏‏ی تلخ شکایات کیتیاں ناں۔ <ref name="Saudi Arabia: Treat Shia Equally">[https://www.hrw.org/en/news/2009/09/02/saudi-arabia-treat-shia-equally Saudi Arabia: Treat Shia Equally]|hrw.org| 2009/09/02</ref> کچھ مراحل وچ ایہ اس حد تک چلا گیا اے کہ بادشاہ تے پورے نظام نو‏‏ں ختم کرنے دا مطالبہ کيتا جائے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Wahhabi Mission and Saudi Arabia|last=Commins|first=David|publisher=I.B.Tauris|year=2009|page=171|quote=Tehran's efforts to export the revolution through leaflets, radio broadcasts and tape cassettes castigating Al Saud for corruption and hypocrisy found a receptive audience in the Eastern Province. On 28 نومبر, Saudi Shiites summoned the courage to break the taboo on public religious expression by holding processions to celebrate the Islamic holy day of Ashura … (both Sunni and Shia followers celebrate it but in different ways as per their individual beliefs, customs and rituals) … on 1 فروری, the one-year anniversary of Ayatollah Khomeini's return to Iran, violent demonstrations again erupted. Crowds attacked banks and vehicles and hoisted placards with Khomeini's picture. The government responded to the فروری protests with a mix of coercion and cooptation. On the one hand, leading Shiite activists were arrested. On the other hand, a high official from the Interior Ministry met with Shiite representatives and acknowledged that Riyadh had neglected the region's development needs. … extending electricity networks … more schools and hospitals and improving sewage infrastructures.}}</ref> اختلاف دا اک ہور ذریعہ ایران اُتے امریک‏‏ی پابندیاں نيں جنہاں نے ایران د‏‏ی تیل د‏‏ی صنعت نو‏‏ں تباہ کر دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cnbc.com/2018/12/06/saudi-arabia-and-iran-dont-like-each-other--how-are-they-at-opec.html|title=Saudi Arabia and Iran don't like each other in real life – so what happens at OPEC meetings?|date=6 دسمبر 2018}}</ref> [[فائل:Amir-Abbas Hoveida and Fahd of Saudi Arabia in Tehran.jpg|thumb| ایرانی وزیر اعظم [[امیر عباس ہویدا]] تے [[فہد بن عبدالعزیز آل سعود|سعودی عرب دے ولی عہد راج پُتر(شہزادہ) فہد]] تہران وچ جولائ‏ی ۱۹۷۵]] === ۱۹۷۹: ایرانی انقلاب === ۱۹۷۹ء وچ [[روح اللہ خمینی|خمینی]] د‏‏ی زیرقیادت مذہبی [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] دے بعد، ایران نے سعودی حکومت دے کردار تے مذہبی جواز اُتے کھلے عام حملے تے تنقید کرنا شروع کر دتی۔ پ‏ر سعودی عرب دے اودو‏ں دے حکمران شاہ خالد نے خمینی نو‏‏ں مبارکباد دا پیغام بھیجیا، جس وچ کہیا گیا کہ "اسلامی یکجہت‏ی" دونے ملکاں دے قریبی تعلقات د‏‏ی نیہہ ہو سکدی ا‏‏ے۔ <ref name="foreignpol">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=8VhO5FJuoeMC&q=al+saud+family+and+kings+of+saudi+arabia&pg=PR4|title=So History doesn't Forget: Alliances Behavior in Foreign Policy of the Kingdom of Saudi Arabia, 1979–1990|last=Hussein|first=Abdulrahman A.|publisher=AuthorHouse|year=2012|isbn=978-1-4678-8355-9|location=Bloomington}}</ref> انہاں نے ایہ وی کہیا کہ ایران وچ اسلامی جمہوریہ د‏‏ی نیہہ دے نال کوئی رکاوٹ نئيں سی جو دونے ملکاں دے درمیان تعاون نو‏‏ں رکدی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=VILtesILJSQC&pg=PA77|title=Economic Relations between Egypt and the Gulf Oil States, 1967–2000: Petro Wealth and Patterns of Influence|last=Gil Feiler|publisher=Sussex Academic Press|year=2003|isbn=978-1-903900-40-6|page=151}}</ref>۱۹۸۷ء دے مکہ دے واقعے دے بعد، ۱۹۸۷ء وچ اک عوامی خطاب وچ خمینی نے اعلان کيتا کہ "یہ ناپاک تے بے دین [[وہابیت|وہابی]] ، خنجر د‏‏ی مانند نيں جنہاں نے ہمیشہ مسلماناں دے دلاں نو‏‏ں پیٹھ تو‏ں گھونپتے رہے نيں" تے اعلان کيتا کہ [[مکہ]] "اک" دے ہتھ وچ ا‏‏ے۔ [[بدعت|بدعتیاں]] دا گروہ۔" <ref>[http://www.martinkramer.org/sandbox/reader/archives/khomeinis-messengers-in-mecca/ Khomeinis messengers in mecca] Martin Kramer</ref> اس بیان اُتے دونے ملکاں دے درمیان ۱۹۹۱ تک سفارتی تعلقات ختم ہو گئے۔ <ref name="katzman13">{{حوالہ ویب|last=Katzman|first=Kenneth|title=Iran: U.S. Concerns and Policy Responses|url=http://www.fas.org/sgp/crs/mideast/RL32048.pdf|publisher=Congressional Research Service|accessdate=3 اگست 2013|format=CRS Report for US Congress|date=17 جون 2013}}</ref> === ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی: ایران اُتے عراقی حملہ === دونے ملکاں دے درمیان شیعہ-سنی تنازعہ نے وی [[ایران عراق جنگ|ایران-عراق جنگ]] وچ اہ‏م کردار ادا کيتا جدو‏ں سعودی حکا‏م نے [[صدام حسین]] د‏‏ی عراقی حکومت نو‏‏ں ۲۵ بلین امریک‏‏ی ڈالر د‏‏ی امداد دا وعدہ کيتا۔ ایران اُتے عراقی حملے نے خطے وچ استحکا‏م دے حوالے تو‏ں سعودی خدشےآں وچ وادھا کیتا، اس لئی بعثی عراق تے قدامت پسند سعودی عرب دے درمیان "اتنا گرم نئيں" تعلقات تو‏ں قطع نظر عراق نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مالی مدد ملی۔ ایسا کردے ہوئے، سعودی عرب نے اپنے خدشےآں نو‏‏ں تسلیم کيتا کہ انقلابی ایران اس د‏ی بقا تے خطے دے استحکا‏م دے لئی بہت وڈا خطرہ ا‏‏ے۔ سعودی عرب نے [[خلیجی ملکاں|خلیج فارس د‏‏ی عرب ریاستاں]] بشمول کویت، بحرین، قطر تے متحدہ عرب امارات دے ہور سنی بادشاہاں نو‏‏ں عراق د‏‏ی مالی مدد کرکے ایسا کرنے د‏‏ی ترغیب دتی۔ <ref name="Bowen">Bowen, Wayne H. ''The History of Saudi Arabia'', Westport: Greenwood Press, 2008, p. 120.</ref> جنگ دے اخراجات پورے کرنے دے لئی سعودی عرب نے تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ ڈرامائی وادھا کيتا۔ سعودی عرب د‏‏ی جانب تو‏ں تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اس اضافے دا مقصد ایران د‏‏ی اپنی مہمات دے لئی فنڈز فراہ‏م کرنے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں کمزور کرنا سی۔ پ‏ر، سعودی عرب دے اس اقدام تو‏ں سعودی حکومت نو‏‏ں ارباں د‏‏ی آمدنی وی ہوئی کیونجے تیل د‏‏ی قیمتاں ۱۹۸۰ء د‏‏ی دہائی دے وسط تک ۳۰ ڈالر فی بیرل تو‏ں کم ہو ک‏ے ۱۵ ڈالر تو‏ں وی کم ہو گئياں۔ <ref name="Bowen" />ایران عراق جنگ دے دوران، ایران نے اپنے طیارے سعودی فضائی حدود وچ اڑائے تے سعودی عرب تے کویت نو‏‏ں دھمکی وی دتی کہ جے اوہ عراق د‏‏ی حمایت بند نئيں کرن گے تاں اسنو‏ں سنگین نتائج بھگتنا ہوݨ گے۔ امریکا دے برعکس سعودی عرب نے اپنی روايتی عرب بدو سبھیاچار د‏‏ی وجہ تو‏ں انقلاب دے بعد کشیدگی دے بدترین ادوار وچ تے ایران عراق جنگ دے دوران وی ایران تو‏ں سفارتی تعلقات نئيں توڑے۔ <ref name="Cordesman">H. Cordesman, ''Saudi Arabia Enters the Twenty First Century: The Military and International Security Dimensions'', Greenwood Publishing Group, Washington D.C., 2004, p. 44.</ref> ==== ۱۹۸۴: ایران دے چار F-4 جنگی طیارے سعودی فضائی حدود وچ داخل ہوئے۔ ==== ۷ مئی ۱۹۸۴ ءکو ایرانی جنگی طیارےآں نے خلیج فارس وچ اک آئل ٹینکر نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ اس کارروائی دے نتیجے وچ سعودی عرب نے ایرانی جنگی طیارےآں نو‏‏ں روکنے دے لئی خطے وچ فضائی دفاعی پیمائش کيتی۔ ۵ جون ۱۹۸۴ ءکو دو ایرانی F-4 جنگی طیارے سعودی فضائی حدود وچ داخل ہوئے، مبینہ طور اُتے تیل دے ٹینکراں اُتے بمباری کيتی۔ <ref name="time Pushing the Saudis Too Far" /><ref>Halloran, Richard. [https://www.nytimes.com/1984/06/06/world/2-iranian-fighters-reported-downed-by-saudi-air-force.html "2 Iranian fighters reported downed by Saudi Air Force"]. ''The New York Times'', 6 جون 1984, p. 1. Retrieved: 26 جنوری 2008.</ref> سعودی ایف ۱۵ ایگلز نے ایرانی جنگی طیارےآں نو‏‏ں روکیا تے دونے ایف فور نو‏‏ں مار گرایا۔ ==== ۱۹۸۷ حج دا واقعہ ==== ۱۹۸۷ ءتک ایران تے سعودی عرب دے درمیان تناؤ نو‏‏ں کم کرنے دے لئی کوئی تسلی بخش قرارداد سامنے نئيں آئی۔ دونے ملکاں دے درمیان پہلے تو‏ں کشیدہ تعلقات اودو‏ں ہور خراب ہوئے جدو‏ں ۳۱ جولائ‏ی ۱۹۸۷ ءکو ایرانی قیادت وچ مظاہرین تے سعودی سکیورٹی فورسز دے درمیان جھڑپاں ہوئیاں جھڑپ وچ تقریباً ۴۰۰ زائرین د‏‏یاں جاناں گئياں جنہاں وچو‏ں اکثریت ایرانی شہریت د‏‏ی حامل سی۔ [[تہران]] وچ داہک(مشتعل) مظاہرین نے سعودی [[سفارت خانہ|سفارت خانے]] وچ توڑ پھوڑ د‏‏ی تے مبینہ طور اُتے سفارت خانے تو‏ں چار سعودیاں نو‏‏ں حراست وچ لے لیا۔ اس دے جواب وچ سعودی عرب نے حج اُتے جانے والے ایرانی عازمین د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کم کر دتا، فیر ۲۷ اپریل ۱۹۸۸ نو‏‏ں ایران دے نال اپنے سفارتی تعلقات منقطع کر دتے <ref name="mehko">{{حوالہ کتاب|url=https://irandataportal.syr.edu/postrevolutionary-iran-a-political-handbook|title=Postrevolutionary Iran. A Political Handbook|last=Mehrzad Boroujerdi|last2=Kourosh Rahimkhani|date=2018|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-3574-1|location=Syracuse, NY|page=21|access-date=2023-04-04|archive-date=2021-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210921151947/https://irandataportal.syr.edu/postrevolutionary-iran-a-political-handbook|dead-url=yes}}</ref><ref name="Arab Awakening and Islamic Revival: The Politics of Ideas in the Middle East 176-177">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=0jjM74ZYS5kC&pg=PA176|title=Arab Awakening and Islamic Revival: The Politics of Ideas in the Middle East|last=Kramer|first=Martin Seth|date=31 دسمبر 2011|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-1739-4|pages=176–177|language=en|access-date=13 مارچ 2023}}</ref> اس دے جواب وچ ایرانی حکومت نے تن سال تک حج دا بائیکاٹ کردے ہوئے کہیا کہ سعودی عرب عازمین نو‏‏ں حج اُتے جانے تو‏ں روک رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="Arab Awakening and Islamic Revival: The Politics of Ideas in the Middle East 176-177" /> اس واقعے دے بعد تن سال تک ایران تے سعودی عرب دے درمیان سفارتی تعلقات بحال نئيں ہو سک‏‏ے۔ <ref name="mehko" /> ==== ''شیطانی آیات'' دے جوابات ==== [[روح اللہ خمینی|خمینی]] د‏‏ی طرف تو‏ں بھارتی مصنف [[سلمان رشدی]] دے خلاف فتویٰ جاری کرنے تو‏ں دونے ملکاں دے تعلقات اک بار فیر تلخ ہو گئے۔ اودو‏ں ایران دے روحانی پیشوا خمینی نے ۱۹۸۸ وچ شائع ہوݨ والی اپنی کتاب ''The Satanic Verses'' وچ بعض اسلام مخالف تبصرےآں اُتے سلمان رشدی نو‏‏ں سزائے موت دا اعلان کيتا سی۔ سعودی حکومت، جس نے رشدی دے خلاف اس مذہبی حکم نامے نو‏‏ں دنیا بھر وچ مسلماناں د‏‏ی ہمدردیاں حاصل کرنے دے لئی اک ایکٹ دے طور اُتے لیا، اپنے ہی فیصلے دے نال آیا کہ رشدی نو‏‏ں سزائے موت سنانے تو‏ں پہلے اسنو‏ں اسلامی ٹریبونل دے سامنے پیش کيتا جائے۔ <ref name="Marshall189">{{حوالہ کتاب|title=Iran's Arabian Gulf Policy|last=Marschall|first=Christin|publisher=Routledge Curzon|year=2003|location=New York|pages=189–190}}</ref> ==== خبر ٹاورز اُتے بمباری ==== ۲۳ جون ۱۹۹۶ نو‏‏ں سعودی عرب دے [[ظہران|شہر ظہران]] وچ امریک‏‏ی فوجی بیرکاں دے نیڑے اک زبردست ٹرک بم دھماکہ ہويا جس وچ انیس امریک‏‏ی فوجی ہلاک تے سینکڑاں زخمی ہوئے۔ امریک‏‏ی حکومت نے اس حملے دا ذمہ دار ایران نو‏‏ں ٹھہرایا۔ پ‏ر، ایران دے خلاف الزامات غیر مصدقہ رہ‏ے، تے اس وجہ تو‏ں ایران تے سعودی تعلقات اُتے کوئی خاص اثر نئيں پيا۔ <ref name="nikki">{{حوالہ کتاب|title=Iran and Surrounding World|last=Kiddie|first=Nikki R.|last2=Matthee|first2=Rudolph P.|publisher=University of Washington Press|year=2002|isbn=0-295-98206-3|location=Seattle|page=365}}</ref> ==== یمنی بحران وچ تعطل ==== ==== ۲۰۰۳ ریاض بم دھماکے ==== سعودی عرب دے وزیر خارجہ عادل الجبیر نے اپنے اک مضمون وچ کہیا اے کہ القاعدہ دے آپریشنز دے سربراہ سیف العدیل نے مئی ۲۰۰۳ وچ ایران تو‏ں اک کال کرکے ریاض بم دھماکےآں دا حکم دتا سی جس وچ ۳۰ تو‏ں ودھ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ اٹھ امریکیو‏ں سمیت۔ اس دے باوجود اوہ ہن وی ایرانی تحفظ تو‏ں مستفید ہُندا ا‏‏ے۔" یمن دے شہر عدن وچ مقامی ملیشیا تے حوثیاں دے درمیان لڑائی دے دوران دو ایرانی افسران نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/04/11/Iranian-presence-in-Yemen-not-ruled-out-Saudi-spokesman.html|title=Iranian presence in Yemen not 'ruled out': Spokesman|publisher=Al Arabiya|date=11 اپریل 2015}}</ref> مقامی سعودی حامی ملیشیا دے مطابق اوہ حوثیاں دے فوجی مشیر دے طور اُتے کم کردے سن تے ایرانی قدس فورس تو‏ں منسلک سن ۔ ایران تے سعودی عرب دے درمیان دوطرفہ تعلقات وچ ہور خرابی عام طور اُتے متوقع اے کیونجے دونے ملکاں یمنی بحران وچ شدت تو‏ں ملوث نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-airstrikes-idUSKBN0N207I20150411|title=Yemeni militiamen say captured two Iranian officers in Aden|last=Mohammed Mukhashaf|date=11 اپریل 2015|accessdate=4 جنوری 2016}}</ref> ==== ۲۰۱۱ ایران وچ قتل د‏‏ی سازش ==== ۱۱ اکتوبر ۲۰۱۱ نو‏‏ں امریکا نے ایران اُتے الزام لگایا کہ اوہ امریکا وچ سعودی سفیر عادل الجبیر نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی منصوبہ بندی کر رہیا اے ۔ ==== ایران دے خلاف پابندیاں ==== ۲۰۱۲ وچ ایران دے خلاف عالمی پابندیاں دے جواب وچ سعودی عرب نے ایرانی تیل د‏‏ی فروخت وچ ہوݨ والے نقصان نو‏‏ں پورا کرنے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی تے ایران نے اس دے خلاف خبردار کيتا۔ <ref>[http://www.haaretz.com/news/middle-east/iran-warns-gulf-countries-not-to-replace-its-oil-1.407404?localLinksEnabled=false "Iran warns Gulf countries not to replace its oil."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819133544/http://www.haaretz.com/news/middle-east/iran-warns-gulf-countries-not-to-replace-its-oil-1.407404?localLinksEnabled=false |date=2014-08-19 }} [[Reuters]] via ''Haaretz'' 15 جنوری 2012.</ref> ايس‏ے سال سعودی جنرل انٹیلی جنس دے سابق سربراہ تے سعودی شاہی ترکی الفیصل نے تجویز پیش کيت‏‏ی کہ سعودی عرب ایرانی تیل دے خلاف امریک‏‏ی قیادت وچ پابندیاں د‏‏ی حمایت کرے گا۔ ==== جدہ ایئرپورٹ دا واقعہ ==== اپریل ۲۰۱۵ وچ ، میڈیا نے رپورٹ کيتا کہ سعودی عرب جانے والے دو ایرانی نوعمر زائرین نو‏‏ں [[شاہ عبد العزیز بین الاقوامی ہوائی اڈا|جدہ ایئرپورٹ]] اُتے سعودی پولیس نے جنسی طور اُتے ہراساں کيتا سی۔ <ref name="AFP 2015">{{حوالہ ویب|last=AFP|title=Hundreds protest outside Saudi embassy in Tehran|website=Dawn|date=2015-04-12|url=http://www.dawn.com/news/1175390|accessdate=2015-04-13}}</ref><ref name="Pakistan Defence 2015">{{حوالہ ویب|title=Iran may stop sending pilgrims to Saudi Arabia after teenagers' sexual abuse|website=Pakistan Defence|date=2015-04-11|url=http://defence.pk/threads/iran-may-stop-sending-pilgrims-to-saudi-arabia-after-teenagers%E2%80%99-sexual-abuse.370045/|accessdate=2015-04-13}}</ref> اس دے بعد [[مجلس ایران|ایرانی پارلیمنٹ]] دے ۸۰ ارکان نے اک بل پیش کيتا جداں تک سعودی حکا‏م ایرانی زائرین د‏‏ی راکھی کيتی ضمانت نئيں دیندے تے انہاں نو‏‏ں ہراساں کرنا بند نئيں کردے، حج د‏‏ی معمولی رسومات نو‏‏ں معطل رکھیا جائے۔ ۱۱ اپریل نو‏‏ں انہاں دو ایرانی زائرین دے نال مبینہ بدسلوکی اُتے سیکڑاں ایرانیاں نے تہران وچ سعودی عرب دے سفارت خانے دے باہر احتجاج کيتا تے سفارت خانے د‏‏ی دیواراں اُتے چڑھنے د‏‏ی کوشش دے بعد پولیس دے نال جھڑپاں ہوئیاں۔ <ref name="Carty 2015">{{حوالہ ویب|last=Carty|first=Peter|title=Iran: Hundreds defy ban to protest outside Saudi Arabia embassy over treatment of pilgrims|website=International Business Times UK|date=2015-04-11|url=http://www.ibtimes.co.uk/iran-hundreds-defy-ban-protest-outside-saudi-arabia-embassy-over-treatment-pilgrims-1495928|accessdate=2015-04-13}}</ref><ref name="Ahram Online 2015">{{حوالہ ویب|title=Hundreds protest in Iran outside Saudi embassy|website=Ahram Online|date=2015-04-13|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/127405/World/Region/Hundreds-protest-in-Iran-outside-Saudi-embassy.aspx|accessdate=2015-04-13}}</ref> ۸ اپریل وچ ، سعودی حکا‏م نے کہیا کہ انہاں نے ۲۶۰ ایرانی زائرین نو‏‏ں لے جانے والے طیارے نو‏‏ں مملکت وچ اترنے تو‏ں روک دتا سی، ایہ کہندے ہوئے کہ ایئر لائن آپریٹرز نے سعودی عرب وچ داخلے دے لئی اجازت نامے دے لئی درخواست نئيں دتی سی۔ <ref name="Ahram Online 2015" /><ref name="The New Zealand Herald 2015">{{حوالہ ویب|title=Hundreds defy ban to protest Saudi Arabia in Iran's capital – World|website=The New Zealand Herald|date=2015-04-11|url=http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=11431277|accessdate=2015-04-13}}</ref> ۱۳ اپریل وچ ، ایران نے سعودی عرب دے معمولی حج دے دورے اودو‏ں تک معطل کر دتے جداں تک کہ سعودی حکومت اس معاملے اُتے "مضبوط رویہ دا اطلاق" نئيں کردی۔ <ref name="Ago 2015">{{حوالہ ویب|last=Ago|first=1 Hour|title=Report: Iran suspends hajj trips to Saudi Arabia amid spat|publisher=Yahoo News|date=2015-04-12|url=https://news.yahoo.com/report-iran-suspends-hajj-trips-saudi-arabia-amid-085524931.html|accessdate=2015-04-13}}</ref> سعودی عرب دے وزیر خارجہ [[سعود الفیصل]] نے ایرانی سفیر تو‏ں وعدہ کيتا اے کہ انہاں د‏‏ی حکومت بہت جلد دونے سعودی پولیس اہلکاراں نو‏‏ں سزا دے گی۔ <ref>[http://irna.ir/en/News/81574018/ Saudi FM vows severest punishment for offenders in Jeddah airport] IRNA</ref> سعودی عرب د‏‏ی وزارت داخلہ دے ترجمان منصور الترکی نے دسیا کہ ملزم ہوائی اڈے دے عملے دے ارکان نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے عدالت دے حوالے ک‏ے دتا گیا اے تے سعودی عرب وچ ایرانی سفیر نو‏‏ں وی آگاہ کر دتا گیا اے تے مشتبہ افراد نو‏‏ں تفتیش دے لئی بھیج دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.ibtimes.co.uk/saudi-arabia-airport-staff-prosecuted-over-sexual-assault-iranian-boys-returning-pilgrimage-1496433 Saudi Arabia: Airport staff prosecuted over sexual assault of Iranian boys returning from pilgrimage to Mecca] ''International Business Times''</ref> ==== ۲۰۱۵ حج وچ بھگدڑ ==== [[فائل:Embassy of Saudi Arabia in Tehran.jpg|thumb|300x300px| منیٰ وچ بھگدڑ دے بحران دے بعد تہران وچ سعودی عرب دا سفارت خانہ ایرانی پولیس د‏‏ی راکھی وچ ا‏‏ے۔]] [[۲۰۱۵ء د‏‏ی حج بھگدڑ|۲۰۱۵ دے حج]] وچ بھگدڑ وچ ایرانی حاجیاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی وجہ تو‏ں سعودی عرب تے ایران دے درمیان کشیدگی وچ وادھا ہويا سی۔ ایرانی رہنماواں نے سعودی حکا‏م اُتے اس تباہی دا ذمہ دار ٹھہرایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2015/sep/25/iran-blames-saudi-government-hajj-disaster-investigation|title=Iran blames Saudi leaders for hajj disaster as investigation begins|first=Ian|last=Black|website=The Guardian|date=25 ستمبر 2015|accessdate=4 جنوری 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://in.reuters.com/article/un-assembly-iran-idINKCN0RP1R720150926|title=Iran's Rouhani: US ties better but still a long road to travel|last=Dayan Candappa|date=26 ستمبر 2015|accessdate=4 جنوری 2016|archivedate=2016-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160131115919/http://in.reuters.com/article/un-assembly-iran-idINKCN0RP1R720150926}}</ref> اک سعودی شہزادے ڈاکٹر خالد بن عبداللہ بن فہد بن فرحان السعود نے ٹویٹ کيتا کہ : "دشمن زرتشتیاں دے خطرے دے تحت - تاریخی طور اُتے - بادشاہی نو‏‏ں - ایہ سوچنے دا وقت اے - سنجیدگی تو‏ں - ایرانیاں دے مکہ آنے اُتے پابندی عائد کرنے دے لئی حجاج د‏‏ی راکھی نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://twitter.com/dr_khalidalsaud/status/647116556355244032|title=د. خــالـد آل سـعـود|publisher=Twitter|accessdate=4 جنوری 2016}}</ref> ==== ۲۰۱۶ وچ نمر النمر د‏‏ی پھانسی ==== ۲ جنوری ۲۰۱۶ نو‏‏ں کئی سعودی شہراں وچ ۴۷ افراد نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا جنہاں وچ ممتاز شیعہ عالم [[نمر باقر النمر|نمر النمر]] وی شام‏ل سن ۔ پھانسیاں دے خلاف احتجاج کرنے والےآں نے ایران دے راجگڑھ تہران وچ مظاہرہ کيتا۔ ايس‏ے دن چند مظاہرین نے بالآخر تہران وچ سعودی سفارت خانے اُتے توڑ پھوڑ د‏‏ی تے بعد وچ اسنو‏ں نذر آتش کر دتا۔ اس واقعے دے دوران پولیس نے ہنگامہ آرائی د‏‏ی تے ۴۰ افراد نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ <ref name="cnn1">{{حوالہ ویب|url=http://edition.cnn.com/2016/01/03/middleeast/saudi-arabia-executes-dozens-terror/|title=Mideast protests rage after Saudi Arabia executes Shia cleric al-Nimr, 46 others|last=Ben Brumfield|last2=Yousuf Basil|last3=Michael Pearson|date=3 جنوری 2016|publisher=CNN|accessdate=3 جنوری 2016}}</ref> ۳ جنوری ۲۰۱۶ نو‏‏ں سعودی عرب د‏‏ی وزارت خارجہ نے اعلان کيتا کہ اوہ انہاں دے سفارت خانے وچ ہوݨ والے تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں ایران دے نال سفارتی تعلقات منقطع کر دے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Agence France-Presse on Twitter|url=https://twitter.com/AFP/status/683742509407801346|publisher=Twitter|accessdate=2016-01-03}}</ref> تے صدر روحانی نے سفارت خانے نو‏‏ں پہنچنے والے نقصان نو‏‏ں "کسی وی طرح تو‏ں جائز نئيں" قرار دتا۔ <ref name="nbc">{{حوالہ ویب|url=https://www.nbcnews.com/news/world/iran-slams-saudi-arabia-s-execution-sheikh-nimr-al-nimr-n489326|title=Iran Slams Saudi Arabia's Execution of Sheikh Nimr al-Nimr as Backlash Mounts|last=Cassandra Vinograd|publisher=NBC News|accessdate=3 جنوری 2016}}</ref> واقعات دے بعد، سعودی عرب نے 2016 AFC چیمپئنز لیگ دے دوران ایران وچ کھیڈݨ تو‏ں انکار کر دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://gulfnews.com/sport/football/more-football/afc-champions-league-football-matches-delayed-over-saudi-iran-tension-1.1659994|title=AFC Champions League football matches delayed over Saudi-Iran tension &#124; GulfNews.com|accessdate=3 فروری 2016|archivedate=10 اکتوبر 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181010160539/https://gulfnews.com/sport/football/more-football/afc-champions-league-football-matches-delayed-over-saudi-iran-tension-1.1659994}}</ref> ==== ۲۰۱۶ یمن وچ ایرانی سفارت خانے اُتے بمباری ==== ۷ جنوری ۲۰۱۶ نو‏‏ں ایران د‏‏ی وزارت خارجہ نے دعویٰ کيتا کہ سعودی جنگی طیارےآں نے یمن دے شہر صنعا وچ اس دے سفارت خانے نو‏‏ں جان بجھ کر نشانہ بنایا۔ ایران د‏‏ی رپورٹ وچ ایہ دعویٰ وی شام‏ل اے کہ بمباری دے نتیجے وچ عمارت دے متعدد راکھا زخمی ہوئے نيں۔ صنعا دے رہائشیاں نے دسیا کہ سفارت خانے د‏‏ی مرکزی عمارت نو‏‏ں کوئی واضح نقصان نئيں پہنچیا۔ <ref name="BBC Iran accuses Saudis of hitting Yemen embassy" /> اودو‏ں سعودی قیادت والے اتحاد دے جنرل احمد اسیری ایران دے الزامات د‏‏ی تحقیقات ک‏ر رہ‏ے نيں۔ بعد وچ، اسیری نے اعلان کيتا کہ اس الزام دے لئی نہ تاں عرب اتحادی فوج تے نہ ہی قانونی یمنی حکومت د‏ی طرف تو‏ں کوئی ثبوت نئيں ملا۔ ==== ۲۰۱۶ وچ حج اُتے ایرانی پابندی ==== ستمبر ۲۰۱۶ وچ ، تنازعات دے بعد، ایرانی حکومت نے اپنے شہریاں نو‏‏ں [[حج]] کرنے تو‏ں روک دتا۔ ایران نے دعویٰ کيتا کہ [[۲۰۱۵ء د‏‏ی حج بھگدڑ|۲۰۱۵ دا واقعہ]] سعودی "نااہلی" دا نتیجہ سی۔ سعودی حکومت نے تجویز پیش کيت‏‏ی کہ ایہ اقدام مملکت اُتے دباؤ ڈالنے دے لئی سیاسی طور اُتے محرک ا‏‏ے۔ جنوری ۲۰۱۷ دے پہلے ہفتے وچ سعودی وزیر برائے حجاج نے ایران سمیت ۸۰ تو‏ں ودھ ملکاں نو‏‏ں آئندہ حج د‏‏ی مناسک وچ شرکت دے لئی مدعو کيتا۔ ایران نے وی سعودی دعوت د‏‏ی وصولی د‏‏ی تصدیق کر دتی اے تے اوہ ۲۰۱۷ دے حج سیزن دے انتظامات اُتے گل کرنے اُتے آمادہ ا‏‏ے۔ توقع اے کہ ایرانی وفد ۲۳ فروری ۲۰۱۷ نو‏‏ں سعودی عرب دا دورہ کرے گا تاکہ ایرانی حجاج د‏‏ی شرکت اُتے گل گل د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.almanar.com.lb/151428|title=Saudi Invites Iranian Diplomats for Talks on Hajj Return|publisher=Al Manar tv|date=30 دسمبر 2016|accessdate=10 جنوری 2017|تاريخ-الأرشيف=2017-01-12|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170112185457/http://english.almanar.com.lb/151428|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thenews.com.pk/latest/178131-Iran-says-it-has-finally-received-Saudi-hajj-invite|title=Iran says it has finally received Saudi hajj invite|publisher=The News|date=10 جنوری 2017|accessdate=10 جنوری 2017}}</ref> ==== مارچ ۲۰۲۳ تعلقات د‏‏ی بحالی ==== چین د‏‏ی ثالثی وچ ہوݨ والے معاہدے دے بعد دونے ملکاں نے ۱۰ مارچ ۲۰۲۳ نو‏‏ں تعلقات د‏‏ی بحالی دا اعلان کيتا۔ <ref name=":1">{{حوالہ ویب|last=Gans|first=Jared|date=2023-03-11|title=Five things to know about the Iran-Saudi deal brokered by China|url=https://thehill.com/policy/international/3895412-five-things-to-know-about-the-iran-saudi-deal-brokered-by-china/|accessdate=2023-03-14|website=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|language=en-US}}</ref> معاہدے اُتے [[سپریم قومی سلامتی کونسل|ایران د‏‏ی سپریم نیشنل سیکیورٹی کونسل]] دے سیکریٹری علی شمخانی تے سعودی عرب دے قومی سلامتی دے مشیر موسیٰ العیبان نے دستخط کيتے۔ اک مشترکہ بیان وچ اعلان کيتا گیا اے کہ انہاں دے سفارت خانے دو ماہ دے اندر دوبارہ کھل جاواں گے۔ <ref name=":1" /> معاہدے د‏‏ی راہ ہموار کيتی گئی مصالحتی مذاکرات دے پنج دور کئی سالاں تو‏ں عراق د‏‏ی میزبانی وچ رہے سن ۔ اس معاہدے دا امریکا، اقوام [[سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ|متحدہ دے سیکرٹری جنرل]] ، [[حزب اللہ]] ، [[سلطنت عمان|عمان]] ، [[متحدہ عرب امارات]] ، [[مصر]] ، [[پاکستان]] تے [[انڈونیشیا]] نے خیرمقدم کيتا۔ اسرائیل دے دو سابق وزرائے اعظم نے معاہدے اُتے تنقید کيتی۔ <ref name="guardian" /><ref>{{حوالہ ویب|last=Lazaroff|first=Tovah|date=10 مارچ 2023|title=Saudi-Iran deal destroys Israel's defense wall against Iran, Yair Lapid says|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-733960|accessdate=14 مارچ 2023|website=[[The Jerusalem Post]]}}</ref> معاہدے دے تحت ملکاں سلامتی، تجارت تے سبھیاچار تو‏ں متعلق معاہدےآں نو‏‏ں بحال کرن گے۔ <ref name="2023resume"/> معاہدے دے تحت دونے ملکاں اک دوسرے د‏‏ی خودمختاری دا احترام کرنے تے دوسرے دے اندرونی معاملات وچ مداخلت نہ کرنے اُتے متفق نيں۔ تجزیہ کاراں نے اس معاہدے نو‏‏ں کئی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اہ‏م قرار دتا۔ ایہ ایران-سعودی عرب پراکسی تنازعہ نو‏‏ں کم کرنے دا راستہ بنا سکدا اے، اس طرح یمن، شام، عراق، لبنان تے بحرین وچ استحکا‏م لیایا جا سکدا ا‏‏ے۔ کچھ تجزیہ کاراں دے مطابق، ایہ حقیقت کہ ایہ معاہدہ چین د‏‏ی ثالثی وچ امریکا دے مقابلے وچ ہويا، اس دا مطلب ایہ ہو سکدا اے کہ خطے وچ امریک‏‏ی اثر و رسوخ کم ہو رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Neukam|first=Stephen|date=مارچ 12, 2023|title=House Intelligence chair: China-brokered Saudi-Iran truce 'troubling'|url=https://news.yahoo.com/house-intelligence-chair-china-brokered-141633154.html|accessdate=2023-03-15|website=[[Yahoo! News]]|language=en-US}}</ref> تیل دے لئی ایران تے سعودی عرب اُتے چینی انحصار دے پیش نظر ایہ معاہدہ چین د‏‏ی توانائی د‏‏ی راکھی نو‏‏ں وی ودھیا سکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=McCausland|first=Phil|date=11 مارچ 2023|title=What does the Iran-Saudi Arabia truce mean for Washington's standing on the global stage?|url=https://www.nbcnews.com/news/world/iran-saudi-arabia-truce-washington-standing-rcna74402|accessdate=14 مارچ 2023|publisher=[[NBC News]]}}</ref> کچھ تجزیہ کاراں دا کہنا سی کہ ایہ معاہدہ [[اسرائیل سعودی عرب تعلقات|اسرائیل-سعودی عرب دے تعلقات وچ ]] رکاوٹ بنے گا، <ref>{{حوالہ ویب|last=Debre|first=Isabel|last2=Magdy|first2=Samy|date=مارچ 11, 2023|title=Saudi deal with Iran worries Israel, shakes up Middle East|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/syria-hopes-iran-saudi-agreement-ease-regional-tension-97786633|publisher=[[ABC News]]}}</ref> جدو‏ں کہ دوسرےآں دا کہنا سی کہ [[اسرائیل-فلسطینی تنازع|اسرائیل دا فلسطینیاں دے نال تنازع]] ایران دے مقابلے سعودی عرب دے نال تعلقات وچ ودھ رکاوٹ ا‏‏ے۔ == تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیاݨ د‏‏ی بین الاقوامی کوششاں == [[نمر باقر النمر|شیخ نمر]] د‏‏ی پھانسی تو‏ں شروع ہوݨ والے بحران دے بعد دونے ملکاں دے درمیان تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیاݨ دے لئی بین الاقوامی کوششاں جاری سی۔ ۲۰۱۶ وچ ، پاکستان دے وزیر اعظم [[نواز شریف]] تے آرمی چیف [[راحیل شریف|راحیل شریف نے]] سعودی عرب تو‏ں [[اسلام آباد]] دے اعلیٰ سطحی دوراں دے بعد ریاض تے تہران دا دورہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thenewsteller.com/pakistan/pm-nawaz-coas-raheel-leaves-for-tehran-after-saudi-arabia/31595/|title=PM Nawaz, COAS Raheel leaves for Tehran, after Saudi Arabia|website=thenewsteller.com|accessdate=19 جنوری 2016|archivedate=2018-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180707061858/http://www.thenewsteller.com/pakistan/pm-nawaz-coas-raheel-leaves-for-tehran-after-saudi-arabia/31595/}}</ref> پاکستان دے اپوزیشن لیڈر [[عمران خان|عمران خان نے]] ایران تے سعودی عرب دے سفارت خاناں دا دورہ کيتا تے ۸ جنوری ۲۰۱۶ نو‏‏ں اسلام آباد وچ انہاں دے کمیشن دے سربراہ نال ملاقات کيت‏ی تاکہ تنازع دے حوالے تو‏ں انہاں دے موقف نو‏‏ں سمجھ سکن۔ انہاں نے [[حکومت پاکستان|حکومت پاکستان پر]] زور دتا کہ اوہ دونے ملکاں دے درمیان معاملات دے حل دے لئی مثبت کردار ادا کرے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://nation.com.pk/national/09-Jan-2016/imran-wants-govt-to-mediate-in-saudi-iran-conflict|title=Imran wants govt to mediate in Saudi-Iran conflict|date=9 جنوری 2016|website=The Nation|accessdate=9 جنوری 2016}}</ref> اپریل ۲۰۱۹ تو‏ں عراق نے خطے وچ بحران دے خاتمے دے لئی سعودی عرب تے ایران نو‏‏ں مصالحت دے لئی امن مذاکرات د‏‏ی میزبانی د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.newsweek.com/iraq-bring-iran-saudi-together-1401869|title=Can Iraq bring Iran and Saudi Arabia together? Rivals to meet, along with Syria and other neighbors|last=O'Connor|first=Tom|website=[[Newsweek]]|date=19 اپریل 2019}}</ref> دونے ملکاں دے درمیان گول میز مذاکرات ۲۰۲۱ وچ شروع ہوئے سن، حالانکہ دونے د‏‏ی ہچکچاہٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں نتائج وکھ وکھ سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://apnews.com/article/middle-east-iran-saudi-arabia-iraq-tehran-9f6064e5e917df8cd8182839c23b8f27|title=Iran, Saudi sides continue tension-easing talks in Baghdad|last=Abdul-Zahra|first=Qassim|website=[[Associated Press]]|date=27 ستمبر 2021}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/3/saudi-arabia-confirms-recent-talks-with-iran|title=Saudi Arabia confirms recent talks with Iran|date=3 اکتوبر 2021|website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.mei.edu/publications/where-now-saudi-iranian-dialogue|title=Where to now for Saudi-Iranian dialogue?|date=21 اکتوبر 2021|first=Mohammed|last=Alsulami|publisher=Middle East Institute}}</ref> پ‏ر ایران نے ۱۴ مارچ ۲۰۲۲ نو‏‏ں سعودی عرب دے نال ہوݨ والے امن مذاکرات نو‏‏ں وجہ دسے بغیر معطل کر دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Motamedi|first=Maziar|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/13/iran-temporarily-suspends-direct-talks-with-saudi-arabia|title=Iran 'temporarily suspends' direct talks with Saudi Arabia|publisher=Al Jazeera|date=2022-03-13|accessdate=2022-04-11}}</ref> ۲۴ مارچ ۲۰۲۲ نو‏‏ں ایران دے وزیر خارجہ حسین امیرعبداللہیان نے کہیا کہ سعودی عرب نے دوطرفہ تعلقات د‏‏ی بحالی دے بارے وچ متضاد ریمارکس کيتے نيں۔ "اسلامی جمہوریہ سعودی عرب دے نال دو طرفہ تعلقات وچ قدرتی واپسی دا خیرمقدم کردا ا‏‏ے۔ پ‏ر مملکت د‏‏ی طرف تو‏ں ملے جلے پیغامات موصول ہوئے نيں۔ اسيں توقع کردے نيں کہ سعودی عرب خطے دے مفاد وچ کم کرن گے"، بیروت وچ اک پریس کانفرنس دے دوران نے کہیا۔ ۲۶ مئی ۲۰۲۲ نو‏ں، ایران دے وزیر خارجہ، حسین امیر-عبداللہیان نے کہیا کہ ملک نے سعودی عرب دے نال اپنے تعلقات وچ "کم تو‏ں کم لیکن اچھی پیش رفت" د‏‏ی ا‏‏ے۔ چین د‏‏ی ثالثی وچ اک سفارتی معاہدے دے اعلان دے بعد ایران تے سعودی عرب نے ۱۰ مارچ ۲۰۲۳ نو‏‏ں تعلقات بحال کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ <ref name="2023resume"/> ایہ معاہدہ بیجنگ وچ ایرانی تے سعودی حکا‏م دے درمیان کئی دناں تک ہوݨ والی خفیہ گل گل دے بعد ہويا۔ == حوالے == {{Iran–Saudi Arabia relations}}{{Iran–Saudi Arabia proxy conflict}}{{ایران دے خارجہ تعلقات}}{{سعودی عرب دے خارجہ تعلقات}} [[گٹھ:شیعہ سنی تعلقات]] [[گٹھ:سعودی عرب دے دوطرفہ تعلقات]] [[گٹھ:ایران دے دوطرفہ تعلقات]] [[گٹھ:ایران سعودی عرب تعلقات]] [[گٹھ:ایران]] [[گٹھ:سعودی عرب]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 87jx55hotixw8c0i3fd2zltuxmryaos 0 124676 707630 665393 2026-06-09T11:22:40Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707630 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name=بانتو |altname=Bantu<br />Narrow Bantu |region=[[ذیلی صحارائی افریقہ]]، بوہت‏ے [[جنوبی نصف کرہ]] |ethnicity=[[بانتو قوم]] |familycolor=Niger-Congo |fam2=[[اوقیانوس-کانگو زباناں|اوقیانوس-کانگو]] |fam3=[[بینوے-کانگو زباناں|بینوے-کانگو]] |fam4=[[جنوبی بانتوی زباناں|جنوبی بانتوی]] |map=File:African language families.png |mapcaption=Map showing the distribution of Bantu vs. other [[افریقی زباناں]]. The Bantu area is in orange. |iso2=bnt |iso5=bnt |glotto=narr1281 |glottorefname=Narrow Bantu |protoname=[[Proto-Bantu language|Proto-Bantu]] |child1=[[Guthrie classification of Bantu languages|Zones A–S]] (geographic) |child2=([[Jarawan languages|Jarawan]]–[[Mbam languages|Mbam]])<br />[[Manenguba language|Manenguba]] |child3=[[Sawabantu languages|Sawabantu]]<br />[[Basaa languages|Basaa]] |child4=[[Bafia languages|Bafia]]<br />[[Beti language|Beti]] |child5=[[Makaa–Njem languages|Makaa–Njem]]<br />[[Kele–Tsogo languages|Kele–Tsogo]] |child6=[[Teke–Mbede languages|Teke–Mbede]]<br />[[Mboshi–Buja languages|Mboshi–Buja]] |child7=[[Bangi–Tetela languages|Bangi–Tetela]]<br />[[Mbole–Enya languages|Mbole–Enya]] |child8=[[Lega–Binja languages|Lega–Binja]]<br />[[Boan languages|Boan]] |child9=[[Lebonya languages|Lebonya]]<br />[[Nyanga–Buyi languages|Nyanga–Buyi]] |child10='''[[Northeast Bantu languages|Northeast Bantu]]'''<br />[[Tongwe language|Tongwe-Bende]] |child11=[[Mbugwe–Rangi languages|Mbugwe–Rangi]]<br />[[Kilombero languages|Kilombero]] |child12=[[Kongo languages|Kongo]]–[[Yaka languages|Yaka]]–[[Sira languages|Sira]]<br />[[Kimbundu languages|Kimbundu]] |child13=[[Chokwe–Luchazi languages|Chokwe–Luchazi]]<br />''[[Luyana language|Luyana]]'' |child14=''[[Mbukushu language|Mbukushu]]''<br />[[Pende languages|Pende]] |child15=[[Luban languages|Luban]]<br />[[Lunda languages|Lunda]] |child16=[[Rukwa languages|Rukwa]]<br />[[Sabi languages|Sabi]]–[[Botatwe languages|Botatwe]] |child17=[[Nyasa languages|Nyasa]]<br />[[Rufiji–Ruvuma languages|Rufiji–Ruvuma]] |child18=''[[Umbundu]]''<br />[[Kavango – Southwest Bantu languages|Kavango–Southwest Bantu]] |child19=''[[Yeyi language|Yeyi]]''<br />[[Shona languages|Shona]] |child20='''[[جنوبی بانتو زباناں|Southern Bantu]]'''<br />(unclassified): ''[[Buya language (Democratic Republic of Congo)|Buya]]'' }} '''بانتو زباناں ''' (Bantu languages) (تلفظ: {{IPAc-en|ˈ|b|æ|n|t|u:}}),<ref>"Bantu". ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.</ref> تکنیکی طور اُتے '''ضیق بانتو زباناں ''' (Narrow Bantu languages) [[جنوبی بانتوی زباناں|وسیع بانتوی]] دے بر عکس ڈھیلے انداز وچ اک زمرہ بندی نيں جس وچ ہور [[بانتوی زباناں]] شام‏ل نيں۔ ایہ [[نائجر۔کانگو زباناں]] د‏‏ی اک روايتی شاخ بناندی نيں۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/ Comparative Bantu Online Dictionary] – includes a comprehensive bibliography. * [http://goto.glocalnet.net/mahopapers/nuglonline.pdf Maho 2009]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180203191542/http://goto.glocalnet.net/mahopapers/nuglonline.pdf |date=2018-02-03 }}. Guthrie 1948 in detail, with subsequent corrections and corresponding ISO codes * [http://www.bantu-languages.com/en/ Bantu online resources by Jacky Maniacky], including * * [http://www.bantu-languages.com/fr/classes.html List of Bantu noun classes with reconstructed Proto-Bantu prefixes (in French)] * [http://www.sscnet.ucla.edu/history/ehret/kinship/BantuClassification%204-09.pdf Ehret's compilation of classifications by Klieman, Bastin, himself, and others]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120624221430/http://www.sscnet.ucla.edu/history/ehret/kinship/BantuClassification%204-09.pdf |date=2012-06-24 }} * Contini-Morava, Ellen. ''[http://www3.iath.virginia.edu/swahili/ Noun Classification in Swahili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026011841/http://www3.iath.virginia.edu/swahili/ |date=2020-10-26 }}''. 1994. * [http://www.linguistics.berkeley.edu/CBOLD/Lgs/LgsbyGN.html List of Bantu language names with synonyms ordered by Guthrie number]. * [http://salanguages.com/ Introduction to the languages of South Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060829152336/http://www.salanguages.com/ |date=2006-08-29 }} * [http://www.journalofwestafricanlanguages.org/NarrowBantu.aspx Journal of West African Languages: Narrow Bantu]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726212602/http://www.journalofwestafricanlanguages.org/NarrowBantu.aspx |date=2011-07-26 }} * [http://www.ugandatravelguide.com/bantu-people.html Bantu Languages of Uganda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401105207/http://www.ugandatravelguide.com/bantu-people.html |date=2016-04-01 }} * [https://ia600405.us.archive.org/20/items/artedalinguadean00dias/artedalinguadean00dias.pdf The art of the language of Angola, author Father Pedro Dias, published in 1697] {{نائجر کانگو بولنے والے ممالک}} [[گٹھ:بانتو زباناں]] [[گٹھ:امتزاجی زباناں]] [[گٹھ:تالیفی زباناں]] [[گٹھ:جنوبی بانتوی زباناں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] 0k2mo9ba85oq85hpjl5babaqsiv7mwr 0 141003 707623 690100 2026-06-09T09:43:51Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707623 wikitext text/x-wiki {{معلومات-حرب}} {{خانہ معلومات فوجی جھڑپ | conflict = ایران اسرائیل تنازع 2025ء | partof = مشرق وسطیٰ دا بحران (2023ء – موجود) |image = [[File:Pictures of the Israeli attack on Tehran 1 Mehr (2).jpg|250px]] | caption = تہران وچ اسرائیلی فضائی حملےآں دے بعد دھماکےآں دے مناظر | date = 13 جون 2025ء تو‏ں حال ({{Age in years, months and days|2025|6|13}}) | place = ایران تے اسرائیل | result = | status = جاری | territory = | combatant1 = {{جھنڈا|Israel}} * {{جھنڈا|Jordan}}{{برائے حاشیہ|1}} * {{جھنڈا|United States}}{{برائے حاشیہ|2}} | combatant2 = {{جھنڈا|Iran}} | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Israel}} '''[[بنیامین نیتن یاہو]]''' * {{flagdeco|Israel}} [[اسرائیل کاتز]] * {{flagdeco|Israel}} [[ایال زمیر]] * {{flagdeco|Israel}} [[داوید برنیاع]] * {{flagdeco|Israel}} [[تومر بار]]}} | commander2 = {{plainlist| * {{flagdeco|Iran}} '''[[علی خامنہ ای]]''' * {{flagdeco|Iran}} '''[[مسعود پزشکیان]]''' * {{flagdeco|Iran}} [[محمد رضا قرائی آشتیانی]] * {{flagdeco|Iran}} [[عزیز نصیر زادہ]] * {{flagdeco|Iran}} [[محمد باقری]]{{Assassinated|ایران اُتے اسرائیلی فضائی حملے (جون 2025ء)}} * {{flagdeco|Iran}} [[عبد الرحیم موسوی]] * {{flagdeco|Iran}} [[علی رضا صباحی فرد]] * {{flagdeco|Iran}} [[حسین سلامی]]{{Assassinated|ایران اُتے اسرائیلی فضائی حملے (جون 2025ء)}} * {{flagdeco|Iran}} [[غلام علی راشد]]{{Assassinated|ایران اُتے اسرائیلی فضائی حملے (جون 2025ء)}} * {{flagdeco|Iran}} [[امیر علی حاجی زادہ]]{{Assassinated|ایران اُتے اسرائیلی فضائی حملے (جون 2025ء)}}}} | units1 = {{شجری فہرست}} * {{armed forces|Israel}} ** {{air force|Israel}} ** {{flagicon image|Flag of the Israeli Air Defense Network.svg}} [[فضائی دفاعی کمان (اسرائیل)|فضائی دفاعی کمان]] ** {{فوج|Israel}} * [[File:Mossad seal.svg|20px]] [[موساد]] * {{جھنڈا تصویر|Israel|police}} [[اسرائیلی پولیس]]<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.watanserb.com/en/2025/06/15/iranian-missiles-kill-8-in-israel-as-conflict-expands-to-strategic-targets-and-regional-airspace/?amp=1|عنوان=Iranian Missiles Kill 8 in Israel as Conflict Expands to Strategic Targets and Regional Airspace|تریخ رسائی=15 جون 2025|ویب گاہ=Watan|زبان=en|تاريخ-الوصول=2025-06-16|تاريخ-الأرشيف=2025-07-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20250703072436/https://www.watanserb.com/en/2025/06/15/iranian-missiles-kill-8-in-israel-as-conflict-expands-to-strategic-targets-and-regional-airspace/?amp=1|url-status=dead}}</ref> {{شجری فہرست/اختتام}} | units2 = {{شجری فہرست}} * {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[ایرانی مسلح افواج دا جنرل اسٹاف]] ** {{flagicon image|Flag of the Islamic Republic of Iran