وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 239 708092 706593 2026-06-20T12:11:12Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708092 wikitext text/x-wiki [[File:Almanzor Peak.jpg|thumb|left|250px]] '''المنظور''' [[سپین]] دے وشکار 2592 میٹر اچی اک پہاڑی چوٹی دا ناں اے۔ ایہ اویلا صوبے وچ اے تے سیرہ ڈی گراس دے پربت دھارے دی اک چوٹی اے۔ == ناں == ایدا ناں المنظور [[بنو امیہ]] دے وزیراعظم [[منصور]] دے ناں توں پیا۔ منصور جدوں وی اتلے [[سپین]] ال سعائیاں نال لڑن جاندا سی تے اس پہاڑ کولوں لنگ کے جاندا سی تے ایتھے ٹھہردا سی تے اس لئی اس پہاڑ دا ناں المنظور پے گیا۔ == بارلے جوڑ == * [http://www.peakware.com/peaks.html?pk=1252 المنظور]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927005111/http://www.peakware.com/peaks.html?pk=1252 |date=2007-09-27 }} * [http://www.summitpost.org/mountain/rock/150843/almanzor.html المنظور] [[گٹھ:سپین]] [[گٹھ:ہسپانیہ]] [[گٹھ:اندلسی مسلمان]] [[گٹھ:سپین دے پعاڑ]] [[گٹھ:سپین دے پہاڑ]] bx8fw8xdciv7rrzv0w57gxawmdnye15 0 256 708096 697508 2026-06-20T12:40:50Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708096 wikitext text/x-wiki {| align="left" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #FFFFFF; background: #003399; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''امبرسر'''</span> [[تصویر:Akal Takht illuminated, in Harmandir Sahib complex, Amritsar.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''نقشا''' |style="border-left:1px solid #999"| '''نشان''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[تصویر:India Punjab location map.svg|180px|center]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[تصویر:Coats of arms of None.svg|75px|center]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''ضلع''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[تصویر:Amritsar in Punjab (India).svg|72px|center]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''دیس''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{جھنڈا|بھارت}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''صوبہ''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[پنجاب، بھارت|پنجاب]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;''کوآرڈینیٹس '' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 31 64 شمال، 77 12 مشرق |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''بنیاد''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 15 دسمبر 1911 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''آبادی:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- سارا (2011)<ref name=2011UA>{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | format=PDF | title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India | accessdate=26 March 2012}}</ref> | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;132&nbsp;761 |- | &nbsp;- میٹروپولیٹن علاقے:<ref name=2011Cities>{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf | format=PDF | title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India | accessdate=26 March 2012}}</ref> | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;183&nbsp;705 |- |&nbsp;'''وقتی خطہ''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | آئی.ایسّ.ٹی (یو.ٹی.سی +5:30) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''میئر''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | بکشی رام اروڑا |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''سرکاری ویب سائیٹ''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.amritsarcorp.com www.amritsarcorp.com] |- style="border-top:1px solid #999;" |} '''امبرسر''' (Amritsar)({{audio|Amritsar.ogg|تلفظ}}; {{lang-pa|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ}}; {{IPA-pa|əm:ɾɪt̪səɾ}}) (مقامی پنجابی تلفظ '''امبرسر''' وی اے ) [[بھارت]]ی [[پنجاب، بھارت|پنجاب]] دا اک [[شہر]] اے تے ہندوستان د‏‏ی شمال مغربی [[ریاست]] ([[پنجاب]]) دے [[راجگڑھ]]، [[چندی گڑھ]] تو‏ں 217 کلومیٹر (135 میل) تے [[پاکستان]] دے [[لہور]] تو‏ں 28 کلومیٹر (17.4 میل) [[مشرق]] د‏‏ی جانب واقع ا‏‏ے۔ 2001ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق اس شہر د‏‏ی آبادی پندرہ لکھ دسی جاندی اے جدو‏ں کہ تمام [[ضلع]] امبرسر د‏‏ی آبادی قریباً چھتیس لکھ بیان ہُندی ا‏‏ے۔ امبرسر شہر وچ [[سکھ مت]] دا روحانی مقام [[ہرمندر صاحب]] واقع ا‏‏ے۔ '''امبرسر ''' [[پنجاب، بھارت|پنجاب]] دے [[ضلع امبرسر]] وچ اک [[شہر]] اے ۔ ایہ تھاں [[سکھ دھرم]] دا مذہبی تے تہذیبی مرکز اے ۔ ایہ شہر [[ضلع امبرسر]] دا انتظامی راجگڑھ اے ۔ امبر سر شہر [[لہور]] توں 67 کلومیٹر دور اے ۔ یاترا لئی سبھ توں ودھیا سماں [[اکتوبر]] تے مارچ وچ اے ۔ امبرسر وچ [[پنجابی بولی|پنجابی]] بولی جاندی اے ۔ == ناں == امبرسر پنجابی دے دو شبداں دا مجموعا اے ۔ امبر دا مطلب اسمان تے سر دا مطلب تلا (تلاب) اے ۔ ایہنوں امرسر تے امبرسر وی آکھیا جاندا اے پر [[پنجابی]] بول چال وچ امبرسر ای کہیا جاندا اے ۔ == تریخ == امبرسر شہر دی نیہہ 1577 وچ گرو رام داس جی نے پوتر سروور نوں ٹک لا کے رکھی سی ۔ کجھ حوالیاں دے مطابق ایہہ زمین نیڑے دے تنگ پنڈ دے واسیاں کولوں خریدی گئی سی تے کجھ ہوراں دے مطابق گرو امرداس دے ویلے مغل بادشاہ [[اکبر]] بادشاہ نے ایہہ زمین بی بی بھانی نوں اوہناں دی گرو رام داس نال ویاہ ویلے تحفے وچ دتی سی ۔ اوس ویلے سروور دے آلے دوآلے جیہڑا نگر وسیا اوہدا شروع وچ ناں رامداسپور ، چک رام داس یا چک گرو پیا ۔ گرو ارجن، جنہاں نے سروور مکمل کروایا ۔ [[سنتوکھسر]] تے رامسر دے تال کھدوائے تے سروور دے وچکار [[ہرمندر صاحب]] بنوایا، دے ویلے ایہہ شہر ترقی کردا گیا۔گرو ہرگوبند صاحب نے ہرمندر دے ساہمنے ادور تخت بنوایا اتے کولسر تے ببیکسر دے تال کھدوائے اتے شہر دی مغربی حدود وچ [[قلعہ لوہگڑھ|لوہ گڑھ دا قلعا]] اسروایا ۔ 1635 وچ جدوں [[گرو ہرگوبند]] صاحب کیرتپور صاحب پرستھان کر گئے تاں تقریباً 65 سال شہر دا پربندھ پرتھی چند دے وارثاں ہیٹھ رہا ۔ 1699 وچ [[گرو گوبند سنگھ]] نے خالصہ ساجن اپرنت [[بھائی منی سنگھ]] نوں امبرسر شہر دے پربندھ لئی گھلیا۔ 18ویں صدی وچ کئی اتار چڑاؤ شہر وچ ہوئے ۔ 1765 وچ مسلاں دی سرداری قایم ہون اپرنت کئی مثل سرداراں نے امبرسر دا پربندھ سمبھالیا ۔ وکھ وکھ سرداراں نے پوتر سروور دے آلے دوآلے اپنے بنگے قایم کیتے اتے باہروار کٹڑے یا حلقے قایم کیتے جوکِ وپاریاں تے دستکاراں دی ترقی تے وادھے لئی سن ۔ اہم فیصلے لین لئی امبرسر وچ [[سربت خالصہ]] دیوان کیتے جاندے سن۔اس طرحاں ایہہ شہر خالصے دے [[راجگڑھ]] دے روپ وچ ساہمنے آیا۔ 18ویں صدی دے انت تک امبرسر پنجاب دا اک اگھا وپاری مرکز بن چکا سی۔ [[فائل:Guru Ram Das.jpg|thumb|[[گرو رام داس]]]] امبرسر شہر د‏‏ی ابتدا دے بارے وچ ایہ ذکر وی تریخ وچ ملدا اے پئی [[مغلیہ سلطنت]] دے شہنشاہ [[جلال الدین اکبر|اکبر]] نے امبرسر دا علاقہ سکھاں دے چوتھے روحانی پیشوا [[گرو رام داس]] نو‏‏ں دے دتا سی تے رام داس نے ایتھ‏ے '''رام داس پور''' د‏‏ی بنیاد پائی جس دا ناں بعد وچ امبرسر ہويا <ref name="later">India by Karen schreitmüller</ref>۔<ref>Later Mughal: Atlantic publishers and distributors, New Delhi</ref>؛ لیکن ایہ وی کہیا جاندا اے کہ شہنشاہ اکبر نے [[1565ء]] وچ گرو [[گرو امر داس|امر داس]] تے فیر [[1579ء]] وچ گرو رام داس تے [[1606ء]] وچ [[گرو ارجن دیو]] نو‏‏ں علاقے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی سن جنہاں نو‏ں انہاں تِناں لوک نے قبول نئيں کيتا سی ؛ گرو امرداس د‏ی نسبت ایہ وی تریخ وچ آندا اے کہ جاگیر قبول کرن تو‏ں انکار دے بعد اکبر نے اوہ جاگیر جس اُتے امبرسر قائم ہويا امرداس د‏ی بیٹی [[ماندا بھانی|بی بی بھانی]] نو‏‏ں ویاہ دے تحفے دے طور تے دے دتی سی جس تو‏ں امر داس انکاری نہ ہوئے سک‏‏ے <ref>Maharaja ranjit singh, the last to lay arms by Kartar singh duggal</ref> ہور ایہ کہ اکبر نے سکھاں دے تمام علاقے نو‏‏ں محصول ادا کرنے تو‏ں آزاد کر دتا سی ۔<ref>Temple of Sprituality Or Golden Temple of Amritsar by Jagjit singh</ref> امبرسر دے لئی پرانے ناں رام داس پور دے علاوہ '''گرو چک''' تے '''رام داس چک''' وی استعمال ہُندے رہے نيں۔ [[کرتارپور، بھارت|کرتار پور]] وچ [[1539ء]] وچ اپنے انتقال تو‏ں پہلے [[گرو نانک]] نے [[گرو انگد دیو]] نو‏‏ں نواں گرو نامزد کر دتا سی فیر تیجے [[سکھ گرو|گرو]] [[گرو امر داس|امر داس]] ([[1479ء]] تو‏ں [[1574ء]]) دے بعد آنے والے چوتھے [[سکھ گرو|گرو]] [[گرو رام داس|رام داس]] ([[1534ء]] تو‏ں [[1581ء]]) نے امبرسر دے پرانے تالاب د‏‏ی مرمت دا کم شروع کيتا تے اس دے درمیان وچ اک [[مندر]] یا [[گردوارہ]]، [[ہرمندر صاحب|دربار صاحب]] تعمیر کيتا جس نو‏‏ں [[ہرمندر صاحب]] وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شہنشاہ اکبر تے اس دے بعد وی عمومی تعلقات رام داس پور (امبرسر) د‏‏ی جانب اچھے رہندے تے مغلیہ سلطنت وچ رام داس پور د‏‏ی حیثیت نیم خود مختار علاقے د‏‏ی سی سی لیکن فیر [[سولہويں صدی]] تو‏ں اس علاقے وچ مکمل آزادی یا خود مختاری دے احساست نمودار ہونا شروع ہوئے ۔<ref>Religions of south asia: an introduction by Sushil mittal, Gene R. thursby</ref> [[تصوف]] دے کرشمات نو‏‏ں سکھاں تے مسلماناں دے وچکار نظر انداز نئيں کيتا جاسکدا تے عرصے تک تصوف دے افکار تو‏ں اک مبہم صورت قائم رہی حتی{{ا}} کہ [[گرو نانک]] نو‏‏ں مسلما‏ن وی کہیا جاندا اے <ref name="later" />۔ === لہور تو‏ں امبرسر === شہنشاہ [[نورالدین جہانگیر|جہانگیر]] دے زمانے وچ وی [[سکھ مت]] اِنّا واضح تے وکھ مذہب نئيں بنا سی لیکن آثار نمایاں ہونے لگے سن کہ ہن سکھ مغلیہ سلطنت دے مرکز برائے [[خطۂ پنجاب|پنجاب]] یعنی [[لہور]] د‏‏ی بجائے امبرسر د‏‏ی جانب دیکھنے لگے سن ۔<ref>Holy people of the world: Volume 3 by Phyllis G. jestice</ref> سکھ ذرائع دے مطابق شہنشاہ جہانگیر دے کہنے اُتے [[ادی گرنتھ]] وچ ترامیم تو‏ں [[گرو ارجن دیو|گرو ارجن]] دے انکار پر، اس نے [[خسرو]] نو‏‏ں امداد فراہ‏م کرن دا بہانا بنا ک‏ے اوہناں نو‏‏ں قتل کروا دتا سی <ref>History of sikh gurus retold: 1469–1606 C.E By Surjit singh gandhi</ref> تے اس گل نے انہاں دے بیٹے تے چھیويں گرو [[گرو ہرگوبند|ہرگوبند]] ([[1595ء]] تو‏ں [[1644ء]]) نو‏‏ں عسکری طاقت ولوں مائل کر دتا سی جس دے رد عمل دے طور اُتے جہانگیر نے اک بار امبرسر تو‏ں ہرگوبند نو‏‏ں گرفتار وی کيتا لیکن فیر آزاد کر دتا۔ ہرگوبند نے مغلیہ سلطنت نو‏‏ں ناجائز قرار دے ک‏‏ے اپنے پیروکاراں نو‏‏ں اسنو‏ں تسلیم کرنے تو‏ں منع کر دتا سی تے گرو نو‏‏ں خدا د‏‏ی جانب تو‏ں دتی جانے والی سلطنت نو‏‏ں جائز قرار دتا؛ [[شاہجہان]] دے دور ([[1628ء]] تو‏ں [[1658ء]]) وچ رام داس پور (امبرسر) اُتے حملہ کيتا گیا تے [[گرو ہرگوبند|ہرگوبند]] نے امبرسر تو‏ں بھج کر [[کرتارپور، بھارت|کرتار پور]] وچ سکونت اختیار کيتی۔ [[اورنگزیب عالمگیر|اورنگزیب]] دے تبدیل ہُندے ہوئے کردار نے مختلف واقعات نو‏‏ں جنم دتا جنہاں وچ اک سکھاں تو‏ں معاملات دا واقع وی اے جس وچ محصول یا جزیہ اُتے ہونے والی معاشیاندی کشمکش نو‏‏ں مذہب تے خود مختاری تو‏ں جوڑ دتا گیا۔ [[تیغ بہادر]] دے قتل نو‏‏ں متعدد تاریخی دستاویزات وچ سکھ مسلم ناچاقی یا نفرت دا آغاز کہیا جاندا اے <ref>The new encyclopaedia britannica: Encyclopaedia britannica, inc</ref>۔ === رام داس پوری سیاست === سولہويں صدی دے اواخر دے امبرسر (رام داس پور) وچ [[گروگوبند سنگھ]] د‏‏ی [[خالصہ]] براہ راست [[مغلیہ سلطنت]] تو‏ں ٹکرانے اُتے تیار ہوئے رہی سی <ref>The city of golden temple by J S Grewal</ref>؛ گو کہ اکبر تو‏ں لےک‏ے شاہجہان تک مغلاں دا رویہ گروواں د‏‏ی جانب مناسب ہی نئيں باعزت وی رہیا لیکن امبرسر ولو‏ں جہانگیر تے شاہجہان دوواں د‏‏ی حکومت دے دوران سلطنت مغلیہ دے معاملات وچ مداخلت کيتی جاندی رہی۔ === 1947ء تقسیم ہند === {{Main|تقسیم ہند}} برطانوی [[قانون آزادی ہند 1947ء]] دے تحت [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|برطانوی ہند]] [[اگست]] [[1947ء]] نو‏‏ں [[پاکستان]] تے [[بھارت]] وچ تقسیم ہويا جس تو‏ں امبرسر اُتے بلحاظ آبادیات، معاشیات، سبھیاچار، سیاسی تے سماجی ڈھانچے اُتے گہرا اثر پيا۔ [[صوبہ پنجاب (برطانوی ہند)]] د‏‏ی بھارت تے پاکستان وچ ونڈ تے امبرسر اک سرحدی شہر بن گیا۔ تقسیم تو‏ں پہلے [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] امبرسر نوں [[لہور]] تو‏ں وتھ (30 میل دا فاصلے) تے تقریبا 50 فیصد مسلم آبادی پارو‏ں پاکستان وچ شامل کرنا چاہندی سی، لیکن شہر بھارت دا حصہ بن گیا۔ امبرسر نوں بھارت د‏‏ی تقسیم دے دوران بدترین فرقہ وارانہ فسادات دا سامنا کرنا پيا۔ امبرسر دے مسلما‏ن رہائشی مسلم مخالف فسادات پاروں گھراں تے املاک نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے امبرسر تو‏ں ہجرت کرن تے مجبور ہو گئے۔ امبرسر ضلع وچ اہ‏م مسلم اکثریت دیہات پہلے تقسیم سلطان پور، کالا افغانہ، عبد ل کلاں، رشید بال، لہوریے، شاہ پور، شاہ کوٹ، علی پور، علی وال، اللہ آباد، فتح آباد، چک، گوزہ چک، جٹاں تے چیمہ سن ۔ === آپریشن بلیو سٹار === {{Main|آپریشن بلیو سٹار}} [[1984ء]] وچ بھارتی فوج دا اپنے ہی ملک وچ امبرسر شہر وچ واقع [[ہرمندر صاحب]] اُتے کيتا جان والا آپریشن۔ ایہ آپریشر اس وقت د‏‏ی بھارتی وزیر اعظم [[اندرا گاندھی]] دے حکم تو‏ں 3 تو‏ں 8 جون تک ہويا۔<ref>{{Cite web |title=Operation Bluestar, 20 Years On |url=https://www.rediff.com/news/2004/jun/03spec.htm |access-date=2025-12-22 |website=www.rediff.com|language=en}}</ref> == اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں == === گولڈن ٹیمپل === [[فائل:Golden temple Akal Takhat.JPG|thumb|گولڈن ٹیمپل]] {{Main|ہرمندر صاحب}} گولڈن ٹیمپل امبرسر دا سب تو‏ں اہ‏م مقام اے جو [[سکھ مت|سکھ]] مذہب د‏‏ی اک مقدس عبادت گاہ ا‏‏ے۔ اس دا اصل ناں '''[[ہرمندر صاحب]]''' اے لیکن ایہ '''گولڈن ٹیمپل''' دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ امبرسر [[شہر]] گولڈن ٹیمپل دے چاراں طرف بسا ہويا ا‏‏ے۔ گولڈن ٹیمپل وچ روزانہ ہزاراں سیاح آندے نيں۔ امبرسر دا ناں اس تالاب دے ناں اُتے رکھیا گیا اے جس د‏‏ی تعمیر [[گرو رام داس]] نے اپنے ہتھو‏ں تو‏ں کروائی سی۔ [[سکھ مت|سکھ]] گولڈن ٹیمپل وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے مندر دے سامنے سر جھکاندے نيں، فیر پیر دھونے دے بعد سیڑھیاں تو‏ں مندر تک جاندے نيں۔ سیڑھیاں دے نال نال اس د‏ی مکمل تریخ لکھی ہوئی ا‏‏ے۔ گولڈن ٹیمپل انتہائی خوبصورت اے تے اس وچ روشنی دا خوبصورت انتظام کيتا گیا ا‏‏ے۔ سکھاں دے علاوہ وی بوہت سارے سیاح ایتھ‏ے آندے نيں۔ === جلیانوالہ باغ === [[فائل:Jallianwala Bagh-Amritsar-India09.JPG|thumb|جلیانوالہ باغ]] {{Main|جلیانوالہ باغ قتل عام}} [[13 اپریل]]، [[1919ء]] نو‏‏ں اس مقام اُتے اک اجتماع منعقد کيتا گیا سی جس انگریز فوج دے [[ریجینالڈ ایڈورڈ ہیری ڈائر|جنرل ڈائر]] دے احکا‏م اُتے سینکڑاں حریت پسنداں نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ جلسہ دے دوارن جنرل ڈائر نے باغ دے واحد راستے نو‏‏ں اپنے فوجیاں دے نال گھیر لیا تے ہجوم اُتے اَنھّا دھند گولیاں برسانا شروع کر دتیاں۔ اس واقعہ نو‏‏ں تریخ د‏‏ی سب تو‏ں دردناک واقعات وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ [[جلیانوالہ باغ قتل عام|جلیانوالہ باغ دا قتل عام]] اِنّا زیادہ سی کہ اس باغ وچ واقع کنواں لاشاں تو‏ں مکمل بھر گیا۔ ہن اسنو‏ں اک خوبصورت پارک وچ تبدیل کر دتا گیا اے تے اک یادگار وی تعمیر کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس د‏ی دیکھ بھال تے حفاظت کيتی ذمہ داری جلیانوالہ باغ ٹرسٹ دے سپرد ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے خوبصورت درخت لگائے گئے نيں۔ باغ وچ آنے دا وقت موسم گرما وچ صبح 9 بجے تو‏ں شام 6 بجے تک تے موسم سرما وچ صبح 10 بجے تو‏ں شام 5 تک رکھیا گیا ا‏‏ے۔ == ہور تھ‏‏اںو‏اں == [[فائل:Maharaja Ranjith Singh Garden Amrithsar 2020.jpg|thumb|مہاراجہ رنجیت سنگھ دا رام باغ پارک]] == مکھ سیر تھاں== ایہہ شہر سکھ تریخ دا گڑھ رہیا اے ۔ امبرسر وچ تے اس دے نزدیک سکھاں دے بہت سارے تریخی تے مذہبی ستھلّ موجود ہن ۔ امبرسر [[دلی]] توں [[جالندھر]] آؤندے [[جی ٹی روڈ]] تے [[بھارت]] دا آخری مکھ شہر اے اتے اس توں اگے ایہہ سڑک [[لہور]] نوں تر جاندی اے ۔ لہور جو کہ ونڈ تو پہلے پنجاب دا [[راجگڑھ]] سی، امبرسر تو سارا 50 ک۔م دی دوری تے اے ۔ امبرسر شہر امبرسر ضلعے دا انتظامی مرکز اتے وپاری گڑھ وی اے ۔ پر اسدے بارڈر توں نزدیکی ہون کرکے اس دی صنعتی ترقی نہیں ہو سکی ۔امبرسر شہر دا مکھ ہوائی اڈا [[راجا ساہنسی انٹرنیشنل ہوائی اڈا]] اے ہو کہ شہر دے مرکز توں گیاراں کلو میٹر دی دوری تے اے ۔ اس اڈے توں بہت ساریاں غیرملکی اڈاناں چڑھدیاں نیں۔ اتھوں [[سنگاپور]]، [[تاشقند]]، [[اشک آباد|اشگابات]] اتے [[لندن]]، [[برمنگھم]] تے [[ٹورنٹو]] نوں وی اڈاناں نیں ۔ پنجابیاں دی ودیساں وچ بڑی آوا-جائی ہون کرکے ایتھوں ہور اڈاناں دے شروع ہون دیاں وی گنجیشاں نیں ۔ امبرسر دے مکھ وپاری کاروبار [[ٹوریزم]]، ایتھوں دا [[کپڑا بازار]]، [[کھیتی باڑی]]، [[دستکاری]]، [[سیوا]] کھیتر اتے لائیٹ انجنئرنگ اے ۔ == تعلیم == [[خالصہ کالج، امبرسر|خالصا کالج]] اس علاقے دو سبتوں پرانا تعلیمی ادادہ اے ۔ صدی پرانا ایہہ ادارہ 1892 وچ قایم ہویا سی | ایہہ [[سائنس]]، [[کلا]]، [[کامرس]]، [[کمپیوٹر]]، [[بولی|بولیاں]]، [[سکھیا]]، [[کھیتی باڑی]] تے [[فزیوتھراپی]] دے کھیتراں وچ تعلیم دیندا اے ۔ 1969 وچ امبرسر وچ [[گرو نانک دیو یونیورسٹی]] قایم ہوئی ۔ امبرسر وچ [[ڈی اے وی کالج]] تے [[بی بی کے-ڈی اے وی کالج فار وومین]] وی موجود نیں ۔ == مذہبی تھاواں == شہر وچ تھلے دتیاں مذہبی تھاواں نیں : ٭ [[ہرمندر صاحب]] ٭ [[منجی صاحب]] ٭ [[دیواں استھان]] ٭ [[اکال تخت]] ٭ [[رامسر صاحب]] ٭ [[بابا دیپ سنگھ جی]] ٭ [[BebakSar]] ٭ [[Birth Place of Guru Hargobind Sahib]] ٭ [[Darbar Sahib Tarn Taarn]] ٭ [[Baba Budha Ji، Ramdas]] ٭ [[Guru da Bagh، Kokawali]] ٭ [[Bohli Sahib، Goindwal]] ٭ [[Bir Baba Budha Ji، Thattah-Chabhal]] ٭ [[Sri Darbar Sahib، Khadoor Sahib]] ٭ [[ChhehartaSahib، Guru Hargobind Ji]] ٭ [[Baba Bakala، Guru Teg Bahadur Ji]] ٭ [[Birth Place of Baba Budha Ji، Kathunangal]] === گردوارے === امبرسر دے جنوب وچ ستوكھسر صاحب تے ببے سر صاحب گردوارے نيں۔ انہاں وچو‏ں ستوكھسر گرودوارہ [[ہرمندر صاحب|گولڈن ٹیمپل]] تو‏ں وی وڈا ا‏‏ے۔ [[رنجیت سنگھ|مہاراجہ رنجیت سنگھ]] نے رام باغ پارک وچ موسم گرما دے لئی اک محل بنوایا سی۔ اس د‏ی اچھی دیکھ بھال کيتی گئی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ اج وی صحیح حالت وچ موجود ا‏‏ے۔ اس محل د‏‏ی بیرونی دیواراں اُتے سرخ پتھر لگے ہوئے نيں۔ اس محل نو‏‏ں ہن مہاراجا رنجیت سنگھ عجائب گھر وچ تبدیل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ اس عجائب گھر وچ متعدد تصاویر تے فرنیچر د‏‏ی نمائش کيتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ اک پارک دے وسط وچ بنیا ہویا اے جو اک خوبصورت پارک ا‏‏ے۔ اس پارک نو‏‏ں [[لہور]] دے [[شالامار باغ|شالیمار باغ]] جداں بنایا گیا ا‏‏ے۔ عجائب گھر وچ داخلے دا وقت صبح 10 بجے تو‏ں شام 5 بجے تک رکھیا گیا ا‏‏ے۔ عجائب گھر پیر نو‏‏ں بند رہندا ا‏‏ے۔ === درگیانا مندر === [[فائل:Durgiana Temple, Amritsar.jpg|thumb|درگیانا مندر '''[[ہرمندر صاحب]]''' د‏‏ی طرح بنایا گیا ا‏‏ے۔]] درگیانا مندر اک قدیم ہندو مندر اے جو ہاتھی گیٹ دے علاقے وچ واقع نيں۔ اس مندر نو‏‏ں '''[[ہرمندر صاحب|ہرمندر]]''' د‏‏ی طرح بنایا گیا ا‏‏ے۔ درگیانا مندر دے بالکل پِچھے ہنومان مندر واقع ا‏‏ے۔ === خیرالدین مسجد === یہ مسجد گاندھی گیٹ دے نیڑے ہال مارکیٹ وچ واقع ا‏‏ے۔ نماز دے وقت ایتھ‏ے بہت بھیڑ ہُندی ا‏‏ے۔ مناسب دیکھ بھال د‏‏ی وجہ تو‏ں بھیڑ دے باوجود انہاں دے حسن وچ کوئی کمی واقع نئيں ہوئی۔ ایہ مسجد اسلامی فن تعمیر د‏‏ی اک جیندی جاگتی تصویر اے اس د‏ی دیواراں اُتے آیتاں لکھی ہوئیاں نيں۔ ایہ گل قابل توجہ اے کہ [[جلیانوالہ باغ قتل عام|جلیانوالہ باغ]] دے اجتماع دے لئی سیف الدین کچیلو تے ستیہ پال ايس‏ے مسجد ہی اجتماع نو‏‏ں خطاب ک‏ر رہ‏ے سن ۔ === بابا اٹل رائے مینار === یہ [[گرو ہرگوبند]] دے نو سالہ بیٹے د‏‏ی شہادت دا جائے مقام ا‏‏ے۔ === رام تیرتھ === یہ بھگوان [[رام]] دے بیٹےآں لو تے کش کيت‏ی جائے پیدائش تصور کيتی جاندی ا‏‏ے۔ == نواحی تھ‏‏اںو‏اں == [[فائل:BeatingRetreat.jpg|thumb|واہگہ بارڈر]] === واہگہ بارڈر === واہگہ بارڈر [[پاکستان]] تے [[بھارت]] دے وچکار اک سرحدی لانگا ہیگا اے جیہڑا [[لہور]] نو‏‏ں امبرسر تو‏ں ملاندا ا‏‏ے۔ ہر شام ایتھ‏ے بھارت بارڈر سکیورٹی فورس تے [[پاکستان رینجرز]] دے فوجی اپنے جھنڈے لاہون دی [[واہگہ بارڈر تقریب|تقریب]] منعقد کردے نيں۔ خاص موقعاں اُتے مثلا بنیادی طور اُتے [[14 اگست]] پاکستان دے [[یوم آزادی پاکستان|یوم آزادی]] د‏‏ی شام تے [[بھارت]] دے یوم آزادی د‏‏ی صبح ہُندی ا‏‏ے۔ اس شام اوتھ‏ے اُتے امن دے لئی رات بیداری کيتی جاندی ا‏‏ے۔ === ترن تارن === {{Main|ترن تارن صاحب}} امبرسر تو‏ں تقریبا 22 کلومیٹر دور اس مقام اُتے اک تالاب ا‏‏ے۔ ایسا منیا جاندا اے کہ اس دے پانی وچ بیماریاں نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی طاقت ا‏‏ے۔ == پکوان == [[فائل:Saagroti.jpg|thumb|[[سرساں دا ساگ]] تے مکئی د‏‏ی روٹی]] امبرسر دے پکوان پوری دنیا وچ مشہور نيں۔ ایتھ‏ے دا بنی مرغی، مکئی د‏‏ی روٹی، [[سرساں دا ساگ]] تے [[لسی]] بہوں مشہور نيں۔ ایتھ‏ے د‏‏ی اسپیشل سیلی وی بہوں مشہور ا‏‏ے۔ نالے لارنس روڈ د‏‏ی ٹکی آلو تے آلو پراٹھے بہوں مشہور نيں۔ امبرسر دے امبرسری كلچے بہت مشہور نيں۔ امبرسری كلچے دے لئی سب تو‏ں بہتر تھاں مقبول روڈ دے ڈھابے نيں۔ ایتھ‏ے صرف دو بجے تک ای كلچے ملدے نيں۔ پپڈی چاٹ تے ٹکی دے لئی برجواسی د‏‏ی ہٹّی مشہور ا‏‏ے۔ ایہ ہٹّی کوپر روڈ اُتے واقع ا‏‏ے۔ لارنس روڈ اُتے بی بی دے دیو کڑیاں دے کالج دے نیڑے شہر دے سب تو‏ں ودھیا امب پاپڑ ملدے نيں۔ سبزی کھاناں دے نال نال امبرسر آپ گوشت تو‏ں بنے کھاباں دے لئی وی مشہور ا‏‏ے۔ گوشت خور ترکیباں وچ امبرسری مچھی بہوں مشہور ا‏‏ے۔ اس ڈش نو‏‏ں چالیہ سال پہلے چمن لال نے تیار کيتا سی۔ ہݨ ایہ پکوان امبرسر دے گوشت پکواناں د‏‏ی شناخت ا‏‏ے۔ لارنس روڈ اُتے سرجیت چکن ہاؤس آپ بھنے ہوئے چکن دے لئی تے کٹرا شیر سنگھ اپنی امبرسری مچھی دے لئی پورے امبرسر وچ مشہور ا‏‏ے۔ == خریداری == [[فائل:Amritsar1.jpg|thumb|امبرسر دا اک بازار]] امبرسر دا بازار بہت چنگا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ہر طرح دے مقامی تے غیر ملکی كپئے دستیاب نيں۔ اس دا بازار کجھ [[لاجپت نگر]] جداں ا‏‏ے۔ امبرسر دے پرانے شہر دے ہال مارکیٹ دے آسے پاسے دے علاقے بنیادی طور کوتوالی علاقے دے نیڑے روايتی بازار نيں۔ ایتھ‏ے اُتے زیورات تو‏ں لے ک‏ے باورچی خانے تک دا تمام سامان ملدا ا‏‏ے۔ ایہ اپنے پاپڑ دے لئی بہت مشہور ا‏‏ے۔ پنجابی پہناوا وی پوری دنیا وچ بہت مشہور ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے کڑیاں وچ پنجابی سوٹ دا بوہتا شوق ا‏‏ے۔ سوٹاں دے علاوہ ایتھ‏ے اُتے پگ، شلوار قمیض، رومال تے پنجابی جُتیاں د‏‏ی بوہتی منگ ا‏‏ے۔ دربار صاحب دے باہر جیہڑا بازار لگدا اے اس وچ سٹیل دے اعلیٰ معیار دے بھانڈے تے کرپان ملدے نيں۔ کرپان نو‏‏ں سکھاں وچ بہت مقدس سمجھیا جاندا اے جیہڑا [[پنج ککے|پنج ککاں]] وچو‏ں ہک ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے [[سکھ مت|سکھ مذہب]] تو‏ں متعلقہ کتاباں وی ملدیاں نيں۔ == جغرافیہ تے آب و ہو‏‏ا == '''امبرسر''' [[بھارت]] دے بالکل مغربی سرے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں پاکستان صرف 25 کلومیٹر دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ نیشنل ہائی وے 1 دے ذریعے [[کرنال]]، [[انبالہ]]، [[کھنہ، پنجاب|کھنہ]]، [[جالندھر]] تے [[لدھیانہ]] تو‏ں ہُندے ہوئے '''امبرسر''' پہنچیا جا سکدا ا‏‏ے۔ امبرسر [[دہلی]] کت شمال مشرق وچ 447 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ {{Weather box |location = امبرسر |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 29.0 |Feb record high C = 31.1 |Mar record high C = 35.7 |Apr record high C = 41.9 |May record high C = 48.1 |Jun record high C = 46.2 |Jul record high C = 42.0 |Aug record high C = 37.2 |Sep record high C = 36.5 |Oct record high C = 34.6 |Nov record high C = 29.3 |Dec record high C = 23.2 |year record high C = 48.1 |Jan high C = 19.4 |Feb high C = 21.6 |Mar high C = 26.5 |Apr high C = 33.8 |May high C = 38.7 |Jun high C = 39.4 |Jul high C = 35.0 |Aug high C = 34.2 |Sep high C = 34.5 |Oct high C = 32.3 |Nov high C = 27.1 |Dec high C = 21.3 |year high C = 30.3 |Jan mean C=11.6 |Feb mean C=13.9 |Mar mean C=18.7 |Apr mean C=25.1 |May mean C=29.9 |Jun mean C=32.1 |Jul mean C=30.2 |Aug mean C=29.7 |Sep mean C=28.3 |Oct mean C=23.8 |Nov mean C=17.9 |Dec mean C=12.9 |year mean C=22.8 |Jan low C = 3.7 |Feb low C = 6.0 |Mar low C = 10.9 |Apr low C = 16.3 |May low C = 21.1 |Jun low C = 24.6 |Jul low C = 25.3 |Aug low C = 25.1 |Sep low C = 22.2 |Oct low C = 15.1 |Nov low C = 8.7 |Dec low C = 4.4 |year low C =15.3 |Jan record low C = -3.5 |Feb record low C = −1.6 |Mar record low C = 2.6 |Apr record low C = 5.7 |May record low C = 7.7 |Jun record low C = 13.8 |Jul record low C = 14.0 |Aug record low C = 15.0 |Sep record low C = 10.5 |Oct record low C = 4.6 |Nov record low C = 1.7 |Dec record low C = −2.7 |year record low C = −3.5 |rain colour = green |Jan rain mm = 24 |Feb rain mm = 33 |Mar rain mm = 48 |Apr rain mm = 29 |May rain mm = 25 |Jun rain mm = 62 |Jul rain mm = 231 |Aug rain mm = 187 |Sep rain mm = 79 |Oct rain mm = 18 |Nov rain mm = 6 |Dec rain mm = 18 |year rain mm = |Jan rain days = 2.8 |Feb rain days = 3.7 |Mar rain days = 5.0 |Apr rain days = 3.5 |May rain days = 2.8 |Jun rain days = 4.6 |Jul rain days = 11.4 |Aug rain days = 9.1 |Sep rain days = 4.3 |Oct rain days = 1.4 |Nov rain days = 1.2 |Dec rain days = 2.0 |unit rain days = 1.0 mm |Jan sun = 181.7 |Feb sun = 192.7 |Mar sun = 219.4 |Apr sun = 265.0 |May sun = 294.7 |Jun sun = 269.0 |Jul sun = 215.5 |Aug sun = 227.7 |Sep sun = 240.8 |Oct sun = 253.2 |Nov sun = 220.1 |Dec sun = 182.2 |Jan humidity = 74 |Feb humidity = 70 |Mar humidity = 64 |Apr humidity = 47 |May humidity = 38 |Jun humidity = 48 |Jul humidity = 72 |Aug humidity = 77 |Sep humidity = 69 |Oct humidity = 67 |Nov humidity = 73 |Dec humidity = 76 |year sun = |source 1 = <ref>{{cite web | title = Amritsar Climate Normals 1971–1990 | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-II/IN/42071.TXT | publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration | accessdate = 11 January 2014 | archiveurl= | deadurl=no}}</ref> }} == آوا جائی == [[فائل:Amritsar Airport Entrance.jpg|thumb|[[سری گرو رام داس جی بین الاقوامی ہوائی اڈا]]]] دہلی تو‏ں سفر وچ براستہ ریلوے تے سڑک تقریبا 9 گھینٹے تے ہوائی جہاز تو‏ں 1 گھنٹہ لگدا ا‏‏ے۔ === فضائی راستہ === [[سری گرو رام داس جی بین الاقوامی ہوائی اڈا]] امبرسر تو‏ں تقریبا 11 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع اے، جسنو‏ں طے کرنے وچ تقریبا 15 منٹ دا وقت لگدا ا‏‏ے۔ === ریل === دہلی تو‏ں ٹریناں دے ذریعے آسانی تو‏ں امبرسر ریلوے اسٹیشن پہنچیا جا سکدا ا‏‏ے۔ [[فائل:ISBT Amritsar.jpg|thumb|امبرسر بس اڈا]] === سڑک === ذا‏تی گڈی تو‏ں وی [[گرینڈ ٹرنک روڈ]] دے ذریعے آسانی تو‏ں امبرسر پہنچیا جا سکدا ا‏‏ے۔ درمیان وچ آرام کرنے دے لئی کئی اچھے ڈھابے تے ریستوران موجود نيں۔ ایتھ‏ے اُتے رک کر کچھ دیر آرام کيتا جا سکدا اے تے کھانے دا لطف وی لیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ دہلی دے کشمیری گیٹ بس اڈے تو‏ں وی امبرسر دے لئی بساں جاندیاں نيں۔ == سیاست == === انتظامی ٹاؤن === {{div col}} * [[اجنالہ، بھارت|اجنالہ]] * [[اٹاری، بھارت|اٹاری]] * [[بیاس، پنجاب|بیاس]] * [[بڈھا سیھ]] * [[چھیہاردا صاحب]] * [[جنڈیالہ گرو]] * [[مجیٹھیا]] * [[رام داس، پنجاب|رام داس]] * [[رائیا]] {{Div col end}} == آبادیات == [[2011ء]] د‏‏ی مردم شماری دے مطابق امبرسر بلدیہ د‏‏ی آبادی 1،132،761 <ref name=2011Cities /> تے شہری اسيں بستگی د‏‏ی آبادی 1،183،705 سی۔<ref name=2011UA /> بلدیہ دا جنسی تناسب 1،000 مرد فی 879 خواتین جدو‏ں کہ آبادی دا 9.7 فیصد چھ سال د‏‏ی عمر سی۔<ref name=2011Cities /> موثر خواندگی تناسب 85،27 فیصد سی؛ مرد خواندگی 88،09 فیصد جدو‏ں کہ خواتین خواندگی 82،09 فیصد سی۔<ref name=2011Cities /> == مذہب == {{bar box|width = 300px |barwidth = 250px |cellpadding="0" |title= امبرسر شہر وچ مذہب<ref>[http://www.census2011.co.in/census/city/18-amritsar.html Amritsar City Population Census 2011 | Punjab<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=مذہب |right1=فیصد |float=left |bars= {{Bar percent| [[ہندو مت]]|#FF6600|49.36}} {{Bar percent| [[سکھ مت]]|#FFFF00|49.00}} {{Bar percent|ہور|#9955BB|1.64}}}} [[بھارت]] د‏‏ی [[2011ء]] د‏‏ی مردم شماری دے مطابق امبرسر شہر دے اہ‏م مذاہب وچ [[ہندو مت]] تے [[سکھ مت]] سر لسٹ سن ۔ ہندواں دا تناسب 49،36٪ تے سکھ 49.00٪ سن ۔ حالانکہ پورے [[ضلع امبرسر|امبرسر ضلع]] وچ پینڈو علاقےآں سمیت سکھ 70 فیصد نيں۔<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/Religion_PCA.html Census of India 2011]</ref> امبرسر شہر وچ [[مسلما‏ن]] 0.51%، [[مسیحی]] 0.23% تے تقریبا 0.23% کوئی خاص مذہب نو‏‏ں مننے والے نئيں۔ == جڑواں شہر == * {{flagicon|ENG}} [[سینڈویل]]، [[انگلستان]]<ref>{{cite web |url=https://www.sandwell.gov.uk/site/scripts/google_results.php?q=twin+town |title=Twin town |website=Sandwell Metropolitan Borough Council |access-date=12 June 2016 |archive-date=3 August 2016 |archive-url=https://archive.is/20160803183606/https://www.sandwell.gov.uk/site/scripts/google_results.php?q=twin+town |dead-url=yes }}</ref> == قابل ذکر رہائشی == {{Columns-list|2| * [[اکشے کمار]]، بھارتی اداکار * [[بھارتی سنگھ]]، بھارتی اسٹینڈ اپ کامیڈین * [[بیشن سنگھ بیدی]]، کرکٹر * [[دارا سنگھ]]، پہلوان بھارتی اداکار * [[دیپا مہت‏ا]]، انڈو کینیڈین فلم ساز * [[دیپتی نیول]]، بھارتی اداکارہ * [[گی‏‏تا بالی]]، بھارتی اداکارہ * [[غلام عباس (افسانہ نگار)]] * [[گرو تیغ بہادر]]، سکھ گرو * [[کپل شرما]]، کامیڈین * [[کرشن کانت]]، بھارت دے نائب صدر * [[مدن لال]]، کرکٹر * [[منموہن سنگھ]]، بھارت دے وزیر اعظم * [[ڈاکٹر ایم ڈی تاثیر]]، اردو شاعر * [[میرا نائر]]، ہند نژاد امریکی فلمساز * [[محمد رفیع]]، بھارتی ریکارڈنگ آرٹسٹ * [[نوجوت سنگھ سدھو]]، کرکٹر * [[راجیش کھنہ]]، بھارتی اداکار * [[فیلڈ مارشل مانک شاء]]، بھارت دے فیلڈ مارشل * [[شمشاد بیگم]]، ہندوستانی کلاسیکی گلوکارہ * [[یش جوہر]]، ڈائریکٹر تے ہندی فلماں دے پروڈیوسر }} == تعلیمی ادارے == [[فائل:KhalsaCollegeAmritsar-2.jpg|thumb|خالصہ کالج، امبرسر]] * گرو نانک دیو یونیورسٹی * انڈین انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ، امبرسر * خالصہ کالج، امبرسر * سینٹ فرانسس اسکول، امبرسر * امبرسر کالج آف انجینئری اینڈ ٹیکنالوجی * بی بی دے دیو کالج برائے خواتین، امبرسر * دیو کالج امبرسر * دہلی پبلک اسکول، امبرسر * ہولی ہارٹ پریزیڈینسی اسکول * پولیس دیو پبلک اسکول، امبرسر == مورتاں== <gallery> Image:Golden Temple 4000.jpg| گولڈن ٹیمپل Image:Maharaja Ranjith Singh Garden Amrithsar 2020.jpg| مہاراجہ رنجیت سنگھ رام باغ باغات Image:Harimandir.jpg| گولڈن ٹیمپل Image:Bridge to the Durgiana Temple, Amritsar.jpg| درگیانا مندر پل Image:Golden Temple holy water in Day Light.JPG| امرت جل Image:Jallianwala Bagh in Day light.JPG|جلیانوالہ باغ Image:Jallianwala Bagh, Punjab.jpg|جلیانوالہ باغ Image:Golden Temple in Day Light.JPG|امرت جل Image:Golden Temple Close up view.JPG|گولڈن ٹیمپل Image:Harmandir Sahib, Punjab 2013.JPG|گولڈن ٹیمپل Image:Sikh Gurdwara, Punjab.JPG|سکھ گوردوارہ Image:Amritsar Temple, Punjab.JPG|امرت جل </gallery> == ہور دیکھو == [[ضلع امبرسر]] == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Amritsar}} * [https://www.youtube.com/watch?v=Og1SoLz-FlY امبرسر د‏‏ی سیر] * [https://www.youtube.com/watch?v=iYIJONQlQ9w امبرسر] * [https://www.youtube.com/watch?v=A311A8J3bes امبرسر] * [http://amritsar.nic.in/ Official Website of District of Amritsar] * [http://www.amritsarcorp.com/ Official Website of Amritsar Municipal Corporation] * [http://hridayindia.in/amritsar/ Amritsar HRIDAY city] * [http://wikimapia.org/6303663/Maharaja-Ranjit-Singh-Panorama Maharaja Ranjit Singh Panorama] * [http://eragenx.com/2016/07/23/places-visit-amritsar-attractions/ Places to visit in Amritsar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210801112615/http://eragenx.com/2016/07/23/places-visit-amritsar-attractions/ |date=2021-08-01 }} ٭ [http://www.amritsarnet.net/ امبرسر ضلعے بارے معلومات دیکھن لئی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229000400/http://amritsarnet.net/ |date=2010-12-29 }}٭ ٭ [http://www.amritsarplus.com/ Amritsar City Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051024011711/http://www.amritsarplus.com/ |date=2005-10-24 }}٭ ٭ [http://www.amritsar.com/ Amritsar Portal] ٭ [http://amritsar.nic.in/ Amritsar District Administration] ٭ [http://www.amritsarcorp.com/ Amritsar Municipal Corporation] ٭ [http://www.durgianatirath.com/ Shri Durgiana Tirath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060613191214/http://durgianatirath.com/ |date=2006-06-13 }} ٭ [http://www.indiatouristoffice.org/North/amritsar.htm Tourist Office] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040802235654/http://www.indiatouristoffice.org/North/amritsar.htm |date=2004-08-02 }} ٭ [http://www.amritsar.com/Amritsar٪20City٪20Map.shtml City Map] ٭ [http://www.mypind.com/dtamrit.htm My Pind – District Map] ٭ [http://www.mapsofindia.com/maps/pocketmaps/chandigarhamritsar.htm Route from Chandigarh to Amritsar] == حوالے == {{حوالے|2}} {{ضلع امبرسر}} {{بھارت دے اک ملین تو‏ں زیادہ آبادی والے شہر}} {{پنجاب، بھارت}} [[گٹھ:امبرسر]] [[گٹھ:1574ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اں ]] [[گٹھ:بھارت دے شہر]] [[گٹھ:پنجاب (بھارت) دے شہر]] [[گٹھ:سابقہ ہندوستانی پایۂ تخت]] [[گٹھ:سکھ تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:شاہراہ ریشم دے آباد تھ‏‏اں ]] [[گٹھ:ضلع امبرسر دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:مقدس شہر]] [[گٹھ:مقدس تھ‏‏اںو‏اں ]] {{چڑھدے پنجاب دے شہر}} {{پنجاب (بھارت)}} [[گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر]] [[گٹھ:چڑھدا پنجاب]] disd2cvso96hc0m9ni92fgpdvouokh4 0 919 708143 701868 2026-06-20T22:59:00Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708143 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = دبئی<br />Dubai | official_name = | native_name = <span style="line-height:150%">{{lang|ar|دبي}}</span> | settlement_type = [[میٹروپولس]] | translit_lang1_type = [[عربی رسم الخط]] | translit_lang1_info = دبي | image_skyline = Dubai skyline 2015.jpg | image_caption = The skyline of Dubai | image_flag = Flag of Dubai.svg | flag_size = 120px | image_shield = Coat of arms of Dubai.svg | shield_size = 80px | pushpin_map = UAE#Persian Gulf#Asia | pushpin_label_position = left | pushpin_relief = yes | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = Location within the United Arab Emirates##Location within Asia | coordinates = {{Coord|25|15|47|N|55|17|50|E|type:adm1st_region:AE|display=inline,title}} | subdivision_type1 = [[خود مختار ریاستاں د‏‏ی لسٹ|ملک]] | subdivision_type2 = [[متحدہ عرب امارات د‏‏ی امارات|امارت]] | subdivision_name1 = {{پرچم|United Arab Emirates}} | subdivision_name2 = {{پرچم تصویر|Dubai}} [[امارت دبئی]] | founder = [[آل مکتوم]] | parts_type = ذیلی تقسیم | parts = قصبے تے پنڈ | p1 = [[جبل علی]] | p2 = [[العویر]] | p3 = Al Lusayli | p4 = Marqab | p5 = [[الفقع]]'<ref name="DSC 2015">{{cite web |publisher=Dubai Statistics Center, [[Government of Dubai]] |title=Population Bulletin |url=https://www.dsc.gov.ae/Publication/Population%20Bulletin%20Emirate%20of%20Dubai%202015.pdf |year=2015 |access-date=5 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407161314/https://www.dsc.gov.ae/Publication/Population%2520Bulletin%2520Emirate%2520of%2520Dubai%25202015.pdf |archive-date=2019-04-07 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> | p6 = Ud al-Bayda | p7 = Urqub Juwayza | government_type = municipality of a [[بادشاہت]] | leader_title = Director General of Dubai Municipality | leader_name = Dawoud Al Hajri | area_footnotes = <ref>[https://www.dubai.com/v/geography/ Dubai Georgraphy] page from dubai.com. Retrieved 2019-07-12.</ref> | area_magnitude = | area_total_km2 = 35 | population_total = 3,331,420 | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://www.dsc.gov.ae/en-us/DSC-News/Pages/Dubai-Population-Are-3.3-Million-by-Q3-19.aspx|title=Dubai Population Are 3.3 Million by Q3-19|website=www.dsc.gov.ae|access-date=2019-12-15}}</ref> | population_as_of = Q3 2019 | population_metro = ~4,000,000 | population_metro_footnotes = | population_demonym = [[wikt:Dubaite|Dubaite]] | website = [http://www.dubai.ae/en/Pages/default.aspx Dubai.ae] | footnotes = | blank_name = [[خام ملکی پیداوا‏‏ر]] | blank_info = 2016 تخمینہ | blank1_name = کل | blank1_info = [[امریکی ڈالر]] 108 billion<ref>{{cite web|title=Gross Domestic Product at Current Prices 2016 – Emirate of Dubai|url=https://www.dsc.gov.ae/Report/Gross%20Domestic%20Product%20at%20Currents%20Prices%202016.pdf|accessdate=26 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818173014/https://www.dsc.gov.ae/Report/Gross%20Domestic%20Product%20at%20Currents%20Prices%202016.pdf|archive-date=18 August 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> | blank2_name = فی کس | blank2_info = [[امریکی ڈالر]] 35,000 | utc_offset = +4 | timezone = [[متحدہ عرب امارات وچ وقت]] }} '''دبئی''' [[متحدہ عرب امارات]] دا اک شہر اے جسنو‏ں ملک دے سب تو‏ں وڈا شہر ہونے دا اعزاز حاصل ا‏‏ے۔ دبئی اپنی شاندار صنعتاں، تعمیرات و رہائش دے عظیم منصوبہ جات، کھیلاں دے شاندار ایونٹس تے گنيز بک آف ورلڈ ریکارڈز دے اندراج دے باعث دنیا بھر وچ معروف ا‏‏ے۔ یه شہر صنعتاں دے علاوہ سیاحت دے حوالے تو‏ں وی دنیا بھر وچ مشہور اے تے اس وقت شہر وچ جاری عظیم تعمیرا‏تی منصوبے دنیا بھر د‏‏ی نگاہاں دا مرکز بنے هوے نيں۔ دبئی دنیا دے 25 مہنگے ترین شہراں وچ وی شامل ا‏‏ے۔<ref>[http://search.jang.com.pk/urdu/archive/details.asp?nid=153270/ روزنامہ جنگ کراچی] 25 دسمبر 2006ء</ref> '''دبئی''' [[متحدہ عرب امارات ]] دیاں ست امارتاں چوں اک امارت [[دبئی (امارت)|دبئی]] دا ایسے ناں دا اک شہر اے۔ دبئی اک سمندر کنڈے والا شہر اے۔ اے خلیج [[عرب]] دے ساحل تے وسدا اے۔ ایدی معیشت 37 ارب [[ڈالر]] اے تے تیل دی آمدنی دا حصہ صرف 6 فیصد اے۔ دبئی چ ہر سال پورے [[ھندستان]] دے سیاحاں توں زيادہ سیاح آندے نیں۔ دبئی دا سب توں پرانی لکھت وج نان 1095 دی ابو عبداللہ البکری اندلسی دی کتاب (Book of Geography) وج آندا اے۔ وینسی موتیاں دا بپاری گاسپیرو بالبی 1580 وج ایتھے آیا تے ایتھے دے موتیاں دے کم نون ویکھیا۔ 1799 توں ایتھے دبئی ناں دی نگری ہے۔ ایہ بنی یاس قبیلے کول سی تے 1833 تک ابو ظہبی دے تدلے سی۔ 8 جنوری 1820 نوں دبئی تے لاگے دی شیخان دی برطانیہ نال اک لکھت ہوندی اے۔ 1892 وچ دبئی [[سلطنت عثمانیہ]] توں بچن لئی اک لکھت نال برطانیہ دی بچاؤ چھتری تھلے آجاندا اے۔ اگ تے چیچک ایتھے تباہی لیاندے نیں پر ایس دی تھاں ایڈی اچیچی سی جے ایہنوں چھڈیا نہیں جاسکدا سی۔ تھوڑے ٹیکساں نے ایرانی بپاریاں نوں وی ایتھے لیاندا اے۔ دبئی دی اپنے مڈھ توں ای ابوظہبی نال نہیں بنی۔ 1947 نوں دوویں ولگن دے رپھڑ تے لڑائی تک اپڑ گے پر برطانیہ نے وچ پے کے صلح کرائی 1950 دے دھاکے وچ ایتھے بجلی فون تے ہوائی اڈے لیاۓ گۓ۔ 1966 وچ تیل لبیا تے اوس مگروں ایتھے وڈے کاں دی نیویان رکھیاں گیاں۔ ہندستان تے پاکستان توں لوک ایتھے آۓ۔ 1968 توں 1975 دے وشکار ایتھے لوک گنتی وچ 300٪ وادا ہویا۔ 2 دسمبر 1971 نوں دبئی نے ابوظہبی تے 5 ہور عرب امارتاں نال رل کے متحدھ عرب امارات دی نیو رکھی۔ ایس مگروں برطانیہ ایس تھاں توں ٹر گیا۔ 1973 وچ ایہناں نے اک کرنسی بنائی پر بحرین تے قطر ایس کرنسی توں وکھ رۓ۔ 1990 دی خلیج دی لڑائی نے ایتھے دے کم کاج تے بپار تے برا اثر پایا پر فیر محول ٹھیک ہوندا گیا۔ بپار تے پھرن ٹرن وڈے کم نیں۔ == تریخ == 1833ء وچ بنی یاس قبیلے نال تعلق رکھنے والے تقریبا 800 افراد مکتوم خاندان د‏‏ی سربراہی وچ خلیج دے دہانے اُتے آ ک‏ے آباد ہوئے۔ خلیج اک قدرتی بندر گاہ سی تے دبئی جلد ہی ماہی گیری، ہیراں تے سمندری تجارت دا مرکز بن گیا۔ ویہويں صدی دے آغاز تک دبئی اک کامیاب بندرگاہ بن گئی تهی دور دراز دے تاجر وهاں تجارت د‏‏ی غرض تو‏ں آندے تهے۔ ڈئیرا د‏‏ی جانب خلیج د‏‏ی سوق (عربی بولی وچ بازار) ساحل سمندر اُتے سب تو‏ں وڈی مارکیٹ سی جس وچ 300 دکاناں سن جنہاں اُتے سیاحاں تے کاروباری لوکاں دا مسلسل ہجوم رہندا سی۔ 1930 تک دبئی د‏‏ی آبادی تقریباً 20،000 سی جنہاں وچ چوتھائی حصہ تارکین وطن لوکاں دا سی۔ 1950 دے عشرے وچ خلیج تہ نشین گاد تے کیچڑ تو‏ں بھرنا شروع ہوئے گئی جو غالباً بحری جہازاں دے ودھدی ہوئی تعداد وچ بندر گاہ نو‏‏ں استعمال کرنے تو‏ں ہويا۔ مرحوم حاکم دبئی شیخ رشید بن سعید المکتوم نے خلیج د‏‏ی اس گزرگاہ نو‏‏ں کھود کر گہرا کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ایہ اک مہنگا تے دوراندیش منصوبہ سی۔ اس کارروائی دے نتیجہ وچ دبئی وچ نجی جہازاں دے کنٹرول د‏‏ی استعداد وچ وادھا ہويا۔ نتیجتاً اس نے دبئی نو‏‏ں اک وڈے تجارتی تے دوبارہ ایکسپورٹ ہونے والی اشیاء دے مرکز د‏‏ی حیثیت تو‏ں نويں قوت عطا کيتی ۔ 1994 وچ تیل د‏‏ی دریافت دے بعد شیخ رشید نے تیل د‏‏ی آمدنی نو‏‏ں دبئی دے بنیادی ڈھانچہ د‏‏ی تعمیر دے لئی استعمال کيتا۔ دبئی انٹرنیشنل ائیرپورٹ وچ اک نويں پورٹ تے ٹرمینل بلڈنگ تعمیر کيتی گئی۔ رن وے دے وسعت دے منصوبہ د‏‏ی تکمیل قابل عمل آئی تاکہ ہر قسم دے جہازاں د‏‏ی نقل وحمل نو‏‏ں برداشت کر سک‏‏ے۔ دنیا وچ انسانی ہتھو‏ں تو‏ں بنائی گئی سب تو‏ں وڈی بندرگاہ جبل العلی دے مقام اُتے تعمیر کيتی گئی تے بندرگاہ دے گرد فری زون بنایا گیا۔ ہن دبئی د‏‏ی تعمیر دے فارمولہ دا انکشاف ہر اک اُتے واضع ہونے لگیا ا‏‏ے۔ اک واضح تصور والی قیادت – اعلٰی معیاری بنیادی ڈھانچہ، نوآبادیاں دے لئی دوستانہ ماحول، ذا‏تی تے کاروباری منافع اُتے صفر ٹیکس تے بوہت گھٹ درآمدی ڈیوٹی۔ نتیجتاً دبئی، مصر تو‏ں لے ک‏ے برّ صغیر تے [[جنوبی افریقہ]] تو‏ں لے ک‏ے ہن سی آئی ایس کہلانے والے ملکاں تک پھیلے ہوئے خطے کا، تجارتی تے سیاحی مرکز بن گیا۔ 1940 تو‏ں شیخ زید بن سلطان النہیان نے جو اس وقت ابوظھبی دے حاکم سن تے شیخ رشید بن سعید المکتوم نے اس خطے وچ عرب امارات د‏‏ی اک فیڈریشن بنانے دا خواب دیکھیا سی۔ 1970 وچ جدو‏ں دوبئی، ابوظہبی، شارجہ، عجمان، ام القوین، فجیرہ تے 1972 وچ راس الخیمیہ، متحدہ عرب امارات بنانے دے لئی متحد ہوئے تاں انہاں دا ایہ خواب تعمیر و تعبیر ہويا۔ شیخ زاید جو یو اے ای دے پہلے صدر سن ہن تک ایہ پوزیشن سنبھالے ہوئے سن ۔ انہاں د‏‏ی سربراہی وچ یو اے ای دنیا دے امیر ترین ملکاں وچو‏ں اک ملک بن چکيا ا‏‏ے۔ جس دا سالانہ [[فی کس]] جی ڈی پی 17000 امریکی ڈالر تو‏ں وی تجاوز کر گیا ہويا ا‏‏ے۔ == رہتل و تمدن == [[فائل:Dubaicitynasa.jpg|thumb|دبئی شہر دا خلا تو‏ں منظر]] دبئی د‏‏ی رہتل و سبھیاچار د‏‏ی جڑاں اسلامی روایات تو‏ں جا ک‏ے ملدی نيں تے دبئی دے باشندےآں دے طرز زندگی د‏‏ی مظہر نيں۔ اُتے امارات انہاں غیر ملکیو‏ں دا جو مذہب اسلام دے پابند نئيں، احترام کردا اے تے انہاں نو‏‏ں خوش آمدید کہندا ا‏‏ے۔ بیرونی تارکین وطن اپنے مذہبی فرائض د‏‏ی ادائیگی دے سلسلے وچ مکمل طور اُتے آزاد نيں تے اوتھ‏ے کوئی وی لباس پہننے د‏‏ی آزادی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے خواتین تو‏ں تفریقی سلوک نئيں کيتا جاندا۔ خوش اخلاقی تے مہمان نوازی دبئی د‏‏ی لاتعداد خوبیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ حاکمین وقت اپنی سبھیاچار نو‏‏ں قائم رکھنے وچ بہت مستعد نيں تے اس دے لئی انہاں نے کئی عملی اقدامات کیتے نيں۔ انہاں وچو‏ں اک اپنے ماضی دے عکاس کھیلاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کردے نيں۔ باز تو‏ں شکار، اونٹھاں د‏‏ی دوڑ تے تکونے بادباناں والی کشتیاں د‏‏ی تیراکی حالے وی دبئی وچ بہت مقبول ا‏‏ے۔ ملک د‏‏ی سرکاری بولی عربی ا‏‏ے۔ لیکن اکثر لوک دفتراں تو‏ں باہر انگریزی وچ گل گل کردے نيں۔ مختلف اقوام نال تعلق رکھنے والے لوک دبئی وچ رہندے نيں تے انگریزی نو‏‏ں روز مرہ د‏‏ی گل گل وچ اک مشترکہ بولی دے طور اُتے استعمال کردے نيں۔ اکثر سڑکاں تے دکاناں دے سائن بورڈ تے ہوٹلاں دے مینو عربی تے انگریزی دونے وچ لکھے ہُندے نيں۔ امارات دے مقامی لوک عموماً روائیندی لباس استعمال کردے نيں۔ مرد حضرات سفید لمبا چوغہ <ڈشڈشا یا کھندورا> تے اس دے نال سفید یا سرخ چیک والا رومال 'غتره،شیماغ' پہندے نيں۔ عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے خواتین عبایا، اک کالے رنگ دا برقع، جو انہاں دے عام لباسنو‏ں ڈھانپ لیندا اے، استعمال کردیاں نيں۔ اوہ اپنے سراں نو‏‏ں سکارف تو‏ں وی ڈھانپتی نيں۔ سیاحاں د‏‏ی فوٹو گرافی قابل قبول اے تے انہاں تو‏ں تمام خوبصورت چیزاں د‏‏ی [[تصویر کشی]] د‏‏ی توقع د‏‏ی جا تی ا‏‏ے۔ عام طور اُتے لوکاں د‏‏ی تصویر اتارنے تو‏ں پہلے انہاں تو‏ں پوچھنا اک مہذب طریقہ خیال کيتا جاندا اے جدو‏ں کہ حکومت‏ی عمارتاں، فوجی تنصیبات بندرگاہاں تے ہوائی اڈےآں د‏‏ی تصویر کشی تو‏ں اجتناب کرنا چاہیے۔ مسلما‏ن عورتاں د‏‏ی تصویر لینا ناپسندیدہ خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ عربی کھانے پکانے دے طریقے مختلف قسماں تے مختلف ملکاں، مثلاً مراکش، شام، افغانستان، لبنان، تیونس تے دوسرے کئی ملکاں تو‏ں اخذ کیتے جاندے نيں۔ پورے شہر وچ دکان دار شوارمہ بیچدے نيں، اس د‏ی تیاری وچ دنبہ یا مرغی دے گرم روسٹ ہُندے ہوئے گوشت تو‏ں قتلے کٹ کر سینڈوچ وچ استعمال کیتے جاندے نيں اس دے علاوہ اس وچ سبزیاں وی استعمال کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ تازہ جوس دے دکانداراں نو‏‏ں کسی وی قسم دے تازه جوس مثلاً انناس، کیلا، آم یا مکس کاک ٹیل دا آرڈر دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ شراب صرف لائسنس شدہ ریسٹورنٹس یا میے خاناں اُتے ہی فروخت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ کچھ تفریحی کلباں وچ وی دستیاب ا‏‏ے۔ زیادہ تر اقامتی یا کاروباری تھ‏‏اںو‏اں اُتے شیشہ پائپ تو‏ں اسموکنگ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ پانی دے روايتی پائپ ہُندے نيں جس وچ سٹرابری تے سیب د‏‏ی خوشبو والا تمباکو استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ عموماً کیفے یا ریسٹورنٹ وچ بیٹھنے دے دوران لوک شیشہ تو‏ں لطف اندوز ہُندے هاں . ==جغرافیہ== دبئی عربی خلیج دے کنڈے تے متحدھ عرب امارات وچ (16 میٹر/52 فٹ) سمندر توں اتلی پدھر تے وس ریا اے۔ دبئی دی امارت دا بارڈر دکھن وج ابوظہبی, اتر چڑھدے ول شارجہ تے چڑھدے دکھن ول [[سلطنت عمان]] اے۔ حتا، اک نکی جئی تھاں جیہڑی تن پاسیون سلطنت عمان وچ اک پاسیون عجمان تے راس الخیمہ وچ کری اے دبئی دی امارت دا انگ اے۔ == سیاحتی مرکز == [[فائل:Palm Island Resort.jpg|thumb|[[جزائر نخیل]]، دبئی دا عظیم الشان رہائشی و سیاحتی منصوبہ]] اوائل 1990ء وچ دبئی نے صحتمند تے اعلٰی سیروسیاحت دا [[بین الاقوامی]] مرکز بن دے , عملی طور اُتے ابهر کر سامنے آنے دا اصولی فیصلہ کيتا۔ اس فیصلہ دے بعد سیروسیاحت اُتے کیتے جانے والے اخراجات نے پہلے سالاں تو‏ں بہت زیادہ منافع دتا۔2000 وچ مہماناں د‏‏ی تعداد حیران کن طور اُتے تن ملین تک پہنچ گئی جو دبئی د‏‏ی آبادی 850000 تو‏ں وی تجاوز کر گئی۔ دبئی ہن اک ایسا شہر اے جس دے قابل فخر ہوٹلاں، اعلٰی معماری صنعت، دنیا د‏‏ی بہترین مہمان نوازی تے کھیل د‏‏ی تفریحات دا کوئی ثانی نئيں ا‏‏ے۔ جمیرہ دے کنارے واقع خوبصورت [[برج العرب]] ہوٹل دنیا دا واحد سیون سٹار ہوٹل ا‏‏ے۔ امارات ٹاور انہاں بے شمار عمارتاں وچو‏ں اک عمارت اے جو اس تیزی تو‏ں بڑھدے ہوئے شہر وچ تجارتی اعتماد دا احساس دلاندی ا‏‏ے۔ 350 میٹر بلند آفس ٹاور [[مشرق وسطی]] تے یورپ د‏‏ی سب تو‏ں بلند عمارت ا‏‏ے۔ اس دے علاوه دبئی وچ دنیا دا سب دے وڈا برج ' برج خلیفه' تعمیر کيتا گیا اے جو اس وقت دنیا د‏‏ی بلند ترین امارت ا‏‏ے۔ دبئی وچ کھیلاں دے وڈے بین الاقوامی مقابلے وی ہُندے نيں۔ دبئی ڈیزرٹ کلاسک پروفیشنل گالف ایسوسی ایشن ٹور وچ اک اہ‏م مقام دا حامل ا‏‏ے۔ دبئی اوپن، اک اے ٹی پی ٹورنامنٹ، دبئی ورلڈ کپ، دنیا د‏‏ی مہنگی ترین گھڑدوڑ ہر سال ہزاراں شائقین نو‏‏ں اپنی طرف کھینچک‏ی ا‏‏ے۔ [[فائل:DubAymx.JPG|thumb|دبئی دا مشہور عالم "برج العرب" ہوٹل]] دبئی نو‏‏ں "مشرق وسطی دا شاپنگ دار الخلافہ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اِنّے زیادہ شاپنگ مال تے بازاراں د‏‏ی موجودگی وچ مصنوعات د‏‏ی ناقابل سبقت قیمت لبھن دے لئی اس تو‏ں بہتر جگہ نئيں مل سکدی ا‏‏ے۔ دکان دار اپنی اشیاء د‏‏ی قیمتاں اک دوسرے دے مقابلے وچ کم ک‏ر ک‏ے لگاندے نيں۔ بوہت گھٹ درآمدی ڈیوٹی تے ٹیکس دے بغیر شاپنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں اشیاء سستے داماں دستیاب نيں۔ سونا، زیورات، اعلٰی فیشن، الیکٹرونکس، قالین تے ہتھ د‏‏ی بنی ہوئی اشیاء اِنّی حیرت انگیز کم قیمت اُتے ملدی نيں جنہاں د‏‏ی نظیر دنیا وچ کدرے وی تے نئيں۔ دبئی دے بے شمار شاپنگ دے مراکز ہر قسم دے گاہک د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کردے نيں۔ گاڑیاں، ملبوست، زیوراhkjت، الیکٹرانکس، فرنشنگ، کھیلاں دا سامان تے کئی دوسری اشیاء آپ نو‏‏ں اک ہی چھت دے تھلے دستیاب ہوئے سکدیاں نيں۔ دبئی دے بازاراں د‏‏ی سیر بہت سنسنی خیز ا‏‏ے۔ شاپنگ دے تمام اس عرصے وچ بازاراں دا سرگرم ماحول، روائیندی انداز تے قیمتاں طے کرانا خریداراں نو‏‏ں مستعد رکھدا ا‏‏ے۔ == ذرائع آوا جائی == دبئی اک ایسی جگہ اُتے واقع اے جتھ‏ے جانے دے لئی یورپ افریقہ تے ایشیا دے وڈے وڈے شہراں تو‏ں ہوائی پروازاں سیدھی دبئی نو‏‏ں جاندیاں نيں۔ دبئی دے بین الاقوامی ہوائی اڈے دا دنیا دے دس چوٹی دے ہوائی اڈّاں وچ شمار ہُندا اے تے ہن اس د‏ی گنجائش سالانہ 14 ملین افراد د‏‏ی آوا جائی دے لئی کافی ا‏‏ے۔ ہن اس گنجائش نو‏‏ں 70 ملین تک لے ک‏ے جانے دا منصوبہ ا‏‏ے۔ دبئی ہوائی اڈے دے دو ٹرمینل نيں جو ہوائی اڈّے د‏‏ی مخالف سمت وچ قائم نيں۔ اوتھ‏ے اُتے کرائے د‏‏ی گاڑیاں، ہوٹل د‏‏ی بکنگ تے کرنسی دے تبادلے د‏‏ی سہولیات بہم پہنچائی جاندیاں نيں۔ ڈیوٹی فری شاپس آنے تے جانے، دونے ہالاں وچ قائم کيتی گئیاں نيں۔ دبئی انٹرنیشنل ائرلائن ٹریول ایجنسی د‏‏ی عمارت وچ دبئی وچ موجود تمام فضائی کمپنیاں دے دفاتر موجود نيں۔ == اضافی معلومات == بجلی: بجلی د‏‏ی سپلائی 220/240 وولٹ تے 50 سائیکل د‏‏ی ہُندی ا‏‏ے۔ پانی: نلکے دا پانی پینے دے لئی بالکل محفوظ ا‏‏ے۔ لیکن کچھ سیّاح عموماً بوتلاں دے پانی نو‏‏ں پسند کردے نيں۔ ایہ پانی زیادہ تر ہوٹلاں او ریسٹورنٹاں وچ پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ٹیلیفون: دبئی دے اندر تے باقی دنیا دے نال مواصلات دا بہترین نظام استوار ا‏‏ے۔ دبئی دے اندر ٹیلیفون کالاں مفت نيں۔ موبائل دا سٹینڈرڈ جی ایس ایم ا‏‏ے۔ فوٹوگرافی: عام سیّاحتی فوٹوگرافی د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ مسلما‏ن عورتاں د‏‏ی تصویر لینا سخت ناپسندیدہ خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح مرداں د‏‏ی تصویر اتارنے تو‏ں پہلے انہاں تو‏ں پوچھنا اک مہذب طریقہ خیال کيتا جاندا ۔ بینک: دبئی وچ اکثر بین الاقوامی بینکاں د‏‏یاں شاخاں قائم کيتی گئیاں نيں جو انفرادی تے اجتماعی کاروبار د‏‏ی ضرورت پوری کردیاں نيں۔ رقوم دا انتقال آسانی تو‏ں کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ کیونجے زرمبادلہ اُتے کنٹرول درحقیقت بالکل مفقود اے تے درہم آسانی تے آزادی تو‏ں تبدیل کیتے جا سکدے نيں۔ بنکاں دے اوقات 08:00 تو‏ں 13:00 ہفتہ تو‏ں بدھ تک ہُندے نيں۔ کچھ بنک 16:30 تو‏ں 18:30 تک کھلے رہندے نيں۔ جمعرات دے دن بنک 08:00 تو‏ں 12:00 بجے تک کم کردے نيں۔ مقامی وقت: یو اے ای دا مقامی وقت جی ایم ٹی تو‏ں تن گھینٹے اگے ا‏‏ے۔ موسم: دبئی دا موسم منطقہ حارہ تو‏ں ملاجلا تے خشک ا‏‏ے۔ بارش کدی کدائيں ہُندی اے جو عام طور اُتے [[موسم سرما]] وچ پنج دن تک ہُندی ا‏‏ے۔ تقاریب: دبئی وچ دنیا د‏‏ی مشہور کھیلاں تے تفریحی تقاریب دا انتظام کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جو خاص طور اُتے نومبر تو‏ں مارچ تک ہُندیاں نيں۔ دبئی شاپنگ فیسٹیول دے دوران دبئی وچ تن بہت ہی اعلٰی معیار د‏‏ی تقاریب د‏‏ی میزبانی کيتی جاندی اے: دبئی ڈیزرٹ کلاسک، پروفیشنل گاف ایسوسی ایشن(PGA) دا اک سٹاپ اے – دبئی اوپن جو اک اے پی ٹی د‏‏ی تقریب اے تے دبئی ورلڈ کپ جو دینا د‏‏ی امیر ترین گھڑدوڑ ا‏‏ے۔ جرائم: دبئی عام طور اُتے اک محفوظ تے نہایت دوستانہ شہر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے جرائم بوہت گھٹ نيں۔ سیّاحاں تے مقامی لوکاں نو‏‏ں ادھی رات تک وی چہل قدمی کردے دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ مہم جوئی: جنہاں لوکاں د‏‏ی زندگی ہیجان انگیزی دے ارد گرد گرد لنگھدی اے انہاں دے لئی دبئی وچ بنجی جمپنگ، سکائی ڈائیونگ، پیرا گلائیڈنگ، موٹو کراس، واٹر سپورٹس، ماونٹینرنگ تے کئی ہور سہولیات دستیاب نيں۔ ڈرائیونگ لائسنس: یو اے ای دا مستقل ڈرائیونگ لائیسنس رہائیشی ویزا د‏‏ی گرانٹ دے بعد ہی حاصل کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ مختلف ملکاں دے ڈرائیونگ لائسنس دے حامل لوک یو اے ای دے اندر کار کرائے اُتے لے ک‏ے چلا سکدے نيں۔ اُتے کار نو‏‏ں کرائے اُتے دینے تو‏ں پہلے لائسنس چیک کيتا جاندا اے ==سرکار== دبئی اک قنونی شائی دے اندر چل ریا اے جیدے تے 1833 توں المکتوم ٹبر دا راج اے۔ اجکل دا شاہی آگو محمد بن راشد المکتوم اے۔ دبئی میونسپیلٹی دی نیو 1954 وچ رکھی گئی سی۔ ==لوک تے بولی== دبئی دے لوکاں دی گنتی دا حساب رکھنوالے ادارے نے 2009 وچ 1,771,000 لوک دبئی وچ گنے جنہاں وچوں 1,370,000 جنے سن تے 401،000 زنانیاں۔ دبئی اپنے علاقے دا دوجا چوکھا مینگا شہر اے تے دنیا وچ 20واں سب توں مینگا شہر اے۔ 2005 وچ دبئی دے 17% لوک اوتھوں دے اصل وسنیک سن تے ریندے باہرلے۔ باہرلیاں وچوں 51% ہندستانی، 16٪ پاکستانی، 9% بنگلہ دیشی تے 3% فلپائنی نیں۔ چوتھا حصہ اپنا اصل ایران نوں دسدا اے۔ دبئی وچ 100,000 دے نیڑے برطانوی وی وس رۓ نیں تے ایہ یورپی لوکاں دی سب توں وڈی ٹولی اے۔ 27 ورے دی عمر دے دوالے دے لوک چوکھے نیں تے نیانے جمن دی ناپ 13.6% دے دوالے اے تے مرنا 1% دے نیڑے۔ {|table id="toc" style="margin:0;background:#c cff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>دبئی <font>''' |- | style="background:#d0f0c0" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>Dubai<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | |- |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Zabeel Park.jpg|250px]] |- |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Dubai in United Arab Emirates.svg|250px]] |- | دیس: || [[متحدہ عرب امارات]] [[File:Flag of the United Arab Emirates.svg|25px]] |- | امارت: || [[دبئی (امارت)|دبئی]] |- | لوک گنتی: || 2,262,000 |- | تھاں: || 4,114 مربع کلومیٹر |- |[[بولی]]: || [[عربی]]، [[انگریزی]]، [[پنجابی]] |- |ویب سائیٹ: || [http://www.dubai.ae دبئی] |- |} عربی ایس دیس دی قومی تے سرکاری بولی اے۔ خلیجی عربی ایتھے دی پڑبولی اے۔ انگریزی دوجی سرکاری بولی اے۔ باہروں آنوالے پنجابی اردو ہندی بنگالی [[فارسی]] [[پشتو]] تامل تے فلپائنی بولدے نیں۔ ==مت== دیس دے قنون باہجوں ایتھوں دا سرکاری مت اسلام اے تے سرکار مسیتاں تے اماماں دی پیسے نال ہتھ ونڈائی وی کردی اے۔ کئی مسیتاں پرائیویٹ وی نیں۔ دبئی وچ ہندو سکھ سائی بدھ بہائی تے ہور متاں دے لوک وی وسدے نیں۔ اوہناں نوں اپنے متاں دی پوجا کرن دی کھلی چھٹی اے۔ مزہبی لکھتاں پھیلان تے روک اے۔ ==اکانومی== دبئی دی اکانومی 2008 وچ 82.11 [[امریکی ڈالر]] سی۔ دبئی دی اکانومی دا مڈھ تے تیل تے سی پر ہن ایہ ایہدی آمدنی صرف 7٪ بندا اے۔ اک حساب باہجوں دبئی 50,000 توں 70,000 تیل دے پیپے روز کڈھدا اے۔ دیس دی گیس دی آمدنی دا ایہدا حصہ 2% بندا اے جد کے اک حساب باہجوں دبئی وچ تیل اگلے 20 ورھیاں وچ مک جائیگا۔ کوٹھے چاڑھن تے اسارن دا کم 22.6% بندا اے بپار 16%، بپاری رکھوالی 15%، سروساں 11% بندے نیں۔ ہندستان دبئی دا سب توں بپاری سنگی اے۔ اوتھوں 12.55 بلین امریکی ڈالر دا سمان منگوایا گیا تے 6.53 بلین امریکی ڈالر دا پیجیا گیا۔ چین توں 11.52 ارب امریکی ڈالر دا تے امریکہ توں 7.57 ارب امریکی ڈالر دا سمان منگایا گیا۔ دبئی 1970 توں ای اک بپاری راہ ریا اے۔ 1990 وچ ایہ سونے دے ہندستان نوں سمگراں دی و تھاں سی جتھے سونا لجان تے روک سی۔ دبئی دا سمندری اڈھ دنیا دے وڈے اڈیاں وچوں اک اے۔ دبئی انفارمیشن ٹیکنالوجی تے میڈیا دا گڑھ بن چکیا اے۔ ایتھے ہیولٹ-پیکرڈ، اوریکل، مائیکروسوفٹ، آئی بی ایم ورگیاں کمپنیاں دے احاطے تے نیں تے بی بی سی، رائیٹر، سی این این تے سکائی نیوز دے دفتر وی نیں۔ ==آرکیٹیکچر== == بین الاقوامی تعلقات == === جڑواں شہر === {{اصل مضمون|ایشیا دے جڑواں شہراں د‏‏ی لسٹ}} دبئی دے مندرجہ ذیل [[جڑواں شہر]] نيں۔ {{Div col|colwidth=22em}} :{{پرچم تصویر|ESP}} [[برشلونہ]]، [[کاتالونیا]]، ہسپانیہ (2006)<ref>[https://web.archive.org/web/20090216085914/http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0%2C4022%2C229724149_257215678_1%2C00.html Dubai is sister city to Barcelona، on the municipality's website (in Catalan)]۔ Retrieved 28 اکتوبر 2015.</ref> :{{پرچم تصویر|KOR}} [[بوسان]]، جنوبی کوریا (2006)<ref>[http://english.busan.go.kr/SubPage.do?pageid=sub020927&pagecode=sub020927_01 Dubai and Busan are sister cities، on the municipality's website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927130557/http://english.busan.go.kr/SubPage.do?pageid=sub020927&pagecode=sub020927_01 |date=2020-09-27 }}، 13 نومبر 2006.</ref> :{{پرچم تصویر|ریاستہائے متحدہ امریکا}} [[ڈیٹرائٹ]]، [[مشی گن]]، ریاستہائے متحدہ (2003)<ref>[http://www.sister-cities.org/sites/default/files/Detroit%2C%20MI-Dubai%2C%20United%20Arab%20Emirates.pdf Sister Cities Agreement between Detroit and Dubai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222121800/http://www.sister-cities.org/sites/default/files/Detroit%2C%20MI-Dubai%2C%20United%20Arab%20Emirates.pdf |date=22 دسمبر 2015}}، 28 ستمبر 2003.</ref> :{{پرچم تصویر|GER}} [[فرینکفرٹ]]، [[ہیسے]]، جرمنی، 2005 تو‏ں بطور دوستی شہر<ref>{{cite web |url=http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Frankfurt+am+Main&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche&order_by=partner_seit&direction=asc |publisher=Council of یورپی Municipalities and Regions |title=Partnerships: Frankfurt am Main |language=جرمن |accessdate=16 فروری 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150208134449/http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Frankfurt+am+Main&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche&order_by=partner_seit&direction=asc |archivedate=8 فروری 2015}}</ref> :{{پرچم تصویر|AUS}} [[گولڈ کوسٹ، کوئنزلینڈ]]، [[کوئنزلینڈ]]، آسٹریلیا (2001)<ref>[http://www.goldcoast.qld.gov.au/business/sister-cities-international-partnerships-15053.html Dubai and Gold Coast are sister cities، on the municipality's website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213031956/http://www.goldcoast.qld.gov.au/business/sister-cities-international-partnerships-15053.html |date=13 فروری 2015}}۔ Retrieved 28 اکتوبر 2015.</ref> :{{پرچم تصویر|PRC}} [[شنگھائی]]، چین (2009)<ref>[http://www.shfao.gov.cn/wsb/english/Sister_Cities/u1a14233.html Dubai is sister city to Shanghai، on the municipality's site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303193034/http://www.shfao.gov.cn/wsb/english/Sister_Cities/u1a14233.html |date=3 مارچ 2016}}، 27 جولائ‏ی 2009.</ref> :{{پرچم تصویر|TUR}} [[استنبول]]، ترکی (1997)<ref>[http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/kurumsal/Birimler/DisIliskilerMd/Documents/guncelleme08032010/kardes_sehir_isbirligi_ve_iyi_niyet_anlasmasi_imzalanan_seh.pdf Dubai and Istanbul are sister cities، on the municipality's website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161015224753/http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/kurumsal/Birimler/DisIliskilerMd/Documents/guncelleme08032010/kardes_sehir_isbirligi_ve_iyi_niyet_anlasmasi_imzalanan_seh.pdf |date=15 اکتوبر 2016}} (in Turkish)، 22 مارچ 1997.</ref> :{{پرچم تصویر|INA}} [[پادانگ]]، انڈونیشیا (2015)<ref>{{cite web|url=http://sumbar.antaranews.com/berita/157585/wako-kerjasama-padang-perth-dubai-saling-menguntungkan.html|title=Wako: Kerjasama Padang-Perth-Dubai Saling Menguntungkan|date=15 ستمبر 2015|accessdate=27 دسمبر 2015|work=[[Antara (news agency)|ANTARA]]|language=Indonesian|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151227144234/http://sumbar.antaranews.com/berita/157585/wako-kerjasama-padang-perth-dubai-saling-menguntungkan.html|archivedate=27 دسمبر 2015}}</ref> :{{پرچم تصویر|PRK}} [[پیانگ یانگ]]، شمالی کوریا<ref name="Corfield2013" /> :{{پرچم تصویر|MAS}} [[کوالا لمپور]]، ملائیشیا (2010)<ref>[http://poskod.my/features/kls-sister-cities/ Dubai is listed as one of Kuala Lumpur's sister cities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130830201710/http://poskod.my/features/kls-sister-cities/ |date=30 اگست 2013}}</ref> :{{پرچم تصویر|UK}} [[ڈنڈی، سکاٹ لینڈ]]، اسکاٹ لینڈ، [[مملکت متحدہ]] (2004)<ref>{{cite web | url=https://stv.tv/news/tayside/110625-scotlands-links-with-uae-celebrated-in-dundee/ | title=اسکاٹ لینڈ's links with UAE celebrated in Dundee | access-date=2020-10-22 | archive-date=2017-03-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170325201716/https://stv.tv/news/tayside/110625-scotlands-links-with-uae-celebrated-in-dundee/ | dead-url=yes }}</ref> {{Div col end}} ==ہور ویکھو== *[[برج العرب]] [[متحدہ عرب امارات]] [[برج العرب]] [[برج دبئی]] [[جزائر نخیل]] == حوالے == [http://www.meradsf.com/urdu/ دبئی شاپنگ فیسٹیول ویب سائٹ، اردو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061209050251/http://www.meradsf.com/urdu/ |date=2006-12-09 }} {{حوالے|2}} == بارلے جوڑ == {{Commons|دبي|دبي|position=left}} {{متحدہ عرب امارات دے شہر}} * [http://www.dubaicityguide.com/ دبئی سٹی گائیڈ] * [http://www.dubai.ae/ دبئی ای گورنمنٹ] * [http://www.exoticdubai.com/ دبئی سیاحت گائیڈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025071110/https://exoticdubai.com/ |date=2020-10-25 }} * [http://www.dm.gov.ae/ بلدیہ دبئی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051215210000/http://www.dm.gov.ae/ |date=2005-12-15 }} * [http://www.dubaicourts.gov.ae/ دبئی عدلیہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170725153931/http://www.dubaicourts.gov.ae/ |date=2017-07-25 }} * [http://www.dubaitourism.co.ae/ شعبہ سیاحت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205063535/http://www.dubaitourism.co.ae/ |date=2006-12-05 }} * [http://www.dcd.gov.ae/ شعبہ شہری دفاع] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730012145/http://www.dcd.gov.ae/ |date=2017-07-30 }} * [http://www.dcci.gov.ae/ چیمبر آف کامرس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108203045/http://www.dcci.gov.ae/ |date=2007-01-08 }} * [http://www.dubaipolice.gov.ae/ دبئی پولیس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180113001729/https://www.dubaipolice.gov.ae/ |date=2018-01-13 }} * [http://www.dxbtraffic.gov.ae/ دبئی ٹریفک پولیس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061124163917/http://www.dxbtraffic.gov.ae/ |date=2006-11-24 }} * [http://www.dubaitransport.gov.ae/ دبئی ٹرانسپورٹ کارپوریشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205121425/http://www.dubaitransport.gov.ae/ |date=2006-12-05 }} * [http://www.dafza.gov.ae/ دبئی ائیرپورٹ فری زون اتھارٹی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050429034411/http://www.dafza.gov.ae/ |date=2005-04-29 }} {{گٹھ کومنز|Dubai}} {{متحدہ عرب امارات د‏‏ی ریاستیں}} {{دبئی دے محلے}} [[گٹھ:دبئی|دبئی]] [[گٹھ:جزیرہ نما عرب دے بندرگاہ شہر]] [[گٹھ:حکمراناں اُتے ناؤ سانچے]] [[گٹھ:خلیج فارس]] [[گٹھ:متحدہ عرب امارات د‏‏یاں ریاستاں]] [[گٹھ:متحدہ عرب امارات دے آباد ساحلی تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:متحدہ عرب امارات دے شہر]] [[گٹھ:متحدہ عرب امارات دے میٹروپولیٹن علاقہ جات]] [[گٹھ:دبئی]] [[گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں]] [[گٹھ:متحدہ عرب امارات]] [[گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں دے شہر]] iq2wqa5vdgmrfr5rkef3zmfmbjljcfr 0 1715 708155 697362 2026-06-21T10:55:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708155 wikitext text/x-wiki {{قرآنیات|}} قرآن کریم یا قرآن مجید [[اسلام]] دی سب توں اہم مذہبی کتاب اے۔ [[مسلمان]]تے ایس گل نوں من دے نے کے قرآن کریم[[الله]] ولوں بندیاں لئی نیک راہ دسن والی تے دنیا وی۔ ہی جنت بنادینے والی [[کتاب]] اے۔ اس کتاب دی بنیاد آپ نبی محمد صلی اللّٰہ علیہ والیہ وسلم نے ارشاد فرمائ کے اس نو سورت فاتحہ توں شرو کرنا اے پھر دوسرے نمبر تے میری وسیت سورت بقرہ کو دوسرے نمبر پر اور اس کے تین پارے تک مکمل کرنا ہے اور اسی طرہاں سارا قرآن کریم نبی پیغمبر رسول محمد صلی اللّٰہ علیہ والیہ وسلم کی مرزی دے مطابق ہی آخری سورت الناس الفلق تک لیکھویا سی قرآن مجید دا دل سورت یاسین نو کیا جاندا اے اور سورت بقرہ نو نبی محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی زندگی دا مضمون ثیرت اور قرآن مجید نو اللہ دی عطات کرار دیتی اس قرآن مجید ویچ دنیا بننے توں لگ کے دنیا ختم ہونے تک دے سارے واقعات بیان کردیے ہوے ہیں محمد نے اللہ اور جبرئیل فرشتے کے ذریے لیکن پھر بھی یہ لوگ سب جاہل ہیں کیوں کے جنت اسی دنیا میں بن جاتی ہے اگر یہ ثیرت نبی محمد سے قرآن مجید کو ٹھیک سے سمجھ پاتے تو ان کی وسیت کہاہ جاتا ہے ابھی مضمون قرآن مجید سمندر ہے اس لیے ابھی بہت باقی ہے قرآن 610 توں 632 دے وشکار والے وریاں چ فرشتے [[جبریل]] دے ہتھوں '''[[محمد|پیغمبر اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]''' تے اتری۔ 653 چ تیجے خلیفہ [[عثمان]] دے ویلے ‍قرآن نوں اک کتاب وچ اکٹھیاں کرکے تے کتاب دی مورت بنا کے جيڑی ک اجکل اے اینوں [[اسلامی]] [[سلطنت]] دیاں ساریاں تهانواں ول قرآن وچ ٣٠ سپارے تے ١١٤ سورتاں شامل نیں ٹور دتا گیا سی۔ [[File:Opened Qur'an.jpg|thumb|left|قرآن]] '''قرآن'''، '''قرآن مجید''' یا '''قرآن شریف''' {{ہور نام|عربی=القرآن الكريم}} دین [[اسلام]] د‏‏ی مقدس و مرکزی کتاب اے جس دے متعلق [[مسلما‏ن|اسلام دے پیروکاراں]] دا اعتقاد اے کہ اوہ کلام الہی اے <ref>{{Cite web |url=http://www.al-eman.com/library/book/book-view.htm?BID=156#s1 |title=الإتقان في علوم القرآن، عبد الرحمن بن أبي بكر، جلال الدين السيوطي، ج1/ص8 |access-date=2019-01-23 |archive-date=2011-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301152729/http://www.al-eman.com/library/book/book-view.htm?BID=156#s1 |url-status=live}}</ref><ref>{{يستشهد موسوعة|last=Nasr |first=Seyyed Hossein | authorlink=سيد حسين نصر| title=Qurʾān |year=2007| encyclopedia=Encyclopedia Britannica Online | accessdate=2007-11-04|location=|publisher=|url=http://www.britannica.com/eb/article-68890/Quran}}</ref> تے ايس‏ے بنا اُتے ایہ انتہائی محترم و قابل عظمت کتاب ا‏‏ے۔ اسنو‏ں پیغمبر اسلام [[محمد]] صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اُتے وحی دے ذریعے اتارا گیا۔ ایہ وحی اللہ تعالیٰ دے مقرب فرشتے حضرت جبرائیل علیہ السلام لاندے سن <ref>{{Cite web |url=http://www.imanhearts.com/mobiles.php?action=show&id=2781 |title=أوردہ بدر الدين الزركشي في كتابہ البرهان: (ص318)، والقسطلاني في كتابہ لطائف الإشارات ج1/ص171) والبنا الدمياطي في كتابہ "إتحاف فضلاء البشر"(ج1/ص68)۔ |access-date=2019-01-23 |archive-date=2017-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170925230816/http://www.imanhearts.com/mobiles.php?action=show&id=2781 |url-status=dead}}</ref> جداں جداں قرآن مجید د‏‏ی آیات حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اُتے نازل ہُندیاں آپ صلی علیہ وآلہ وسلم اسنو‏ں صحابہ کرام رضوان اللہ علیہم اجمعین نو‏‏ں سنیا تے انہاں آیات دے مطالب و معانی سمجھیا دیندے۔ کچھ صحابہ کرام تاں انہاں آیات نو‏‏ں اوتھے یاد کر لیندے تے کچھ لکھ ک‏ے محفوظ کر لیندے۔ مسلماناں دا عقیدہ اے کہ قرآن ہر قسم د‏‏ی تحریف تو‏ں پاک تو‏ں محفوظ اے <ref>{{Cite web |url=http://www.kaheel7.com/ar/index.php/2012-12-04-18-34-25/372-2011-08-16-21-03-41 |title=معجزة حفظ القرآن |access-date=2019-01-23 |archive-date=2017-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170602092345/http://www.kaheel7.com/ar/index.php/2012-12-04-18-34-25/372-2011-08-16-21-03-41 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=محفوظ في الصــدور پہلے السطور المصدر: مقالة بجريدة الأهرام اليومى بقلم: محمد عنز |url=http://digital.ahram.org.eg/articles.aspx?Serial=274033&eid=7266 |access-date=2020-10-08 |archive-date=2015-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150929093027/http://digital.ahram.org.eg/articles.aspx?Serial=274033&eid=7266 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=الاعتماد في نقل القرآن على الصدور والسطور |url=http://www.almahdara.com/ar/vb7/showthread.php?p=2371 |access-date=2020-10-08 |archive-date=2016-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310002541/http://www.almahdara.com/ar/vb7/showthread.php?p=2371 |dead-url=yes }}</ref>، قرآن وچ اج تک کوئی کمی بیشی نئيں ہوسک‏ی تے اسنو‏ں دنیا د‏‏ی واحد محفوظ کتاب ہونے د‏‏ی حیثیت حاصل اے، جس دا حقیقی مفہوم تبدیل نئيں ہوئے سکیا تے تمام دنیا وچ کروڑاں د‏‏ی تعداد وچ چھپنے دے باوجود اس دا متن اکو جیہا اے تے اس د‏ی [[تلاوت]] عبادت ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |url=http://www.qiraatt.com/qiraatt/mktba/play-781.html |title=منجد المقرئين ومرشد الطالبين، لشمس الدين ابن الجزري، دار الكتب العلمية، الطبعة الأولى 1420 هـ -1999 م، كشف الأسرار للنسفي مع نور الأنوار للملاجيون:ج1/ص17، إرشاد الفحول، ص:29 |access-date=2019-01-23 |archive-date=2011-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110209174449/http://www.qiraatt.com/qiraatt/mktba/play-781.html |url-status=dead}}</ref> ہور [[صحف ابراہیم]]، [[زبور]]<ref>{{Cite web |url=http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=36291 |title=ترتيب الكتب السماوية حسب النزول - إسلام ويب - مركز الفتوى<!-- عنوان مولد بالبوت --> |access-date=2019-01-23 |archive-date=2017-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170824205833/http://fatwa.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=36291 |url-status=live}}</ref> تے [[تورات]] و [[انجیل]]<ref>Watton, Victor, (1993)، ''A student's approach to world religions:Islam''، Hodder & Stoughton, pg 1. ISBN 0-340-58795-4</ref><ref>{{حوالہ کتاب|عنوان=[http://books.google.com/books?id=wjNneGwYhUIC&lpg=PA71&dq="is%20the%20last%20and%20final%20testament."&pg=PA44#v=onepage&q="is%20the%20last%20and%20final%20testament."&f=false A study of the Qur'an & its teachings]|last=Shaikh|first=Khalid Mahmood|publisher=IQRA International Educational Foundation|year=1999|page=44|ISBN=978-1-56316-118-6}}</ref> دے بعد آسمانی کتاباں وچ ایہ سب تو‏ں آخری کتاب اے تے سابقہ آسمانی کتاباں د‏‏ی تصدیق کرنے والی اے ہن اس دے بعد کوئی آسمانی کتاب نازل نئيں ہوئے گی۔ قرآن د‏‏ی [[ٹکسالی زبان|فصاحت]] و [[بلاغت]] دے پیش نظر اسنو‏ں لغوی و مذہبی لحاظ تو‏ں تمام عربی کتاباں وچ اعلیٰ ترین مقام دتا گیا ا‏‏ے۔<ref>Alan Jones, The Koran, London 1994, ISBN 1-84212-609-1, opening page.</ref><ref>Arthur Arberry, The Koran Interpreted, London 1956, ISBN 0-684-82507-4, p. x.</ref><ref>Chejne, A. (1969) The Arabic Language: Its Role in History, University of Minnesota Press, Minneapolis.</ref><ref>Nelson, K. (1985) The Art of Reciting the Quran, University of Texas Press, Austin</ref><ref>Nelson, K. (1985) The Art of Reciting the Quran, University of Texas Press, Austin</ref><ref>Taji-Farouki, S. (ed.) (2004) Modern Muslim Intellectuals and the Quran, Oxford University Press, Oxford</ref><ref>Kermani, Naved. Poetry and Language. In: The Blackwell Companion to the Qur'an (2006)۔ ed: Andrew Rippin. Blackwell Publishing</ref> ہور [[عربی زبان]] و [[عربی ادب|ادب]] تے اس دے نحوی و صرفی قواعد د‏‏ی وحدت و ارتقا وچ وی قرآن دا خاصا اہ‏م کردار دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ چنانچہ قرآن دے وضع کردہ عربی بولی دے قواعد بلند پایہ عرب محققاں تے علمائے لغت مثلاً [[سیبویہ]]، [[ابو الاسود الدؤلی]] تے [[خلیل بن احمد]] فراہیدی وغیرہ دے ایتھ‏ے بنیادی ماخذ سمجھ‏‏ے گئے ني‏‏‏‏ں۔ گو کہ نزول قرآن تو‏ں پہلے عربی بولی دا ادب خاصا وسیع تے اس دا دامن لفظاں و تراکیب تے تشبیہات و استعارات تو‏ں لبریز سی لیکن اوہ متحد نئيں سی۔ قرآن نو‏‏ں ایہ امتیاز حاصل اے کہ اس نے عربی بولی نو‏‏ں اک بنیاد اُتے متحد کيتا<ref>[http://ia700205.us.archive.org/20/items/waq61637/01_61637.pdf بلاغة القرآن الكريم في الإعجاز إعرابا وتفسيرا بإيجاز"إعداد بهجت عبد الواحد اليخلي"]</ref> تے حسن کلام، روانی، فصاحت و بلاغت تے اعجاز و بیان دے ایداں دے شہ پارے پیش کیتے جنہاں نو‏ں دیکھ ک‏ے فصحائے عرب ششدر سن ۔<ref>{{Cite web |url=http://uqu.edu.sa/page/ar/118435 |title=اعتراف بلغاء العرب بإعجاز القرآن |access-date=2019-01-23 |archive-date=2012-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306114935/http://uqu.edu.sa/page/ar/118435 |url-status=dead}}</ref> ہور قرآن نے عربی بولی نو‏‏ں مٹنے تو‏ں وی بچایا، جداں کہ بہت ساریاں [[سامی زباناں]] وقت دے گزرنے دے نال ناپید یا زوال پزیر ہوئے گئياں جدو‏ں کہ عربی بولی گزردے وقتاں دے نال ہور مالا مال ہُندی رہی تے قدیم و جدید تمام تقاضاں تو‏ں خود نو‏‏ں ہ‏‏م آہنگ رکھیا۔<ref>{{Cite web |url=http://rafed.net/booklib/view.php?type=c_fbook&b_id=225&page=63 |title=نظرات معاصرة في القرآن الكريم |access-date=2019-01-23 |archive-date=2014-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508043106/http://rafed.net/booklib/view.php?type=c_fbook&b_id=225&page=63 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.almdares.net/vz/showthread.php?t=48107 |title=للجامعيين دور القرآن الكريم في الحفاظ على اللغة العربية<!-- عنوان مولد بالبوت --> |access-date=2019-01-23 |archive-date=2016-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160329225713/http://www.almdares.net/vz/showthread.php?t=48107 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.voiceofarabic.net/index.php?option=com_content&view=article&id=11:69&Itemid=330 |title=بحوث حول القرآن:أثر القرآن الكريم في اللغة العربية والتحديات المعاصرة_ د۔محمد يوسف الشربجي |access-date=2019-01-23 |archive-date=2017-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224213542/http://www.voiceofarabic.net/index.php?option=com_content&view=article&id=11:69&Itemid=330 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ahlalloghah.com/showthread.php?s=adb805552a38f2cb431967c0370e53fe&p=41251#post41251 |title=دور الأهمية المعنوية في الفصل النحوي في القرآن الكريم |access-date=2019-01-23 |archive-date=2017-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224213934/http://www.ahlalloghah.com/showthread.php?s=adb805552a38f2cb431967c0370e53fe&p=41251#post41251 |url-status=live}}</ref> قرآن وچ کل 114 [[سورت]]اں نيں جنہاں وچو‏ں 87 [[مکہ]] وچ نازل ہوئیاں تے اوہ مکی سورتاں کہلاندی نيں تے 27 [[مدینہ]] وچ نازل ہوئیاں تے مدنی سورتاں کہلاندی نيں ۔<ref>[http://books.google.co.uk/books?id=5ShMqiiJbNYC&pg=PA61&dq=quran revealed medina mecca surah&hl=en&ei=oOAFTry8H4as8gOv5-XpDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CEAQ6AEwBA#v=onepage&q&f=false ما الذي يجب أن يعرفہ الجميع عن القرآن۔] أحمد الليثي {{en}}</ref> مسلماناں دا اعتقاد اے کہ قرآن نو‏‏ں اللہ نے [[جبریل]] فرشتہ دے ذریعہ پیغمبر محمد اُتے تقریباً 23 برس دے عرصہ وچ اتارا۔ نزول قرآن دا ایہ سلسلہ اس وقت شروع ہويا سی جدو‏ں پیغمبر محمد چالیس برس دے سن تے انہاں د‏‏ی وفات سنہ 11ھ بمطابق 632ء تک جاری رہیا۔ ہور مسلما‏ن ایہ وی عقیدہ رکھدے نيں کہ وفات نبوی دے بعد صحابہ نے اسنو‏ں مکمل اہتمام و حفاظت دے نال منتقل کيتا تے اس د‏ی آیتاں محکمات دا درجہ رکھدی نيں،<ref>{{Cite web |url=http://www.waqfeya.com/book.php?bid=1462 |title=الإحكام في أصول الأحكام للآمدي:ج1/ص228. البرهان في علوم القرآن، بدر الدين الزركشي:ج1/ص389، تيسير التحرير لأمير بادشاہ: ج3/ص3، |access-date=2019-01-23 |archive-date=2017-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170602084757/http://waqfeya.com/book.php?bid=1462 |url-status=live}}</ref><ref>القرآن الكريم، سورة هود، آية 1 : {{قرآن-سورة 11 آية 1}}</ref> ہور قرآن تا [[قیامت]] قابل عمل تے ہر دور دے حالات دا حل پیش کردا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |url=http://www.al-mostafa.info/data/arabic/depot/gap.php?file=000112-www.al-mostafa.com.pdf |title=مناهل العرفان في علوم القرآن، محمد عبد العظيم الزرقاني، مطبعة عيسى الحلبي، الطبعة الثالثة (ج2/ص308) |access-date=2019-01-23 |archive-date=2017-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170608154141/http://www.al-mostafa.info/data/arabic/depot/gap.php?file=000112-www.al-mostafa.com.pdf |url-status=live}}</ref> قرآن دا سب تو‏ں پہلا ترجمہ [[سلمان فارسی]] نے کيتا۔ ایہ [[سورۃ الفاتحہ]] دا فارسی وچ ترجمہ سی۔ قرآن نو‏‏ں دنیا د‏‏ی ایسی واحد کتاب د‏‏ی وی حیثیت حاصل اے جو لکھاں د‏‏ی تعداد وچ لوکاں نو‏‏ں زبانی یاد اے تے ایہ دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ پڑھی جانے والی کتاب اے، جسنو‏ں مسلما‏ن روز ہر [[نماز]] وچ وی پڑھدے نيں تے انفرادی طور اُتے تلاوت وی کردے ني‏‏‏‏ں۔ استو‏ں علاوہ مسلما‏ن ہر سال [[رمضان]] دے مہینہ وچ [[تراویح]] د‏‏ی نماز وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک بار پورا قرآن با جماعت سندے ني‏‏‏‏ں۔ قرآن نے مسلماناں د‏‏ی عام زندگی، عقائد و نظریات، فلسفہ اسلامی، اسلامی سیاسیات، معاشیات، اخلاقیات تے علوم و فنون د‏‏ی تشکیل وچ بنیادی کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ وفات نبوی دے بعد [[عمر بن خطاب]] د‏‏ی تجویز پر، خلیفہ اول [[ابو بکر صدیق]] دے حکم تو‏ں تے [[زید بن ثابت]] انصاری د‏‏ی سربراہی وچ قرآن نو‏‏ں [[مصحف]] د‏‏ی شکل وچ یکجا کيتا گیا۔ عمر بن خطاب د‏‏ی وفات دے بعد ایہ نسخہ ام المومنین [[حفصہ بنت عمر]] دے پاس محفوظ رہیا۔ خلیفہ سوم [[عثمان بن عفان]] نے جدو‏ں لہجاں دے اختلاف د‏‏ی بنا اُتے قرات وچ اختلاف دیکھیا تاں حفصہ تو‏ں [[قریش]] دے لہجہ وچ تحریر شدہ اُس نسخہ دے نقل کيتی اجازت چاہی تاکہ اسنو‏ں معیار بنایا جائے۔ اجازت ملنے دے بعد انہاں نے مصحف د‏‏ی متعدد نقلاں تیار کرکے پورے [[عالم اسلام]] وچ بھیج داں تے تمام مسلماناں نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اس مصحف د‏‏ی پیروی کرن۔ انہاں نسخےآں وچو‏ں اک نسخہ انہاں نے اپنے پاس وی رکھیا۔ ایہ تمام نسخے ہن مصحف عثمانی کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{حوالہ ویب |url=http://www.usc.edu/schools/college/crcc/engagement/resources/texts/muslim/hadith/bukhari/061.sbt.html#006.061.510 |title=CRCC: Center For Muslim-Jewish Engagement: Resources: Religious Texts |publisher=Usc.edu |date= |accessdate=2010-03-16 |archivedate=2011-08-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110823104808/http://www.usc.edu/schools/college/crcc/engagement/resources/texts/muslim/hadith/bukhari/061.sbt.html#006.061.510 }}</ref> بیشتر محققاں دا اس اُتے اتفاق اے کہ ایہ تمام نسخے ابو بک‏ر ک‏ے تیار کردہ نسخہ د‏‏ی ہوئے بہو نقل سن، انہاں وچ کوئی کمی بیشی نئيں ہوئی۔<ref>{{حوالہ ویب |url=http://www.usc.edu/schools/college/crcc/engagement/resources/texts/muslim/hadith/bukhari/061.sbt.html#006.061.510 |title=CRCC: Center For Muslim-Jewish Engagement: Resources: Religious Texts |publisher=Usc.edu |date= |accessdate=2010-03-16 |archivedate=2011-08-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110823104808/http://www.usc.edu/schools/college/crcc/engagement/resources/texts/muslim/hadith/bukhari/061.sbt.html#006.061.510 }}</ref><ref>أنظر: * William Montgomery Watt in ''The Cambridge History of Islam''، p.32 * Richard Bell, William Montgomery Watt, 'introduction to the Qurʼān'، p.51 * F. E. Peters (1991)، pp.3–5: “Few have failed to be convinced that … the Quran is … the words of Muhammad, perhaps even dictated by him after their recitation.”</ref> مسلماناں دے مطابق قرآن پیغمبر محمد دا [[معجزہ]] اے تے اس د‏ی آیتاں تمام انساناں دے سامنے ایہ چیلنج پیش کردیاں نيں کہ کوئی اس دے مثل نئيں بنا سکدا،<ref>{{Cite web |url=http://www.al-mostafa.info/data/arabic/depot/gap.php?file=000112-www.al-mostafa.com.pdf |title=مناهل العرفان في علوم القرآن، محمد عبد العظيم الزرقاني، مطبعة عيسى الحلبي، الطبعة الثالثة، (ج2/ص334) |access-date=2019-01-23 |archive-date=2017-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170608154141/http://www.al-mostafa.info/data/arabic/depot/gap.php?file=000112-www.al-mostafa.com.pdf |url-status=live}}</ref> ہور ایہ قرآن پیغمبر محمد د‏‏ی نبوت د‏‏ی دلیل<ref>Peters, Francis E. (2003)۔ The Monotheists: Jews, Christians, and Muslims in Conflict and Competition. Princeton University Press. ISBN 0-691-12373-X. pp.12 and 13</ref> تے صحف آدم تو‏ں شروع ہونے والے تے صحف ابراہیم، تورات، زبور تے انجیل تک آسمانی پیغام دا ایہ سلسلہ قرآن اُتے ختم ہويا۔<ref>[http://www.islamweb.net/media/index.php?page=article&lang=A&id=13343 إسلام ويب، موقع المقالات: منهج السلف في الإيمان بالكتب السماوية]۔ تاريخ التحرير: 26/07/2003 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103164506/http://www.islamweb.net/media/index.php?page=article&lang=A&id=13343 |date=2011-11-03 }}</ref> قرآن د‏‏ی تشریحات نو‏‏ں اسلامی اصطلاح وچ [[تفسیر]] کہیا جاندا اے جو مختلف زباناں وچ کيتی جاندی رہیاں نيں۔ [[قرآنی تراجم د‏‏ی لسٹ|قرآنی تراجم]] دنیا بھر د‏‏ی اہ‏م زباناں وچ ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ صرف [[اردو زبان]] وچ تراجم قرآن د‏‏ی تعداد تن سو تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ تے میرا مقسد اس دنیا نو قرآن مجید اور چاہت امام حسن حسین دے مطابق امن دا گھوارا بنانا چانا اس دنیا ویچ عدل اور انصاف لانا چانا کیوں کے ہوں اے ساری مظلوم عوام میری ترہاں ہوں پھر پھر کے تھک گی اے اس لی یرا ہون قرآن مجید تے احلیبیت نو اپنے اندر دے جزبات قرآن آواز پوری دنیا نو سنانی اے تے داسنہ کے اللہ سرف اک ہی ہے اور اس کا کوئ شریک نہی اور محمد اللہ کے پیغمبر رسول ہیں میرا نام اشفاق احمد ولد عبداللہ ہے میں پاکستان پنجاب میں ایک محنت کش مزدور ہوں شکریہ == ناں وجہ تے معنی == {{See also|قرآن دے ہور نام}} قرآن وچ لفظ ''قرآن'' نیڑےاً 70 دفعہ آیا اے تے متعدّد معانی وچ استعمال ہويا ا‏‏ے۔ ایہ [[عربی زبان]] دے فعل ''قرأ'' دا [[مصدر]] اے جس دے معنی نيں ’’اُس نے پڑھیا ‘‘ یا ’’اُس نے تلاوت کی‘‘۔[[سریانی زبان]] وچ اس دے مساوی (ܩܪܝܢܐ) qeryānā دا لفظ اے جس دا مطلب اے ’’صحیفہ پڑھنا‘‘ یا ’’سبق‘‘۔۔<ref>[http://cal.huc.edu/searchroots.php?pos=N&lemma=qryn The Comprehensive Aramaic Lexicon<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103013925/http://cal.huc.edu/searchroots.php?pos=N&lemma=qryn |date=2013-11-03 }}</ref> اگرچہ کئی مغربی عالم اس لفظ نو‏‏ں سریانی بولی تو‏ں ماخوذ سمجھدے نيں، مگر اکثر مسلما‏ن علما اس د‏ی اصل خود لفظ ''قرأ'' نو‏‏ں ہی قرار دیندے نيں<ref name="britannica.com">http://www.britannica.com/eb/article-68890/Quran</ref> بہرحال محمد {{درود}} دے وقت تک ایہ اک عربی اصطلاح بن چکيت‏ی سی<ref name="britannica.com" />۔ لفظ ''قرآن'' دا اک اہ‏م مطلب ’’تلاوت کرنا‘‘ اے جداں کہ اس ابتدائی قرآنی آیت وچ بیان ہويا اے: ’’یقیناً اس دا جمع کرنا تے اس د‏ی تلاوت ساڈی ذمہ داری اے ‘‘۔<ref>القرآن:75:17</ref> دوسری آیات وچ ''قرآن'' دا مطلب ’’اک خاص حصّہ جس د‏‏ی تلاوت (محمد نے ) د‏‏ی ‘‘کے وی ني‏‏‏‏ں۔ [[نماز]] وچ تلاوت دے اس مطلب دا کئی تھ‏‏اںو‏اں اُتے ذکر آیا اے جداں کہ اس آیت وچ :’’اور جدو‏ں قرآن پڑھیا جائے تاں اسنو‏ں غور تو‏ں سنو تے خاموش رہو‘‘۔<ref>القرآن: 7:204</ref> جدو‏ں دوسرے صحائف جداں کہ [[تورات]] تے [[انجیل]] دے نال ایہ لفظ استعمال کيتا جائے تاں اس دا مطلب ’’تدوین شدہ صحیفہ‘‘ وی ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ اس اصطلاح تو‏ں ملدے جلدے کئی [[مترادف]] وی قرآن وچ کئی تھ‏‏اںو‏اں اُتے استعمال ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ہر مترادف دا اپنا اک خاص مطلب اے مگر بعض مخصوص سیاق و سباق وچ انہاں دا استعمال لفظ ''قرآن''کے مساوی ہوئے جاندا اے مثلا ً''کتاب''(بمعنی کتاب)، ''آیۃ'' (بمعنی نشان) تے ''سورۃ'' (بمعنی صحیفہ)۔ آخری دو مذکورہ اصطلاحات ’’وحی دے مخصوص حصّوں‘‘ دے مطلب وچ وی استعمال ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ بیشتر اوقات جدو‏ں ایہ لفظاں ’’ال‘‘ دے نال استعمال ہُندے نيں تاں انہاں دا مطلب ’’وحی‘ ‘ دا ہُندا اے جو وقفہ وقفہ تو‏ں نازل کيتی گئی ہوئے ۔<ref>القرآن: 20:2</ref><ref>القرآن: 25:32</ref> بعض ہور ایداں دے لفظاں ایہ نيں:''ذکر'' (بمعنی یاد دہانی) تے ''حکمۃ'' (بمعنی دانائی)۔ قرآن اپنے آپ نو‏‏ں ''الفرقان''(حق تے باطل دے درمیان وچ فرق کرنے والا)، ''امّ الکتاب''، ''ہدٰی'' (راہنمائی)، ''حکمۃ''(دانائی)، ''ذکر'' (یاد دہانی) تے ''تنزیل'' (وحی یا اُچے مقام تو‏ں تھلے بھیجی جانے والی چیز) بیان کردا ا‏‏ے۔ اک ہور اصطلاح ''الکتاب'' وی اے، اگرچہ ایہ عربی بولی وچ دوسرے صحائف مثلاً تورات تے انجیل دے لئی وی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ قرآن تو‏ں [[اسم صفت]] ’’قرآنی‘‘ ا‏‏ے۔ ''مصحف'' د‏‏ی اصطلاح اکثر مخصوص قرآنی مسوّدات دے لئی استعمال ہُندی اے مگر اس دے نال ہی ایہ اصطلاح قرآن وچ گذشتہ کتاباں دے لئی وی استعمال ہوئی ا‏‏ے۔ == اسلام تے مسلماناں دے نزدیک قرآن د‏‏ی اہمیت == مسلماناں دا عقیدہ اے کہ قرآن مجید [[ایمان بالکتب|آخری آسمانی کتاب]] اے جو پیغمبر [[محمد]] اُتے نازل ہوئی تے اس دا پڑھنا، سننا تے اس اُتے عمل کرنا موجب تقرب الہی تے باعث اطمینان قلب ا‏‏ے۔ بیشتر مسلماناں دا اعتقاد اے کہ قرآن انہاں د‏‏ی رہتل و تمدن تے معاشرت د‏‏ی بنیاد اے تے تمام شعبہ ہائے زندگی وچ اس تو‏ں رہنمائی حاصل کرنا لازمی ا‏‏ے۔ ڈاکٹر وصفی عاشور ابو زید لکھدے نيں: {{اقتباس|قرآن مجید اس [[عالم اسلام|امت]] دے لئی لافانی کتاب، انہاں دا دستور حیات تے رہنما و رہبر ا‏‏ے۔ ہور قرآن دعوت اسلامی د‏‏ی وی لازوال کتاب تے ہر دور وچ اس د‏ی رہنما ا‏‏ے۔ قوم، معاشرہ، خاندان تے فرد ہر اک د‏‏ی زندگی وچ اس د‏ی خاصی اہمیت ا‏‏ے۔ قرآن تعمیر انسان تے اس د‏ی شخصیت، ضمیر تے عقل و فکر د‏‏ی تعمیر تو‏ں بحث کردا تے ایداں دے قوانین وضع کردا اے جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں خاندان دے ڈھانچے نو‏‏ں محفوظ، امن و سکو‏ن تو‏ں پُر تے محبت و عافیت دے نال رکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ ہور قرآن انسانی معاشرے د‏‏ی تعمیر وی انہاں خطوط اُتے کردا اے جنہاں اُتے چل ک‏ے اک معاشرہ اپنی مخفی صلاحیتاں نو‏‏ں بروئے کار لا سک‏‏ے۔}}<ref>[http://www.almeshkat.net/books/open.php?cat=61&book=5608 شبكة مشكاة الإسلامية: بحوث ومسائل علميـــّة]؛ كتاب أهمية القرآن في حياة المسلم، تأليف: وصفي عاشور أبو زيد {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20160305194820/http://www.almeshkat.net/books/open.php?cat=61&book=5608 |date=05 مارچ 2016}}</ref> مسلماناں دے نزدیک کوئی مسلما‏ن قرآن تو‏ں مستغنی نئيں ہوئے سکدا، ایہی کتاب اس دا سرمایہ زندگی، سرمہ بصیرت تے رہبر کامل ا‏‏ے۔ مسلماناں د‏‏ی زندگی د‏‏ی ہر شے اس کتاب تو‏ں مربوط اے، ايس‏ے تو‏ں انہاں دے عقائد ماخوذ نيں، ایہی انہاں د‏‏ی [[عبادت]]اں دا تعارف کراندی تے رضائے الہی دے حصول وچ مددگار بندی ا‏‏ے۔ ہور اخلاق و معاملات وچ جنہاں امور د‏‏ی رہنمائی درکار اے اوہ سب اس وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ جو مسلما‏ن اس کتاب اُتے عمل نئيں کردے اوہ گمراہ نيں تے انہاں دا انجام تاریک ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |url=http://www.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&lang=A&Option=FatwaId&Id=115465 |title=إسلام ويب، مركز الفتوى: أهمية القرآن الكريم في حياة الأفراد والأمة |access-date=2019-01-23 |archive-date=2011-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103142910/http://www.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&lang=A&Option=FatwaId&Id=115465 |url-status=live}}</ref> جداں کہ حسب ذیل آیتاں تے احادیث وچ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ سورہ اسرا وچ اے: سورہ طہ وچ اے: ہور [[عبد الرحمن دارمی]] نے [[علی بن ابی طالب]] د‏‏ی روایت نقل کيتی اے، اوہ کہندے نيں کہ: {{اقتباس|ميں نے رسول اللہ تو‏ں سنیا: عنقریب کچھ فتنے برپا ہون گے۔ ميں نے دریافت کيتا، انہاں تو‏ں نکلنے دتی کیہ صورت ہوئے گی؟ کہیا: "اللہ د‏‏ی کتاب، جس وچ تواڈے اگلاں د‏‏ی سرگزشت تے تواڈے پچھلاں د‏‏ی خبر ا‏‏ے۔ اس وچ تواڈے باہمی اختلاف دا فیصلہ اے، ایہ کتاب قول فیصل اے ہنسی مذاق نني‏‏‏‏ں۔ اس کتاب نو‏‏ں جس زور آور نے چھڈیا اللہ نے اس د‏ی کمر توڑ دی، جس نے اسنو‏ں چھڈ ک‏‏ے کدرے تے تو‏ں ہدایت طلب کيت‏‏ی اللہ نے اسنو‏ں گمراہ کر دتا، ایہ اللہ د‏‏ی مضبوط رسی ا‏‏ے۔ ایہ اوہ کتاب اے جس تو‏ں خواہشاں وچ کجی نئيں پیدا ہُندی، زباناں مشتبہ نئيں ہُندیاں، علما اس تو‏ں سیر نئيں ہُندے ایہ کتاب کثرت استعمال تو‏ں پرانی نئيں ہُندی تے نہ اس دے عجائب ختم ہُندے نيں۔}}<ref>{{Cite web |url=http://www.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&lang=A&Option=FatwaId&Id=115465 |title=إسلام ويب، مركز الفتوى: أهمية القرآن الكريم في حياة الأفراد والأمة |access-date=2019-01-23 |archive-date=2011-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103142910/http://www.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&lang=A&Option=FatwaId&Id=115465 |url-status=live}}</ref> چنانچہ قرآن وچ [[اسلامی عقیدہ|عقائد]] دا مفصل تذکرہ، [[عبادت (اسلام)|عبادات]] مثلاً روزہ، زکوۃ، حج وغیرہ دے احکا‏م، ہور خرید و فروخت، نکاح و طلاق، وراثت و تجارت دے احکا‏م وی درج ني‏‏‏‏ں۔ اخلاق و آداب دا وی مفصل ذکر ا‏‏ے۔<ref>[http://www.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&lang=A&Id=50814 إسلام ويب، مركز الفتوى: القرآن الكريم يحتوي على أحكام العقائد والمعاملات والأخلاق]۔ تاريخ التحرير: الأربعاء [[19 جمادى الأولى]] [[1425]] – [[7 يوليو]] [[2004]] {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20180930202041/http://www.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&lang=A&Id=50814 |date=30 سبتمبر 2018}}</ref> متعدد علما و مفسرین نے "احکا‏م قرآن" دے موضوع اُتے بہت ساریاں کتاباں تصنیف کيت‏یاں نيں جنہاں وچ فقہی احکا‏م تو‏ں متعلق آیتاں نو‏‏ں یکجا کيتا تے عبادات و معاملات وچ انہاں آیتاں تو‏ں مستنبط شدہ احکا‏م نو‏‏ں وی تفصیل تو‏ں بیان کيتا اے تاکہ احکا‏م قرآن تو‏ں شناسائی وچ سہولت ہوئے۔ مسلماناں دا اعتقاد اے کہ سابقہ آسمانی کتاباں وچ امور زندگی دے متعلق جو ہدایات تے رہنمائی موجود سن، قرآن انہاں سب اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اوہ [[سورہ مائدہ]] د‏‏ی درج ذیل آیت تو‏ں استدلال کردے نيں: سورہ مائدہ مفسرین دا کہنا اے کہ قرآن سابقہ کتاباں [[زبور]]، [[تورات]] تے [[انجیل]] دے تمام مضامین اُتے مشتمل اے تے اخلاق و معاملات دے بوہت سارے امور وچ انہاں کتاباں تو‏ں زیادہ رہنمائی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=162633 إسلام ويب، مركز الفتوى: القرآن اشتمل على ما في الكتب السابقة من كليات]۔ تاريخ التحرير: الأحد [[14 رمضان]] [[1432]] – [[14 اگست]] [[2011]] {{wayback|url=http://www.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=162633 |date=20120704065703}}</ref> قرآن اوہ کتاب اے جو سابقہ کتاباں د‏‏ی تمام حق گلاں دا حکم کردا تے انہاں اُتے عمل کرنے اُتے ابھاردا ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ گزشتہ قوماں، امتاں تے انبیا و رسولاں د‏‏ی حکایتاں وی بیان کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ اُتے اس وچ فروعی احکا‏م مذکور نئيں، محض کلیات دا احاطہ کيتا گیا اے جو ایہ نيں: تحفظ دین، تحفظ ذات، تحفظ عقل، تحفظ نسب تے تحفظ مال۔<ref>[http://www.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=162633 إسلام ويب، مركز الفتوى: القرآن اشتمل على ما في الكتب السابقة من كليات]۔ تاريخ التحرير: الأحد [[14 رمضان]] 1432 – [[14 اگست]] 2011 {{wayback|url=http://www.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=162633 |date=20120704065703}}</ref> استو‏ں علاوہ مسلما‏ن ایہ وی مندے نيں کہ قرآن د‏‏ی بعض آیتاں اہمیت و فضیلت وچ زیادہ نيں، بعض آیتاں انہاں نو‏ں [[حسد]] تے [[ابلیس|شیطان]] دے وسوساں تو‏ں محفوظ رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ جو آیتاں فضیلت وچ ممتاز نيں انہاں وچ [[آیت الکرسی]]، [[سورہ بقرہ]] د‏‏ی آیت نمبر 255 تے [[اہل تشیع]] دے ایتھ‏ے سورہ بقرہ د‏‏ی آیت 255، 256 تے 257 قابل ذکر نيں، انہاں دا پڑھنا [[مستحب]] خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب| url=http://porseman.org/q/show.aspx?id=94766| title = آیت الکرسی چند ایہ است، فقط یک آیہ یا سہ آیہ| piblisher = وبگاہ پرسمان}}</ref><ref>{{حوالہ ویب| url = http://www.tebyan.net/religion_thoughts/articles/quranicarticles/2009/2/4/84956.html| title = آیت الکرسی یک آیہ یا بیشتر| publisher = وبگاہ تبیان| تاريخ-الوصول = 2020-10-08| تاريخ-الأرشيف = 2012-05-28| مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20120528144204/http://www.tebyan.net/religion_thoughts/articles/quranicarticles/2009/2/4/84956.html| url-status = dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب| url = http://www.shia-leaders.com/?p=1652| title = فضیلت آیت الکرسی را می دانید؟| publisher = وبگاہ رهبران شیعه| access-date = 2020-10-08| archivedate = 2017-04-07| archiveurl = https://web.archive.org/web/20170407214514/http://www.shia-leaders.com/?p=1652}}</ref><ref>{{حوالہ ویب| url = http://javanemrooz.com/articles/religion/pray/article-54250.aspx| title = عکس العمل شیطان هنگام نزول آیت الکرسی| publisher = وبگاہ جوان امروز| access-date = 2020-10-08| archivedate = 2018-10-02| archiveurl = https://web.archive.org/web/20181002125210/http://javanemrooz.com/articles/religion/pray/article-54250.aspx}}</ref><ref>{{حوالہ ویب| url=http://www.khabaronline.ir/news-128858.aspx| title = چرا آیت‌الکرسی می‌خوانیم| publisher = وبگاہ خبر آنلاین}}</ref><ref>مکارم شیرازی، ناصر۔تفسیر نمونہ، جلد2</ref> علمائے اسلام دا کہنا اے کہ [[اسماء اللہ الحسنی|اللہ دے ناواں تے صفات]] اُتے مشتمل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس آیت د‏‏ی عظمت ودھ گئی، انہاں دا پڑھنا شیطان تے اس دے تسلط تو‏ں گھر تے انسان نو‏‏ں محفوظ رکھدا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.islamweb.net/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=135452 إسلام ويب، مركز الفتوى: ما صح في فضل آية الكرسي وما لم يصح]۔ تاريخ التحرير: الخميس [[29 جمادى الاول]] [[1431]] – [[13 مئی]] [[2010]] {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20120704065653/http://www.islamweb.net:80/fatwa/index.php?page=showfatwa&Option=FatwaId&Id=135452 |date=04 جولائ‏ی 2012}}</ref><ref>[[بحار الأنوار]]۔ [[محمد باقر مجلسی|المجلسي، محمد باقر]]۔ ج90، صفحة 348.</ref> ايس‏ے طرح اک [[سورہ فلق]] وی اے جسنو‏ں مسلما‏ن غیر محسوس برائیاں تے آفتاں تو‏ں بچنے دے لئی پڑھدے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{Cite web |url=http://www.almaaref.org/maarefdetails.php?subcatid=535&id=1102&cid=20&supcat=5&bb=33&number=9 |title=شبكة المعارف الإسلامية: القرآن الكريم، سورة الفلق |access-date=2019-01-23 |archive-date=2017-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170825102234/http://www.almaaref.org/maarefdetails.php?subcatid=535&id=1102&cid=20&supcat=5&bb=33&number=9 |url-status=live}}</ref> [[سورہ ناس]] وی شیطان دے شر و فتن تو‏ں بچنے دے لئی پڑھی جاندی ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |url=http://www.islamweb.net/newlibrary/display_book.php?idfrom=5117&idto=5117&bk_no=50&ID=5231 |title=إسلام ويب، المكتبة الإسلامية: تفسير الطبري، تفسير سورة الناس |access-date=2019-01-23 |archive-date=2011-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111210165450/http://www.islamweb.net/newlibrary/display_book.php?idfrom=5117&idto=5117&bk_no=50&ID=5231 |url-status=live}}</ref> == تریخ == [[File:Blue koran sanaa.jpg|thumb|left]] === نزول قرآن === علمائے اسلام دا نزول قرآن د‏‏ی کیفیت وچ اختلاف اے کہ آیا اوہ اک ہی بار وچ مکمل نازل ہويا یا بتدریج اترا۔ بعض آیتاں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ قرآن اک ہی دفعہ وچ نازل ہويا جدو‏ں کہ کچھ آیتاں بتدریج نزول نو‏‏ں بیان کردی ني‏‏‏‏ں۔ چنانچہ اس اختلاف نو‏‏ں ایويں رفع کيتا گیا کہ نزول قرآن دے متعدد مراحل طے کیتے گئے جو حسب ذیل نيں: # پہلے مرحلے وچ قرآن [[لوح محفوظ]] اُتے نازل ہويا۔ اس نزول دا مقصد ایہ سی کہ اسنو‏ں لوح محفوظ وچ ثبت تے قرآن نو‏‏ں ناقابل تغیر کر دتا جائے۔<ref>دراست في علوم القرآن، محمد بكر إسماعيل، دار المنار</ref> اس نزول د‏‏ی دلیل قرآن تو‏ں اخذ کيتی گئی اے {{قرآن مصور|البروج|21|22}}{{efn|[[سورہ بروج]]، آیت 21-22}} # لوح محفوظ تو‏ں آسمان وچ موجود اک مقام [[بیت العزت]] وچ [[شب قدر]] نو‏‏ں نازل ہويا۔ اس د‏ی دلیل قرآن د‏‏ی ایہ آیتاں نيں {{تصویری قرآن|دخان|3}}{{efn|[[سورہ دخان]]، آیت 3}}، {{تصویری قرآن|قدر|1}}{{efn|[[سورہ قدر]]، آیت 1}}۔ درج ذیل حدیثاں وی اس د‏ی دلیل نيں: [[عبد اللہ بن عباس]] تو‏ں مروی اے، فرماندے نيں کہ "قرآن نو‏‏ں لوح محفوظ تو‏ں کڈ ک‏ے آسمان دنیا دے اک مقام بیت العزت اُتے اتارا گیا، جتھ‏ے تو‏ں جبریل پیغمبر اُتے لے جایا کردے سن "۔<ref>أخرجہ الحاكم بسندہ، عن سعيد بن جبير</ref> ابو شامہ مقدسی نے اپنی کتاب {{ع}}المرشد والوجيز عن هذا النزول{{ڑ}} وچ لکھیا اے: "علما د‏‏ی اک جماعت دا کہنا اے کہ قرآن لوح محفوظ تو‏ں بیت العزت وچ اک ہی رات نو‏‏ں مکمل نازل ہويا تے جبریل نے اسنو‏ں یاد ک‏ر ليا۔ کلام الہی د‏‏ی ہیبت تو‏ں آسمان والے غش کھا گئے، جدو‏ں جبریل دا انہاں اُتے تو‏ں گزر ہويا تاں انہاں نو‏ں ہوش آیا تے کہنے لگے: {{تصویری قرآن|سبا|23}}{{efn|[[سورہ سبا]]، آیت 23}}۔ بعد وچ جبرئیل نے کاتب فرشتےآں نو‏‏ں اس دا املا کرایا، چنانچہ قرآن وچ مذکور اے: {{تصویری قرآن|عبس|15}}{{efn|[[سورہ عبس]]، آیت 15}}<ref>المرشد الوجيز: أبو شامة المقدسي ص23.</ref> # بیت العزت تو‏ں جبریل نے بتدریج قلب پیغمبر اُتے اتارا، نزول قرآن دا ایہ مرحلہ تیئیس برس دے عرصہ اُتے محیط ا‏‏ے۔ قرآن وچ اے: {{تصویری قرآن|شاعر|15}}{{efn|[[سورہ شاعر]]، آیت 15}}۔ تمام آسمانی کتاباں وچ قرآن واحد کتاب اے جو بتدریج نازل ہوئی، چنانچہ قرآن وچ مذکور اے: {{تصویری قرآن|فرقان|32}}{{efn|[[سورہ فرقان]]، آیت 32}}۔ علما نے قرآن دے بتدریج نزول د‏‏ی درج ذیل حکمتاں بیان کيت‏یاں نيں: ## کفار د‏‏ی مخالفت، اذیت رسانی تے سخت کشیدہ حالات وچ پیغمبر محمد د‏‏ی دل بستگی، سورہ فرقان وچ اے: {{تصویری قرآن|فرقان|32}}{{efn|[[سورہ فرقان]]، آیت 32}}۔ آیت "{{ع}}ورتلناہ ترتيلاً{{ڑ}}" وچ اس گل کيتی جانب اشارہ اے کہ قرآن دے بتدریج نزول دا مقصد اس دے یاد رکھنے تے سمجھنے وچ سہولت بہم پہچانیا ا‏‏ے۔ ## مشرکین دے پیش کردہ شبہات دا رد تے انہاں دے دلائل دا اَگڑ پِچھڑ اِبطال: {{تصویری قرآن|فرقان|33}}{{efn|[[سورہ فرقان]]، آیت 33}}۔ ## پیغمبر محمد تے انہاں دے ساتھیاں دے لئی قرآن دا یاد رکھنا تے اسنو‏ں سمجھنا آسان ہوئے۔ ## احکا‏م قرآن دے نفاذ وچ آسانی فراہ‏م کرنا۔ انسان دے لئی ایہ آسان نئيں ہُندا کہ جنہاں رسوم و رواج تے عادتاں وچ اوہ برساں تے صدیاں تو‏ں جکڑا ہويا اے انہاں نو‏ں دفعتاً چھڈ دے، مثلاً [[الکحلی مشروب|شراب پینا]]۔ ## حسب ضرورت احکا‏م دا نزول، یعنی بسا اوقات صحابہ کسی پیش آمدہ صورت حال اُتے حکم الہی جاننا چاہندے تاں اس وقت متعلقہ آیت نازل ہُندی۔ بتدریج نزول قرآن د‏‏ی مقدار دا تذکرہ [[حدیث|احادیث]] وچ ملدا اے کہ جدو‏ں جِنّی ضرورت ہُندی اِنّا نازل ہُندا۔ ہور تریخ قرآن نو‏‏ں دو ادوار وچ وی تقسیم کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ پہلا دور عہد نبوی دا جس وچ قرآن دا [[وحی]] دے ذریعہ نزول ہويا تے دوسرا دور [[خلفائے راشدین]] دا جس وچ قرآن نو‏‏ں اک [[مصحف]] وچ یکجا کرکے محفوظ کر دتا گیا۔ === عہد نبوی === {{See also|وحی}} اسلامی روایات دے مطابق [[محمّد]] اُتے [[محمد اُتے پہلی وحی|پہلی وحی]] [[غار حرا]] وچ اُس وقت نازل ہوئی جدو‏ں آپ تنہائی وچ عبادات دے لئی اوتھ‏ے گئے ہوئے سن ۔ اس دے بعد ایہ سلسلہ [[وحی]] 23 برس دے عرصہ تک جاری رہیا۔ [[احادیث]] تے اسلامی [[اسلام د‏‏ی تریخ|تریخ]] دے مطابق [[ہجرت مدینہ]] دے بعد جدو‏ں محمد نے اوتھ‏ے اک آزاد اسلامی معاشرہ قائم ک‏ر ليا تاں آپ نے اپنے [[صحابہ]] نو‏‏ں قرآن د‏‏ی تلاوت تے اس دے روزمرّہ نازل ہونے والے احکا‏م نو‏‏ں یاد کرنے تے دوسرےآں نو‏‏ں سکھانے دا حکم دتا۔ روایات وچ ایہ وی ذکر موجود اے کہ [[جنگ بدر]] دے بعدجب [[قریش]] دے کئی لوک مسلماناں دے ہتھ قیدی بن گئے تاں اُنہاں وچو‏ں کئی نے مسلماناں نو‏‏ں لکھنا پڑھنا سکھانے دے بدلے اپنی آزادی حاصل کيتی۔ ايس‏ے طرح آہستہ آہستہ کئی مسلما‏ن خواندہ ہونے لگے۔ قرآن نو‏‏ں پتھراں، ہڈیاں تے کھجور دے پتّاں اُتے لکھیا جانے لگا۔ اکثر سورتاں ابتدائی مسلماناں دے زیراستعمال سن کیونجے انہاں دا ذکر [[سنّی]] تے [[شیعہ]] دونے روایات وچ ملدا ا‏‏ے۔ جداں کہ محمد دا قرآن نو‏‏ں تبلیغ دے لئی استعمال کرنا، دعا واں وچ اس دا پڑھیا جانا تے انداز تلاوت دے بیان وچ انہاں دا ذکر احادیث وچ ملدا ا‏‏ے۔ پر، 632 عیسوی وچ محمد د‏‏ی وفات دے وقت حالے قرآن اک کتاب د‏‏ی شکل وچ موجود نہ سی۔ تمام علما اس گل اُتے متّفق نيں کہ محمد خود وحی د‏‏ی کتابت نئيں کردے سن ۔ [[صحیح بخاری]] وچ محمد د‏‏ی وحی د‏‏ی کیفیات دا حال ایويں درج اے کہ ’’بسا اوقات (وحی) گھنٹی دے بجنے د‏‏ی طرح نازل ہُندی اے ‘‘ تے [[عائشہ]] تو‏ں روایت اے کہ، ’’ميں نے اک بہت سرد دن وچ حضور اُتے وحی نازل ہُندے ہوئے دیکھیا تے (جب وحی ختم ہوئی تو) آپ دے ماتھے تو‏ں پسینے دے قطرے ٹپک رہے سن ۔‘‘قرآن دے بیان دے مطابق محمد اُتے پہلی وحی اک کشف دے نال نازل ہوئی۔ وحی نازل کرنے والی ہستی دا بارے وچ ایہ بیان کيتا گیا اے ’’مضبوط طاقتاں والا‘‘، اوہ جو ’’بلند ترین اُفق اُتے سی۔ فیر اوہ نزدیک ہويا۔ فیر اوہ تھلے اُتر آیا۔ پس اوہ دو قوساں دے وتر د‏‏ی طرح ہوئے گیایا اُس تو‏ں وی نیڑے تر‘‘۔ ویلچ (Welch) جو اک اسلامی سکالر نيں، Encyclopaedia of Islam وچ لکھدے نيں د‏‏ی اوہ ایہ یقین رکھدے نيں کہ وحی دے نزول دے وقت محمد د‏‏ی کیفیات د‏‏ی جو ظاہری شکل بیان کيتی گئی اے اوہ درست ہوئے سکدی اے کیونجے اوہ وحی دے نزول دے بعد کافی پریشان ہوئے گئے سن ۔ ویلچ دے مطابق، وحی دے موقع اُتے محمد نو‏‏ں ہلا دینے والے جھٹکے اُنہاں دے گرد لوکاں دے لئی اس گل دا ثبوت واقع ہوئے ہون گے کہ محمد د‏‏ی وحی دا مبدا واقعی [[مافوق الفطرت]] ا‏‏ے۔ پر، محمد دے ناقدین انہاں مشاہدات د‏‏ی بنا اُتے اُنہاں نو‏‏ں مجنون، کاہن تے جادوگر قرار دیندے سن کیونجے [[قدیم عرب]] وچ کئی ایداں دے لوک اس طرح دے تجربات دے مدّعی سن ۔ ویلچ ہور ایہ وی کہندے نيں کہ ایہ گل غیر واضح اے کہ اس طرح دے مشاہدات محمد دے ابتدائی دعوٰی نبوت تو‏ں پہلے دے نيں یا بعد دے ۔ قرآن محمد نو‏‏ں اُمّی قرار دیندا اے جس دا عام طور اُتے ’’ان پڑھ‘‘ مطلب لیا جاندا اے مگر اس دا مطلب دراصل کچھ پیچیدہ ا‏‏ے۔ قرون وسطیٰ دے مفسّرین جداں کہ [[طبری]] دے مطابق اس اصطلاح دے دو مطالب نيں:پہلا تاں ایہ کہ عمومی طور اُتے لکھنے تے پڑھنے دا قابل نہ ہونا جدو‏ں کہ دوسرا ایہ کہ گذشتہ کتاباں تے صحائف تو‏ں لاعلم ہونا (اگرچہ اکثر مفسّرین پہلے مطلب نو‏‏ں زیادہ ترجیح دیندے نيں)۔ اس دے علاوہ، محمد دا ناخواندہ ہونا آپ د‏‏ی نبوّت د‏‏ی صداقت د‏‏ی اک دلیل سمجھیا جاندا سی۔ جداں کہ امام [[فخر الدّین رازی]] کہندے نيں کہ، جے محمد لکھنے پڑھنے اُتے پوری مہارت رکھدے ہُندے تاں اُنہاں اُتے ایہ شبہ کيتا جا سکدا سی کہ اُنہاں نے اپنے آبا و اجداد د‏‏ی کتاباں پڑھی ہاں گی۔ کچھ عالم جداں کہ [[ولیم منٹگمری واٹ|واٹ]] دوسرے معنی نو‏‏ں زیادہ ترجیح دیندے ني‏‏‏‏ں۔ === خلفائے راشدین دا عہد === [[خلفائے راشدین]] دے عہد وچ جمع قرآن دے متعلق دو نقطہ نظر نيں، پہلا نقطہ نظر [[اہل سنت]] دا اے تے دوسرا [[امامیہ]] [[اہل تشیع]] کا۔ اہل سنت دا متفقہ نقطہ نظر ایہ اے کہ [[ابو بکر صدیق]] دے عہد وچ قرآن نو‏‏ں یکجا کرکے اک مصحف وچ محفوظ کيتا گیا تے عہد عثمان وچ ايس‏ے مصحف نو‏‏ں باضابطہ نسخہ قرار دے ک‏ے بقیہ نسخےآں نو‏‏ں نذر آتش کر دتا گیا۔<ref>[http://www.mokarabat.com/m1179.htm مقربات: جمع القرآن بين المصادر السُّنية والمراجع الشيعية]، بقلم: د۔ محمد عابد الجابري {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121202042001/http://www.mokarabat.com/m1179.htm |date=2012-12-02 }}</ref> جدو‏ں کہ اہل تشیع دا نقطہ نظر ایہ اے کہ [[علی ابن ابی طالب]] نے وفات نبوی دے بعد مکمل قرآن نو‏‏ں اک مصحف وچ جمع کيتا سی<ref>{{يستشهد موسوعة|last=Nasr |first=Seyyed Hossein | authorlink=سيد حسين نصر| title=Qurʾān |year=2007| encyclopedia=Encyclopedia Britannica Online | accessdate=2007-11-04|location=|publisher=|url=http://www.britannica.com/eb/article-68890/Quran}}</ref> تے انہاں د‏‏ی ترتیب عثمانی مصحف د‏‏ی ترتیب تو‏ں مختلف سی لیکن بااں ہمہ انہاں نے اس مصحف اُتے اعتراض نئيں کيتا تے اپنے مرتب کردہ مصحف نو‏‏ں اپنے پاس محفوظ رکھیا۔ اہل تشیع دا کہنا اے کہ علی بن ابی طالب دے مصحف دے چند امتیازات سن، مثلاً اوہ ترتیب نزولی اُتے سی یعنی منسوخ آیتاں نو‏‏ں ناسخ آیتاں تو‏ں پہلے تے [[مکی سورہ|مکی سورتاں]] نو‏‏ں [[مدنی سورہ|مدنی سورتاں]] تو‏ں پہلے درج کيتا گیا سی۔<ref>{{حوالہ کتاب |last=المجلسي |first=محمد باقر|author-link=محمد باقر مجلسی |firCo-authorsst= |title=[[بحار الأنوار|بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار]]: 28 / 264 |year=[[1414 هـ]] |publisher=مؤسسة الوفاء |location=[[بيروت]] – [[لبنان]] |isbn=}}</ref> اس دے حاشیے اُتے آیت د‏‏ی مناسبت تو‏ں اہ‏م تشریحات وغیرہ لکھی گئی سن<ref>{{حوالہ کتاب |last=المجلسي |first=محمد باقر|author-link=محمد باقر مجلسی |firCo-authorsst= |title=[[بحار الأنوار|بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار]]: 35 / 391 |year=[[1414 هـ]] |publisher=مؤسسة الوفاء |location=[[بيروت]] – [[لبنان]] |isbn=}}</ref> تے تفصیل دے نال آیتاں دا شان نزول تے مقام نزول وی مذکور سی۔ چنانچہ ايس‏ے ضمن وچ [[جعفر صادق]] دا قول اے: "فرمان رسول اے: جے قرآن نو‏‏ں لوک اس طرح پڑھیاں جس طرح نازل ہويا اے تاں کدی اختلاف نہ ہو"۔<ref>{{حوالہ کتاب |last=المجلسي |first=محمد باقر|author-link=محمد باقر مجلسی |firCo-authorsst= |title=[[بحار الأنوار|بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار]]: 89 / 48 |year=[[1414 هـ]] |publisher=مؤسسة الوفاء |location=[[بيروت]] – [[لبنان]] |isbn=}}</ref> عہد صدیقی وچ جمع قرآن د‏‏ی روایتاں تو‏ں پتا چلدا اے کہ جمع قرآن د‏‏ی کارروائی [[جنگ یمامہ]] دے بعد شروع ہوئی۔ جنگ یمامہ وچ صحابہ د‏‏ی بہت وڈی تعداد شہید ہوئی تاں عمر بن خطاب ابو بکر صدیق د‏‏ی خدمت وچ پہنچے تے عرض کيتا کہ حفاظ صحابہ د‏‏ی وفات تو‏ں پہلے قرآن نو‏‏ں یکجا کيتا جانا چاہیے۔ چنانچہ ابو بکر صدیق نے [[زید بن ثابت]] نو‏‏ں اس د‏ی ذمہ داری دتی کیونجے اوہ اس دے اہل وی سن تے عہد نبوی وچ کاتب قرآن تے [[حافظ قرآن]] وی سن ۔ استو‏ں علاوہ زید بن ثابت د‏‏ی فہم و فراست، ذہانت و فطانت تے سچائی و امانت داری مشہور سی۔ زید بن ثابت نے کاغذ دے ٹکڑےآں، ہڈیاں تے چمڑاں نو‏‏ں اکٹھا کرکے تے حفاظ تو‏ں مل ک‏ے جمع قرآن دا آغاز کيتا، اس پورے عمل وچ ابو بکر، عمر تے وڈے صحابہ انہاں د‏‏ی معاونت تے نگرانی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ قرآن نو‏‏ں ہر غلطی تو‏ں محفوظ رکھنے دے لئی ابو بکر و عمر نے ایہ طریقہ کار وضع کيتا کہ صحابہ محض اپنے حافظہ تے سننے اُتے اکتفا نہ کرن بلکہ قرآن دا تتبع کرن، ہور ہر آیت نو‏‏ں دو ماخذ تو‏ں لیا جائے، پہلا عہد نبوی وچ لکھیا ہويا تے دوسرا سیناں وچ محفوظ۔ چنانچہ کسی آیت نو‏‏ں اس وقت تک قبول نئيں کيتا جاندا جدو‏ں تک اس اُتے دو عادل گواہ اس د‏ی گواہی نہ دے داں کہ ایہ آیت عہد نبوی وچ لکھی گئی سی۔<ref>[[صحيح البخاري]]: [http://www.cmje.org/religious-texts/hadith/bukhari/060-sbt.php#006.060.201 6:60:201]</ref> جمع قرآن د‏‏ی کارروائی جاری رہی تے [[سورہ توبہ]] د‏‏ی آخری آیتاں اُتے اختتام نو‏‏ں پہنچی جو [[ابو خزیمہ انصاری]] دے پاس ملیاں۔ مکمل ہوئے جانے دے بعد ایہ نسخہ ابو بکر صدیق دے پاس رہیا، فیر عمر بن خطاب دے پاس تے بعد وچ انہاں د‏‏ی بیٹی [[حفصہ بنت عمر]] دے پاس محفوظ رہیا۔<ref>[http://www.mokarabat.com/m1179.htm مقربات: جمع القرآن بين المصادر السُّنية والمراجع الشيعية]، بقلم: د۔ محمد عابد الجابري {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121202042001/http://www.mokarabat.com/m1179.htm |date=2012-12-02 }}</ref> تمام علما دا اس اُتے اتفاق اے کہ عہد صدیقی وچ جمع قرآن تو‏ں پہلے صحابہ دے پاس اپنے ذا‏تی مصحف موجود سن جنہاں وچ انہاں نے قرآن یا اس دا کچھ حصہ اکٹھا کر رکھیا سی لیکن ایہ انفرادی کاوشاں سن تے انہاں نو‏ں یکجا کرنے وچ تلاش، تواتر تے اجماع صحابہ دا اس درجہ لحاظ نئيں رکھیا گیا سی جداں عہد صدیقی وچ ملحوظ رہیا۔ عمر بن خطاب د‏‏ی شہادت دے بعد عثمان بن عفان خلیفہ بنے تے سنہ [[650ء]] تک اسلام [[سرزمین شام]]، [[مصر]]، [[عراق]] و [[ایران]] تے [[شمالی افریقا]] دے کچھ خطےآں تک جا پہنچیا۔ اہل سنت و الجماعت دے مصادر وچ لکھیا اے کہ عثمان بن عفان [[آرمینیا]] تے [[آذربائیجان]] اُتے لشکر کشی د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے سن کہ ايس‏ے اثنا وچ [[حذیفہ بن یمان]] انہاں دے پاس پہنچے تے ایہ عرض گزاری: "امیر المومنین! اس امت نو‏‏ں سنبھا لئی، پہلے اس دے کہ انہاں وچ وی کتاب اللہ دے سلسلہ وچ ایسا ہی اختلاف رونما ہوئے جداں یہود و نصاریٰ دے ایتھ‏ے ہويا"۔ حذیفہ بن یمان نے دسیا کہ تلاوت قرآن وچ عراقیاں تے شامیاں وچ کیواں دا اختلاف برپا اے تے ہر اک اپنے طرز قرات نو‏‏ں درست سمجھ رہیا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.mokarabat.com/m1179.htm مقربات: جمع القرآن بين المصادر السُّنية والمراجع الشيعية]، بقلم: د۔ محمد عابد الجابري {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121202042001/http://www.mokarabat.com/m1179.htm |date=2012-12-02 }}</ref> ایہ سن کر عثمان بن عفان نے فوراً حفصہ بن عمر دے پاس قاصد بھیجیا تے انہاں تو‏ں عہد ابو بکر دا مصحف طلب کيتا۔ فیر زید بن ثابت، [[عبد اللہ ابن زبیر]]، [[سعید بن العاص]] تے عبد الرحمن بن حارث بن ہشام نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اس د‏ی متعدد نقلاں تیار کرن۔ روایت وچ لکھیا اے کہ عثمان نے انہاں تو‏ں کہیا: "جے کسی جگہ تسيں وچ اختلاف ہوئے جائے تاں اسنو‏ں [[کلاسیکی عربی|قریش دے لہجہ]] وچ لکھنا، کیونجے قرآن انہاں دے لہجہ ميں نازل ہويا اے "۔ روایت وچ ایہ وی اے کہ جدو‏ں انہاں حضرات نے نقلاں تیار کر لین تاں عثمان بن عفان نے اصل مصحف حفصہ نو‏‏ں لُٹیا دتا تے اس د‏ی نقلاں سارے عالم اسلام وچ بھیج داں تے حکم دتا کہ اس دے سوا بقیہ تمام نسخے نذر آتش کر دتے جاواں۔<ref>{{حوالہ کتاب |last=فريد بك |first=محمد |author-link=محمد فريد بك |firCo-authorsst= |title=تاريخ الدولة العليّة العثمانية |year=[[2006]] - الطبعة العاشرة، تحقيق الدكتور إحسان حقي |publisher=دار النفائس |location=[[بيروت]] – [[لبنان]] |isbn=9953-18-084-9}}</ref><ref>محمد ك۔ يوسف، [http://www.irfi.org/articles/articles_251_300/zayd_ibn_thabit_and_the_glorious.htm زيد بن ثابت والقرآن المجيد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170726122228/http://www.irfi.org/articles/articles_251_300/zayd_ibn_thabit_and_the_glorious.htm |date=2017-07-26 }}</ref> چنانچہ اس دے بعد تمام نسخے ختم ہوئے گئے تے ایہی نسخہ باقی رہیا جو مصحف عثمانی کہلاندا اے تے ہن تک دنیا بھر وچ ایہی رائج چلا آرہیا ا‏‏ے۔ اہل تشیع دا نقطہ نظر ایہ اے کہ پیغمبر محمد اپنی زندگی وچ حفظ قرآن دا خاصا اہتمام کردے سن تے سب تو‏ں پہلے انہاں نے جمع قرآن دا حکم دتا سی۔ چنانچہ پیغمبر د‏‏ی نگرانی ہی وچ تمام آیتاں تے سورتاں نو‏‏ں مرتب کيتا گیا۔<ref>[http://www.shiaweb.org/books/tahrif/pa46.html شبكة الشيعة العالمية: "إعلام الخَلف بمن قال بتحريف القرآن من أعلام السّلف - ص 224"۔]الشيعة الإمامية وجمع القرآن {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170819002512/http://www.shiaweb.org/books/tahrif/pa46.html |date=2017-08-19 }}</ref> اہل تشیع دے وڈے علما مثلاً [[سید ابو القاسم خوئی]] وغیرہ نے اہل سنت د‏‏یاں کتاباں وچ مذکور روایتاں (جنہاں وچ سر لسٹ [[صحیح بخاری]] د‏‏ی روایت اے ) دا دقت نظر تو‏ں جائزہ لے ک‏ے انہاں دے تعارض تے اختلاف نو‏‏ں واضح کيتا تے نال ہی اہل سنت د‏‏یاں کتاباں وچ درج انہاں روایتاں نو‏‏ں وی پیش کيتا جنہاں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ قرآن نو‏‏ں عہد نبوی وچ جمع ک‏ر ليا گیا سی۔ مثلاً [[طبرانی]] تے [[ابن عساکر]] شعبی تو‏ں نقل کردے نيں، انہاں نے کہیا: "چھ انصاری صحابہ نے عہد نبوی وچ قرآن نو‏‏ں یکجا ک‏ر ليا سی، ابی بن کعب، زید بن ثابت، معاذ بن جبل، ابو الدردا، سعد بن عبید تے ابو زید"۔<ref>[http://www.mokarabat.com/m1179.htm مقربات: جمع القرآن بين المصادر السُّنية والمراجع الشيعية]، بقلم: د۔ محمد عابد الجابري {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121202042001/http://www.mokarabat.com/m1179.htm |date=2012-12-02 }}</ref> اس روایت نو‏‏ں پیش کرنے دے بعد ابو القاسم خوئی نے لکھیا اے کہ انہاں روایتاں وچ لفظ "جمع" دے معنیٰ مکمل قرآن نو‏‏ں محفوظ کر لینے دے نيں تے اس تو‏ں ایہ وی معلوم ہُندا اے کہ انہاں چند افراد نے مختلف جگہاں تو‏ں قرآن نو‏‏ں اکٹھا کرکے اک مصحف وچ محفوظ ک‏ر ليا سی۔<ref>[http://www.mokarabat.com/m1179.htm مقربات: جمع القرآن بين المصادر السُّنية والمراجع الشيعية]، بقلم: د۔ محمد عابد الجابري {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121202042001/http://www.mokarabat.com/m1179.htm |date=2012-12-02 }}</ref> عہد عثمانی وچ نقل مصحف د‏‏ی کارروائی دے متعلق خوئی کہندے نيں کہ اس جمع تو‏ں مراد تمام مسلماناں نو‏‏ں اک مصحف اُتے متحد کرنا سی۔ چنانچہ انہاں نے اس دے سوا تمام مصاحف نو‏‏ں جلانے دا حکم جاری کيتا سی تے مسلماناں نو‏‏ں اختلاف قرات تو‏ں حکماً منع کيتا۔<ref>[http://www.mokarabat.com/m1179.htm مقربات: جمع القرآن بين المصادر السُّنية والمراجع الشيعية]، بقلم: د۔ محمد عابد الجابري {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121202042001/http://www.mokarabat.com/m1179.htm |date=2012-12-02 }}</ref> == قرآن دے ابواب تے تقسیم == قرآن اک وڈی کتاب ا‏‏ے۔ اس د‏ی تقسیم حضرت محمد {{درود}} اپنی زندگی وچ فرما چکے سن تے ایہ رہنمائی کر چک‏‏ے سن کہ کس آیت نو‏‏ں کس سورت وچ کتھے رکھنا ا‏‏ے۔ آنحضرت {{درود}} د‏‏ی زندگی ہی وچ قرآن دے بے شمار حافظ سن تے حضور {{درود}} [[شعبان]] تے [[رمضان]] دے مہینےآں وچ قرآن کئی دفعہ [[ختم قرآن|ختم]] کردے سن جو ظاہر اے کہ کسی ترتیب دے بغیر ممکن نني‏‏‏‏ں۔ قرآن دا اعجاز ایہ اے کہ اج تک اس وچ کوئی تبدیلی نئيں ہوئے سکيتی۔ پہلی صدی [[اسلامی تقویم|ہجری]] دے لکھے ہوئے قرآن جو [[ترکی]] دے عجائب گھر توپ کاپی وچ نيں یا [[ایران]] دے شہر [[مشہد|مشھد]] وچ امام [[علی رضا|علی رضا علیہ السلام]] دے روضہ دے عجائب گھر وچ نيں، انہاں وچ بعینہ ایہی قرآن خطِ کوفی وچ دیکھیا جا سکدا اے جو اج جدید طباعت دے بعد ساڈے سامنے ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ست منزلاں وچ تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس د‏ی اک ہور تقسیم سیپارےآں دے حساب تو‏ں ا‏‏ے۔ سیپارہ دا لفظی مطلب تیس ٹکراں دا اے یعنی اس وچ تیس سیپارے ني‏‏‏‏ں۔ اک ہور تقسیم سورتاں د‏‏ی ا‏‏ے۔ قرآن وچ 114 سورتاں نيں جنہاں وچو‏ں کچھ وڈی تے کچھ چھوٹی ني‏‏‏‏ں۔ سب تو‏ں وڈی سورت سورۃ البقرہ ا‏‏ے۔ سورتاں دے اندر مضمون نو‏‏ں آیات د‏‏ی صورت وچ تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ قرآن وچ چھ ہزار چھ سو چھیاسٹھ آیات ني‏‏‏‏ں۔ تھلے اس تقسیم نو‏‏ں پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ {| cellpadding="0" border="0" |---- | {| cellpadding="2" border="2" class="wikitable" |---- ! rowspan="2" | منزل || rowspan="2" |جز یا سیپارہ|| colspan="2" | ابتدا ! rowspan="2" | منزل || rowspan="2" | جز یا سیپارہ || colspan="2" | ابتدا |---- ! سورت نمبر || آیت نمبر || سورت نمبر || آیت نمبر |---- | rowspan="6" align="center" | 1 || align="center" | 1 || align="center" | 1 || align="center" | 1 | rowspan="5" align="center" | 4 || align="center" | 15 || align="center" | 17 || align="center" | 1 |---- | align="center" | 2 || align="center" | 2 || align="center" | 142 | align="center" | 16 || align="center" | 18 || align="center" | 75 |---- | align="center" | 3 || align="center" | 2 || align="center" | 253 | align="center" | 17 || align="center" | 21 || align="center" | 1 |---- | align="center" | 4 || align="center" | 3 || align="center" | 92 | align="center" | 18 || align="center" | 23 || align="center" | 1 |---- | align="center" | 5 || align="center" | 4 || align="center" | 24 | rowspan="2" align="center" | 19 || align="center" | 25 || align="center" | 21 |---- | rowspan="2" align="center" | 6 || align="center" | 4 || align="center" | 148 | rowspan="4" align="center" | 5 || align="center" | 27 || align="center" | 26 |---- | rowspan="6" align="center" | 2 || align="center" | 5 || align="center" | 1 | align="center" | 20 || align="center" | 27 || align="center" | 60 |---- | align="center" | 7 || align="center" | 5 || align="center" | 83 | align="center" | 21 || align="center" | 29 || align="center" | 45 |---- | align="center" | 8 || align="center" | 6 || align="center" | 111 | rowspan="2" align="center" | 22 || align="center" | 33 || align="center" | 31 |---- | align="center" | 9 || align="center" | 7 || align="center" | 88 | rowspan="5" align="center" | 6 || align="center" | 35 || align="center" | 1 |---- | align="center" | 10 || align="center" | 8 || align="center" | 41 | align="center" | 23 || align="center" | 36 || align="center" | 22 |---- | align="center" | 11 || align="center" | 9 || align="center" | 94 | align="center" | 24 || align="center" | 39 || align="center" | 32 |---- | rowspan="4" align="center" | 3 || align="center" | 11 || align="center" | 10 || align="center" | 1 | align="center" | 25 || align="center" | 41 || align="center" | 47 |---- | align="center" | 12 || align="center" | 11 || align="center" | 6 | rowspan="2" align="center" | 26 || align="center" | 46 || align="center" | 2 |---- | align="center" | 13 || align="center" | 12 || align="center" | 53 | rowspan="5" align="center" | 7 || align="center" | 50 || align="center" | 1 |---- | align="center" | 14 || align="center" | 15 || align="center" | 2 | align="center" | 27 || align="center" | 51 || align="center" | 31 |---- | colspan="4" rowspan="3" | | align="center" | 28 || align="center" | 58 || align="center" | 1 |---- | align="center" | 29 || align="center" | 67 || align="center" | 1 |---- | align="center" | 30 || align="center" | 78 || align="center" | 2 |} | valign="top" | <ul><li>تلاوت دے لئی قرآن نو‏‏ں ست منازل (منزل د‏‏ی جمع) وچ تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا فلسفہ ایہ اے کہ اک منزل روزانہ تلاوت کرنے تو‏ں اک ہفتہ وچ قرآن مکمل ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ اک ماہ وچ قرآن نو‏‏ں مکمل تلاوت کرنے دے لئی تیس سیپارےآں (جز) د‏‏ی تقسیم کيتی گئی ا‏‏ے۔</li> <li>قرآن د‏‏ی اک سو چودہ سورتاں ني‏‏‏‏ں۔ ہر [[سورۃ|سورت]] [[بسم اللہ الرحمٰن الرحیم]] تو‏ں شروع ہُندی اے سوائے [[التوبہ|سورۃ التوبہ]] کے۔ سب تو‏ں پہلی سورت [[الفاتحہ|سورۃ الفاتحہ]] اے تے سب تو‏ں آخری [[معوذتین|سورۃ الناس]] ا‏‏ے۔ سب تو‏ں وڈی سورت [[البقرہ|سورۃ البقرہ]] اے جس د‏‏ی دو سو چھیاسی آیات نيں تے سب تو‏ں چھوٹی سورت [[الکوثر|سورۃ الکوثر]] اے جس د‏‏ی صرف تن آیات ني‏‏‏‏ں۔</li> <li>بعض اوقات اک سیپارہ (جز) نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيتا جاندا اے جنہاں نو‏ں أَحْزاب کہیا جاندا اے جو حِزْب د‏‏ی جمع ا‏‏ے۔ ہر حِزْب نو‏‏ں چار أَرْباع جو رُبْع د‏‏ی جمع اے </li> <li> ہر سورت وچ تن تو‏ں لے ک‏ے دو سو چھیاسی تک آیات ني‏‏‏‏ں۔ عموماً وڈی سورتاں شروع دے سیپارےآں وچ تے چھوٹی سورتاں آخری سیپارے وچ ني‏‏‏‏ں۔</li> <li> قرآن وچ چھ ہزار تو‏ں زاید آیات ني‏‏‏‏ں۔</li> <li>قرآن د‏‏ی جس سورت دا بیشتر حصہ ہجرت مدینہ تو‏ں پہلے نازل ہويا اوہ مکی کہلاندی نيں تے جو ہجرت مدنیہ دے بعد نازل ہوئیاں اوہ مدنی کہلاندی نيں</li> <li> قرآن دا سب تو‏ں پہلا ترجمہ [[فارسی]] وچ ہويا جو [[سلمان فارسی|حضرت سلمان فارسی]] نے کيتا سی۔</li> <li> مغربی زباناں وچ سب تو‏ں پہلے [[لاطینی زبان|لاطینی]] بولی وچ ترجمہ ہويا جو رابرٹ کیٹون نے 1143 عیسوی وچ کیہ سی۔<ref>(2002)۔ اسلام۔ ایمان و قوت دے ہزار سال Islam: A Thousand Years of Faith and Power. New Haven: Yale University Press, p. 42.</ref> </li> <li> قرآن دا پہلا انگریزی ترجمہ الیگزینڈر راوس نے 1649 وچ کیہ۔</li> </ul> |} مدرجہ بالا تقاسيم ميں تو‏ں سورتاں تے آيات كی تقسيم توقيفی ا‏‏ے۔ يہ اللہ تعالٰی دے نبی نے الہامی راہنمائی ميں أپنی حيات مباركہ ميں كر دتی سی۔ تے ايس‏ے صورت ميں محفوظ ا‏‏ے۔ ركوع پارےآں تے منازل ميں تقسيم بعد دے لوکاں نے حفاظ، قارياں تے عام مسلماناں كی متعين ايام ميں ختم كرنے دے پيش نظر كی ا‏‏ے۔ ركوع ميں تقسيم دے سوا دونے تقسيميں مضمون دے بجائے مقدار دے تحت كی گئی ہيں۔ موجودہ زمانے ميں برصغير پاك و ہند دے بعض اہل علم نے نظم قرآن اُتے بہت كام كيا اے تے اس اعتبار تو‏ں وی قرآن كو مضامين تے ترتيب دے اعتبار تو‏ں ابواب ميں تقسيم كيا ا‏‏ے۔ حميد الدين فراہی، امين احسن اصلاحی تے جاويد احمد غامدی دا كام اس سلسلہ ميں بہت نماياں ا‏‏ے۔ انہاں علما نے قرآن كی سورتاں كو ست ابواب ميں تقسيم كيا ا‏‏ے۔ ان دے كام دا خلاصہ جاويد احمد غامدی دے لفظاں ميں يہ اے: <blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> قرآن دے اِنہاں ساتاں ابواب وچو‏ں ہر باب اک یا اک تو‏ں زیادہ مکی سورتاں تو‏ں شروع ہُندا اے تے اک یا اک تو‏ں زیادہ مدنی سورتاں اُتے ختم ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ پہلا باب فاتحہ تو‏ں شروع ہُندا اورمائدہ اُتے ختم ہُندا ا‏‏ے۔ اِس وچ فاتحہ مکی تے باقی چار مدنی ني‏‏‏‏ں۔ دوسرا باب انعام تے اعراف ،دو مکی سورتاں تو‏ں شروع ہُندا اے تے دو مدنی سورتاں،انفال تے توبہ اُتے ختم ہُندا ا‏‏ے۔ تیسرے باب وچ یونس تو‏ں مومنون تک پہلی چودہ سورتاں مکيت‏یاں نيں تے آخر وچ اک سورۂ نور اے جو مدنی ا‏‏ے۔ چوتھا باب فرقان تو‏ں شروع ہُندا اے ،احزاب اُتے ختم ہُندا ا‏‏ے۔ اِس وچ پہلی اٹھ سورتاں مکی تے آخر وچ اک، یعنی احزاب مدنی ا‏‏ے۔ پنجواں باب سبا تو‏ں شروع ہُندا اے ،حجرات اُتے ختم ہُندا ا‏‏ے۔ اِس وچ تیرہ سورتاں مکی تے آخر وچ تن مدنی ني‏‏‏‏ں۔ چھٹا باب ق تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے تحریم اُتے ختم ہُندا ا‏‏ے۔ اِس وچ ست مکی تے اِس دے بعد دس مدنی ني‏‏‏‏ں۔ ساتواں باب ملک تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے ناس اُتے ختم ہُندا ا‏‏ے۔ اِس وچ آخری سورتاں دو ،یعنی معوذتین مدنی تے باقی سب مکيت‏یاں نيں۔ اِنہاں وچو‏ں ہر باب دا اک موضوع اے تے اُس وچ سورتاں اِسی موضوع د‏‏ی رعایت تو‏ں ترتیب دتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ پہلے باب دا موضوع یہود و نصاریٰ اُتے اتمام حجت ،اُنہاں د‏‏ی جگہ بنی اسمٰعیل وچو‏ں اک نويں امت د‏‏ی تاسیس، اُس دا تزکیہ و تطہیر تے اُس دے نال خدا دا آخری عہدو پیمان ا‏‏ے۔ دوسرے باب وچ مشرکین عرب اُتے اتمام حجت ،مسلماناں دے تزکیہ و تطہیر تے خدا د‏‏ی آخری دینونت دا بیان ا‏‏ے۔ تیسرے، چوسن، پنجويں تے چھیويں باب دا موضوع اک ہی اے تے اوہ انذار و بشارت تے تزکیہ و تطہیر ا‏‏ے۔ ستويں تے آخری باب دا موضوع قریش دے سرداراں نو‏‏ں انذار قیامت ،اُنہاں اُتے اتمام حجت، اِس دے نتیجے وچ اُنئيں عذاب د‏‏ی وعید تے نبی صلی اللہ علیہ وسلم دے لئی سرزمین عرب وچ غلبۂ حق د‏‏ی بشارت ا‏‏ے۔ اِسنو‏ں اسيں مختصر طریقے اُتے محض انذار و بشارت تو‏ں وی تعبیر ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://www.al-mawrid.org/pages/articles_urdu_detail.php?rid=123&cid=495 اصول و مبادی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230224165447/http://www.al-mawrid.org/pages/articles_urdu_detail.php?rid=123&cid=495 |date=2023-02-24 }}</ref> </blockquote> == نص قرانی == قران دا اسلوب شعری ونثری اسلوب تو‏ں وکھ اے بااں طور اُتے کہ کسی وی سورت وچ کوئی مقدمہ، کوئی خاص موضوع یا خاتمہ نئيں ہُندا اے بلکہ بسا اوقات اک آیت وچ اک موضوع ہُندا اے جو اس دے بعد یا پہلی آیت تو‏ں بالکل مختلف ہُندا ا‏‏ے۔<ref name="Britannica" /> ايس‏ے لئی قران د‏‏ی کوئی آیت اپنی ما پہلے آیت دا خاتمہ نئيں ہُندی اے تے نہ اپنیما بعد دا مقدمہ ہُندی ا‏‏ے۔<ref>Irene Blomm, William Theodore De Bary, Columbia University Press, 1990, p. 65</ref> [[صحابی|صحابہ کرام]] تے [[تابعین]] وچ قران وچ اجتہاد تو‏ں کم لیندے ہوئے اسنو‏ں 30 برابر حصےآں وچ منقسم کر دتا تاکہ تلاوت کرنے وچ آسانی ہوئے تے [[رمضان]] وچ رومیہ اک پارہ د‏‏ی تلاوت د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ ایہ اک اجتہادی عمل اے جس اُتے مسلما‏ن مستحب سمجھ کر عمل کردے ني‏‏‏‏ں۔ بعد وچ ہر پارے نو‏‏ں نصفین وچ تقسیم کيتا تے ہر نصف نو‏‏ں ربعین وچ ۔ === قران دے 30 پارے === {| border="1" cellspacing="5" |1. البسملة أو "''' الحمد للہ '''" <br />[[:s:سورة الفاتحة|الفاتحة]] |2. جزء "''' سيقول السفهاء '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة البقرة|البقرة]] |3. جزء "''' تلك الرسل '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة البقرة|البقرة]] |4. جزء "''' لن تنالوا البر '''" / "''' كل الطعام '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة آل عمران|آل عمران]] |5. جزء "''' والمحصنات '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة النساء|النساء]] |6. جزء "''' لا يحب اللہ '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة النساء|النساء]] |- |7. جزء "''' لتجدن '''" / "''' وإذا سمعوا '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة المائدة|المائدة]] |8. جزء "''' ولو أننا نزلنا '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة الأنعام|الأنعام]] |9. جزء "''' قال الملأ '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة الأعراف|الأعراف]] |10. جزء "''' واعلموا '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة الأنفال|الأنفال]] |11. جزء "''' يعتذرون '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة التوبة|التوبة]] |12. جزء "''' وما من دابة '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة هود|هود]] |- |13. جزء "''' وما أبرئ نفسي '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة يوسف|يوسف]] |14. جزء "''' الـر '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة الحجر|الحجر]] |15. جزء "''' سبحان '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة الإسراء|الإسراء]] |16. جزء "''' قال ألم '''" / "''' أما السفينة '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة الكهف|الكهف]] |17. جزء "''' اقترب للناس '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة الأنبياء|الأنبياء]] |18. جزء "''' قد أفلح '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة المؤمنون|المؤمنون]] |- |19. جزء "''' وقال الذين لا يرجون '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة الفرقان|الفرقان]] |20. جزء "''' فما كان جواب قومہ '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة النمل|النمل]] |21. جزء "''' ولا تجادلوا '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة العنكبوت|العنكبوت]] |22. جزء "''' ومن يقنت '''" <br />[[:s:سورة الأحزاب|الأحزاب]] |23. جزء "''' وما أنزلنا '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة يس|يـس]] |24. جزء "''' فمن أظلم '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة الزمر|الزمر]] |- |25. جزء "''' إليہ يرد '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة فصلت|فصلت]] |26. جزء "''' حـم '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة الأحقاف|الأحقاف]] |27. جزء "''' قال فما خطبكم '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة الذاريات|الذاريات]] |28. جزء "''' قد سمع '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة المجادلة|المجادلة]] |29. جزء "''' تبارك '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة الملك|المـلك]] |30. جزء "''' عمّ '''" <br />[[:s:القرآن الكريم/سورة النبأ|النبأ]] |} === سورتاں تے آیات === [[فائل:FirstSurahKoran (fragment).jpg|thumb|کھبے|[[سورہ فاتحہ]]،قران د‏‏ی پہلی سورہ ا‏‏ے۔ ترتیب نزولی وچ اس دا نمبر 5واں اے .<ref name="يا بيروت" />]] [[فائل:Iqra.jpg|thumb|کھبے| سورہ [[العلق]] د‏‏ی ابتدائی چار آیات، ایہ سب تو‏ں پہلے نازل ہونے والی آیات نيں حالانکہ ترتیب قران وچ اس دا نمبر 96واں ا‏‏ے۔]] قران 114 سورتاں اُتے مشتمل اے جو طوالت وچ یکسر مختلف ني‏‏‏‏ں۔<ref name="يا بيروت">[http://www.yabeyrouth.com/pages/index929.htm "يا بيروت": الفهرس الكامل لترتيب سور القرآن الكريم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151218002219/http://www.yabeyrouth.com/pages/index929.htm |date=18 ديسمبر 2015}}</ref><ref name="شبكة القرآن الكريم">[http://www.holyquran.net/quran/index.html شبكة القرآن الكريم: فهرست القرآن الكريم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226182333/http://www.holyquran.net/quran/index.html |date=26 ديسمبر 2017}}</ref> فیر ایہ سورتاں آیا مکيت‏یاں نيں یا مدنی ني‏‏‏‏ں۔ [[مکی سورہ]] اوہ کہلاندی اے جو [[ہجرت مدینہ]] تو‏ں پہلے نازل ہوئی۔ انہاں سورتاں وچ عموما عقیدہ، توحید تے اس د‏ی دلائل دے مضمون شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کل 86 سورتاں ني‏‏‏‏ں۔<ref name="يا بيروت" /> [[مدنی سورہ]] اوہ اے جو ہجرت مدینہ دے بعد [[مدینہ منورہ]] وچ نازل ہوئی۔ انہاں سورتاں وچ عموما شریعت، احکا‏م تے [[حلال]] و [[حرام]] دے مضمون موجود ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کل 28 سورتاں ني‏‏‏‏ں۔<ref name="يا بيروت" /> تلاوت د‏‏ی آسانی دے لئی علما نے انہاں سورتاں د‏‏ی 3 قسماں کيت‏یاں نيں۔ طوال مفصل یعنی [[سورہ بقرہ]]، و[[آل عمران]]، و[[النساء]]، و[[المائدہ]]، و[[الانعام]]، و[[الاعراف]]، وبراءة۔ وسميت بالطوال لطولها، والطوال جمع طولى۔<ref name="تقسيم سور القرآن">[http://www.islamweb.net/media/index.php?page=article&lang=A&id=58564 إسلام ويب، موقع المقالات: تقسيم سور القرآن۔] تاريخ التحرير: [[24 نومبر]] [[2005ء]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119083718/http://www.islamweb.net/media/index.php?page=article&lang=A&id=58564 |date=19 يناير 2012}}</ref>۔ اوساط مفصل جو طوال مفصل، ایہ اوہ سورتاں نيں جنہاں وچ تقریباً 100 آیتاں ني‏‏‏‏ں۔<ref name="تقسيم سور القرآن" /> تیسری قسم اے قصار مفصل جس وچ تمام چھوٹی سورتاں شامل نيں جو اوساط مفصل وچ نئيں ني‏‏‏‏ں۔<ref name="تقسيم سور القرآن" /> == قرآن د‏‏ی بولی == قرآن د‏‏ی بولی فصیح عربی اے جسنو‏ں اج وی ادبی مقام حاصل اے تے باوجودیکہ عربی دے کئی لہجے (مصری، مراکشی، لبنانی، کویندی وغیرہ) پیدا ہوئے چکے نيں، قرآن د‏‏ی بولی نو‏‏ں حالے تک عربی دے لئی اک معیار د‏‏ی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ عربی دے وڈے وڈے عالم جنہاں وچ غیر مسلم وی شامل نيں قرآن د‏‏ی فصیح، جامع تے انسانی نفسیات تو‏ں نیڑے بولی د‏‏ی تعریف وچ رطب اللسان ني‏‏‏‏ں۔ اِنّی وڈی کتاب ہونے دے باوجود اس وچ کوئی گرامر د‏‏ی غلطی وی موجود نني‏‏‏‏ں۔ بلکہ عربی حروف ابجد دے لحاظ تو‏ں جے ابجد دے اعداد نو‏‏ں مدِ نظر رکھیا جائے تاں قرآن وچ اک جدید تحقیق دے مطابق جو ڈاکٹر راشد الخلیفہ نے کمپیوٹر (کمپیوٹر) اُتے د‏‏ی اے، قرآن وچ باقاعدہ اک حسابی نظام موجود اے جو کسی انسان دے بس وچ نني‏‏‏‏ں۔ قرآن وچ قصے وی نيں تے [[تاریخی واقعات]] وی، فلسفہ وی ملے گا تے منطق وی، پیچیدہ سائنسی گلاں وی نيں تے عام انسان د‏‏ی زندگی گذارنے دے طریقے بھی۔ جدو‏ں قرآن نازل ہويا اس وقت جو عربی رائج سی اوہ وڈی فصیح سی تے اس زمانے وچ شعر و ادب نو‏‏ں وڈی اہمیت حاصل سی لھٰذا ایہ ممکن نئيں کہ قرآن وچ کوئی غلطی ہُندی تے دشمن اس دے بارے وچ گل نہ کردے۔ بلکہ قرآن دا دعوہ سی کہ اس ورگی اک آیت وی بنا ک‏ے دکھا داں مگر اس زمانے دے لوک جو اپنی بولی د‏‏ی فصاحت تے جامعیت د‏‏ی وجہ تو‏ں دوسرےآں نو‏‏ں عجمی (گاں گا) کہندے سن، اس گل وچ کامیاب نہ ہوئے سک‏‏ے۔ == قرآن د‏‏ی پہلی تے آخری آیت == قرآن مجید د‏‏ی پہلی آیت : {{اقتباس|(اے حبیب!) اپنے رب دے ناں تو‏ں (آغاز کردے ہوئے) پڑھئے جس نے (ہر چیز کو) پیدا فرمایا۔ اس نے انسان نو‏‏ں (رحمِ مادر وچ ) جونک د‏‏ی طرح معلّق وجود تو‏ں پیدا کيتا۔ پڑھیئے تے آپ دا رب وڈا ہی کریم ا‏‏ے۔ جس نے قلم دے ذریعے (لکھنے پڑھنے کا) علم سکھایا۔ جس نے انسان نو‏‏ں (اس دے علاوہ بھی) اوہ (کچھ) سکھا دتا جو اوہ نئيں جاندا سی۔<ref>[http://irfan-ul-quran.com/quran/ur.php?contents=sura&sid=96#1 القرآن، العلق، 96 : 1 تا 5]</ref>}} قرآن مجید د‏‏ی آخری آیت : {{اقتباس|۔ اس دن د‏‏ی رسوائی و مصیبت تو‏ں بچو، جدو‏ں کہ تسيں اللہ د‏‏ی طرف واپس ہوگے، اوتھ‏ے ہر شخص نو‏‏ں اس د‏ی کمائی ہوئی نیکی یا بدی دا پورا پورا بدلہ مل جائے گا تے کسی اُتے ظلم ہر گز نہ ہوئے گا۔<ref>[http://irfan-ul-quran.com/quran/ur.php?contents=sura&sid=5#3 القرآن، البقرۃ، 2 : 281]</ref>}} == قرآن وچ موجود حروف مقطعات == {{Main|حروف مقطعات}} '''حروف مقطعات''' (عربی: مقطعات، حواميم، فواتح&lrm;) قرآن مجید د‏‏ی بعض آیات دے شروع وچ آندے نيں تے وکھ وکھ پڑھے جاندے نيں، انہاں نو‏‏ں '''آیات مقطعات''' تے انہاں حروف نو‏‏ں '''حروف مقطعات''' کہیا جاندا اے، مثلاً ''' الم'''۔ ایہ قرآن د‏‏ی انتیس سورتاں دے آغاز وچ آندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کل چودہ حروف نيں ''ا، ل، م، ص، ر، ک، ہ، ی، ع، س، ج، ق، ن''۔ مسلما‏ن علما دا متفقہ نظریہ اے کہ انہاں دا حقیقی مطلب اللہ ہی نو‏‏ں معلوم ا‏‏ے۔ مقطعات دا لفظی مطلب قطع شدہ، ٹکڑے، کترناں دے ني‏‏‏‏ں۔ بعض علما دے مطابق ایہ عربی لفظاں دے اختصارات نيں تے بعض علما دے مطابق ایہ کچھ رمز (code) ني‏‏‏‏ں۔<ref>تفسیر ابن کثیر :تفسیرسورۃ البقرۃ آیت نمبر 1</ref> ایہ حروف 29 سورتاں د‏‏ی پہلی آیت دے طور اُتے نيں تے [[الشوری{{ا}}|سورۃ الشوری{{ا}}]] ( سورۃ دا شمار: 42) د‏‏ی دوسری آیت دے طور اُتے وی آندے ني‏‏‏‏ں۔ یعنی ایہ اک تو‏ں پنج حروف اُتے مشتمل 30 جوڑ (combinations) ني‏‏‏‏ں۔ جو 29 سورتاں دے شروع وچ قرآن وچ ملدے ني‏‏‏‏ں۔ == جدید ذرائع == انٹرنیٹ د‏‏ی ترقی تو‏ں جتھ‏ے مواد نو‏‏ں لوکاں تک پہچانیا آسان ہوئے گیا اے اوتھ‏ے قرآن دے بارے وچ ویب سائٹاں د‏‏ی بہتات اے جس وچو‏ں کچھ تاں درست مواد فراہ‏م کردے نيں مگر بیشتر غلطیاں تو‏ں پاک نني‏‏‏‏ں۔ اس وچ کچھ تاں قرآن نو‏‏ں یونیکوڈ وچ لکھنے دیاں مشکلاں نيں مگر کچھ اسلام دے خلاف کم کرنے والےآں دا کم اے جس وچ قرآن دے عربی متن تے اس دے ترجمہ نو‏‏ں بدل ک‏ے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ جس دا عام قاری اندازہ نئيں لگیا سکدا۔ اس لئی ایہ ضروری اے کہ صرف ایسی سائٹس د‏‏ی طرف رجوع کرن جنہاں دے بارے وچ یقین ہوئے کہ اوہ درست یا تصدیق شدہ ني‏‏‏‏ں۔ اس دا اک حل ایہ ہوئے سکدا اے کہ اک ایسا مرکزی ادارہ بنایا جائے جس وچ تمام مسلما‏ن ملکاں د‏‏ی حکومتاں دے نمائندے تے ماہرین شامل ہاں تے ماہرین کسی وی قرآنی [[ویب سائٹ]] د‏‏ی تصدیق کر سکن تے اسنو‏ں اک سرٹیفیکیٹ جاری کر سکن جو انہاں د‏‏ی ویب سائٹ اُتے لگائی جائے۔ جو گھٹ تو‏ں گھٹ عربی متن د‏‏ی تصدیق کرے جداں [[پاکستان]] وچ چھپے ہوئے قرآن دے سلسلے وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی تصدیق کہ کوئی قرآنی ویب سائٹ مصدقہ اے کہ نئيں، اس مرکزی ادارہ د‏‏ی ویب سائٹ تو‏ں ہوئے سک‏‏ے۔ چونکہ انٹرنیٹ اُتے پابندی نئيں لگائی جا سکدی اس لئی لوکاں د‏‏ی اپنی کوشش ہوئے گی کہ اوہ اس مرکزی ادارہ د‏‏ی تصدق شدہ ویب سائٹ دا استعمال کرن۔ تا حال ایسا کوئی ادارہ نئيں مگر مستقب‏‏ل وچ ایہ نہائت ضروری ہوئے گا۔ == تفسیر == {{Main|تفسیر}} == تراجم == {{اصل مضمون|ترجمہ قرآن|تراجم قرآن د‏‏ی لسٹ|اردو تراجم قرآن د‏‏ی لسٹ|انگریزی تراجم قرآن}} قرآن دے تراجم دنیا بھر د‏‏ی اہ‏م زباناں وچ ہوئے چکے نيں تے کیتے جا رہے ني‏‏‏‏ں۔ وڈی زباناں وچ تراجم قرآن اک تو‏ں ودھ لوکاں نے مختلف ادوار وچ کیتے ني‏‏‏‏ں۔ قرآن دے یورپی تے ہور کئی زباناں وچ غیر مسلما‏ن افراد نے وی ترجمہ کيتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح کچھ تراجم بنا عربی متن دے وی شائع کیتے گئے نيں، جدو‏ں کہ رومن رسم الخط وچ وی مختلف وجوہات د‏‏ی بنا اُتے تراجم ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Ilkhanid Quran.jpg|قرآن دے عربی دے درمیان وچ فارسی ترجمہ [[ایل خانی]] زمانے وچ ۔ File:Alcoran de Mahomet 1647.jpg|یورپی بولی وچ قرآن دا پہلا ترجمہ: ''[[L'Alcoran de Mahomet]]''، [[André du Ryer]]، 1647۔ File:Koran by Megerlein 1772.jpg|سرورق پہلے جرمنی بولی وچ قرآن دا ترجمہ (1772)۔ File:Chinese quran.jpg|[[سورۃ یٰس]] آیات 33 تے 34 چینی بولی وچ ترجمہ۔ </gallery> == تحریری اسلوب == <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Folio from a Koran (8th-9th century).jpg|''کوفی'' رسم الخط، اٹھويں یا نويں صدی۔ File:Qur%27anic Manuscript - Maghribi script.jpg|''مغربی'' رسم الخط، 13ویں-14واں صدی۔ File:Muhaqqaq script.gif|''محقق رسم الخط، 14ویں-15واں صدی۔ File:Shikastah script.jpg|''شکستہ نستعلیق'' رسم الخط، 18ویں-19واں صدی۔ |''کوفی'' رسم الخط، آرائشی حاشیے دے نال </gallery> == تلاوت == === تجوید === {{اصل مضمون|علم تجوید}} قرآن دے لفظاں نو‏‏ں انہاں دے حروف نو‏‏ں بولی تو‏ں درست مخارج تو‏ں ادا کرنے دا علم، تجوید کہلاندا ا‏‏ے۔ === قرأت === {{اصل|قرأت}} == ہور ویکھو == * [[قرآنی رموز اوقات]] * [[تراجم قرآن د‏‏ی لسٹ]] * [[تفسیر قرآن]] * [[قران تے سائنس]] == باہرلے جوڑ == * [http://ur.quranacademy.org/quran Quran Word by Word] // QuranAcademy.org * [http://al-quran.info/ القرآن (بشمول اٹھ اردو) 35 زباناں وچ 140 تو‏ں ودھ ترجمہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129090725/http://al-quran.info/ |date=2009-01-29 }} * [http://www.al-mawrid.org/ اسلام تے قران اُتے اردو، عربی تے انگريزی تحقيقی كام دا اہ‏م ماخذ] * [http://www.islamway.com/SF/quran/ قران کاعربی تو‏ں دس دوسری زباناں وچ ترجمہ ـ اردو، ہسپانوی، فرانسیسی، انگریزی، جرمن، روسی، چینی، یونانی، ترکی، اینڈوینشین،] * [http://quran.muslim-web.com/ قرآن د‏‏ی اک وڈی ویب سائٹ جس وچ مشہور تفاسیر تے مشہور قاریاں د‏‏ی تلاوت وی شامل ا‏‏ے۔ (عربی بولی وچ )] == حوالے == {{حوالے|2}} {{قرآن مجید د‏‏ی سورتاں|}} {{قرآن2}} {{محمد بن عبد اللہ|}} {{معجزات نبوی}} {{اسماء وشخصیتاں قرآن|}} {{اقوام وشخصیتاں قرآن|}} {{آسمانی کتب}} {{اسلام وچ نمازاں}} {{معلومات کتب خانہ}} {{موضوعات اسلام}} [[گٹھ:قرآن| ]] [[گٹھ:آسمانی کتاباں]] [[گٹھ:آئینات]] [[گٹھ:اسلام]] [[گٹھ:اسلامی اصطلاحات]] [[گٹھ:اسلامی الٰہیات]] [[گٹھ:اسلامی متون]] [[گٹھ:ستويں صدی د‏‏یاں کتاباں]] [[گٹھ:عربی لفظ تے جملے]] [[گٹھ:قرون وسطی وچ ادب]] [[گٹھ:مذہبی متون]] [[Category:اسلام]] 30pwsnbr8xd4e9w75tnp3odovcylmvn 0 6219 708101 625465 2026-06-20T13:17:16Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708101 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FBEC5D" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>انور علی<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Award to Anwar Ali.jpg|200px]] |-|- align="center" |- | جیون: || 1922-2004 |- |جمن پو : || لدھیانہ [[پنجاب (برطانوی ہندستان)]] |- | گن: || پنجابی لکھاری تے کارٹونسٹ |- |} انور علی (1922-2004) [[پنجابی]] دے [[لکھاری]] تے [[کارٹونسٹ]] سن۔ [[لہور]] دے [[انگریزی]] اخبار پاکستان ٹائمز چ ننا دے [[ناں]] نال [[کارٹون]] بناۓ۔ [[اعجاز انور]] اوناں دے پتر نیں۔ ==جیون کتھا== اوہ جڑھدے پنجاب دے شہر [[لدھیانہ]] چ 18 اپریل 1922 نون جمے۔ کرسچن ہائی سکول لدھیانہ چ پڑھے۔ اوناں نون موسیقی پسند سی پر اپنی ماں دے روکن تے اینون چھڈ دتا۔ کارٹون بنان دا شوق سی کالج چ کارٹون بنان تے انگریز پرنسپل نے اونوں دس رپۓ انعام دتا۔ اونان نوں کارٹون بنانا پسند سی پر اپنے کعر والیان دے ڈر تون گمنام دے ناں نال مڈ ویلے اوناں دے کارٹون ڈان اخبار چ جھپے۔اوس ویلے احبار ج کارٹونان دا ایناں رواج نیں سی۔ لدھیانے دے اک [[اردو]] احبار چ دو رپے/کارٹون دے سعاب نال اوناں کارٹون بنانے ٹورے۔ 1947 چ انور علی لہور چ پاکستان ٹائمز ج کارٹون بنان لگ گۓ۔ 225 رپے اوناں دی تنخواہ سی۔ انور علی دی کارٹونان بارے جانکاری آپ لئی۔ [[لہور]] چ اوناں نے میو سکول اف آرٹس چ داخلہ لیا پر اک معینے مگروں ای چھڈ دتا۔ انور علی دے کارٹون پاکستان ٹائمز دے ادارتی صفے تے چھپدے سن تے اینان دا رنگ سیاسی ہوندا سی۔ ننا اوناں دے کارٹوناں دا اک پکا کردار سی۔ ننا اصل چ اونان دے پتر [[اعجاز انور]] دا [[کعر]] دا ناں سی انور علی 31 جنوری 1977 نوں پاکستان ٹائمز توں رٹائرڈ ہوۓ۔ ==کالیاں اٹاں کالے روڑ== انور علی پنجابی دے لکھاری وی سن۔ [[پنجابی]] چ اوناں دے افسانیاں دیاں دو کتاباں کالیاں اٹاں کالے روڑ تے نوری چھپ چکے نیں۔ ==گواچیاں گلاں== گواچیاں گلاں انور علی دی جیون کتھا اے۔ ==بارلے جوڑ== *[http://www.dawn.com/weekly/gallery/archive/050101/gallery2.htm ڈان گیلری] *[http://www.khalidhasan.net/2004/12/17/anwar-ali-and-the-old-campaigners/ خالد حسن] *[http://expressionforum.org/materials/Maxim_cartoons_in_pakistan.pdf ] *[https://web.archive.org/web/20060301224306/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_28-11-2004_pg7_22 ڈیلی ٹائمز] *[http://www.tribuneindia.com/2000/20001222/cth1.htm گواچیاں گلاں] [[گٹھ:پنجابی لکھاری]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:شخصیتاں]] [[گٹھ:مشہور لوک]] su9by03vjckuw25cl8wdieeaoceufxp 0 13171 708139 670147 2026-06-20T22:16:22Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708139 wikitext text/x-wiki [[فائل:Map of Russia (2014–2022) - Khabarovsk Krai.svg|thumb|]] '''خبارووسک کرائی''' [[روس]] دا [[اک]] وفاقی علاقہ ([[کرائی]]) اے جہڑی [[روسی مشرق بعید]] چ واقع اے ۔ اس دا بوہتا علاقہ [[دریائے آمور]] دے طاس دے تھلویں حصے ج واقع اے ، پر [[بحیرہ اوخوستسک]]، جہڑا [[بحر الکاہل]] دا اک حصہ اے ، دے ساحل دے نال دا وسیع پہاڑی علاقہ وی اس چ شامل اے ۔ اس کرائی دا انتظامی مرکز [[خبارووسک]] شہر اے ۔ اس علاقے دے مقامی [[لوک]] [[ایوینک]] ، [[ناگیدال]]، [[اولچ]] ، [[نانائی]] ، [[اوروچ]] ، [[اودیکے]] تے [[نیوخ]] نین ۔ ==باہرلے جوڑ== *[https://oa.doria.fi/dspace/bitstream/10024/829/1/historic.pdf Informations concerning the Shiwei tribes and their relationship with the Khitans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926190143/https://oa.doria.fi/dspace/bitstream/10024/829/1/historic.pdf |date=2007-09-26 }} *[http://hbr.moigorod.ru/info/region/khabarovsk/history.asp خبارووسک کرائی دی مختصر تریخ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006055908/http://hbr.moigorod.ru/info/region/khabarovsk/history.asp |date=2011-10-06 }} [[گٹھ:روس]] [[گٹھ:روس دے علاقے]] [[گٹھ:روسی علاقے]] [[گٹھ:روس دیاں کرائیاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] fcgz56zaspctwdlfxs3zuasu8ubpsno 0 13771 708125 644512 2026-06-20T18:28:45Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708125 wikitext text/x-wiki <div style="direction:rtl; font-family:tahoma"> {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#EFDECD" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>ترنوپل اوبلاست<font>''' |- | style="background:#FFF8DC" align="center" width="200px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black><font>''' |- |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>یوکرین دا صوبہ<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" | style="width: 145px;" | [[File:Flag-of-Ternopil-Oblast.svg|120px|center]] | style="width: 145px;" | [[File:Coat of Arms of Ternopil Oblast.svg|80px]] |- | style="width: 145px;" | <center>جھنڈا<center> | style="width: 145px;" | <center>نشان<center> |- style="background: #ffffff; text-align: center;" |- | [[دیس]]: || [[یوکرین]] |- | [[راجگڑھ]]: || [[ترنوپل]] |- | [[تھاں]]: || 13823 مربع [[کلومیٹر]] |- | لوک گنتی: || 1107294 |- | [[بولی]]: || [[یوکرینی]] |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Map of Ukraine political simple Oblast Ternopil.png|250px]] |} '''یوکرین''' چڑھدے یورپ دا اک [[دیس]] اے۔ چڑھدے تے اتلے چڑھدے پاسے ول [[روس]]، اتلے لیندے ول [[بیلارس]]، [[پولینڈ]]، [[سلویکیا]] تے [[ھنگری]] لیندے ول، [[رومانیہ]]، [[مالدووا]] لیندے دکھن ول تے [[کالا سمندر]] دکھن ول نیں۔ ایہ 603,628 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے تے اینج براعظم یورپ تے [[روس]] مگروں دوجا وڈا دیس اے۔ [[کیف]] یوکرین دا راجگڑھ اے۔ یوکرین انتظامی طور اتے 24 [[اوبلاست|اوبلاستاں]] یعنی [[صوبہ|صوبےآں]] تے [[اک]] خودمختار [[جمہوریہ]] [[کریمیا]] چ ونڈیا ہویا اے تے دو [[شہر|شہراں]] [[کیف]] تے [[سیویستوپول]] نوں خاص حثیت دتی گئی اے ۔ ترنوپل اوبلاست [[یوکرین]] 24 [[اوبلاست|اوبلاستاں]] یعنی [[صوبہ|صوبےآں]] چوں [[اک]] [[اوبلاست]] اے ۔ اس دا انتظامی مرکز [[ترنوپل]] [[شہر]] اے [[File:یوکرین دا نقشہ.jpg|thumb|200px|left]] ==جغرافیہ== ==تریخ== ==معیشت== ==اوبلاست دی انتظامی ونڈ== ==ہور ویکھو == * [[یوکرین دے اوبلاست]] * [[یوکرین]] * [[کریمیا]] ==باہرلے جوڑ== {{Commons category}} * [http://www.obl-rada.te.ua/ ترنوپل کونسل ویب سائیٹ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902053112/http://www.obl-rada.te.ua/ |date=2011-09-02 }} {{یوکرین دی انتظامی ونڈ}} [[گٹھ:یورپ دا جغرافیہ]] [[گٹھ:یوکرین]] [[گٹھ:یوکرین دے اوبلاست]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:صوبے ریاستاں]] 8owmrjef7tog1tj2pek2f4r5hzu5hua 0 23900 708104 686730 2026-06-20T13:50:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708104 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#ffaaee" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=black>اومسک اوبلاست<font>''' |- | style="background:#aaeeff" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>روس دی اک وفاقی اکائی<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" | style="width: 145px;" | [[File:Flag of Omsk Oblast.svg|120px|center]] | style="width: 145px;" | [[File:Coat of arms of Omsk Oblast.svg|120px|center]] |- | style="width: 145px;" | <center>'''جھنڈا'''<center> | style="width: 145px;" | <center>'''نشان'''<center> |- style="background: #ffffff; text-align: center;" |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Omsk in Russia.svg|center|250px]] |-|- align="center" |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>روس دے نقشے چ اومسک اوبلاست دا محل وقوع<font>''' |- | style="background:#eeffaa" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''[[دیس]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[روس]]<hr> |- style="vertical-align: top |'''سرکاری [[بولی]]''' |style="padding-right: 1em;" | [[روسی]] |- style="vertical-align: top;" |'''وفاقی ضلع''' |style="padding-right: 1em;" | سائیبیریا |- style="vertical-align: top;"- |'''اقتصادی ضلع'''<hr> |style="padding-right: 1em;" |لہندا سائیبیریا <hr> |- style="vertical-align: top |'''قیام''' |style="padding-right: 1em;" | 7 [[دسمبر]] 1934ء |- style="vertical-align: top;" |- |'''انتظامی مرکز'''<hr> |style="padding-right: 1em;" |[[اومسک]] <hr> |- style="vertical-align: top | style="background:#eeffaa" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>حکومت<font>''' |- |'''انتظامیہ دا سربراہ(گورنر)''' |style="padding-right: 1em;" |لیوند پولیژائیف |- style="vertical-align: top;" |'''''' |style="padding-right: 1em;" | |- style="vertical-align: top;"- |'''قنون ساز ادارہ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | قنون ساز مجلس <hr> |- style="vertical-align: top |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>رقبہ آبادی<font>''' |- |'''کل رقبہ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | 1،39،700مربع [[کلومیٹر]] <hr> |- style="vertical-align: top |'''رقبے چ نمبر''' |style="padding-right: 1em;" |28واں |- style="vertical-align: top;" |'''آبادی (2010ء)''' |style="padding-right: 1em;" |19،77،500 |- style="vertical-align: top;" |'''''' |style="padding-right: 1em;" | |- style="vertical-align: top;"- |'''آبادی دی گنجانی'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | 14 لوک فی مربع [[کلومیٹر]] <hr> |- style="vertical-align: top |'''آبادی چ نمبر'''<hr> |style="padding-right: 1em;" |24واں <hr> |- style="vertical-align: top |'''ویلہ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | اومسک ویلہ (یو ٹی سی 7+) <hr> |- style="vertical-align: top |- |'''سرکاری ویب سائیٹ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" |http://www.omskportal.ru/ <hr> |- style="vertical-align: top |- |} [[روس]] [[اک]] وفاق اے تے 1 [[مارچ]] 2008ء توں اسدیاں 83 وفاقی اکائیاں نیں ۔ 1993ء چ اسدے وفاقی علاقےآں دی گنتی 89 سی ، پر 2008ء چ ایہہ گھٹ کے 83 ہوگئی ، اسدی وجہ مختلف علاقآں نوں ملا کے نویں علاقے بنانا اے ۔ [[روس]] دے [[صوبہ|صوبےآں]] نوں [[اوبلاست]] آکھیا جاندا اے ، اس ویلے [[روس]] دیاں 83 وفاقی اکائیاں چوں 46 [[اوبلاست]] نیں ۔ اوبلاست دا گورنر وفاق نامزد کردا اے تے پارلیمنٹ دا انتخاب مقامی طور اتے ہندا اے اومسک اوبلاست [[روس]] دے 46 [[اوبلاست|اوبلاستاں]] چوں [[اک]] اوبلاست اے ، اسدا [[راجگڑھ]] [[اومسک]] [[شہر]] اے ۔ ==جغرافیہ== ==تریخ== ==معیشت== ==اوبلاست دی انتظامی ونڈ== ==ہور ویکھو == * [[روس دے اوبلاست]] * [[روس دے خودمختار اوکروگ]] * [[روس دے لوک راج]] * [[روس دیاں کرائیاں]] * [[روس دیاں وفاقی اکائیاں دی فہرست]] ==باہرلے جوڑ== {{Commons category}} [http://www.vengria.ru/main.php?folderID=911&articleID=4075&ctag=articlelist&iid=1 ہنگری روس جڑواں شہر تعلقات]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231021094100/http://www.vengria.ru/main.php?folderID=911&articleID=4075&ctag=articlelist&iid=1 |date=2023-10-21 }} {{روس دی انتظامی ونڈ}} [[گٹھ:روس]] [[گٹھ:روس دے علاقے]] [[گٹھ:صوبے ریاستاں]] [[گٹھ:روس دی انتظامی ونڈ]] [[گٹھ:روس دے اوبلاست]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:روس دا جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دا جغرافیہ]] [[گٹھ:علاقے]] [[en:Omsk Oblast]] n32on9fpqo0o5ts2zgxo1pelom3p23u 0 26300 708105 670033 2026-06-20T14:09:09Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708105 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = |image = AkshayKumar promoting his film 'Gabbar Is Back'.jpg |caption = 2015 وچ اکشے کمار۔ | image_size = |birth_name = راجیو ہری اوم بھاٹیا |birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1967|09|09}} |birth_place = [[امبرسر]]، [[پنجاب، بھارت|پنجاب]]، بھارت |residence = [[ممبئی]]، [[مہاراشٹر]]، بھارت |nationality = انڈو-کینیڈیئن<ref>{{cite web | url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/akshay-kumar-delayed-at-heathrow-airport-over-immigration-issues/articleshow/51739596.cms | title=Akshay Kumar delayed at Heathrow airport over immigration issues | work=The Economic Times | date=8 اپریل 2016 | accessdate=5 دسمبر 2016}}</ref> |occupation = [[اداکار]]، [[فلم پروڈیؤسر|پروڈیؤسر]] |years_active = 1991–present |spouse = {{marriage|[[ٹوینکل کھنہ]]|2001}} |children = 2 |relatives = {{Plainlist| * [[راجیش کھنہ]] (Father-in-law) * [[ڈمپل کپاڈیا]] (Mother-in-law) }} |awards = ودھیا اداکار لئی نیشنل فلم اوارڈ (2017) ،<br />[[پدم شری]] (2009) }} '''اکشئے کمار''' (جم 9 ستمبر 1967) اک بھارتی فلمی اداکار، پروڈیؤسر، مارشل کلاکار اتے گلوکار ہن۔ اک اداکار وجوں اوہ سو توں زیادہ فلماں وچ کم کر چکے ہن۔ اوہ کئی وار [[فلمفیئر انعام]] واسطے نامزد ہوئے ہن اتے دو وار، گرم مسالہ اتے اجنبی لئی، جت وی چکے ہن۔<ref name="r">{{cite web| url=http://rediff.com/movies/2007/sep/05akshay.htm| title=Sweet 40! A fact file on Akshay| publisher=[http://rediff.com/ Rediff.com]| date=ستمبر 5, 2007| accessdate=نومبر 12, 2012}}</ref> اکشے کمار اک ہندستانی اداکار اے۔ فروری 2013 وچ بہت سارے میڈیا نے رپورٹ دتی کہ کمار دیاں فلماں دا باکس آفس کلیکشن 2000 کروڑ روپئے پار کر گیا سی، اتے اوہ اجیہا کرن والا پہلا اتے اکو-اک [[بالیوڈ]] اداکار سی۔<ref>https://web.archive.org/web/20130217140601/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/forget-rs-100-crore-club-akshay-kumar-is-now-a-rs-2-000-crore-hero_128129.htm</ref> اگست 2016 وچ، کمار نے اوہناں پہلے اداکار بن گئے ہن جنہاں دیاں فلماں نے اپنے جیون دور دوران 3000 کروڑ روپئے نوں پار کیتا اے۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.bollyarena.net/akshay-kumar-box-office-collection-analysis-hits-flops-blockbuster/ |access-date=2017-08-30 |archive-date=2016-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160831062750/https://www.bollyarena.net/akshay-kumar-box-office-collection-analysis-hits-flops-blockbuster/ |dead-url=yes }}</ref> اجیہا کرن توں بعد، اسنے ہندی سنیما دے اک پرمکھ ہم عصر اداکار وجوں اپنے آپ نوں قائم کر لیا اے۔ جدوں اسنے 1990 دے دور وچ اپنے اداکاری کریئر دی شروعات کیتی سی تاں اوہ مکھ طور تے ایکشن فلماں وچ اداکار سی اتے اوہ '''کھلڑی لڑی''' دیاں فلماں ، موہرا (1994)، میں کھلاڑی توں اناڑی (1994)، سپوت (1996) اتے انگارے (1998) کرکے مشہور ہویا۔ بعد وچ، کمار نے اپنے ناٹک، رومانوی اتے ہاس-رس کردار لئی مشہوری حاصل کیتی۔ جدوجہد (1999) وچ اک [[ہٹلر]] پروفیسر اتے جانور (1999) وچ اک مجرم دے کردار لئی اس دی بہت تعریف ہوئی۔ دھڑکن (2000)، انداز (2003) اتے نمستے لنڈن (2007) ورگیاں رومانٹک فلماں ، وقت (2005) ورگیاں ڈرامہ فلماں؛ کامیڈی فلماں جویں ہیرا پھیری (2000)، مجھ سے شادی کروگی (2004)، گرم مسالہ (2005)، بھاگم بھاگ (2006)، بھول بھلیاں (2007) اتے سنگھ از کنگ (2008) وچ اسدی اداکاری بہت ودھیا سی۔ 2007 وچ، اسنے لگاتار لگاتار کامیاب فلماں وچ کم کیتا سی۔ اداکاری توں علاوہ، کمار سٹنٹ ایکٹر وجوں وی کم کردا اے، اوہ اکثر اپنیاں فلماں وچ کئی خطرناک سٹنٹ پیش کردے ہن، جس کرکے سنوں '''انڈین جیکی چین''' دا خطاب وی ملیا اے۔<ref>https://web.archive.org/web/20081210042549/http://www.bollywoodhungama.com/news/2004/05/20/1112/index.html</ref> 2008 وچ، اسنے 'پھیئر پھیکٹر - خطروں کے کھلاڑی' شو دی میزبانی کیتی۔ اگلے سال، اسنے '''ہریؤم اینٹرٹینمینٹ''' نام دی پروڈکشن کمپنی دی قیام کیتی۔ <ref>https://web.archive.org/web/20131216201709/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-09/news-interviews/28090093_1_akshay-kumar-producer-taare-zameen-par</ref> 2012 وچ اس نے اک ہور پروڈکشن کمپنی 'گراجنگ گوٹ پکچرز' دا قیام کیتا۔ 2014 وچ، کمار نے ٹی۔وی۔ رئیلٹی شو 'ڈیئر 2 ڈانس' پیش کیتا۔ اوہ [[عالمی کبڈی لیگ]] وچ خالصہ واریئرز ٹیم دا وی مالک اے۔ 2015 وچ، پھوربس دی دنیا وچ سبھ توں ودھ تنخواہ والے اداکاراں دی پہلی گلوبل لسٹ وچ کمار نوں 9 واں تھاں ملیا سی۔<ref>https://www.forbes.com/pictures/emjl45mmei/9-akshay-kumar/</ref> 2008 وچ، '''ونڈسر یونیورسٹی''' نے بھارتی سنیما وچ اس دے یوگدان لئی '''مان یوگ ڈاکٹریٹ''' دی پیش کش کیتی سی۔ اگلے سال اسنوں [[بھارت سرکار]] ولوں [[پدم شری]] نال نوازیا گیا گیا۔ 2011 وچ، ایشیئن اوارڈز نے سنں، بھارتی سنیما وچ شاندار حصول لئی نوازیا گیا۔ === مڈھلا جیون اتے پچھوکڑ === اکشے دا جم [[امبرسر]] وچ ہری اوم بھاٹیا اتے ارنا بھاٹیا دے گھر ہویا۔<ref>https://web.archive.org/web/20080219044744/http://www.rediff.com/movies/2007/sep/05akshay.htm</ref> اس دا پیؤ اک فوجی اہلکار سی۔<ref>http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/lesser-known-facts-about-akshay-kumar_1668704.html</ref> چھوٹی عمر توں ہی کمار نوں اک کلاکار وجوں مانتا دتی گئی سی، خاص طور اُتے اک ڈانسر وجوں۔ اوہ [[دلی]] دے [[چاندنی چوک]] وچ وڈا ہویا اتے بعد ممبئی چلا گئا جتھے اوہ اک پنجابی پربھاوی کھیتر کولیواڑا وچ رہندا سی۔<ref>https://web.archive.org/web/20131225000554/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Akshay-Kumar-is-a-Punjabi-by-nature/Article1-211213.aspx</ref> اسنے ڈون بوسکو سکول توں اپنی سکول سکھیا حاصل کیتی اتے اچّ سکھیا لئی [[ممبئی]] دے گرو نانک خالصہ کالج وچ داخل ہو گیا، پر اک سال دے بعد پڑھائی چھڈّ کے [[بینکاک]] مارشل آرٹس سکھن لی چلا گئا۔ <ref>https://web.archive.org/web/20131225000554/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Akshay-Kumar-is-a-Punjabi-by-nature/Article1-211213.aspx</ref><ref>http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ive-got-more-than-what-I-had-ever-dreamt-of-Akshay-Kumar/articleshow/21776783.cms</ref> بھارت وچ، تائیکوونڈو وچ '''بلیک بیلٹ''' حاصل کرن توں بعد،<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know-/Akshay-obtained-a-black-belt-in-Taekwondo/articleshow/16312135.cms</ref> اس نے بینکاک، تھائیلینڈ وچ مارشل آرٹس دی پڑھائی کیتی جتھے اس نے موئے تھائی سکھی اتے اک شپف اتے ویٹر دے طور تے کم کیتا۔ ممبئی واپس آؤن تے، اسنے مارشل آرٹس دی سکھیا دی شروعات کیتی۔ اوہناں دے اک طالب علم، اک اتشاہی فوٹوگرافر، نے کمار نوں ماڈلنگ دی سفارش کیتی۔ کمار نے پورے مہینے دی تنخواہ دے مقابلے شوٹنگ دے پہلے دو دناں دے اندر ودھیرے پیسے کمائے، اتے اس لئی سنے ماڈلنگ دا راہ چنیا۔ اس نے فوٹوگرافر جیویش سیٹھ کول ااپنے پورٹپھولیؤ لی 18 مہینیاں تک اک معاون وجوں کم کیتا۔ <ref>http://www.rediff.com/movies/2009/jan/07slide1-jayesh-on-akshay-kumar.htm</ref> اسنے وکھ-وکھ فلماں وچ بیکگراؤنڈ ڈانسر وجوں کم کیتا۔ <ref>http://www.dnaindia.com/entertainment/report-so-what-if-i-play-akshay-kumar-s-dad-jackie-shroff-2024216</ref> اک سویر نوں، اوہ بنگلور وچ اک ایڈ-شوٹنگ لئی اپنی اڈان گوا ​​بیٹھا۔ اپنے آپ توں نراش ہو کے، اوہ اپنے پورٹپھولیؤ دے نال اک فلم سٹوڈیؤ وی گئے۔ اس شام، فلم پروڈیؤسر پرمود چکرورتی ولوں فلم 'دیدار' لئی مکھ کردار لئی کمار دی چون ہوی۔ <ref>https://web.archive.org/web/20120812102655/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Akshay-Kumar-offers-to-act-in-student-s-film/Article1-885198.aspx</ref> === کیریئر === * [[اکشے کمار فلموگرافی]] == 1991–99 == کمار نے سگندھ (1991) وچ راکھی اتے شانتیپریئا دے نال پہلی وار مکھ کردار نبھایا۔ اسے سال، اسنے کشور ویاس ڈاریکٹ فلم 'ڈانسر' وچ کم کیتا، جس نے بہت ماڑی سمیکھیاواں حاصل کیتی۔ <ref>http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-worst-of-akshay-kumar/20111128.htm#1</ref> اگلے سال اسنے عباس مستان دے ڈریکٹر رہسّ تھرلر، '''کھلاڑی''' وچ وڈے پدھر اُتے کردار نبھایا۔<ref>http://www.firstpost.com/entertainment/movie-review-khiladi-786-is-a-leave-your-brains-at-home-kinda-comedy-550305.html</ref> اسدی اگلی فلم راج سپی ولوں ڈاریکٹ مسٹر بونڈ سی، جو کہ جیمز بانڈ تے مشتمل سی۔ <ref>http://indiatoday.intoday.in/story/akshay-kumar-to-play-lead-in-raj-sippy-film-mr-bond/1/318818.html</ref> 1992 دی اپنی آخری ریلیز وچ دیدار سی، جو باکس آفس تے چنگی کارگزاری دکھاؤن وچ ناکام رہی۔ 1993 وچ، اسنے کیشو رامسے ولوں ڈاریکٹ دبھاشی فلم 'اشانت' (کنڑ وچ وشنوں-وجیاں نام اُتے رلیز کیتی) وچ کم کیتا۔ 1993 دے دوران جاری کیتی گئی اپنیاں ساریاں فلماں جویں کہ، دل کی بازی، کدا قانون، وقت ہمارا اے اتے سینیک نے وپاری ڈھنگ نال ودھیا مظاہرہ نہیں کیتا۔ 1994 وچ، اسنے دو فلماں وچ اک پولیس انسپیکٹر دی کردار نبھایا: سمیر مالکن ولوں ہالیوڈّ دی فلم ہارڈ ویء دے ریمیک ، 'میں کھلاڑی توں اناڑی' اتے راجیو رائے ڈاریکٹ موہرا، جو کہ سال دیئاں سبھ توں وڈیاں فلماں وچوں اک سی۔ <ref>https://web.archive.org/web/20080404040854/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=200&catName=MTk5NA%3D%3D&PHPSESSID=dfc0170bd04e78fc807ed337537b9c9f</ref> اس سال دے اخیر وچ، اس نے یش چوپڑہ ولوں ڈاریکٹ رومانٹک فلم یہ دل لگی' وچ [[کاجول]] دے نال ابھنی کیتا، فلم وچ اسدے کردار لی فلمفیئر اوارڈ وچ کمار نے سبتوں ودھیا اداکار لئی اپنی پہلی نامزدگی حاصل کیتی۔ <ref>https://web.archive.org/web/20071028152030/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368622.cms</ref> اسے سال دوران، کمار نوں سہاگ اتے گھٹ بجٹ ایکشن فلم اعلان ورگیاں فلماں نال سفلتا ملی۔ ایہہ ساریاں پراپتیاں نے کمار نوں سال دے سبھ توں کامیاب ایکٹراں وچوں اک وجوں پروموٹ کیتا۔<ref>https://web.archive.org/web/20080323030211/http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=top_actors&PHPSESSID=7ad4adadd9d256d7d66d404f22e56d40</ref> 1994 وچ، اوہ 11 فیچر فلماں وچ پردرشت ہوئے۔ اگلے سال، کمار نے امیش مہرا ولوں ڈاریکٹ ایکشن تھرلر، سبسے بڑا کھلاڑی، وچ دوہری کردار نبھایا، جو کہ اک کامیاب فلم سی۔ اسنے کھلدی لڑی دے نال سفلتا پائی اے، جویں کہ اگلے سال اسنے کھلدی لڑی دی چوتھی فلم 'کھلڑیؤں کا کھلاڑی' وچ [[ریکھا]] اتے '''روینا ٹنڈن''' دے نال ابھنی کیتا، جو کہ ہٹ فلم سی۔ فلم دے ویلے کمار زخمی ہو گیا سی۔ اس نے امریکہ وچ علاج کروایا۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://movies.ndtv.com/photos/akshay-kumar-the-entertainment-khiladi-turns-47-15948/slide/8 |access-date=2018-08-31 |archive-date=2014-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009142407/http://movies.ndtv.com/photos/akshay-kumar-the-entertainment-khiladi-turns-47-15948/slide/8 |dead-url=yes }}</ref> [[File:AkshayKumar.jpg|200px]] == ہور دیکھو == * [[نمستے لندن]] * [[قطرینہ کیف]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:بھارتی فلمی جگت]] [[گٹھ:ہندی فلمی اداکار]] [[گٹھ:پنجابی لوک]] [[گٹھ:ہندستانی شخصیتاں]] 48fsmt7euxf1ebznj3j5f9hfpz7w27e 0 29634 708147 707783 2026-06-20T23:09:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708147 wikitext text/x-wiki دسم گرنتھ، سکھ دھرم دا پوتر گرنتھ(مقدس کتاب) ہے اتے دسوے ستگور سری [[گورو گوبند سنگھ جی]] دیاں لکھتاں دا سنگرہ(مجموعہ) ہے۔ اس گرنتھ وچّ درج اخیرلی بانی، ظفرنامہ، سنّ 1905 وچّ دینا کانگڑ، مالوے وچّ لکھی گئی | اس گرنتھ دی تیاری بھائی منی سنگھ، ماتا سندری اتے خالصے نے رل کے کیتی | مول ہر سکھ جتھیبندی اس گرنتھ نوں گورو گوبند سنگھ جی دی رچنا مندی ہے، کچھ ودوان شرینی اس گلّ توں انکاری ہے جس کرکے سکھ دھرم وچّ ایہہ بحث دا حصہ ہے | اس گرنتھ وچّ 15 لکھتاں ہن، جنا دا تتکرا اس طرحاں ہے ۔ 1. [[جاپُ صاحب]] 11 [[33 سوئیئے]] 2. [[اکال استتِ]] 12. [[ششتر نام مالا]] 3. [[بچتر ناٹک]] 13. [[چرترو پاکھیان]] 4. [[چنڈی چرتر]] 14. [[چپئی]] 5. [[چنڈی دی وار]] 15. [[ظفرنامہ]] 6. [[گیان پربودھ]] 16. [[حکایتاں]] 7. [[چوبیس اوتار]] 8. [[برہما اوتار]] 9. [[ردر اوتار]] 10. [[شبد]] ==تریخ وچّ دسم بانیاں دا ذکر== 1) رہتناما بھائی نند لال جی وچّ اس گلّ دا ثبوت ہے کی "جاپُ صاحب" سکھ شروع توں ہی پڑدے آئے ہن |<ref name="Rehitnama2005">Rehitnama Bhai Nand Lal</ref><br> 2) رہتناما بھائی پرہلاد سنگھ جی، جس وچّ سکھ دھرم دی خاص پنکتی "گورو مانیو گرنتھ" وچّ جاپُ صاحب رچنا دا ذکر ہے اتے اسی رچنا وچّ ہور گلاں وی ہن جو سکھ نوں گور، مڑی اتے انیواہی عورتاں دی بھکھ آدک دے وشواش توں اپر چکدیاں ہن |<br> 3) رہتناما چوپا سنگھ چھبر جی نے بچتر ناٹک، 33 سوئیے، چوپئی صاحب اتے جاپُ صاحب دا گورو صاحب ولوں سکھاں نوں پڑھن لئی ذکر کتا ہے |<ref name="RehitnamaChaupa">Rehitnama Chaupa Singh Chibber</ref><br> 4) 1711، وچّ ستگور گوبند سنگھ جی دے مہان کوی بھائی سیناپت جی نے [[گورو گوبند سنگھ جی]] دی اکال پرکھ نال ہوئی وارتالاپ دا ذکر کتا ہے، جو کی بچتر ناٹک دا تے خالصہ پنتھ دا اہم حصہ ہے | کوی جی نے گورو گوبند سنگھ جی دے جیون دی قادیاں نوں اپنے شبان وچّ دسیا ہے اتے ہبا ہو اوہی ترتیب راکھی ہے جو گورو گوبند سنگھ جی نے رکھی سی | ستگوراں نے پیر بدھو شاہ دا ذکر نہیں کتا اتے شاعر صاحبان نے وی گورو صاحب جی وانگ کوئی ذکر نہیں کیتا |<ref name="Gursobha005">Sri Gur Sbha Granth، Poet Senapat، Piara Singh Padam</ref><br> 5) 1741، وچّ وحی سیواداس جی نے ستگور گوبند سنگھ جی دا اتہاس لکھیا جس وچّ انھا نے رام اوتار، 33 سوئیے، ظفرنامہ، حکایتاں بنیاں دے ادہارن دتے ہن |<ref name="ParchiSevadas005">Parchi Sevadas Ki، Poet Sevada، Piara Singh Padam</ref><br> 6) 1751، وچّ گربلاس پاتشاہی 10 سمپن کیتی، جس وچّ انھا نے ستگور گوبند سنگھ جی ولوں بچتر ناٹک، کرشن اوتار، اکال استتی، جاپُ صاحب، جپھر نامہ، ہکیتاں آدک بنیاں رچن دا ذکر کتا ہے | ایہہ پہلا سروت ہے جس وچّ گورو گرنتھ صاحب جی نوں گر گدی دین دی گلّ آئی ہے |<ref name="ParchiSevadas005">Gurbilas، Patshahi 10، Koer Singh، Bhasha Vibagh، Punjabi University</ref><br> 7) 1760، بنساولی نامہ دساں پاتشاہیاں کا وچّ کیسر سنگھ چھبر جی نے اس گلّ دا ذکر کتا ہے کی کنوے ماتا سندری اتے خالصہ نے مل کے دسم بنیاں دا سنکلن کتا |<br> 8) 1766، وچّ مہما پرکاش وچّ سروپ چند بھلا جی نے بچتر ناٹک دا ہبا ہو اتارا کتا، ایہہ ہی نہیں اس نے گورو صاحب دی نگرانی ہیٹھ چرترو پکھیاں بانی اتے چوبس اوتار بانی رچن بارے وی سمبودھن کتا |<br> 9) 1790. گورو کیاں ساکھیاں وچّ بھائی سروپ سنگھ کوشش، جی دسم گرنتھ وچّ ستتھ بچتر ناٹک، کرشن اوتار، شسترنام مالا آدک بانیاں نوں گورو صاحب جی دوارا لکھکھن دی گلّ کردے ہن | ہور وی ودھیرے سروتاں وچّ دسم گورو جی دی بانیاں دے حوالے ملدے ہن | == حوالے == {{reflist}} ==باہری کڑیاں== ٭ [http://dasamgranth.org/ دسم گرنتھ پڑھو جی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150915020955/http://www.dasamgranth.org/ |date=2015-09-15 }} * [http://www.sridasamgranth.com/ www.sridasamgranth.com: Articles, Videos, manuscripts on Guru Gobind Singhs compositions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308095625/http://www.sridasamgranth.com/ |date=2008-03-08 }} * [http://www.panjabdigilib.org/ Panjab Digital Library]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201109042728/https://www.panjabdigilib.org/ |date=2020-11-09 }} - Digitally preserving manuscripts of Dasam Granth * [http://www.patshahi10.org/ patshahi10.org: writings and multimedia related to Dasam Granth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727164723/http://www.patshahi10.org/ |date=2011-07-27 }} * [http://www.santsipahi.org/patshahi10/ Resource on Dasam Granth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727235057/http://www.santsipahi.org/patshahi10/ |date=2011-07-27 }} * [http://www.dasamgranth.org/ Dasam Granth translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725220413/http://www.dasamgranth.org/ |date=2011-07-25 }} * [http://www.sridasam.org/ Dasam Granth translation online] * [http://www.searchgurbani.com/main.php?book=dasam_granth&action=index Dasam Granth at SearchGurbani.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100115013858/http://www.searchgurbani.com/main.php?book=dasam_granth&action=index |date=2010-01-15 }} * [http://www.sikhspectrum.com/022005/bachittar.htm Bachitter Natak - A Strange Drama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081116191130/http://www.sikhspectrum.com/022005/bachittar.htm |date=2008-11-16 }} * [http://www.globalsikhstudies.net/pdf/article/DASAM%20GRANTH%20-%20ITS%20HISTORY.PDF Dasam Granth History - Daljeet Singh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723135715/http://www.globalsikhstudies.net/pdf/article/DASAM%20GRANTH%20-%20ITS%20HISTORY.PDF |date=2011-07-23 }} * [http://www.sikhmarg.com/english/gurmukhi.html Compilation of Dasam Granth -A scientific Analysis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060510115611/http://www.sikhmarg.com/english/gurmukhi.html |date=2006-05-10 }} * [http://srec.gurmat.info/ Sikh Research and Education Center] - Disseminating Gurmat philosophy and the spirit of Sikhism * [http://www.santsipahi.org/patshahi10/1897report.pdf Report, Sodhak (Revision) Committee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205190023/http://santsipahi.org/patshahi10/1897report.pdf |date=2009-02-05 }} [[گٹھ:کتاباں]] [[گٹھ:مذہبی کتاباں]] [[گٹھ:سکھ مت]] [[گٹھ:سکھی]] rmj41pw6483ma51y2qyy0ffk410eybt 0 42196 708121 529024 2026-06-20T17:43:25Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708121 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#cedff2" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>بی-1 لینسر<font>''' |- |- align="center" |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:A B-1 Lancer performs a fly-by during a firepower demonstration.jpg|350px]] |- | '''کم''' || سپرسانک وڈا بمبار جعاز |- | '''بنان آلا دیس''' || [[امریکہ]] |- | '''بنان آلی کمپنی''' || راکویل (بوئنگ) |- | '''پہلی اڈاری''' || 23 دشمبر 1974 |- | '''فوج وچ پرتی''' || 1 اکتوبر 1986 |- | '''ورتن آلے دیس''' || [[File:Flag of USA.svg|20px]] [[امریکہ]] |- | '''گنتی''' || '''104''' |- |} '''بی-1 لینسر''' اک امریکی چار انجناں آلا سپرسانک بوت دور مار کرن آلا وڈا بمبار جعاز اے۔ اینوں 1960 دہائی چ بنانا شروع کیتا گیا سی کہ ایہ بی-52 دی تھاں لے لۓ گا۔ مگر اینوں امریکی ہوائی فوج نیں بی-52 دے نال نال رکھیا تہ اینوں کم اچائی توں بوت تیز رفتار تہ بمباری کرن لئی پعرتی کیتا۔ 1986 چ ایہ امریکی سٹریٹیجک کمانڈ تھلے اک ایٹمی بمبار دے طور تہ آگیا۔ 1990 دی دہائی چ اینوں ایٹمی بمباری توں ہٹا کہ عام بمب سٹن لئی عراق، کوسوو تے افغانستان پیجیا گیا۔ بی-1 امریکی ہوائی فوج چ کم از کم 2030 تک ورتیا جاۓ گا۔ == بارلے جوڑ == {{Commons|Rockwell B-1 Lancer|بی-1 لینسر|position=left}} *[https://web.archive.org/web/20120719040129/http://www.af.mil/information/factsheets/factsheet.asp?id=81] [[Category:بمبار جعاز]] [[گٹھ:لڑاکہ جعاز]] [[گٹھ:لڑاکا جہاز]] qa4kjm84tq4fm35hn16jlc2dstynhh4 0 49543 708103 643631 2026-06-20T13:47:29Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708103 wikitext text/x-wiki {| class="float-left infobox wikitable" style="float:left; clear:left; width:300px;" {{Geobox|settlement <!-- *** Heading *** --> |name=اولوموتس<br />Olomouc |native_name= |other_name= |category=شہر <!-- *** Image *** --> |image=Olomouc-Horní náměstí.JPG |image_caption=''Horní náměstí'' — اولوموتس دا سبتوں وڈا چوک<br/>(سجے, ہولی ٹرینٹی کالم; کبھے, فلکیاتی گھنٹا نال سٹی ہال) <!-- *** Symbols *** --> |flag=Flag of Olomouc.svg |symbol=Olomouc CZ CoA.png <!-- *** Name *** --> |etymology= |official_name= |motto= |nickname= <!-- *** Country etc. *** --> |country={{جھنڈا| چیک جمہوریہ}} |state= |region=[[اولوموتس علاقہ]] |region_type=[[چیک جمہوریہ دے علاقے|علاقہ]] |district=[[اولوموتس ضلع|اولوموتس]] |district_type=[[چیک لوکراج دے ضلعے|ضلع]] |commune= |municipality= <!-- *** Family *** --> |part= |river=[[موراوا دریا]] <!-- *** Locations *** --> |location= |elevation=219 |lat_d=49 |lat_m=36 |lat_NS=N |long_d=17 |long_m=15 |long_EW=E |coordinates_type= |highest= |highest_elevation= |highest_lat_d= |highest_long_d= |lowest= |lowest_elevation= |lowest_lat_d= |lowest_long_d= <!-- *** Dimensions *** --> |area=103.36 |area_round=2 <!-- *** Population *** --> |population=101,003|population_date=26.3.2011 |population_note= |population_density=987 <!-- *** History & management *** --> |established=10ویں صدی عیسوی |established_type=قیام |established1=1017 |established1_type=پہلا ذکر |mayor=انتونن ستانک <!-- *** Codes *** --> |timezone= |timezone_DST= |postal_code=779 00 |area_code= |code= <!-- *** UNESCO etc. *** --> |whs_name=Holy Trinity Column in Olomouc |whs_year=2000 |whs_number=859 |whs_region=4 |whs_criteria=i, iv <!-- *** Free fields *** --> |free= <!-- *** Maps *** --> |map=Czechia - outline map.svg |map_background=Czechia - background map.png |map_caption=چیک لوکراج چ تھاں ٹکانہ |map_locator=Czechia <!-- *** Websites *** --> |commons=Olomouc |statistics=[http://www.statnisprava.cz/rstsp/ciselniky.nsf/i/500496 statnisprava.cz] |website=[http://www.olomoucko.cz/ http://www.olomoucko.cz/] <!-- *** Footnotes *** --> |footnotes= <!-- Processed by Geoboxer 3.0 on 2007-11-12T06:18:27+01:00 --> }} |} '''اولوموتس''' ( [[لاطینی]]: Olomouc) [[چیک لوکراج]] دا اک [[شہر]]، جو [[اولوموتس علاقہ]] چ [[اولوموتس ضلع]] چ واقع اے۔ ایہ شہر چڑھدے [[چیک لوکراج]] چ [[موراویا]] دے علاقے چ [[موراوا دریا]] اتے وس رہیا اے تے موراویا دے علاقے دا تریخی [[راجگڑھ]] اے ۔ اج کل ایہ شہر [[اولوموتس علاقہ]] دا انتظامی مرکز اے تے [[چیک لوکراج]] چ 6واں وڈاشہر اے ۔ <ref>{{cite web |author =انگریزی ویکیپیڈیا اتے |url =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Olomouc&redirect=no&oldid=650751176 |title =Olomouc|date = }}</ref> == تفصیلاں== اولوموتس دی گل آبادی 101,003 افراد اتے مشتمل اے۔ == جڑواں شہر == شہر اولوموتس دے جڑواں شہر: {| class="wikitable" |- valign="top" | *{{flagicon|FRA}} [[آنتونی, او دو سن]], [[فرانس]] *{{flagicon|AZE}} [[گنجہ]], [[آذربائیجان]]<ref name="Azerbaijan twinnings">{{cite web|url=http://www.azerbaijans.com/content_1719_en.html|title=Twin-cities of Azerbaijan|accessdate=2013-08-09|work=Azerbaijans.com}}</ref> *{{flagicon|SUI}} [[لوزان]], [[سویٹزرلینڈ]]<ref name="Lucerne twinnings">{{cite web|url=http://www.stadtluzern.ch/de/themenbereiche/?action=showthema&themenbereich_id=9&thema_id=94|title=Partnerstädte der Stadt Luzern|accessdate=2013-08-01|work=Stadt Luzern|language=German|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130621204147/http://www.stadtluzern.ch/de/themenbereiche/?action=showthema&themenbereich_id=9&thema_id=94|archivedate=2013-06-21}}</ref> *{{flagicon|GER}} [[نورڈلنگن]], [[جرمنی]] *{{flagicon|HUN}} [[پیچ (شہر)]], [[ہنگری]] *{{flagicon|USA}} [[اووینسبورو]], [[امریکہ]] || *{{flagicon|SRB}} [[سوبوتیتسا]], [[سربیا]] *{{flagicon|FIN}} [[تامپیرے]], [[فنلینڈ]] *{{flagicon|NED}} [[وینیندال]], [[نیدرلینڈ]] *{{flagicon|RUS}} [[وولژسکی]], [[روس]] *{{flagicon|ITA}} [[فلورنس]], [[اٹلی]] |} ==مورتاں== <gallery> File:Olomouc_7384.jpg|Red Church File:Olomouc - view.jpg|Olomouc from above File:Kostel Sv. Gorazda.jpg|[[Olomouc Orthodox Church]] File:Olomouc Street3.jpg|Olomouc Street File:Olomouc2.jpg|Town hall File:Olomouc3.jpg|Square with Holy trinity Column File:Arcidiecezni_muzeum_celek.jpg|The Archidiocesan Museum File:Olomouc_7408.jpg|John Sarkander Chapel File:Olomouc_(155).jpg|Fountain File:Olomouc_Hradisko02.JPG|Hradisko File:Olomouc-Mořic2009a.jpg|Church of Saint Maurice File:Olomouc-Michael2009.jpg|Church of Saint Michael File:Olomouc_dom_1.jpg|St. Wenceslas Cathedral </gallery> == پینوراما== {{Panorama simple |image = File:Olmütz - panorama.jpg |caption = اولوموتس شہر دا سینٹ موریس گرجے توں نظارہ |height = 300}} == ہور ویکھو == * [[چیک جمہوریہ]] * [[چیک لوکراج دے شہراں دی لسٹ]] == حوالے== {{حوالے}} ==باہرلے جوڑ== {{Commons|Olomouc}} {{Wikivoyage|Olomouc}} {{AmCyc Poster|Olmütz}} * [http://www.olomouc.eu/eng/ Municipal website] * [http://language.spqo.cz/english/ Portal Olomouc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100206062304/http://language.spqo.cz/english/ |date=2010-02-06 }} * [http://www.czech.cz/en/culture/most-beautiful-sights-and-places-of-interest/towns/other-remarkable-czech-towns/olomouc/ Olomouc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090603021319/http://www.czech.cz/en/culture/most-beautiful-sights-and-places-of-interest/towns/other-remarkable-czech-towns/olomouc |date=2009-06-03 }} – Czech.cz, official portal of the Czech Republic * [http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=859 UNESCO World Heritage Site: Holy Trinity Column] * [http://www.upol.cz/en/ Palacký University] * [http://www.mvso.cz/html/index.html Moravian college] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070408220150/http://www.mvso.cz/html/index.html |date=2007-04-08 }} * [http://video.google.com/videoplay?docid=-7315104384667872837 Filmmaker Albert Maysles in Olomouc] ===ویب کیمز=== * [http://olomouc.com/webcam/ Olomouc town hall with an astronomical clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070420225330/http://www.olomouc.com/webcam/ |date=2007-04-20 }} * [http://kamera.olomouc.cz/ Horní náměstí (Upper Square) with the Holy Trinity Column] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160125152338/http://kamera.olomouc.cz/ |date=2016-01-25 }} ===سیاحت=== * [http://www.olomouc-tourism.cz/?lang=2 Official portal for tourist] – information, services, leisure time, monuments, culture * [http://www.olomouc-travel.cz/index.php?lang=2 Olomouc-travel.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070521214143/http://www.olomouc-travel.cz/index.php?lang=2 |date=2007-05-21 }} [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:چیک لوکراج دے شہر]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] [[گٹھ:چیک لوکراج دے آباد تھاں]] ozf4y22vz9l5pm1c5nszxgk1e6ksy5j 0 49653 708128 678128 2026-06-20T19:22:42Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708128 wikitext text/x-wiki {| class="float-left infobox wikitable" style="float:left; clear:left; width:200px;" {{Geobox|Settlement <!-- *** Heading *** --> |name=‎ ‎ ‎ ‎ ‎ تپلیتسے |native_name= |other_name= |other_name= |category=قصبہ <!-- *** Name *** --> |etymology= |official_name= |motto= |nickname= <<!-- *** Image *** --> |image=Zasněžené okolí divadla (Teplice).jpg |image_caption= <!-- *** Symbols *** --> |flag=Teplice flag.jpg |symbol=Erb_Teplic.png <!-- *** Country etc. *** --> |country= {{جھنڈا|چیک جمہوریہ}} |region=[[اوستی ناد لابم علاقہ]] |region_type=[[چیک لوکراج دے علاقے|علاقہ]] |district=[[‎ ‎ تپلیتسے ضلع]] |district_type=[[چیک لوکراج دے ضلعے|ضلع]] |commune=Teplice |municipality= <!-- *** Family *** --> |part= |river= <!-- *** Locations *** --> |location= |elevation=228 |lat_d=50 |lat_m=38 |lat_s= |lat_NS=N |long_d=13 |long_m=49 |long_s= |long_EW=E |highest= |highest_elevation= |highest_lat_d= |highest_long_d= |lowest= |lowest_elevation= |lowest_lat_d= |lowest_long_d= <!-- *** Dimensions *** --> |area=23.78 |area_round=2 <!-- *** Population *** --> |population=51193 |population_date=2005 |population_density=auto <!-- *** History & management *** --> |established=12ویں صدی|established_type= پہلا ذکر |established1= |established1_type= |date= |mayor=یاروسلاو کُوبِیرا <!-- *** Codes *** --> |timezone=[[مرکزی یورپی وقت|وقت]] |utc_offset=+1 |timezone_DST=[[مرکزی یورپی گرما وقت]] |utc_offset_DST=+2 |postal_code=415 01 |area_code= |code= <!-- *** Maps *** --> |map=Czechia - outline map.svg |map_background=Czechia - background map.png |map_caption=چیک لوکراج چ تھاں ٹکانہ |map_locator=Czechia <!-- *** Websites *** --> |commons=Teplice |statistics=[http://www.statnisprava.cz/ebe/ciselniky.nsf/i/567442 statnisprava.cz] |website=[http://www.teplice.cz/ www.teplice.cz] <!-- *** Footnotes *** --> |footnotes= }} |} ''' ‎ تپلیتسے''' ( [[لاطینی]]: Teplice) [[چیک لوکراج]] دا اک [[شہر]]، جو [[اوستی ناد لابم علاقہ]] چ [[تپلیتسے ضلع]] چ واقع اے۔ == لوک گنتی== ‎تپلیتسے شہر دی کل لو گنتی 51،193 اے۔ ==موسم== {{Weather box |location = تپلیتسے , چیک لوکراج |single line = Yes |Jan record high F = 59 |Feb record high F = 67 |Mar record high F = 72 |Apr record high F = 82 |May record high F = 91 |Jun record high F = 97 |Jul record high F = 99 |Aug record high F = 101 |Sep record high F = 94 |Oct record high F = 85 |Nov record high F = 67 |Dec record high F = 62 |year record high F = 101 |Jan high F = 35 |Feb high F = 37 |Mar high F = 46 |Apr high F = 56 |May high F = 64 |Jun high F = 72 |Jul high F = 76 |Aug high F = 76 |Sep high F = 67 |Oct high F = 55 |Nov high F = 44 |Dec high F = 36 |year high F = 55 |Jan mean F = 29.7 |Feb mean F = 31.2 |Mar mean F = 38.7 |Apr mean F = 46.6 |May mean F = 54.2 |Jun mean F = 62.2 |Jul mean F = 66.1 |Aug mean F = 65.9 |Sep mean F = 57.7 |Oct mean F = 48.1 |Nov mean F = 39.7 |Dec mean F = 32.0 |year mean F = 47.4 |Jan low F = 25 |Feb low F = 25 |Mar low F = 31 |Apr low F = 37 |May low F = 45 |Jun low F = 52 |Jul low F = 56 |Aug low F = 56 |Sep low F = 48 |Oct low F = 41 |Nov low F = 34 |Dec low F = 28 |year low F = 39.7 |Jan record low F = -11 |Feb record low F = -15 |Mar record low F = 1 |Apr record low F = 14 |May record low F = 26 |Jun record low F = 37 |Jul record low F = 44 |Aug record low F = 39 |Sep record low F = 34 |Oct record low F = 17 |Nov record low F = 10 |Dec record low F = 1 |year record low F = -15 |Jan precipitation inch = 0.98 |Feb precipitation inch = 0.98 |Mar precipitation inch = 1.26 |Apr precipitation inch = 1.61 |May precipitation inch = 3.03 |Jun precipitation inch = 2.95 |Jul precipitation inch = 2.75 |Aug precipitation inch = 2.81 |Sep precipitation inch = 1.65 |Oct precipitation inch = 1.22 |Nov precipitation inch = 1.26 |Dec precipitation inch = 1.22 |year precipitation inch = 21.72 |source 1 = <ref>The Weather Channel</ref> |date=August 2010 }} == جڑواں شہر == == مورتاں== == ہور ویکھو == * [[چیک جمہوریہ]] * [[چیک لوکراج دے شہراں دی لسٹ]] == حوالے== {{حوالے}} ==باہرلے جوڑ== {{commons category|Teplice}} * [http://www.teplice.cz/en/town/introduction/ Municipal website]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131222045158/http://www.teplice.cz/en/town/introduction/ |date=2013-12-22 }} * [https://web.archive.org/web/20080703062020/http://www.gasttour.cz/lazne-teplice/fotogallery/ Pictures from Teplice] * [http://www.intermedia.cz/city_pano/teplice/ Teplice spa virtual tour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120223011346/http://www.intermedia.cz/city_pano/teplice/ |date=2012-02-23 }} * [http://www.iteplice.cz/teplice.html News from Teplice] * [http://www.teplice.cz/en/town/history/the-jewish-synagogue/ The History of the Jewish Community in Teplice]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130710132717/http://www.teplice.cz/en/town/history/the-jewish-synagogue |date=2013-07-10 }} * [http://gauss.suub.uni-bremen.de/suub/hist/servlet/servlet.hmap?id=248070 Historical Maps "Herrschaft Toeplitz" & Streetmap Toeplitz with different Views (A. F. Zuerner, Amsterdam, 18th century)] * [http://audioteplice.cz/list.en.php Audioguide through Teplice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110506182949/http://www.audioteplice.cz/list.en.php |date=2011-05-06 }} * Biography,"Maxi Boehm,BNei uns in Reichenberg" by Georg Markus, copyright 1983, Amalthea Verlag, Vienna {{چیک لوکراج دے شہر}} [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:چیک لوکراج دے شہر]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] [[گٹھ:چیک لوکراج دے آباد تھاں]] 3f7v9k0ulongkv144st54b0swsbz3ug 0 52787 708132 644656 2026-06-20T19:39:14Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708132 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = تیلُگو بولی |nativename = {{lang|te|తెలుగు}} |states = [[بھارت]]؛ دُنیاں بھر وِچّ موجود |region = [[آندھرا پردیش]]، [[تلنگانہ]]، [[یانام]] اَتے نالدے صُوبے |ethnicity = [[تیلُگو لوک]] |speakers = 7.5 کروڑ |date = |ref = <ref>[[Nationalencyklopedin]] "Vrldens 100 strsta sprk 2007" The World's 100 Largest Languages in 2007</ref> |familycolor = [[دراوڑ|دراوِڑ]] |fam2 = دکھنی |fam3 = دکھّن-مدّھ |fam4 = [[تیلُگو بولیاں]] |script = [[تیلُگو لِپی]] ([[براہمِی لِپیاں|براہمِی]])<br>[[تیلُگو بریل]] |nation = {{IND}} |iso1=te |iso2=tel |iso3=tel |map=Teluguspeakers.png |mapcaption=بھارت وِچّ تیلُگو بُلارے (1961) |notice=IPA }} '''تیلُگو لِپی''' [[براہمی لپی]] ([[براہمی پروار دیاں لپیاں]]) وِچّوں اِک ابوگیدا لِپی ہے جو کی [[تیلگو بولی]] لِکھن لئی ورتی جاندی ہے۔ تیلُگو بولی دکھنی بھارت دے [[آندھرا پردیش]] اَتے [[تلنگانہ]] وِچّ بولی جاندی ہے۔ تے نال ہی ایہہ [[چھتیس گڑھ]]، [[کرناٹک]]، [[مہاراشٹر]]، [[اُڑیسہ]]، [[تامل ناڈو]]، [[پانڈیچڑی]] دے یوین علاقے [[یانام]] وِچّ وی اہم بولیاں ہے۔ بھارت دیاں چار شاستری بھاشاواں وِچّوں اِک، تیلُگو بھارت وِچّ تیسری (74 لکّھ دیشی وکتا)، اَتے ایتھنولاگ مطابق دُنیا بھر وِچّ تیہرویں سبھتوں زیادہ بولی جان والی بولی ہے۔ ==مُڈھلی جانکاری== تیلُگو وِچّ سولاں سوَر اکّھر ہُندے ہے جس وِچّ ہر اِک دا سوتنتر رُوپ ہُندا ہے تے وِئنجن دے نال بھیدسوچک جُڑکے اُچّارکھنڈ بندے ہے۔ اِس بھاشا وِچّ چھوٹے تے وڈّے سوَر اکّھر ہُندے ہے۔ ==سوَر اکّھر(واول)== {| cellpadding="4" cellspacing="0" class="wikitable" |- align="center" | With క (k) | ISO | آئی.پی.اے | With క (k) | ISO | آئی.پی.اے |- align="center" | style="font-size:18pt"| అ | style="font-size:18pt"| క | ا | {{IPA|/a/}} | style="font-size:18pt"| ఆ | style="font-size:18pt"| కా | آ | {{IPA|/aː/}} |- align="center" | style="font-size:18pt"| ఇ | style="font-size:18pt"| కి | اِ | {{IPA|/i/}} | style="font-size:18pt"| ఈ | style="font-size:18pt"| కీ | ای | {{IPA|/iː/}} |- align="center" | style="font-size:18pt"| ఉ | style="font-size:18pt"| కు | او | {{IPA|/u/}} | style="font-size:18pt"| ఊ | style="font-size:18pt"| కూ | ؤ | {{IPA|/uː/}} |- align="center" | style="font-size:18pt"| ఋ | style="font-size:18pt"| కృ | رِ | {{IPA|/ri، ru/}} | style="font-size:18pt"| ౠ | style="font-size:18pt"| కౄ | ری | {{IPA|/riː، ruː/}} |- align="center" | style="font-size:18pt"| ఌ | | ل | | style="font-size:18pt"| ౡ | | لری | |- align="center" | style="font-size:18pt"| ఎ | style="font-size:18pt"| కె | اے | {{IPA|/e/}} | style="font-size:18pt"| ఏ | style="font-size:18pt"| కే | اَے | {{IPA|/eː/}} |- align="center" | style="font-size:18pt"| ఐ | style="font-size:18pt"| కై | اَے | {{IPA|/aj/}} | style="font-size:18pt"| ఒ | style="font-size:18pt"| కొ | {0}او {/0} | {{IPA|/o/}} |- align="center" | style="font-size:18pt"| ఓ | style="font-size:18pt"| కో | ؤ: | {{IPA|/oː/}} | style="font-size:18pt"| ఔ | style="font-size:18pt"| కౌ | ؤ | {{IPA|/aw/}} |- align="center" | style="font-size:18pt"| అం | style="font-size:18pt"| కం | اں | | style="font-size:18pt"| అః | style="font-size:18pt"|కః | ا | |} اُداہرن: {| style="background:transparent" | style="font-size:18pt"| ఖ + ఈ (ీ) → ఖీ | {{IPA|/kʰa/}} + {{IPA|/iː/}} → {{IPA|/kʰiː/}} | style="font-size:18pt"| జ + ఉ (ు) → జు | {{IPA|/dʒa/}} + {{IPA|/u/}} → {{IPA|/dʒu/}} |} ==[[وئنجن]](حروف صحیح)== {| cellpadding="4" cellspacing="0" class="wikitable" |- align="center" | آئی.ایس.او | آئی.پی.اے | آئی.ایس.او | آئی.پی.اے | آئی.ایس.او | آئی.پی.اے | آئی.ایس.او | آئی.پی.اے | آئی.ایس.او | آئی.پی.اے |- align="center" | style="font-size:14pt"| క |ک (k) | {{IPA|/k/}} | style="font-size:14pt"| ఖ | کھ | {{IPA|/kʰ/}} | style="font-size:14pt"| గ | گ | {{IPA|/ɡ/}} | style="font-size:14pt"| ఘ | گھ | {{IPA|/ɡʱ/}} | style="font-size:14pt"| ఙ | ن | {{IPA|/ŋ/}} |- align="center" | style="font-size:14pt"| చ | چ | {{IPA|/tʃ/}} | style="font-size:14pt"| ఛ | چھ | {{IPA|/tʃʰ/}} | style="font-size:14pt"| జ | ج | {{IPA|/dʒ/}} | style="font-size:14pt"| ఝ | جھ | {{IPA|/dʒʱ/}} | style="font-size:14pt"| ఞ | نن | {{IPA|/ɲ/}} |- align="center" | style="font-size:14pt"| ట | ٹ | {{IPA|/ʈ/}} | style="font-size:14pt"| ఠ | ٹھ | {{IPA|/ʈʰ/}} | style="font-size:14pt"| డ | ڈ | {{IPA|/ɖ/}} | style="font-size:14pt"| ఢ | ڈھ | {{IPA|/ɖʱ/}} | style="font-size:14pt"| ణ | ن | {{IPA|/ɳ/}} |- align="center" | style="font-size:14pt"| త | ت | {{IPA|/t/}} | style="font-size:14pt"| థ | تھ | {{IPA|/tʰ/}} | style="font-size:14pt"| ద | د | {{IPA|/d/}} | style="font-size:14pt"| ధ | دھ | {{IPA|/dʱ/}} | style="font-size:14pt"| న | ن | {{IPA|/n/}} |- align="center" | style="font-size:14pt"| ప | پ | {{IPA|/p/}} | style="font-size:14pt"| ఫ | پھ | {{IPA|/pʰ/}} | style="font-size:14pt"| బ | ب | {{IPA|/b/}} | style="font-size:14pt"| భ | بھ | {{IPA|/bʱ/}} | style="font-size:14pt"| మ | م | {{IPA|/m/}} |- align="center" | style="font-size:14pt"| య | ی | {{IPA|/j/}} | style="font-size:14pt"| ర | ر | {{IPA|/r/}} | style="font-size:14pt"| ల | ل | {{IPA|/l/}} | style="font-size:14pt"| వ | و | {{IPA|/ʋ/}} | style="font-size:14pt"| ళ | لری | {{IPA|/ɭ/}} |- align="center" | style="font-size:14pt"| శ | ش | {{IPA|/ʃ/}} | style="font-size:14pt"| ష | ش | {{IPA|/ʂ/}} | style="font-size:14pt"| స | س | {{IPA|/s/}} | style="font-size:14pt"| హ | ہ | {{IPA|/h/}} | style="font-size:14pt"| ఱ | ڑ | {{IPA|/ɽ/}} |} ==وِئنجن دے سنیوکت اکّھر== {| class=wikitable align=center style="font-size:12pt" |- ! !! క !! ఖ !! గ !! ఘ !! ఙ !! చ !! ఛ !! జ !! ఝ !! ఞ !! ట !! ఠ !! డ !! ఢ !! ణ !! త !! థ !! ద !! ధ !! న !! ప !! ఫ !! బ !! భ !! మ !! య !! ర !! ల !! వ !! శ !! ష !! స !! హ !! ళ !! క్ష !! ఱ |- ! క | క్క || క్ఖ || క్గ || క్ఘ || క్ఙ || క్చ || క్ఛ || క్జ || క్ఝ || క్ఞ || క్ట || క్ఠ || క్డ || క్ఢ || క్ణ || క్త || క్థ || క్ద || క్ధ || క్న || క్ప || క్ఫ || క్బ || క్భ || క్మ || క్య || క్ర || క్ల || క్వ || క్శ || క్ష || క్స || క్హ || క్ళ || క్క్ష || క్ఱ |- ! ఖ | ఖ్క || ఖ్ఖ || ఖ్గ || ఖ్ఘ || ఖ్ఙ || ఖ్చ || ఖ్ఛ || ఖ్జ || ఖ్ఝ || ఖ్ఞ || ఖ్ట || ఖ్ఠ || ఖ్డ || ఖ్ఢ || ఖ్ణ || ఖ్త || ఖ్థ || ఖ్ద || ఖ్ధ || ఖ్న || ఖ్ప || ఖ్ఫ || ఖ్బ || ఖ్భ || ఖ్మ || ఖ్య || ఖ్ర || ఖ్ల || ఖ్వ || ఖ్శ || ఖ్ష || ఖ్స || ఖ్హ || ఖ్ళ || ఖ్క్ష || ఖ్ఱ |- ! గ | గ్క || గ్ఖ || గ్గ || గ్ఘ || గ్ఙ || గ్చ || గ్ఛ || గ్జ || గ్ఝ || గ్ఞ || గ్ట || గ్ఠ || గ్డ || గ్ఢ || గ్ణ || గ్త || గ్థ || గ్ద || గ్ధ || గ్న || గ్ప || గ్ఫ || గ్బ || గ్భ || గ్మ || గ్య || గ్ర || గ్ల || గ్వ || గ్శ || గ్ష || గ్స || గ్హ || గ్ళ || గ్క్ష || గ్ఱ |- ! ఘ | ఘ్క || ఘ్ఖ || ఘ్గ || ఘ్ఘ || ఘ్ఙ || ఘ్చ || ఘ్ఛ || ఘ్జ || ఘ్ఝ || ఘ్ఞ || ఘ్ట || ఘ్ఠ || ఘ్డ || ఘ్ఢ || ఘ్ణ || ఘ్త || ఘ్థ || ఘ్ద || ఘ్ధ || ఘ్న || ఘ్ప || ఘ్ఫ || ఘ్బ || ఘ్భ || ఘ్మ || ఘ్య || ఘ్ర || ఘ్ల || ఘ్వ || ఘ్శ || ఘ్ష || ఘ్స || ఘ్హ || ఘ్ళ || ఘ్క్ష || ఘ్ఱ |- ! ఙ | ఙ్క || ఙ్ఖ || ఙ్గ || ఙ్ఘ || ఙ్ఙ || ఙ్చ || ఙ్ఛ || ఙ్జ || ఙ్ఝ || ఙ్ఞ || ఙ్ట || ఙ్ఠ || ఙ్డ || ఙ్ఢ || ఙ్ణ || ఙ్త || ఙ్థ || ఙ్ద || ఙ్ధ || ఙ్న || ఙ్ప || ఙ్ఫ || ఙ్బ || ఙ్భ || ఙ్మ || ఙ్య || ఙ్ర || ఙ్ల || ఙ్వ || ఙ్శ || ఙ్ష || ఙ్స || ఙ్హ || ఙ్ళ || ఙ్క్ష || ఙ్ఱ |- ! చ | చ్క || చ్ఖ || చ్గ || చ్ఘ || చ్ఙ || చ్చ || చ్ఛ || చ్జ || చ్ఝ || చ్ఞ || చ్ట || చ్ఠ || చ్డ || చ్ఢ || చ్ణ || చ్త || చ్థ || చ్ద || చ్ధ || చ్న || చ్ప || చ్ఫ || చ్బ || చ్భ || చ్మ || చ్య || చ్ర || చ్ల || చ్వ || చ్శ || చ్ష || చ్స || చ్హ || చ్ళ || చ్క్ష || చ్ఱ |- ! ఛ | ఛ్క || ఛ్ఖ || ఛ్గ || ఛ్ఘ || ఛ్ఙ || ఛ్చ || ఛ్ఛ || ఛ్జ || ఛ్ఝ || ఛ్ఞ || ఛ్ట || ఛ్ఠ || ఛ్డ || ఛ్ఢ || ఛ్ణ || ఛ్త || ఛ్థ || ఛ్ద || ఛ్ధ || ఛ్న || ఛ్ప || ఛ్ఫ || ఛ్బ || ఛ్భ || ఛ్మ || ఛ్య || ఛ్ర || ఛ్ల || ఛ్వ || ఛ్శ || ఛ్ష || ఛ్స || ఛ్హ || ఛ్ళ || ఛ్క్ష || ఛ్ఱ |- ! జ | జ్క || జ్ఖ || జ్గ || జ్ఘ || జ్ఙ || జ్చ || జ్ఛ || జ్జ || జ్ఝ || జ్ఞ || జ్ట || జ్ఠ || జ్డ || జ్ఢ || జ్ణ || జ్త || జ్థ || జ్ద || జ్ధ || జ్న || జ్ప || జ్ఫ || జ్బ || జ్భ || జ్మ || జ్య || జ్ర || జ్ల || జ్వ || జ్శ || జ్ష || జ్స || జ్హ || జ్ళ || జ్క్ష || జ్ఱ |- ! ఝ | ఝ్క || ఝ్ఖ || ఝ్గ || ఝ్ఘ || ఝ్ఙ || ఝ్చ || ఝ్ఛ || ఝ్జ || ఝ్ఝ || ఝ్ఞ || ఝ్ట || ఝ్ఠ || ఝ్డ || ఝ్ఢ || ఝ్ణ || ఝ్త || ఝ్థ || ఝ్ద || ఝ్ధ || ఝ్న || ఝ్ప || ఝ్ఫ || ఝ్బ || ఝ్భ || ఝ్మ || ఝ్య || ఝ్ర || ఝ్ల || ఝ్వ || ఝ్శ || ఝ్ష || ఝ్స || ఝ్హ || ఝ్ళ || ఝ్క్ష || ఝ్ఱ |- ! ఞ | ఞ్క || ఞ్ఖ || ఞ్గ || ఞ్ఘ || ఞ్ఙ || ఞ్చ || ఞ్ఛ || ఞ్జ || ఞ్ఝ || ఞ్ఞ || ఞ్ట || ఞ్ఠ || ఞ్డ || ఞ్ఢ || ఞ్ణ || ఞ్త || ఞ్థ || ఞ్ద || ఞ్ధ || ఞ్న || ఞ్ప || ఞ్ఫ || ఞ్బ || ఞ్భ || ఞ్మ || ఞ్య || ఞ్ర || ఞ్ల || ఞ్వ || ఞ్శ || ఞ్ష || ఞ్స || ఞ్హ || ఞ్ళ || ఞ్క్ష || ఞ్ఱ |- ! ట | ట్క || ట్ఖ || ట్గ || ట్ఘ || ట్ఙ || ట్చ || ట్ఛ || ట్జ || ట్ఝ || ట్ఞ || ట్ట || ట్ఠ || ట్డ || ట్ఢ || ట్ణ || ట్త || ట్థ || ట్ద || ట్ధ || ట్న || ట్ప || ట్ఫ || ట్బ || ట్భ || ట్మ || ట్య || ట్ర || ట్ల || ట్వ || ట్శ || ట్ష || ట్స || ట్హ || ట్ళ || ట్క్ష || ట్ఱ |- ! ఠ | ఠ్క || ఠ్ఖ || ఠ్గ || ఠ్ఘ || ఠ్ఙ || ఠ్చ || ఠ్ఛ || ఠ్జ || ఠ్ఝ || ఠ్ఞ || ఠ్ట || ఠ్ఠ || ఠ్డ || ఠ్ఢ || ఠ్ణ || ఠ్త || ఠ్థ || ఠ్ద || ఠ్ధ || ఠ్న || ఠ్ప || ఠ్ఫ || ఠ్బ || ఠ్భ || ఠ్మ || ఠ్య || ఠ్ర || ఠ్ల || ఠ్వ || ఠ్శ || ఠ్ష || ఠ్స || ఠ్హ || ఠ్ళ || ఠ్క్ష || ఠ్ఱ |- ! డ | డ్క || డ్ఖ || డ్గ || డ్ఘ || డ్ఙ || డ్చ || డ్ఛ || డ్జ || డ్ఝ || డ్ఞ || డ్ట || డ్ఠ || డ్డ || డ్ఢ || డ్ణ || డ్త || డ్థ || డ్ద || డ్ధ || డ్న || డ్ప || డ్ఫ || డ్బ || డ్భ || డ్మ || డ్య || డ్ర || డ్ల || డ్వ || డ్శ || డ్ష || డ్స || డ్హ || డ్ళ || డ్క్ష || డ్ఱ |- ! ఢ | ఢ్క || ఢ్ఖ || ఢ్గ || ఢ్ఘ || ఢ్ఙ || ఢ్చ || ఢ్ఛ || ఢ్జ || ఢ్ఝ || ఢ్ఞ || ఢ్ట || ఢ్ఠ || ఢ్డ || ఢ్ఢ || ఢ్ణ || ఢ్త || ఢ్థ || ఢ్ద || ఢ్ధ || ఢ్న || ఢ్ప || ఢ్ఫ || ఢ్బ || ఢ్భ || ఢ్మ || ఢ్య || ఢ్ర || ఢ్ల || ఢ్వ || ఢ్శ || ఢ్ష || ఢ్స || ఢ్హ || ఢ్ళ || ఢ్క్ష || ఢ్ఱ |- ! ణ | ణ్క || ణ్ఖ || ణ్గ || ణ్ఘ || ణ్ఙ || ణ్చ || ణ్ఛ || ణ్జ || ణ్ఝ || ణ్ఞ || ణ్ట || ణ్ఠ || ణ్డ || ణ్ఢ || ణ్ణ || ణ్త || ణ్థ || ణ్ద || ణ్ధ || ణ్న || ణ్ప || ణ్ఫ || ణ్బ || ణ్భ || ణ్మ || ణ్య || ణ్ర || ణ్ల || ణ్వ || ణ్శ || ణ్ష || ణ్స || ణ్హ || ణ్ళ || ణ్క్ష || ణ్ఱ |- ! త | త్క || త్ఖ || త్గ || త్ఘ || త్ఙ || త్చ || త్ఛ || త్జ || త్ఝ || త్ఞ || త్ట || త్ఠ || త్డ || త్ఢ || త్ణ || త్త || త్థ || త్ద || త్ధ || త్న || త్ప || త్ఫ || త్బ || త్భ || త్మ || త్య || త్ర || త్ల || త్వ || త్శ || త్ష || త్స || త్హ || త్ళ || త్క్ష || త్ఱ |- ! థ | థ్క || థ్ఖ || థ్గ || థ్ఘ || థ్ఙ || థ్చ || థ్ఛ || థ్జ || థ్ఝ || థ్ఞ || థ్ట || థ్ఠ || థ్డ || థ్ఢ || థ్ణ || థ్త || థ్థ || థ్ద || థ్ధ || థ్న || థ్ప || థ్ఫ || థ్బ || థ్భ || థ్మ || థ్య || థ్ర || థ్ల || థ్వ || థ్శ || థ్ష || థ్స || థ్హ || థ్ళ || థ్క్ష || థ్ఱ |- ! ద | ద్క || ద్ఖ || ద్గ || ద్ఘ || ద్ఙ || ద్చ || ద్ఛ || ద్జ || ద్ఝ || ద్ఞ || ద్ట || ద్ఠ || ద్డ || ద్ఢ || ద్ణ || ద్త || ద్థ || ద్ద || ద్ధ || ద్న || ద్ప || ద్ఫ || ద్బ || ద్భ || ద్మ || ద్య || ద్ర || ద్ల || ద్వ || ద్శ || ద్ష || ద్స || ద్హ || ద్ళ || ద్క్ష || ద్ఱ |- ! ధ | ధ్క || ధ్ఖ || ధ్గ || ధ్ఘ || ధ్ఙ || ధ్చ || ధ్ఛ || ధ్జ || ధ్ఝ || ధ్ఞ || ధ్ట || ధ్ఠ || ధ్డ || ధ్ఢ || ధ్ణ || ధ్త || ధ్థ || ధ్ద || ధ్ధ || ధ్న || ధ్ప || ధ్ఫ || ధ్బ || ధ్భ || ధ్మ || ధ్య || ధ్ర || ధ్ల || ధ్వ || ధ్శ || ధ్ష || ధ్స || ధ్హ || ధ్ళ || ధ్క్ష || ధ్ఱ |- ! న | న్క || న్ఖ || న్గ || న్ఘ || న్ఙ || న్చ || న్ఛ || న్జ || న్ఝ || న్ఞ || న్ట || న్ఠ || న్డ || న్ఢ || న్ణ || న్త || న్థ || న్ద || న్ధ || న్న || న్ప || న్ఫ || న్బ || న్భ || న్మ || న్య || న్ర || న్ల || న్వ || న్శ || న్ష || న్స || న్హ || న్ళ || న్క్ష || న్ఱ |- ! ప | ప్క || ప్ఖ || ప్గ || ప్ఘ || ప్ఙ || ప్చ || ప్ఛ || ప్జ || ప్ఝ || ప్ఞ || ప్ట || ప్ఠ || ప్డ || ప్ఢ || ప్ణ || ప్త || ప్థ || ప్ద || ప్ధ || ప్న || ప్ప || ప్ఫ || ప్బ || ప్భ || ప్మ || ప్య || ప్ర || ప్ల || ప్వ || ప్శ || ప్ష || ప్స || ప్హ || ప్ళ || ప్క్ష || ప్ఱ |- ! ఫ | ఫ్క || ఫ్ఖ || ఫ్గ || ఫ్ఘ || ఫ్ఙ || ఫ్చ || ఫ్ఛ || ఫ్జ || ఫ్ఝ || ఫ్ఞ || ఫ్ట || ఫ్ఠ || ఫ్డ || ఫ్ఢ || ఫ్ణ || ఫ్త || ఫ్థ || ఫ్ద || ఫ్ధ || ఫ్న || ఫ్ప || ఫ్ఫ || ఫ్బ || ఫ్భ || ఫ్మ || ఫ్య || ఫ్ర || ఫ్ల || ఫ్వ || ఫ్శ || ఫ్ష || ఫ్స || ఫ్హ || ఫ్ళ || ఫ్క్ష || ఫ్ఱ |- ! బ | బ్క || బ్ఖ || బ్గ || బ్ఘ || బ్ఙ || బ్చ || బ్ఛ || బ్జ || బ్ఝ || బ్ఞ || బ్ట || బ్ఠ || బ్డ || బ్ఢ || బ్ణ || బ్త || బ్థ || బ్ద || బ్ధ || బ్న || బ్ప || బ్ఫ || బ్బ || బ్భ || బ్మ || బ్య || బ్ర || బ్ల || బ్వ || బ్శ || బ్ష || బ్స || బ్హ || బ్ళ || బ్క్ష || బ్ఱ |- ! భ | భ్క || భ్ఖ || భ్గ || భ్ఘ || భ్ఙ || భ్చ || భ్ఛ || భ్జ || భ్ఝ || భ్ఞ || భ్ట || భ్ఠ || భ్డ || భ్ఢ || భ్ణ || భ్త || భ్థ || భ్ద || భ్ధ || భ్న || భ్ప || భ్ఫ || భ్బ || భ్భ || భ్మ || భ్య || భ్ర || భ్ల || భ్వ || భ్శ || భ్ష || భ్స || భ్హ || భ్ళ || భ్క్ష || భ్ఱ |- ! మ | మ్క || మ్ఖ || మ్గ || మ్ఘ || మ్ఙ || మ్చ || మ్ఛ || మ్జ || మ్ఝ || మ్ఞ || మ్ట || మ్ఠ || మ్డ || మ్ఢ || మ్ణ || మ్త || మ్థ || మ్ద || మ్ధ || మ్న || మ్ప || మ్ఫ || మ్బ || మ్భ || మ్మ || మ్య || మ్ర || మ్ల || మ్వ || మ్శ || మ్ష || మ్స || మ్హ || మ్ళ || మ్క్ష || మ్ఱ |- ! య | య్క || య్ఖ || య్గ || య్ఘ || య్ఙ || య్చ || య్ఛ || య్జ || య్ఝ || య్ఞ || య్ట || య్ఠ || య్డ || య్ఢ || య్ణ || య్త || య్థ || య్ద || య్ధ || య్న || య్ప || య్ఫ || య్బ || య్భ || య్మ || య్య || య్ర || య్ల || య్వ || య్శ || య్ష || య్స || య్హ || య్ళ || య్క్ష || య్ఱ |- ! ర | ర్క || ర్ఖ || ర్గ || ర్ఘ || ర్ఙ || ర్చ || ర్ఛ || ర్జ || ర్ఝ || ర్ఞ || ర్ట || ర్ఠ || ర్డ || ర్ఢ || ర్ణ || ర్త || ర్థ || ర్ద || ర్ధ || ర్న || ర్ప || ర్ఫ || ర్బ || ర్భ || ర్మ || ర్య || ర్ర || ర్ల || ర్వ || ర్శ || ర్ష || ర్స || ర్హ || ర్ళ || ర్క్ష || ర్ఱ |- ! ల | ల్క || ల్ఖ || ల్గ || ల్ఘ || ల్ఙ || ల్చ || ల్ఛ || ల్జ || ల్ఝ || ల్ఞ || ల్ట || ల్ఠ || ల్డ || ల్ఢ || ల్ణ || ల్త || ల్థ || ల్ద || ల్ధ || ల్న || ల్ప || ల్ఫ || ల్బ || ల్భ || ల్మ || ల్య || ల్ర || ల్ల || ల్వ || ల్శ || ల్ష || ల్స || ల్హ || ల్ళ || ల్క్ష || ల్ఱ |- ! వ | వ్క || వ్ఖ || వ్గ || వ్ఘ || వ్ఙ || వ్చ || వ్ఛ || వ్జ || వ్ఝ || వ్ఞ || వ్ట || వ్ఠ || వ్డ || వ్ఢ || వ్ణ || వ్త || వ్థ || వ్ద || వ్ధ || వ్న || వ్ప || వ్ఫ || వ్బ || వ్భ || వ్మ || వ్య || వ్ర || వ్ల || వ్వ || వ్శ || వ్ష || వ్స || వ్హ || వ్ళ || వ్క్ష || వ్ఱ |- ! శ | శ్క || శ్ఖ || శ్గ || శ్ఘ || శ్ఙ || శ్చ || శ్ఛ || శ్జ || శ్ఝ || శ్ఞ || శ్ట || శ్ఠ || శ్డ || శ్ఢ || శ్ణ || శ్త || శ్థ || శ్ద || శ్ధ || శ్న || శ్ప || శ్ఫ || శ్బ || శ్భ || శ్మ || శ్య || శ్ర || శ్ల || శ్వ || శ్శ || శ్ష || శ్స || శ్హ || శ్ళ || శ్క్ష || శ్ఱ |- ! ష | ష్క || ష్ఖ || ష్గ || ష్ఘ || ష్ఙ || ష్చ || ష్ఛ || ష్జ || ష్ఝ || ష్ఞ || ష్ట || ష్ఠ || ష్డ || ష్ఢ || ష్ణ || ష్త || ష్థ || ష్ద || ష్ధ || ష్న || ష్ప || ష్ఫ || ష్బ || ష్భ || ష్మ || ష్య || ష్ర || ష్ల || ష్వ || ష్శ || ష్ష || ష్స || ష్హ || ష్ళ || ష్క్ష || ష్ఱ |- ! స | స్క || స్ఖ || స్గ || స్ఘ || స్ఙ || స్చ || స్ఛ || స్జ || స్ఝ || స్ఞ || స్ట || స్ఠ || స్డ || స్ఢ || స్ణ || స్త || స్థ || స్ద || స్ధ || స్న || స్ప || స్ఫ || స్బ || స్భ || స్మ || స్య || స్ర || స్ల || స్వ || స్శ || స్ష || స్స || స్హ || స్ళ || స్క్ష || స్ఱ |- ! హ | హ్క || హ్ఖ || హ్గ || హ్ఘ || హ్ఙ || హ్చ || హ్ఛ || హ్జ || హ్ఝ || హ్ఞ || హ్ట || హ్ఠ || హ్డ || హ్ఢ || హ్ణ || హ్త || హ్థ || హ్ద || హ్ధ || హ్న || హ్ప || హ్ఫ || హ్బ || హ్భ || హ్మ || హ్య || హ్ర || హ్ల || హ్వ || హ్శ || హ్ష || హ్స || హ్హ || హ్ళ || హ్క్ష || హ్ఱ |- ! ళ | ళ్క || ళ్ఖ || ళ్గ || ళ్ఘ || ళ్ఙ || ళ్చ || ళ్ఛ || ళ్జ || ళ్ఝ || ళ్ఞ || ళ్ట || ళ్ఠ || ళ్డ || ళ్ఢ || ళ్ణ || ళ్త || ళ్థ || ళ్ద || ళ్ధ || ళ్న || ళ్ప || ళ్ఫ || ళ్బ || ళ్భ || ళ్మ || ళ్య || ళ్ర || ళ్ల || ళ్వ || ళ్శ || ళ్ష || ళ్స || ళ్హ || ళ్ళ || ళ్క్ష || ళ్ఱ |- ! క్ష | క్ష్క || క్ష్ఖ || క్ష్గ || క్ష్ఘ || క్ష్ఙ || క్ష్చ || క్ష్ఛ || క్ష్జ || క్ష్ఝ || క్ష్ఞ || క్ష్ట || క్ష్ఠ || క్ష్డ || క్ష్ఢ || క్ష్ణ || క్ష్త || క్ష్థ || క్ష్ద || క్ష్ధ || క్ష్న || క్ష్ప || క్ష్ఫ || క్ష్బ || క్ష్భ || క్ష్మ || క్ష్య || క్ష్ర || క్ష్ల || క్ష్వ || క్ష్శ || క్ష్ష || క్ష్స || క్ష్హ || క్ష్ళ || క్ష్క్ష || క్ష్ఱ |- ! ఱ | ఱ్క || ఱ్ఖ || ఱ్గ || ఱ్ఘ || ఱ్ఙ || ఱ్చ || ఱ్ఛ || ఱ్జ || ఱ్ఝ || ఱ్ఞ || ఱ్ట || ఱ్ఠ || ఱ్డ || ఱ్ఢ || ఱ్ణ || ఱ్త || ఱ్థ || ఱ్ద || ఱ్ధ || ఱ్న || ఱ్ప || ఱ్ఫ || ఱ్బ || ఱ్భ || ఱ్మ || ఱ్య || ఱ్ర || ఱ్ల || ఱ్వ || ఱ్శ || ఱ్ష || ఱ్స || ఱ్హ || ఱ్ళ || ఱ్క్ష || ఱ్ఱ |} ==وِئنجن تے سوَر اکّھراں دے سنیوجک اکّھر== {| class="wikitable" style="font-size:150٪" xml:lang="te" lang="te" |- |style="width:auto"| '''అ''' |style="width:8٪"| '''ఆ''' |style="width:8٪"| '''ఇ''' |style="width:8٪"| '''ఈ''' |style="width:8٪"| '''ఉ''' |style="width:8٪"| '''ఊ''' |style="width:8٪"| '''ఋ''' |style="width:8٪"| '''ౠ''' |style="width:8٪"| '''ఌ''' |style="width:8٪"| '''ౡ''' |style="width:6.7٪"| '''ఎ''' |style="width:6.7٪"| '''ఏ''' |style="width:6.7٪"| '''ఐ''' |style="width:6.7٪"| '''ఒ''' |style="width:6.7٪"| '''ఓ''' |style="width:6.7٪"| '''ఔ''' |style="width:6.7٪"| '''అం''' |style="width:6.7٪"| '''అః''' |style="width:6.7٪"| No vowel |- |- | క | కా | కి | కీ | కు | కూ | కృ | కౄ | కౢ | కౣ | కె | కే | కై | కొ | కో | కౌ | కం | కః | క్ |- | ఖ | ఖా | ఖి | ఖీ | ఖు | ఖూ | ఖృ | ఖౄ | ఖౢ | ఖౣ | ఖె | ఖే | ఖై | ఖొ | ఖో | ఖౌ | ఖం | ఖః | ఖ్ |- | గ | గా | గి | గీ | గు | గూ | గృ | గౄ | గౢ | గౣ | గె | గే | గై | గొ | గో | గౌ | గం | గః | గ్ |- | ఘ | ఘా | ఘి | ఘీ | ఘు | ఘూ | ఘృ | ఘౄ | ఘౢ | ఘౣ | ఘె | ఘే | ఘై | ఘొ | ఘో | ఘౌ | ఘం | ఘః | ఘ్ |- | ఙ | ఙా | ఙి | ఙీ | ఙు | ఙూ | ఙృ | ఙౄ | ఙౢ | ఙౣ | ఙె | ఙే | ఙై | ఙొ | ఙో | ఙౌ | ఙం | ఙః | ఙ్ |- | చ | చా | చి | చీ | చు | చూ | చృ | చౄ | చౢ | చౣ | చె | చే | చై | చొ | చో | చౌ | చం | చః | చ్ |- | ఛ | ఛా | ఛి | ఛీ | ఛు | ఛూ | ఛృ | ఛౄ | ఛౢ | ఛౣ | ఛె | ఛే | ఛై | ఛొ | ఛో | ఛౌ | ఛం | ఛః | ఛ్ |- | జ | జా | జి | జీ | జు | జూ | జృ | జౄ | జౢ | జౣ | జె | జే | జై | జొ | జో | జౌ | జం | జః | జ్ |- | ఝ | ఝా | ఝి | ఝీ | ఝు | ఝూ | ఝృ | ఝౄ | ఝౢ | ఝౣ | ఝె | ఝే | ఝై | ఝొ | ఝో | ఝౌ | ఝం | ఝః | ఝ్ |- | ఞ | ఞా | ఞి | ఞీ | ఞు | ఞూ | ఞృ | ఞౄ | ఞౢ | ఞౣ | ఞె | ఞే | ఞై | ఞొ | ఞో | ఞౌ | ఞం | ఞః | ఞ్ |- | ట | టా | టి | టీ | టు | టూ | టృ | టౄ | టౢ | టౣ | టె | టే | టై | టొ | టో | టౌ | టం | టః | ట్ |- | ఠ | ఠా | ఠి | ఠీ | ఠు | ఠూ | ఠృ | ఠౄ | ఠౢ | ఠౣ | ఠె | ఠే | ఠై | ఠొ | ఠో | ఠౌ | ఠం | ఠః | ఠ్ |- | డ | డా | డి | డీ | డు | డూ | డృ | డౄ | డౢ | డౣ | డె | డే | డై | డొ | డో | డౌ | డం | డః | డ్ |- | ఢ | ఢా | ఢి | ఢీ | ఢు | ఢూ | ఢృ | ఢౄ | ఢౢ | ఢౣ | ఢె | ఢే | ఢై | ఢొ | ఢో | ఢౌ | ఢం | ఢః | ఢ్ |- | ణ | ణా | ణి | ణీ | ణు | ణూ | ణృ | ణౄ | ణౢ | ణౣ | ణె | ణే | ణై | ణొ | ణో | ణౌ | ణం | ణః | ణ్ |- | త | తా | తి | తీ | తు | తూ | తృ | తౄ | తౢ | తౣ | తె | తే | తై | తొ | తో | తౌ | తం | తః | త్ |- | థ | థా | థి | థీ | థు | థూ | థృ | థౄ | థౢ | థౣ | థె | థే | థై | థొ | థో | థౌ | థం | థః | థ్ |- | ద | దా | ది | దీ | దు | దూ | దృ | దౄ | దౢ | దౣ | దె | దే | దై | దొ | దొ | దౌ | దం | దః | ద్ |- | ధ | ధా | ధి | ధీ | ధు | ధూ | ధృ | ధౄ | ధౢ | ధౣ | ధె | ధే | ధై | ధొ | ధో | ధౌ | ధం | ధః | ధ్ |- | న | నా | ని | నీ | ను | నూ | నృ | నౄ | నౢ | నౣ | నె | నే | నై | నొ | నో | నౌ | నం | నః | న్ |- | ప | పా | పి | పీ | పు | పూ | పృ | పౄ | పౢ | పౣ | పె | పే | పై | పొ | పో | పౌ | పం | పః | ప్ |- | ఫ | ఫా | ఫి | ఫీ | ఫు | ఫూ | ఫృ | ఫౄ | ఫౢ | ఫౣ | ఫె | ఫే | ఫై | ఫొ | ఫో | ఫౌ | ఫం | ఫః | ఫ్ |- | బ | బా | బి | బీ | బు | బూ | బృ | బౄ | బౢ | బౣ | బె | బే | బై | బొ | బో | బౌ | బం | బః | బ్ |- | భ | భా | భి | బీ | భు | భూ | భృ | భౄ | భౢ | భౣ | భె | భే | భై | భొ | భో | భౌ | భం | భః | భ్ |- | మ | మా | మి | మీ | ము | మూ | మృ | మౄ | మౢ | మౣ | మె | మే | మై | మొ | మో | మౌ | మం | మః | మ్ |- | య | యా | యి | యీ | యు | యూ | యృ | యౄ | యౢ | యౣ | యె | యే | యై | యొ | యో | యౌ | యం | యః | య్ |- | ర | రా | రి | రీ | రు | రూ | రృ | రౄ | రౢ | రౣ | రె | రే | రై | రొ | రో | రౌ | రం | రః | ర్ |- | ల | లా | లి | లీ | లు | లూ | లృ | లౄ | లౢ | లౣ | లె | లే | లై | లొ | లో | లౌ | లం | లః | ల్ |- | వ | వా | వి | వీ | వు | వూ | వృ | వౄ | వౢ | వౣ | వె | వే | వై | వొ | వో | వౌ | వం | వః | వ్ |- | శ | శా | శి | శీ | శు | శూ | శృ | శౄ | శౢ | శౣ | శె | శే | శై | శొ | శో | శౌ | శం | శః | శ్ |- | ష | షా | షి | షీ | షు | షూ | షృ | షౄ | షౢ | షౣ | షె | షే | షై | షొ | షో | షౌ | షం | షః | ష్ |- | స | సా | సి | సీ | సు | సూ | సృ | సౄ | సౢ | సౣ | సె | సే | సై | సొ | సో | సౌ | సం | సః | స్ |- | హ | హా | హి | హీ | హు | హూ | హృ | హౄ | హౢ | హౣ | హె | హే | హై | హొ | హో | హౌ | హం | హః | హ్ |- | ళ | ళా | ళి | ళీ | ళు | ళూ | ళృ | ళౄ | ళౢ | ళౣ | ళె | ళే | ళై | ళొ | ళో | ళౌ | ళం | ళః | ళ్ |- | క్ష | క్షా | క్షి | క్షీ | క్షు | క్షూ | క్షృ | క్షౄ | క్షౢ | క్షౣ | క్షె | క్షే |''' క్షై''' | క్షొ | క్షో | క్షౌ | క్షం | క్షః | క్ష్ |- | ఱ | ఱా | ఱి | ఱీ | ఱు | ఱూ | ఱృ | ఱౄ | ఱౢ | ఱౣ | ఱె | ఱే | ఱై | ఱొ | ఱో | ఱౌ | ఱం | ఱః | ఱ్ |} ==سنکھیاسوچی== {| class="wikitable" border="1" style="text-align:center؛ font-size:200٪؛" |- style="font-size:50٪" !0 || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 |- | ౦ || ౧|| ౨|| ౩|| ౪|| ౫|| ౬|| ౭|| ౮|| ౯ |} {| class="wikitable" border="1" style="text-align:center؛ font-size:200٪؛" |- style="font-size:50٪" !