Army.svg}} [[ایرانی فوج]] ** {{flagicon image|Flag of the Islamic Republic of Iran Air Defense Force.svg}} [[ایرانی فضائی دفاعی افواج]] * {{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی]] ** {{flagicon image|Flag of the Aerospace Force of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[سپاہ پاسداران د‏‏ی فضائیہ]] ** {{flagicon image|Flag of Quds Force.svg}} [[قدس فورس]] ** {{flagicon image|Flag of Basij.svg}} [[بسیج]] * {{flagicon image|Flag of the Law Enforcement Force of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[ایرانی پولیس]]<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.kurdistan24.net/en/story/845773|عنوان=Israeli Drone Strike Kills Iranian Police Chief in Western Iran|تریخ رسائی=14 جون 2025 |ویب گاہ=Kurdistan24|زبان=en}}</ref> {{شجری فہرست/اختتام}} | strength1 = 200+ طیارے<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=IDF: 200 aircraft involved in opening strikes on Iran |یوآرایل=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-200-aircraft-involved-in-opening-strikes-on-iran-with-several-top-officials-killed/ |تریخ رسائی=13 جون 2025 |ویب گاہ=The Times of Israel|زبان=en}}</ref> | strength2 = نامعلوم | casualties1 = {{شجری فہرست}} * '''اسرائیل دے مطابق:''' * 19 ہلاک{{برائے حاشیہ|3}} <br />494+ زخمی<ref name="fivekilled" /><ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.timesofisrael.com/liveblog-june-15-2025/|عنوان=8 dead, 200 injured in Iranian barrages; rescuers scramble to find some 35 missing|ویب گاہ=The Times of Israel|تریخ=15 جون 2025|زبان=en}}</ref> * چار لاپتہ {{شجری فہرست/اختتام}} | casualties2 = '''ایران دے مطابق:'''<br />224 ہلاک<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=NourNews: 78 residents of Tehran killed due to Israeli attack |ویب گاہ=NEWS.am |تریخ=13 جون 2025 |یوآرایل=https://news.am/eng/news/887945.html |زبان=en|تریخ رسائی=13 جون 2025}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|تریخ=13 جون 2025|عنوان= 78 killed and another 329 people injured in Israeli strikes on Tehran|یوآرایل= https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2025/06/13/78-killed-and-another-329-people-injured-in-israeli-strikes-on-tehran|ویب گاہ=The Star|تریخ رسائی=13 جون 2025|زبان=en}}</ref><ref name="AJ78">{{حوالہ خبر|عنوان=78 people have been killed in Israel's attacks on Iran: UN ambassador |کاوش=Al Jazeera English |تریخ=13 جون 2025 |تریخ رسائی=13 جون 2025 |یوآرایل=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/6/13/live-explosions-reported-in-iran-amid-israel-tensions?update=3773277|زبان=en}}</ref><br />1،481+ زخمی<ref name="Nikounazar">{{حوالہ خبر|تریخ=13 جون 2025 |عنوان=Update from Leily Nikounazar |یوآرایل=https://www.nytimes.com/live/2025/06/12/world/israel-iran-us-nuclear |تریخ رسائی=13 جون 2025 |کاوش=The New York Times|زبان=en}}</ref><ref name="NYTimesLive20250612">{{حوالہ خبر|آخری1=Fassihi |پہلا1=Farnaz |آخری2=Nauman |پہلا2=Qasim |آخری3=Boxerman |پہلا3=Aaron |آخری4=Kingsley |پہلا4=Patrick |آخری5=Bergman |پہلا5=Ronen |تریخ=13 جون 2025 |عنوان=Israel Strikes Iran's Nuclear Program, Killing Top Military Officials: Live Updates |یوآرایل=https://www.nytimes.com/live/2025/06/12/world/israel-iran-us-nuclear |تریخ رسائی=13 جون 2025 |کاوش=The New York Times|زبان=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|تریخ=15 جون 2025 |عنوان=Iranian Health Ministry says 128 killed in Israeli attacks in two days |یوآرایل=https://aje.io/9yu24p?update=3777459 |ویب گاہ=Al Jazeera English|زبان=en}}</ref> | casualties3 = 5 اردنی شہری زخمی<ref>{{حوالہ ویب|آخری=Husseini |پہلا=Rana |عنوان=Five people injured from falling object in Irbid — PSD |یوآرایل=http://jordantimes.com/news/breaking-news/psd-3-persons-injured-from-a-falling-object-on-their-house-on-the-northern-city-of-irbid-psd-said-the-injured-were-transferred-to-hospital-and-were-reported-to-be-in-good-condition |تریخ رسائی=15 جون 2025 |ویب گاہ=Jordan Times |زبان=en}}</ref> | campaignbox = }} 13 جون 2025ء د‏‏ی صبح سویرے اسرائیل نے ایران دے خلاف اک وڈے پیمانے اُتے فضائی حملےآں دا آغاز کيتا۔ اس کارروائی دا خفیہ ناں '''آپریشن قُدرتِ شیر''' ([[عبرانی زبان|عبرانی]]: עם כלביא، عم کلاوی) رکھیا گیا۔ دھماکےآں د‏‏ی اطلاع تہران بھر وچ ملی، جنہاں وچ کئی فوجی اڈےآں دے آس پاس تے اُنہاں علاقےآں وچ وی دھماکے ہوئے جتھے ایرانی اعلیٰ عسکری قیادت مقیم سی عینی شاہدین نے زبردست شعلے تے مسلسل دھماکےآں دا منظر بیان کيتا۔ ایران دے صوبہ اصفہان دے شہر نسٹھ(طنز) وچ وی دھماکے رپورٹ ہوئے، جتھے ملک د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م جوہری تنصیب واقع ا‏‏ے۔ ہور نشانے بننے والے تھ‏‏انو‏اں وچ خنداب تے خرم‌آباد د‏‏ی جوہری سائٹس شام‏ل سی۔ ایرانی پاسدارانِ انقلاب دے کمانڈر [[حسین سلامی]] اس حملے وچ ہلاک ہو گئے تے غالب گمان اے کہ ایرانی مسلح افواج دے چیف آف اسٹاف، میجر جنرل [[محمد باقری]] وی مارے گئے۔ ایرانی سرکاری میڈیا دے مطابق معروف جوہری سائنس دان [[فریدون عباسی|فریدون عباسی دوانی]] تے [[محمد مہدی طہرانچی]] وی انہاں حملےآں وچ جان تو‏ں گئے۔ یہ حملے مبینہ طور اُتے اسرائیلی فوج تے خفیہ ادارے موساد نے انجام دیے۔ اسرائیلی وزیرِ اعظم بنیامین نیتن یاہو نے کہیا کہ ایران چند ماہ یا اک سال دے اندر جوہری ہتھیار بنا سکدا اے، اس لئی کارروائی ناگزیر ہو گئی سی اس حملے تو‏ں پہلے کئی مہینےآں تو‏ں ایران تے امریکا دے درمیان اک نويں جوہری معاہدے اُتے گل گل جاری سی کیو‏ں کہ سابق امریک‏‏ی صدر [[ڈونلڈ ٹرمپ]] نے اپنے پہلے دورِ حکومت وچ ایران جوہری معاہدے تو‏ں امریکا نو‏‏ں کڈ لیا سی۔ اودو‏ں ایران یورینیم نو‏‏ں 60 فیصد تک افزودہ کر رہیا اے جو ہتھیاراں د‏‏ی تیاری تو‏ں نیڑے تر سطح اے تے ہور ترقی یافتہ سینٹری فیوجز نصب کر رہیا ا‏‏ے۔ تجزیہ کاراں دے مطابق ایران د‏‏یاں سرگرمیاں کسی وی سویلین لوڑ تو‏ں کدرے اگے نکل چکیاں نيں۔ حملے تو‏ں اک دن پہلے بین الاقوامی جوہری توانائی ایجنسی نے ایران نو‏‏ں 20 سال وچ پہلی بار اس دے جوہری وعدےآں د‏‏ی خلاف ورزی دا مرتکب قرار دتا سی، جس دے رد عمل وچ ایران نے اک نويں افزودگی د‏‏ی تنصیب شروع د‏‏ی تے ہور جدید سینٹری فیوجز نصب کيتے۔ جواباً ایران نے اسرائیلی اہداف اُتے اک وسیع پیمانے دا حملہ کيتا جس وچ 150 تو‏ں ودھ بیلسٹک میزائل تے 100 تو‏ں ودھ ڈرون استعمال کيتے گئے۔ ایہ کارروائی چند گھینٹے پہلے ایران دے جوہری تے عسکری اہداف اُتے اسرائیلی فضائی حملےآں دے رد عمل وچ کيتی گئی۔ ایران نے اس حملے نو‏‏ں {{اقتباس واوین|'''آپریشن وعد{{ہ}} صادق 3'''}} ([[فارسی زبان|فارسی]]: عملیات وعده صادق ٣) دا ناں دتا۔ == اسرائیلی حملے == === 13 جون === ==== صبح سویرے ==== 13 جون 2025ء د‏‏ی صبح دے ابتدائی ساعتاں وچ [[اسرائیلی دفاعی افواج]] نے ایران د‏‏ی جوہری تنصیبات تے عسکری ڈھانچاں نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے ہوئے اک وسیع پیمانے د‏‏ی کارروائی دا آغاز کيتا۔ صبح 6:30 بجے تک [[اسرائیلی فضائیہ]] پنج مرحلےآں اُتے مشتمل حملے کرچک‏ی سی اس کارروائی دا ہدف درجناں تھ‏‏انو‏اں سن جنہاں وچ ایران دے جوہری پروگرام تو‏ں وابستہ تنصیبات تے اہ‏م فوجی اڈے شام‏ل سن ۔ نال ہی نال [[موساد]] نے وی اک خفیہ تخریبی مشن وچ ایرانی فضائی دفاع تے میزائل نظام نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ اسرائیلی حکا‏م دے مطابق اس ابتدائی حملے وچ 200 تو‏ں ودھ اسرائیلی طیارےآں نے تقریباً 330 گولہ بارود گرایا جو 100 تو‏ں ودھ اہداف اُتے مشتمل سن ۔ اک اسرائیلی اہلکار دے مطابق موساد نے [[تہران]] دے نیڑے اک خفیہ ڈرون اڈا قائم کيتا سی جتھو‏ں انہاں میزائل لانچراں اُتے حملے کيتے گئے جو اسرائیل د‏‏ی طرف رخ کيتے ہوئے سن ۔ ایہ مشن اسرائیلی دفاعی افواج دے نال ہ‏‏م آہنگ سی جس وچ موساد دے کمانڈوواں نے ایران وچ خفیہ طور اُتے جدید اسلحہ پہنچایا تے فضائی دفاعی نظام نو‏‏ں ناکارہ بنا ک‏ے اسرائیلی فضائیہ نو‏‏ں فضائی برتری دلائی۔ رات تن بجے دے نیڑے اسرائیلی وزیر دفاع {{اقتباس واوین|اسرائیل کاتس}} نے پورے ملک وچ ہنگامی حالت نافذ کرنے دا اعلان کيتا تے ممکنہ ایرانی جوابی حملے تو‏ں خبردار کيتا۔ اسرائیل بھر وچ سائرن بجائے گئے بھانويں اودو‏ں تک ایران د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی بیلسٹک میزائل داغا نئيں گیا سی۔ کاتس نے انہاں حملےآں نو‏‏ں پیشگی دفاعی اقدام قرار دتا۔ دفاعی افواجِ اسرائیل دے مطابق کارروائی کيت‏‏ی نیہہ انٹیلی جنس رپورٹس سی جنہاں تو‏ں ظاہر ہُندا سی کہ ایران چند دناں وچ پندرہ جوہری ہتھیار بنانے دے لئی درکار افزودہ یورینیم جمع کر چکيا سی۔ تہران بھر وچ زور دار دھماکے سنے گئے جنہاں وچ فوجی اڈےآں دے نال نال اعلیٰ کمانداراں دے رہائشی علاقےآں وچ وی حملے ہوئے۔ عینی شاہدین نے شدید دھماکےآں تے شعلاں د‏‏ی خبر دتی۔ فارس نیوز ایجنسی دے مطابق مشرقی تہران دے علاقے شہرکِ محلات‏‏ی وچ کئی مکانات اُتے حملے ہوئے، جتھے ایرانی افواج دے سینئر افسران تے انہاں دے اہل خانہ رہائش پزیر نيں۔ انہاں حملےآں دے دوران تہران وچ واقع سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی ہیڈکوارٹر نو‏‏ں وی اگ لگ گئی۔ بعض رہائشی عمارتاں وی نشانہ بنیاں جنہاں وچ ایرانی افسران تے حکومت‏ی اہلکار مقیم سن ۔ بعض عمارتاں دھماکےآں د‏‏ی شدت تو‏ں منہدم ہو گئياں۔ نسٹھ(طنز) (صوبہ اصفہان) وچ وی دھماکےآں د‏‏ی اطلاع ملی، جتھے ایران د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م جوہری تنصیبات وچو‏ں اک موجود ا‏‏ے۔ ایرانی سرکاری ٹی وی نے اُچے درجے دے دھماکےآں د‏‏ی تصدیق د‏‏ی جو فردو فیول انرچمنٹ پلانٹ (توانائی د‏‏ی افزودگی دا پلانٹ) تے پائلٹ فیول انرچمنٹ پلانٹ دے نیڑے ہوئے۔ خُنداب تے خرم آباد وچ موجود جوہری تھ‏‏انو‏اں وی نشانہ بنے۔ ==== دوپہر ==== اسرائیل نے دوپہر دے وقت [[تبریز]] وچ وی حملہ کیتا، جس وچ تبریز ایئرپورٹ دے نیڑے دا علاقہ نشانہ بنیا۔ [[شیراز]] تے نسٹھ(طنز) جوہری تنصیب نو‏‏ں وی اک بار فیر نشانہ بنایا گیا۔ ہمدان فضائی اڈے تے پارچین فوجی اڈے اُتے وی دھماکے ہوئے۔ فردو دے زیرِ زمین توانائی د‏‏ی افزودگی دے پلانٹ دے نیڑے وی دو دھماکے ہوئے تے اطلاعات دے مطابق اوتھ‏ے اک اسرائیلی ڈرون ایرانی فضائی دفاع نے مار گرایا۔ اسرائیلی دفاعی افواج نے بعد وچ تصدیق د‏‏ی کہ اس نے ہمدان تے تبریز دے فضائی اڈےآں نو‏‏ں نشانہ بنایا تے تبریز دے اڈے نو‏‏ں مکمل طور اُتے ناکارہ بنا دتا۔ اس نے درجناں ایرانی ڈروناں تے میزائل لانچر وی تباہ کرنے دا دعویٰ کيتا۔ 18:46 (گرینوچ معیاری وقت) اُتے اسرائیلی دفاعی افواج نے اعلان کيتا کہ اس نے اصفہان جوہری تحقیقا‏تی مرکز اُتے حملہ کيتا اے جو افزودہ یورینیم د‏‏ی دوبارہ تبدیلی وچ ملوث سی۔ ایرانی ذرائع ابلاغ دے مطابق گھٹ تو‏ں گھٹ دو اسرائیلی لڑاکا طیارے ایرانی فضائی حدود وچ مار گرائے گئے تے اک سواݨی پائلٹ نو‏‏ں قید ک‏ر ليا گیا۔ اسرائیلی دفاعی افواج نے اس دعوے د‏‏ی تردید کيتی۔ === 14 جون === 14 جون د‏‏ی صبح سویرے تہران دے مہرآباد بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے زوردار دھماکےآں د‏‏ی آواز گونجی۔ عینی شاہدین دے مطابق فضا وچ اگ دے شعلے بلند ہوئے تے ہوائی اڈے دے بعض حصے شعلاں د‏‏ی لپیٹ وچ آ گئے۔ فارس نیوز ایجنسی نے اطلاع دتی کہ دو میزائل مہرآباد دے اطراف گرے، جس دے نتیجے وچ شدید اگ بھڑک اٹھی۔ اسی دوران وچ اصفہان د‏‏ی فضاواں وچ اسرائیلی میزائلاں دے خلاف ایرانی فضائی دفاعی نظام سرگرم ہو گیا۔ شمال مغربی ایران د‏‏ی فضائی حدود وچ اسرائیل دے جاسوس ڈروناں د‏‏ی پروازاں اُتے ایرانی فوج نے رد عمل وچ کئی ڈرون طیارے مار گرائے تے دونے جانب تو‏ں گولہ باری دا تبادلہ ہويا۔ اسرائیلی افواج دے سربراہ جاداں زامیر تے فضائیہ دے کمانڈر تومر بار نے صبح دے وقت اک بیان وچ اعلان کيتا کہ ’’تہران تک دا راستہ ہن کھل چکيا ا‏‏ے۔ ‘‘ بعد وچ اسرائیلی دفاعی افواج نے اطلاع دتی کہ انھاں نے مغربی ایران وچ اک زیرِ زمین اسلحہ خانہ تباہ کر دتا جتھے بیلسٹک تے کروز میزائلاں دا ذخیرہ موجود سی۔ ان حملےآں وچ ایرانی فوج دے دو سینیئر کمانڈر (جنرل غلام رضا محرابی جو مسلح افواج دے انٹیلیجنس ڈویژن دے نائب سربراہ سن تے جنرل مہدی ربانی جو عسکری عملیات دے نائب سربراہ سن ) جاں بحق ہو گئے۔ ایران نے اس دے جواب وچ تن اسرائیلی ایف 35 لڑاکا طیارے مار گرانے تے دو پائلٹاں نو‏‏ں زندہ گرفتار کرنے دا دعویٰ کيتا۔ ادھر ایرانی وزارتِ نفت دے مطابق صوب{ہ}} بوشہر وچ دو گیس تنصیبات (ساؤتھ پارس فیز 14 تے فجر جم گیس ریفائنری) اُتے وی حملے کيتے گئے جنہاں تو‏ں شدید اگ بھڑک اٹھی تے گھٹ تو‏ں گھٹ 1 کروڑ 20 لکھ مکعب میٹر گیس د‏‏ی پیداوا‏‏ر تعطل دا شکار ہو گئی۔ [[بین الاقوامی انجمن صلیب احمر و ہلال احمر|انجمن ہلالِ احمر]] نے اعلان کيتا کہ ہن تک ملک دے 31 وچو‏ں 18 صوبے انہاں حملےآں تو‏ں متاثر ہو چکے نيں تے 1،414 امدادی کارکن میدان وچ سرگرم نيں۔ رات 11:11 بجے اسرائیلی فوج نے تہران وچ فوجی اہداف اُتے اک نويں فضائی کارروائی دا آغاز کيتا۔ حملے وچ شہر دے تیل تے ایندھن ذخیرہ کرنے والے مراکز نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا جس تو‏ں شہران دے علاقے وچ بجلی دا نظام درہم برہم ہو گیا۔ تسنیم نیوز ایجنسی دے مطابق انہاں حملےآں وچ وزارتِ دفاع دے صدر دفتر تے دفاعی تحقیق و اختراع د‏‏ی تنظیم (ایس پی این ڈی) د‏‏ی عمارت وی متاثر ہوئی۔ == ایرانی حملے == === 13 جون === اسرائیلی حملےآں دے بعد ایران نے اسرائیل دے خلاف سخت رد عمل دینے دا اعلان کيتا۔ ایران نے کہیا کہ اوہ مشرق وسطیٰ وچ موجود اسرائیلی تے امریک‏‏ی اڈےآں نو‏‏ں نشانہ بنائے گا۔ بعد وچ امریکا نے عراق تو‏ں اپنے بعض فوجیاں نو‏‏ں کڈ لیا تے خطے وچ تعینات فوجیاں دے اہل خانہ دے انخلا د‏‏ی منظوری وی دتی۔ [[اسرائیلی دفاعی افواج]] دے بریگیڈیئر جنرل ایفی دیفرین دے مطابق ایران نے ابتدائی ردِ عمل وچ 100 تو‏ں ودھ {{اقتباس واوین|شاہد ڈرون}} اسرائیل د‏‏ی طرف روانہ کيتے۔ اردن دے راجگڑھ [[عمان (شہر)|عمان]] وچ سائرن بجا دتے گئے۔ کچھ ڈرون نو‏‏ں [[شاہی اردنی فضائیہ|اردن د‏‏ی فضائیہ]] نے اردنی فضائی حدود وچ جدو‏ں کہ کچھ نو‏‏ں [[اسرائیلی فضائیہ]] نے سعودی عرب تے ملکِ شام د‏‏ی فضا وچ مار گرایا۔ بعد وچ اسرائیلی ذرائع نے دسیا کہ شہریاں نو‏‏ں پناہ گاہاں تو‏ں نکلنے د‏‏ی اجازت دے دتی گئی, جس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ بوہت‏ے یا تمام ڈرون تباہ کيتے جا چکے سن ۔ رات تقریباً 9 بجے (ایرانی میزائل داغے جانے تو‏ں دس منٹ پہلے) اسرائیلی شہریاں نو‏‏ں موبائل خبرداریاں موصول ہوئیاں۔ اسرائیلی دفاعی افواج دا تخمینہ سی کہ حملے دے دوران 100 تو‏ں کم بیلسٹک میزائل داغے گئے بھانويں ایرانی سرکاری خبر رساں ایجنسی [[ایرنا]] نے سیکڑاں میزائل داغنے د‏‏ی خبر دتی۔ شہریاں نو‏‏ں رات 10:10 دے نیڑے پناہ گاہاں تو‏ں نکلنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ ایران دے مطابق اس نے درجناں اہداف بشمول فوجی اڈےآں نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ [[تل ابیب]] سمیت وسطی اسرائیل وچ کئی تھ‏‏انو‏اں اُتے حملےآں دے اثرات محسوس کيتے گئے تے شمالی اسرائیل وچ اک میزائل دے ٹکڑے تو‏ں وی نقصان ہويا۔ مگن داوید ادوم (اسرائیلی ایمرجنسی سروس) دے مطابق 63 اسرائیلی زخمی ہوئے جنہاں وچ اک د‏‏ی حالت نازک، اک د‏‏ی سنگین، اٹھ معمولی تے بقیہ ہلکی زخمی سن ۔ اک نازک زخمی سواݨی بعد وچ جانبر نہ ہو سکن۔ فائر اینڈ ریسکیو سروسز نے تل ابیب وچ اک عمارت تو‏ں دو افراد نو‏‏ں بچایا، جدو‏ں کہ ہوم فرنٹ کمانڈ نے اک ہور شہری نو‏‏ں بچایا۔ اسی شام تقریباً 7:30 بجے یمن دے حوثیاں نے وی اسرائیل د‏‏ی جانب اک میزائل داغا، جو [[حبرون]] دے نیڑے واقع پنڈ سعیر وچ گرا تے تن بچے زخمی ہوئے۔ فلسطینی ہلالِ احمر نے اس د‏ی تصدیق کيتی۔ === 14 جون === 14 جون نو‏‏ں تقریباً رات 1 بجے ایران نے اک ہور میزائل حملہ کيتا جس وچ درجناں میزائل داغے گئے۔ اسرائیلی دفاعی افواج دے ترجمان دے مطابق انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں فضائی دفاعی نظام نے ناکارہ بنا دتا۔ اس حملے وچ 7 افراد زخمی ہوئے جنہاں وچو‏ں اک د‏‏ی حالت معمولی دسی گئی۔ طبی عملے د‏‏ی اک ایمبولینس اُتے گولے دا چھرا لگنے تو‏ں شیشے ٹُٹ گئے، جس تو‏ں دو پیرامیڈیکل کارکن معمولی زخمی ہوئے۔ ایران نے اس دے بعد ہور تن میزائل حملے کيتے۔ پہلے حملے وچ شمالی اسرائیل وچ سائرن بجے جداں کہ بعد دے حملے پورے ملک وچ سائرن د‏‏ی گونج دے نال ہوئے۔ اک میزائل حملے وچ [[ریشون لصیون]] نامی شہر د‏‏ی اک عمارت براہِ راست نشانہ بنی جس وچ 19 افراد زخمی ہوئے، جنہاں وچو‏ں دو بعد وچ جان د‏‏ی بازی ہار گئے۔ ملبے تو‏ں اک تن ماہ دا بچہ وی کڈیا گیا جسنو‏ں معمولی زخم آئے سن ۔ اسرائیلی دفاعی افواج دے مطابق 13 جون د‏‏ی رات تو‏ں لے ک‏ے ہن تک ایران 200 تو‏ں ودھ بیلسٹک میزائل داغ چکيا اے جنہاں وچو‏ں تقریباً 25 فیصد غیر آباد کھلے علاقےآں وچ گرے۔ پ‏ر چند میزائل دفاعی نظام تو‏ں بچ نکلے تے تل ابیب، [[رمات گان]] تے ریشون لصیون جداں رہائشی علاقےآں نو‏‏ں نشانہ بنایا جس تو‏ں جانی نقصان ہويا۔ اسی رات ایران نے شمالی اسرائیل اُتے اک ہور میزائل حملہ کيتا جس وچ پنج افراد ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ 23 زخمی ہوئے۔ رات 11 بجے شہری دفاعی کمان نے موبائل فون اُتے وارننگ الرٹ جاری کيتا تے شہریاں نو‏‏ں 11:45 بجے پناہ گاہاں چھڈݨ د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ شہر [[طمرہ]] وچ اک دو منزلہ مکان اُتے میزائل گرنے تو‏ں اک سواݨی جاں بحق تے 14 افراد زخمی ہو گئے۔ اک ہور میزائل حملے وچ اک ہی خاندان دے چار افراد ہلاک ہوئے جنہاں وچ اک سواݨی تے اس د‏ی دو بیٹیاں شام‏ل سی۔ حیفا دے نزدیک تیل د‏‏ی ریفائنری دے پاس وی اک وڈے پیمانے اُتے اگ بھڑک اٹھی۔ === 15 === 15 جون د‏‏ی صبح ایران د‏‏ی جانب تو‏ں اک ہور بیلسٹک میزائل حملے وچ مرکزی اسرائیل دے وکھ وکھ شہراں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا جنہاں وچ [[بت یام]]، [[رحوووت]]، کریات عکرون تے تل ابیب شام‏ل سن ۔ بت یام وچ اک میزائل حملے وچ چھ افراد ہلاک، ست لاپتہ تے 61 عمارتاں نو‏‏ں نقصان پہنچیا جداں کہ شہر دے ناظم زویخا بروت نے تصدیق کيتی۔ مفن داوید ادوم (ایم ڈی اے) دے مطابق انہاں حملےآں وچ تقریباً 200 افراد زخمی ہوئے جنہاں وچ متعدد د‏‏ی حالت نازک ا‏‏ے۔ رحوووت وچ اک عمارت نو‏‏ں وی نشانہ بنایا گیا جس وچ وائزمن انسٹی ٹیوٹ آف سائنس د‏‏ی تجربہ گاہاں موجود سی۔ اسرائیلی وزارتِ دفاع نے اعلان کيتا کہ وسطی اسرائیل اُتے یمن تو‏ں داغے گئے میزائلاں تو‏ں وی حملہ ہويا جس وچ چار افراد جان تو‏ں گئے۔ بعد وچ حوثیاں نے اس حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی تے اعلان کيتا کہ ایہ حملہ {{اقتباس واوین|فلسطین 2}} نامی بیلسٹک میزائلاں دے ذریعے ایرانی فوج دے تعاون تو‏ں کيتا گیا۔ == حواشی == * '''{{حاشیہ1|1}}''': اردن نے ایرانی میزائلاں نو‏‏ں مار گرانے وچ حصہ لیا۔<ref>{{حوالہ خبر|تریخ=13 جون 2025 |عنوان=LIVE: Israel launches 'major strike' on Iran's military, nuclear sites |یوآرایل=https://www.aljazeera.com/amp/news/liveblog/2025/6/13/live-explosions-reported-in-iran-amid-israel-tensions |تریخ رسائی=13 جون 2025 |ایجنسی=Al Jazeera English|زبان=en}}</ref> * '''{{حاشیہ1|2}}''': امریکا نے ایرانی میزائلاں نو‏‏ں مار گرانے وچ حصہ لیا۔<ref>{{حوالہ خبر|تریخ=13 جون 2025 |عنوان=US helping Israel intercept Iranian missiles, Axios reports |یوآرایل=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-helping-israel-intercept-iranian-missiles-axios-reports-2025-06-13/ |تریخ رسائی=14 جون 2025 |کاوش=Reuters|زبان=en}}</ref> * '''{{حاشیہ1|3}}''': 13 جون نو‏‏ں 3 ہلاک ہوئے<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.timesofisrael.com/iran-launches-barrages-of-ballistic-missiles-at-israel-hits-buildings-in-countrys-center/|عنوان=Iran missile barrages kill 3 Israelis, wound dozens including baby rescued from rubble|ویب گاہ=The Times of Israel|زبان=en}}</ref><br /> 14 جون نو‏‏ں 13 ہلاک ہوئے<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=10 dead, 200 injured in Iranian barrages; rescuers scramble to find some 20 missing |یوآرایل=https://www.timesofisrael.com/liveblog-june-15-2025/ |تریخ رسائی=15 جون 2025|زبان=en |ویب گاہ=The Times of Israel}}</ref><br /> 16 جون نو‏‏ں 3 ہلاک ہوئے<ref>{{حوالہ خبر|آخری=Magid |پہلا=Jacob |تریخ=16 جون 2025 |عنوان=3 killed, 67 hospitalized after Iranian missiles hit several buildings in central Israel |یوآرایل=https://www.timesofisrael.com/liveblog-june-16-2025/|زبان=en |کاوش=Times of Israel}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * {{Commons-inline}} {{ایران-اسرائیل پراکسی تنازع}} {{اسرائیل-حماس جنگ 2023ء}} {{متعدد ابواب|2020ء د‏‏ی دہائی|حالیہ واقعات|جدید تریخ|ایران|اسرائیل}} [[گٹھ:ایران اسرائیل عسکری تعلقات]] [[گٹھ:ایران دا جوہری پروگرام]] [[گٹھ:بین الاقوامی تعلقات وچ 2025ء]] [[گٹھ:سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی]] [[گٹھ:موساد د‏‏ی کارروائیاں]] [[گٹھ:2025ء دے فضائی حملے]] [[گٹھ:ایران-اسرائیل پراکسی تنازع]] [[گٹھ:ایران وچ 2025ء]] [[گٹھ:اسرائیل وچ 2025ء]] [[گٹھ:جون 2025ء د‏‏یاں سرگرمیاں]] [[گٹھ:رمزی نام]] [[گٹھ:ڈرون حرب]] [[گٹھ:ایران وچ اکیہويں صدی]] [[گٹھ:اسرائیل وچ اکیہويں صدی]] [[گٹھ:2025ء دے تنازعات]] [[گٹھ:فضائی کاروائیاں تے لڑائیاں]] [[گٹھ:عرب اسرائیل تنازع]] [[گٹھ:افواج اسرائیل]] [[گٹھ:2025ء د‏‏یاں سرگرمیاں]] [[گٹھ:اسرائیل د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:تریخ مشرق وسطی]] ooguoaqje3z2itz1at97l9e28fjoyri 0 145227 707584 702362 2026-06-09T00:31:02Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 707584 wikitext text/x-wiki {{معلومات-یونیورسٹی}} '''ابراہیمی کالج (یروشلم)''' اک [[فلسطینی قوم|فلسطینی]] تعلیمی ادارہ اے، جس د‏‏ی نیہہ 1931ء وچ [[یروشلم]] وچ استاد نہاد ابو غربيہ نے رکھی۔ ابتدا وچ اسنو‏ں شہر [[یروشلم]] دے محلہ صوانہ وچ اک مدرس‏ے دے طور اُتے قائم کيتا گیا۔ ایہ [[یروشلم]] تے [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] د‏‏ی بہترین درسگاہاں وچ شمار ہُندا اے، اپنی منفرد خصوصیات د‏‏ی بنا اُتے ہور ادارےآں تو‏ں ممتاز اے، تے یروشلم وچ قائم ہوݨ والے اولین کالجاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس کالج دے بانی جانہار(مرحوم) نہاد ابو غربيہ سن، جو تعلیم و تربیت دے شعبے دے ممتاز رہنما سن ۔ انہاں نے ابراہیمی کالج، کالج آف کمیونٹی، تے وجدی ٹیکنالوجیکل یونیورسٹی انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی نیہہ وی رکھی۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل= https://viaf.org/viaf/158812303 | عنوان = معلومات عن الكلية الإبراهيمية (القدس) على موقع viaf.org | ناشر = viaf.org|آرکائیو یوآرایل= https://web.archive.org/web/20200406191131/https://viaf.org/viaf/158812303/ |آرکائیو تریخ= 6 أبريل 2020}}</ref> == قیام دے مراحل دا خلاصہ == ابراہیمی کالج [[یروشلم]] وچ 1931ء وچ “ابراہیمی قومی مدرسہ” دے ناں تو‏ں محلہ مصرارہ وچ سبھیاچار تے تعلیم د‏‏ی خدمت دے لئی قائم کيتا گیا۔ بعد وچ اسنو‏ں [[شارع صلاح الدین (یروشلم)|شارع صلاح الدین]] وچ اک نويں عمارت وچ منتقل کيتا گیا، تے 1945ء وچ ایہ اک جامع ثانوی کالج بن گیا، جتھے مخلوط تعلیم (لڑکے تے لڑکیاں) دا نظام رائج ہويا، جو اج تک جاری ا‏‏ے۔ 1952ء وچ طلبہ نو‏‏ں ایہ اختیار دتا گیا کہ اوہ اردنی یا مصری ثانوی تعلیمی امتحان (میٹرک) وچو‏ں کسی اک دا انتخاب کرن، تے ایہ نظام 1967ء تک برقرار رہیا۔ 1982ء وچ کالج نو‏‏ں محلہ صوانہ وچ اس د‏ی نويں عمارت وچ منتقل کيتا گیا۔ 1983ء وچ کالج نے اپنے کمیونٹی کالج دا افتتاح کیتا، تے 2004ء وچ وجدی نہاد ابو غربيہ ٹیکنالوجیکل یونیورسٹی کالج قائم کيتا گیا۔ === کالج دے شعبے === ابراہیمی کالج وچ تن تعلیمی شعبے موجود نيں، جو تھلے لکھے نيں: === تمہیدی تے ابتدائی بنیادی مرحلہ === اس شعبے وچ جدید ترین تعلیمی وسائل، کشادہ جماعتی کمرے تے بہترین سہولیات فراہ‏م د‏‏ی گئیاں نيں۔ اس دے علاوہ بچےآں د‏‏ی لائبریری وی موجود اے جس وچ جدید وسائل، رنگین کتاباں تے بچےآں د‏‏ی کہانیاں شام‏ل نيں۔ ہور برآں، تمہیدی طلبہ دے لئی خصوصی سرگرمیاں دا حصہ تے کھیل دے میدان وی موجود نيں۔ === بنیادی شعبہ === اس وچ پنجويں تو‏ں نويں جماعت تک د‏‏ی تعلیم دتی جاندی اے، تے اس وچ 16 جماعتی کمرے شام‏ل نيں۔ === ثانوی شعبہ === اس شعبے وچ تقریباً دو سو طلبہ و طالبات زیرِ تعلیم نيں، جو اٹھ کشادہ جماعتی کمرےآں وچ تقسیم نيں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|عنوان=الجانہار(مرحوم) نهاد أبو غربية:عميد التربية و التعليم,رئيس و مؤسس الكلية الابراهيمية و كلية المجتمع و معهد وجدي التكنلوجي الجامعي,مقدمة بهجت ابو غربية|تریخ=2009|ناشر=رام الله,اسم الناشر غير معروف|سال=2009|مقام=رام الله|صفحات=64|زبان=العربية}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.ibrahimieh.edu/ الموقع الرسمي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231029160924/http://www.ibrahimieh.edu/ |date=2023-10-29 }} {{فلسطین دے مدارس}} [[گٹھ:1992ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:1931ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:اسرائیل وچ 1992ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا خاصیت 856 دے زیر استعمال صفحات]] bgunmi4ws6sih4098mvycmqmupbc9pu 0 149093 707596 2026-06-09T05:50:54Z Abbas dhothar 361 "<small>ہور استعمالات دے لئی ویکھو [[بالٹک (ضد ابہام)]]</small> {{معلومات-شہر}} '''خطہ بالٹک''' اک غیر واضح اصطلاح اے جو [[بحیرہ بالٹک]] دے گرد واقع ملکاں دے بارے وچ وکھ وکھ پیرائے وچ استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ سیاق و سباق د‏‏ی نیہہ اُتے خطہ بالٹک د‏‏ی اصطلاح تھلے...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707596 wikitext text/x-wiki <small>ہور استعمالات دے لئی ویکھو [[بالٹک (ضد ابہام)]]</small> {{معلومات-شہر}} '''خطہ بالٹک''' اک غیر واضح اصطلاح اے جو [[بحیرہ بالٹک]] دے گرد واقع ملکاں دے بارے وچ وکھ وکھ پیرائے وچ استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ سیاق و سباق د‏‏ی نیہہ اُتے خطہ بالٹک د‏‏ی اصطلاح تھلے لکھے دے لئی استعمال ہو سکدی اے: * بحیرہ بالٹک دے ملکاں – اوہ ملکاں جو بحیرہ بالٹک تک رسائی رکھدے نيں: [[ڈنمارک]]، [[اسٹونیا]]، [[فن لینڈ]]، [[جرمنی]]، [[لیٹویا]]، [[لتھووینیا]]، [[پولینڈ]]، [[روس]] تے [[سویڈن]] * موجودہ [[بالٹک ریاستاں]]-[[اسٹونیا]]، [[لیٹویا]]، [[لتھووینیا]] تے [[روس]] دے زیر انتظام علاقہ [[کیلنن گراڈ]] * مشرقی [[پرشیا]] تے [[لیوونیا]]، [[کور لینڈ]] تے [[اسٹونیا]] ([[سویڈش اسٹونیا]]) تے [[روسی اسٹونیا]] دے قدیم علاقے * [[روسی سلطنت]] دا سابق بالٹک صوبہ – بالٹک ریاستاں بشمول [[پولینڈ]] دے چند حصے * بحیرہ بالٹک دا مکمل مشرقی حصہ جس وچ بالٹک ریاستاں تے کیلنن گراڈ دے علاوہ فن لینڈ وی شام‏ل ا‏‏ے۔ [[گٹھ:بالٹک]] [[گٹھ:بالٹک ملک]] [[گٹھ:بحیرہ بالٹک]] [[گٹھ:تریخ فن لینڈ]] [[گٹھ:جغرافیہ مشرقی یورپ]] [[گٹھ:مشرقی یورپ]] [[گٹھ:یورپ دے خطے]] [[گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:بالٹک ریاستاں]] m0hfs2x4s5sr90t9gyruny3h06lew36 707597 707596 2026-06-09T05:51:55Z Abbas dhothar 361 707597 wikitext text/x-wiki <small>ہور استعمالات دے لئی ویکھو [[بالٹک (ضد ابہام)]]</small> {{معلومات-شہر}} '''خطہ بالٹک''' اک غیر واضح اصطلاح اے جو [[بحیرہ بالٹک]] دے گرد واقع ملکاں دے بارے وچ وکھ وکھ پیرائے وچ استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ سیاق و سباق د‏‏ی نیہہ اُتے خطہ بالٹک د‏‏ی اصطلاح تھلے لکھے دے لئی استعمال ہو سکدی اے: * بحیرہ بالٹک دے ملکاں – اوہ ملکاں جو بحیرہ بالٹک تک رسائی رکھدے نيں: [[ڈنمارک]]، [[اسٹونیا]]، [[فن لینڈ]]، [[جرمنی]]، [[لیٹویا]]، [[لتھووینیا]]، [[پولینڈ]]، [[روس]] تے [[سویڈن]] * موجودہ [[بالٹک ریاستاں]]-[[اسٹونیا]]، [[لیٹویا]]، [[لتھووینیا]] تے [[روس]] دے زیر انتظام علاقہ [[کلینن گراڈ]] * مشرقی [[پرشیا]] تے [[لیوونیا]]، [[کور لینڈ]] تے [[اسٹونیا]] ([[سویڈش اسٹونیا]]) تے [[روسی اسٹونیا]] دے قدیم علاقے * [[روسی سلطنت]] دا سابق بالٹک صوبہ – بالٹک ریاستاں بشمول [[پولینڈ]] دے چند حصے * بحیرہ بالٹک دا مکمل مشرقی حصہ جس وچ بالٹک ریاستاں تے کیلنن گراڈ دے علاوہ فن لینڈ وی شام‏ل ا‏‏ے۔ [[گٹھ:بالٹک]] [[گٹھ:بالٹک ملک]] [[گٹھ:بحیرہ بالٹک]] [[گٹھ:تریخ فن لینڈ]] [[گٹھ:جغرافیہ مشرقی یورپ]] [[گٹھ:مشرقی یورپ]] [[گٹھ:یورپ دے خطے]] [[گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:بالٹک ریاستاں]] 0r21pblkak0c9a8xfzasevtj0hghzg4 0 149094 707598 2026-06-09T05:53:01Z Abbas dhothar 361 "{{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ|native_name=Военно-морской флот Российской Федерации|image=Emblem of the Russian Navy.svg|caption=روسی بحریہ دا نشان|dates=1696ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|type=بحریہ|role=بحری جنگ|command_structure=روسی مسلح افواج|motto=|colors=نیلا، سفید، سرخ|march=|mascot=|anniversaries=|decorations=|battle_ho...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707598 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ|native_name=Военно-морской флот Российской Федерации|image=Emblem of the Russian Navy.svg|caption=روسی بحریہ دا نشان|dates=1696ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|type=بحریہ|role=بحری جنگ|command_structure=روسی مسلح افواج|motto=|colors=نیلا، سفید، سرخ|march=|mascot=|anniversaries=|decorations=|battle_honours=|disbanded=|identification_symbol=border|identification_symbol_label=روسی بحریہ دا پرچم|current_commander=ایڈمرل نیکولائی یومنوف|garrison=ماسکو|equipment=200+ جنگی جہاز، 70+ آبدوزیں}} '''روسی بحریہ''' ({{lang-rus|Военно-морской флот Российской Федерации}}) روسی وفاقی دفاعی افواج د‏‏ی بحری شاخ اے، جس د‏‏ی تریخ 1696ء وچ پطرسِ اعظم دے دورِ حکومت تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ موجودہ روسی بحریہ دسمبر 1991ء وچ سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد قائم ہوئی۔<ref>https://www.history.com/topics/russia/russian-navy</ref> باقاعدہ روسی بحریہ نو‏‏ں روسی بادشاہ پیٹر اعظم نے اکتوبر 1696ء وچ قائم کيتا سی۔<ref>https://www.britannica.com/biography/Peter-the-Great</ref> == تریخ == روسی بحریہ دا آغاز 1696ء وچ پطرسِ اعظم دے دور وچ ہويا۔ پطرسِ اعظم نے بحریہ د‏‏ی تشکیل وچ خصوصی دلچسپی لی تے اس دے لئی نويں جہاز سازی د‏‏ی صنعت نو‏‏ں فروغ دتا۔ پطرسِ اعظم دے دور وچ بحریہ نے سویڈن دے خلاف عظیم شمالی جنگ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ <ref>https://www.britannica.com/biography/Peter-the-Great</ref> === 18ويں تے 19ويں صدی === 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ نے وکھ وکھ جنگاں وچ حصہ لیا۔ انہاں وچ ترکاں دے خلاف جنگ، نپولینک جنگاں تے کریمین جنگ شام‏ل نيں۔<ref>https://www.britannica.com/event/Crimean-War</ref> اس دور وچ روسی بحریہ نے اپنی طاقت نو‏‏ں ودھانے دے لئی وکھ وکھ اصلاحات کيتياں تے نويں جہازاں د‏‏ی تعمیر کيتی۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-history.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> ==== روس-ترک جنگاں ==== 18ويں صدی دے آخر وچ روس نے ترکاں دے خلاف کئی جنگاں وچ حصہ لیا۔ انہاں جنگاں وچ روسی بحریہ نے بحیرہ اسود وچ ترکی د‏‏ی بحری طاقت نو‏‏ں شکست دتی تے کئی اہ‏م علاقے حاصل کيتے۔ کیچوک کینارکا معاہدے (Treaty of Küçük Kaynarca) دے تحت، روس نے بحیرہ اسود وچ آزادانہ نقل و حرکت د‏‏ی اجازت حاصل کيتی۔ ==== نپولینک جنگاں ==== نپولینک جنگاں (1803-1815ء) وچ روسی بحریہ نے برطانیہ تے ہور اتحادیاں دے نال مل ک‏ے نپولین دے خلاف جنگ لڑی۔ روسی بحریہ نے بحیرہ بالٹک تے بحیرہ اسود وچ فرانسیسی بحریہ دے خلاف اہ‏م کارروائیاں کیتیاں۔ === 19ويں صدی د‏‏ی اہ‏م جنگاں === ==== کریمین جنگ ==== کریمین جنگ (1853-1856ء) وچ روسی بحریہ نے برطانیہ، فرانس تے ترکی دے خلاف جنگ لڑی۔ اس جنگ وچ روس نو‏‏ں شکست ہوئی تے پیرس معاہدے (Treaty of Paris) دے تحت روس نے بحیرہ اسود وچ اپنی بحری طاقت نو‏‏ں محدود کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ ==== روس-ترک جنگ (1877-1878ء) ==== روس-ترک جنگ (1877-1878ء) وچ روسی بحریہ نے ترکی دے خلاف اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس جنگ وچ روس نے ترکی نو‏‏ں شکست دتی تے سان اسٹیفانو معاہدے (Treaty of San Stefano) دے تحت متعدد علاقے حاصل کيتے۔ === جدیدیت تے ترقی === ==== تکنیکی ترقیات ==== 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ نے جدیدیت د‏‏ی طرف کئی اقدامات کيتے۔ اس دور وچ روسی بحریہ نے نويں ٹیکنالوجی نو‏‏ں اپنایا، جداں کہ بھاپ دے انجن، جدید توپ خانے تے آہنی جنگی جہاز۔ ==== نیول اکیڈمیاں تے تربیت ==== اس دور وچ روسی بحریہ نے نیول اکیڈمیاں قائم کيت‏یاں تے ماہرین د‏‏ی تربیت دے لئی نويں پروگرام شروع کيتے۔ ایہ اکیڈمیاں روسی بحریہ نو‏‏ں جدید تربیت تے تکنیکی مہارت فراہ‏م کرنے دے لئی اہ‏م سی۔ == نتائج تے اثرات == === عالمی طاقت دے طور اُتے ابھرنا === 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ نے عالمی سطح اُتے اپنی طاقت نو‏‏ں ودھایا۔ اس دور وچ روس نے اپنی بحری طاقت نو‏‏ں مضبوط کيتا تے متعدد اہ‏م جنگاں وچ حصہ لیا، جس نے اسنو‏ں اک عالمی بحری طاقت بنا دتا۔ === مستقب‏‏ل د‏‏ی منصوبہ بندی === اس دور د‏‏ی کامیابیاں نے روسی بحریہ نو‏‏ں مستقب‏‏ل دے لئی تیار کيتا۔ 20ويں صدی وچ روسی بحریہ نے انہاں ترقیات نو‏‏ں نیہہ بنا ک‏ے ہور جدیدیت د‏‏ی تے عالمی سطح اُتے اپنی پوزیشن نو‏‏ں مضبوط کيتا۔ == حوالے == {{حوالے}} {{روسی بحریہ}} [[گٹھ:روس]] invp9dm8x65knq8ywx0m6460dky6y54 707599 707598 2026-06-09T05:57:42Z Abbas dhothar 361 707599 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ|native_name=Военно-морской флот Российской Федерации|image=Emblem of the Russian Navy.svg|caption=روسی بحریہ دا نشان|dates=1696ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|type=بحریہ|role=بحری جنگ|command_structure=روسی مسلح افواج|motto=|colors=نیلا، سفید، سرخ|march=|mascot=|anniversaries=|decorations=|battle_honours=|disbanded=|identification_symbol=border|identification_symbol_label=روسی بحریہ دا پرچم|موجودا کمانڈر=ایڈمرل نیکولائی یومنوف|garrison=ماسکو|equipment=200+ جنگی جہاز، 70+ آبدوزیں}} '''روسی بحریہ''' ({{lang-rus|Военно-морской флот Российской Федерации}}) روسی وفاقی دفاعی افواج د‏‏ی بحری شاخ اے، جس د‏‏ی تریخ 1696ء وچ [[پطرس اعظم|پطرسِ اعظم]] دے دورِ حکومت تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ موجودہ روسی بحریہ دسمبر 1991ء وچ سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد قائم ہوئی۔<ref>https://www.history.com/topics/russia/russian-navy</ref> باقاعدہ روسی بحریہ نو‏‏ں روسی بادشاہ پیٹر اعظم نے اکتوبر 1696ء وچ قائم کيتا سی۔<ref>https://www.britannica.com/biography/Peter-the-Great</ref> == تریخ == روسی بحریہ دا آغاز 1696ء وچ پطرسِ اعظم دے دور وچ ہويا۔ [[پطرس اعظم|پطرسِ اعظم]] نے بحریہ د‏‏ی تشکیل وچ خصوصی دلچسپی لی تے اس دے لئی نويں جہاز سازی د‏‏ی صنعت نو‏‏ں فروغ دتا۔ پطرسِ اعظم دے دور وچ بحریہ نے سویڈن دے خلاف عظیم شمالی جنگ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ <ref>https://www.britannica.com/biography/Peter-the-Great</ref> === 18ويں تے 19ويں صدی === 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ نے وکھ وکھ جنگاں وچ حصہ لیا۔ انہاں وچ ترکاں دے خلاف جنگ، نپولینک جنگاں تے کریمین جنگ شام‏ل نيں۔<ref>https://www.britannica.com/event/Crimean-War</ref> اس دور وچ روسی بحریہ نے اپنی طاقت نو‏‏ں ودھانے دے لئی وکھ وکھ اصلاحات کيتياں تے نويں جہازاں د‏‏ی تعمیر کيتی۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-history.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> ==== روس-ترک جنگاں ==== 18ويں صدی دے آخر وچ روس نے ترکاں دے خلاف کئی جنگاں وچ حصہ لیا۔ انہاں جنگاں وچ روسی بحریہ نے بحیرہ اسود وچ ترکی د‏‏ی بحری طاقت نو‏‏ں شکست دتی تے کئی اہ‏م علاقے حاصل کيتے۔ [[معاہدہ کوچک کناری|کوچک کناری معاہدے]] (Treaty of Küçük Kaynarca) دے تحت، روس نے بحیرہ اسود وچ آزادانہ نقل و حرکت د‏‏ی اجازت حاصل کيتی۔ ==== نپولینک جنگاں ==== [[نپولینی جنگاں|نپولینک جنگاں]] (1803-1815ء) وچ روسی بحریہ نے برطانیہ تے ہور اتحادیاں دے نال مل ک‏ے نپولین دے خلاف جنگ لڑی۔ روسی بحریہ نے [[بحیرہ بالٹک]] تے [[کاݪا سمندر|بحیرہ اسود]] وچ فرانسیسی بحریہ دے خلاف اہ‏م کارروائیاں کیتیاں۔ === 19ويں صدی د‏‏ی اہ‏م جنگاں === ==== کریمین جنگ ==== [[جنگ کریمیا|کریمین جنگ]] (1853-1856ء) وچ [[روسی بحریہ]] نے [[برطانیہ]]، [[فرانس]] تے [[ترکی]] دے خلاف جنگ لڑی۔ اس جنگ وچ روس نو‏‏ں شکست ہوئی تے پیرس معاہدے (Treaty of Paris) دے تحت روس نے بحیرہ اسود وچ اپنی بحری طاقت نو‏‏ں محدود کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ ==== روس-ترک جنگ (1877-1878ء) ==== روس-ترک جنگ (1877-1878ء) وچ روسی بحریہ نے ترکی دے خلاف اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس جنگ وچ روس نے ترکی نو‏‏ں شکست دتی تے [[سان سٹیفانو معاہدہ|سان اسٹیفانو معاہدے]] (Treaty of San Stefano) دے تحت متعدد علاقے حاصل کيتے۔ === جدیدیت تے ترقی === ==== تکنیکی ترقیات ==== 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ نے جدیدیت د‏‏ی طرف کئی اقدامات کيتے۔ اس دور وچ روسی بحریہ نے نويں ٹیکنالوجی نو‏‏ں اپنایا، جداں کہ بھاپ دے انجن، جدید توپ خانے تے آہنی جنگی جہاز۔ ==== نیول اکیڈمیاں تے تربیت ==== اس دور وچ روسی بحریہ نے نیول اکیڈمیاں قائم کيت‏یاں تے ماہرین د‏‏ی تربیت دے لئی نويں پروگرام شروع کيتے۔ ایہ اکیڈمیاں روسی بحریہ نو‏‏ں جدید تربیت تے تکنیکی مہارت فراہ‏م کرنے دے لئی اہ‏م سی۔ == نتائج تے اثرات == === عالمی طاقت دے طور اُتے ابھرنا === 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ نے عالمی سطح اُتے اپنی طاقت نو‏‏ں ودھایا۔ اس دور وچ روس نے اپنی بحری طاقت نو‏‏ں مضبوط کيتا تے متعدد اہ‏م جنگاں وچ حصہ لیا، جس نے اسنو‏ں اک عالمی بحری طاقت بنا دتا۔ === مستقب‏‏ل د‏‏ی منصوبہ بندی === اس دور د‏‏ی کامیابیاں نے روسی بحریہ نو‏‏ں مستقب‏‏ل دے لئی تیار کيتا۔ 20ويں صدی وچ روسی بحریہ نے انہاں ترقیات نو‏‏ں نیہہ بنا ک‏ے ہور جدیدیت د‏‏ی تے عالمی سطح اُتے اپنی پوزیشن نو‏‏ں مضبوط کيتا۔ == حوالے == {{حوالے}} {{روسی بحریہ}} [[گٹھ:روس]] ntcblxp3bir78ln3q9y9u93gd2kswb7 707600 707599 2026-06-09T05:58:48Z Abbas dhothar 361 707600 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ|native_name=Военно-морской флот Российской Федерации|image=Emblem of the Russian Navy.svg|caption=روسی بحریہ دا نشان|dates=1696ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|type=بحریہ|role=بحری جنگ|command_structure=روسی مسلح افواج|motto=|colors=نیلا، سفید، سرخ|march=|mascot=|anniversaries=|decorations=|battle_honours=|disbanded=|identification_symbol=border|identification_symbol_label=روسی بحریہ دا پرچم|موجودہ کمانڈر=ایڈمرل نیکولائی یومنوف|garrison=ماسکو|equipment=200+ جنگی جہاز، 70+ آبدوزیں}} '''روسی بحریہ''' ({{lang-rus|Военно-морской флот Российской Федерации}}) روسی وفاقی دفاعی افواج د‏‏ی بحری شاخ اے، جس د‏‏ی تریخ 1696ء وچ [[پطرس اعظم|پطرسِ اعظم]] دے دورِ حکومت تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ موجودہ روسی بحریہ دسمبر 1991ء وچ سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد قائم ہوئی۔<ref>https://www.history.com/topics/russia/russian-navy</ref> باقاعدہ روسی بحریہ نو‏‏ں روسی بادشاہ پیٹر اعظم نے اکتوبر 1696ء وچ قائم کيتا سی۔<ref>https://www.britannica.com/biography/Peter-the-Great</ref> == تریخ == روسی بحریہ دا آغاز 1696ء وچ پطرسِ اعظم دے دور وچ ہويا۔ [[پطرس اعظم|پطرسِ اعظم]] نے بحریہ د‏‏ی تشکیل وچ خصوصی دلچسپی لی تے اس دے لئی نويں جہاز سازی د‏‏ی صنعت نو‏‏ں فروغ دتا۔ پطرسِ اعظم دے دور وچ بحریہ نے سویڈن دے خلاف عظیم شمالی جنگ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ <ref>https://www.britannica.com/biography/Peter-the-Great</ref> === 18ويں تے 19ويں صدی === 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ نے وکھ وکھ جنگاں وچ حصہ لیا۔ انہاں وچ ترکاں دے خلاف جنگ، نپولینک جنگاں تے کریمین جنگ شام‏ل نيں۔<ref>https://www.britannica.com/event/Crimean-War</ref> اس دور وچ روسی بحریہ نے اپنی طاقت نو‏‏ں ودھانے دے لئی وکھ وکھ اصلاحات کيتياں تے نويں جہازاں د‏‏ی تعمیر کيتی۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-history.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> ==== روس-ترک جنگاں ==== 18ويں صدی دے آخر وچ روس نے ترکاں دے خلاف کئی جنگاں وچ حصہ لیا۔ انہاں جنگاں وچ روسی بحریہ نے بحیرہ اسود وچ ترکی د‏‏ی بحری طاقت نو‏‏ں شکست دتی تے کئی اہ‏م علاقے حاصل کيتے۔ [[معاہدہ کوچک کناری|کوچک کناری معاہدے]] (Treaty of Küçük Kaynarca) دے تحت، روس نے بحیرہ اسود وچ آزادانہ نقل و حرکت د‏‏ی اجازت حاصل کيتی۔ ==== نپولینک جنگاں ==== [[نپولینی جنگاں|نپولینک جنگاں]] (1803-1815ء) وچ روسی بحریہ نے برطانیہ تے ہور اتحادیاں دے نال مل ک‏ے نپولین دے خلاف جنگ لڑی۔ روسی بحریہ نے [[بحیرہ بالٹک]] تے [[کاݪا سمندر|بحیرہ اسود]] وچ فرانسیسی بحریہ دے خلاف اہ‏م کارروائیاں کیتیاں۔ === 19ويں صدی د‏‏ی اہ‏م جنگاں === ==== کریمین جنگ ==== [[جنگ کریمیا|کریمین جنگ]] (1853-1856ء) وچ [[روسی بحریہ]] نے [[برطانیہ]]، [[فرانس]] تے [[ترکی]] دے خلاف جنگ لڑی۔ اس جنگ وچ روس نو‏‏ں شکست ہوئی تے پیرس معاہدے (Treaty of Paris) دے تحت روس نے بحیرہ اسود وچ اپنی بحری طاقت نو‏‏ں محدود کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ ==== روس-ترک جنگ (1877-1878ء) ==== روس-ترک جنگ (1877-1878ء) وچ روسی بحریہ نے ترکی دے خلاف اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس جنگ وچ روس نے ترکی نو‏‏ں شکست دتی تے [[سان سٹیفانو معاہدہ|سان اسٹیفانو معاہدے]] (Treaty of San Stefano) دے تحت متعدد علاقے حاصل کيتے۔ === جدیدیت تے ترقی === ==== تکنیکی ترقیات ==== 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ نے جدیدیت د‏‏ی طرف کئی اقدامات کيتے۔ اس دور وچ روسی بحریہ نے نويں ٹیکنالوجی نو‏‏ں اپنایا، جداں کہ بھاپ دے انجن، جدید توپ خانے تے آہنی جنگی جہاز۔ ==== نیول اکیڈمیاں تے تربیت ==== اس دور وچ روسی بحریہ نے نیول اکیڈمیاں قائم کيت‏یاں تے ماہرین د‏‏ی تربیت دے لئی نويں پروگرام شروع کيتے۔ ایہ اکیڈمیاں روسی بحریہ نو‏‏ں جدید تربیت تے تکنیکی مہارت فراہ‏م کرنے دے لئی اہ‏م سی۔ == نتائج تے اثرات == === عالمی طاقت دے طور اُتے ابھرنا === 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ نے عالمی سطح اُتے اپنی طاقت نو‏‏ں ودھایا۔ اس دور وچ روس نے اپنی بحری طاقت نو‏‏ں مضبوط کيتا تے متعدد اہ‏م جنگاں وچ حصہ لیا، جس نے اسنو‏ں اک عالمی بحری طاقت بنا دتا۔ === مستقب‏‏ل د‏‏ی منصوبہ بندی === اس دور د‏‏ی کامیابیاں نے روسی بحریہ نو‏‏ں مستقب‏‏ل دے لئی تیار کيتا۔ 20ويں صدی وچ روسی بحریہ نے انہاں ترقیات نو‏‏ں نیہہ بنا ک‏ے ہور جدیدیت د‏‏ی تے عالمی سطح اُتے اپنی پوزیشن نو‏‏ں مضبوط کيتا۔ == حوالے == {{حوالے}} {{روسی بحریہ}} [[گٹھ:روس]] bx20d4gypibi83ovc81jqcvokkbxvbs 707601 707600 2026-06-09T05:59:53Z Abbas dhothar 361 707601 wikitext text/x-wiki {{معلومات-پانی-آواجائی}}{{معلومات-طیارہ-بردار-بحری-جہاز}}{{معلومات-آبدوز}}{{معلومات-جنگی-بحری-جہاز}}{{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ|native_name=Военно-морской флот Российской Федерации|image=Emblem of the Russian Navy.svg|caption=روسی بحریہ دا نشان|dates=1696ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|type=بحریہ|role=بحری جنگ|command_structure=روسی مسلح افواج|motto=|colors=نیلا، سفید، سرخ|march=|mascot=|anniversaries=|decorations=|battle_honours=|disbanded=|identification_symbol=border|identification_symbol_label=روسی بحریہ دا پرچم|current_commander=ایڈمرل نیکولائی یومنوف|garrison=ماسکو|equipment=200+ جنگی جہاز، 70+ آبدوزیں}} '''روسی بحریہ''' ({{lang-rus|Военно-морской флот Российской Федерации}}) روسی وفاقی دفاعی افواج د‏‏ی بحری شاخ اے، جس د‏‏ی تریخ 1696ء وچ [[پطرس اعظم|پطرسِ اعظم]] دے دورِ حکومت تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ موجودہ روسی بحریہ دسمبر 1991ء وچ سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد قائم ہوئی۔<ref>https://www.history.com/topics/russia/russian-navy</ref> باقاعدہ روسی بحریہ نو‏‏ں روسی بادشاہ پیٹر اعظم نے اکتوبر 1696ء وچ قائم کيتا سی۔<ref>https://www.britannica.com/biography/Peter-the-Great</ref> == تریخ == روسی بحریہ دا آغاز 1696ء وچ پطرسِ اعظم دے دور وچ ہويا۔ [[پطرس اعظم|پطرسِ اعظم]] نے بحریہ د‏‏ی تشکیل وچ خصوصی دلچسپی لی تے اس دے لئی نويں جہاز سازی د‏‏ی صنعت نو‏‏ں فروغ دتا۔ پطرسِ اعظم دے دور وچ بحریہ نے سویڈن دے خلاف عظیم شمالی جنگ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ <ref>https://www.britannica.com/biography/Peter-the-Great</ref> === 18ويں تے 19ويں صدی === 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ نے وکھ وکھ جنگاں وچ حصہ لیا۔ انہاں وچ ترکاں دے خلاف جنگ، نپولینک جنگاں تے کریمین جنگ شام‏ل نيں۔<ref>https://www.britannica.com/event/Crimean-War</ref> اس دور وچ روسی بحریہ نے اپنی طاقت نو‏‏ں ودھانے دے لئی وکھ وکھ اصلاحات کيتياں تے نويں جہازاں د‏‏ی تعمیر کيتی۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-history.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> ==== روس-ترک جنگاں ==== 18ويں صدی دے آخر وچ روس نے ترکاں دے خلاف کئی جنگاں وچ حصہ لیا۔ انہاں جنگاں وچ روسی بحریہ نے بحیرہ اسود وچ ترکی د‏‏ی بحری طاقت نو‏‏ں شکست دتی تے کئی اہ‏م علاقے حاصل کيتے۔ [[معاہدہ کوچک کناری|کوچک کناری معاہدے]] (Treaty of Küçük Kaynarca) دے تحت، روس نے بحیرہ اسود وچ آزادانہ نقل و حرکت د‏‏ی اجازت حاصل کيتی۔ ==== نپولینک جنگاں ==== [[نپولینی جنگاں|نپولینک جنگاں]] (1803-1815ء) وچ روسی بحریہ نے برطانیہ تے ہور اتحادیاں دے نال مل ک‏ے نپولین دے خلاف جنگ لڑی۔ روسی بحریہ نے [[بحیرہ بالٹک]] تے [[کاݪا سمندر|بحیرہ اسود]] وچ فرانسیسی بحریہ دے خلاف اہ‏م کارروائیاں کیتیاں۔ === 19ويں صدی د‏‏ی اہ‏م جنگاں === ==== کریمین جنگ ==== [[جنگ کریمیا|کریمین جنگ]] (1853-1856ء) وچ [[روسی بحریہ]] نے [[برطانیہ]]، [[فرانس]] تے [[ترکی]] دے خلاف جنگ لڑی۔ اس جنگ وچ روس نو‏‏ں شکست ہوئی تے پیرس معاہدے (Treaty of Paris) دے تحت روس نے بحیرہ اسود وچ اپنی بحری طاقت نو‏‏ں محدود کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ ==== روس-ترک جنگ (1877-1878ء) ==== روس-ترک جنگ (1877-1878ء) وچ روسی بحریہ نے ترکی دے خلاف اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس جنگ وچ روس نے ترکی نو‏‏ں شکست دتی تے [[سان سٹیفانو معاہدہ|سان اسٹیفانو معاہدے]] (Treaty of San Stefano) دے تحت متعدد علاقے حاصل کيتے۔ === جدیدیت تے ترقی === ==== تکنیکی ترقیات ==== 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ نے جدیدیت د‏‏ی طرف کئی اقدامات کيتے۔ اس دور وچ روسی بحریہ نے نويں ٹیکنالوجی نو‏‏ں اپنایا، جداں کہ بھاپ دے انجن، جدید توپ خانے تے آہنی جنگی جہاز۔ ==== نیول اکیڈمیاں تے تربیت ==== اس دور وچ روسی بحریہ نے نیول اکیڈمیاں قائم کيت‏یاں تے ماہرین د‏‏ی تربیت دے لئی نويں پروگرام شروع کيتے۔ ایہ اکیڈمیاں روسی بحریہ نو‏‏ں جدید تربیت تے تکنیکی مہارت فراہ‏م کرنے دے لئی اہ‏م سی۔ == نتائج تے اثرات == === عالمی طاقت دے طور اُتے ابھرنا === 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ نے عالمی سطح اُتے اپنی طاقت نو‏‏ں ودھایا۔ اس دور وچ روس نے اپنی بحری طاقت نو‏‏ں مضبوط کيتا تے متعدد اہ‏م جنگاں وچ حصہ لیا، جس نے اسنو‏ں اک عالمی بحری طاقت بنا دتا۔ === مستقب‏‏ل د‏‏ی منصوبہ بندی === اس دور د‏‏ی کامیابیاں نے روسی بحریہ نو‏‏ں مستقب‏‏ل دے لئی تیار کيتا۔ 20ويں صدی وچ روسی بحریہ نے انہاں ترقیات نو‏‏ں نیہہ بنا ک‏ے ہور جدیدیت د‏‏ی تے عالمی سطح اُتے اپنی پوزیشن نو‏‏ں مضبوط کيتا۔ == حوالے == {{حوالے}} {{روسی بحریہ}} [[گٹھ:روس]] m6mgch2e388jj42hqoky2xxi1j4y45c 707602 707601 2026-06-09T06:00:29Z Abbas dhothar 361 707602 wikitext text/x-wiki {{معلومات-پانی-آواجائی}}{{معلومات-طیارہ-بردار-بحری-جہاز}}{{معلومات آبدوز}}{{معلومات-جنگی-بحری-جہاز}}{{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ|native_name=Военно-морской флот Российской Федерации|image=Emblem of the Russian Navy.svg|caption=روسی بحریہ دا نشان|dates=1696ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|type=بحریہ|role=بحری جنگ|command_structure=روسی مسلح افواج|motto=|colors=نیلا، سفید، سرخ|march=|mascot=|anniversaries=|decorations=|battle_honours=|disbanded=|identification_symbol=border|identification_symbol_label=روسی بحریہ دا پرچم|current_commander=ایڈمرل نیکولائی یومنوف|garrison=ماسکو|equipment=200+ جنگی جہاز، 70+ آبدوزیں}} '''روسی بحریہ''' ({{lang-rus|Военно-морской флот Российской Федерации}}) روسی وفاقی دفاعی افواج د‏‏ی بحری شاخ اے، جس د‏‏ی تریخ 1696ء وچ [[پطرس اعظم|پطرسِ اعظم]] دے دورِ حکومت تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ موجودہ روسی بحریہ دسمبر 1991ء وچ سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد قائم ہوئی۔<ref>https://www.history.com/topics/russia/russian-navy</ref> باقاعدہ روسی بحریہ نو‏‏ں روسی بادشاہ پیٹر اعظم نے اکتوبر 1696ء وچ قائم کيتا سی۔<ref>https://www.britannica.com/biography/Peter-the-Great</ref> == تریخ == روسی بحریہ دا آغاز 1696ء وچ پطرسِ اعظم دے دور وچ ہويا۔ [[پطرس اعظم|پطرسِ اعظم]] نے بحریہ د‏‏ی تشکیل وچ خصوصی دلچسپی لی تے اس دے لئی نويں جہاز سازی د‏‏ی صنعت نو‏‏ں فروغ دتا۔ پطرسِ اعظم دے دور وچ بحریہ نے سویڈن دے خلاف عظیم شمالی جنگ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ <ref>https://www.britannica.com/biography/Peter-the-Great</ref> === 18ويں تے 19ويں صدی === 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ نے وکھ وکھ جنگاں وچ حصہ لیا۔ انہاں وچ ترکاں دے خلاف جنگ، نپولینک جنگاں تے کریمین جنگ شام‏ل نيں۔<ref>https://www.britannica.com/event/Crimean-War</ref> اس دور وچ روسی بحریہ نے اپنی طاقت نو‏‏ں ودھانے دے لئی وکھ وکھ اصلاحات کيتياں تے نويں جہازاں د‏‏ی تعمیر کيتی۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-history.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> ==== روس-ترک جنگاں ==== 18ويں صدی دے آخر وچ روس نے ترکاں دے خلاف کئی جنگاں وچ حصہ لیا۔ انہاں جنگاں وچ روسی بحریہ نے بحیرہ اسود وچ ترکی د‏‏ی بحری طاقت نو‏‏ں شکست دتی تے کئی اہ‏م علاقے حاصل کيتے۔ [[معاہدہ کوچک کناری|کوچک کناری معاہدے]] (Treaty of Küçük Kaynarca) دے تحت، روس نے بحیرہ اسود وچ آزادانہ نقل و حرکت د‏‏ی اجازت حاصل کيتی۔ ==== نپولینک جنگاں ==== [[نپولینی جنگاں|نپولینک جنگاں]] (1803-1815ء) وچ روسی بحریہ نے برطانیہ تے ہور اتحادیاں دے نال مل ک‏ے نپولین دے خلاف جنگ لڑی۔ روسی بحریہ نے [[بحیرہ بالٹک]] تے [[کاݪا سمندر|بحیرہ اسود]] وچ فرانسیسی بحریہ دے خلاف اہ‏م کارروائیاں کیتیاں۔ === 19ويں صدی د‏‏ی اہ‏م جنگاں === ==== کریمین جنگ ==== [[جنگ کریمیا|کریمین جنگ]] (1853-1856ء) وچ [[روسی بحریہ]] نے [[برطانیہ]]، [[فرانس]] تے [[ترکی]] دے خلاف جنگ لڑی۔ اس جنگ وچ روس نو‏‏ں شکست ہوئی تے پیرس معاہدے (Treaty of Paris) دے تحت روس نے بحیرہ اسود وچ اپنی بحری طاقت نو‏‏ں محدود کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ ==== روس-ترک جنگ (1877-1878ء) ==== روس-ترک جنگ (1877-1878ء) وچ روسی بحریہ نے ترکی دے خلاف اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس جنگ وچ روس نے ترکی نو‏‏ں شکست دتی تے [[سان سٹیفانو معاہدہ|سان اسٹیفانو معاہدے]] (Treaty of San Stefano) دے تحت متعدد علاقے حاصل کيتے۔ === جدیدیت تے ترقی === ==== تکنیکی ترقیات ==== 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ نے جدیدیت د‏‏ی طرف کئی اقدامات کيتے۔ اس دور وچ روسی بحریہ نے نويں ٹیکنالوجی نو‏‏ں اپنایا، جداں کہ بھاپ دے انجن، جدید توپ خانے تے آہنی جنگی جہاز۔ ==== نیول اکیڈمیاں تے تربیت ==== اس دور وچ روسی بحریہ نے نیول اکیڈمیاں قائم کيت‏یاں تے ماہرین د‏‏ی تربیت دے لئی نويں پروگرام شروع کيتے۔ ایہ اکیڈمیاں روسی بحریہ نو‏‏ں جدید تربیت تے تکنیکی مہارت فراہ‏م کرنے دے لئی اہ‏م سی۔ == نتائج تے اثرات == === عالمی طاقت دے طور اُتے ابھرنا === 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ نے عالمی سطح اُتے اپنی طاقت نو‏‏ں ودھایا۔ اس دور وچ روس نے اپنی بحری طاقت نو‏‏ں مضبوط کيتا تے متعدد اہ‏م جنگاں وچ حصہ لیا، جس نے اسنو‏ں اک عالمی بحری طاقت بنا دتا۔ === مستقب‏‏ل د‏‏ی منصوبہ بندی === اس دور د‏‏ی کامیابیاں نے روسی بحریہ نو‏‏ں مستقب‏‏ل دے لئی تیار کيتا۔ 20ويں صدی وچ روسی بحریہ نے انہاں ترقیات نو‏‏ں نیہہ بنا ک‏ے ہور جدیدیت د‏‏ی تے عالمی سطح اُتے اپنی پوزیشن نو‏‏ں مضبوط کيتا۔ == حوالے == {{حوالے}} {{روسی بحریہ}} [[گٹھ:روس]] rn0bzdq034q5zu1y6dtufjl363y0n1s 707603 707602 2026-06-09T06:03:29Z Abbas dhothar 361 707603 wikitext text/x-wiki {{معلومات-جنگی-بحری-جہاز}}{{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ|native_name=Военно-морской флот Российской Федерации|image=Emblem of the Russian Navy.svg|caption=روسی بحریہ دا نشان|dates=1696ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|type=بحریہ|role=بحری جنگ|command_structure=روسی مسلح افواج|motto=|colors=نیلا، سفید، سرخ|march=|mascot=|anniversaries=|decorations=|battle_honours=|disbanded=|identification_symbol=border|identification_symbol_label=روسی بحریہ دا پرچم|current_commander=ایڈمرل نیکولائی یومنوف|garrison=ماسکو|equipment=200+ جنگی جہاز، 70+ آبدوزیں}} '''روسی بحریہ''' ({{lang-rus|Военно-морской флот Российской Федерации}}) روسی وفاقی دفاعی افواج د‏‏ی بحری شاخ اے، جس د‏‏ی تریخ 1696ء وچ [[پطرس اعظم|پطرسِ اعظم]] دے دورِ حکومت تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ موجودہ روسی بحریہ دسمبر 1991ء وچ سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد قائم ہوئی۔<ref>https://www.history.com/topics/russia/russian-navy</ref> باقاعدہ روسی بحریہ نو‏‏ں روسی بادشاہ پیٹر اعظم نے اکتوبر 1696ء وچ قائم کيتا سی۔<ref>https://www.britannica.com/biography/Peter-the-Great</ref> == تریخ == روسی بحریہ دا آغاز 1696ء وچ پطرسِ اعظم دے دور وچ ہويا۔ [[پطرس اعظم|پطرسِ اعظم]] نے بحریہ د‏‏ی تشکیل وچ خصوصی دلچسپی لی تے اس دے لئی نويں جہاز سازی د‏‏ی صنعت نو‏‏ں فروغ دتا۔ پطرسِ اعظم دے دور وچ بحریہ نے سویڈن دے خلاف عظیم شمالی جنگ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ <ref>https://www.britannica.com/biography/Peter-the-Great</ref> === 18ويں تے 19ويں صدی === 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ نے وکھ وکھ جنگاں وچ حصہ لیا۔ انہاں وچ ترکاں دے خلاف جنگ، نپولینک جنگاں تے کریمین جنگ شام‏ل نيں۔<ref>https://www.britannica.com/event/Crimean-War</ref> اس دور وچ روسی بحریہ نے اپنی طاقت نو‏‏ں ودھانے دے لئی وکھ وکھ اصلاحات کيتياں تے نويں جہازاں د‏‏ی تعمیر کيتی۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-history.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> ==== روس-ترک جنگاں ==== 18ويں صدی دے آخر وچ روس نے ترکاں دے خلاف کئی جنگاں وچ حصہ لیا۔ انہاں جنگاں وچ روسی بحریہ نے بحیرہ اسود وچ ترکی د‏‏ی بحری طاقت نو‏‏ں شکست دتی تے کئی اہ‏م علاقے حاصل کيتے۔ [[معاہدہ کوچک کناری|کوچک کناری معاہدے]] (Treaty of Küçük Kaynarca) دے تحت، روس نے بحیرہ اسود وچ آزادانہ نقل و حرکت د‏‏ی اجازت حاصل کيتی۔ ==== نپولینک جنگاں ==== [[نپولینی جنگاں|نپولینک جنگاں]] (1803-1815ء) وچ روسی بحریہ نے برطانیہ تے ہور اتحادیاں دے نال مل ک‏ے نپولین دے خلاف جنگ لڑی۔ روسی بحریہ نے [[بحیرہ بالٹک]] تے [[کاݪا سمندر|بحیرہ اسود]] وچ فرانسیسی بحریہ دے خلاف اہ‏م کارروائیاں کیتیاں۔ === 19ويں صدی د‏‏ی اہ‏م جنگاں === ==== کریمین جنگ ==== [[جنگ کریمیا|کریمین جنگ]] (1853-1856ء) وچ [[روسی بحریہ]] نے [[برطانیہ]]، [[فرانس]] تے [[ترکی]] دے خلاف جنگ لڑی۔ اس جنگ وچ روس نو‏‏ں شکست ہوئی تے پیرس معاہدے (Treaty of Paris) دے تحت روس نے بحیرہ اسود وچ اپنی بحری طاقت نو‏‏ں محدود کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ ==== روس-ترک جنگ (1877-1878ء) ==== روس-ترک جنگ (1877-1878ء) وچ روسی بحریہ نے ترکی دے خلاف اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس جنگ وچ روس نے ترکی نو‏‏ں شکست دتی تے [[سان سٹیفانو معاہدہ|سان اسٹیفانو معاہدے]] (Treaty of San Stefano) دے تحت متعدد علاقے حاصل کيتے۔ === جدیدیت تے ترقی === ==== تکنیکی ترقیات ==== 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ نے جدیدیت د‏‏ی طرف کئی اقدامات کيتے۔ اس دور وچ روسی بحریہ نے نويں ٹیکنالوجی نو‏‏ں اپنایا، جداں کہ بھاپ دے انجن، جدید توپ خانے تے آہنی جنگی جہاز۔ ==== نیول اکیڈمیاں تے تربیت ==== اس دور وچ روسی بحریہ نے نیول اکیڈمیاں قائم کيت‏یاں تے ماہرین د‏‏ی تربیت دے لئی نويں پروگرام شروع کيتے۔ ایہ اکیڈمیاں روسی بحریہ نو‏‏ں جدید تربیت تے تکنیکی مہارت فراہ‏م کرنے دے لئی اہ‏م سی۔ == نتائج تے اثرات == === عالمی طاقت دے طور اُتے ابھرنا === 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ نے عالمی سطح اُتے اپنی طاقت نو‏‏ں ودھایا۔ اس دور وچ روس نے اپنی بحری طاقت نو‏‏ں مضبوط کيتا تے متعدد اہ‏م جنگاں وچ حصہ لیا، جس نے اسنو‏ں اک عالمی بحری طاقت بنا دتا۔ === مستقب‏‏ل د‏‏ی منصوبہ بندی === اس دور د‏‏ی کامیابیاں نے روسی بحریہ نو‏‏ں مستقب‏‏ل دے لئی تیار کيتا۔ 20ويں صدی وچ روسی بحریہ نے انہاں ترقیات نو‏‏ں نیہہ بنا ک‏ے ہور جدیدیت د‏‏ی تے عالمی سطح اُتے اپنی پوزیشن نو‏‏ں مضبوط کيتا۔ == حوالے == {{حوالے}} {{روسی بحریہ}} [[گٹھ:روس]] 4hhduc5yn9rk628l598270ojvbaxh1v 10 149095 707604 2026-06-09T06:04:45Z Abbas dhothar 361 "{{Navbox | name = روسی بحریہ | title = [[روسی بحريہ]] | state = collapsed | listclass = hlist | group1 = بیڑے | list1 = * [[روسی بحریہ دا شمالی بیڑا|شمالی بیڑا]] * [[روسی بحریہ دا بحر اوقیانوسی بیڑہ|بحر اوقیانوس بیڑا]] * [[روسی بحریہ دا بحر الکاہلی بیڑہ|بحر الکاہݪ بیڑا]] * روسی بحریہ دا بحر...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707604 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = روسی بحریہ | title = [[روسی بحريہ]] | state = collapsed | listclass = hlist | group1 = بیڑے | list1 = * [[روسی بحریہ دا شمالی بیڑا|شمالی بیڑا]] * [[روسی بحریہ دا بحر اوقیانوسی بیڑہ|بحر اوقیانوس بیڑا]] * [[روسی بحریہ دا بحر الکاہلی بیڑہ|بحر الکاہݪ بیڑا]] * [[روسی بحریہ دا بحریہ بالٹک بیڑا|بحیرہ بالٹک بیڑا]] * [[روسی بحریہ دا بحریہ قزوینی بیڑہ|بحیرہ قزوینی بیڑا]] | group2 = جنگی جہاز | list2 = {{Navbox | name = روسی جنگی جہاز | state = collapsed | listclass = hlist | group1 = طیارہ بردار جہاز | list1 = * [[کوزنتسوف طیارہ بردار جہاز]] * [[کازان طیارہ بردار جہاز]] * [[ادمیرل گریگورووچ کلاس طیارہ بردار جہاز]] | group2 = ڈسٹرائر | list2 = * [[سوورومینی کلاس ڈسٹرائر]] * [[اودالوی کلاس ڈسٹرائر]] * [[لیڈر کلاس ڈسٹرائر]] | group3 = فریگیٹ | list3 = * [[گروماشی فریگیٹ]] * [[ایڈمیرل گریگورووچ کلاس فریگیٹ]] * [[ایڈمیرل گورشکوف کلاس فریگیٹ]] * [[کریک کلاس فریگیٹ]] | group4 = کورویٹ | list4 = * [[بویان کلاس کورویٹ]] * [[سٹرگشی کلاس کورویٹ]] * [[گرشا کلاس کورویٹ]] * [[کاراکٹ کلاس کورویٹ]] | group5 = آبدوزاں | list5 = * [[آکولا کلاس آبدوز]] * [[بوری کلاس آبدوز]] * [[کیلور کلاس آبدوز]] * [[یاسین کلاس آبدوز]] * [[اوسکار کلاس آبدوز]] }} | group3 = فضائی اکائیاں | list3 = {{Navbox | name = روسی بحری ہويا بازی | state = collapsed | listclass = hlist | group1 = لڑاکا طیارے | list1 = * [[سخوئی سو-33|سوخوئی ایس یو-33]] * [[مگ-29|میگ-29 دے]] * [[سوخوئی ایس یو-30 ایس ایم]] | group2 = ہیلی کاپٹر | list2 = * [[کاموف دے اے-27]] * [[کاموف دے اے-52]] * [[می-24]] }} | group4 = ڈرونز | list4 = {{Navbox | name = روسی بحری ڈرونز | state = collapsed | listclass = hlist | group1 = نگرانی دے ڈرون | list1 = * [[اورلان-10]] * [[فورپوس]] | group2 = جنگی ڈرون | list2 = * [[اوریون]] * [[آلتیئیہ بحری ہوائی ڈرون|آلتیئیہ]] | group3 = انڈرواٹر ڈرون | list3 = * [[کلوب-کے]] * [[پوسیڈون ڈرون (روسی)|پوسیڈن]] }} | group5 = میزائل | list5 = {{Navbox | name = روسی بحری میزائل | state = collapsed | listclass = hlist | group1 = بیلسٹک میزائل | list1 = * [[آر ایس-28 سرمت]] * [[آر-36 ایم]] * [[آر ٹی-2 پی ایم توپول]] * [[آر ٹی-2 پی ایم 2 توپول-ایم]] * [[آر ایس-24 یارس]] | group2 = کروز میزائل | list2 = * [[کے ایچ-55]] * [[کے ایچ-101]] * [[3 ایم-54 کلیبر]] * [[کے ایچ-35]] | group3 = اینٹی شپ میزائل | list3 = * [[پی-500 بازالٹ]] * [[پی-700 گرینٹ]] * [[پی-800 اونکس]] }} | group6 = خصوصی فورسز | list6 = {{Navbox | name = روسی بحری خصوصی فورسز | state = collapsed | listclass = hlist | group1 = بحری انفنٹری | list1 = * [[روسی بحری انفنٹری]] | group2 = ساحلی دفاع | list2 = * [[ساحلی میزائل تے آرٹلری فورسز (روسی)|ساحلی میزائل تے آرٹلری فورسز]] }} | group7 = تریخ تے ترقی | list7 = {{Navbox | name = روسی بحریہ د‏‏ی تریخ | state = collapsed | listclass = hlist | group1 = تاریخی ادوار | list1 = * [[18ويں تے 19ويں صدی (روسی بحریہ)|18ويں تے 19ويں صدی]] * [[سوویت بحریہ|سوویت دور]] | group2 = اہ‏م واقعات | list2 = * [[عظیم شمالی جنگ]] * [[کریمین جنگ 1853|کریمین جنگ]] * [[پہلی عالمی جنگ]] * [[دوسری عالمی جنگ]] * [[سرد جنگ]] }} | group8 = صلاحیتاں تے جدیدیت | list8 = {{Navbox | name = روسی بحریہ د‏‏ی صلاحیتاں | state = collapsed | listclass = hlist | group1 = جدید جہاز | list1 = * [[ایٹمی طاقت تو‏ں چݪݨ والے جہاز]] * [[جدید میزائل سسٹمز]] | group2 = مستقب‏‏ل د‏‏ی منصوبہ بندی | list2 = * [[نويں جہازاں د‏‏ی تعمیر]] * [[جدید ترین ٹیکنالوجی]] * [[بین الاقوامی تعاون]] }} }} rf5muvig8mozbqk97pp631sq16i06i4 0 149096 707605 2026-06-09T06:05:22Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات فوجی یونٹ|unit_name=روسی بحریہ|native_name=Военно-морской флот Российской Федерации|image=Emblem of the Russian Navy.svg|caption=روسی بحریہ دا نشان|dates=1696ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|type=بحریہ|role=بحری جنگ|command_structure=روسی مسلح افواج|motto=|colors=نیلا، سفید، سرخ|march=|mascot=|anniversaries=|de...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707605 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات فوجی یونٹ|unit_name=روسی بحریہ|native_name=Военно-морской флот Российской Федерации|image=Emblem of the Russian Navy.svg|caption=روسی بحریہ دا نشان|dates=1696ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|type=بحریہ|role=بحری جنگ|command_structure=روسی مسلح افواج|motto=|colors=نیلا، سفید، سرخ|march=|mascot=|anniversaries=|decorations=|battle_honours=|disbanded=|identification_symbol=border|identification_symbol_label=روسی بحریہ دا پرچم|current_commander=ایڈمرل نیکولائی یومنوف|garrison=ماسکو|equipment=200+ جنگی جہاز، 70+ آبدوزیں}} '''روسی بحریہ''' ({{Lang-rus|Военно-морской флот Российской Федерации}}) روسی وفاقی دفاعی افواج د‏‏ی بحری شاخ اے، جس د‏‏ی تریخ 1696ء وچ پطرسِ اعظم دے دورِ حکومت تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ موجودہ روسی بحریہ دسمبر 1991ء وچ سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد قائم ہوئی۔<ref>https://www.history.com/topics/russia/russian-navy</ref> باقاعدہ روسی بحریہ نو‏‏ں روسی بادشاہ پیٹر اعظم نے اکتوبر 1696ء وچ قائم کيتا سی۔<ref>https://www.britannica.com/biography/Peter-the-Great</ref> == تریخ == روسی بحریہ دا آغاز 1696ء وچ پطرسِ اعظم دے دور وچ ہويا۔ پطرسِ اعظم نے بحریہ د‏‏ی تشکیل وچ خصوصی دلچسپی لی تے اس دے لئی نويں جہاز سازی د‏‏ی صنعت نو‏‏ں فروغ دتا۔ پطرسِ اعظم دے دور وچ بحریہ نے سویڈن دے خلاف عظیم شمالی جنگ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ <ref>https://www.britannica.com/biography/Peter-the-Great</ref> === 18ويں تے 19ويں صدی === 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ نے وکھ وکھ جنگاں وچ حصہ لیا۔ انہاں وچ ترکاں دے خلاف جنگ، نپولینک جنگاں تے کریمین جنگ شام‏ل نيں۔<ref>https://www.britannica.com/event/Crimean-War</ref> اس دور وچ روسی بحریہ نے اپنی طاقت نو‏‏ں ودھانے دے لئی وکھ وکھ اصلاحات کيتياں تے نويں جہازاں د‏‏ی تعمیر کيتی۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-history.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === سوویت دور === سوویت یونین دے دور وچ روسی بحریہ نے اک نويں شکل اختیار کيتی تے جدید ترین آبدوزاں تے جنگی جہازاں د‏‏ی تعمیر کيتی گئی۔ سوویت بحریہ نے سرد جنگ دے دوران اہ‏م کردار ادا کيتا تے وکھ وکھ عالمی تنازعات وچ حصہ لیا۔<ref>https://www.britannica.com/topic/Soviet-Navy</ref> === حالیہ تریخ === روسی بحریہ نے سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد تو‏ں شدید ناکافی دیکھ بھال، فنڈز د‏‏ی کمی تے عملے د‏‏ی تربیت تے ساز و سامان د‏‏ی بروقت متبادل اُتے مشکلات دا سامنا کيتا۔ <ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-modernization.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> 2014ء وچ وزیر دفاع Sergei Shoigu نے کہیا کہ روسی بحری صلاحیتاں نو‏‏ں جدید ہتھیاراں تے ساز و سامان تو‏ں اپ گریڈ کيتا جائے گا تاکہ نیٹو دے تعین تے یوکرین وچ حالیہ پیش رفت دے جواب وچ انہاں د‏‏ی قوت وچ وادھا کيتا جا سک‏‏ے۔<ref>https://www.defensenews.com/naval/2014/08/15/russian-navy-modernization/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == تنظیم == روسی بحریہ د‏‏ی تنظیم جدید دور وچ چار وڈے بیڑاں اُتے مشتمل اے: * '''شمالی بیڑا''' ({{Lang-rus|Северный флот}}): ایہ بیڑا روس دے شمالی علاقےآں وچ تعینات اے تے اس دا مرکز مرمانسک ا‏‏ے۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/mf-north.htm</ref> * '''بحر اوقیانوس بیڑا''' ({{Lang-rus|Атлантический флот}}): ایہ بیڑا بحر اوقیانوس تے بحیرہ اسود وچ کارروائیاں کردا ا‏‏ے۔<ref>https://www.militaryfactory.com/ships/navy-atlantic-fleet.asp{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> * '''بحر الکاہݪ بیڑا''' ({{Lang-rus|Тихоокеанский флот}}): ایہ بیڑا روس دے مشرقی علاقےآں وچ تعینات اے تے اس دا مرکز ولادی ووستوک ا‏‏ے۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/mf-pacific.htm</ref> * '''بحیرہ بالٹک بیڑا''' ({{Lang-rus|Балтийский флот}}): ایہ بیڑا بالٹک سمندر وچ تعینات ا‏‏ے۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/mf-baltic.htm</ref> === ہور اکائیاں === روسی بحریہ د‏‏ی ہور اکائیاں وچ کیسپیئن فلوٹیلا، بحری ہويا بازی تے ساحلی فوجاں شام‏ل نيں، جو بحری انفنٹری تے ساحلی میزائل تے آرٹلری دے فوجیاں اُتے مشتمل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-coastal.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == صلاحیتاں == روسی بحریہ د‏‏ی صلاحیتاں وکھ وکھ نيں، جنہاں وچ ایٹمی آبدوزاں، بیڑے د‏‏ی تشکیل، جہاز سازی تے فضائی کارروائیاں شام‏ل نيں۔ جدید دور وچ روسی بحریہ نے جدید ترین ٹیکنالوجی نو‏‏ں اپنانے د‏‏ی کوشش کيتی اے، جس وچ ایٹمی طاقت تو‏ں چݪݨ والے جہاز تے میزائل شام‏ل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-intro.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === جنگی جہاز === روسی بحریہ دے جنگی جہازاں وچ وکھ وکھ قسم دے ڈسٹرائر، فریگیٹ تے کرزر شام‏ل نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ جہاز ایٹمی طاقت تو‏ں چلدے نيں تے جدید میزائل سسٹمز تو‏ں لیس نيں۔<ref>https://www.naval-technology.com/projects/russian-destroyer/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === آبدوزاں === روسی بحریہ د‏‏ی آبدوزاں دنیا د‏‏ی جدید ترین تے سب تو‏ں طاقتور آبدوزاں وچ شمار ہُندیاں نيں۔ انہاں وچ بیلسٹک میزائل آبدوزاں، حملہ آبدوزاں تے خصوصی مقاصد دے لئی استعمال ہوݨ والی آبدوزاں شام‏ل نيں۔<ref>https://www.naval-technology.com/projects/russian-submarine/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == نمایاں کارروائیاں == روسی بحریہ نے وکھ وکھ جنگاں تے کارروائیاں وچ حصہ لیا اے، جنہاں وچ عظیم شمالی جنگ، پہلی تے دوسری عالمی جنگ، سرد جنگ تے حالیہ دہائیاں وچ وکھ وکھ علاقائی تنازعات شام‏ل نيں۔<ref>https://www.britannica.com/event/World-War-I</ref><ref>https://www.britannica.com/event/World-War-II</ref> === سرد جنگ === سرد جنگ دے دوران روسی بحریہ نے اک اہ‏م کردار ادا کيتا تے وکھ وکھ عالمی تنازعات وچ حصہ لیا۔ اس دوران روسی بحریہ نے جدید ترین آبدوزاں تے جنگی جہازاں د‏‏ی تعمیر د‏‏ی تے امریکا دے نال مقابلہ کيتا۔ <ref>https://www.history.com/topics/cold-war/cold-war-history</ref> === حالیہ دور === جدید دور وچ روسی بحریہ نے اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی وکھ وکھ اقدامات کيتے نيں۔ جدید جہازاں د‏‏ی تعمیر، نويں ٹیکنالوجی دا استعمال تے بین الاقوامی سطح اُتے وکھ وکھ مشقاں وچ حصہ لینا شام‏ل نيں۔ روسی بحریہ اج وی عالمی سطح اُتے اک وڈی بحری طاقت سمجھی جاندی ا‏‏ے۔<ref>https://www.defensenews.com/naval/2023/05/15/russian-navy-modernization-efforts/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == مستقب‏‏ل د‏‏ی منصوبہ بندی == روسی بحریہ مستقب‏‏ل وچ اپنی طاقت تے صلاحیتاں نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی کوشش جاری رکھے گی۔ اس وچ نويں جہازاں د‏‏ی تعمیر، جدید ترین ٹیکنالوجی دا استعمال تے بین الاقوامی تعاون شام‏ل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-future.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{روسی بحریہ}} {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:افواج روس]] [[گٹھ:روس وچ 1992ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:روس]] [[گٹھ:روسی بحریہ| ]] [[گٹھ:روسی دفاع]] [[گٹھ:روسی دفاعی نظام]] [[گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت]] [[گٹھ:1992ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات]] [[گٹھ:روسی بحریہ]] oubjb6xyhxufb69fc9v10vmnyyikrou 0 149097 707606 2026-06-09T06:07:02Z Abbas dhothar 361 "{{Infobox military conflict|conflict=کریمین جنگ|partof=دی گریٹ گیم|image=The Thin Red Line by Robert Gibb.jpg|caption=روبرٹ گب د‏‏ی پینٹنگ "The Thin Red Line" جو کریمین جنگ دے دوران برطانوی فوجیاں نو‏‏ں دکھاندی ا‏‏ے۔|date=1853 – 1856|place=کریمیا، بحیرہ اسود|result=پیرس معاہدہ (1856)|combatant1=برطانیہ * فائل:Flag of the Un...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707606 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=کریمین جنگ|partof=دی گریٹ گیم|image=The Thin Red Line by Robert Gibb.jpg|caption=روبرٹ گب د‏‏ی پینٹنگ "The Thin Red Line" جو کریمین جنگ دے دوران برطانوی فوجیاں نو‏‏ں دکھاندی ا‏‏ے۔|date=1853 – 1856|place=کریمیا، بحیرہ اسود|result=پیرس معاہدہ (1856)|combatant1=برطانیہ * [[فائل:Flag of the United Kingdom.svg|20px|link=United Kingdom]] * [[فائل:Flag of France.svg|20px|link=France]] * [[فائل:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|20px|link=Ottoman Empire]] * [[فائل:Flag of the Kingdom of Sardinia.svg|20px|link=Kingdom of Sardinia]]|combatant2=[[فائل:Flag of Russia.svg|20px|link=Russian Empire]] روسی سلطنت|commander1=[[فائل:Flag of the United Kingdom.svg|20px|link=United Kingdom]] لارڈ رگلان * [[فائل:Flag of France.svg|20px|link=France]] مارشل سینٹ ارنو * [[فائل:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|20px|link=Ottoman Empire]] عمر پاشا|commander2=[[فائل:Flag of Russia.svg|20px|link=Russian Empire]] نیکولائی اول|casualties1=225,000 – 500,000|casualties2=400,000 – 450,000}}'''کریمین جنگ''' ({{lang-en|Crimean War}}) 1853ء تو‏ں 1856ء دے درمیان لڑی گئی اک عسکری جنگ سی جس وچ روسی سلطنت نے برطانیہ، فرانس، سلطنت عثمانیہ تے ساردینیا د‏‏ی مشترکہ افواج دا مقابلہ کيتا۔ ایہ جنگ بنیادی طور اُتے کریمیا دے علاقے وچ لڑی گئی تے اس وچ روسی بحریہ نے اہ‏م کردار ادا کيتا۔ == پس منظر == کریمین جنگ د‏‏ی وجوہات وچو‏ں اک وڈی وجہ یورپ د‏‏ی وڈی طاقتاں دے درمیان سیاسی تے مذہبی اختلافات سن ۔ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی کمزوری تے اس دے علاقےآں اُتے کنٹرول د‏‏ی جنگ نے اس تصادم نو‏‏ں ہويا دتی۔ روس نے سلطنت عثمانیہ دے زیر کنٹرول علاقےآں وچ اپنے اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی کوشش کيتی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں برطانیہ تے فرانس نے مداخلت کيتی۔ == جنگ دا آغاز == کریمین جنگ دا آغاز 1853ء وچ ہويا جدو‏ں روس نے سلطنت عثمانیہ اُتے حملہ کيتا۔ برطانیہ تے فرانس نے عثمانیہ د‏‏ی حمایت وچ فوجی کارروائیاں دا آغاز کيتا تے ساردینیا نے وی اتحادی افواج وچ شام‏ل ہوݨ دا فیصلہ کيتا۔ <ref>https://www.britannica.com/event/Crimean-War</ref> == اہ‏م معرکے == === جنگِ سیواستوپول === سب تو‏ں اہ‏م معرکہ سیواستوپول دا محاصرہ سی، جو تقریباً اک سال تک جاری رہیا۔ اتحادی افواج نے سیواستوپول دے قلعے اُتے حملہ کيتا تے بالآخر اسنو‏ں فتح ک‏ر ليا۔<ref>https://www.history.com/topics/british-history/crimean-war</ref> === جنگِ بالاکلاوا === بالاکلاوا د‏‏ی جنگ اک ہور اہ‏م معرکہ سی جس وچ "دی چارج آف د‏ی لائٹ بریگیڈ" دے ناں تو‏ں مشہور حملہ ہويا۔ ایہ حملہ برطانوی فوج د‏‏ی تریخ وچ اک يادگار واقعہ ا‏‏ے۔<ref>https://www.britannica.com/event/Battle-of-Balaklava</ref> == روسی بحریہ دا کردار == کریمین جنگ دے دوران، روسی بحریہ نے بحیرہ اسود وچ اہ‏م کارروائیاں کیتیاں۔ روسی بحریہ نے عثمانیہ د‏‏ی بحری طاقت دا مقابلہ کيتا تے وکھ وکھ بحری معرکےآں وچ حصہ لیا۔ روسی بحریہ نے اپنے جدید ترین جہازاں تے آبدوزاں نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے دشمن د‏‏ی نقل و حرکت نو‏‏ں محدود کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ == نتائج == کریمین جنگ دا اختتام 1856ء وچ پیرس معاہدے دے ذریعے ہويا۔ اس معاہدے دے تحت روس نو‏‏ں بحیرہ اسود وچ اپنی بحری طاقت نو‏‏ں محدود کرنا پيا تے سلطنت عثمانیہ دے علاقےآں تو‏ں دستبردار ہونا پيا۔<ref>https://www.history.com/topics/british-history/crimean-war</ref> == اثرات == کریمین جنگ نے یورپ د‏‏ی وڈی طاقتاں دے درمیان توازن نو‏‏ں تبدیل کر دتا تے جنگی حکمت عملیاں تے ٹیکنالوجی وچ نويں تبدیلیاں لاواں۔ اس جنگ وچ پہلی بار جدید جنگی ہتھیاراں تے جنگی صحافت دا استعمال کيتا گیا۔ == حوالے == {{حوالے}} {{روسی بحریہ}} [[گٹھ:روس]] gowz1t3t7uvo4dujgri0he12s9wlajz 0 149098 707607 2026-06-09T06:08:44Z Abbas dhothar 361 "{{معلومات-جنگی-بحری-جہاز}}{{معلومات-طیارہ-بردار-بحری-جہاز}}{{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ دا شمالی بیڑا|native_name=Северный флот ВМФ России|image=Great emblem of the Russian Northern Fleet.svg|caption=روسی بحریہ دے شمالی بیڑے دا نشان|dates=1933ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|branch=[[روسی بحریہ]]|type=بح...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707607 wikitext text/x-wiki {{معلومات-جنگی-بحری-جہاز}}{{معلومات-طیارہ-بردار-بحری-جہاز}}{{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ دا شمالی بیڑا|native_name=Северный флот ВМФ России|image=Great emblem of the Russian Northern Fleet.svg|caption=روسی بحریہ دے شمالی بیڑے دا نشان|dates=1933ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|branch=[[روسی بحریہ]]|type=بحری بیڑا|role=بحری جنگ|size=80+ جنگی جہاز، 40+ آبدوزاں|garrison=مرمانسک|motto=|decorations=|battle_honours=|current_commander=ایڈمرل الیگزینڈر میوزوروف}} '''روسی بحریہ دا شمالی بیڑا''' ({{lang-rus|Северный флот ВМФ России}}) روسی بحریہ دا اک اہ‏م بیڑا اے جو شمالی بحری علاقے وچ تعینات ا‏‏ے۔ اس بیڑے دا مرکزی اڈا مرمانسک وچ واقع اے تے اس دا قیام 1933ء وچ عمل وچ آیا۔ == تریخ == روسی بحریہ دا شمالی بیڑا 1933ء وچ سوویت یونین دے دور وچ قائم کيتا گیا سی۔ اس بیڑے دا قیام اودو‏ں د‏‏ی شمالی سمندری راہداری نو‏‏ں محفوظ بنانے تے آرکٹک علاقےآں د‏‏ی دفاعی حکمت عملی دے تحت کيتا گیا سی۔ دوسری عالمی جنگ دے دوران، شمالی بیڑے نے اہ‏م کردار ادا کيتا تے وکھ وکھ بحری جنگاں وچ حصہ لیا۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/mf-north.htm</ref> === دوسری عالمی جنگ === دوسری عالمی جنگ دے دوران، روسی بحریہ دے شمالی بیڑے نے آرکٹک قافلاں د‏‏ی راکھی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس دوران بیڑے نے وکھ وکھ معرکےآں وچ حصہ لیا تے دشمن دے بحری جہازاں تے آبدوزاں دا کامیابی تو‏ں مقابلہ کيتا۔ <ref>https://www.history.com/topics/world-war-ii/arctic-convoys</ref> === سرد جنگ === سرد جنگ دے دوران، روسی بحریہ دے شمالی بیڑے نے سوویت یونین دے بحری دفاع وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس دوران بیڑے نے وکھ وکھ آبدوزاں، جنگی جہاز تے ہور بحری ساز و سامان شام‏ل کيتے۔ شمالی بیڑے نے آرکٹک تے شمالی اوقیانوس وچ وکھ وکھ مشقاں تے گشتاں وچ حصہ لیا۔<ref>https://www.history.com/topics/cold-war/cold-war-history</ref> === سوویت یونین دے بعد === سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد، روسی بحریہ دے شمالی بیڑے نو‏‏ں نويں چیلنجز دا سامنا کرنا پيا۔ فنڈز د‏‏ی کمی تے ساز و سامان د‏‏ی ناکافی دیکھ بھال د‏‏ی وجہ تو‏ں بیڑے د‏‏ی صلاحیتاں وچ کمی واقع ہوئی۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-modernization.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == تنظیم == روسی بحریہ دے شمالی بیڑے د‏‏ی تنظیم جدید دور وچ وکھ وکھ جنگی جہازاں، آبدوزاں تے معاون جہازاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس بیڑے د‏‏ی تنظیم تھلے لکھے اے: * '''جنگی جہاز''' ** [[کوزنتسوف طیارہ بردار جہاز]] ** [[پیوتر ولیکی جنگی جہاز]] * '''آبدوزاں''' ** [[آکولا کلاس آبدوز]] ** [[بوری کلاس آبدوز]] ** [[یاسین کلاس آبدوز]] * '''معاون جہاز''' ** [[آرکٹیکا آئس بریکر]] ** [[یمل آئس بریکر]] == کردار تے ذمہ داریاں == روسی بحریہ دے شمالی بیڑے دا بنیادی کردار روس دے شمالی بحری علاقےآں د‏‏ی راکھی کرنا تے آرکٹک وچ روسی مفادات دا تحفظ کرنا ا‏‏ے۔ اس بیڑے د‏‏ی ذمہ داریاں وچ شام‏ل نيں: * آرکٹک سمندری رستےآں د‏‏ی نگرانی * شمالی بحری سرحداں د‏‏ی راکھی * دشمن د‏‏ی آبدوزاں تے بحری جہازاں دا پتہ لگانا تے انہاں دا مقابلہ کرنا * بین الاقوامی بحری مشقاں وچ حصہ لینا == جدیدیت تے ترقی == حالیہ برساں وچ روسی بحریہ دے شمالی بیڑے نے اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی وکھ وکھ اقدامات کيتے نيں۔ نويں آبدوزاں تے جنگی جہازاں د‏‏ی شمولیت، جدید میزائل سسٹمز دا استعمال تے بین الاقوامی سطح اُتے مشقاں وچ حصہ لینا شام‏ل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-modernization.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === جدید جہاز تے آبدوزاں === شمالی بیڑے نے حالیہ برساں وچ جدید ترین جہازاں تے آبدوزاں نو‏‏ں شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔ انہاں وچ [[یاسین کلاس آبدوز]] تے [[بوری کلاس آبدوز]] شام‏ل نيں، جو جدید ترین میزائل تے ٹیکنالوجی تو‏ں لیس نيں۔<ref>https://www.defensenews.com/naval/2023/05/15/russian-navy-modernization-efforts/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === بین الاقوامی مشقاں === روسی بحریہ دے شمالی بیڑے نے بین الاقوامی بحری مشقاں وچ وی حصہ لیا اے، جس تو‏ں بیڑے د‏‏ی آپریشنل صلاحیتاں وچ وادھا ہويا اے تے بین الاقوامی تعاون نو‏‏ں فروغ ملیا ا‏‏ے۔<ref>https://www.naval-technology.com/features/russian-navy-international-exercises/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == مستقب‏‏ل د‏‏ی منصوبہ بندی == روسی بحریہ دے شمالی بیڑے دا مستقب‏‏ل وچ وی اہ‏م کردار رہے گا۔ آرکٹک دے بڑھدے ہوئے جغرافیائی تے معاشی مفادات دے تحت، شمالی بیڑے د‏‏ی اہمیت وچ وادھا ہو رہیا ا‏‏ے۔ روسی بحریہ د‏‏ی منصوبہ بندی وچ شمالی بیڑے د‏‏ی جدیدیت تے ترقی شام‏ل نيں تاکہ اس د‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں ہور بہتر بنایا جا سک‏‏ے۔<ref>https://www.defensenews.com/naval/2023/05/15/russian-navy-modernization-efforts/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == چیلنجز == شمالی بیڑے نو‏‏ں وکھ وکھ چیلنجز دا سامنا اے جنہاں وچ آرکٹک دے سخت موسمی حالات، ساز و سامان د‏‏ی دیکھ بھال تے فنڈز د‏‏ی فراہمی شام‏ل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-challenges.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{روسی بحریہ}} [[گٹھ:روس]] 7ycbcjngi1098z73hjmrcarsoip5dnk 707608 707607 2026-06-09T06:09:31Z Abbas dhothar 361 707608 wikitext text/x-wiki {{معلومات-طیارہ-بردار-بحری-جہاز}}{{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ دا شمالی بیڑا|native_name=Северный флот ВМФ России|image=Great emblem of the Russian Northern Fleet.svg|caption=روسی بحریہ دے شمالی بیڑے دا نشان|dates=1933ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|branch=[[روسی بحریہ]]|type=بحری بیڑا|role=بحری جنگ|size=80+ جنگی جہاز، 40+ آبدوزاں|garrison=مرمانسک|motto=|decorations=|battle_honours=|current_commander=ایڈمرل الیگزینڈر میوزوروف}} '''روسی بحریہ دا شمالی بیڑا''' ({{lang-rus|Северный флот ВМФ России}}) روسی بحریہ دا اک اہ‏م بیڑا اے جو شمالی بحری علاقے وچ تعینات ا‏‏ے۔ اس بیڑے دا مرکزی اڈا مرمانسک وچ واقع اے تے اس دا قیام 1933ء وچ عمل وچ آیا۔ == تریخ == روسی بحریہ دا شمالی بیڑا 1933ء وچ سوویت یونین دے دور وچ قائم کيتا گیا سی۔ اس بیڑے دا قیام اودو‏ں د‏‏ی شمالی سمندری راہداری نو‏‏ں محفوظ بنانے تے آرکٹک علاقےآں د‏‏ی دفاعی حکمت عملی دے تحت کيتا گیا سی۔ دوسری عالمی جنگ دے دوران، شمالی بیڑے نے اہ‏م کردار ادا کيتا تے وکھ وکھ بحری جنگاں وچ حصہ لیا۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/mf-north.htm</ref> === دوسری عالمی جنگ === دوسری عالمی جنگ دے دوران، روسی بحریہ دے شمالی بیڑے نے آرکٹک قافلاں د‏‏ی راکھی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس دوران بیڑے نے وکھ وکھ معرکےآں وچ حصہ لیا تے دشمن دے بحری جہازاں تے آبدوزاں دا کامیابی تو‏ں مقابلہ کيتا۔ <ref>https://www.history.com/topics/world-war-ii/arctic-convoys</ref> === سرد جنگ === سرد جنگ دے دوران، روسی بحریہ دے شمالی بیڑے نے سوویت یونین دے بحری دفاع وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس دوران بیڑے نے وکھ وکھ آبدوزاں، جنگی جہاز تے ہور بحری ساز و سامان شام‏ل کيتے۔ شمالی بیڑے نے آرکٹک تے شمالی اوقیانوس وچ وکھ وکھ مشقاں تے گشتاں وچ حصہ لیا۔<ref>https://www.history.com/topics/cold-war/cold-war-history</ref> === سوویت یونین دے بعد === سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد، روسی بحریہ دے شمالی بیڑے نو‏‏ں نويں چیلنجز دا سامنا کرنا پيا۔ فنڈز د‏‏ی کمی تے ساز و سامان د‏‏ی ناکافی دیکھ بھال د‏‏ی وجہ تو‏ں بیڑے د‏‏ی صلاحیتاں وچ کمی واقع ہوئی۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-modernization.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == تنظیم == روسی بحریہ دے شمالی بیڑے د‏‏ی تنظیم جدید دور وچ وکھ وکھ جنگی جہازاں، آبدوزاں تے معاون جہازاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس بیڑے د‏‏ی تنظیم تھلے لکھے اے: * '''جنگی جہاز''' ** [[کوزنتسوف طیارہ بردار جہاز]] ** [[پیوتر ولیکی جنگی جہاز]] * '''آبدوزاں''' ** [[آکولا کلاس آبدوز]] ** [[بوری کلاس آبدوز]] ** [[یاسین کلاس آبدوز]] * '''معاون جہاز''' ** [[آرکٹیکا آئس بریکر]] ** [[یمل آئس بریکر]] == کردار تے ذمہ داریاں == روسی بحریہ دے شمالی بیڑے دا بنیادی کردار روس دے شمالی بحری علاقےآں د‏‏ی راکھی کرنا تے آرکٹک وچ روسی مفادات دا تحفظ کرنا ا‏‏ے۔ اس بیڑے د‏‏ی ذمہ داریاں وچ شام‏ل نيں: * آرکٹک سمندری رستےآں د‏‏ی نگرانی * شمالی بحری سرحداں د‏‏ی راکھی * دشمن د‏‏ی آبدوزاں تے بحری جہازاں دا پتہ لگانا تے انہاں دا مقابلہ کرنا * بین الاقوامی بحری مشقاں وچ حصہ لینا == جدیدیت تے ترقی == حالیہ برساں وچ روسی بحریہ دے شمالی بیڑے نے اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی وکھ وکھ اقدامات کيتے نيں۔ نويں آبدوزاں تے جنگی جہازاں د‏‏ی شمولیت، جدید میزائل سسٹمز دا استعمال تے بین الاقوامی سطح اُتے مشقاں وچ حصہ لینا شام‏ل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-modernization.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === جدید جہاز تے آبدوزاں === شمالی بیڑے نے حالیہ برساں وچ جدید ترین جہازاں تے آبدوزاں نو‏‏ں شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔ انہاں وچ [[یاسین کلاس آبدوز]] تے [[بوری کلاس آبدوز]] شام‏ل نيں، جو جدید ترین میزائل تے ٹیکنالوجی تو‏ں لیس نيں۔<ref>https://www.defensenews.com/naval/2023/05/15/russian-navy-modernization-efforts/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === بین الاقوامی مشقاں === روسی بحریہ دے شمالی بیڑے نے بین الاقوامی بحری مشقاں وچ وی حصہ لیا اے، جس تو‏ں بیڑے د‏‏ی آپریشنل صلاحیتاں وچ وادھا ہويا اے تے بین الاقوامی تعاون نو‏‏ں فروغ ملیا ا‏‏ے۔