{{frac|0|4}} || {{frac|1|4}} || {{frac|2|4}} || {{frac|3|4}} || {{frac|0|16}} || {{frac|1|16}} || {{frac|2|16}} || {{frac|3|16}} |- | ౸ || ౹ || ౺ || ౻ || ౦ || ౼ || ౽ || ౾ |} NOTE: {{lang|te|౹}}، {{lang|te|౺}}، and {{lang|te|౻}} are used also for {{frac|1|64}}، {{frac|2|64}}، {{frac|3|64}}، {{frac|1|1024}}، etc. and {{lang|te|౼}}، {{lang|te|౽}}، and {{lang|te|౾}} are also used for {{frac|1|256}}، {{frac|2|256}}، {{frac|3|256}}، {{frac|1|4096}}، etc.<ref>{{cite web|url=http://www.dkuug.dk/jtc1/sc2/wg2/docs/n3156.pdf|title=Telugu Measures and Arithmetic Marks|author=Nāgārjuna Venna|work=JTC1/SC2/WG2 N3156|publisher=International Organization for Standardization|accessdate=July 29، 2012}}</ref> ==یونیکوڈ== {{Unicode chart Telugu}} ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلے جوڑ== * [http://www.engr.mun.ca/~adluri/telugu/ Useful and authenticated information about Telugu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100412204033/http://www.engr.mun.ca/~adluri/telugu/ |date=2010-04-12 }} * [http://www.sydneytelugu.org '''Telugu Association Inc. Sydney Australia.''' Celebration of Telugu Culture in Sydney] * [http://www.taai.net.au '''Telugu Association of Australia Inc. Melbourne Australia.''' Celebration of Telugu Language, Literature and Culture in Victoria] * [http://www.omniglot.com/writing/telugu.htm Omniglot - Telugu script] * [http://specials.msn.co.in/ilit/Telugu.aspx Microsoft - Telugu Input tool]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120623001614/http://specials.msn.co.in/ilit/Telugu.aspx |date=2012-06-23 }} * [http://www.telugudictionary.org Telugu to English Dictionary] [[گٹھ:لپیاں]] [[گٹھ:لپی]] [[گٹھ:بولیاں]] [[گٹھ:بولی]] [[گٹھ:دنیا دیاں بولیاں]] [[گٹھ:لسانیات]] [[گٹھ:زباناں]] [[گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس]] [[گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں]] [[گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں]] [[گٹھ:تیلگو بولی]] [[گٹھ:تیلگو لپی]] 5q1s62trvmi1wr602k8qah48ss0y3gi 0 53223 708120 690797 2026-06-20T17:15:18Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708120 wikitext text/x-wiki [[بھارت]] دے وکھ وکھ پرانتاں اتے کیندرشاست پردیشاں دے انوشاسکاں اتے [[راجپال| راجپالاں]] دی لسٹ {| class="sortable wikitable" |- !scope=col style="width: 175px؛"|راج <br/> <small> (پوروَ راجپال) !scope=col style="width: 175px؛"|نام !scope=col style="width: 125px؛"|پدگرہن <br/> <small> (کارجکال معیاد) !scope=col class=unsortable|حوالہ |- align=center style="height: 60px؛" | [[اروناچل پردیش]] <br/> <small> ([[ارناچل پردیش دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[نربھئے شرما]] | {{dts|format=dmy|2013 | 5 | 29 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 5 | 29 }}) | <ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com / 2013-05-30 / india / 39628292_1_arunachal-pradesh-indian-army-nabam-tuki New Arunachal governor sworn in ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105000533/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/ |date=2012-11-05 }}. [[د ٹائیمس آف انڈیا]]، 30 مئی 2013، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style="height: 60px؛" | [[اسم]] <br/> <small> ([[اسم دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[جانکی بلبھ پٹنائک]] | {{dts|format=dmy|2009 | 12 | 11 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2009 | 12 | 11 }}) | <ref>[http://www.dnaindia.com / india / report_janaki-ballabh-patnaik-sworn-in-as-new-governor-of-assam_1322634 Janaki Ballabh Patnaik sworn in as new governor of Assam ].ڈیئینئے.11 دسمبر 2009، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style="height: 60px؛" | [[آندھر پردیش]] <br/> <small> ([[آندھر پردیش دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[اکاڈُ شرینواسن لکشمی نرسنہن]] | {{dts|format=dmy|2009 | 12 | 28 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2009 | 12 | 28 }}) | <ref>جے بالاجی، [http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / narasimhan-to-look-after-andhra-pradesh / article127356.ece Narasimhan to look after Andhra Pradesh ]. [[د ہندو]].28 دسمبر 2009، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style="height: 60px؛" | [[اتر پردیش]] <br/> <small> ([[اتر پردیش دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[بنواری لال جوشی]] | {{dts|format=dmy|2009 | 7 | 28 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2009 | 7 | 28 }}) | <ref>آتیک خان، [http://www.thehinretrieved on 19 january 2014.du.com / todays-paper / tp-national / tp-otherstates / no-raj-bhavangovt-confrontation-joshi / article241230.ece No Raj Bhavan–Govt.confrontation: Joshi ]، د ہندو، 29 جولائی 2009، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style="height: 60px؛" | [[اتراکھنڈ]] <br/> <small> ([[اتراکھنڈ دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[عزیز قریشی]] | {{dts|format=dmy|2012 | 5 | 15 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2012 | 5 | 15 }}) | <ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / tp-newdelhi / aziz-qureshi-sworn-in-as-uttarakhand-governor / article3423732.ece Aziz Qureshi sworn in as Uttarakhand Governor ].د ہندو.16 مئی 2012.ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[اوڈیشا]] <br/> <small> ([[اوڈیشا دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[ایس سی ضمیر]] | {{dts|format=dmy|2013 | 3 | 21 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 3 | 21 }}) | <ref>[http://www.thehindubusinessline.com / news / states / sc-jamir-sworn-in-as-new-governor-of-odisha / article4533759.ece S.C Jamir sworn in as new Governor of Odisha ].بزنس لکیر.21 مارچ 2013.ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[کرناٹک]] <br/> <small> ([[کرناٹک دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[ہنسراج بھاردواج]] | {{dts|format=dmy|2009 | 6 | 29 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2009 | 6 | 29 }}) | <ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / tp-karnataka / bhardwaj-sworn-in-karnataka-governor / article272571.ece Bhardwaj sworn in Karnataka Governor ].د ہندو.30 جون 2009.ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[کیرل]] <br/> <small> ([[کیرل دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[نکھل کمار]] | {{dts|format=dmy|2013 | 3 | 23 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 3 | 23 }}) | <ref>[http://www.thehindu.com / news / national / nikhil-kumar-sworn-in-as-governor-of-kerala / article4541690.ece Nikhil Kumar sworn in as Governor of Kerala ].د ہندو.23 مارچ 2013.ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[گجرات]] <br/> <small> ([[گجرات دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[کملیا بینیوال]] | {{dts|format=dmy|2009 | 11 | 27 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2009 | 11 | 27 }}) | <ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com / 2009-11-28 / ahmedabad / 28105588_1_23rd-governor-kamla-beniwal-devendra-nath-dwivedi Kamla Beniwal sworn in as Guj governor ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105000533/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/ |date=2012-11-05 }}.د ٹائیمس آف انڈیا، 28 نومبر 2009، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[گووا]] <br/> <small> ([[گووا دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[بھارت ویر وانچو]] | {{dts|format=dmy|2012 | 5 | 4 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2012 | 5 | 4 }}) | <ref>[http://www.rajbhavangoa.org / governor_resume.htm Profile of H.E.Shri Bharat Vir Wanchoo، Governor of Goa ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120818064847/http://www.rajbhavangoa.org/ |date=2012-08-18 }}.راج-محل، گووا، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[چھتیسگڑھ]] <br/> <small> ([[چھتیسگڑھ دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[شیکھر دتّ]] | {{dts|format=dmy|2010 | 1 | 23 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2010 | 1 | 23 }}) | <ref>[http://cgvidhansabha.gov.in / english / governor3.htm H.E.Shri Shekhar Dutt، Governor of Chhattisgarh ].چھتیسگڑھ ودھانسبھا، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[جموں اتے کشمیر]] <br/> <small> ([[جموں اتے کشمیر دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[نرندر ناتھ ووہرا]] | {{dts|format=dmy|2008 | 6 | 25 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2008 | 6 | 25 }}) | <ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / vohra-sworn-in-as-new-jammu-and-kashmir-governor / article1284775.ece Vohra sworn in as new Jammu and Kashmir Governor ].د ہندو.26 جون 2008.ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[جھارکھنڈ]] <br/> <small> ([[جھارکھنڈ دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[سئد احمد (راجنیتیوان)|سئد احمد]] | {{dts|format=dmy|2011 | 9 | 4 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2011 | 9 | 4 }}) | <ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / new-jharkhand-governor-assumes-charge / article2425148.ece New Jharkhand Governor assumes charge ].د ہندو.5 ستمبر 2011.ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[تملناڈُ]] <br/> <small> ([[تمل ناڈُ دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[کونجیٹی روسئیا]] | {{dts|format=dmy|2011 | 8 | 31 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2011 | 8 | 31 }}) | <ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / i-will-be-a-wellwisher-of-tamil-nadu-says-new-governor-rosaiah / article2416160.ece I will be a well-wisher of Tamil Nadu، says new Governor Rosaiah ].د ہندو، 1 ستمبر 2011، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[ترپرا]] <br/> <small> ([[ترپرا دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[دیوانند نرم]] | {{dts|format=dmy|2013 | 3 | 25 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 3 | 25 }}) | <ref>[http://www.thehindubusinessline.com / news / states / konwar-takes-oath-as-tripura-governor / article4546986.ece Konwar takes oath as Tripura Governor ].بزنس لکیر.25 مارچ 2013.ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[ناگالینڈ]] <br/> <small> ([[ناگالینڈ دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[اشونی کمار (آئیپیئیس)|اشونی کمار]] | {{dts|format=dmy|2013 | 3 | 21 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 3 | 21 }}) | <ref>[http://www.hindustantimes.com / india-news / ashwani-kumar-sworn-in-as-governor-of-nagaland / article1-1029863.aspx Ashwani Kumar sworn in as governor of Nagaland ].د ہندوستان ٹائیمس، 21 مارچ 2013.ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[پنجاب (بھارت)|پنجاب]] <br/> <small> ([[پنجاب (بھارت) دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[شوراج پاٹل]] | {{dts|format=dmy|2010 | 1 | 22 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2010 | 1 | 22 }}) | <ref name = SHIVRAJ >[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / tp-otherstates / patil-sworn-in-as-new-punjab-governor / article689406.ece Patil sworn in as new Punjab Governor ].د ہندو.23 جنوری 2010.ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[پچھم بنگال]] <br/> <small> ([[پچھم بنگال دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[ایم کے نارائنن]] | {{dts|format=dmy|2010 | 1 | 24 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2010 | 1 | 24 }}) | <ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / mk-narayanan-assumes-charge / article690756.ece M.K.Narayanan assumes charge ].د ہندو.25 جنوری 2010، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[بہار]] <br/> <small> ([[بہار دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[گیاندیو یشونتراو پاٹل]] | {{dts|format=dmy|2013 | 3 | 22 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 3 | 22 }}) | <ref>[http://www.thehindubusinessline.com / news / states / dy-patil-sworn-in-as-governor-of-bihar / article4538321.ece D.Y Patil sworn in as Governor of Bihar ].بزنس لکیر.22 مارچ 2013.ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[منیپر]] <br/> <small> ([[منیپر دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[ونود کمار دگل]] | {{dts|format=dmy|2013 | 12 | 31 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 12 | 31 }}) | <ref>ابویائما لیتھنگبم، [http://www.thehindu.com / news / national / other-states / vinod-kumar-duggal-takes-over-as-manipurs-governor / article5523162.ece Vinod Kumar Duggal sworn in Manipur Governor ].د ہندو.31 دسمبر 2013.ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[مدھ پردیش]] <br/> <small> ([[مدھ پردیش دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[رام نریش یادو]] | {{dts|format=dmy|2011 | 9 | 8 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2011 | 9 | 8 }}) | <ref>[http://www.rajbhavanmp.in / guvs_list_all.asp Governors of Madhya Pradesh ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120817014257/http://www.rajbhavanmp.in/pachmarhi.asp |date=2012-08-17 }}.راج-محل، مدھ پردیش، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[مہاراشٹر]] <br/> <small> ([[مہاراشٹر دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[دے شنکرنارائنن]] | {{dts|format=dmy|2010 | 1 | 22 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2010 | 1 | 22 }}) | <ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / constitution-is-my-commander-says-sankaranarayanan / article689549.ece Constitution is my commander، says Sankaranarayanan ].د ہندو.23 جنوری 2010، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[میجورم]] <br/> <small> ([[میجورم دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[وی پرشوتمن]] | {{dts|format=dmy|2011 | 9 | 2 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2011 | 9 | 2 }}) | <ref>[http://articles.economictimes.indiatimes.com / 2011-09-02 / news / 30106061_1_new-governor-chief-minister-lal-thanhawla-mizoram Vakkom B Purusothaman new governor of Mizoram ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140305000447/http://articles.economictimes.indiatimes.com/ |date=2014-03-05 }}.د اکونومک ٹائیمس، 2 ستمبر 2011.ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[میگھالئے]] <br/> <small> ([[میگھالئے دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[کرشنکانت پال]] | {{dts|format=dmy|2013 | 7 | 8 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 7 | 8 }}) | <ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com / 2013-07-09 / guwahati / 40468441_1_meghalaya-governor-mukul-sangma-ranjit-shekhar-mooshahary Krishan Kant Paul becomes Meghalaya governor ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105000533/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/ |date=2012-11-05 }}. [[د ٹائیمس آف انڈیا]].9 جولائی 2013.ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[راجستھان]] <br/> <small> ([[راجستھان دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[مارگریٹ الوا]] | {{dts|format=dmy|2012 | 5 | 12 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2012 | 5 | 12 }}) | <ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / tp-newdelhi / margaret-alva-takes-oath-as-rajasthan-governor / article3413975.ece Margaret Alva takes oath as Rajasthan Governor ].د ہندو.13 مئی 2012.ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[سکم]] <br/> <small> ([[سکم دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[شرینواس داداساہیب پاٹل]] | {{dts|format=dmy|2013 | 7 | 20 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 7 | 20 }}) | <ref>[http://rajbhavansikkim.gov.in / MessageDetl.aspx ؟ MsgID = 85 Message of Hon’ble Governor of Sikkim Shri Shriniwas Patil on the assumption of Office ]، راج-محل، گنگٹونک، سکم، 20 جولائی 2013، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[ہریانہ]] <br/> <small> ([[ہریانے دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[جگن ناتھ پہاڑیا]] | {{dts|format=dmy|2009 | 7 | 27 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2009 | 7 | 27 }}) | <ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / tp-otherstates / pahadia-takes-charge-as-governor / article240774.ece Pahadia takes charge as Governor ].د ہندو، 28 جولائی 2009، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[ہماچل پردیش]] <br/> <small> ([[ہماچل پردیش دے راجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[ارملا سنگھ]] | {{dts|format=dmy|2010 | 1 | 25 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2010 | 1 | 25 }}) | <ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / tp-otherstates / new-governor-takes-oath / article691631.ece New Governor takes oath ].د ہندو.26 جنوری 2010، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |} ==کیندرشاست پردیشاں دے اپ-راجپال اتے پرشاسک == {| class="sortable wikitable" |- align=center !scope=col style="width: 175px؛"| کیندرشاست پردیش اتے مکھ دفتر <br/> <small> (پوروَ پددھاری) !scope=col style="width: 175px؛"| نام !scope=col style="width: 125px؛"| پد گرہن <br/> <small> (کارجکال معیاد) !scope=col class=unsortable| حوالے |- align=center style="height: 60px؛" | [[انڈمان اتے نکوبار دیپسموہ]] <br/> دے اپ-راجپال <br/> <small> ([[انڈمان اتے نکوبار دیپسموہ دے اپراجپال|سوچی]]) | [[اے کے سنگھ]] | {{dts|format=dmy|2013 | 7 | 8 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 7 | 8 }}) | <ref>[http://www.and.nic.in / gov / lgprofile.php Profile of Lieutenant Governor Andaman & Nicobar Islands ]، انڈمان اتے نکوبار دیپسموہ پرشاسن، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[چنڈیگڑ]] <br/> دے پرشاسکاں <br/> <small> ([[چنڈیگڑ دے انوشاسکاں دی سوچی|سوچی]]) | [[شوراج پاٹل]] | {{dts|format=dmy|2010 | 1 | 22 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2010 | 1 | 22 }}) |<ref name = SHIVRAJ/> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[دمن اتے دیو]] <br/>دے پرشاسکاں <br/> <small> ([[دمن اتے دیو دے پراشاسک|سوچی]]) | [[بھوپندر سنگھ بھلا]] | {{dts|format=dmy|2012 | 8 | 28 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2012 | 8 | 28 }}) | <ref>[http://daman.nic.in / websites / Administrator / index.asp Profile of Honble Administrator ].دمن اتے دیو کیندرشاست پردیش دا پرشاسن، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[دادرا اتے نگر حویلی]] <br/>دے پرشاسک <br/> <small> ([[دادرا اتے نگر حویلی دے پراشاسک|سوچی]]) | [[بھوپندر سنگھ بھلا]] | {{dts|format=dmy|2012 | 8 | 28 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2012 | 8 | 28 }}) | <ref>[http://dnh.nic.in / administrator.html Profile of Honble Administrator ].دادرا اتے نگر حویلی پرشاسن، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[دلی]] <br/>دے اپراجپال <br/> <small> ([[دلی دے اپراجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[نجیب جنگ]] | {{dts|format=dmy|2013 | 7 | 9 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 7 | 9 }}) | <ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / najeeb-jung-swornin-as-delhi-lt-governor / article4900019.ece Najeeb Jung sworn-in as Delhi Lt.Governor ].د ہندو، 10 جولائی 2013، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[پدچیری]] <br/>دے اپراجپال <br/> <small> ([[پدچیری دے اپراجپالاں دی سوچی|سوچی]]) | [[ویریندر کٹاریا]] | {{ dts | format = dmy | 2013 | 7 | 10 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 7 | 10 }}) | <ref>[http://www.thehindu.com / news / national / other-states / virendra-kataria-sworn-in-as-puducherry-lieutenant-governor / article4901592.ece Virendra Kataria sworn in as Puducherry Lieutenant Governor ].د ہندو، 10 جولائی 2013، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px؛” | [[لکشدیپ]] <br/>دے پرشاسکاں <br/> <small> ([[لکشدیپ دے پرشاسکاں|سوچی]]) | ایچ راجیش پرساد | {{dts|format=dmy|2012 | 11 | 7 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2012 | 11 | 7 }}) | <ref>[http://lakshadweep.nic.in / administrator.html Bio-data of the Honble Administrator ]، کیندرشاست پردیش لکشدیپ دا آدھکارک جالستھل، ابھگمن تاریخ: 5 مارچ 2014</ref> |} ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:بھارت]] ekr7jn6hukmh0zl2378gciqtov35z7r 0 53372 708115 644044 2026-06-20T16:07:06Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708115 wikitext text/x-wiki {{نوآبادیاتی ہندوستان}} '''[[ایجنسی (انتظامی تقسیم)|ایجنسی]]''' [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|برطانوی ہند]] دی [[1947ء]] توں پہلے اک انتظامی اکائی سی۔ <ref>Great Britain India Office. ''[[The Imperial Gazetteer of India]]''. Oxford: Clarendon Press، 1908.</ref> == ایجنسیاں دی فہرست == * [[عدن ایجنسی]] (1839 – 1859) * [[الوار ایجنسی]] (حصہ راجپوتانہ ایجنسی) *[[باغل کھنڈ ایجنسی]] 1871 / 1933 *[[بلوچستان ایجنسی]] *[[بناس کانتھا ایجنسی]] *[[بڑودا ایجنسی]] *[[بڑودا تے گجرات ایجنسی]] *[[بڑودا، مغربی ریاستاں، تے گجرات ایجنسی]] *[[بنگال ریاستاں ایجنسی]] *[[بھوپال ایجنسی]] 1818 / 1947-08-15 *[[بھوپاوار ایجنسی]] 1882 / 1925 * [[بیکانیر ایجنسی]] (حصہ راجپوتانہ ایجنسی) *[[بندیل کھنڈ ایجنسی]] 1811 *[[وسطی ہند ایجنسی]] 1854 *[[چھتیس گڑھ ایجنسی]] *[[کچھ ایجنسی]] *[[دکن ریاستاں ایجنسی]] 1930 *[[دہلی ایجنسی]] * [[مشرقی راجپوتانہ ریاستاں ایجنسی]] (حصہ راجپوتانہ ایجنسی) *[[مشرقی ریاستاں ایجنسی]] 1930 *[[گنجم ہل ٹریکس ایجنسی]] (مدراس پریزیڈنسی) *[[گلگت ایجنسی]] 1889 * [[کوتاہ-جھالاواڑ ایجنسی]] (حصہ راجپوتانہ ایجنسی) *[[ہراوتی ایجنسی]] * [[ہراوتی-ٹونک ایجنسی]] (حصہ راجپوتانہ ایجنسی) *[[کائرہ ایجنسی]] * [[کاٹھیاواڑ ایجنسی]] (بمبئی پریذیڈنسی) *[[کولابا ایجنسی]] *[[کولہاپور ایجنسی]] *[[مدراس ریاستاں ایجنسی]] 1930 *[[ماہی کانتھا ایجنسی]] (بمبئی پریذیڈنسی) *[[مالوہ ایجنسی]] ** 1895 / 1925 (ضم مع بھوپاوار ایجنسی از مالوہ اور بھوپاوار ایجنسی) ** 1934 / 1947 *مالووہ اور بھوپاوار ایجنسی 1925 / 1927 *[[مالوہ اور جنوبی ریاستاں ایجنسی]] 1927 *[[ناسک ایجنسی]] *[[شمال مشرقی سرحدی ایجنسی]] *[[شمال مغربی سرحدی ریاستاں ایجنسی]] *[[اڑیسہ ایجنسی]] 1905 *[[پالنپور ایجنسی]] 1819 (حصہ بمبئی پریذیڈنسی، ضم 10 اکتوبر 1924 ) *[[پونا ایجنسی]] *[[پنجاب ریاستاں ایجنسی]] 1930s *[[راجپوتانہ ایجنسی]] (تین ریڈینسی اور چھ ایجنسیاں) *[[ریوا کانتھا ایجنسی]] (بمبئی پریذیڈنسی) * [[سابار کانتھا ایجنسی]] *[[سورت ایجنسی]] *[[تھانہ ایجنسی]] *[[وزگاپٹنم ایجنسی]] (مدراس پریزیڈنسی) *[[مغربی ہند ریاستاں ایجنسی]] (WISA) * [[مغربی راجپوتانہ ریاستاں ایجنسی]] (حصہ راجپوتانہ ایجنسی، حصہ [[میواڑ ریزیڈینسی]] حتی 1906، الگ ہون تک) == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ== *[http://princelystates.com/CurrentIssue/fa-04-01d.shtml IPS Index، First Edition - نوابی ریاستیں ریپورٹ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303203720/http://princelystates.com/CurrentIssue/fa-04-01d.shtml |date=2016-03-03 }} [[گٹھ:برطانوی ہند دیاں ایجنسیاں]] [[گٹھ:برطانوی ہند دی ذیلی ونڈ]] [[گٹھ:برطانوی ہند]] [[گٹھ:ہندستان ]] [[گٹھ:ہندوستان دی تریخ]] [[گٹھ:برصغیر]] 4ljs5r09330qewddxqoes5qzrveq8p7 0 53438 708157 707954 2026-06-21T11:49:40Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708157 wikitext text/x-wiki اjیہ '''لسٹ قنون ساز اسمبلیاں بلحاظ ملک''' (List of legislatures by country) اے۔ == لسٹ قانون ساز اسمبلیاں == === ماورائے قوم قانون ساز اسمبلیاں=== {|class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" !تنظیم !ناں ایوان !درجہ ایوان !مدت (سال) !ووٹنگ نظام !نشستاں !آبادی فی نشست !خام ملکی پیداوار فی نشست (ملین امریکی ڈالر) !جوڑ |- |{{flagcountry|European Union}} |[[یورپی پارلیمنٹ]]<ref>Article 7(3) [http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/12007L/htm/C2007306EN.01015001.htm Treaty of Lisbon: Protocol ON THE APPLICATION OF THE PRINCIPLES OF SUBSIDIARITY AND PROPORTIONALITY]</ref> |[[یک ایوانیت]] |5 |براہ راست, [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |754 |667,761 |20,983 |[http://www.europarl.europa.eu/ europarl.europa.eu] |- |[[افریقی اتحاد]] |[[پین افریقی پارلیمنٹ]] |[[یک ایوانیت]] |5 |براہ راست (appointed by 47 of 53 national legislatures) |265 |3,974,098.11 |14.180 |[http://www.pan-africanparliament.org/ pan-africanparliament.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626085723/http://www.pan-africanparliament.org/ |date=2012-06-26 }} |- |[[File:Flag of the Central American Integration System.svg|23x15px]] [[وسطی امریکی ادغام نظام]] |[[وسطی امریکی پارلیمنٹ]] |[[یک ایوانیت]] |ملک کے مطابق منحصر |براہ راست, [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |120 |426,274.46 |2,651.175 |[http://www.parlacen.int parlacen.int] |} === لسٹ اقوام متحدہ دے رکن دیساں دیاں قانون ساز اسمبلیاں=== {| class="sortable wikitable" |-bgcolor="#cccccc" !ملک !مقننہ دا مجموعی ناں !ناں ایوان !سطح ایوان !مدت (سام) !ووٹنگ نظام !نشستاں !آبادی فی نشست ![[خام ملکی پیداوار]] فی نشست (ملین امریکی ڈالر) !جوڑ |- |rowspan=2|{{flagcountry|افغانستان}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی افغانستان|قومی اسمبلی]]<ref name="not">Native name not available</ref> |[[House of the People (افغانستان)|House of the People]] (ولسي جرګه ''Wolesi Jirga'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[Single non-transferable vote]] |249 |122,168 |119 |[http://wj.parliament.af/ wj.parliament.af] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160220011312/http://wj.parliament.af/ |date=2016-02-20 }} |- |[[House of Elders]] (مشرانوجرګه ''Meshrano Jirga'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |3, 4 and 5 |[[majority rule|majority]] and appointed by the President |102 |298,234 |291 |[http://mj.parliament.af/ mj.parliament.af] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303201549/http://mj.parliament.af/ |date=2016-03-03 }} |- |{{flagcountry|البانیہ}} | |[[اسمبلی البانیہ]] (''Kuvendi i Shqipërisë'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |140 |20,226 |177 |[http://www.parlament.al/ parlament.al] |- |rowspan=2|{{flagcountry|الجزائر}} |rowspan=2|[[پارلیمان الجزائر|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[عوامی قومی اسمبلی]] (''al-Majlis al-Sha'abi al-Watani'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |6 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |462 |80,303 |439 |[http://www.apn-dz.org/ apn-dz.org] |- |[[کونسل Nation]] (''al-Majlis al-Umma'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |indirect vote and appointed by the President |144 |257,638 |1,830 |[http://www.majliselouma.dz/ majliselouma.dz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111024200323/http://www.majliselouma.dz/ |date=2011-10-24 }} |- |{{flagcountry|انڈورا}} | |[[General کونسل Valleys]] (Consell General de les Valls) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |28 |2,789 |161 |[http://www.consellgeneral.ad/ consellgeneral.ad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160229121927/http://www.consellgeneral.ad/ca/../ |date=2016-02-29 }} |- |{{flagcountry|انگولا}} | |[[قومی اسمبلی انگولا|قومی اسمبلی]] (Assembleia Nacional) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |220 |84,081 |525 |[http://www.parlamento.ao/ parlamento.ao] |- |rowspan=2|{{flagcountry|اینٹیگوا تے باربوڈا}} |rowspan=2|[[پارلیمان اینٹیگوا تے باربوڈا|پارلیمان]]<ref name="head">The [[head of state]] is a constituent part of the parliament too.</ref> |[[ایوان نمائندگان اینٹیگوا تے باربوڈا|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[first-past-the-post]] |19 |4,305 |82 |[http://www.ab.gov.ag/article_details.php?id=194&category=66 ab.gov.ag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928191020/http://www.ab.gov.ag/article_details.php?id=194&category=66 |date=2013-09-28 }} |- |[[سینٹ اینٹیگوا تے باربوڈا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the Governor-General |17 |4,811 |92 |[http://www.ab.gov.ag/article_details.php?id=189&category=66 ab.gov.ag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930024724/http://www.ab.gov.ag/article_details.php?id=189&category=66 |date=2015-09-30 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|ارجنٹائن}} |rowspan=2|[[رجنٹائن قومی کانگریس]] (Congreso de la Nación ارجنٹائن) |[[Argentine Chamber of Deputies|Chamber of Deputies of the Nation]] (Cámara de Diputados de la Nación) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |257 |156,097 |2,787 |[http://www.diputados.gov.ar/ diputados.gov.ar] |- |[[ارجنٹائن سینٹ|سینٹ قومی]] (Senado de la Nación) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |براہ راست ووٹ |72 |557,181 |9,950 |[http://www.senado.gov.ar/ senado.gov.ar] |- |{{flagcountry|آرمینیا}} | |[[قومی اسمبلی آرمینیا|قومی اسمبلی]] (Ազգային Ժողով ''Azgayin Zhoghov'') |[[یک ایوانیت]] |5 |براہ راست ووٹ تے [[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |131 |24,902 |136 |[http://www.parliament.am/ parliament.am] |- |rowspan=2|{{flagcountry|آسٹریلیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان آسٹریلیا]]<ref name="head"/> |[[آسٹریلیائی ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |3 |preferential [[instant-runoff voting]] |150 |154,200 |6,096 |[http://www.aph.gov.au/About_پارلیمان/House_of_Representatives aph.gov.au] |- |[[آسٹریلیائی سینٹ|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |[[single transferable vote]] |76 |304,342 |12,032 |[http://www.aph.gov.au/About_پارلیمان/سینٹ aph.gov.au] |- |rowspan=2|{{flagcountry|آسٹریا}} |rowspan=2|[[وفاقی اسمبلی آسٹریا|وفاقی اسمبلی]] (Bundesversammlung) |[[قومی کونسل (آسٹریا)|قومی کونسل]] (Nationalrat) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[mixed-member proportional representation]] |183 |43,895 |1,923 |[http://www.parlament.gv.at/ENGL/PERK/NRBRBV/NR/ parlament.gv.at] |- |[[وفاقی کونسل (آسٹریا)|فیڈرل کونسل]] (Bundesrat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 and 6 |appointed by state parliaments |62 |129,563 |5,677 |[http://www.parlament.gv.at/ENGL/PERK/NRBRBV/BR/ parlament.gv.at] |- |{{flagcountry|آذربائیجان}} | |[[قومی اسمبلی آذربائیجان|قومی اسمبلی]] (''Milli Məclis'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |125 |73,320 |744 |[http://www.meclis.gov.az/ meclis.gov.az] |- |rowspan=2|{{flagicon|بہاماس}} [[بہاماس]] |rowspan=2|[[پارلیمان بہاماس|پارلیمان]] |[[ایوان اسمبلی بہاماس|ایوان اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[majority rule]] |38 |9,326 |283 |[http://www.بہاماس.gov.bs/wps/portal/public/!ut/p/b0/04_Sj9CPykssy0xPLMnMz0vMAfGjzOKNDdx9HR1NLHzdTQ3MDDxDA3wcA8w9jPwNTfULsh0VAStkWXU!/?1dmy&urile=wcm%3Apath%3A/MOF_Content/internet/The+Government/Government/The+Government/Legislative/The+House+of+اسمبلی/ بہاماس.gov.bs] |- |[[سینٹ بہاماس|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the [[Governor-General of بہاماس|Governor-General]] |16 |22,103 |674 |[http://www.بہاماس.gov.bs/wps/portal/public/!ut/p/b0/04_Sj9CPykssy0xPLMnMz0vMAfGjzOKNDdx9HR1NLHzdTQ3MDDxDA3wcA8w9jPwNTfULsh0VAStkWXU!/?1dmy&urile=wcm%3Apath%3A/MOF_Content/internet/The+Government/Government/The+Government/Legislative/The+سینٹ/ بہاماس.gov.bs] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بحرین}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی بحرین|قومی اسمبلی]]<ref name="not"/> |[[کونسل Representatives of بحرین|اسمبلی Representatives]] (''Majlis an-nuwab'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |40 |30,864 |777 |[http://www.nuwab.gov.bh/ nuwab.gov.bh] |- |[[Consultative کونسل بحرین|Consultative اسمبلی]] (''Majlis al-shura'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |appointed by the king |40 |30,864 |777 |[http://www.shura.gov.bh/ shura.gov.bh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071218172642/http://www.shura.gov.bh/ |date=2007-12-18 }} |- |{{flagcountry|بنگلہ دیش}} | |[[Jatiyo Sangshad|House of the Nation]] (জাতীয় সংসদ ''Jatiyo Sangshad'') |[[یک ایوانیت]] |5 |[[majority rule|majority]] |350 |466,909 |818 |[http://www.parliament.gov.bd/ parliament.gov.bd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160517040401/http://www.parliament.gov.bd/ |date=2016-05-17 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|بارباڈوس}} |rowspan=2|[[پارلیمان بارباڈوس|پارلیمان]] |[[ایوان اسمبلی بارباڈوس|ایوان اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |30 |9,486 |216 |[http://www.بارباڈوسparliament.com/the_house_of_assembly.php بارباڈوسparliament.com] |- |[[سینٹ بارباڈوس|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |گورنر جنرل سے تعینات |21 |13,551 |309 |[http://www.بارباڈوسparliament.com/the_senate.php بارباڈوسparliament.com] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بیلاروس}} |rowspan=2|[[پارلیمان بیلاروس|قومی اسمبلی]] (Нацыянальны сход ''Nacyjanaĺny schod'') |[[نمائندگان چیمبر بیلاروس|نمائندگان چیمبر]] (Палата прадстаўнікоў ''Palata pradstaŭnikoŭ'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |110 |85,997 |1,288 |[http://www.house.gov.by/ house.gov.by] |- |[[کونسل Republic of بیلاروس|کونسل Republic]] (Савет Рэспублікі ''Saviet Respubliki'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |elected by regional councils and appointed by the President |64 |147,773 |2,215 |[http://www.sovrep.gov.by/ sovrep.gov.by] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408024251/http://www.sovrep.gov.by/ |date=2015-04-08 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|بیلجیم}} |rowspan=2|[[بیلجئیم وفاقی پارلیمان|وفاقی پارلیمان]] (Federaal Parlement / Parlement fédéral / Föderales Parlament) |[[نمائندگان چیمبر (بیلجیم)|نمائندگان چیمبر]]<br> (Kamer van Volksvertegenwoordigers / Chambre des Représentants / Abgeordnetenkammer) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |150 |74,000 |2,897 |[http://www.lachambre.be/ lachambre.be] |- |[[سینٹ (بیلجیم)|سینٹ]] (Senaat / Sénat / Senat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |elected by regional parliaments |60 |185,000 |7,242 |[http://www.senate.be/ senate.be] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بیلیز}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی بیلیز|قومی اسمبلی]] |[[ایوان نمائندگان بیلیز|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |31 |10,748 |90 |[http://nationalassembly.gov.bz/index.php/hor-lowerhouse nationalassembly.gov.bz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040705/http://nationalassembly.gov.bz/index.php/hor-lowerhouse |date=2016-03-04 }} |- |[[سینٹ بیلیز|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |گورنر جنرل سے تعینات |12 |27,766 |233 |[http://nationalassembly.gov.bz/index.php/senate-upperhouse nationalassembly.gov.bz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223307/http://nationalassembly.gov.bz/index.php/senate-upperhouse |date=2016-03-03 }} |- |{{flagcountry|بینن}} | |[[قومی اسمبلی بینن|قومی اسمبلی]] (Assemblée Nationale) |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |83 |115,648 |176 |[http://www.gouv.bj/institutions/assemblee-nationale gouv.bj] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بھوٹان}} |rowspan=2|[[پارلیمان بھوٹان]]<ref name="native">The native name is also used in English.</ref> |[[قومی اسمبلی بھوٹان|قومی اسمبلی]] (རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ། ''Gyelyong Tshogdu'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |47 |15,072 |91 |[http://www.nab.gov.bt/ nab.gov.bt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080413201546/http://www.nab.gov.bt/ |date=2008-04-13 }} |- |[[قومی کونسل بھوٹان|قومی کونسل]] (རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ། ''Gyelyong Tshogde'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |[[majority rule|majority]] and appointed by the king |25 |28,337 |171 |[http://www.nationalcouncil.bt/ nationalcouncil.bt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090810033532/http://www.nationalcouncil.bt/ |date=2009-08-10 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|بولیویا}} |rowspan=2|[[کثیر قومی مجلس قانون ساز اسمبلی]] (Asamblea Legislativa Plurinacional) |[[Chamber of Deputies of بولیویا|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[majority rule|majority]] and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |130 |83,905 |391 |[http://www.diputados.bo/ diputados.bo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160225184046/http://www.diputados.bo/ |date=2016-02-25 }} |- |[[سینٹ بولیویا|Chamber of Senators]] (Cámara de Senadores) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |36 |302,993 |1,414 |[http://www.senado.bo/ senado.bo] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بوسنیا و ہرزیگووینا}} |rowspan=2|[[پارلیمانی اسمبلی بوسنیا و ہرزیگووینا|پارلیمانی اسمبلی]] ({{Not a typo|Parlamentarna}} Skupština) |[[ایوان نمائندگان (بوسنیا و ہرزیگووینا)|ایوان نمائندگان]] ('Представнички Дом / Predstavnički Dom) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |42 |91,422 |753 |[http://www.parlament.ba/sadrzaj/domovi/predstavnicki_dom/default.aspx?id=20408&langTag=en-US&pril=b parlament.ba] |- |[[ایوان عوام (بوسنیا تے ہرزیگووینا)|ایوان عوام]] (Dom Naroda) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |appointed by lower-level parliaments and assemblies |15 |255,982 |2,109 |[http://www.parlament.ba/sadrzaj/domovi/dom_naroda/default.aspx?id=20428&langTag=en-US&pril=b parlament.ba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322113049/https://www.parlament.ba/sadrzaj/domovi/dom_naroda/default.aspx?id=20428&langtag=en-us&pril=b |date=2016-03-22 }} |- |{{flagcountry|بوٹسوانا}} |[[پارلیمان بوٹسوانا]] |[[قومی اسمبلی (بوٹسوانا)|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ, majority party and appointed by the President |63 |32,211 |471 |[http://www.parliament.gov.bw/ parliament.gov.bw] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090628185105/http://www.parliament.gov.bw/ |date=2009-06-28 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|برازیل}} |rowspan=2|[[قومی کانگریس برازیل|قومی کانگریس]] (کانگریس) |[[Chamber of Deputies of برازیل|Chamber of Deputies]] (Câmara dos Deputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |513 |371,798 |4,471 |[http://www.camara.leg.br/ camara.leg.br] |- |[[وفاقی سینٹ برازیل|وفاقی سینٹ]] (Senado Federal) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |8 |[[majority rule|majority]] |81 |2,354,724 |28,320 |[http://www.senado.leg.br/ senado.leg.br] |- |{{flagcountry|برونائی}} | |[[Legislative کونسل برونائی|Legislative کونسل]]<ref name="not"/> |[[یک ایوانیت]] |no timeframe |مقبول ووٹ and appointed by the sultan |36 |11,355 |582 |[http://www.majlis-mesyuarat.gov.bn/ majlis-mesyuarat.gov.bn] |- |{{flagcountry|بلغاریہ}} | |[[قومی اسمبلی (بلغاریہ)|قومی اسمبلی]] (Народно събрание ''Narodno sabranie'') |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |240 |30,685 |420 |[http://parliament.bg/ parliament.bg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173026/http://parliament.bg/ |date=2016-03-03 }} |- |{{flagcountry|برکینا فاسو}} | |[[قومی اسمبلی (برکینا فاسو)|قومی اسمبلی]] (Assemblée Nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |111 |126,281 |198 |[http://www.an.bf/ an.bf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060128181938/http://www.an.bf/ |date=2006-01-28 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|برما}} (میانمار) |rowspan=2|[[اسمبلی یونین]] (''Pyidaungsu Hluttaw'') |[[ایوان نمائندگان (برما)|ایوان نمائندگان]] (''Pyithu Hluttaw'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the military |440 |137,000 |187 |[http://www.pyithuhluttaw.gov.mm/ pyithuhluttaw.gov.mm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190421034848/https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/ |date=2019-04-21 }} |- |[[House of Nationalities]] (''Amyotha Hluttaw'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the military |224 |269,107 |369 | |- |rowspan=2|{{flagcountry|برونڈی}} |rowspan=2|[[پارلیمان برونڈی|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[قومی اسمبلی (برونڈی)|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |براہ راست ووٹ and appointment by electoral commission |118 |74,570 |43 |[http://www.assemblee.bi/ assemblee.bi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130412210823/http://www.assemblee.bi/ |date=2013-04-12 }} |- |[[سینٹ برونڈی|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |indirect vote and appointment by ethnic groups |49 |179,577 |105 |[http://www.senat.bi/ senat.bi] |- |rowspan=2|{{flagcountry|کمبوڈیا}} | rowspan="2" |[[پارلیمان کمبوڈیا|پارلیمان]] (សភាតំណាងរាស្ត្រ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា) |[[قومی اسمبلی (کمبوڈیا)|قومی اسمبلی]] (រដ្ឋសភាជាតិ; ''Rotsaphea'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |123 |108,852 |272 |[http://www.national-assembly.org.kh/ national-assembly.org.kh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111102063446/http://www.national-assembly.org.kh/ |date=2011-11-02 }} |- |[[سینٹ کمبوڈیا|سینٹ]] (ព្រឹទ្ធសភា; ''Protsaphea'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the monarch, elected by the قومی اسمبلی and commune councils |61 |219,490 |548 |[http://www.senate.gov.kh/ senate.gov.kh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150215203403/http://www.senate.gov.kh/ |date=2015-02-15 }} |- |- |rowspan=2|{{flagcountry|کیمرون}} |rowspan=2|[[پارلیمان کیمرون|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی (کیمرون)|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |180 |97,021 |262 |[http://www.assemblenationale.cm/ assemblenationale.cm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090805071905/http://www.assemblenationale.cm/ |date=2009-08-05 }} |- |[[سینٹ (کیمرون)|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |Indirect vote (70), appointed (30) |100 |174,638 |472 |[http://www.ipu.org/parline-e/reports/2054_A.htm ipu.org] |- |rowspan=2|{{flagcountry|کینیڈا}} |rowspan=2|[[پارلیمان کینیڈا|پارلیمان]] (Parlement) |[[Canadian House of Commons|House of Commons]] (Chambre des communes) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 years, unless elections are called earlier |[[First-past-the-post voting]] |308 |108,690 |4,532 |[http://www.parl.gc.ca/ parl.gc.ca] |- |[[Canadian سینٹ|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |Until age 75, or resigns. |گورنر جنرل سے تعینات |105 |318,825 |13,296 |{{URL|sen.parl.gc.ca}} |- |{{flagcountry|کیپ ورڈی}} | |[[قومی اسمبلی (کیپ ورڈی)|قومی اسمبلی]] ({{Not a typo|Asembleia}} Nacional) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |72 |4,990 |20 |[http://www.parlamento.cv/ parlamento.cv] |- |{{flagcountry|وسطی افریقی جمہوریہ}} | |[[قومی اسمبلی (وسطی افریقی جمہوریہ)|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[two-round system|run-off]] [[majority rule|majority]] |100 |38,951 |36 |[http://www.assembleenationale-rca.org/ assembleenationale-rca.