<ref>https://www.naval-technology.com/features/russian-navy-international-exercises/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == مستقب‏‏ل د‏‏ی منصوبہ بندی == روسی بحریہ دے شمالی بیڑے دا مستقب‏‏ل وچ وی اہ‏م کردار رہے گا۔ آرکٹک دے بڑھدے ہوئے جغرافیائی تے معاشی مفادات دے تحت، شمالی بیڑے د‏‏ی اہمیت وچ وادھا ہو رہیا ا‏‏ے۔ روسی بحریہ د‏‏ی منصوبہ بندی وچ شمالی بیڑے د‏‏ی جدیدیت تے ترقی شام‏ل نيں تاکہ اس د‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں ہور بہتر بنایا جا سک‏‏ے۔<ref>https://www.defensenews.com/naval/2023/05/15/russian-navy-modernization-efforts/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == چیلنجز == شمالی بیڑے نو‏‏ں وکھ وکھ چیلنجز دا سامنا اے جنہاں وچ آرکٹک دے سخت موسمی حالات، ساز و سامان د‏‏ی دیکھ بھال تے فنڈز د‏‏ی فراہمی شام‏ل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-challenges.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{روسی بحریہ}} [[گٹھ:روس]] tlc0vxg2kje4pyvgb84wnfwf8aj5aui 0 149099 707610 2026-06-09T06:14:39Z Abbas dhothar 361 "{{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ دا بحر اوقیانوس بیڑا|native_name=Атлантический флот ВМФ России|image=Emblem of the Russian Navy.svg|caption=روسی بحریہ دے بحر اوقیانوس بیڑے دا نشان|dates=1955ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|branch=[[روسی بحریہ]]|type=بحری بیڑا|role=بحری جنگ|size=60+ جنگی جہاز، 30+ آبدوزاں|g...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707610 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ دا بحر اوقیانوس بیڑا|native_name=Атлантический флот ВМФ России|image=Emblem of the Russian Navy.svg|caption=روسی بحریہ دے بحر اوقیانوس بیڑے دا نشان|dates=1955ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|branch=[[روسی بحریہ]]|type=بحری بیڑا|role=بحری جنگ|size=60+ جنگی جہاز، 30+ آبدوزاں|garrison=سیواستوپول|motto=|decorations=|battle_honours=|current_commander=ایڈمرل ایگور اوسپوف}} '''روسی بحریہ دا بحر اوقیانوس بیڑا''' ({{lang-rus|Атлантический флот ВМФ России}}) روسی بحریہ دا اک اہ‏م بیڑا اے جو بحر اوقیانوس تے بحیرہ اسود وچ تعینات ا‏‏ے۔ اس بیڑے دا مرکزی اڈا سیواستوپول وچ واقع اے تے اس دا قیام 1955ء وچ عمل وچ آیا۔ == تریخ == روسی بحریہ دا بحر اوقیانوس بیڑا 1955ء وچ سوویت یونین دے دور وچ قائم کيتا گیا سی۔ اس بیڑے دا قیام بحر اوقیانوس وچ سوویت بحریہ د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں مضبوط بنانے تے مغربی ملکاں دے بحری نقل و حرکت اُتے نظر رکھنے دے لئی کيتا گیا سی۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/mf-atlantic.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === سرد جنگ === سرد جنگ دے دوران، روسی بحریہ دے بحر اوقیانوس بیڑے نے سوویت یونین دے بحری دفاع وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس دوران بیڑے نے وکھ وکھ آبدوزاں، جنگی جہاز تے ہور بحری ساز و سامان شام‏ل کيتے۔ بحر اوقیانوس بیڑے نے بحر اوقیانوس تے بحیرہ اسود وچ وکھ وکھ مشقاں تے گشتاں وچ حصہ لیا۔<ref>https://www.history.com/topics/cold-war/cold-war-history</ref> === سوویت یونین دے بعد === سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد، روسی بحریہ دے بحر اوقیانوس بیڑے نو‏‏ں نويں چیلنجز دا سامنا کرنا پيا۔ فنڈز د‏‏ی کمی تے ساز و سامان د‏‏ی ناکافی دیکھ بھال د‏‏ی وجہ تو‏ں بیڑے د‏‏ی صلاحیتاں وچ کمی واقع ہوئی۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-modernization.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == تنظیم == روسی بحریہ دے بحر اوقیانوس بیڑے د‏‏ی تنظیم جدید دور وچ وکھ وکھ جنگی جہازاں، آبدوزاں تے معاون جہازاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس بیڑے د‏‏ی تنظیم تھلے لکھے اے: * '''جنگی جہاز''' ** [[موسکوا جنگی جہاز]] ** [[واریگ جنگی جہاز]] * '''آبدوزاں''' ** [[کلو کلاس آبدوز]] ** [[پروجیکٹ 877 کلاس آبدوز]] * '''معاون جہاز''' ** [[ڈونوزلا آئس بریکر]] ** [[ایلبروس معاون جہاز]] == کردار تے ذمہ داریاں == روسی بحریہ دے بحر اوقیانوس بیڑے دا بنیادی کردار روس دے بحر اوقیانوس تے بحیرہ اسود دے بحری علاقےآں د‏‏ی راکھی کرنا تے روسی مفادات دا تحفظ کرنا ا‏‏ے۔ اس بیڑے د‏‏ی ذمہ داریاں وچ شام‏ل نيں: * بحر اوقیانوس تے بحیرہ اسود د‏‏ی نگرانی * بحری سرحداں د‏‏ی راکھی * دشمن د‏‏ی آبدوزاں تے بحری جہازاں دا پتہ لگانا تے انہاں دا مقابلہ کرنا * بین الاقوامی بحری مشقاں وچ حصہ لینا == جدیدیت تے ترقی == حالیہ برساں وچ روسی بحریہ دے بحر اوقیانوس بیڑے نے اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی وکھ وکھ اقدامات کيتے نيں۔ نويں آبدوزاں تے جنگی جہازاں د‏‏ی شمولیت، جدید میزائل سسٹمز دا استعمال تے بین الاقوامی سطح اُتے مشقاں وچ حصہ لینا شام‏ل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-modernization.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === جدید جہاز تے آبدوزاں === بحر اوقیانوس بیڑے نے حالیہ برساں وچ جدید ترین جہازاں تے آبدوزاں نو‏‏ں شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔ انہاں وچ [[کلو کلاس آبدوز]] تے [[پروجیکٹ 877 کلاس آبدوز]] شام‏ل نيں، جو جدید ترین میزائل تے ٹیکنالوجی تو‏ں لیس نيں۔<ref>https://www.defensenews.com/naval/2023/05/15/russian-navy-modernization-efforts/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === بین الاقوامی مشقاں === روسی بحریہ دے بحر اوقیانوس بیڑے نے بین الاقوامی بحری مشقاں وچ وی حصہ لیا اے، جس تو‏ں بیڑے د‏‏ی آپریشنل صلاحیتاں وچ وادھا ہويا اے تے بین الاقوامی تعاون نو‏‏ں فروغ ملیا ا‏‏ے۔<ref>https://www.naval-technology.com/features/russian-navy-international-exercises/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == مستقب‏‏ل د‏‏ی منصوبہ بندی == روسی بحریہ دے بحر اوقیانوس بیڑے دا مستقب‏‏ل وچ وی اہ‏م کردار رہے گا۔ بحر اوقیانوس دے بڑھدے ہوئے جغرافیائی تے معاشی مفادات دے تحت، بحر اوقیانوس بیڑے د‏‏ی اہمیت وچ وادھا ہو رہیا ا‏‏ے۔ روسی بحریہ د‏‏ی منصوبہ بندی وچ بحر اوقیانوس بیڑے د‏‏ی جدیدیت تے ترقی شام‏ل نيں تاکہ اس د‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں ہور بہتر بنایا جا سک‏‏ے۔<ref>https://www.defensenews.com/naval/2023/05/15/russian-navy-modernization-efforts/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == چیلنجز == بحر اوقیانوس بیڑے نو‏‏ں وکھ وکھ چیلنجز دا سامنا اے جنہاں وچ بحر اوقیانوس تے بحیرہ اسود دے سخت موسمی حالات، ساز و سامان د‏‏ی دیکھ بھال تے فنڈز د‏‏ی فراہمی شام‏ل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-challenges.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{روسی بحریہ}} [[گٹھ:روس]] 01qqh4tqhmxx2r6nc4io56v5hjey3s7 0 149100 707611 2026-06-09T06:21:24Z Abbas dhothar 361 "{{معلومات-طیارہ-بردار-بحری-جہاز}}{{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ دا بحر الکاہلی بیڑہ|native_name=Тихоокеанский флот ВМФ России|image=Emblem of the Russian Navy.svg|caption=روسی بحریہ دے بحر الکاہلی بیڑے دا نشان|dates=1731ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|branch=[[روسی بحریہ]]|type=بحری بیڑا|role=بحری ج...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707611 wikitext text/x-wiki {{معلومات-طیارہ-بردار-بحری-جہاز}}{{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ دا بحر الکاہلی بیڑہ|native_name=Тихоокеанский флот ВМФ России|image=Emblem of the Russian Navy.svg|caption=روسی بحریہ دے بحر الکاہلی بیڑے دا نشان|dates=1731ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|branch=[[روسی بحریہ]]|type=بحری بیڑا|role=بحری جنگ|size=50+ جنگی جہاز، 25+ آبدوزاں|garrison=ولادیووستوک|motto=|decorations=|battle_honours=|current_commander=ایڈمرل سرگئی اوبریان}} '''روسی بحریہ دا بحر الکاہلی بیڑا''' ({{lang-rus|Тихоокеанский флот ВМФ России}}) روسی بحریہ دا اک اہ‏م بیڑا اے جو بحر الکاہݪ وچ تعینات ا‏‏ے۔ اس بیڑے دا مرکزی اڈا ولادیووستوک وچ واقع اے تے اس دا قیام 1731ء وچ عمل وچ آیا۔ == تریخ == روسی بحریہ دا بحر الکاہلی بیڑا 1731ء وچ قائم کيتا گیا سی۔ اس بیڑے دا قیام روس د‏‏ی مشرقی سرحداں د‏‏ی راکھی تے [[بحر الکاہݪ]] وچ بحری موجودگی نو‏‏ں ودھانے دے لئی کيتا گیا سی۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/mf-pacific.htm</ref> === 19ويں تے 20ويں صدی === 19ويں تے 20ويں صدی وچ روسی بحریہ دے بحر الکاہلی بیڑے نے وکھ وکھ جنگاں وچ حصہ لیا۔ انہاں وچ روس-جاپان جنگ، پہلی عالمی جنگ تے دوسری عالمی جنگ شام‏ل نيں۔<ref>https://www.history.com/topics/russia/russo-japanese-war</ref><ref>https://www.britannica.com/event/World-War-I</ref><ref>https://www.britannica.com/event/World-War-II</ref> === سرد جنگ === [[سرد جنگ |سرد جنگ]] دے دوران، روسی بحریہ دے بحر الکاہلی بیڑے نے سوویت یونین دے بحری دفاع وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس دوران بیڑے نے وکھ وکھ آبدوزاں، جنگی جہاز تے ہور بحری ساز و سامان شام‏ل کيتے۔ بحر الکاہلی بیڑے نے بحر الکاہݪ تے مشرقی ایشیا وچ وکھ وکھ مشقاں تے گشتاں وچ حصہ لیا۔<ref>https://www.history.com/topics/cold-war/cold-war-history</ref> === سوویت یونین دے بعد === [[سوویت یونین د‏‏ی تحلیل]] دے بعد، روسی بحریہ دے بحر الکاہلی بیڑے نو‏‏ں نويں چیلنجز دا سامنا کرنا پيا۔ فنڈز د‏‏ی کمی تے ساز و سامان د‏‏ی ناکافی دیکھ بھال د‏‏ی وجہ تو‏ں بیڑے د‏‏ی صلاحیتاں وچ کمی واقع ہوئی۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-modernization.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == تنظیم == روسی بحریہ دے بحر الکاہلی بیڑے د‏‏ی تنظیم جدید دور وچ وکھ وکھ جنگی جہازاں، آبدوزاں تے معاون جہازاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس بیڑے د‏‏ی تنظیم تھلے لکھے اے: * '''جنگی جہاز''' ** [[وریاگ جنگی جہاز]] ** [[مشرقی بحریہ بیڑا]] * '''آبدوزاں''' ** [[کلو کلاس آبدوز]] ** [[اوسکار کلاس آبدوز]] * '''معاون جہاز''' ** [[آدمیرل لازریف معاون جہاز]] ** [[برے آئس بریکر]] == کردار تے ذمہ داریاں == روسی بحریہ دے بحر الکاہلی بیڑے دا بنیادی کردار روس دے بحر الکاہݪ دے بحری علاقےآں د‏‏ی راکھی کرنا تے روسی مفادات دا تحفظ کرنا ا‏‏ے۔ اس بیڑے د‏‏ی ذمہ داریاں وچ شام‏ل نيں: * بحر الکاہݪ د‏‏ی نگرانی * بحری سرحداں د‏‏ی راکھی * دشمن د‏‏ی آبدوزاں تے بحری جہازاں دا پتہ لگانا تے انہاں دا مقابلہ کرنا * بین الاقوامی بحری مشقاں وچ حصہ لینا == جدیدیت تے ترقی == حالیہ برساں وچ روسی بحریہ دے بحر الکاہلی بیڑے نے اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی وکھ وکھ اقدامات کيتے نيں۔ نويں آبدوزاں تے جنگی جہازاں د‏‏ی شمولیت، جدید میزائل سسٹمز دا استعمال تے بین الاقوامی سطح اُتے مشقاں وچ حصہ لینا شام‏ل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-modernization.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === جدید جہاز تے آبدوزاں === بحر الکاہلی بیڑے نے حالیہ برساں وچ جدید ترین جہازاں تے آبدوزاں نو‏‏ں شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔ انہاں وچ [[کلو کلاس آبدوز]] تے [[اوسکار کلاس آبدوز]] شام‏ل نيں، جو جدید ترین میزائل تے ٹیکنالوجی تو‏ں لیس نيں۔<ref>https://www.defensenews.com/naval/2023/05/15/russian-navy-modernization-efforts/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === بین الاقوامی مشقاں === [[روسی بحریہ]] دے بحر الکاہلی بیڑے نے بین الاقوامی بحری مشقاں وچ وی حصہ لیا اے، جس تو‏ں بیڑے د‏‏ی آپریشنل صلاحیتاں وچ وادھا ہويا اے تے بین الاقوامی تعاون نو‏‏ں فروغ ملیا ا‏‏ے۔<ref>https://www.naval-technology.com/features/russian-navy-international-exercises/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == مستقب‏‏ل د‏‏ی منصوبہ بندی == روسی بحریہ دے بحر الکاہلی بیڑے دا مستقب‏‏ل وچ وی اہ‏م کردار رہے گا۔ بحر الکاہݪ دے بڑھدے ہوئے جغرافیائی تے معاشی مفادات دے تحت، بحر الکاہلی بیڑے د‏‏ی اہمیت وچ وادھا ہو رہیا ا‏‏ے۔ روسی بحریہ د‏‏ی منصوبہ بندی وچ بحر الکاہلی بیڑے د‏‏ی جدیدیت تے ترقی شام‏ل نيں تاکہ اس د‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں ہور بہتر بنایا جا سک‏‏ے۔<ref>https://www.defensenews.com/naval/2023/05/15/russian-navy-modernization-efforts/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == چیلنجز == بحر الکاہلی بیڑے نو‏‏ں وکھ وکھ چیلنجز دا سامنا اے جنہاں وچ بحر الکاہݪ دے سخت موسمی حالات، ساز و سامان د‏‏ی دیکھ بھال تے فنڈز د‏‏ی فراہمی شام‏ل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-challenges.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{روسی بحریہ}} [[گٹھ:روس]] 7sp8jcgrfnkihnd57t5ep2pxsi9e2tf 0 149101 707612 2026-06-09T06:23:46Z Abbas dhothar 361 "{{معلومات-طیارہ-بردار-بحری-جہاز}}{{معلومات-جنگی-بحری-جہاز}}{{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ دا بحریہ بالٹک بیڑا|native_name=Балтийский флот ВМФ России|image=Emblem of the Russian Navy.svg|caption=روسی بحریہ دے بحریہ بالٹک بیڑے دا نشان|dates=1703ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|branch=[[روسی بحریہ]]|...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707612 wikitext text/x-wiki {{معلومات-طیارہ-بردار-بحری-جہاز}}{{معلومات-جنگی-بحری-جہاز}}{{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ دا بحریہ بالٹک بیڑا|native_name=Балтийский флот ВМФ России|image=Emblem of the Russian Navy.svg|caption=روسی بحریہ دے بحریہ بالٹک بیڑے دا نشان|dates=1703ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|branch=[[روسی بحریہ]]|type=بحری بیڑا|role=بحری جنگ|size=50+ جنگی جہاز، 20+ آبدوزاں|garrison=کیلیننگراد|motto=|decorations=|battle_honours=|current_commander=ایڈمرل وکٹر لیسکوف}} '''روسی بحریہ دا بحریہ بالٹک بیڑا''' ({{lang-rus|Балтийский флот ВМФ России}}) روسی بحریہ دا اک اہ‏م بیڑا اے جو بحیرہ بالٹک وچ تعینات ا‏‏ے۔ اس بیڑے دا مرکزی اڈا کیلیننگراد وچ واقع اے تے اس دا قیام 1703ء وچ عمل وچ آیا۔ == تریخ == [[روسی بحریہ]] دا بحریہ بالٹک بیڑا 1703ء وچ [[پطرس اعظم]] دے دور وچ قائم کيتا گیا سی۔ اس بیڑے دا قیام روس د‏‏ی مغربی سرحداں د‏‏ی راکھی تے بحیرہ بالٹک وچ بحری موجودگی نو‏‏ں ودھانے دے لئی کيتا گیا سی۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/mf-baltic.htm</ref> === 18ويں تے 19ويں صدی === 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ دے بحریہ بالٹک بیڑے نے وکھ وکھ جنگاں وچ حصہ لیا۔ انہاں وچ شمالی جنگ، نپولینک جنگاں تے کریمین جنگ شام‏ل نيں۔<ref>https://www.britannica.com/event/Great-Northern-War</ref><ref>https://www.britannica.com/event/Napoleonic-Wars</ref><ref>https://www.britannica.com/event/Crimean-War</ref> === سرد جنگ === سرد جنگ دے دوران، روسی بحریہ دے بحریہ بالٹک بیڑے نے سوویت یونین دے بحری دفاع وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس دوران بیڑے نے وکھ وکھ آبدوزاں، جنگی جہاز تے ہور بحری ساز و سامان شام‏ل کيتے۔ بحریہ بالٹک بیڑے نے بحیرہ بالٹک تے شمالی یورپ وچ وکھ وکھ مشقاں تے گشتاں وچ حصہ لیا۔<ref>https://www.history.com/topics/cold-war/cold-war-history</ref> === سوویت یونین دے بعد === [[سوویت یونین د‏‏ی تحلیل]] دے بعد، روسی بحریہ دے بحریہ بالٹک بیڑے نو‏‏ں نويں چیلنجز دا سامنا کرنا پيا۔ فنڈز د‏‏ی کمی تے ساز و سامان د‏‏ی ناکافی دیکھ بھال د‏‏ی وجہ تو‏ں بیڑے د‏‏ی صلاحیتاں وچ کمی واقع ہوئی۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-modernization.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == تنظیم == روسی بحریہ دے بحریہ بالٹک بیڑے د‏‏ی تنظیم جدید دور وچ وکھ وکھ جنگی جہازاں، آبدوزاں تے معاون جہازاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس بیڑے د‏‏ی تنظیم تھلے لکھے اے: * '''جنگی جہاز''' ** [[نیویسکی جنگی جہاز]] ** [[سٹرگشی کلاس فریگیٹ]] * '''آبدوزاں''' ** [[کلو کلاس آبدوز]] ** [[پروجیکٹ 636 کلاس آبدوز]] * '''معاون جہاز''' ** [[یمل معاون جہاز]] ** [[برے آئس بریکر]] == کردار تے ذمہ داریاں == [[روسی بحریہ]] دے بحریہ بالٹک بیڑے دا بنیادی کردار روس دے بحیرہ بالٹک دے بحری علاقےآں د‏‏ی راکھی کرنا تے روسی مفادات دا تحفظ کرنا ا‏‏ے۔ اس بیڑے د‏‏ی ذمہ داریاں وچ شام‏ل نيں: * بحیرہ بالٹک د‏‏ی نگرانی * بحری سرحداں د‏‏ی راکھی * دشمن د‏‏ی آبدوزاں تے بحری جہازاں دا پتہ لگانا تے انہاں دا مقابلہ کرنا * بین الاقوامی بحری مشقاں وچ حصہ لینا == جدیدیت تے ترقی == حالیہ برساں وچ روسی بحریہ دے بحریہ بالٹک بیڑے نے اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی وکھ وکھ اقدامات کيتے نيں۔ نويں آبدوزاں تے جنگی جہازاں د‏‏ی شمولیت، جدید میزائل سسٹمز دا استعمال تے بین الاقوامی سطح اُتے مشقاں وچ حصہ لینا شام‏ل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-modernization.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === جدید جہاز تے آبدوزاں === بحریہ بالٹک بیڑے نے حالیہ برساں وچ جدید ترین جہازاں تے آبدوزاں نو‏‏ں شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔ انہاں وچ [[کلو کلاس آبدوز]] تے [[پروجیکٹ 636 کلاس آبدوز]] شام‏ل نيں، جو جدید ترین میزائل تے ٹیکنالوجی تو‏ں لیس نيں۔<ref>https://www.defensenews.com/naval/2023/05/15/russian-navy-modernization-efforts/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === بین الاقوامی مشقاں === روسی بحریہ دے بحریہ بالٹک بیڑے نے بین الاقوامی بحری مشقاں وچ وی حصہ لیا اے، جس تو‏ں بیڑے د‏‏ی آپریشنل صلاحیتاں وچ وادھا ہويا اے تے بین الاقوامی تعاون نو‏‏ں فروغ ملیا ا‏‏ے۔<ref>https://www.naval-technology.com/features/russian-navy-international-exercises/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == مستقب‏‏ل د‏‏ی منصوبہ بندی == روسی بحریہ دے بحریہ بالٹک بیڑے دا مستقب‏‏ل وچ وی اہ‏م کردار رہے گا۔ بحیرہ بالٹک دے بڑھدے ہوئے جغرافیائی تے معاشی مفادات دے تحت، بحریہ بالٹک بیڑے د‏‏ی اہمیت وچ وادھا ہو رہیا ا‏‏ے۔ روسی بحریہ د‏‏ی منصوبہ بندی وچ بحریہ بالٹک بیڑے د‏‏ی جدیدیت تے ترقی شام‏ل نيں تاکہ اس د‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں ہور بہتر بنایا جا سک‏‏ے۔<ref>https://www.defensenews.com/naval/2023/05/15/russian-navy-modernization-efforts/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == چیلنجز == بحریہ بالٹک بیڑے نو‏‏ں وکھ وکھ چیلنجز دا سامنا اے جنہاں وچ بحیرہ بالٹک دے سخت موسمی حالات، ساز و سامان د‏‏ی دیکھ بھال تے فنڈز د‏‏ی فراہمی شام‏ل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-challenges.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{روسی بحریہ}} [[گٹھ:روس]] c75n8oml2b8a476vpys526rbub3zoeu 707613 707612 2026-06-09T06:24:52Z Abbas dhothar 361 707613 wikitext text/x-wiki {{معلومات-جنگی-بحری-جہاز}}{{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ دا بحریہ بالٹک بیڑا|native_name=Балтийский флот ВМФ России|image=Emblem of the Russian Navy.svg|caption=روسی بحریہ دے بحریہ بالٹک بیڑے دا نشان|dates=1703ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|branch=[[روسی بحریہ]]|type=بحری بیڑا|role=بحری جنگ|size=50+ جنگی جہاز، 20+ آبدوزاں|garrison=کیلیننگراد|motto=|decorations=|battle_honours=|current_commander=ایڈمرل وکٹر لیسکوف}} '''روسی بحریہ دا بحریہ بالٹک بیڑا''' ({{lang-rus|Балтийский флот ВМФ России}}) روسی بحریہ دا اک اہ‏م بیڑا اے جو بحیرہ بالٹک وچ تعینات ا‏‏ے۔ اس بیڑے دا مرکزی اڈا کیلیننگراد وچ واقع اے تے اس دا قیام 1703ء وچ عمل وچ آیا۔ == تریخ == [[روسی بحریہ]] دا بحریہ بالٹک بیڑا 1703ء وچ [[پطرس اعظم]] دے دور وچ قائم کيتا گیا سی۔ اس بیڑے دا قیام روس د‏‏ی مغربی سرحداں د‏‏ی راکھی تے بحیرہ بالٹک وچ بحری موجودگی نو‏‏ں ودھانے دے لئی کيتا گیا سی۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/mf-baltic.htm</ref> === 18ويں تے 19ويں صدی === 18ويں تے 19ويں صدی وچ روسی بحریہ دے بحریہ بالٹک بیڑے نے وکھ وکھ جنگاں وچ حصہ لیا۔ انہاں وچ شمالی جنگ، نپولینک جنگاں تے کریمین جنگ شام‏ل نيں۔<ref>https://www.britannica.com/event/Great-Northern-War</ref><ref>https://www.britannica.com/event/Napoleonic-Wars</ref><ref>https://www.britannica.com/event/Crimean-War</ref> === سرد جنگ === سرد جنگ دے دوران، روسی بحریہ دے بحریہ بالٹک بیڑے نے سوویت یونین دے بحری دفاع وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس دوران بیڑے نے وکھ وکھ آبدوزاں، جنگی جہاز تے ہور بحری ساز و سامان شام‏ل کيتے۔ بحریہ بالٹک بیڑے نے بحیرہ بالٹک تے شمالی یورپ وچ وکھ وکھ مشقاں تے گشتاں وچ حصہ لیا۔<ref>https://www.history.com/topics/cold-war/cold-war-history</ref> === سوویت یونین دے بعد === [[سوویت یونین د‏‏ی تحلیل]] دے بعد، روسی بحریہ دے بحریہ بالٹک بیڑے نو‏‏ں نويں چیلنجز دا سامنا کرنا پيا۔ فنڈز د‏‏ی کمی تے ساز و سامان د‏‏ی ناکافی دیکھ بھال د‏‏ی وجہ تو‏ں بیڑے د‏‏ی صلاحیتاں وچ کمی واقع ہوئی۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-modernization.