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305061020/http://www.assembleenationale-rca.org/ |date=2016-03-05 }} |- |{{flagcountry|چاڈ}} | | [[قومی اسمبلی چاڈ|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[majority rule|majority]] and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |155 |66,640 |126 | |- |rowspan=2|{{flagcountry|چلی}} |rowspan=2|[[قومی کانگریس چلی|قومی کانگریس]] (Congreso Nacional) |[[Chamber of Deputies of چلی|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |120 |145,021 |2,496 |[http://www.camara.cl/ camara.cl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070709224906/http://www.camara.cl/legis/down/lorgcon.pdf |date=2007-07-09 }} |- |[[سینٹ چلی|سینٹ Republic]] (Senado de la República) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |8 |مقبول ووٹ |38 |457,963 |7,885 |[http://www.senado.cl/ senado.cl] |- |{{flagcountry|چین}} | |[[National People's کانگریس]] ({{lang|zh-cn|全国人民代表大会}} ''Quánguó Rénmín Dàibiǎo Dàhuì'')<ref>The PRC has also a [[Chinese People's Political Consultative Conference]] ({{lang|zh-cn|中国人民政治协商会议}} ''Zhōngguó Rénmín Zhèngzhì Xiéshāng Huìyì''), which is a political advisory body but not a legislature.</ref> |[[یک ایوانیت]] |5 |elected by municipal, regional and provincial congresses, and People's Liberation Army |2,987 |448,518 |3,783 |[http://www.npc.gov.cn/ npc.gov.cn] |- |rowspan=2|{{flagcountry|کولمبیا}} |rowspan=2|[[کانگریس کولمبیا|کانگریس]] (Congreso) |[[ایوان نمائندگان کولمبیا|ایوان نمائندگان]] (Cámara de Representantes) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |166 |279,556 |2,843 |[http://www.camararep.gov.co/ camararep.gov.co] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060806122006/http://camararep.gov.co/ |date=2006-08-06 }} |- |[[سینٹ کولمبیا|سینٹ]] (Senado) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |مقبول ووٹ |102 |454,964 |4,627 |[http://www.senado.gov.co/ senado.gov.co] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227202534/http://abc.senado.gov.co/prontus_senado/site/artic/20050712/asocfile/ley_5_de_1992_reglamento_del_congreso.pdf |date=2008-02-27 }} |- |{{flagcountry|کوموروس}} | |[[اسمبلی یونین کوموروس|اسمبلی یونین]] (Assemblée de la Union) |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and elected by local assemblies |33 |24,181 |25 |[http://www.auc.km/ auc.km] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030135504/http://www.auc.km/ |date=2009-10-30 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|جمہوری لوکراج کانگو}} [[جمہوری لوکراج کانگو]] |rowspan=2|[[پارلیمان جمہوری لوکراج کانگو|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[قومی اسمبلی جمہوری لوکراج کانگو|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |500 |143,425 |50 |[http://www.assemblee-nationale.cd/ assemblee-nationale.cd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150721234858/http://www.assemblee-nationale.cd/ |date=2015-07-21 }} |- |[[سینٹ جمہوری لوکراج کانگو|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |elected by provincial assemblies |108 |664,008 |233 |[http://www.senat.cd/ senat.cd] |- |rowspan=2|{{flagicon|جمہوریہ کانگو}} [[جمہوریہ کانگو]] |rowspan=2|[[پارلیمان جمہوریہ کانگو|پارلیمان]] (Parlement) |[[قومی اسمبلی جمہوریہ کانگو|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |153 |28,537 |119 |[http://www.assemblee-nationale.cg/ assemblee-nationale.cg] |- |[[سینٹ Republic of Congo|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |indirect vote |52 |83,966 |350 | |- |{{flagcountry|کوسٹاریکا}} | |[[Legislative اسمبلی کوسٹاریکا|Legislative اسمبلی]] (Asamblea Legislativa) |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |57 |75,468 |965 |[http://www.asamblea.go.cr/ asamblea.go.cr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317030255/http://asamblea.go.cr/ |date=2011-03-17 }} |- |{{flagcountryآئیوری کوسٹ}} | |[[قومی اسمبلی آئیوری کوسٹ|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[majority rule|majority]] |70 |294,529 |515 |[http://www.anci.ci/ anci.ci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301225555/http://www.anci.ci/ |date=2012-03-01 }} |- |{{flagcountry|کروشیا}} | |[[کروشیائی پارلیمان|کروشیائی اسمبلی]]<ref name="native"/> (Hrvatski sabor) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |151 |28,414 |532 |[http://www.sabor.hr/ sabor.hr] |- |{{flagcountry|کیوبا}} | |[[قومی اسمبلی People's Power]] (Asamblea Nacional del Poder Popular) |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and approval by special candidacy commissions |614 |18,308 |185 |[http://www.parlamentocubano.cu/ parlamentocubano.cu] |- |{{flagcountry|قبرص}} | |[[ایوان نمائندگان قبرص|ایوان نمائندگان]] (Βουλή των Αντιπροσώπων ''Vouli Antiprosópon'' / Temsilciler Meclisi)<ref>Also: Temsilciler Meclisi</ref> |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ by Greek and Turkish Cypriots |59 |18,632 |402 |[http://www.parliament.cy/ parliament.cy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160223193749/http://parliament.cy/ |date=2016-02-23 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|چیک جمہوریہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان چیک جمہوریہ]] (Parlament České republiky) |[[Chamber of Deputies of the چیک جمہوریہ|Chamber of Deputies]] (Poslanecká sněmovna) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |200 |52,811 |1,424 |[http://www.psp.cz/ psp.cz] |- |[[سینٹ چیک جمہوریہ|سینٹ]] (Senát) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |مقبول ووٹ |81 |130,397 |3,517 |[http://www.senat.cz/ senat.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110224013846/http://www.senat.cz/ |date=2011-02-24 }} |- |{{flagcountry|ڈنمارک}} | |[[Folketing|پارلیمان]]<ref name="native"/> (Folketing) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[mixed member proportional representation|mixed]] |179 |30,969 |1,154 |[http://www.ft.dk/ ft.dk] |- |{{flagcountry|جبوتی}} | |[[قومی اسمبلی جبوتی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |65 |12,587 |35 |[http://www.assemblee-nationale.dj/ assemblee-nationale.dj] |- |{{flagcountry|ڈومینیکا}} | |[[ایوان اسمبلی ڈومینیکا|ایوان اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |21 |3,394 |46 |[http://www.ڈومینیکا.gov.dm/cms/index.php?q=node/13 ڈومینیکا.gov.dm] |- |rowspan=2|{{flagcountry|جمہوریہ ڈومینیکن}} |rowspan=2|[[کانگریس جمہوریہ ڈومینیکن|قومی کانگریس]] (Congreso Nacional) |[[Chamber of Deputies of the جمہوریہ ڈومینیکن|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |183 |51,520 |510 |[http://www.camaradediputados.gob.do/ camaradediputados.gob.do] |- |[[سینٹ جمہوریہ ڈومینیکن|سینٹ]] (Senado) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |مقبول ووٹ |32 |293,088 |2,918 |[http://www.senado.gov.do/ senado.gov.do] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108005719/http://www.senado.gov.do/ |date=2005-11-08 }} |- |{{flagcountry|مشرقی تیمور}} | |[[National پارلیمان مشرقی تیمور|National پارلیمان]] (Parlamento Nacional) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |65 |16,408 |146 |[http://www.parlamento.tl/ parlamento.tl] |- |{{flagcountry|ایکواڈور}} | |[[قومی اسمبلی ایکواڈور|قومی اسمبلی]] (Asamblea Nacional) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |124 |116,802 |1,028 |[http://www.asambleanacional.gob.ec/ asambleanacional.gob.ec] |- |{{flagcountry|مصر}} |[[پارلیمان مصر|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[People's اسمبلی (مصر)|People's اسمبلی]] (مجلس الشعب ''Majilis Al-Sha’ab'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |508 |150,983 |1,021 |[http://www.parliament.gov.eg/ parliament.gov.eg] |- |{{flagcountry|ایل سیلواڈور}} | |[[Legislative اسمبلی ایل سیلواڈور|Legislative اسمبلی]] (Asamblea Legislativa) |[[یک ایوانیت]] |3 |مقبول ووٹ |84 |68,382 |530 |[http://www.asamblea.gob.sv/ asamblea.gob.sv] |- |rowspan=2|{{flagcountry|استوائی گنی}} |rowspan=2|[[پارلیمان استوائی گنی]] |[[Chamber of People's Representatives]] (''Cámara de Representantes del Pueblo'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[Party-list proportional representation]] |100 |16,220 |172 |[http://presidencia-ge.org/index.php/es/parlamento presidencia-ge.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160122120035/http://presidencia-ge.org/index.php/es/parlamento |date=2016-01-22 }} |- |[[سینٹ (استوائی گنی)|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |مقبول ووٹ (55) and appointed by the President (15) |70 |23,171 |246 | |- |{{flagcountry|اریتریا}} | |[[قومی اسمبلی اریتریا|قومی اسمبلی]] (''Hagerawi Baito'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |104 |50,878 |38 | |- |{{flagcountry|استونیا}} | |[[Riigikogu|State اسمبلی]]<ref name="native"/> (Riigikogu) |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |101 |12,814 |270 |[http://www.riigikogu.ee/ riigikogu.ee] |- |rowspan=2|{{flagcountry|ایتھوپیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان ایتھوپیا|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[House of People's Representatives]]<br> (የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ''Yehizbtewekayoch Mekir Bet'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |547 |135,134 |173 |[http://www.ethiopar.net/ ethiopar.net] |- |[[House of Federation]] (የፌዴሬሽን ምክር ቤት ''Yefedereshn Mekir Bet'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |elected by State assemblies |112 |659,986 |847 |[http://www.hofایتھوپیا.org/ hofایتھوپیا.org] |- |{{flagcountry|فجی}} | |[[پارلیمان فجی|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |50 |16,745 |82 |[https://web.archive.org/web/20120717002957/http://www.parliament.gov.fj/main/index.html Archive] |- |{{flagcountry|فنلینڈ}} | |[[پارلیمان فنلینڈ|پارلیمان]] (Eduskunta)<ref>Also: Riksdag</ref> |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |200 |25,900 |978 |[http://www.eduskunta.fi/ eduskunta.fi] |- |rowspan=2|{{flagcountry|فرانس}} |rowspan=2|[[پارلیمان فرانس|پارلیمان]] (Parlement) |[[French قومی اسمبلی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[majority rule|majority]] |577 |113,258 |3,843 |[http://www.assemblee-nationale.fr/ assemblee-nationale.fr] |- |[[French سینٹ|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |electoral college |348 |187,787 |6,373 |[http://www.senat.fr/ senat.fr] |- |rowspan=2|{{flagcountry|گیبون}} |rowspan=2|[[پارلیمان گیبون|پارلیمان]] (Parlement) |[[قومی اسمبلی گیبون|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |121 |12,190 |203 |[http://www.assemblee.ga/ assemblee.ga] |- |[[سینٹ گیبون|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |elected by municipal councils and departmental assemblies |102 |14,460 |240 |[http://www.senatگیبون.net/ senatگیبون.net] |- |{{flagcountry|Gambia, The}} | |[[قومی اسمبلی Gambia|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |53 |25,673 |65 |[http://www.assembly.gov.gm/ assembly.gov.gm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160226165835/http://www.assembly.gov.gm/ |date=2016-02-26 }} |- |{{flagcountry|جارجیا}} | |[[پارلیمان جارجیا]] (საქართველოს პარლამენტი ''Sak'art'velos Parlamenti'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] and [[majority rule|majority]] |150 |29,794 |163 |[http://www.parliament.ge/ parliament.ge] |- |rowspan=2|{{flagcountry|جرمنی}} | |[[Bundestag|Federal دیت]]<ref name="native"/> (Bundestag) |[[ایوان زیریں|زیریں]] (not officially) |4 |[[majority rule|majority]] and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |620 |131,934 |4,998 |[http://www.bundestag.de/ bundestag.de] |- | |[[Bundesrat of جرمنی|Federal کونسل]]<ref name="native"/> (Bundesrat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] (not officially) | |elected by state governments |69 |1,185,501 |44,914 |[http://www.bundesrat.de/ bundesrat.de] |- |{{flagcountry|گھانا}} | |[[پارلیمان گھانا|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] |4 |[[majority rule|majority]] |228 |106,286 |328 |[http://www.parliament.gh/ parliament.gh] |- |{{flagcountry|یونان}} | |[[Hellenic پارلیمان]]<ref name="native"/> (Βουλή των Ελλήνων ''Vouli ton Ellinon'') |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |300 |35,958 |981 |[http://www.hellenicparliament.gr/ hellenicparliament.gr] |- |rowspan=2|{{flagcountry|گریناڈا}} |rowspan=2|[[پارلیمان گریناڈا|پارلیمان]] |[[ایوان نمائندگان گریناڈا|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |15 |7,333 |96 |[http://www.gov.gd/departments/parliament.html gov.gd] |- |[[سینٹ گریناڈا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the government and by the leader of opposition |13 |8,461 |111 |[http://www.gov.gd/departments/parliament.html gov.gd] |- |{{flagcountry|گوئٹے مالا}} | |[[کانگریس گوئٹے مالا|کانگریس Republic]] (Congreso de la República) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |158 |80,557 |472 |[http://www.congreso.gob.gt/ congreso.gob.gt] |- |valign=top|{{flagcountry|جمہوریہ گنی}} | |[[قومی اسمبلی جمہوریہ گنی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |114 |88,227 |100 | |- |{{flagcountry|گنی بساؤ}} | |[[National People's اسمبلی گنی بساؤ|National People's اسمبلی]] (Assembleia Nacional Popular) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |100 |13,454 |19 |[http://www.anpguinebissau.org/ anpguinebissau.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303192451/http://www.anpguinebissau.org/ |date=2016-03-03 }} |- |{{flagcountry|گیانا}} | |[[قومی اسمبلی گیانا|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |65 |11,583 |88 |{{URL|parliament.gov.gy}} |- |rowspan=2|{{flagcountry|ہیٹی}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی ہیٹی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[Chamber of Deputies of ہیٹی|Chamber of Deputies]] (Chambre des Députés) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |99 |98,181 |124 |[http://www.parlementہیٹیen.ht/ parlementہیٹیen.ht] |- |[[سینٹ ہیٹی|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 | |30 |323,997 |412 |[http://www.parlementہیٹیen.ht/ parlementہیٹیen.ht] |- |{{flagcountry|ہونڈوراس}} | |[[کانگریس ہونڈوراس|قومی کانگریس]] (Congreso Nacional) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |128 |58,823 |278 |[http://www.congresonacional.hn/ congresonacional.hn] |- |{{flagcountry|مجارستان}} | |[[قومی اسمبلی مجارستان|قومی اسمبلی]] (Országgyűlés) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]]<br>and [[Scorporo]] |386 |25,860 |506 |[http://www.mkogy.hu/ mkogy.hu] |- |{{flagcountry|آئس لینڈ}} | |[[Althing|اسمبلی All]]<ref name="native"/> (Alþingi) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[mixed member proportional representation|mixed]] |63 |5,080 |196 |[http://www.althingi.is/ althingi.is] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بھارت}} |rowspan=2|[[پارلیمان بھارت|پارلیمان]] (संसद Sansad) |[[لوک سبھا|House of the People]]<ref name="native"/> (लोक सभा Lok Sabha) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |552 |2,192,379 |8,075 |{{URL|loksabha.gov.in}} |- |[[راجیہ سبھا|کونسل States]]<ref name="native"/> (राज्य सभा Rajya Sabha) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |appointed by the President and elected members of the states and territories |250 |4,840,773 |17,831 |{{URL|rajyasabha.nic.in}} |- |rowspan=2|{{flagcountry|انڈونیشیا}} |rowspan=2|[[عوامی مشاورتی اسمبلی]] (Majelis Permusyawaratan Rakyat) |[[People's Representative کونسل]] (Dewan Perwakilan Rakyat) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |560 |423,972 |2,008 |[http://www.dpr.go.id/ dpr.go.id] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204074445/http://www.dpr.go.id/ |date=2012-02-04 }} |- |[[Regional Representatives کونسل]] (Dewan Perwakilan Daerah) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |[[Single non-transferable vote]] |132 |1,798,669 |8,520 |[http://www.dpd.go.id/ dpd.go.id] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161203091543/http://www.dpd.go.id/ |date=2016-12-03 }} |- |{{flagcountry|ایران}} | | [[Majlis of ایران|اسمبلی]]<ref name="native"/> (مجلس ''Majlis'') |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |290 |259,136 |3,414 |[http://www.majlis.ir/ majlis.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170925083151/http://www.majlis.ir/ |date=2017-09-25 }} |- |{{flagcountry|عراق}} | |[[کونسل Representatives of عراق]]<ref name="native"/> (مجلس النواب العراقي ''Majlis Al-Niwab Al-عراقi'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |325 |95,782 |392 |[http://www.parliament.iq/ parliament.iq] |- |rowspan=2|{{flagicon|جمہوریہ آئرلینڈ}} [[Republic of جمہوریہ آئرلینڈ|جمہوریہ آئرلینڈ]] |rowspan=2|[[Oireachtas Éireann|پارلیمان]]<ref name="native"/> (Oireachtas) |[[Dáil Éireann|ایوان نمائندگان جمہوریہ آئرلینڈ]] (Dáil Éireann)<ref name="native"/> |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |Proportional Representation Single Transferable Vote |166 |27,640 |1,093 |[http://www.oireachtas.ie/parliament/about/dail/ oireachtas.ie] |- |[[Seanad Éireann|سینٹ جمہوریہ آئرلینڈ]]<ref name="native"/> (Seanad Éireann) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the prime minister and elected by universities |60 |76,470 |3,026 |[http://www.oireachtas.ie/parliament/about/seanad/ oireachtas.ie] |- |{{flagcountry|اسرائیل}} | |[[Knesset|اسمبلی]]<ref name="native"/> (כנסת ''Knesset'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |120 |61,768 |1,960 |[https://www.knesset.gov.il/ knesset.gov.il] |- |rowspan=2|{{flagcountry|اطالیہ}} |rowspan=2|[[Italian پارلیمان|پارلیمان]] (Parlamento) |[[Chamber of Deputies of اطالیہ|Chamber of Deputies]] (Camera dei Deputati) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |630 |94,556 |2,931 |[http://www.camera.it/ camera.it] |- |[[Italian سینٹ|سینٹ Republic]] (Senato della Repubblica) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] and appointed by the President |315 |189,112 |5,863 |[http://www.senato.it/ senato.it] |- |rowspan=2|{{flagcountry|جمیکا}} |rowspan=2|[[پارلیمان جمیکا|پارلیمان]] |[[ایوان نمائندگان جمیکا|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |63 |45,860 |392 |rowspan=2|[http://www.japarliament.gov.jm/ japarliament.gov.jm] |- |[[سینٹ جمیکا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |گورنر جنرل سے تعینات |20 |144,459 |1,237 |- |rowspan=2|{{flagcountry|جاپان}} |rowspan=2|[[دیت جاپان|دیت]] (国会 ''Kokkai'') |[[ایوان نمائندگان جاپان|ایوان نمائندگان]] (衆議院 ''Shūgiin'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] and [[majority rule|majority]] |480 |266,783 |9,250 |[http://www.shugiin.go.jp/ shugiin.go.jp] |- |[[House of کونسلlors of جاپان|House of کونسلlors]] (参議院 ''Sangiin'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |242 |529,157 |18,348 |[http://www.sangiin.go.jp/ sangiin.go.jp] |- |rowspan=2|{{flagcountry|اردن}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی اردن|قومی اسمبلی]] (مجلس الأمة ''Majlis al-Umma'') |[[Chamber of Deputies of اردن|اسمبلی Deputies]] (مجلس النواب ''Majlis al-Nuwaab'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[Single non-transferable vote]] |120 |46,760 |307 |[http://www.representatives.jo/ representatives.jo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119123228/http://www.representatives.jo/ |date=2016-01-19 }} |- |[[سینٹ اردن|اسمبلی Senators]] (مجلس الأعيان ''Majlis al-Aayan'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |appointed by the monarch |60 |93,520 |614 |[http://www.senate.jo/ senate.jo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218174749/http://www.senate.jo/ |date=2020-02-18 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|قازقستان}} |rowspan=2|[[پارلیمان قازقستان|پارلیمان]] (''Parlamenti'') |[[Mazhilis|اسمبلی]]<ref name="native"/> (''Mazhilis'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 | |77 |207,854 |2,815 |[http://www.parlam.kz/kk/mazhilis parlam.kz] |- |[[سینٹ قازقستان|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |appointed by the President and elected by local assemblies |47 |340,527 |4,612 |[http://www.parlam.kz/en/senate parlam.kz] |- |rowspan=2|{{flagcountry|کینیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان کینیا|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی (کینیا)|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[Parallel voting|parallel]] |349 |126,182 |118 |rowspan=2|[http://www.parliament.go.ke/ parliament.go.ke] |- |[[سینٹ کینیا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |67 |657,278 |614 |- |{{flagcountry|کیریباتی}} | |[[ایوان اسمبلی کیریباتی|ایوان اسمبلی]] (Maneaba ni Maungatabu) |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ and appointed by Rabi کونسل Leaders |46 |2,239 |13 |[http://www.parliament.gov.ki/ parliament.gov.ki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706182920/http://www.parliament.gov.ki/ |date=2011-07-06 }} |- |{{flagicon|شمالی کوریا}} [[شمالی کوریا]] | |[[Supreme People's اسمبلی]] (최고인민회의 ''Ch'oe-go In-min Hoe-ŭi'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |687 |36,390 |58 | |- |{{flagicon|جنوبی کوریا}} [[جنوبی کوریا]] | |[[قومی اسمبلی Korea|قومی اسمبلی]] (국회 ''Gukhoe'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[majority rule|majority]] and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |300 |166,691 |5,180 |[http://korea.na.go.kr/ korea.na.go.kr] |- |{{flagcountry|کویت}} | |[[قومی اسمبلی کویت|قومی اسمبلی]] (مجلس الأمة ''Majlis al-Umma'') |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ and appointed by the prime minister |50 |71,328 |3,070 |[http://www.kna.kw/ kna.kw] |- |{{flagcountry|کرغیزستان}} | |[[Supreme کونسل کرغیزستان|Supreme کونسل]] (''Joghorku Keneš'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |120 |44,690 |109 |[http://www.kenesh.kg/ kenesh.kg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160218103847/http://www.kenesh.kg/ |date=2016-02-18 }} |- |{{flagcountry|لاؤس}} | |[[قومی اسمبلی لاؤس|قومی اسمبلی]] (''Sapha Heng Xat'') |[[یک ایوانیت]] |5 |[[one-party state]] [[بندفہرست]] |115 |48,148 |151 |[http://www.na.gov.la/ na.gov.la] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304010400/http://www.na.gov.la/ |date=2011-03-04 }} |- |{{flagcountry|لٹویا}} | |[[Saeima|پارلیمان]]<ref name="native"/> (Saeima) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |100 |20,703 |349 |[http://www.saeima.lv/ saeima.lv] |- |{{flagcountry|لبنان}} | |[[پارلیمان لبنان|اسمبلی Deputies]] (مجلس النواب ''Majlis an-Nuwwab'')<ref>Also: قومی اسمبلی (Assemblée Nationale)</ref> |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |128 |33,000 |480 |[http://www.lp.gov.lb/ lp.gov.lb] |- |rowspan=2|{{flagcountry|لیسوتھو}} |rowspan=2|[[پارلیمان لیسوتھو|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی لیسوتھو|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |120 |16,927 |31 |[http://www.parliament.ls/assembly/ parliament.ls] |- |[[سینٹ لیسوتھو|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by principal chiefs and by the ruling party |33 |61,556 |115 |[http://www.parliament.ls/senate/ parliament.ls] |- |rowspan=2|{{flagcountry|لائبیریا}} |rowspan=2|[[مجلس قانون ساز لائبیریا|مجلس قانون ساز]] |[[ایوان نمائندگان لائبیریا|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |6 |[[majority rule|majority]] |73 |47,624 |24 |[http://legislature.gov.lr/house legislature.gov.lr]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150909085413/http://legislature.gov.lr/house |date=2015-09-09 }} |- |[[سینٹ لائبیریا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |9 |[[majority rule|majority]] |30 |115,896 |58 |[http://legislature.gov.lr/senate legislature.gov.lr]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150909101439/http://legislature.gov.lr/senate |date=2015-09-09 }} |- |{{flagcountry|لیبیا}} | |[[کونسل Deputies]] ( مجلس النواب ''{{transl|ar|Majlis an-Nuwwab}}'') |[[یک ایوانیت]] | | |200 |28,353 |187 |[http://www.hor.ly/ hor.ly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092752/http://www.hor.ly/ |date=2014-10-22 }} |- |{{flagcountry|لیختینستائن}} | |[[Landtag of لیختینستائن|دیت]]<ref name="native"/> (Landtag) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |25 |1,451 |201 |[http://www.landtag.li/ landtag.li] |- |{{flagcountry|لتھووینیا}} | |[[Seimas|پارلیمان]]<ref name="native"/> (Seimas) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |141 |21,658 |436 |[http://www.lrs.lt/ lrs.lt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160221203826/http://www.lrs.lt/ |date=2016-02-21 }} |- |{{flagcountry|لکسمبرگ}} | |[[Chamber of Deputies of لکسمبرگ|Chamber of Deputies]] (D'Chamber)<ref>Also: Chambre des Députés</ref> |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |60 |8,484 |687 |[http://www.chd.lu/ chd.lu] |- |{{flagicon|مقدونیہ}} [[Republic of مقدونیہ|مقدونیہ, Republic of]] | |[[اسمبلی Republic of مقدونیہ|اسمبلی]] (Собрание ''Sobranie'') |[[یک ایوانیت]] | | |123 |16,736 |173 |[http://www.sobranie.mk/ sobranie.mk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|مڈغاسکر}} |rowspan=2|[[پارلیمان مڈغاسکر|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[قومی اسمبلی مڈغاسکر|قومی اسمبلی]] (Antenimieram-Pirenena)<ref>Also: Assemblée nationale</ref> |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |160 |137,078 |127 |[http://www.assemblee-nationale.mg/ assemblee-nationale.mg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130212065539/http://www.assemblee-nationale.mg/ |date=2013-02-12 }} |- |[[سینٹ مڈغاسکر|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |33 |664,430 |618 |[http://www.senat.mg/ senat.mg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060104022529/http://www.senat.mg/ |date=2006-01-04 }} |- |{{flagcountry|ملاوی}} | |[[قومی اسمبلی ملاوی|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |[[First-past-the-post]] |194 |76,809 |71 |[http://www.parliament.gov.mw/ parliament.gov.mw] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318111252/https://www.parliament.gov.mw/ |date=2020-03-18 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|ملائشیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان ملائشیا|پارلیمان]] (Parlimen) |[[ایوان نمائندگان ملائشیا|ایوان نمائندگان]]<ref>Literally, People's Hall</ref> (Dewan Rakyat) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |First-past-the-post |222 |127,631 |2,014 |[http://www.parlimen.gov.my/maklumat-umum.html?uweb=dr parlimen.gov.my] |- |[[سینٹ ملائشیا|سینٹ]]<ref>Literally, Nation's Hall</ref>(Dewan Negara) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |3 |26 appointed by the [[State Legislative Assemblies]], 2 for each state and 44 appointed by the [[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ]], of which 4 are for the [[Federal Territories (ملائشیا)|Federal Territories]]. |70 |404,773 |6,389 |[http://www.parlimen.gov.my/maklumat-umum.html?uweb=dn parlimen.gov.my] |- |{{flagcountry|مالدیپ}} | |[[Majlis of the مالدیپ|اسمبلی]]<ref name="native"/> (Majlis) |[[یک ایوانیت]] |5 |First-past-the-post |77 |4,266 |36 |[http://www.majlis.gov.mv/ majlis.gov.mv] |- |{{flagcountry|مالی}} | |[[قومی اسمبلی مالی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |4 |147 elected in single or multi-member constituencies, using a runoff system. 13 elected by overseas Malians. |160 |90,732 |111 |[http://www.assemblee-nationale.insti.ml/ assemblee-nationale.insti.ml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329050441/http://www.assemblee-nationale.insti.ml/ |date=2016-03-29 }} |- |{{flagcountry|مالٹا}} | |[[ایوان نمائندگان مالٹا|ایوان نمائندگان]] (Kamra tad-Deputati) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[Single transferable vote]] |69 |5,950 |155 |[http://www.parlament.mt/ parlament.mt] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20110910105909/http://www.parlament.mt/ |date=2011-09-10 }} |- |{{flagcountry|جزائر مارشل}} | |[[مجلس قانون ساز جزائر مارشل|مجلس قانون ساز]] (Nitijela) |[[یک ایوانیت]] |4 |Single and multi-member constituencies |33 |2,060 |4 |[http://www.rminitijela.org/ rminitijela.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080630091545/http://www.rminitijela.org/ |date=2008-06-30 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|موریتانیہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان موریتانیہ|پارلیمان]] (''Barlamene'') |[[قومی اسمبلی موریتانیہ|قومی اسمبلی]] (''Al Jamiya al-Wataniyah'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[Runoff election]] |81 |37,888 |87 |[http://www.assembleenationale.mr/ assembleenationale.mr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303114737/http://www.assembleenationale.mr/ |date=2016-03-03 }} |- |[[سینٹ موریتانیہ|اسمبلی Senators]] (''Majlis al-Shuyukh'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |Election by communal councillors |56 |56,803 |126 |[http://www.senat.mr/ senat.mr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140325105208/http://www.senat.mr/ |date=2014-03-25 }} |- |{{flagcountry|موریشس}} | |[[قومی اسمبلی موریشس|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 | |70 |17,614 |275 |[http://www.gov.mu/portal/site/اسمبلیSite gov.mu] |- |rowspan=2|{{flagcountry|میکسیکو}} |rowspan=2|[[کانگریس میکسیکو|کانگریس یونین]] (Congreso de la Unión) |[[Chamber of Deputies of میکسیکو|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |3 |[[Parallel voting]]: [[Largest remainder method]] ([[Hare quota]]) (200 seats) / FPTP (300 seats) |500 |227,821 |3,323 |[http://www.diputados.gob.mx/ diputados.gob.mx] |- |[[سینٹ میکسیکو|Chamber of Senators]] (Cámara de Senadores) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |[[Parallel voting]]: [[Largest remainder method]] ([[Hare quota]]) |128 |889,926 |12,981 |[http://www.senado.gob.mx/ senado.gob.mx] |- |{{flagicon|FSM}} [[مائکرونیشیا|مائکرونیشیا, Federated States of]] | |[[کانگریس مائکرونیشیا|کانگریس]] |[[یک ایوانیت]] |4 |10 by [[FPTP]] and 4 by [[Proportional representation]] |14 |7,642 |25 |[http://www.fsmcongress.fm/ fsmcongress.fm] |- |{{flagcountry|مالدووا}} | |[[پارلیمان Republic of مالدووا|پارلیمان]] (Parlamentul) |[[یک ایوانیت]] | | |101 |33,498 |118 |[http://www.parlament.md/ parlament.md] |- |{{flagcountry|موناکو}} | |[[قومی کونسل موناکو|قومی کونسل]] (Conseil National) |[[یک ایوانیت]] | | |24 |1,473 |227 |[http://www.conseil-national.mc/ conseil-national.mc] |- |{{flagcountry|منگولیا}} | |[[State Great Khural|State Great اسمبلی]]<ref>In English State Great Khural is used too.</ref> (Улсын Их Хурал ''Ulsyn Ich-Chural'') |[[یک ایوانیت]] | | |76 |36,245 |174 |[http://www.parliament.mn/ parliament.mn] |- |{{flagcountry|مونٹینیگرو}} | |[[پارلیمان مونٹینیگرو|اسمبلی]] (Skupština / Скупштина) |[[یک ایوانیت]] | | |81 |7,719 |88 |[http://www.skupstina.me/ skupstina.me] |- |rowspan=2|{{flagcountry|مراکش}} |rowspan=2|[[پارلیمان مراکش|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[اسمبلی Representatives of مراکش|اسمبلی Representatives]] (''Majlis al-Nuwab'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |325 |100,444 |500 |[http://www.parlement.ma/ parlement.ma] |- |[[اسمبلی کونسلlors]] (''Majlis al-Mustasharin'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |270 |120,905 |602 |[http://conseiller.ma/ conseiller.ma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517065352/http://conseiller.ma/ |date=2014-05-17 }} |- |{{flagcountry|موزمبیق}} | |[[اسمبلی Republic of موزمبیق|اسمبلی Republic]] (Assembleia da República) |[[یک ایوانیت]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |250 |85,588 |95 |[http://www.parlamento.org.mz/ parlamento.org.mz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130427005233/http://www.parlamento.org.mz/ |date=2013-04-27 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|نمیبیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان نمیبیا|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی نمیبیا|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |78 |26,923 |201 |[http://www.parliament.gov.na/national_assembly/national_assembly.php parliament.gov.na] |- |[[قومی کونسل نمیبیا|قومی کونسل]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |26 |80,769 |605 |[http://www.parliament.gov.na/national_council/national_council.php parliament.gov.na] |- |{{flagcountry|ناورو}} | |[[پارلیمان ناورو|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | | |18 |521 |3 |[http://www.ناوروgov.nr/parliament ناوروgov.nr] |- |{{flagcountry|نیپال}} | |[[نیپالese Constituent اسمبلی|Constituent اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |601 |44,294 |62 |[http://www.parliament.gov.np/ parliament.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304032139/http://www.parliament.gov.np/ |date=2016-03-04 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|نیدرلینڈز}} |rowspan=2|[[ریاستی جرنل نیدرلینڈز|ریاستی جرنل]] (Staten-Generaal) |[[ایوان نمائندگان نیدرلینڈز|ایوان نمائندگان]] (Tweede Kamer, ''Second Chamber'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |150 |111,533 |4,693 |[http://www.tweedekamer.nl/ tweedekamer.nl] |- |[[سینٹ نیدرلینڈز|سینٹ]] (Eerste Kamer, ''First Chamber'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |75 |223,066 |9,387 |[http://www.eerstekamer.nl/ eerstekamer.nl] |- |{{flagcountry|نیوزی لینڈ}} | |[[نیوزی لینڈ ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان]] |[[یک ایوانیت]] | |[[mixed-member proportional representation]] |120 |33,566 |1,018 |[http://www.parliament.nz/ parliament.nz] |- |{{flagcountry|نکاراگوا}} | |[[قومی اسمبلی نکاراگوا|قومی اسمبلی]] (Asamblea Nacional) |[[یک ایوانیت]] | | |92 |64,034 |205 |[http://www.asamblea.gob.ni/ asamblea.gob.ni] |- |{{flagcountry|نائجر}} | |[[قومی اسمبلی نائجر|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] | | |113 |139,210 |102 |[http://www.assemblee.ne/ assemblee.ne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070818033526/http://www.assemblee.ne/ |date=2007-08-18 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|نائجیریا}} |rowspan=2|[[Nigerian قومی اسمبلی|قومی اسمبلی]] |[[Nigerian ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |360 |388,898 |1,148 |[http://www.nass.gov.ng/ nass.gov.ng] |- |[[Nigerian سینٹ|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |109 |1,284,436 |3,792 |[http://www.nassnig.org nassnig.org] |- |{{flagcountry|ناروے}} | |[[Storting|Great اسمبلی]]<ref name="native"/> (Storting) |[[یک ایوانیت]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[mixed member proportional representation|mixed]] |169 |29,785 |1,573 |[http://www.stortinget.no/en/ stortinget.no] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سلطنت عمان}} |rowspan=2|[[کونسل سلطنت عمان]] |''[[Consultative اسمبلی سلطنت عمان|Consultative اسمبلی]]''<ref>The Consultative اسمبلی has only consultative tasks</ref> (''Majlis al-Shura'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |84 |33,017 |973 |[http://www.shura.om/ shura.om] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081031222619/http://www.shura.om/ |date=2008-10-31 }} |- |''[[کونسل State of سلطنت عمان|اسمبلی State]]''<ref>The اسمبلی State has only consultative tasks</ref> (''Majlis al-Dawla'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |83 |33415 |985 |[http://www.omanet.om/english/government/majlis.asp omanet.om] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081026020335/http://www.omanet.om/english/government/majlis.asp |date=2008-10-26 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|پاکستان}} |rowspan=2|[[پارلیمان پاکستان]] (پارلیمنٹ) |[[قومی اسمبلی پاکستان|قومی اسمبلی]] (ایوان زیریں پاکستان) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |336 |537,023 |1,454 |[http://www.na.gov.pk/ na.gov.pk] |- |[[سینٹ پاکستان|سینٹ]] (ایوانِ بالا)<ref>[[:ur:ایوانِ بالا]]</ref> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |104 |1,735,000 |4,697 |[http://www.senate.gov.pk/ senate.gov.pk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|پلاؤ}} |rowspan=2|[[پلاؤ قومی کانگریس|قومی کانگریس]] (Olbiil era Kelulau) |[[House of Delegates of پلاؤ|House of Delegates]]<ref name="not"/> |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |[[majority rule]] |16 |1,309 |17 |rowspan=2|[http://palaugov.org/ palaugov.org] |- |[[سینٹ پلاؤ|سینٹ]]<ref name="not"/> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |[[majority rule]] |9 |2,328 |31 |- |{{flagcountry|پاناما}} | |[[قومی اسمبلی پاناما|قومی اسمبلی]] (Asamblea Nacional) |[[یک ایوانیت]] | | |71 |47,969 |712 |[http://www.asamblea.gob.pa/ asamblea.gob.pa] |- |{{flagcountry|پاپوا نیو گنی}} | |[[National پارلیمان پاپوا نیو گنی|National پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | | |109 |56,766 |154 |[http://www.parliament.gov.pg/ parliament.gov.pg] |- |rowspan=2|{{flagcountry|پیراگوئے}} |rowspan=2|[[کانگریس پیراگوئے|کانگریس]] (Congreso) |[[Chamber of Deputies of پیراگوئے|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |80 |80,681 |441 |[http://www.diputados.gov.py/ diputados.gov.py] |- |[[سینٹ پیراگوئے|Chamber of Senators]] (Cámara de Senadores) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |45 |143,434 |785 |[http://www.senado.gov.py/ senado.gov.py] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130328220656/http://www.senado.gov.py/ |date=2013-03-28 }} |- |{{flagcountry|پیرو}} | |[[کانگریس پیرو|کانگریس Republic]] (Congreso de la República) |[[یک ایوانیت]] | | |130 |217,082 |2,322 |[http://www.congreso.gob.pe/ congreso.gob.pe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060113012952/http://www.congreso.gob.pe/organizacion/pleno.asp?mode=Pleno |date=2006-01-13 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|فلپائن}} |rowspan=2|[[کانگریس فلپائن|کانگریس]] (Kongreso) |[[ایوان نمائندگان فلپائن|ایوان نمائندگان]] (Kapulungán ng mga Kinatawán / Mababang Kapulungán / Cámara de Representantes) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |3 |[[بندفہرست]] and [[first-past-the-post]] |292 |355,393 |1,365 |[http://www.congress.gov.ph/ congress.gov.ph] |- |[[سینٹ فلپائن|سینٹ]] (Senado / Mataás na Kapulungán) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |[[Plurality-at-large voting|bloc voting]] |24 |4,323,958 |16,267 |[http://www.senate.gov.ph/ senate.gov.ph] |- |rowspan=2|{{flagcountry|پولینڈ}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی Republic of پولینڈ|قومی اسمبلی]] (Zgromadzenie Narodowe)<ref name="zgromadzenie">Name used only on those rare occasions when both houses sit together</ref> |[[Sejm of the Republic of پولینڈ|Sejm (دیت)]]<ref name="native"/> (Sejm) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |460 |83,697 |1,677 |[http://www.sejm.gov.pl/ sejm.gov.pl] |- |[[سینٹ Republic of پولینڈ|سینٹ]] (Senat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |[[majority]] |100 |385,010 |7,716 |[http://www.senat.gov.pl/ senat.gov.pl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090711100525/http://www.senat.gov.pl/ |date=2009-07-11 }} |- |{{flagcountry|پرتگال}} | |[[اسمبلی Republic (پرتگال)|اسمبلی Republic]] (Assembleia da República) |[[یک ایوانیت]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |230 |45,920 |1,082 |[http://www.parlamento.pt/ parlamento.pt] |- |{{flagcountry|قطر}} | |''[[Consultative اسمبلی قطر|Consultative اسمبلی]]''<ref>The Consultative اسمبلی has only consultative task</ref> (''Majlis ash-Shura'') |[[یک ایوانیت]] | | |35 |52,958 |5,200 | |- |rowspan=2|{{flagcountry|رومانیہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان رومانیہ|پارلیمان]] (Parlamentul) |[[Chamber of Deputies of رومانیہ|Chamber of Deputies]] (Camera Deputaţilor) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |326 |58,416 |819 |[http://www.cdep.ro/ cdep.ro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160224191941/http://www.cdep.ro/ |date=2016-02-24 }} |- |[[سینٹ رومانیہ|سینٹ]] (Senat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |137 |139,005 |1,950 |[http://www.senat.ro/ senat.ro] |- |rowspan=2|{{flagcountry|روس}} |rowspan=2|[[وفاقی اسمبلی روس|وفاقی اسمبلی]] (Федеральное Собрание ''Federalnoye Sobraniye'') |[[State Duma]]<ref name="native"/> (Государственная Дума ''Gosudarstvennaya Duma'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |450 |318,000 |5,296 |[http://www.duma.gov.ru/ duma.gov.ru] |- |[[Federation کونسل روس|Federation کونسل]] (Совет Федерации ''Sovet Federatsii'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |166 |862,048 |14,357 |[http://www.council.gov.ru/ council.gov.ru] |- |rowspan=2|{{flagcountry|روانڈا}} |rowspan=2|[[پارلیمان روانڈا|پارلیمان]] (Inteko Ishinga Amategeko) |[[Chamber of Deputies of روانڈا|Chamber of Deputies]] (Umutwe w'Abadepite) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |80 |146,121 |171 |[http://www.parliament.gov.rw/chamber-of-deputies/ parliament.gov.rw] |- |[[سینٹ روانڈا|سینٹ]] (Umutwe wa Sena) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |26 |449,603 |526 |[http://www.parliament.gov.rw/senate/ parliament.gov.rw] |- |{{flagcountry|سینٹ کیٹز}} | |[[قومی اسمبلی سینٹ کیٹز|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |15 |3,686 |58 | |- |rowspan=2|{{flag|سینٹ لوسیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان سینٹ لوسیا|پارلیمان]] |[[ایوان اسمبلی سینٹ لوسیا|ایوان اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |17 |10,221 |123 | |- |[[سینٹ سینٹ لوسیا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |11 |15,796 |191 | |- |{{flagcountry|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}} | |[[ایوان اسمبلی سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز|ایوان اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |21 |5,714 |59 | |- |{{flagcountry|سامووا}} | |[[Fono|Legislative اسمبلی]]<ref name="native"/> (Fono) |[[یک ایوانیت]] | | |49 |3,965 |22 |[http://www.parliament.gov.ws/ parliament.gov.ws] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050723010429/http://www.parliament.gov.ws/ |date=2005-07-23 }} |- |{{flagcountry|سان مارینو}} | |[[Grand and General کونسل]] (Consiglio Grande e Generale) |[[یک ایوانیت]] | | |60 |536 |18 |[http://www.consigliograndeegenerale.sm/ consigliograndeegenerale.sm] |- |{{flagcountry|ساؤ ٹومے و پرنسپے}} | |[[قومی اسمبلی ساؤ ٹومے و پرنسپے|قومی اسمبلی]] (Assembleia Nacional) |[[یک ایوانیت]] | | |55 |3,330 |6 |[http://www.parlamento.st/ parlamento.st] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430035407/http://www.parlamento.st/ |date=2011-04-30 }} |- |{{flagcountry|سعودی عرب}} | |''[[Consultative اسمبلی سعودی عرب|Consultative اسمبلی]]''<ref>The appointed Consultative اسمبلی has only legislative tasks</ref> (''Majlis ash-Shura'') |[[یک ایوانیت]] | | |150 |189,175 |4,551 |[http://www.shura.gov.sa/ shura.gov.sa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090217110621/http://shura.gov.sa/ |date=2009-02-17 }} |- |{{flagcountry|سینیگال}} |[[پارلیمان سینیگال|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی (سینیگال)|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 | |150 |85,701 |167 |[http://www.assemblee-nationale.sn/ assemblee-nationale.sn] |- |{{flagcountry|سربیا}} | |[[قومی اسمبلی Republic of سربیا|قومی اسمبلی]] (Народна скупштина / Narodna Skupština) |[[یک ایوانیت]] | | |250 |28,482 |315 |[http://www.parlament.gov.rs/ parlament.gov.rs] |- |{{flagcountry|سیچیلیس}} | |[[قومی اسمبلی سیچیلیس|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |31 |2,709 |72 | |- |{{flagcountry|سیرالیون}} | |[[پارلیمان سیرالیون|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | | |124 |40,136 |41 |[http://www.sl-parliament.org/ sl-parliament.