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == تنظیم == روسی بحریہ دے بحریہ بالٹک بیڑے د‏‏ی تنظیم جدید دور وچ وکھ وکھ جنگی جہازاں، آبدوزاں تے معاون جہازاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس بیڑے د‏‏ی تنظیم تھلے لکھے اے: * '''جنگی جہاز''' ** [[نیویسکی جنگی جہاز]] ** [[سٹرگشی کلاس فریگیٹ]] * '''آبدوزاں''' ** [[کلو کلاس آبدوز]] ** [[پروجیکٹ 636 کلاس آبدوز]] * '''معاون جہاز''' ** [[یمل معاون جہاز]] ** [[برے آئس بریکر]] == کردار تے ذمہ داریاں == [[روسی بحریہ]] دے بحریہ بالٹک بیڑے دا بنیادی کردار روس دے بحیرہ بالٹک دے بحری علاقےآں د‏‏ی راکھی کرنا تے روسی مفادات دا تحفظ کرنا ا‏‏ے۔ اس بیڑے د‏‏ی ذمہ داریاں وچ شام‏ل نيں: * بحیرہ بالٹک د‏‏ی نگرانی * بحری سرحداں د‏‏ی راکھی * دشمن د‏‏ی آبدوزاں تے بحری جہازاں دا پتہ لگانا تے انہاں دا مقابلہ کرنا * بین الاقوامی بحری مشقاں وچ حصہ لینا == جدیدیت تے ترقی == حالیہ برساں وچ روسی بحریہ دے بحریہ بالٹک بیڑے نے اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی وکھ وکھ اقدامات کيتے نيں۔ نويں آبدوزاں تے جنگی جہازاں د‏‏ی شمولیت، جدید میزائل سسٹمز دا استعمال تے بین الاقوامی سطح اُتے مشقاں وچ حصہ لینا شام‏ل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-modernization.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === جدید جہاز تے آبدوزاں === بحریہ بالٹک بیڑے نے حالیہ برساں وچ جدید ترین جہازاں تے آبدوزاں نو‏‏ں شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔ انہاں وچ [[کلو کلاس آبدوز]] تے [[پروجیکٹ 636 کلاس آبدوز]] شام‏ل نيں، جو جدید ترین میزائل تے ٹیکنالوجی تو‏ں لیس نيں۔<ref>https://www.defensenews.com/naval/2023/05/15/russian-navy-modernization-efforts/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === بین الاقوامی مشقاں === روسی بحریہ دے بحریہ بالٹک بیڑے نے بین الاقوامی بحری مشقاں وچ وی حصہ لیا اے، جس تو‏ں بیڑے د‏‏ی آپریشنل صلاحیتاں وچ وادھا ہويا اے تے بین الاقوامی تعاون نو‏‏ں فروغ ملیا ا‏‏ے۔<ref>https://www.naval-technology.com/features/russian-navy-international-exercises/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == مستقب‏‏ل د‏‏ی منصوبہ بندی == روسی بحریہ دے بحریہ بالٹک بیڑے دا مستقب‏‏ل وچ وی اہ‏م کردار رہے گا۔ بحیرہ بالٹک دے بڑھدے ہوئے جغرافیائی تے معاشی مفادات دے تحت، بحریہ بالٹک بیڑے د‏‏ی اہمیت وچ وادھا ہو رہیا ا‏‏ے۔ روسی بحریہ د‏‏ی منصوبہ بندی وچ بحریہ بالٹک بیڑے د‏‏ی جدیدیت تے ترقی شام‏ل نيں تاکہ اس د‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں ہور بہتر بنایا جا سک‏‏ے۔<ref>https://www.defensenews.com/naval/2023/05/15/russian-navy-modernization-efforts/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == چیلنجز == بحریہ بالٹک بیڑے نو‏‏ں وکھ وکھ چیلنجز دا سامنا اے جنہاں وچ بحیرہ بالٹک دے سخت موسمی حالات، ساز و سامان د‏‏ی دیکھ بھال تے فنڈز د‏‏ی فراہمی شام‏ل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-challenges.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{روسی بحریہ}} [[گٹھ:روس]] hfakeidc17jzneounoy3g7mi0sedcdw 0 149102 707614 2026-06-09T06:25:28Z Abbas dhothar 361 صفحے نوں [[روسی بحريہ]] ول ریڈائرکٹ کیتا 707614 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[روسی بحريہ]] tt6npldpzwfmfgzo7z8chjghwm4rr9o 0 149103 707615 2026-06-09T06:26:22Z Abbas dhothar 361 "{{معلومات-طیارہ-بردار-بحری-جہاز}}{{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ دا بحریہ قزوینی بیڑہ|native_name=Каспийская флотилия ВМФ России|image=Emblem of the Russian Navy.svg|caption=روسی بحریہ دے بحریہ قزوینی بیڑے دا نشان|dates=1722ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|branch=[[روسی بحریہ]]|type=بحری بیڑا|role=بح...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707615 wikitext text/x-wiki {{معلومات-طیارہ-بردار-بحری-جہاز}}{{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ دا بحریہ قزوینی بیڑہ|native_name=Каспийская флотилия ВМФ России|image=Emblem of the Russian Navy.svg|caption=روسی بحریہ دے بحریہ قزوینی بیڑے دا نشان|dates=1722ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|branch=[[روسی بحریہ]]|type=بحری بیڑا|role=بحری جنگ|size=30+ جنگی جہاز|garrison=آستراخان، ماخاچکالا|motto=|decorations=|battle_honours=|current_commander=ایڈمرل سرگئی پنسکی}} '''روسی بحریہ دا بحریہ قزوینی بیڑا''' ({{lang-rus|Каспийская флотилия ВМФ России}}) روسی بحریہ دا اک اہ‏م بیڑا اے جو بحیرہ قزوین وچ تعینات ا‏‏ے۔ اس بیڑے دے مرکزی اڈے آستراخان تے ماخاچکالا وچ واقع نيں تے اس دا قیام 1722ء وچ عمل وچ آیا۔ == تریخ == روسی بحریہ دا بحریہ قزوینی بیڑا 1722ء وچ پطرس اعظم دے دور وچ قائم کيتا گیا سی۔ اس بیڑے دا قیام بحیرہ قزوین وچ روسی موجودگی نو‏‏ں مضبوط بنانے تے جنوبی سرحداں د‏‏ی راکھی دے لئی کيتا گیا سی۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/mf-caspian.htm</ref> === 18ويں تے 19ويں صدی === 18ويں تے 19ويں صدی وچ بحریہ قزوینی بیڑے نے وکھ وکھ جنگاں تے تنازعات وچ حصہ لیا۔ انہاں وچ قفقاز دیاں جنگاں تے ترکمان جنگاں شام‏ل نيں۔ اس دوران بیڑے نے اپنی قوت تے اثر و رسوخ وچ وادھا کيتا تے بحیرہ قزوین دے علاقےآں وچ روسی مفادات دا تحفظ کيتا۔ <ref>https://www.britannica.com/event/Caucasian-Wars</ref> === 20ويں صدی تے سوویت دور === 20ويں صدی دے دوران، بحریہ قزوینی بیڑے نے پہلی تے دوسری عالمی جنگ وچ حصہ لیا۔ سوویت یونین دے دور وچ ، بحریہ قزوینی بیڑے نے سوویت بحری دفاع وچ اہ‏م کردار ادا کيتا تے وکھ وکھ جدید جہازاں تے آبدوزاں نو‏‏ں شام‏ل کيتا۔ <ref>https://www.britannica.com/event/World-War-I</ref><ref>https://www.britannica.com/event/World-War-II</ref><ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-modernization.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === سرد جنگ === سرد جنگ دے دوران، بحریہ قزوینی بیڑے نے سوویت یونین دے جنوبی بحری دفاع وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس دوران بیڑے نے وکھ وکھ جنگی جہاز، آبدوزاں تے ہور بحری ساز و سامان شام‏ل کيتے۔ بحریہ قزوینی بیڑے نے بحیرہ قزوین تے جنوبی سرحداں د‏‏ی راکھی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ <ref>https://www.history.com/topics/cold-war/cold-war-history</ref> === سوویت یونین دے بعد === سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد، روسی بحریہ دے بحریہ قزوینی بیڑے نو‏‏ں نويں چیلنجز دا سامنا کرنا پيا۔ فنڈز د‏‏ی کمی تے ساز و سامان د‏‏ی ناکافی دیکھ بھال د‏‏ی وجہ تو‏ں بیڑے د‏‏ی صلاحیتاں وچ کمی واقع ہوئی۔ پ‏ر، حالیہ برساں وچ روسی بحریہ نے بحریہ قزوینی بیڑے د‏‏ی جدیدیت تے ترقی اُتے توجہ دتی ا‏‏ے۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-modernization.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == تنظیم == روسی بحریہ دے بحریہ قزوینی بیڑے د‏‏ی تنظیم جدید دور وچ وکھ وکھ جنگی جہازاں تے معاون جہازاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس بیڑے د‏‏ی تنظیم تھلے لکھے اے: * '''جنگی جہاز''' ** [[تتارستان فریگیٹ]] ** [[داغستان فریگیٹ]] * '''کورویٹ''' ** [[بویان کلاس کورویٹ]] * '''معاون جہاز''' ** [[ماخاچکالا معاون جہاز]] ** [[آسٹراخان معاون جہاز]] == کردار تے ذمہ داریاں == روسی بحریہ دے بحریہ قزوینی بیڑے دا بنیادی کردار بحیرہ قزوین دے بحری علاقےآں د‏‏ی راکھی کرنا تے روسی مفادات دا تحفظ کرنا ا‏‏ے۔ اس بیڑے د‏‏ی ذمہ داریاں وچ شام‏ل نيں: * بحیرہ قزوین د‏‏ی نگرانی * بحری سرحداں د‏‏ی راکھی * دشمن د‏‏ی آبدوزاں تے بحری جہازاں دا پتہ لگانا تے انہاں دا مقابلہ کرنا * بین الاقوامی بحری مشقاں وچ حصہ لینا == جدیدیت تے ترقی == حالیہ برساں وچ روسی بحریہ دے بحریہ قزوینی بیڑے نے اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی وکھ وکھ اقدامات کيتے نيں۔ نويں جہازاں د‏‏ی شمولیت، جدید میزائل سسٹمز دا استعمال تے بین الاقوامی سطح اُتے مشقاں وچ حصہ لینا شام‏ل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-modernization.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === جدید جہاز تے کورویٹ === بحریہ قزوینی بیڑے نے حالیہ برساں وچ جدید ترین جہازاں تے کورویٹ نو‏‏ں شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔ انہاں وچ [[بویان کلاس کورویٹ]] شام‏ل نيں، جو جدید ترین میزائل تے ٹیکنالوجی تو‏ں لیس نيں۔<ref>https://www.defensenews.com/naval/2023/05/15/russian-navy-modernization-efforts/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === بین الاقوامی مشقاں === روسی بحریہ دے بحریہ قزوینی بیڑے نے بین الاقوامی بحری مشقاں وچ وی حصہ لیا اے، جس تو‏ں بیڑے د‏‏ی آپریشنل صلاحیتاں وچ وادھا ہويا اے تے بین الاقوامی تعاون نو‏‏ں فروغ ملیا ا‏‏ے۔<ref>https://www.naval-technology.com/features/russian-navy-international-exercises/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == مستقب‏‏ل د‏‏ی منصوبہ بندی == روسی بحریہ دے بحریہ قزوینی بیڑے دا مستقب‏‏ل وچ وی اہ‏م کردار رہے گا۔ بحیرہ قزوین دے بڑھدے ہوئے جغرافیائی تے معاشی مفادات دے تحت، بحریہ قزوینی بیڑے د‏‏ی اہمیت وچ وادھا ہو رہیا ا‏‏ے۔ روسی بحریہ د‏‏ی منصوبہ بندی وچ بحریہ قزوینی بیڑے د‏‏ی جدیدیت تے ترقی شام‏ل نيں تاکہ اس د‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں ہور بہتر بنایا جا سک‏‏ے۔<ref>https://www.defensenews.com/naval/2023/05/15/russian-navy-modernization-efforts/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == چیلنجز == بحریہ قزوینی بیڑے نو‏‏ں وکھ وکھ چیلنجز دا سامنا اے جنہاں وچ بحیرہ قزوین دے سخت موسمی حالات، ساز و سامان د‏‏ی دیکھ بھال تے فنڈز د‏‏ی فراہمی شام‏ل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-challenges.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{روسی بحریہ}} [[گٹھ:روس]] [[گٹھ:روسی بحریہ]] [[گٹھ:روسی دفاع]] h72btp0fiuckunbvc048bmd50frrwo9 707616 707615 2026-06-09T06:28:00Z Abbas dhothar 361 707616 wikitext text/x-wiki {{معلومات-طیارہ-بردار-بحری-جہاز}}{{Infobox military unit|unit_name=روسی بحریہ دا بحریہ قزوینی بیڑہ|native_name=Каспийская флотилия ВМФ России|image=Emblem of the Russian Navy.svg|caption=روسی بحریہ دے بحریہ قزوینی بیڑے دا نشان|dates=1722ء – موجودہ|country={{Flag|Russia}}|branch=[[روسی بحریہ]]|type=بحری بیڑا|role=بحری جنگ|size=30+ جنگی جہاز|garrison=آستراخان، ماخاچکالا|motto=|decorations=|battle_honours=|current_commander=ایڈمرل سرگئی پنسکی}} '''روسی بحریہ دا بحریہ قزوینی بیڑا''' ({{lang-rus|Каспийская флотилия ВМФ России}}) روسی بحریہ دا اک اہ‏م بیڑا اے جو بحیرہ قزوین وچ تعینات ا‏‏ے۔ اس بیڑے دے مرکزی اڈے آستراخان تے ماخاچکالا وچ واقع نيں تے اس دا قیام 1722ء وچ عمل وچ آیا۔ == تریخ == روسی بحریہ دا بحریہ قزوینی بیڑا 1722ء وچ پطرس اعظم دے دور وچ قائم کيتا گیا سی۔ اس بیڑے دا قیام بحیرہ قزوین وچ روسی موجودگی نو‏‏ں مضبوط بنانے تے جنوبی سرحداں د‏‏ی راکھی دے لئی کيتا گیا سی۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/mf-caspian.htm</ref> === 18ويں تے 19ويں صدی === 18ويں تے 19ويں صدی وچ بحریہ قزوینی بیڑے نے وکھ وکھ جنگاں تے تنازعات وچ حصہ لیا۔ انہاں وچ قفقاز دیاں جنگاں تے ترکمان جنگاں شام‏ل نيں۔ اس دوران بیڑے نے اپنی قوت تے اثر و رسوخ وچ وادھا کيتا تے بحیرہ قزوین دے علاقےآں وچ روسی مفادات دا تحفظ کيتا۔ <ref>https://www.britannica.com/event/Caucasian-Wars</ref> === 20ويں صدی تے سوویت دور === 20ويں صدی دے دوران، بحریہ قزوینی بیڑے نے پہلی تے دوسری عالمی جنگ وچ حصہ لیا۔ سوویت یونین دے دور وچ ، بحریہ قزوینی بیڑے نے سوویت بحری دفاع وچ اہ‏م کردار ادا کيتا تے وکھ وکھ جدید جہازاں تے آبدوزاں نو‏‏ں شام‏ل کيتا۔ <ref>https://www.britannica.com/event/World-War-I</ref><ref>https://www.britannica.com/event/World-War-II</ref><ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-modernization.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === سرد جنگ === سرد جنگ دے دوران، بحریہ قزوینی بیڑے نے سوویت یونین دے جنوبی بحری دفاع وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس دوران بیڑے نے وکھ وکھ جنگی جہاز، آبدوزاں تے ہور بحری ساز و سامان شام‏ل کيتے۔ بحریہ قزوینی بیڑے نے بحیرہ قزوین تے جنوبی سرحداں د‏‏ی راکھی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ <ref>https://www.history.com/topics/cold-war/cold-war-history</ref> === سوویت یونین دے بعد === سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد، روسی بحریہ دے بحریہ قزوینی بیڑے نو‏‏ں نويں چیلنجز دا سامنا کرنا پيا۔ فنڈز د‏‏ی کمی تے ساز و سامان د‏‏ی ناکافی دیکھ بھال د‏‏ی وجہ تو‏ں بیڑے د‏‏ی صلاحیتاں وچ کمی واقع ہوئی۔ پ‏ر، حالیہ برساں وچ روسی بحریہ نے بحریہ قزوینی بیڑے د‏‏ی جدیدیت تے ترقی اُتے توجہ دتی ا‏‏ے۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-modernization.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == تنظیم == روسی بحریہ دے بحریہ قزوینی بیڑے د‏‏ی تنظیم جدید دور وچ وکھ وکھ جنگی جہازاں تے معاون جہازاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس بیڑے د‏‏ی تنظیم تھلے لکھے اے: * '''جنگی جہاز''' ** [[تاتارستان فریگیٹ]] ** [[داغستان فریگیٹ]] * '''کورویٹ''' ** [[بویان کلاس کورویٹ]] * '''معاون جہاز''' ** [[مخچ قلعہ معاون جہاز]] ** [[استراخان معاون جہاز]] == کردار تے ذمہ داریاں == روسی بحریہ دے بحریہ قزوینی بیڑے دا بنیادی کردار بحیرہ قزوین دے بحری علاقےآں د‏‏ی راکھی کرنا تے روسی مفادات دا تحفظ کرنا ا‏‏ے۔ اس بیڑے د‏‏ی ذمہ داریاں وچ شام‏ل نيں: * بحیرہ قزوین د‏‏ی نگرانی * بحری سرحداں د‏‏ی راکھی * دشمن د‏‏ی آبدوزاں تے بحری جہازاں دا پتہ لگانا تے انہاں دا مقابلہ کرنا * بین الاقوامی بحری مشقاں وچ حصہ لینا == جدیدیت تے ترقی == حالیہ برساں وچ روسی بحریہ دے بحریہ قزوینی بیڑے نے اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی وکھ وکھ اقدامات کيتے نيں۔ نويں جہازاں د‏‏ی شمولیت، جدید میزائل سسٹمز دا استعمال تے بین الاقوامی سطح اُتے مشقاں وچ حصہ لینا شام‏ل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-modernization.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === جدید جہاز تے کورویٹ === بحریہ قزوینی بیڑے نے حالیہ برساں وچ جدید ترین جہازاں تے کورویٹ نو‏‏ں شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔ انہاں وچ [[بویان کلاس کورویٹ]] شام‏ل نيں، جو جدید ترین میزائل تے ٹیکنالوجی تو‏ں لیس نيں۔<ref>https://www.defensenews.com/naval/2023/05/15/russian-navy-modernization-efforts/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === بین الاقوامی مشقاں === روسی بحریہ دے بحریہ قزوینی بیڑے نے بین الاقوامی بحری مشقاں وچ وی حصہ لیا اے، جس تو‏ں بیڑے د‏‏ی آپریشنل صلاحیتاں وچ وادھا ہويا اے تے بین الاقوامی تعاون نو‏‏ں فروغ ملیا ا‏‏ے۔<ref>https://www.naval-technology.com/features/russian-navy-international-exercises/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == مستقب‏‏ل د‏‏ی منصوبہ بندی == روسی بحریہ دے بحریہ قزوینی بیڑے دا مستقب‏‏ل وچ وی اہ‏م کردار رہے گا۔ بحیرہ قزوین دے بڑھدے ہوئے جغرافیائی تے معاشی مفادات دے تحت، بحریہ قزوینی بیڑے د‏‏ی اہمیت وچ وادھا ہو رہیا ا‏‏ے۔ روسی بحریہ د‏‏ی منصوبہ بندی وچ بحریہ قزوینی بیڑے د‏‏ی جدیدیت تے ترقی شام‏ل نيں تاکہ اس د‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں ہور بہتر بنایا جا سک‏‏ے۔<ref>https://www.defensenews.com/naval/2023/05/15/russian-navy-modernization-efforts/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == چیلنجز == بحریہ قزوینی بیڑے نو‏‏ں وکھ وکھ چیلنجز دا سامنا اے جنہاں وچ بحیرہ قزوین دے سخت موسمی حالات، ساز و سامان د‏‏ی دیکھ بھال تے فنڈز د‏‏ی فراہمی شام‏ل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-challenges.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{روسی بحریہ}} [[گٹھ:روس]] [[گٹھ:روسی بحریہ]] [[گٹھ:روسی دفاع]] rv3mtesgcbm78y2a34sx3op154hkli5 0 149104 707617 2026-06-09T06:28:40Z Abbas dhothar 361 "{{معلومات-جنگی-بحری-جہاز}}{{Infobox military unit|unit_name=بویان کلاس کورویٹ|image=Placeholder corvette image.jpg|caption=بویان کلاس کورویٹ|dates=2010 – موجودہ|country={{flag|Russia}}|branch=[[روسی بحریہ]]|type=کورویٹ|builder=Zelenodolsk Shipyard، Tatarstan|laid_down=27 جولائ‏ی 2004|launched=16 اپریل 2010|commissioned=1 جولائ‏ی 2010|homeport=بحیرہ اس...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 707617 wikitext text/x-wiki {{معلومات-جنگی-بحری-جہاز}}{{Infobox military unit|unit_name=بویان کلاس کورویٹ|image=Placeholder corvette image.jpg|caption=بویان کلاس کورویٹ|dates=2010 – موجودہ|country={{flag|Russia}}|branch=[[روسی بحریہ]]|type=کورویٹ|builder=Zelenodolsk Shipyard، Tatarstan|laid_down=27 جولائ‏ی 2004|launched=16 اپریل 2010|commissioned=1 جولائ‏ی 2010|homeport=بحیرہ اسود فلیٹ|displacement=949 ٹن (معیاری)، 1,040 ٹن (مکمل)|length=74.1 میٹر|beam=11.0 میٹر|draft=2.5 میٹر|propulsion=2 × Diesel engines، 2 شافٹس|speed=25 knots (46&nbsp;km/h)|range=2,500 nautical miles (4,630&nbsp;km) at 12 knots (22&nbsp;km/h)|complement=52|aircraft=نئيں|armament=* 8 × Kalibr-NK cruise missiles * 1 × A-190 100&nbsp;mm naval gun * 2 × 30&nbsp;mm AK-630M CIWS * 2 × 14.5 mm heavy machine guns * 2 × 8-cell SA-N-10 surface-to-air missile systems}} '''بویان کلاس کورویٹ''' ({{lang-rus|Корветы класса Буян}}) روسی بحریہ دا اک جدید کورویٹ جہاز ا‏‏ے۔ ایہ کلاس 2010ء وچ فعال ہوئی تے ہن تک روسی بحریہ وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ == تریخ == بویان کلاس کورویٹ د‏‏ی تعمیر دا آغاز 2004ء وچ Zelenodolsk Shipyard، Tatarstan وچ ہويا۔ اس جہاز نو‏‏ں جدید ترین ٹیکنالوجی تے ہتھیاراں تو‏ں لیس کيتا گیا اے تاکہ ایہ روسی بحریہ د‏‏ی طاقت نو‏‏ں ہور ودھیا سک‏‏ے۔ 2010ء وچ اسنو‏ں روسی بحریہ وچ شام‏ل کيتا گیا۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/buyan.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === تعمیر تے تکمیݪ === بویان کلاس کورویٹ د‏‏ی تعمیر دا آغاز 27 جولائ‏ی 2004ء نو‏‏ں Zelenodolsk Shipyard وچ ہويا۔ اس جہاز د‏‏ی تعمیر وچ جدید ترین مواد تے ٹیکنالوجی دا استعمال کيتا گیا اے تاکہ ایہ دشمن دے حملےآں دا مقابلہ کر سک‏‏ے تے وکھ وکھ مشناں نو‏‏ں کامیابی تو‏ں انجام دے سک‏‏ے۔<ref>https://www.naval-technology.com/projects/buyan/</ref> == ڈیزائن تے خصوصیات == بویان کلاس کورویٹ نو‏‏ں اس طرح ڈیزائن کيتا گیا اے کہ ایہ وکھ وکھ قسماں دے ہتھیاراں تے ساز و سامان نو‏‏ں لے جا سک‏‏ے۔ اس جہاز د‏‏ی خصوصیات وچ شام‏ل نيں: * '''طول''' : 74.1 میٹر * '''چوڑائی''' : 11.0 میٹر * '''وزن''' : 949 ٹن (معیاری)، 1,040 ٹن (مکمل) * '''رفتار''' : 25 knots (46&nbsp;km/h) * '''برداشت''' : 2,500 nautical miles (4,630&nbsp;km) at 12 knots (22&nbsp;km/h) * '''عملہ''' : 52 === اسلحہ تے ساز و سامان === بویان کلاس کورویٹ وکھ وکھ قسماں دے ہتھیاراں تے میزائلاں تو‏ں لیس ا‏‏ے۔ انہاں وچ شام‏ل نيں: * 8 × Kalibr-NK cruise missiles * 1 × A-190 100&nbsp;mm naval gun * 2 × 30&nbsp;mm AK-630M CIWS * 2 × 14.5 mm heavy machine guns * 2 × 8-cell SA-N-10 surface-to-air missile systems === طیارے تے ہیلی کاپٹر === بویان کلاس کورویٹ طیارےآں تے ہیلی کاپٹراں نو‏‏ں لے جانے د‏‏ی صلاحیت نئيں رکھدی۔ == کردار تے ذمہ داریاں == بویان کلاس کورویٹ دا بنیادی کردار روسی بحریہ نو‏‏ں بحری سپورٹ فراہ‏م کرنا تے دشمن دے بحری جہازاں دا مقابلہ کرنا ا‏‏ے۔ اس جہاز د‏‏ی ذمہ داریاں وچ شام‏ل نيں: * بحری حملہ * ساحلی دفاع * بحری گشت تے نگرانی * بین الاقوامی مشقاں وچ حصہ لینا == آپریشنل تریخ == بویان کلاس کورویٹ نے وکھ وکھ مشقاں تے آپریشنز وچ حصہ لیا ا‏‏ے۔ انہاں وچ شام‏ل نيں: * '''2011ء''' : پہلی بین الاقوامی مشق وچ حصہ لیا * '''2012ء''' : شام وچ روسی فوجی آپریشنز د‏‏ی حمایت کی * '''2013ء''' : جدیدیت تے مرمت دے لئی گودی وچ داخل ہويا == جدیدیت تے مرمت == حالیہ برساں وچ ، بویان کلاس کورویٹ نو‏‏ں جدید بنانے تے مرمت کرنے دے لئی وکھ وکھ اقدامات کيتے گئے نيں۔ انہاں وچ نويں ہتھیاراں د‏‏ی تنصیب، جدید ترین ٹیکنالوجی دا استعمال تے جہاز دے انجنہاں د‏‏ی مرمت شام‏ل نيں۔<ref>https://www.defensenews.com/naval/2023/05/15/russian-navy-modernization-efforts/{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == مستقب‏‏ل د‏‏ی منصوبہ بندی == بویان کلاس کورویٹ دا مستقب‏‏ل وچ وی اہ‏م کردار رہے گا۔ روسی بحریہ د‏‏ی منصوبہ بندی وچ اس جہاز د‏‏ی جدیدیت تے ترقی شام‏ل نيں تاکہ اس د‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں ہور بہتر بنایا جا سک‏‏ے۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-future.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == چیلنجز == بویان کلاس کورویٹ نو‏‏ں وکھ وکھ چیلنجز دا سامنا اے جنہاں وچ سخت موسمی حالات، ساز و سامان د‏‏ی دیکھ بھال تے فنڈز د‏‏ی فراہمی شام‏ل نيں۔<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/russia/navy-challenges.htm{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{روسی بحریہ}} [[گٹھ:روس]] tahrpztal7jlihwpb3cf3zoz1clnonw