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123191313/http://www.sl-parliament.org/ |date=2016-01-23 }} |- |{{flagcountry|سنگاپور}} | |[[پارلیمان سنگاپور|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | |[[first-past-the-post]] ([[Member of پارلیمان|MP]]) and appointed by the [[President of سنگاپور|President]] ([[Nominated Member of پارلیمان|NMP]]) |99 |52,360 |3,180 |[http://www.parliament.gov.sg/ parliament.gov.sg] |- |{{flagcountry|سلوواکیہ}} | |[[قومی کونسل سلوواکیہ|قومی کونسل]] (Národná rada) |[[یک ایوانیت]] | | |150 |35,980 |846 |[http://www.nrsr.sk/ nrsr.sk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سلووینیا}} |rowspan=2|[[سلووینیاn پارلیمان|پارلیمان]] (Državni zbor Republike Slovenije) |[[قومی اسمبلی (سلووینیا)|قومی اسمبلی]] (Državni zbor) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |90 |22,779 |643 |[http://www.dz-rs.si/ dz-rs.si] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225184239/http://www.dz-rs.si/ |date=2011-02-25 }} |- |[[قومی کونسل (سلووینیا)|قومی کونسل]] (Državni svet)<ref>{{cite book |url=http://dk.fdv.uni-lj.si/dela/Lakota-Igor.PDF |title=Sistem nepopolne dvodomnosti v slovenskem parlamentu (diplomska naloga) |trans_title=The system of incomplete bicameralism in the سلووینیاn پارلیمان (diploma thesis) |page=62 |first=Igor |last=Lakota |year=2006 |accessdate=16 December 2010 |publisher=Faculty of Social Sciences, University of Ljubljana |language=سلووینیاn |quote=Opinions differ, however the majority of domestic experts agree that the قومی کونسل may be regarded as the upper house, but the bicameralism is distinctively incomplete.}}</ref> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |40 |51,254 |1,447 |[http://www.ds-rs.si/ ds-rs.si] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160225103717/http://www.ds-rs.si/ |date=2016-02-25 }} |- |{{flagcountry|جزائر سلیمان}} | |[[National پارلیمان جزائر سلیمان|National پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | | |50 |10,460 |34 |[http://www.parliament.gov.sb/ parliament.gov.sb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195817/http://www.parliament.gov.sb/ |date=2016-03-03 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|صومالیہ}} |rowspan=2|[[وفاقی پارلیمان صومالیہ|وفاقی پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[House of the People of صومالیہ|House of the People]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |Appointed |275 |36,675 |21 |[http://www.parliament.gov.so/index.php/en/ parliament.gov.so] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131108105542/http://www.parliament.gov.so/index.php/en/ |date=2013-11-08 }} |- |[[Upper House (صومالیہ)|[[ایوانِ بالا|بالا]] House]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |Not established yet, powers exercised by the House of the People |56 |180,100 |103 | |- |rowspan=2|{{flagcountry|جنوبی افریقہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان جنوبی افریقہ|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی جنوبی افریقہ|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |400 |126,466 |1,387 |[http://www.parliament.gov.za/live/content.php?Item_ID=33 parliament.gov.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421124617/http://www.parliament.gov.za/live/content.php?Item_ID=33 |date=2012-04-21 }} |- |[[قومی کونسل Provinces]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |90 |562,075 |6,168 |[http://www.parliament.gov.za/live/content.php?Item_ID=34 parliament.gov.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080412031940/http://www.parliament.gov.za/live/content.php?Item_ID=34 |date=2008-04-12 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|جنوبی سوڈان}} |rowspan=2|[[قومی مجلس قانون ساز (جنوبی سوڈان)|قومی مجلس قانون ساز]] |[[National Legislative اسمبلی (جنوبی سوڈان)|قومی مجلس قانون ساز اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |170 |48,591 |81 |[http://www.goss.org/index.php/legislative-assembly goss.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306081107/http://www.goss.org/index.php/legislative-assembly |date=2016-03-06 }} |- |[[کونسل States (جنوبی سوڈان)|کونسل States]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |Appointed by President |50 |165,210 |276 |[http://www.goss.org/index.php/legislative-assembly/council-of-states goss.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306081107/http://www.goss.org/index.php/legislative-assembly/council-of-states |date=2016-03-06 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|ہسپانیہ}} |rowspan=2|[[Cortes Generales|عمومی عدالتیں]]<ref name="native"/> (Cortes Generales) |[[Spanish کانگریس Deputies|کانگریس Deputies]] (Congreso de los Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |350 |131,894 |4,038 |[http://www.congreso.es/ congreso.es] |- |[[Spanish سینٹ|سینٹ]] (Senado) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |266 |173,545 |5,313 |[http://www.senado.es/ senado.es] |- |{{flagcountry|سری لنکا}} | |[[پارلیمان سری لنکا|پارلیمان]] (ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව (Sinhala)/ இலங்கை பாராளுமன்றம் (Tamil))<ref name="not"/> |[[یک ایوانیت]] | | |225 |90,122 |517 |[http://www.parliament.lk/ parliament.lk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سوڈان}} |rowspan=2|[[قومی مجلس قانون ساز سوڈان|قومی مجلس قانون ساز]] |[[قومی اسمبلی سوڈان|قومی اسمبلی]] (''Majlis Watani'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |450 |68,653 |197 |[http://www.parliament.gov.sd/ parliament.gov.sd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110824021607/http://www.parliament.gov.sd/ |date=2011-08-24 }} |- |[[کونسل States of سوڈان|اسمبلی States]] (''Majlis Welayat'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |50 |617,880 |1,780 |[http://www.councilofstates.gov.sd/ councilofstates.gov.sd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304073222/http://www.councilofstates.gov.sd/ |date=2016-03-04 }} |- |{{flagcountry|سرینام}} | |[[قومی اسمبلی سرینام|قومی اسمبلی]] (Nationale Assemblée) |[[یک ایوانیت]] | | |51 |10,470 |99 |[http://www.dna.sr/ dna.sr] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سوازی لینڈ}} |rowspan=2|[[پارلیمان سوازی لینڈ|پارلیمان]] (Liblanda) |[[ایوان اسمبلی سوازی لینڈ|ایوان اسمبلی]]<ref name="not"/> |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |[[majority rule|majority]] |55 |22,181 |113 | |- |[[سینٹ سوازی لینڈ|سینٹ]]<ref name="not"/> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |appointed by the [[King of سوازی لینڈ|King]] |30 |40,666 |207 | |- |{{flagcountry|سویڈن}} | |The [[Riksdag]] |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |349 |27,286 |1,093 |[http://www.riksdagen.se/ riksdagen.se] |- |{{flagcountry|شام}} | |[[People's کونسل شام|People's اسمبلی]] (''Majlis al-Sha'ab'') |[[یک ایوانیت]] | | |250 |86,964 |240 |[http://parliament.sy/ parliament.sy] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سوئٹزرلینڈ}} |rowspan=2|[[وفاقی اسمبلی سوئٹزرلینڈ|وفاقی اسمبلی]] (Bundesversammlung, Assemblée fédérale, Assemblea federale) |[[قومی کونسل سوئٹزرلینڈ|قومی کونسل]] (Nationalrat, Conseil National, Consiglio Nazionale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |200 |40,000 |1,699 |[http://www.parlament.ch/e/organe-mitglieder/nationalrat/Pages/default.aspx parliament.ch] |- |[[Swiss کونسل States|کونسل States]] (Ständerat, Conseil des Etats, Consiglio degli Stati) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |46 |173,913 |7,388 |[http://www.parlament.ch/e/organe-mitglieder/staenderat/Pages/default.aspx parliament.ch] |- |rowspan=2|{{flagcountry|تاجکستان}} |rowspan=2|[[سپریم اسمبلی تاجکستان|سپریم اسمبلی]] (''Majlisi Oli'') |[[اسمبلی Representatives of تاجکستان|اسمبلی Representatives]] (''Majlisi Mamoyandogan'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |63 |123,809 |257 | |- |[[قومی اسمبلی تاجکستان|قومی اسمبلی]] (''Majlisi Milliy'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |33 |236,363 |491 | |- |{{flagcountry|تنزانیہ}} | |[[قومی اسمبلی تنزانیہ|قومی اسمبلی]] (Bunge) |[[یک ایوانیت]] | | |357 |120,974 |178 |[http://www.parliament.go.tz/ parliament.go.tz] |- |rowspan=2|{{flagcountry|تھائی لینڈ}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی تھائی لینڈ|قومی اسمبلی]] (รัฐสภา ;''Rathasapha'') |[[ایوان نمائندگان تھائی لینڈ|ایوان نمائندگان]] (สภาผู้แทนราษฎร ;'' Saphaputhan Ratsadon'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |500 |130,958 |1,204 |[http://www.parliament.go.th/ parliament.go.th] |- |[[سینٹ تھائی لینڈ|سینٹ]] (''วุฒิสภา ;Wuthisapha'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |150 |436,529 |4,013 |[http://www.senate.go.th/ senate.go.th] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150223020223/http://www.senate.go.th/ |date=2015-02-23 }} |- |{{flagcountry|ٹوگو}} | |[[قومی اسمبلی ٹوگو|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] | | |81 |76,434 |79 |[http://www.assemblee-nationale.tg/ assemblee-nationale.tg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511202912/http://www.assemblee-nationale.tg/ |date=2011-05-11 }} |- |{{flagcountry|ٹونگا}} | |[[Legislative اسمبلی ٹونگا|Legislative اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |26 |3,962 |29 |[http://parliament.gov.to/ parliament.gov.to] |- |rowspan=2|{{flagcountry|ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو}} |rowspan=2|[[پارلیمان ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو|پارلیمان]] |[[ایوان نمائندگان ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |41 |32,139 |647 |rowspan=2|[http://www.ttparliament.org/ ttparliament.org] |- |[[سینٹ ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |31 |42,506 |856 |- |{{flagcountry|تونس}} | |[[اسمبلی Representatives of the People]] (مجلس نواب الشعب ''Majless Noweb al Shaab'') |[[یک ایوانیت]] | | |217 |49,188 |465 |[http://www.arp.tn/ arp.tn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210711111210/http://www.arp.tn/ |date=2021-07-11 }} |- |{{flagcountry|ترکی}} | |[[Grand قومی اسمبلی ترکی]] (Türkiye Büyük Millet Meclisi) |[[یک ایوانیت]] | | |550 |135,862 |1,951 |[http://www.tbmm.gov.tr/ tbmm.gov.tr] |- |{{flagcountry|ترکمانستان}} | |[[اسمبلی ترکمانستان|اسمبلی]] (Mejlis) |[[یک ایوانیت]] | | |125 |41,360 |346 | |- |{{flagcountry|تووالو}} | |[[پارلیمان تووالو|پارلیمان]] (Palamene) |[[یک ایوانیت]] | | |15 |666 |2 |[http://www.parliament.gov.tv/ parliament.gov.tv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524085214/http://www.parliament.gov.tv/ |date=2013-05-24 }} |- |{{flagcountry|یوگنڈا}} | |[[قومی اسمبلی یوگنڈا|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |375 |87,839 |123 |[http://www.parliament.go.ug/ parliament.go.ug] |- |{{flagcountry|یوکرین}} | |[[Verkhovna Rada|Supreme کونسل]] (Верховна Рада ''Verkhovna Rada'') |[[یک ایوانیت]] | | |450 |101,248 |732 |[http://portal.rada.gov.ua/ rada.gov.ua] |- |{{flagcountry|متحدہ عرب امارات}} | |[[Federal قومی کونسل|Federal قومی اسمبلی]] (المجلس الوطني الإتحادي ''Majlis Watani Ittihad'') |[[یک ایوانیت]] | | |40 |206,601 |6,470 |[http://www.almajles.gov.ae/ almajles.gov.ae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100930151449/http://www.almajles.gov.ae/ |date=2010-09-30 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|برطانیہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان برطانیہ|پارلیمان]] |[[British House of Commons|House of Commons]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[First-past-the-post]] |650 |95,787 |3,478 |[http://www.parliament.uk/business/commons/ parliament.uk] |- |[[دارالامرا]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |Life |[[Life peer]]s appointed by the [[Monarchy of the برطانیہ|Sovereign]]. 92 elected by and from [[hereditary peer]]s using [[Instant-runoff voting|preferential voting]]. 26 [[Lords Spiritual]] are [[bishop]]s of the [[Church of انگلستان]]. |765 |81,388 |2,955 |[http://www.parliament.uk/business/lords/ parliament.uk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} |rowspan=2|[[ریاستہائے متحدہ امریکہ کانگریس|کانگریس]] |[[ریاستہائے متحدہ امریکہ ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |2 |[[majority rule|majority]] |435 |722,636 |34,698 |[http://www.house.gov/ house.gov] |- |[[ریاستہائے متحدہ امریکہ سینٹ|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |[[majority rule|majority]] |100 | 3,143,467 |215,623 |[http://www.senate.gov/ senate.gov] |- |rowspan=2|{{flagcountry|یوراگوئے}} |rowspan=2|[[جرنل اسمبلی یوراگوئے|جرنل اسمبلی]] (Asamblea General) |[[نمائندگان چیمبر یوراگوئے|نمائندگان چیمبر]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |99 |33,195 |514 |rowspan=2|[http://www.parlamento.gub.uy/ parlamento.gub.uy] |- |[[سینٹ یوراگوئے|Chamber of Senators]] (Cámara de Senadores) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |30 |109,543 |1,696 |- |rowspan=2|{{flagcountry|ازبکستان}} |rowspan=2|[[سپریم اسمبلی ازبکستان|سپریم اسمبلی]] (Oliy Majlis) |[[Legislative Chamber of ازبکستان|Legislative Chamber]]<ref name="not"/> |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |150 |194,156 |634 |[http://www.parliament.gov.uz/ parliament.gov.uz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060831163528/http://www.parliament.gov.uz/ |date=2006-08-31 }} |- |[[سینٹ ازبکستان|سینٹ]]<ref name="not"/> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |100 |291,234 |952 |[http://www.senat.gov.uz/ enat.gov.uz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160211084440/http://senat.gov.uz/ |date=2016-02-11 }} |- |{{flagcountry|وانواتو}} | |[[پارلیمان وانواتو|پارلیمان]] (Parlement) |[[یک ایوانیت]] |4 | |52 |4319 |14 |[http://www.parliament.gov.vu/ parliament.gov.vu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306063129/http://www.parliament.gov.vu/ |date=2016-03-06 }} |- |{{flagcountry|ویٹیکن سٹی}} | |[[Pontifical Commission for ویٹیکن سٹی State|Pontifical Commission]] (Pontificia Commissione per lo Stato della Città del Vaticano) |[[یک ایوانیت]] | | |7 |114 | | |- |{{flagcountry|وینزویلا}} | |[[قومی اسمبلی وینزویلا|قومی اسمبلی]] (Asamblea Nacional) |[[یک ایوانیت]] | | |165 |175,430 |2,267 |[http://www.asambleanacional.gob.ve/ asambleanacional.gob.ve] |- |{{flagcountry|ویتنام}} | |[[قومی اسمبلی ویتنام|قومی اسمبلی]] (Quốc hội) |[[یک ایوانیت]] | | |498 |176,385 |602 |[http://www.na.gov.vn/ na.gov.vn] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20100709222441/http%3A//www.na.gov.vn/ |date=2010-07-09 }} |- |{{flagcountry|يمن}} | |[[اسمبلی Representatives of يمن|اسمبلی Representatives]] (''Majlis al-Nuwaab'') |[[یک ایوانیت]] | | |301 |81,485 |192 | |- |{{flagcountry|زیمبیا}} | |[[قومی اسمبلی زیمبیا|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |150 |87,284 |145 |[http://www.parliament.gov.zm/ parliament.gov.zm] |- |rowspan=2|{{flagcountry|زمبابوے}} |rowspan=2|[[پارلیمان زمبابوے|پارلیمان]] |[[ایوان اسمبلی زمبابوے|ایوان اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |210 |61,971 |29 | |- |[[سینٹ زمبابوے|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |40 |325,350 |153 | |} == حوالے == {{حوالے}} {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{قومی اک ایوانی قانون ساز اسمبلیاں}} {{قومی ایوان زیریں قانون ساز اسمبلیاں}} {{قومی ایوان بالا قانون ساز اسمبلیاں}} [[گٹھ:قومی قنون ساز اسمبلیاں]] [[گٹھ:قنون ساز اسمبلیاں]] [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ دیس]] 4ptrbpt0xc1ahkwyg3kyk93qg2tizjv 0 57046 708140 702396 2026-06-20T22:40:16Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708140 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher <!-- Scroll down to edit this page --> <!-- Philosopher Category --> |region = [[وشکارلا ایشیا]] |color = #B0C4DE <!-- Image and Caption --> |image =[[File:Туркестан.jpg|thumb|262px|[[خواجہ احمد یسوی دا مقبرہ]]]] |caption = [[اشک آباد]] وچ یادگار <!-- Information --> |name = احمد یسوی |native_name = احمد یساوی |birth_date = 1093 |death_date = 1166 |school_tradition = [[تصوف]] |main_interests = [[فقہ]] تے [[حدیث]] |influences = |influenced = |notable_ideas = }} {{Arial| خواجہ '''احمد یساوی''' جاں'''احمد یسوی''' ({{lang-ar|أحمد يسوي}}, {{lang-uz|Ahmad Yasaviy}}, ''Аҳмад Ясавий'', ئەحمەد يەسەۋىي; {{lang-kz|Ахмет Ясауи}}, ''Axmet Yasawï'', احمەت ياساۋئ; {{lang-tm|Ahmet Ýasawy}}, ''Ахмет Ясавы'', آحمِت يَسَویٛ; {{lang-tr|Ahmet Yesevi}})}} [[سیرام]] شہر وچ 1093 نوں پیدا ہوئے, تے 1166 وچ [[حضرت ترکستان]] (موجودہ [[ترکستان (شہر)]]) وچ فوت ہوئے ؛ ایہ دونے شہر ہن [[قازقستان]] وچ نیں ؛ اک [[ترک لوک|ترک الاصل]] <ref>{{cite book|ref=harv|last=Ro'i|first=Yaacov|title=Islam in the Soviet Union: From the Second World War to Gorbachev|url=https://books.google.com/books?id=iEJg6Ivwt2wC&pg=PA373|year=2000|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|isbn=978-1-85065-403-2}}, page 373</ref> شاعر تے [[صوفی]] سن ، آپ [[ترکستان]] دے علاقے وچ اولین روحانی شخصیت سن جسنے ایتھے صوفی سلسلے دی نیہہ رکھی تے آپ دا ساری [[ترک بولیاں|ترک لسانی]] دنیا اتے گُوڑا اثر ہے ۔<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/biography/Ahmed-Yesevi |title=Encyclopædia Britannica (2007): Related Articles to "Ahmed Yesevi, or Ahmad Yasawi, or Ahmed Yasavi (Turkish author)", accessed March 18, 2007 |publisher=Britannica.com |date= |accessdate=2013-04-09}}</ref> ایس ویلے تک یساوی پہلے معلوم شاعر نیں جسنے [[وچکارلی ترک بولیاں|وچکارلی ترک بولی]] وچ شاعری کیتی ۔<ref>{{cite book |url=https://www.wdl.org/en/item/6935/ |title=Book of Wisdom |last1= |first1= |last2= |first2= |date=1904 |website=World Digital Library |publisher=Lithographic Printing House of the Kazan Imperial University |pages=366 |access-date= |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224201223/https://www.wdl.org/en/item/6935/ |date=2018-12-24 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.natcom.unesco.kz/turkestan/e12_divan.htm |title= Divan-i Khikmet |last1= |first1= |last2= |first2= |date= |website=Kazakhstan National Commission For UNESCO - natcom.unesco.kz |publisher= |access-date= |quote=}}</ref> احمد یسوی نے پہلے ترک صوفی سلسلے '''یساویہ'' دی نیہہ رکھی ، جو بوہت چھیتی ترک بولیاں بولن والے علاقےآں وچ پھیل گیا۔ <ref>[http://www2.let.uu.nl/Solis/anpt/ejos/pdf6/melikoff-final.pdf I.Melikoff, 'Ahmad Yesevi and Turkic popular Islam', EJOS, VI (2003), No. 8, 1-9, ISSN 0928-6802] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061225092136/http://www2.let.uu.nl/Solis/anpt/ejos/pdf6/melikoff-final.pdf |date=2006-12-25 }} {{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>آپ اپنے مرشد [[یوسف ہمدانی]] وانگ [[حنفی]] مکتبہ فکر نال تعلق رکھدے سن .<ref name="TDV">The Foundation of the [[Presidency of Religious Affairs]], ''İslâm Ansiklopedisi'', vol. 3, p. 161, İstanbul, 1989.</ref> ==پچھوکڑ== یساوی دے والد دا ناں ابراہیم سی ۔7 سال دی عمر آپ یتیم ہوگئے تے یساوی دی پرورش اسدے روحانی والد [[:tr:Arslan Baba|ارسلان بابا]] نے کیتی ۔ ست سال دی عمر وچ ہی آپ نے ارسلان بابا دی نگرانی ہیٹھ بوہت ساریاں روحانی منزلاں طے کر لئیاں ۔ نوجوانی وچ ہی آپ روحانیت دیاں اعلی مزلاں اُتے پہنچ گئے تے ہولی ہولی پر پاسے آپ دا چرچہ ہون لگ پیا ۔ یساوی دے والد شیخ ابراہیم اس علاقے وچ پہلے ہی اپنے روحانی مرتبے پاروں جانے جاندے سن تے اینہاں نال کئی کرامات منسوب نیں ۔ اس وجہ توں ایہ دیکھیا گیا کہ ،اپنے خاندان دے احترام پاروں ، ایہ خاموش تے شریف نوجوان ، جو ہمیشہ اپنی وڈی بھین دی مندا ، اک اہم روحانی منزل اُتے اُپڑ گیا ۔ احمد یساوی بعد وچ [[بخارا]] چلے گئے تے [[یوسف ہمدانی]] توں روحانی علوم سکھے <ref>Y. N. Öztürk: ''The Eye of the Heart'' (Redhouse Press Istanbul 1988), p.49</ref> یوسف ہمدانی دے انتقال مگروں , پہلے عبداللہ بارقی تے فیر حسن اندکی ہمدانی دی خانقاہ دے سربراہ بنے <ref name="TDV" /> 1160ء وچ حسن اندکی دے انتقال مگروں احمد یساوی [[سلسلہ نقشبندیہ]] مرشد اعلی بنے ۔آپ نے فیر اپنی تھاں [[عبدالخالق گجدوانی]] نوں ،اپنے مرشد یوسف ہمدانی دی ہدایت تحت، دے دتی تے خود [[ترکستان]] وچ [[اسلام]] دی تبلیغ لئی [[ترکستان (شہر)]] چلے گئے ۔<ref name="TDV" /> ===سلسلہ نسب=== خاندان شیخ ابراهیم دی روایت مطابق اپ دا سلسلہ نسب امام محمد حنفیه بن [[علی ابن ابی طالب]] نال جا ملدا اے:'''شیخ ابراهیم بن شیخ الیاس بن شیخ محمود بن شیخ محمود(؟!) بن شیخ محمد بن شیخ افتخار بن شیخ عمر بن شیخ عثمان بن شیخ حسین بن شیخ حسن بن شیخ اسماعیل بن شیخ موسی بم شیخ مؤمن بن شیخ هارون بن شیخ الشیوخ بحر العرفان جبل الاطمینان قطب ترکستان خواجه اسحاق باب بن عبدالرحمن بن عبدالقهار بن عبدالفتاح بن امام الحنفی بن علی بن ابیطالب '''. ==اثر== خواجہ احمد یسوی نے [[وسطی ایشیا]] وچ [[اسلام]] دی تبلیغ لئی گرانقدر کوششاں کیتیاں تے علاقے وچ اینہاں دے بوہت سارے شاگرد ہوئے ۔یساوی دی شاعری نے [[وسطی ایشیا|وچکارلے ایشیا]] دے ترک ساہت وچ مذہبی فوک شاعری دی اک نویں صنف ایجاد کیتی تے بعد والیاں صدیاں وچ بوہت سارے مذہبی شاعراں اُتے اثر پایا ۔<ref>John L. Esposito, ed., The Oxford Encyclopedia of the Islamic World, Volume 1, New York: Oxford University Press, 1995, p. 271</ref>یساوی نے [[قازق سٹیپ]] دے لوکاں لئی ''یسی'' شہر نوں تعلیم دے وڈے مرکز بدل دتا ۔تے فیر آپ نے 63 سال دی عمر وچ غور وفکر تے مراقبہ لئی عمر وقف کر دتی ۔ آپ نے اک زیر زمین اک کمرہ جاں تہہ خانہ بنوایا جتھے آپ نے باقی عمر گزاری ۔ ترک مفکر حسن بصری چانتی چانن پاندے نیں کہ''ایہ [[سلجوقی سلطنت|سلجوقی بادشاہ]] سن جو عظیم صوقی شاعر [[رومی]] نوں [[قونیہ]] لیائے تے سلجوقاں دے ویلے وچ ہی احمد یساوی ،اک دوجے عظیم صوفی ، رہے تے تعلیم دتی ۔اینہاں دوناں عالماں دا اثر اج تک جاری اے ۔"<ref>{{cite web |url=http://www.religion-online.org/showchapter.asp?title=1656&C=1643 |title=Hasan Basri Çantay, "Chapter 7: Islamic Culture in Turkish Areas", in Islam&nbsp;— The Straight Path: Islam Interpreted by Muslims by Prof. Kenneth W. Morgan, Published by The Ronald Press Company, New York 1958 |publisher=Religion-online.org |date= |accessdate=2013-04-09 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224201225/http://www.religion-online.org/showchapter.asp?title=1656&C=1643%20 |dead-url=yes }}</ref>یساوی نوں [[ایڈورڈ کیمپبیل]] ([[ارنیسٹ سکاٹ]] دے ناں نال لکھدا) نے وی خواجگان دے رکن دے طور اتے دسیا اے ۔<ref>The People of the Secret by [[Edward Campbell (journalist)|Edward Campbell]] (1983) ISBN 0-86304-038-1</ref> ==ورثہ== [[خواجہ احمد یسوی دا مقبرہ]]<ref>{{cite web |url=http://archnet.org/library/dictionary/entry.tcl?entry_id=DIA1011 |title=Yasavi (Shrine of Ahmed Yasavi), ArchNet Dictionary of Islamic Architecture |publisher=Archnet.org |date= |accessdate=2013-04-09 |archive-date=2006-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060526212020/http://archnet.org/library/dictionary/entry.tcl?entry_id=DIA1011 |dead-url=yes }}</ref> بعد وچ [[تیموری سلطنت]] دے بانی [[امیر تیمور]] نے آپ دی قبر اُتے [[ترکستان (شہر)]] وچ بنوایا ۔ یساوی طریقہ جاں سلسلہ ''تجات'' ،جو آپ نے قایم کیتا ، دا اثر بعد وچ کئی صدیاں تک رہیا ، 19ویں صدی وچ [[امارت بخارا]] دے دربار وچ یساوی ، سید عطا شیخ دی اہم پوزیشن سی ۔<ref>Devin Deweese "The Politics of Sacred Lineages in 19th-century Central Asia: Descent groups linked to Khwaja Ahmad Yasavi in Shrine Documents and Genealogical Charters" ''International Journal of Middle Eastern Studies'' Vol.31 (1999) pp507-530</ref> دوجے صوفی سلسلےآں دے مقابلے وچ یساویہ وچ شامانی عنصراں دا بوہتا اثر اے ۔<ref>[http://www.bashat-cbf.org/publications/the_sacred_sites_of_kyrgyzstan.pdf "The Sacred Sites of Kyrgyzstan", Cholpon K. Dyikanova, Taalaibek K. Dyikanov, Jarkyn B. Samanchina (eds.), Bishkek, 2004-2005, p. 8, citing Demidov, 1988, p. 3] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070929023233/http://www.bashat-cbf.org/publications/the_sacred_sites_of_kyrgyzstan.pdf |date=September 29, 2007 }}</ref> پہلی قازق ترک یونیورسٹی [[احمد یسوی یونیورسٹی]]<ref>{{cite web|url=http://www.yesevi.edu.tr/ |title=Ahmet Yesevi University Official Site |publisher=Yesevi.edu.tr |date= |accessdate=2013-04-09}}</ref> دا ناں آپ دے اعزاز وچ رکھیا گیا اے ۔ نقشبندی ادریس شاہ نے احمد یسوی دا سلسلہ نسب ''کتاب الکتاب'' وچ لکھیا اے.<ref>{{cite book|ref=harv|last=Shah|first=Idries|authorlink=Idries Shah|title=The Book of the Book|url=https://books.google.com/books?id=WviNfB2q_oEC|year=1976|publisher=Octagon Press Ltd|isbn=978-0-900860-12-6}}, page 9</ref> یساوی [[کشمیر]] وچ وی نیں ۔{{cn|date=May 2016}} یساوی دا مقبرہ [[تیمور]] نے نویں ڈھانچے اُتے بنوایا ۔<ref>{{cite web |url=http://www.silk-road.com/artl/timur.shtml |title=Tamerlane (1336 - 1405) - The Last Great Nomad Power |last1= |first1= |last2= |first2= |date=1997-2000 |website=Silk Road Foundation |publisher= |access-date= |quote=}}</ref> [[ديوان حكمت]] احمد یساوی دی ترک بولی وچ لکھی کتاب اے ۔<ref>{{cite book |url=https://www.wdl.org/en/item/6935/ |title=Book of Wisdom |last1= |first1= |last2= |first2= |date=1904 |website=World Digital Library |publisher=Lithographic Printing House of the Kazan Imperial University |pages=366 |access-date= |quote= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224201223/https://www.wdl.org/en/item/6935/ |date=2018-12-24 }}</ref>1895ء تے 1905ء وچ یساوی دیاں نظماں ([[دیوان حکمت]]) [[قازان]] ([[تاتارستان]]،[[روسی سلطنت]])توں شائع ہوئیاں ۔<ref>{{cite web |url=http://www.natcom.unesco.kz/turkestan/e12_divan.htm |title= Divan-i Khikmet |last1= |first1= |last2= |first2= |date= |website=Kazakhstan National Commission For UNESCO - natcom.unesco.kz |publisher= |access-date= |quote=}}</ref> == اشعار == آپ دا مجموعه اشعار [[دیوان حکمت]] دے ناں توں معروف اے تے ایہ [[ترک بولیاں|ترکی بولی]] وچ اے .<ref>صوفیان نخستین در ادبیات ترک، محمد فواد کوپریلی، ترجمه توفیق. ه سبحانی، ص ۱۷۱</ref> {{Arial|مناجات نامه الهی قادرا پروردکارا رحم قیل بندنکا ای کردکارا اجابت سندین و مندین مناجات ای- ای ذوالجلال جمله حاجات الهی جاجتیم‌نی سن روا قیل کریم سن لطف ائله دردیم دوا قیل الهی ذات پاکینک حرمتیدین آییرکیل بیزنی شیطان زحمتیدین منکا توفیق سوییدین سن ایچورکیل کرم بیرله گناهیم‌نی کیچورکیل که بیلماس‌ده گناه بسیار قیلدیم کونکل‌لارنی بوزوب آزار قیلدیم که هر عاصی ایرور رحمت‌کا لایق کیل ای احد دعاغه بول موافق}} ==حوالے== {{حوالے}} * {{cite book | author = John G. Bennett | title = The Masters of Wisdom | publisher = Bennett Books | year = 1995 | isbn = 1-881408-01-9}} {{commons cat|Kazan of Mausoleum of Khoja Ahmed Yasavi}} ==باہرلے جوڑ== *{{ru icon}} [http://www.heritagenet.unesco.kz/kz/content/history/monument/turkestan1/mavzol_yasav.htm UNESCO Heritage Mausoleum Hoja Ahmed Yasevi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927223520/http://www.heritagenet.unesco.kz/kz/content/history/monument/turkestan1/mavzol_yasav.htm |date=2007-09-27 }} *{{ru icon}} [https://web.archive.org/web/20071009080729/http://www.nlrk.kz/structure/csbk/xai/xai.htm National Library of the Republic of Kazakhstan - Hoja Ahmed Yasaui] *{{ru icon}} [http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/112/948.htm Great Soviet Encyclopedia. Turkestan (city in Kazakh SSR)]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080219071054/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/112/948.htm |date=2008-02-19 }}{{dead link|date=April 2013}} {{Islamic theology}} <!-- No text or source to substantiate (probably derived 1166-63=1103): --> {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Yassawi, Khoja Akhmet}} [[Category:1103ء دے جم]] [[Category:1093ء دے جم]] [[Category:1166ء دیاں موتاں]] [[Category:صوفی شاعر]] [[Category:مسلم مبلغ]] [[Category:صوفی]] [[Category:ترک صوفی]] [[Category:ترک لوک]] [[Category:مسلم مفکر]] [[Category:ترکستان]] [[گٹھ:ترک شخصیتاں]] [[گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ]] [[گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016]] [[گٹھ:ترکستانی شخصیتاں]] eqvy0ql2bfb99jn91arn6g0cs1g1v92 0 58857 708154 694748 2026-06-21T05:09:11Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708154 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site | WHS = سینٹ جیمس دا رستہ | Image = [[Image:Stjacquescompostelle1.png|300px|Map of the Way of St. James in Europe]] | State Party = [[سپین]] | Type = سبھیاچاری | Criteria = ii, iv, vi | ID = 669 | Region = [[یورپ وچ عالمی ورثہ تھاواں دی لسٹ|یورپ اتے شمالی امریکہ]] | Year = 1993 | Session = 17th | Link = http://whc.unesco.org/en/list/669 }} '''سینٹ جیمس دا رستہ ''' ([[انگریزی]] Way of St. James, St. James's Way, St. James's Path, St. James's Trail, Route of Santiago de Compostela, [[سپینی بولی]] Camino de Santiago)<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/669 UNESCO]</ref> ,<ref>{{Cite web |title=Fodors |url=http://www.fodors.com/world/europe/spain/galicia-and-asturias/feature_30044.html |access-date=2017-02-09 |archive-date=2014-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903095309/http://www.fodors.com/world/europe/spain/galicia-and-asturias/feature_30044.html }}</ref> قرون وسطی دا [[عیسائی دھرم]] وچّ یاترا کرن دا اک اہم رستہ سی۔ ایہہ رستہ جاں راہ [[سانتیاگو دے کومپوستیلا وڈا گرجاگھر]] ولّ جاندا ہے۔ ایہہ تھاں مذہبی روپ وچّ [[روم]] اتے [[یروشیلم]] دے برابر دی اہمیت رکھدا ہے۔ ایہہ منیا جاندا ہے کہ ''سینٹ جیمس'' ,جو جویدی دے پتر سن، نوں اتھے دفنایا گیا ہے۔ جہناں دے سریر نوں یروشیلم توں اک کشتی راہیں اتھے لیا کہ دفنایا گیا۔ اہناں نوں جس تھاں دفنایا گیا اتھے ہن [[سانتیاگو دے کومپوستیلا وڈا گرجاگھر|سانتیاگو دے کومپوستیلا دا وڈا گرجاگھر]] ہے۔<ref>{{CathEncy||title =Indulgences|first= William H.|last= Kent|wstitle=Indulgences| accessdate = 2009-12-13}}. This entry on indulgences suggests that the evolution of the doctrine came to include pilgrimage to shrines as a trend that developed from the eighth century A.D.: "Among other forms of commutation were pilgrimages to well-known shrines such as that at St. Albans in England or at Compostela in Spain. But the most important place of pilgrimage was Rome. According to Bede (674-735) the ''visitatio liminum'', or visit to the tomb of the Apostles, was even then regarded as a good work of great efficacy (Hist. Eccl., IV, 23). At first the pilgrims came simply to venerate the relics of the Apostles and martyrs; but in course of time their chief purpose was to gain the indulgences granted by the pope and attached especially to the Stations."</ref> اس رستہ تے اپنی یاترا دی بنیاد تے [[پاؤلو کوئلو]] نے اپنے کتاب ''د پلگرمیز'' لکھی ہے۔ اکتوبر 1987 وچّ [[یونیسکو]] ولوں اسنوں [[وشو ورثہ تھاں|عالمی وراثت ٹکانیاں]] وچّ شامل کیتا گیا۔ ==اتہاس== [[Image:Spain Santiago de Compostela - Cathedral.jpg|250px|thumb|left| [[Santiago de Compostela Cathedral|The Cathedral of Santiago de Compostela]]]] سینٹ جیمس دا رستہ عیسائی یاتریاں لئی بہت اہم رستہ ہے۔<ref>{{cite web|title=Holy Years at Santiago de Compostela|url=http://www.csj.org.uk/holy-years.htm|accessdate=March 6, 2014|archive-date=September 16, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140916050419/http://www.csj.org.uk/holy-years.htm|dead-url=yes}}</ref> ==یاترا == {| class="wikitable" style="border:1px black; float:right; margin-left:1em;" |- style="background:#ddd;" !Year !Pilgrims |- |1985 |690 |- |1986 |1,801 |- |1987 |2,905 |- |1988 |3,501 |- |1989 |5,760² |- |1990 |4,918 |- |1991 |7,274 |- |1992 |9,764 |- |'''1993''' |'''99,436'''¹ |- |1994 |15,863 |- |1995 |19,821 |- |1996 |23,218 |- |1997 |25,179 |- |1998 |30,126 |- |'''1999''' |'''154,613'''¹ |- |2000 |55,004³ |- |2001 |61,418 |- |2002 |68,952 |- |2003 |74,614 |- |'''2004''' |'''179,944'''¹ |- |2005 |93,924 |- |2006 |100,377 |- |2007 |114,026 |- |2008 |125,141 |- |2009 |145,877 |- |'''2010''' |'''272,703'''¹ |- |2011 |179,919 |- |2012 |192,488 |- |2013 |215,880 |- | colspan="2" |¹ <small>Holy Years (''Xacobeo''/''Jacobeo'')<br /> ² 4th World Youth Day in Santiago de Compostela<br /> ³ Santiago named European Capital of Culture<br /> ''Source: The archives of Santiago de Compostela.<ref>[http://www.archicompostela.org/peregrinos/Estadisticas/peregrinanos.htm Pilgrims by year according to the office of pilgrims at the Cathedral of Santiago de Compostela<!-- Title generated by a bot -->]</ref>''<ref>[http://www.archicompostela.org/peregrinos/Estadisticas/estadisticas2006.htm Pilgrims 2006-2009 according to the office of pilgrims at the Cathedral of Santiago de Compostela<!-- Title generated by a bot -->]</ref><ref>{{Cite web |title=peregrinossantiago.es |url=http://peregrinossantiago.es/eng/pilgrims-office/statistics |access-date=2017-02-09 |archive-date=2014-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814044309/http://peregrinossantiago.es/eng/pilgrims-office/statistics/ |dead-url=yes }}</ref>'' </small> |} ==ساہت وچّ اس رستہ دا ذکر== * [[والٹر ستارکی]]، ''The Road to Santiago'' (1957) John Murray, reprinted 2003. * [[James Michener]], ''[[Iberia (book)|Iberia]]'' (1968); contains one chapter about the Camino de Santiago * [[پاؤلو کوئلو ]]، ''[[The Pilgrimage]]'' (1987) * [[Anne Carson]], ''Kinds of Water'' first published in 1987. A prose poem that traces the narrator's journey, focusing on the philosophical questions it raises, especially with regards to the nature and desire of the pilgrim. The piece can be found in the 1995 anthology of Carson's essays ''Plainwater''. * [[Jack Hitt]], ''Off the Road: A Modern-Day Walk Down the Pilgrim’s Route into Spain'' (1994) * [[David Lodge (author)|David Lodge]], ''[[Therapy (Lodge novel)|Therapy]]'' (1995) * [[Cees Nooteboom]], ''[[Roads to Santiago]]'' (English edition 1996) * [[Kevin A. Codd]], ''To the Field of Stars: A Pilgrim's Journey to Santiago de Compostela'' (2008) * [[Sonia Choquette]], ''Walking Home'' (2014)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://soniachoquette.net/Walking-Home.html |access-date=2017-02-09 |archive-date=2014-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020161605/http://soniachoquette.net/Walking-Home.html |dead-url=yes }}</ref> * [[Shirley Maclaine]], ''[[Camino: Journey of the Spirit]]'' *[[Sherry Boas]], "Billowtail" (2014) *[[Hape Kerkeling]], "I'm Off Then: Losing and Finding Myself on the Camino de Santiago" (2009) ==باہری لنک== * [http://www.caminodesantiago.me Camino de Santiago Community] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190405180902/https://www.caminodesantiago.me/ |date=2019-04-05 }} dedicated to help pilgrims plan their trip * [http://www.comeon.ws/ Comeon.ws] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140927234742/http://www.comeon.ws/ |date=2014-09-27 }}, detailed and accurate information about The Caminos and Albergues (GPS tracks, POIs, maps) * [http://www.fotopanorama.com/trabajos/vr_catedral/index.html Virtual Visit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100924074128/http://www.fotopanorama.com/trabajos/vr_catedral/index.html |date=2010-09-24 }} Cathedral Santiago de Compostela * [http://www.trailjournals.com/journals/camino_de_santiago/ Camino de Santiago Backpacking Journals] Follow hikers as they walk the Way of Saint James *[http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/111171 The Art of medieval Spain, A.D. 500-1200], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on Way of St. James (p.&nbsp;175-183) * [http://santiago.forwalk.org/ Free Guide for Hikers on the Way of St. James] * [http://www.mycaminosantiago.com Walk the Camino de Santiago de Compostela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180826134007/https://mycaminosantiago.com/ |date=2018-08-26 }} First hand pilgrim advice for various European St. James pilgrimage walking routes * App [https://play.google.com/store/apps/details?id=es.maz Mi Camino] for Android SmartPhones * [http://www.caminodesantiago.szm.com/ Free Android app and maps for navigation to Camino de Santiago ] for Android SmartPhones ==ایہ وی ویکھو== *[[سانتیاگو دے کومپوستیلا]] [[سینٹ جیمس وڈا گرجاگھر]] ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:سپین]] [[گٹھ:ہسپانیہ]] [[گٹھ:عالمی ورثہ تھاں]] [[گٹھ:سپین دی تریخ]] fnd7g0q4a6ylj2ibsbi4yhm21xjqmec 0 59648 708123 668735 2026-06-20T18:03:40Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708123 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | show_name = بے حدّ | image = [[File:TV Release Poster of Behadd.jpg|250px]] | image_size = | image_alt = | caption = بے حدّ دا پوسٹر | genre = [[ٹیلی فلم]] | creator = | based_on = | writer = | screenplay = [[عمیرہ احمد]] | story = | director = [[عاصم رضا]] | starring = [[فواد افضل خان]] <br/>[[نادیہ علی]]<br/>[[سجل علی]] | narrated = | theme_music_composer = [[فواد افضل خان]]<br />ہیسل قریشی | country = پاکستان | language = اردو | num_episodes = | producer = [[مومنہ درید]] | editor = کاشف احمد<br />وسیم | cinematography = سلیمان رزاق | runtime = 128 منٹ | company = [[Momina Duraid Productions]] | distributor = | budget = | network = [[ہم ٹیوی]] | first_aired = {{Film date|df=yes|TV=y|2013|6|8|پاکستان}} | last_aired = | preceded_by = | followed_by = | website = http://www.hum.tv/videos_p.php?vid=g1vc7n9Zi6k&playlist_id=bVdwtmx18ssdyzkzkiY4AkF04KLWeNHv }} '''بے حدّ''' اک پاکستانی ٹیلیفلم ہے۔<ref>{{cite web|title= BEHADD starring Nadia Jamil and Sajal Ali, alongside Fawad Khan will be coming on 8th June on HUM TV. |url=http://fuchsia.com.sg/?p=4315|publisher=FUCHSIA weekly|accessdate=29 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|title="Behadd" or Boundless!!! ~ A Telefilm Review by Swati Ghosh|url=http://talksoap.wordpress.com/2013/06/12/behadd-or-boundless-a-telefilm-review-by-swati-ghosh/|publisher=Talksoap|date=12 June 2013|accessdate=23 October 2014}}</ref> ایہہ [[پاکستان]] وچّ 8 جون 2013ء نوں پہلی وار ٹی وی اپر دکھائی گئی تے 30 اگست 2014ء نوں [[بھارت]] وچّ زندگی چینل اپر دکھائی گئی۔<ref>{{cite web|title=Behadd to onair at Zeezindagi|url=http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/your-favourite-fawad-khan-will-be-back-on-zindagi-with-%E2%80%98behadd%E2%80%99_1461854.html|publisher=[[Zee Zindagi]]|date=29 August 2014 |accessdate=21 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Zindagi Channel to Broadcast Behadd|url=http://showbizpak.com/zindagi-channel-to-broadcast-behadd/|publisher=Pakistan Showbiz|date=27 August 2014|accessdate=21 October 2014|archive-date=29 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141029101155/http://showbizpak.com/zindagi-channel-to-broadcast-behadd/|dead-url=yes}}</ref> ایہہ اک مڈل کلاس بیواہ عورت دی کہانی ہے جو اپنی اکلوتی دھی بارے ہمیشہ فکرمند رہندی اے۔ == باہرلے جوڑ== * [http://www.hum.tv/videos_p.php?vid=g1vc7n9Zi6k&playlist_id=bVdwtmx18ssdyzkzkiY4AkF04KLWeNHv Official website]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220520230721/https://www.hum.tv/videos_p.php?vid=g1vc7n9Zi6k&playlist_id=bVdwtmx18ssdyzkzkiY4AkF04KLWeNHv |date=2022-05-20 }} * {{facebook|Humtv.Behadd|''Behadd''}} * [http://www.youtube.com/watch?v=q37qkwY23fY&spfreload=10 ''Behadd''] on YouTube * [https://www.tumblr.com/search/behadd ''Behadd''] on [[Tumblr]] ; ہور دیکھو * [http://www.dramasonline.com/index.php?s=Behadd ''Behadd''] on DramasOnline ; فلم بارے وچار * [https://www.facebook.com/media/set/?set=a.527912000602787.1073741841.123024497758208&type=3 ''Behadd'' official review] by Reema Ali Syed * [http://reviewit.pk/telefilm-behaad-a-complete-package/ ''Behadd'' review] by Fatima Awan. * [http://gulaabjamun.wordpress.com/2013/05/25/movie-review-theres-no-limit-to-how-much-a-film-can-move-you/ ''Behadd'' review] by Zainab Imam ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:پاکستانی ٹی وی ڈرامے]] [[گٹھ:پاکستانی ٹیلی فلماں]] gvsoene5p6dsb0ixxss9m75r38i6oj4 0 62441 708098 643467 2026-06-20T12:54:06Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708098 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = امیتابھ بچن | image = Amitabh Bachchan December 2013.png | image_size = 200px | caption = 2009 وچّ امیتابھ بچن | birth_name = {{nowrap|امیتابھ ہریونش بچن}} | birth_date = {{Birth date and age|1942|10|11|df=yes}} | birth_place = [[الہ آباد]]، [[اترپردیش]]،<br /> [[برطانوی ہند]] | residence = پرتیکشا، [[ممبئی]]، [[مہاراشٹر]]، [[بھارت]] | occupation = اداکار، پروڈیؤسر، گائک، television presenter | years_active = 1969–present | spouse = [[جیا بہادری]] (1973–ہن تکّ) | children = {{unbulleted list|[[ابھشیک بچن]]|شویتا نندو}} | parents = [[ہریونش رائے بچن]]<br />[[تیزی بچن]] | website = {{URL|srbachchan.tumblr.com}} | signature = Amitabh Bachchan signature.png | relatives = [[بچن پروار]] }} '''امیتابھ بچن''' (جم 11 اکتوبر 1942) اک بھارتی [[بالیوڈّ]] ایکٹر اے۔ 1970 دے دہاکے دے دوران اوہناں نے وڈی لوکپراتا حاصل کیتی اتے ادوں توں بھارتی سنیمے دے اتہاس وچّ سبھ توں پرمکھ شخصیت بن گئے ہن۔ '''امیتابھ بچن''' دا پیدائشی ناں '''انقلاب شری واستو''' اے تے اکتوبر، 1942ء نو‏‏ں ﺑﮭﺎﺭﺕ دی ریاست [[اتر پردیش]] ﻣﯿﮟ پیدا ہونے والا بھارتی [[اداکار]] اے۔ انہاں نو‏ں ابتدائی مقبولیت 1970ء وچ ملی تے اج انہاں دا شمار بھارتی فلمی صنعت د‏‏ی تریخ د‏‏ی معروف ترین ہستیاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اپنے اداکاری دے سفر دے دوران وچ انہاں نے کئی وڈے ایوارڈ حاصل کیتے جنہاں وچ تن نیشنل فلم ایوارڈ تے بارہ [[فلم فیئر ایوارڈ]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے پاس سب تو‏ں زیادہ دفع بہترین اداکار نامزد ہونے دا اعزاز حاصل ا‏‏ے۔ اداکاری دے علاوہ بچن نے گلوکاری، پیش کار تے میزبانی وی کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔ 1984ء تو‏ں 1987ء تک اوہ [[بھارتی پارلیمان]] دے رکن منتخب ہوئے۔ امیتابھ بچن د‏‏ی شادی اداکارہ [[جیا بچن|جیا بہادری]] تو‏ں ہوئی۔ انہاں دے دو بچے نيں [[شوئیتا نندا]] تے [[ابھیشیک بچن]]۔ ابھیشیک وی فلم اداکار نيں تے بھارتی اداکارہ [[ایشوریا رائے]] تو‏ں رشتہ ازدواج وچ منسلک ني‏‏‏‏ں۔ بچن دا ویاہ ایکٹریس [[جیا بھادڑی]] نال ہویا اے۔ ایہناں دے دو بچے ہن، شویتا نندہ اتے [[ابھشیک بچن]]، جو اک ایکٹر وی ہن اتے جہناں دا ویاہ [[ایشوریا رائے بچن]] نال ہویا اے۔ ﺳﻮ ﺳﮯ ﺯﺍﺋﺪ ﻓﻠﻤﻮﮞ ﻣﯿﮟ ﺍﺩﺍﮐﺎﺭﯼ ﮐﮯ ﺟﻠﻮﮮ ﺩﮐﮭﺎﻧﮯ ﻭﺍﻟﮯ ﺍﻣﯿﺘﺎﺏ ﺁﺝ ﺑﮭﯽ ﻣﺪﺍﺣﻮﮞ ﮐﮯ ﺩﻟﻮﮞ ﭘﺮ ﺭﺍﺝ ﮐﺮﺭﮨﮯ ﮨﯿﮟ۔ ۔ﺍﻧﮩﻮﮞ ﻧﮯ ﻓﻠﻤﯽ ﮐﯿﺮﯾﺌﺮ ﮐﺎ ﺁﻏﺎﺯ ﺳﻦ ﺍﻧﯿﺲ ﺳﻮ ﺍﻧﮩﺘﺮ ﻣﯿﮟ ﻓﻠﻢ [[ﺳﺎﺕ]] [[ﮨﻨﺪﻭﺳﺘﺎﻧﯽ]] ﺳﮯ ﮐﯿﺎ، ﺟﺲ ﻣﯿﮟ ﺍﻧﮩﯿﮟ ﭘﮩﻠﮯ [[ﻧﯿﺸﻨﻞ ﺍﯾﻮﺍﺭﮈ]] ﺳﮯ ﻧﻮﺍﺯﺍ ﮔﯿﺎ۔ ﺍﺱ ﮐﮯ ﺑﻌﺪ ﺍﻧﮩﻮﮞ ﻧﮯ ﮐﺌﯽ ﮐﺎﻣﯿﺎﺏ ﻓﻠﻤﯿﮞ ﺍﭘﻨﯽ ﺍﺩﺍﮐﺎﺭﯼ ﮐﮯ ﺟﻮﮨﺮ ﺩﮐﮭﺎ ﮐﺮ ﻣﺪﺍﺣﻮﮞ ﮐﮯ ﺩﻝ [[ﺟﯿﺖ]] ﻟﺌﮯ۔ [[ﺍﻣﯿﺘﺎﺏ ﺑﭽﻦ]] ﻧﮯ ﺍﭘﻨﮯ ﭼﺎﻟﯿﺲ ﺳﺎﻟﮧ ﻓﻠﻤﯽ ﮐﯿﺮﯾﺌﺮ ﮐﮯ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺑﺎﺭﮦ [[ﻓﻠﻢ]] ﻓﯿﺌﺮ ﺍﯾﻮﺍﺭﮈﺯ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺌﮯ۔ [[ﺑﮭﺎﺭﺗﯽ ﻓﻠﻢ انڈﺳﭩﺮﯼ]] ﻣﯿﮟ ﺍﺑﺘﮏ ﺑﮩﺘﺮﯾﻦ [[ﺍﺩﺍﮐﺎﺭ]] ﮐﮯ ﻃﻮﺭ ﭘﺮ ﺳﺐ ﺳﮯ ﺯﯾﺎﺩﮦ ﺍﯾﻮﺍﺭﮈﺯ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺮﻧﮯ ﮐﺎ [[ﺍﻋﺰﺍﺯ]] ﺍﺱ [[ﺳﭙﺮ ﺍﺳﭩﺎﺭ]] ﮐﻮ ﮨﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﮨﮯ۔ ﺍﺱ ﮐﮯ ﻋﻼﻭﮦ ﺍﻧﮩﻮﮞ ﮐﺌﯽ ﻧﯿﺸﻨﻞ ،ﻣﻌﺎﻭﻥ ﺍﻭﺭ ﺩﯾﮕﺮ ﺍﯾﻮﺍﺭﮈﺯ ﺑﮭﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺌﮯ۔ ﺍﻣﯿﺘﺎﺏ ﺑﭽﻦ ﻧﮯ ﺍﺩﺍﮐﺎﺭﯼ ﮐﮯ ﻋﻼﻭﮦ [[ﭘﺮﻭﮈﯾﻮﺳﺮ]]، [[ﭨﯽ ﻭﯼ]] ﮐﻤﭙﯿﺌﺮ، [[ﭘﻠﮯ ﺑﯿﮏ ﺳﻨﮕﺮ]] ﺍﻭﺭ [[ﺍﻧﮉﯾﻦ ﭘﺎﺭﻟﯿﻤﻨﭧ]] ﮐﮯ ﺭﮐﻦ ﺑﮭﯽ ﺭﮨﮯ۔ ﺍﻥ ﮐﯽ [[ﻣﺸﮩﻮﺭ]] ﻓﻠﻤﻮﮞ ﻣﯿﮟ [[ﺷﻌﻠﮯ]]، [[ﺷﮩﻨﺸﺎﮦ]]، [[ﻻﻭﺍﺭﺙ]]، [[ﮐﻮﻟﯽ]]، [[ﺍﮔﻨﯽ پتھ]]، [[ﺧﺪﺍ ﮔﻮﺍﮦ]]، [[ﮨﻢ]]، [[ﺍﻧﺴﺎﻧﯿﺖ]]، [[ﮐﺒﮭﯽ ﺧﻮﺷﯽ ﮐﺒﮭﯽ ﻏﻢ]]، [[ﻣﺤﺒﺘﯿﮟ]]، [[سرﮐﺎﺭ ﺭﺍﺝ]] ﺷﺎﻣﻞ ﮨﯿﮟ۔ بچن نے اپنے کیریئر وچّ کئی انعام جتے ہن، جہناں وچّ تنّ قومی فلم انعام اتے باراں فلمفیئر انعام شامل ہن۔ اوہناں دے نام سبھ توں زیادہ سبھ توں اتم [[ایکٹر]] فلمفیئر اوارڈا دا ریکارڈ اے۔ اداکاری دے علاوہ بچن نے پارشوگائیک، فلم پروڈیؤسر اتے ٹیوی میزبان اتے [[بھارتی پارلیمنٹ]] دے اک چنے ہوئے میمبر وجوں 1987 توں 1984 تکّ کردار نبھایا۔ == مڈھلا جیون == امیتابھ بچن [[الہٰ باد]]، [[اتر پردیش]] وچ اک ہندو کایستھ گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد، ڈاکٹر [[ہری ونش بچن|ہری ونش رائے بچن]] جانے منے ہندی شاعر تے والدہ تیجی بچن [[فیصل آباد]] (حالیہ [[پاکستان]] وچ ) <ref>{{cite web |url=http://www.sugandh.com/seema/amitabhji/stardust.html |title=sugandh.com |publisher=Sugandh.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224230315/http://www.sugandh.com/seema/amitabhji/stardust.html%20 |archivedate=2018-12-24 |access-date=2009-01-25 |url-status=dead}}</ref> دے اک سکھ گھرانے تو‏ں سن۔ بچن دا بچپن وچ ناں انقلاب سی جو انقلاب زندہ باد دے نعرے تو‏ں متائثر ہوئے ک‏ے رکھیا گیا سی کیونجے اس وقت بھارت د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد زوراں اُتے سی، بعد وچ انہاں دا ناں بدل ک‏ے امیتابھ رکھیا گیا جس دے معنی ہمیشہ رہنے والی روشنی دے ني‏‏‏‏ں۔ امیتابھ اپنے والد دے دو بیٹےآں وچ وڈے نيں، دوسرے دا ناں اجیتابھ ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی والدہ نو‏‏ں اسٹیج تو‏ں بہت لگاؤ سی تے انہاں نو‏‏ں فلماں وچ کم کرنے د‏‏ی پیشکش وی ہوئی مگر انہاں نے گھریلو ذمہ داری نو‏‏ں اداکاری اُتے فوقیت دی۔ امیتابھ دے اداکاری دے پیشہ نو‏‏ں اختیار کرنے وچ انہاں د‏‏ی والدہ دا وڈا ہتھ اے <ref name="AB and his parents">{{cite web | title=تبصرہ: To Be or Not To Be Amitabh Bachchan - خالد محمد |url=http://www.mouthshut.com/review/To_Be_or_Not_To_Be_Amitabh_Bachchan_-_Khalid_Mohamed-72513-1.html}}</ref>۔ امیتابھ دے والد دا 18 جنوری 2003 تے والدہ دا 21 دسمبر 2007ء وچ انتقال ہويا۔<ref>{{cite web|title=تیجی بچن انتقال فرما گئياں|url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=2078579f-853d-48ae-b826-eeee479169e2&ParentID=d5c75cbf-62a5-49eb-a016-0cf71383854b&&Headline=Big+B%27s+mother+Teji+Bachchan+is+no+more|publisher=[[ہندستان ٹائمز]]|4=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190105215329/https://www.hindustantimes.com/|archivedate=2019-01-05|access-date=2019-01-12|url-status=live}}</ref> امیتابھ دے پاس دوہرے ایم - اے (ماسٹرز آف آرٹس) د‏‏ی سند ا‏‏ے۔ انہاں نے آلہٰ باد وچ جنانا پرابودہینی تے بائز ہائی اسکول تو‏ں ابتدائی تعلیم حاصل کيتی، اس دے بعد نینیتال شیروڈ کالج گئے جتھ‏ے انہاں نے علم فنون دے شعبے نو‏‏ں اختیار کيتا۔ ایتھ‏ے تو‏ں اوہ یونیورسٹی دہلی دے کروری مال کالج گئے تے سائنس د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ انہاں نے ویہہ سال د‏‏ی عمر وچ [[کولکاتہ|کلکتہ]] د‏‏ی کمپنی د‏‏ی نوکری چھڈ دتی تاکہ اداکاری دے سفر نو‏‏ں اگے ودھیا سکن ۔ == فنکاری دا سفر == === ابتدائی دور (1969ء - 1972ء) === [[فائل:AmitabhAnand70.jpg|thumb|کھبے|250px|امیتابھ فلم ''آنند'' وچ ]] امیتابھ د‏‏ی اداکاری دا سفر 1969ء وچ فلم ''ست ہندوستانی'' تو‏ں ہويا، جس دے ہدایت کار خواجہ احمد عباس تے ساتھی اداکاراں وچ اتپل دت، مدھو تے جلال آغا شامل سن ۔ گو دے فلم باکس آفس اُتے اچھی کارکردگی نہ دکھا سکی مگر بچن نو‏‏ں ''بہترین نوارد اداکار'' دا پہلا نیشنل فلم ایوارڈ ملا۔<ref name="First national award">{{cite web|work=''India Times''|title=امیتابھ دا پہلا نیشنل فلم ایوارڈ|url=http://movies.indiatimes.com/articleshow/1905623.cms|access-date=2020-10-17|archive-date=2007-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013222608/http://movies.indiatimes.com/articleshow/1905623.cms|dead-url=yes}}</ref> اس دے بعد 1971ء وچ ''آنند'' آئی جو کاروباری لحاظ تو‏ں کامیاب تے تنقید نگاراں وچ بہت سراہی گئی۔ اس فلم وچ بچن نے [[راجیش کھنا]] دے برابر اک ڈاکٹر دا کردار ادا کيتا تے اس دے لئی انہاں نو‏ں فلم فیئر بہترین معاون اداکار دا ایوارڈ ملا۔ ايس‏ے سال ''پروانہ'' لگی، اس فلم وچ انہاں نے نوین نشچل، یوگی‏‏تا بالی تے [[اوم پرکراش]] دے مخالف دیوانے عاشق دا کردار ادا کيتا، ایداں دے منفی کردار وچ امیتابھ نو‏‏ں کم ہی دیکھیا گیا۔ اس دے بعد انہاں د‏‏ی کئی فلماں باکس آفس اُتے اچھی کارکردگی نئيں دکھا سکن جنہاں وچ 1971ء وچ لگنے والی فلم ''ریشماں تے شیرا'' وی شامل ا‏‏ے۔ اس دوران وچ انہاں نے فلم ''[[گڈی]]'' وچ مہمان اداکار دے طور اُتے کم کيتا، اس فلم دے ہور اداکاراں وچ انہاں د‏‏ی مستقب‏‏ل د‏‏ی شریکِ حیات [[جیا بچن|جیا بہادری]] تے [[دھرمیندر]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ اپنی بھاری آواز د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نے فلم ''باورچی'' دے اک حصّہ نو‏‏ں بیان کيتا۔ 1972ء وچ انہاں نے سفر اُتے مبنی مزاحیہ سنسنی خیز فلم ''[[بمبئی ٹو گوا]]'' وچ کم کيتا جس د‏‏ی ہدایتکاری [[ایس۔ راماناتھن]] نے کيتی۔ فلم دے ہور اداکاراں وچ [[ارونا ایرانی]]، [[محمود علی|محمود]]، [[انور علی]] تے [[ناصر حسین]] شامل سن ۔ === شہرت د‏‏ی بلندیاں دا سفر(1973-1983ء) === 1973ء وچ بچن ترقی د‏‏ی نويں راہاں اُتے گامزن ہوئے گئے جدو‏ں ہدایتکار [[پرکاش مہرا]] نے انہاں نو‏ں فلم ''[[زنجیر]]'' وچ انسپیکٹر وجے کھنا دے کردار وچ پیش کيتا۔ اس فلم وچ بچن د‏‏ی اداکاری انہاں دے ہور رومانوی کرداراں تو‏ں مختلف سی تے ایتھ‏ے تو‏ں بچن نو‏‏ں بالی وڈ دے اینگری ینگ مین (Angry Young Man) د‏‏ی پہچان ملی۔ اس فلم دے لئی انہاں نو‏‏ں فلم فیئر نیشنل ایوارڈ برائے بہترین اداکار ملا۔ ايس‏ے سال امیتابھ تے جیا بہادری د‏‏ی شادی وی ہوئی تے اوہ اک نال کئی فلماں وچ آئے، زنجیر دے علاوہ انہاں دونے د‏‏ی اک ہور فلم ''ابھیمان'' شادی دے اک مہینہ بعد پردے اُتے لگی۔ فلم ''نمک حرام'' وچ امیتابھ وکرم دے کردار وچ نظر آئے، ہدایتکار [[ہراکاش مکھرجی]] تے قلم کار بریش چیٹرجی د‏‏ی لکھی اس فلم وچ دوستی دے مختلف پہلوآں نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا گیا ا‏‏ے۔ [[راجیش کھنّا]] تے [[ریکھا]] دے مدمقابل انہاں دے کردار نو‏‏ں بہت سراہا گیا تے اس کردار دے لئی فلم فیئر ایوارڈ برائے بہترین معاون اداکار تو‏ں نوازیا گیا۔ 1974ء وچ بچن نے ''کنوارا باپ'' تے ''دوست'' وچ مہمان اداکار دے طور اُتے کم کيتا، جس دے بعد اس سال دا سب تو‏ں زیادہ کاروبار کرنے والی فلم ''روٹی کپڑ‏ا تے مکان'' وچ انہاں نے معاون اداکار دا رول ادا کيتا، فلم د‏‏ی ہدایت کاری تے کہانی [[منوج کمار]] نے لکھی تے خود منوج کمار دے علاوہ [[ششی کپور]] تے [[زینت امان]] نے اداکاری کيتی۔ 6 دسمبر 1974ء نو‏‏ں فلم ''مجبور'' وچ مرکزی کردار ادا کيتا، مجبور د‏‏ی کہانی ہالی وڈ د‏‏ی فلم ''ZigZag'' تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے لکھی گئی سی، اس فلم نو‏‏ں خاص پزیرائی نئيں ملی۔<ref>[https://web.archive.org/web/20131020121213/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=180&catName=MTk3NA== باکس آفس انڈیا]۔</ref> [[فائل:Amitabh1970.jpg|کھبے|thumb|امیتابھ 1970ء وچ ]] 1975ء وچ انہاں نے مختلف موضوعات د‏‏ی فلماں وچ کم کيتا جنہاں وچ مزاحیہ فلم ''چپکے چپکے ''، جرم د‏‏ی داستان ''فرار'' تے رومانوی داستان ''ملی'' شامل ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے سال انہاں د‏‏ی دو تے فلماں پردے اُتے لگاں جنہاں نو‏ں ہندی سنیما د‏‏ی تریخ وچ اہ‏م مقام حاصل ہويا۔ انہاں وچ پہلی [[یش چوپڑ‏ا]] د‏‏ی ''دیوار'' جس وچ بچن نے ششی کپور، [[نیروپا رائے]] تے [[نیتو سنگھ]] دے مخالف کم کيتا، اس فلم وچ اپنے کم دے لئی اوہ فلم فیئر برائے بہتراں معاون اداکار دے لئی نامزد ہوئے۔ دیوار 1975ء دے سال وچ باکس آفس د‏‏ی بہترین فلماں وچ شمار ہوئی تے اسنو‏ں چوتھا درجہ ملا۔<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=181&catName=MTk3NQ==|title=باکس آفس 1975|work=BoxOffice India.com|archiveurl=https://archive.ph/20120720030431/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=181&catName=MTk3NQ==|archivedate=2012-07-20|access-date=2020-10-17|dead-url=yes}}</ref> ''انڈیا ٹائمز موویز'' نے دیوار دا شمار ''بالی وڈ د‏‏ی پچیس دیکھنے لائق فلماں '' وچ کیہ۔ اس دے بعد 15 اگست 1975ء وچ ''شعلے '' ریلیز ہوئی، جو اس وقت بھارت د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں زیادہ کاروبار کرنے والی فلم بنی۔ اس فلم د‏‏ی کل کمائی 2,364,500,000 Rs برابر $60 ملین (افراطِ زر دے بعد) دے لگ بھگ سی۔<ref name=boxoffice>{{cite web |title=شعلے |url=http://www.ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Sholay |publisher=International Business Overview Standard |access-date=2020-10-17 |archive-date=2012-06-30 |archive-url=https://archive.ph/20120630155123/http://www.ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Sholay |dead-url=yes }}</ref> بچن نے اس فلم وچ جے دیو دا کردار ادا کيتا تے انہاں دے مخالف بھارتی فلم صنعت دے وڈے اداکاراں نے کم کيتا۔ انہاں وچ اداکار [[دھرمیندر]]، [[ہیما مالینی]]، [[سنجیو کمار]]، [[جیا بچن|جیا بہادری]] تے [[امجد خان]] شامل سن ۔ 1999ء وچ بی۔ بی۔ سی۔ انڈیا نے فلم شعلے نو‏‏ں ''صدی د‏‏ی بہترین فلم'' قرار دی۔<ref name="mustsee">{{cite web|title=بالی وڈ د‏‏ی پچیس دیکھنے لائق فلم|date=اکتوبر 3, 2005|url=http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-10.cms|publisher=انڈیا ٹائمز موویز|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224230303/http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-10.cms%20|archivedate=2018-12-24|access-date=2009-01-25|url-status=dead}}</ref> فلم دیوار کیطرح ''انڈیا ٹائمز موویز'' نے شعلے نو‏‏ں ''بالی وڈ د‏‏ی دیکھنے لائق پچیس فلماں '' د‏‏ی لسٹ وچ شامل کيتا۔ ايس‏ے سال پچاسواں سالانہ فلم فیئر ایوارڈز وچ ججاں نے اسنو‏ں ''فلم فیئر نصف صدی د‏‏ی بہترین فلم'' دے خاص اعزاز تو‏ں نوازیا۔ شعلے د‏‏ی کامیابی دے بعد بچن بالی وڈ د‏‏ی بلندیاں نو‏‏ں چھونے لگے تے 1976ء تو‏ں 1984ء دے درمیان وچ انہاں نو‏ں کئی فلم فیئر ایوارڈ تے نامزدگیاں ملیاں، گو کہ فلم شعلے وچ انہاں دا کردار ماردھاڑ تو‏ں بھریا ہويا سی مگر انہاں نو‏ں نے ہر قسم دے کردار وچ خود نو‏‏ں انتہائی خوبی تو‏ں نبھا کر اپنا لوہا منوایا، جداں فلم ''[[کدی کدی]]'' (1976ء) وچ انہاں دا رومانوی تے فلم ''[[امر اکبر اینتھونی]]'' (1977ء) تے ''[[چپکے چپدے]]'' (1975ء) وچ انہاں دا مزاحیہ کردار انہاں د‏‏ی اداکارانہ صلاحیت دا منہ بولدا ثبوت ا‏‏ے۔ 1976ء وچ اک بار فیر ہدایتکار یش چوپڑ‏ا د‏‏ی فلم کدی کدی وچ نظر آئے، ایہ اک رومانوی داستان اے جس وچ امیتابھ اک نوجوان شاعر دا کردار کردے ہوئے اک خوبصورت دوشیزہ پوجا دے عشق وچ گرفتار ہوئے جاندے نيں، پوجا دا کردار [[راکھی گلزار]] نے ادا کيتا۔ اس فلم دے دل پگھلا دینے والے مکالمےآں تے جذبات نو‏‏ں چھوندے موضوع نے امیتابھ نو‏‏ں اک نويں روپ وچ عوام دے روبرو پیش کيتا۔ اس فلم دے لئی اک بار فیر بچن نو‏‏ں فلم فیئر وچ بہتراں اداکار د‏‏ی اک ہور نامزدگی دلائی۔ 1977ء وچ ''امر اکبر اینتھونی'' دے لئی انہاں نو‏ں فلم فیئر برائے بہترین اداکار دا ایوارڈ ملا، فلم وچ امیتابھ [[ونود کھنا]] تے [[رشی کبور]] دے مقابل اینتھونی گونسالوز دا کردار کردے نطر آئے۔ 1978ء دا سال بغیر کسی شک دے انہاں دے سامنے اعزازات دا ڈھیر لگ گیا، اس سال انہاں د‏‏ی چاراں فلماں سب تو‏ں زیادہ کاروبار کرنے د‏‏ی لسٹ وچ سب تو‏ں اُتے رني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web |work=ibosnetwork.com |title=1978 باکس آفس اُتے بچن تاریخی سال|url=http://www.ibosnetwork.com/asp/topgrossersbyyear.asp?year=1978}}</ref> فلم ''[[قسماں وعدے]]'' وچ انہاں نے ا مِت تے شنکر دا دوہرا کردار ادا کيتا تے ''[[ڈان]]'' وچ ڈان تے انہاں دے ہمشکل وجے دا کردار کردے نظر آئے۔ فلم ڈان دے لئی انہاں نو‏ں اک ہور فلم فیئر برائے بہترین اداکار دا ایوارڈ ملا، اس دے علاوہ فلم ''[[تریشول]]'' تے ''[[مقدر دا سکندر]]'' وچ انہاں د‏‏ی اداکاری نو‏‏ں ناقدین نے بیحد سراہا تے انہاں دونون فلماں وچ انہاں نو‏ں فلم فیئر برائے بہترین اداکار د‏‏ی نامزدگی ملی۔ فرانسیسی ہدایتکار [[w:François Truffaut|فرانکوئس ٹروفاؤٹ]]<ref>{{cite web | work=China Daily | title=ٹروفاٹ نے بچن نو‏‏ں یک فرد صنعت قرار دتا | url=http://app1.chinadaily.com.cn/star/history/00-07-07/l03-film.html | access-date=2020-10-17 | archive-date=2008-02-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080201030338/http://app1.chinadaily.com.cn/star/history/00-07-07/l03-film.html | dead-url=yes }}</ref> نے انہاں د‏‏ی کامیابیاں تے اعزازات دے لئی ”یک فرد صنعت“ لے لقب تو‏ں نوازیا۔ [[فائل:AmitabhRekhaSilsila.jpg|thumb|سجے|امیتابھ تے ریکھا سلسلہ وچ ]] 1979ء وچ امیتابھ نو‏‏ں پہلی دفعہ فلم ''[[مسٹر نٹور لال]]'' وچ اپنی گائیکی دے جوہر دکھانے دا موقع ملا، فلم وچ انہاں دے نال [[ریکھا]] نظر آئیاں ۔ اس فلم دے لئی انہاں نو‏ں فلم فیئر بہترین اداکار تے فلم فیئر بہترین مرد گلوکار دا اعزاز ملا۔ 1979ء وچ اک بار فیر اوہ فلم ''[[کالا پتھر]]'' دے لئی فلم فیئر بہترین اداکار دے گٹھ وچ نامزد ہوئے تے ايس‏ے طرح 1980ء وچ پدایتکار [[راج کھوسلا]] د‏‏ی ''[[دوستانہ]]'' کیلیئتے وی ايس‏ے گٹھ وچ نامزدگی ملی۔ فلم وچ امیتابھ نے اداکار [[شتروگن سنہا]] تے [[زینت امان]] دے مقابل اداکاری دے جوہر دکھائے۔ دوستانہ 1980ء د‏‏ی سب ست زیادہ کاروبار کرنے والی فلم ثابت پوئی۔<ref>{{Cite web |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=186&catName=MTk4MA== |title=BoxOffice India.com |access-date=2012-07-08 |archive-date=2012-07-08 |archive-url=https://archive.is/20120708042250/boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=186&catName=MTk4MA== |url-status=dead}}</ref> 1981 وچ امیتابھ نے یش چوپڑ‏ا د‏‏ی فلم ''[[سلسلہ]]'' وچ اپنی اہلیہ جیا بہادری تے ریکھا دے نال نظر آئے۔ انہاں دناں امیتابھ تے ریکھا دے عشق د‏‏ی کافی افعانيں اڑاں مگر اس دا انہاں د‏‏ی ازدواجی زندگی اُتے کوئی اثرنہ پيا۔ اس دور د‏‏ی ہور فلماں وچ ''[[رام بلرام]]'' (1980ء)، ''[[شان]]'' (1980)، ''[[لاوارث]]'' (1981) تے ''[[شکتی]]'' (1982) شامل ني‏‏‏‏ں۔ شکتی وچ امیتابھ مشہور زمانہ اداکار [[دلیپ کمار]]<ref name="Box office success">{{cite web |work=boxofficeindia.com |title=بچن د‏‏ی باکس آفس اُتے کامیابی |url=http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=top_actors&PHPSESSID=cfa06e3b5a051913d58987e99cd292ae |archiveurl=https://archive.ph/20120720122754/http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=top_actors&PHPSESSID=cfa06e3b5a051913d58987e99cd292ae |archivedate=2012-07-20 |access-date=2020-10-17 |dead-url=yes }}</ref> دے مقابل اداکاری کردے نظر آئے۔ === اداکار === {| border="2" cellpadding="5" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" !سال!!فلم!!کردار!!نوٹس |- |rowspan=" 2 "|1969 ||''[[سات ہندوستانی]]''||انور علی||'''وجیتا'''، سبتوں ودھیا نواں اداکار قومی فلم انعام |- |''[[بھون سوم]] ([[:en:Bhuvan Shome|Bhuvan Shome]])''||کمینٹیٹر (سور)|| |- |rowspan=" 5 "|1971 ||''[[پروانہ]] ([[:en:Parwaana|Parwaana]])''||کمار سین|| |- |''[[آنند (1971 فلم)|آنند]] ''||ڈاکٹر کمار بھاسکر بنرجی / بابو موشائے||'''وجیتا'''، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا معاون اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا معاون اداکار دا انعام]] |- |''[[ریشما اور شیرا (1971 فلم)|ریشما اور شیرا]] ''||چھوٹو || |- |''[[گڈی (1971 فلم)|گڈی]] ([[:en:Guddi (1971 film)|Guddi]])''||خود|| |- |''[[پیار کی کہانی]] ([[:en:Pyar Ki Kahani|Pyar Ki Kahani]])''||رام چندر|| |- |rowspan=" 7 "|1972 ||''[[سنجوگ (1971 فلم)|سنجوگ]] ([[:en:Sanjog (film)|Sanjog]])''||موہن|| |- |''[[بنسی برجو]] ([[:en:Bansi Birju|Bansi Birju]])''||برجو|| |- |''[[پیا کا گھر]] ([[:en:Piya Ka Ghar|Piya Ka Ghar]])''||||اتتھی اپستھتی |- |''[[ایک نظر]] ([[:en:Ek Nazar|Ek Nazar]])''||من موہن آکاش تیاگی|| |- |''[[باورچی (1972 فلم)|باورچی]] ([[:en:Bawarchi|Bawarchi]])''||ذکر کرن والا || |- |''[[راستے کا پتھر]] ([[:en:Raaste Ka Patthar|Raaste Ka Patthar]])''||جے شنکر رئے|| |- |''[[بامبے ٹو گوا]] ([[:en:Bombay to Goa|Bombay to Goa]])''||روی کمار|| |- |rowspan=" 7 "|1973 ||''[[بڑا کبوتر]] ([[:en:Bada Kabootar|Bada Kabootar]])''||||اتتھی اپستھتی |- |''[[بندھے ہاتھ (1973 فلم)|بندھے ہاتھ]] ([[:en:Bandhe Haath|Bandhe Haath]])''||شامو اور دیپک ||دوہری کردار |- |''[[زنزیر (1973 فلم)|زنزیر]] ([[:en:Zanjeer|Zanjeer]])''||انسپیکٹر وجے کھنہ||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |''[[گہری چال (1973 فلم)|گہری چال]] ([[:en:Gehri Chaal|Gehri Chaal]])''||رتن|| |- |''[[ابھیمان (1973 فلم)|ابھیمان]] ([[:en:Abhimaan (1973 film)|Abhimaan]])''||سبیر کمار|| |- |''[[سوداگر (1973 فلم)|سوداگر]] ([[:en:Saudagar (1973 film)|Saudagar]])''||موتی|| |- |''[[نمک حرام (1973 فلم)|نمک حرام]] ([[:en:Namak Haraam|Namak Haraam]])''||وکرم (وکی)||'''وجیتا'''، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا معاون اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا معاون اداکار دا انعام]] |- |rowspan=" 6 "|1974 ||''[[کنوارا باپ (1974 فلم)|کنوارا باپ]] ([[:en:Kunwara Baap|Kunwara Baap]])''||گسٹین||اتتھی اپستھتی |- |''[[دوست]] ([[:en:Dost|Dost]])''||آنند||اتتھی اپستھتی |- |''[[کسوٹی]] ([[:en:Kasauti|Kasauti]])''||امیتابھ شرما (امتّ)|| |- |''[[بے نام (1974 فلم)|بے نام]] ([[:en:Benaam|Benaam]])''||امتّ شریواستو|| |- |''[[روٹی کپڑا اور مکان]] ([[:en:Roti Kapda Aur Makaan|Roti Kapda Aur Makaan]])''||وجے|| |- |''[[مجبور]] ([[:en:Majboor|Majboor]])''||روی کھنہ|| |- |rowspan=" 6 "|1975 ||''[[چپکے چپکے (1975 فلم)|چپکے چپکے]]''||سکمار سنہا / پرمل ترپاٹھی|| |- |''[[فرار]] ([[:en:Faraar|Faraar]])''||راجیش (راج)|| |- |''[[ملی (1975 فلم)|ملی]] ([[:en:Mili (film)|Mili]])''||شیکھر دیال|| |- |''[[دیوار (1975 فلم)|دیوار]] ([[:en:Deewaar (1975 film)|Deewar]])''||وجے ورما||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |''[[ضمیر (1975 فلم)|ضمیر]] ([[:en:Zameer|Zameer]])''||بادل / چمپو|| |- |''[[شالہ]] ([[:en:Sholay|Sholay]])''||جے (جیدیو)|| |- |rowspan=" 4 "|1976||''[[دو انجانے (1976 فلم)|دو انجانے]] ([[:en:Do Anjaane|Do Anjaane]])''||امتّ رائے / نریش دتّ|| |- |''[[چھوٹی سی بات]] ([[:en:Chhoti Si Baat|Chhoti Si Baat]])''||||خاص اپستھتی |- |''[[کبھی کبھی]] ([[:en:Kabhi Kabhie|Kabhi Kabhie]])''||امتّ ملہوترا||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |''[[ہیراپھیری 1976 فلم)|ہیراپھیری]] ([[:en:Hera Pheri (1976 film)|Hera Pheri]])''||وجے / انسپیکٹر ہیرا چند|| |- |rowspan=" 8 "|1977||''[[آلاپ]] ([[:en:Alaap|Alaap]])''||آلوک پرساد|| |- |''[[چرنداس]] ([[:en:Charandas|Charandas]])''||قوالی گائک||خاص اپستھتی |- |''[[امر اکبر اینتھونی (1977 فلم)|امر اکبر اینتھونی]] ([[:en:Amar Akbar Anthony|Amar Akbar Anthony]])''||اینتھونی گانسالویز||'''وجیتا'''، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |''[[شطرنج کے کھلاڑی]]''||ذکر کرن والا || |- |''[[عدالت (1976 فلم)|عدالت]] ([[:en:Adalat (1976 film)|Adalat]])''||دھرم / و راجو||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]]۔ دوہری کردار |- |''[[ایمان دھرم (1977 فلم)|ایمان دھرم]] ([[:en:Imaan Dharam|Imaan Dharam]])''||احمد رضا|| |- |''[[خون پسینہ (1977 فلم)|خون پسینہ]] ([[:en:Khoon Pasina|Khoon Pasina]])''||شوا/ٹائگر|| |- |''[[پرورش (1977 فلم)|پرورش]] ([[:en:Parvarish (1977 film)|Parvarish]])''||امتّ|| |- |rowspan=" 6 "|1978||''[[بے شرم (1978 فلم)|بے شرم]] ([[:en:Besharam|Besharam]])''||رام چندر کمار/ پرنس چند شیکھر || |- |''[[گنگا کی سوگندھ (1978 فلم)|گنگا کی سوگندھ]] ([[:en:Ganga Ki Saugandh|Ganga Ki Saugandh]])''||جیوا|| |- |''[[قسمے وعدے (1978 فلم)|کویلے وعدے]] ([[:en:Kasme Vaade|Kasme Vaade]])''||امتّ / شنکر||دوہری کردار |- |''[[ترشول (1978 فلم)|ترشول]] ([[:en:Trishul (film)|Trishul]])''||وجے کمار||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |''[[ڈان (1978 فلم)|ڈان]] ([[:en:Don (1978 film)|Don]])''||ڈان / وجے||'''وجیتا'''، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]]۔ دوہری کردار |- |''[[مقدرج کا سکندر (1978 فلم)|مقدرج کا سکندر]] ([[:en:Muqaddar Ka Sikandar|Muqaddar Ka Sikandar]])''||سکندر||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |rowspan=" 7 "|1979||''[[د گریٹ گیمبلر]] ([[:en:The Great Gambler|The Great Gambler]])''||جے / انسپیکٹر وجے||دوہری کردار |- |''[[گولمال ([[:en:Golmaal|Golmaal]])''||خود||خاص اپستھتی |- |''[[جرمانہ (1979 فلم)|جرمانہ]] ([[:en:Jurmana|Jurmana]])''||اندر سکفوج|| |- |''[[منزل]] ([[:en:Manzil|Manzil]])''||اجے چندر|| |- |''[[مسٹر نٹور لال (1979 فلم)|مِ0 نٹور لال]] ([[:en:Mr. Natwarlal|Mr. Natwarlal]])''||نٹور لال / اوتار سنگھ||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] اور [[سبتوں ودھیا پچھمی سنگیت گائک فلمفیئر انعام|پچھمی سنگیت گائک دا سبتوں ودھیا فلم انعام]] ([[:en:Filmfare Best Male Playback Award|Filmfare Best Male Playback Award]]) |- |''[[کالا پتھر (1979 فلم)|کالا پتھر]] ([[:en:Kaala Patthar|Kaala Patthar]])''||وجے پال سنگھ||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |''[[سہاگ]] ([[:en:Suhaag|Suhaag]])''||امتّ کپور|| |- |rowspan=" 4 "|1980 ||''[[دو اور دو پانچ (1980 فلم)|دو اور دو پانچ]] ([[:en:Do Aur Do Paanch|Do Aur Do Paanch]])''||وجے / رام|| |- |''[[دوستانہ (1980 فلم)|دوستانہ]] ([[:en:Dostana|Dostana]])''||وجے ورما||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |''[[رام بلرام]] ([[:en:Ram Balram|Ram Balram]])''||انسپیکٹر بلرام سنگھ|| |- |''[[شان (1980 فلم)|شان]] ([[:en:Shaan (film)|Shaan]])''||وجے کمار|| |- |rowspan=" 8 "|1981 ||''[[چشمیبددور (1981 فلم)|چشمیبددور]] ([[:en:Chashme Buddoor (1981 film)|Chashme Buddoor]])''||||خاص اپستھتی |- |''[[کمانڈر]] ([[:en:Commander|Commander]])''||||اتتھی اپستھتی |- |''[[نصیب (1981 فلم)|نصیب]] ([[:en:Naseeb (film)|Naseeb]])''||جان جانی جناردن|| |- |''[[برسات کی ایک رات (1981 فلم)|برسات کی اک رات]] ([[:en:Barsaat Ki Ek Raat|Barsaat Ki Ek Raat]])''||ایسی پی ابھیجیت رئے|| |- |''[[لاوارث (1981 فلم)|لاوارث]] ([[:en:Lawaaris|Lawaaris]])''||ہیرا||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |''[[سلسلہ (1981 فلم)|سلسلہ (فلم)]]''||امتّ ملہوترا||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |''[[یارانہ (1981 فلم)|یارانہ]] ([[:en:Yaarana (1981 film)|Yaraana]])''||کشن کمار|| |- |''[[کالیا]] ([[:en:Kaalia|Kaalia]])''||کلو / کالیا|| |- |rowspan=" 6 "|1982||''[[ستے پے ستا (1982 فلم)|ستے پے ستا]] ([[:en:Satte Pe Satta|Satte Pe Satta]])''||روی آنند اور بابو||دوہری کردار |- |''[[بے مثال 1982 فلم)|بے مثال ([[:en:Bemisaal|Bemisaal]])''||ڈاکٹر سدھیر رائے اور ادھیر رئے||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]]۔ دوہری کردار |- |''[[دیس پریمی (1982 فلم)|دیس پریمی]] ([[:en:Desh Premee|Desh Premee]])''||ماسٹر دینیتیم اور راجو||دوہری کردار |- |''[[نمک حلال]] ([[:en:Namak Halaal|Namak Halaal]])''||ارجن سنگھ||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |''[[خددار (1982 فلم)|خددار]] ([[:en:Khud-Daar|Khud-Daar]])''||گووند شریواستو / چھوٹو استاد|| |- |''[[طاقت (1982 فلم)|طاقت]] ([[:en:Shakti (1982 film)|Shakti]])''||وجے کمار||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |rowspan=" 5 "|1983||''[[ناستک]] ([[:en:Nastik|Nastik]])''||شنکر (شیرو) / بھولا|| |- |''[[اندھا قانون (1983 فلم)|اندھا قانون]] ([[:en:Andha Kanoon|Andha Kanoon]])''||جان نثار اختر کھان||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا معاون اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا معاون اداکار دا انعام]]۔ اتتھی اپستھتی |- |''[[مہان]] ([[:en:Mahaan|Mahaan]])''||رانا رنویر، گرو، اور انسپیکٹر شنکر||ٹرپل کردار |- |''[[پکار]] ([[:en:Pukar|Pukar]])''||رام داس / رونی || |- |''[[کلی (فلم)|کلی]] ([[:en:Coolie (film)|Coolie]])''||اقبال اے خان|| |- |rowspan=" 2 "|1984 ||''[[انقلاب (1984 فلم)|انقلاب]] ([[:en:Inquilaab (film)|Inquilaab]])''||امر ناتھ|| |- |''[[شرابی]] ([[:en:Sharaabi|Sharaabi]])''||وکی کپور ||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |rowspan=" 2 "|1985||''[[گرفتار]] ([[:en:Giraftaar|Giraftaar]])''||انسپیکٹر کرن کمار کھنہ|| |- |''[[مرد (1985 فلم)|مرد]] ([[:en:Mard|Mard]])''||راجو " مرد " تانگیوالا||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |rowspan=" 2 "|1986||''[[اک رکا ہوا فیصلہ]] ([[:en:Ek Ruka Hua Faisla|Ek Ruka Hua Faisla]])''||||اتتھی اپستھتی |- |''[[آخری راستا (1986 فلم)|آخری راستا]] ([[:en:Aakhree Raasta|Aakhree Raasta]])''||ڈیوڈ / وجے||دوہری کردار |- |rowspan=" 2 "|1987 ||''[[جلوا]] ([[:en:Jalwa|Jalwa]])''||خود||خاص اپستھتی |- |''[[کون جیتا کون ہارا]] ([[:en:Kaun Jeeta Kaun Haara|Kaun Jeeta Kaun Haara]])''||خود||اتتھی اپستھتی |- |rowspan=" 4 "|1988||''[[سورما بھوپالی (1988 فلم)|سورما بھوپالی]] ([[:en:Soorma Bhopali|Soorma Bhopali]])''||||اتتھی اپستھتی |- |''[[شہنشاہ (1988 فلم)|شہنشاہ]] ([[:en:Shahenshah (film)|Shahenshah]])''||انسپیکٹر وجے کمار شریواستو / شہنشاہ||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |''[[ہیرو ہیرا لال (1988 فلم)|ہیرو ہیرا لال]] ([[:en:Hero Hiralal|Hero Hiralal]])''||خود||خاص اپستھتی |- |''[[گنگا جمنا سرسوتی (1988 فلم)|گنگا جمنا سرسوتی]] ([[:en:Ganga Jamuna Saraswati|Ganga Jamuna Saraswati]])''||گنگا پرساد|| |- |rowspan=" 4 "|1989 ||''[[بٹوارا (1989 فلم)|بٹوارا]] ([[:en:Batwara|Batwara]])''||ذکر کرن والا || |- |''[[طوفان (فلم)|طوفان]] ([[:en:Toofan (film)|Toofan]])''||طوفان اور شیام||دوہری کردار |- |''[[جادوگر]] ([[:en:Jaadugar|Jaadugar]])''||گوگا گوگیش‍ور|| |- |''[[میں آزاد ہوں،]] ([[:en:Main Azaad Hoon|Main Azaad Hoon]])''||آزاد|| |- |rowspan=" 3 "|1990 ||''[[اگنپتھ]] ([[:en:Agneepath|Agneepath]])''|| وجے دینیتیم چوہان||'''وجیتا'''،[[سبتوں ودھیا اداکار دے لئی قومی فلم انعام]] ([[:en:National Film Award for Best Actor|National Film Award for Best Actor]]) اور نامزد [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام،]] |- |''[[کرودھ]] ([[:en:Krodh|Krodh]])''||||خاص اپستھتی |- |''[[آج کا ارجن]] ([[:en:Aaj Ka Arjun|Aaj Ka Arjun]])''||بھیما|| |- |rowspan=" 4 "|1991 ||''[[ہم (فلم)|ہم]] ([[:en:Hum (film)|Hum]])''||ٹائگر / شیکھر||'''وجیتا'''، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |''[[عجوبہ]] ([[:en:Ajooba|Ajooba]])''||عجوبہ / علی|| |- |''[[اندرجیت ([[:en:Indrajeet|Indrajeet]])''||اندرجیت |- |''[[اکیلا]] ([[:en:Akayla|Akayla]])''||انسپیکٹر وجے ورما|| |- |1992 ||''[[خدا گواہ]] ([[:en:Khuda Gawah|Khuda Gawah]])''||بادشاہ کھان||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |1993 ||''[[انسانیت]] ([[:en:Insaniyat|Insaniyat]])'' ||انسپیکٹر امر|| |- |1994 ||''[[تیرے میرے سپنے]] ([[:en:Tere Mere Sapne|Tere Mere Sapne]])''||ذکر کرن والا || |- |1997||''[[مرتوداتا]] ([[:en:Mrityudata|Mrityudata]])''||ڈاکٹر رام پرساد گھایل|| |- |rowspan=" 2 "|1998 ||''[[میجر صاب]] ([[:en:Major Saab|Major Saab]])''||میجر جسبیر سنگھ رانا|| |- |''[[بڑے میاں چھوٹے میاں]] ([[:en:Bade Miyan Chhote Miyan|Bade Miyan Chhote Miyan]])''||انسپیکٹر ارجن سنگھ اور بڑے میاں||دوہری کردار |- |rowspan=" 5 "|1999||''[[لعل بادشاہ]] ([[:en:Lal Baadshah|Lal Baadshah]])''||لعل " بادشاہ " سنگھ اور رنبیر سنگھ||دوہری کردار |- |''[[سوریاونشم]] ([[:en:Sooryavansham|Sooryavansham]])''||بھانو پرتاپ سنگھ ٹھاکر اور ہیرا سنگھ||دوہری کردار |- |''[[ہندوستان کی قسم]] ([[:en:Hindustan Ki Kasam|Hindustan Ki Kasam]])''||کبیرا || |- |''[[کہرام]] ([[:en:Kohram|Kohram]])''||کرنلبلبیر سنگھ سوڈھی (دیوراج ہتھوڑا) اور دادا بھائی|| |- |''[[ہیلو بردر]] ([[:en:Hello Brother|Hello Brother]])''||وہائس آف گوڈ || |- |2٠٠٠ ||''[[محبتین]]''||نارائن شنکر||'''وجیتا'''، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا معاون اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا معاون اداکار دا انعام]] |- |rowspan=" 4 "|2001 ||''[[ایک رشتہ]] ([[:en:Ek Rishtaa|Ek Rishtaa]])''||وجے کپور|| |- |''[[لگان (2001 فلم)|لگان]]''||ذکر کرن والا || |- |''[[عکس (فلم)|عکس]] ([[:en:Aks (film)|Aks]])''||منو ورما||'''وجیتا'''، [[فلم سمیکشک انعام دے لئی سبتوں ودھیا مظاہرہ]] ([[:en:Filmfare Critics Award for Best Performance|Filmfare Critics Award for Best Performance]]) اور نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |''[[کبھی خوشی کبھی غم (2001 فلم)|کبھی خوشی کبھی غم]]''||یشوردھن ''یش'' رائیچند||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا معاون اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا معاون اداکار دا انعام]] |- |rowspan=" 4 "|2002 ||''[[آنکھیں (2002 فلم)|آنکھیں]] ([[:en:Aankhen (2002 film)|Aankhen]])''||وجے سنگھ راجپوت||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا معاون اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا معاون اداکار دا انعام]] |- |''[[ہم کسی سے کم نہیں]] ([[:en:Hum Kisise Kum Nahi|Hum Kisise Kum Nahi]])''||ڈاکٹر رستوگی|| |- |''[[اگنی ورشا]] ([[:en:Agni Varsha|Agni Varsha]])''||اندر (پرمیشور)||خاص اپستھتی |- |''[[کانٹے]] ([[:en:Kaante|Kaante]])''||یشوردھن رام پال / " میجر "||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |rowspan=" 6 "|2003 ||''[[خوشی (ہندی فلم)|خوشی]] ([[:en:Khushi (hindi film)|Khushi]])''||ذکر کرن والا || |- |''[[ارمان (2003 فلم)|ارمان]] ([[:en:Armaan (2003 film)|Armaan]])''||ڈاکٹر سدھمطلب سنہا|| |- |''[[ممبئی سے آیا میرا دوست]] ([[:en:Mumbai Se Aaya Mera Dost|Mumbai Se Aaya Mera Dost]])''||ذکر کرن والا || |- |''[[بوم]]''||بڑے میا|| |- |''[[باغبان]] ([[:en:Baghban|Baghban]])''||راج ملہوترا||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |''[[فنٹوش]] ([[:en:Fun2shh|Fun2shh]])''||ذکر کرن والا || |- |rowspan=" 11 "|2004 ||''[[خاکی]] ([[:en:Khakee|Khakee]])''||ڈیسیپی اننت کمار شریواستو ||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |''[[اعتبار]] ([[:en:Aetbaar|Aetbaar]])''||ڈانرنویر ملہوترا|| |- |''[[ردراکش]] ([[:en:Rudraksh|Rudraksh]])''||ذکر کرن والا || |- |''[[انصاف]] ([[:en:Insaaf|Insaaf]])''||ذکر کرن والا || |- |''[[دیو]]''||ڈیسیپیدیو پرتاپ سنگھ|| |- |''[[لکشیا (فلم)|لکشیا]] ([[:en:Lakshya (film)|Lakshya]])''||کرنل سنیل کاملے|| |- |''[[دیوار (2004 فلم)|دیوار]] ([[:en:Deewaar (2004 film)|Deewaar]])''||میجر رنویر قول|| |- |''[[کیوں۔۔۔!ہو گیا نہ]] ([[:en:Kyun.۔.! Ho Gaya Na|Kyun.۔.! Ho Gaya Na]])''||راج چوہان|| |- |''[[ہم کون اے]] ([[:en:Hum Kaun Hai|Hum Kaun Hai]])''||جان میجر ولیئمس اور فرینک جیمس ولیئمس||دوہری کردار |- |''[[ویر - جارا]] ([[:en:Veer-Zaara|Veer-Zaara]])''||سمیر سنگھ چودھری||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا معاون اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا معاون اداکار دا انعام]]۔ خاص اپستھتی |- |''[[اب تمہارے حوالے وطن ساتھیؤ]] ([[:en:Ab Tumhare Hawale Watan Saathiyo|Ab Tumhare Hawale Watan Saathiyo]])''||میجر جنرل امرجیت سنگھ|| |- |rowspan=" 11 "|2005 ||''[[بلیک (فلم)|بلیک]] ([[:en:Black (film)|Black]])''||دیوراج سہائے||'''دوہرے وجیتا'''، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] & [[فلم سمیکھئک انعام دے لئی سبتوں ودھیا مظاہرہ]] ([[:en:Filmfare Critics Award for Best Performance|Filmfare Critics Award for Best Performance]])۔ '''وجیتا'''، [[قومی فلم انعام دے لئی سبتوں ودھیا اداکار]] ([[:en:National Film Award for Best Actor|National Film Award for Best Actor]]) |- |''[[وقت]] ([[:en:Waqt|Waqt]])''||عیش‍ور چندر شراوتّ || |- |''[[بنٹی اور ببلی]] ([[:en:Bunty Aur Babli|Bunty Aur Babli]])''||ڈیسیپیدشرتھ سنگھ||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا معاون اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا معاون اداکار دا انعام]] |- |''[[پرنیتا (2005 فلم)|پرنیتا]] ([[:en:Parineeta (2005 film)|Parineeta]])''||ذکر کرن والا || |- |''[[پہیلی]] ([[:en:Paheli|Paheli]])''||گڑ ریا ||خاص اپستھتی |- |''[[سرکار (فلم)|سرکار]] ([[:en:Sarkar (film)|Sarkar]])''||سبھاش ناگرے / "سرکار "||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا اداکار دا انعام]] |- |''[[خلاف]] ([[:en:Viruddh|Viruddh]])''||ودیادھر پٹوردھن || |- |''[[رام جی لندنوالے]] ([[:en:Ramji Londonwaley|Ramji Londonwaley]])''||خود||خاص اپستھتی |- |''[[دل جو بھی کاے]] ([[:en:Dil Jo Bhi Kahey.۔.|Dil Jo Bhi Kahey.۔.]])''||شیکھر سنہا|| |- |''[[اک اجنبی]]''||سوریویر سنگھ|| |- |''امرتدھارا''||خود||خاص اپستھتی [[کنڑ بولی|کنڑ]] فلم |- |rowspan=" 4 "|2006||''[[پروار]] ([[:en:Family|Family]])''||ویرین ساہی|| |- |''[[ڈرنا ضروری اے]] ([[:en:Darna Zaroori Hai|Darna Zaroori Hai]])''||پروفیسر|| |- |''[[کبھی الوداع نہ کہنا]] ([[:en:Kabhi Alvida Naa Kehna|Kabhi Alvida Naa Kehna]])''||سمر جت سنگھ تلوار (آقا۔ سیم)||نامزد، [[فلمفیئر سبتوں ودھیا معاون اداکار انعام|فلمفیئر سبتوں ودھیا معاون اداکار دا انعام]] |- |''[[بابل]] ([[:en:Baabul|Baabul]])''||بلراج کپور|| |- |rowspan=" 8 "|2007 ||''[[Eklavya: The Royal Guard]]'' ||اکلویا|| |- |''[[نشبد]] ([[:en:Nishabd|Nishabd]])''||وجے|| |- |''[[چینی کم (2007 فلم)|چینی کم]]''||بدھدیو گپیؤ|| |- |''[[شوٹاؤٹ ایٹ لوکھنڈوالا]] ([[:en:Shootout at Lokhandwala|Shootout at Lokhandwala]])''||ڈنگرا ||خاص اپستھتی |- |''[[جھوم برابر جھوم]] ([[:en:Jhoom Barabar Jhoom|Jhoom Barabar Jhoom]])''||سوتردھار||خاص اپستھتی |- |''[[رام گوپال ورما کی آگ]] ([[:en:Ram Gopal Varma Ki Aag|Ram Gopal Varma Ki Aag]])''||ببن سنگھ|| |- |''[[اوم شترقی اوم (فلم)|اوم شترقی اوم]] ([[:en:Om Shanti Om (film)|Om Shanti Om]])''||خود||خاص اپستھتی |- |''[[د لاسٹ لیئر]] ([[:en:The Last Lear|The Last Lear]])''||ہریش مشرا|| |- |روو سپن = " 9 "|2008||''[[یار میری زندگی]] ([[:en:Yaar Meri Zindagi|Yaar Meri Zindagi]])''||||[[4 اپریل]]، [[2008]] نوں رلیز |- |''[[بھوتناتھ ([[:en:Bhoothnath|Bhoothnath]])''||بھوتناتھ (کیلاش ناتھ)|| |- |''[[سرکار راج]] ([[:en:Sarkar Raj|Sarkar Raj]])''||سبھاش ناگرے / " سرکار "||رلیز ہو گئی |- |''[[گوڈ تسی گریٹ ہو]] ([[:en:God Tussi Great Ho|God Tussi Great Ho]])''||سروشکتمان ایشور|| [[15 اگست]]، 2008 نوں رلیز۔ |- |''[[ضمانت]] ([[:en:Zamaanat|Zamaanat]])''||شو شنکر||پیداوار دے بعد |- |''[[الادین]] ([[:en:Aladin|Aladin]])''||[[جنّ]] ([[:en:Jin|Jin]])||پھلمانکن سماپت |- |''[[تالسمان]] ([[:en:Talismaan|Talismaan]])''||||فلمانکن |- |''[[اپو رجن (فلم)|اپو رجن]] ([[:en:Exclusion (film)|Exclusion]])''||||فلمانکن |- |''[[شانتا رام (اپنیاس)|شانتا رام]]''[http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20071219-1.html 'شانتا رام ' وچّ امیتابھ بچن کی کردار]||کھادر بھائی||پورو پیداوار |- |2013|| [[بامبے ٹاکیز (فلم)|بامبے ٹاکیز]] || سویں ||اتتھی اپستھتی |} === 1982ء وچ فلم قلی دے دوران وچ حادثہ === 1982ء وچ فلم ''[[قلی]]'' د‏‏ی فلم بندی دے دوران وچ اک لڑیائی دا منظر کردے ہوئے میز دا کونا لگنے تو‏ں امیتابھ شدید زخمی ہوئے گئے۔<ref name="قلی fight scene">{{cite web |work=rediff.com |title=فلم قلی د‏‏ی فلم بندی دے دوران وچ حادثہ|url=http://www.rediff.com/entertai/2001/oct/11amit.htm}}</ref> اس منظر وچ امیتابھ نو‏‏ں میز اُتے گرنا سی مگر اندازہ د‏‏ی غلطی تو‏ں میز دا کونا انہاں دے پیٹ وچ لگیا تے اس دے نتیجہ وچ انہاں د‏‏ی تلی پھٹ گئی تے کافی خون ضائع ہوئے گیا۔ انہاں نو‏‏ں فوراً ہسپتال لے جایا گیا جتھ‏ے اوہ کئی مہینے زندگی تے موت د‏‏ی جنگ لڑدے رہ‏‏ے۔ اس دوران وچ انہاں دے مداحاں نے مندراں وچ دعاواں کيتياں تے چڑھاوے پیش کیتے، صحت بہتر ہونے دے بعد انہاں دے مداح ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ ہسپتال دے باہر جمع ہوئے گئے۔<ref name="فلم قلی د‏‏ی لڑیائی دا منظر">{{cite web | work=IMDB |title=فلم قلی د‏‏ی لڑیائی دا منظر|url=http://www.imdb.com/title/tt0085361/trivia}}</ref> بالآخر کئی ماہ دے علاج دے بعد فلم دوبارہ شروع ہوئی تے 1983ء وچ سنیما گھراں میی لگی تے امیتابھ دے حادثہ تو‏ں مشہوری د‏‏ی وجہ تو‏ں باکس آفس اُتے کامیاب ہوئی۔<ref name="قلی">{{cite web|work=boxofficeindia.com|title=قلی د‏‏ی کامیابی|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=125&catName=MTk4MC0xOTg5|archiveurl=https://archive.ph/20120723213931/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=125&catName=MTk4MC0xOTg5|archivedate=2012-07-23|access-date=2020-10-17|dead-url=yes}}</ref> ہدایت کار [[منموہن دیسائی]] نے امیتابھ دے نال پیش آنے والے حادثہ دے باعث فلم ''[[قلی]]'' دا منظر بدل دتا سی۔ اصلی کہانی وچ بچن دے کردار نو‏‏ں قتل ہوئے جانا سی مگر کہانی بدلنے دے بعد اوہ آخر تک زندہ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ منموہن دیسائی دے متابق ایسا آدمی نو‏‏ں فلم وچ مردا دکھانا بہتر نئيں جو جود زندگی موت د‏‏ی جنگ لڑ کر آیا ہوئے۔ فلم دے دوران وچ لڑیائی دا منظر ٹہریا کر امیتابھ دے حادثہ دا پیغام دکھایا گیا ا‏‏ے۔ اس دے بعد ہی اوہ عضلاندی کمزوری د‏‏ی بیماری وچ مبتلا ہوئے گئے جس دے باعث اوہ ذہنی تے جسمانی طور اُتے کمزور ہوئے گئے تے فلمی دنیا نو‏‏ں خیر آباد ک‏ر ک‏ے سیاست وچ قسمت آزمانے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ اس وقت اوہ فلم لائن تو‏ں نا امید ہوئے گئے تے فلم د‏‏ی کارکردگی دے بارے وچ پہلے تو‏ں ہی کہنے لگے کہ ”یہ فلم تاں فلاپ ہوئے گی“۔ === سیاست: 1984-1987ء === 1984ء وچ فلم لائن نو‏‏ں خیرآباد کرنے دے بعد امیتابھ نے سیاست وچ قدم رکھیا تے اپنے خاندانی دوست [[راجیو گاندھی]] د‏‏ی حمایت وچ الہ باد د‏‏ی لوک سبھا تو‏ں سابق وزیر اعلٰی اترپردیش [[ایچ۔ این۔ بہوگونا]] دے مقابل کھڑے ہوئے تے عام انتخاگل کيتی تریخ دے سب تو‏ں وڈے فرق (68۔ 2 فیصد ووٹ)<ref name=انتخابات>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/news/specials/amitabh/politics.htm |title=امیتابھ بچن : سیاست وچ کامیابی |publisher=HindustanTimes.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224230314/https://www.hindustantimes.com/news/specials/amitabh/politics.htm%20 |archivedate=2018-12-24 |access-date=2009-01-25 |url-status=live}}</ref> تو‏ں جیت حاصل کيتی۔ انہاں دا سیاسی سفر بوہت گھٹ عزصہ اُتے محیط سی تے تن سال دے بعد ہی انہاں نے سیاست نو‏‏ں وی خیر آباد کر دتا۔ اس دے فورأ بعد امیتابھ تے انہاں دے بھائی اُتے اک اخبار نے بوفور گھوٹالہ تو‏ں وابستگی دا الزام لگایا جسنو‏ں اوہ عدالت وچ لے گئے جتھ‏ے اوہ بیقصور ثابت ہوئے۔<ref>{{cite web |url=http://www.sathnam.com/Features/17/interview-with-amitabh-bachchan |title=امیتابھ بچن تو‏ں گفتگو |publisher=sathnam.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224230326/http://www.sathnam.com/Features/17/interview-with-amitabh-bachchan |archivedate=2018-12-24 |access-date=2009-01-25 |url-status=dead}}</ref> ABCL اُتے آئے مالیا‏تی بحران دے دوران مدد کرنے اُتے بچن نے اپنے پرانے دوست [[امر سنگھ]] د‏‏ی حمایت وچ سماج وادی جماعت د‏‏ی رکنیت حاصل کری۔ جیا بچن نے وی سماج وادی جماعت وچ شمولیت اختیار کيتی تے راج سبھا د‏‏ی رکن بنیاں۔<ref>[http://www.hindu.com/2007/02/18/stories/2007021804271000.htm "بچن د‏‏ی انتخابات وچ غیر دلچسپی"] hindu.com.</ref> بچن نے سماج وادی جماعت د‏‏ی اشتہاری تے سیاسی سرگرمیاں وچ حمایت جاری رکھی جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں حالیہ دور وچ اک بار فیر انہاں نو‏ں مشکلات دا سامنا کرنا پيا جو بھارتی عدالت وچ انہاں نو‏ں قانونی کاغذات وچ خود نو‏‏ں کسان ظاہر کرنے دے واقع دے بعد شروع ہوئی۔<ref>{{cite web |url=http://www.webcitation.org/5bPT62ngo%20 |title=بچن اپنے دعویٰ تو‏ں مشکل وچ پے گئے |publisher=AFP |date=اکتوبر 4, 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224230306/http://www.webcitation.org/5bPT62ngo%20 |archivedate=2018-12-24 |access-date=2009-01-25 |url-status=live |dead-url=yes }}</ref> اپنی کامیابی د‏‏ی بلندیاں اُتے انہاں اُتے بھارتی پریس دے جریداں نے انہاں اُتے 15 سال د‏‏ی پابندی عائد کردتی، اس پابندی نو‏‏ں عائد کرنے د‏‏ی لسٹ وچ [[اسٹار ڈسٹ]] تے ہور فلمی جریدے شامل سن ۔ بچن دے مطابق اپنے دفاع وچ پریس دا 1989ء تک اپنی فلماں دے سیٹ اُتے داخلہ بندرکھیا۔<ref>[http://www.bollywoodhungama.com/features/2007/01/27/2173/index.html "بچن اُتے 15 سالہ پابندی"] IndiaFM News Bureau. جنوری 27, 2007.</ref> انہاں دے مطابق ایہ قدم انہاں نے پریس نو‏‏ں انہاں دے خلاف غلط خبراں شائع کرنے تو‏ں باز رکھنے دے لئی اٹھایا سی۔ === اداکاری تو‏ں وقتی سبکدوشی 1988-1992ء === 1988ء وچ امیتابھ نے فلم ''[[شہنشاہ]]'' تو‏ں دوبارہ اداکاری وچ قدم رکھیا۔ امیتابھ د‏‏ی واپسی د‏‏ی خبراں د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ فلم باکس آفس اُتے کامیاب ہوئی۔<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=top_actors&PHPSESSID=cfa06e3b5a051913d58987e99cd292ae|work=www.boxofficeindia.com/topactors.htm|title=چوٹی دا اداکار|archiveurl=https://archive.ph/20120720122754/http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=top_actors&PHPSESSID=cfa06e3b5a051913d58987e99cd292ae|archivedate=2012-07-20|access-date=2020-10-17|dead-url=yes}}</ref> مگر اس دے بعد د‏‏ی فلماں امیتابھ نو‏‏ں انہاں دا کھویا ہويا مقام واپس دلانے وچ ناکا‏م رني‏‏‏‏ں۔ 1991 وچ ''[[ہم]]'' د‏‏ی کامیابی تو‏ں لگنے لگیا دے شاید امیتابھ د‏‏ی کامیاب واپسی ممکن پے مگر ایس نہ ہوئے سکیا تے انہاں د‏‏ی فلماں باکس آفس اُتے ناکا‏م ہُندی رني‏‏‏‏ں۔ کامیاب فلماں د‏‏ی کمی دے باوجود 1990ء وچ فلم ''[[اگنی پتھ]]'' وچ مافیا ڈان دا کردار انہاں نو‏‏ں دوسرا نیشنل فلم ایوارڈ دلا گیا۔ ایہ انہاں دے وڈے پردے اُتے آخری دن سن ۔ 1992ء وچ ''[[خدا گواہ]]'' دے بعد امیتابھ نے پنج سال دے لئی اداکاری تو‏ں سبکدوشی اختیار کرلئی تے 1994 وچ انہاں د‏‏ی تاخیر تو‏ں لگنے والی فلم ''[[انسانیت]]'' وی اک ناکامی ثابت ہوئی۔<ref name=" باکس آفس 1994">{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=200&catName=MTk5NA== |work=باکس آفس انڈیا |title=باکس آفس 1994 |archiveurl=https://archive.ph/20120720140640/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=200&catName=MTk5NA== |archivedate=2012-07-20 |access-date=2020-10-17 |dead-url=yes }}</ref> === پیش کاری تے اداکاری وچ واپسی 1996–1999 === فلم لائن نو‏‏ں خیر آباد کہنے دے بعد امیتابھ نے پیش کاری نو‏‏ں اپنایا تے ايس‏ے دوران وچ امیتابھ بچن کارپوریشن لمیٹڈ (A.B.C.L) د‏‏ی بنیاد اس نظریہ دے تحت رکھی دے اوہ 2000 تک اسنو‏ں دس بلین روپے (250 ملین ڈالر) د‏‏ی تفریحی کمپنی بنا دین گے۔ A.B.C.L دا مقصد وسیع خدمات نو‏‏ں متعارف کرانا سی جو پورے بھارت د‏‏ی تفریحی صنعت نو‏‏ں فراہ‏م د‏‏ی جاسکن۔ اس د‏ی پیش کردہ خدمات وچ وڈے پردے د‏‏ی پیداکاری تے تقسیم، سمعی کیسٹ، بصری ڈسک، ٹیلی وژن دے سافٹ ویئر د‏‏ی پیداکاری تے تقسیم، نامور فنکاراں تے تقریبی انتظامات شامل سن ۔ کمپنی دا سنگ بنیاد رکھے جانے دے بعد 1996 وچ ہی پہلی فلم ''[[تیرے میرے سپنے]]'' نو‏‏ں پیش کيتا۔ ایہ فلم باکس آفس اُتے تاں اچھی کارکردگی نئيں دکھا سکی مگر اداکار [[ارشد وارسی]] تے جنوب د‏‏ی اداکارہ [[سمرن]] جداں نويں اداکاراں نو‏‏ں وڈے پردے اُتے کم کرنے دا موقع ملا۔ A.B.C.L نے ہور فلماں د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی مگر کوئی وی کامیاب نہ ہوئے سکيتی۔ 1997ء وچ اک بار فیر بچن نے اداکاری وچ فلم ''[[مریتیو دات‏ا]]'' تو‏ں واپس آنے د‏‏ی کوشش کيتی، گوکہ اس فلم وچ انہاں دا کردار انہاں د‏‏ی ماضی دے کرداراں د‏‏ی عکاسی کر رہیا سی مگر فلم مالیا‏تی تے تنقیدی طور اُتے ناکا‏م ثابت ہوئی۔ ''[[1996 دا حسینہ عالم خوبصورتی مقابلہ]]'' [[بینگلور]]، وچ منعقد ہويا جس د‏‏ی سرپرستی A.B.C.L نے د‏‏ی مگر ایتھ‏ے وی اسنو‏ں لکھاں دا نقسان ہويا۔ A.B.C.L د‏‏ی مسلسل ناکامیاں، اس دے خلاف ہونے والی قانونی کارروائیاں تے وڈے منتظمین د‏‏ی اُچی تنخواہاں د‏‏ی خبراں دے نتیجہ وچ 1997 وچ کمپنی شدید مالیا‏تی بحران دا شکار ہوئے گئی۔ اپریل 1999 وچ بمبئی ہائی کورٹ نے بچن نو‏‏ں انہاں دا بنگلہ ’پراٹیکشا‘ تے دو فلیٹ اس وقت تک بیچنے تو‏ں رکوا دتا جدو‏ں تک اوہ [[کنارا بینک]] دا قرضہ نہ اتار دتیاں<ref>{{cite web |url=http://www.tribuneindia.com/2001/20010304/spectrum/main1.htm |title=مقدر دا سکندر |author=پٹیل، وملا |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224230308/https://www.tribuneindia.com/2001/20010304/spectrum/main1.htm |archivedate=2018-12-24 |access-date=2009-01-25 |url-status=live}}</ref> 1998 وچ فلم ''[[وڈے میاں چھوٹے میاں]]'' وچ انہاں دے مزاحیہ کردار نو‏‏ں کافی سراہا گیا تے 1999 وچ فلم ''[[سوریا ونشم]]''<ref>{{cite web |url=http://in.rediff.com/movies/1999/may/22soo.htm |author=تالی کلم، شرمیلا |title=واپسی! |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224230316/http://in.rediff.com/movies/1999/may/22soo.htm%20 |archivedate=2018-12-24 |access-date=2009-01-25 |url-status=live}}</ref> دے لئی وی انہاں د‏‏ی کافی حوصلہ افزائی ہوئی۔ اس دے برعکس اس سال پردے اُتے لگنے والی فلماں ''[[لال بادشاہ]]'' اور''[[ہندوستان د‏‏ی قسم]]'' زبردست فلاپ ہوئیاں۔ === ٹیلی وژن === سال 2000 وچ بچن نے برطانوی ٹیلی وژن کھیل ''[[w:Who wants to be a Millionaire?|Who wants to be a Millionaire]]'' دے ہندی وچ بننے والے پروگرام ''[[کون بنے گا کڑوڑ پتی]]'' د‏‏ی میزبانی دے فرائض انجام دیے۔ دوسرے ملکاں د‏‏ی طرح اسنو‏ں بھارت وچ وی وڈی پزیرائی ملی۔ نومبر 2000ء وچ کنارا بینک نے اپنا مقدمہ واپس لے لیا۔ نومبر 2005ء تک بچن نے اس پروگرام د‏‏ی میزبانی د‏‏ی تے اس د‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں اپنی کھوئی ہوئی شہرت واپس ملی۔ === شہرت د‏‏ی بلندیاں اُتے واپسی: 2000 دے بعد === 2000ء وچ امیتانھ [[یش چوپڑ‏ا]] د‏‏ی باکس آفس ہِٹ فلم ''[[محبّتاں]]'' وچ نظر آئے۔ [[آدتیا چوپڑ‏ا]] د‏‏ی ہدایتکاری وچ امیتابھ نے [[شاہ رخ خان]] دے کردار دے مقابل اک سخت طبیعت بزرگ دا کردار ادا کيتا۔ اس فلم د‏‏ی کامیابی دے بعد ہور کامیاب فلماں منظر عام اُتے آئیاں ۔ [[فائل:AB Award.jpg|thumb|کھبے|[[پراتیبھا دیوی سنگھ پاٹیل]] امیتابھ نو‏‏ں 2005ء وچ فلم بلیک دے لئی بہترین اداکار دا اعزاز دیندے ہوئے]] انہاں وچ ''[[اک رشتہ: محبت دا بندھن]]'' (2001ء)، ''[[کدی خوشی کدی غم]]'' (2001ء)، ''[[باغبان]]'' (2003ء) شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سلسلہ ایتھ‏ے ختم نئيں ہويا تے اوہ مختلف کرداراں وچ نظر آنے لگے جنہاں نو‏ں ناقداں نے بہت سراہا۔ انہاں فلماں وچ ''[[عکس]]'' (2001ء)، ''[[اکھ|اکھاں]]'' (2002ء)، ''[[خاکی]]'' (2004ء)، ''[[دیو]]'' (2004) تے ''[[بلیک]]'' (2005) شامل ني‏‏‏‏ں۔ اپنی ودھدی شہرت دا فائدہ اٹھاندے ہوئے امیتابھ نے مختلف مصنوعات تے خدمات نو‏‏ں تظہیر کرنا شروع کر دتا تے اشتہاراں وچ وی کم کردے نظر آئے۔ فلم ''[[بنٹی تے ببلی]]'' (2005) وچ اوہ اپنے بیٹے ابگیشیک تے رانی مکھرجی کینال نظر آئے، فیر ''[[سرکار]]'' (2005ء) تے ''[[کدی الوداع نہ کہنا]]'' (2006ء) نے وی باکس آفس اُتے اچھی کارکردگی دکھادی<ref name="بیٹے کینال اداکاری">{{cite web|work=باکس آفس انڈیا|title=باکس آفس اُتے امیتابھ تے ابھیشیک دا راج|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ==|archiveurl=https://archive.ph/20120630155419/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ==|archivedate=2012-06-30|access-date=2020-10-17|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&catName=MjAwNg==|title=باکس آفس 2006|work=باکس آفس انڈیا|archiveurl=https://archive.ph/20120525232245/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&catName=MjAwNg==|archivedate=2012-05-25|access-date=2020-10-17|dead-url=yes}}</ref> اس دے بعد 2006ء تے 2007ء دے شروع د‏‏ی فلماں ''[[بابل (فلم)|بابل]]''<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&catName=MjAwNg==|title=باکس آفس اُتے فلماں د‏‏ی ناکامی|work=باکس آفس انڈیا|archiveurl=https://archive.ph/20120525232245/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&catName=MjAwNg==|archivedate=2012-05-25|access-date=2020-10-17|dead-url=yes}}</ref> (2006)، ''[[نشبد]]'' تے ''[[ایکلوویا]]'' (2007ء) کچھ چنگا کاروبار نہ کرسکن اس دے باوجود انہاں سب فلماں وچ امیتابھ دے اداکاری نو‏‏ں کافی پسند کيتا گیا۔<ref name="بچن د‏‏ی فلماں باکس آفس اُتے ناکا‏م">{{cite web|work=بالی وڈ ہنگامہ|author=آدرش، ترن|url=http://www.bollywoodhungama.com/trade/top5/326.html|title=Top 5: 'نشبد'، 'N.P.D.' د‏‏ی تباہی|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224230318/http://www.bollywoodhungama.com/trade/top5/326.html|archivedate=2018-12-24|access-date=2009-01-25|url-status=live}}</ref> مئی 2007ء وچ انہاں نو‏‏ں دو فلماں ''[[چینی کم]]'' تے ''[[شوٹ آؤٹ ایٹ لوکھنڈوالا]]'' ریلیز ہوئیاں۔ شوٹ آؤٹ ایٹ لوکھنڈوالا نے باکس آفس اُتے کافی اچھی کارکردگی دکھادی مگر چینی کم نو‏‏ں درمیانہ درجہ دا کاروبار کرسکيتی۔<ref name="udxlrh">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com|title=باکس آفس انڈیا|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224230305/https://www.boxofficeindia.com/|archivedate=2018-12-24|access-date=2009-01-25|url-status=live}}</ref> اگست 2007ء وچ انہاں د‏‏ی فلم شعلے د‏‏ی کاپی ''[[رام گوپال ورما د‏‏ی اگ]]'' زبردست بریقے تو‏ں ناکا‏م ہوئی تے مبصراں تو‏ں وی اسنو‏ں کافی بری تنقید ملی۔ انہاں د‏‏ی پہلی انگریزی فلم [[رتو پارنو گھوش]] د‏‏ی ''[[دی لاسٹ ایئر]]'' دا 9 ستمبر2007ء وچ [[ٹورونٹو]] فلم میلہ وچ پریمیئر ہويا۔ اس فلم نو‏‏ں تنقید نگاراں نے بلیک دے بعد انہاں د‏‏ی بہترین فلم قرار دتا۔<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2007/09/11/3020|title=بلیک دے بعد امیتابھ د‏‏ی بہترین کارکردگی|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224230320/http://www.bollywoodhungama.com/news/features/check-out-hot-and-sexy-amy-jackson/|archivedate=2018-12-24|access-date=2009-01-25|url-status=live}}</ref> ہدایت کار [[میرا نائر]] د‏‏ی فلم ''[[شاندا رام]]'' امیتابھ د‏‏ی پہلی بین الاقوامی فلم ہوئے گی، فلم وچ [[ہالی وڈ]] دے مشہور اداکار [[جونی ڈیپ]] وی ني‏‏‏‏ں۔<ref name="ہالی وڈ">{{cite web |work=ourbollywood.com |title=امیتابھ جونی ڈیپ دے مقابل اداکاری کرن گے |url=http://www.ourbollywood.com/2007/02/amitabh_bachchan_will_star_opp.html |access-date=2020-10-17 |archive-date=2007-04-01 |archive-url=https://archive.ph/20070401195932/http://www.ourbollywood.com/2007/02/amitabh_bachchan_will_star_opp.html |dead-url=yes }}</ref> == اعزازات == <small>::''اصل مقالہ: [[امیتابھ دے اعزازات د‏‏ی لسٹ]]''</small> == فلمی جدول == {{Main|امیتابھ بچن فلمی جدول}} === حالیہ فلماں === {| class="wikitable" |- ! سال ! فلم کا نام ! کردار کا نام ! اہم معلومات |- | rowspan="4"|2006 || ''[[فیملی]]'' || ورین ساہی || |- | ''[[ڈرنا ضروری ہے]]'' || پروفیسر || |- | ''[[کبھی الوداع نہ کہنا]]'' || سمرجیت سنگھ تلوار (اے۔ کے۔ اے سیکسی سام) || نامزدگی: فلم فیئر بہترین معاون اداکار |- | ''[[بابل 2006 فلم|بابل]]'' || بلراج کپور || |- | rowspan="7"|2007 || ''[[اکلو ویا: شاہی محافظ]]'' || اکلو ویا || |- | ''[[نشبد]]'' || وجے || |- | ''[[چینی کم]]'' || بدھا دیو گپتا || |- | ''[[شوٹ آؤٹ ایٹ لوکھنڈوالا]]'' || ڈنگرا || خاص کردار |- | ''[[جھوم برابر جھوم]]'' || سترادھر || خاص کردار |- | ''[[رام گوپال ورما کی آگ]]'' || ببن سنگھ || |- | ''[[اوم شانتی اوم (2007ء) فلم|اوم شانتی اوم]]'' || خود || خاص کردار |- | rowspan="8"|2008 || ''[[جودھا اکبر]]'' || راوی || |- | ''[[بھوت ناتھ]]'' || بھوت ناتھ (کیلاش ناتھ) || |- | ''[[سرکار راج]]'' || سبھاش ناگرے /"سرکار" || |- | ''[[گاڈ تسی گریٹ ہو]]'' || بھگوان || |- | ''[[دی لاسٹ ایئر]]'' || ہریش 'ہیری' مشرا || |- | ''[[الٰہ دین 2008 فلم|الٰہ دین]]''|| جنہاں || حالے ریلیز نئيں ہوئی |- | ''[[ضمانت (فلم)]]'' || شیو شنکر || تاخیر |- | ''[[تلسمان]]''|| || فلمبندی جاری |- | rowspan="3"| 2009 || ''[[جانی مستانہ]]'' || جان پریرا || 6 مارچ، 2009 تک نمائش |- | ''[[تین پتی(فلم)|تین پتی]]'' || || پیشکش دے مراحل تو‏ں پہلے |- | ''[[پا(فلم)|پا]]'' || اورو|| ریلیز ہو گئی |} === پیشکش === {| class="wikitable" |- !سال ! فلم |- | 1996ء | [[تیرے میرے سپنے]] |- | rowspan="2"|1997 | [[الاّسام]] |- | [[مریتیوداتا]] |- |1998ء | [[میجر صاحب]] |- |2001ء |[[عکس]] |- |2005ء |[[وردھ]] |- |2006ء |[[فیملی (فلم)|فیملی-خون کے بندھن]] |} {{گٹھ کومنز|Amitabh Bachchan}} == حوالے == {{حوالے|2}} {{فلم فیئر حاصل زیست اعزاز|}} {{فلم فیئر اعزاز برائے بہترین اداکار}} {{فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکار}} {{دادا صاحب پھالکے ایوارڈ}} {{پدم بھوشن وصول کنندگان 2000–09}} {{پدم وبھوشن}} {{سانچہ:معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:امیتابھ بچن]] [[گٹھ:1942 دے جم]] [[گٹھ:اٹھويں لوک سبھا دے ارکان]] [[گٹھ:اترپردیش دے سیاستدان]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار]] [[گٹھ:الٰہ آباد دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:الہ آباد دے سیاستدان]] [[گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:بگ باس]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے مرد گلوکار]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار]] [[گٹھ:بھارت دے ٹیلی ویژن پیش کنندگان]] [[گٹھ:بھارتی اداکار سیاست دان]] [[گٹھ:بھارتی پس پردہ گلوکار]] [[گٹھ:بھارتی فلمی اداکار]] [[گٹھ:بھارتی فلمی پیشکار]] [[گٹھ:بھارتی مرد صو‏‏تی اداکار]] [[گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار]] [[گٹھ:بھارتی مرد فلمی گلوکار]] [[گٹھ:بھارتی مرد گلوکار]] [[گٹھ:بھارتی مرد ٹیلی ویژن اداکار]] [[گٹھ:بھارتی ہندو]] [[گٹھ:پاناما دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں]] [[گٹھ:پدم بھوشن وصول کنندگان]] [[گٹھ:پدم شری وصول کنندگان]] [[گٹھ:پدم وبھوشن وصول کنندگان]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:علوم و فنون وچ پدما بھوشن اعزاز وصول کردہ شخصیتاں]] [[گٹھ:فلم فیئر فاتحین]] [[گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان]] [[گٹھ:فنون وچ پدم وبھوشن وصول کنندگان]] [[گٹھ:لوک سبھا اراکین از اترپردیش]] [[گٹھ:ممبئی دے فلم پروڈیوسر]] [[گٹھ:ممبئی دے گلوکار]] [[گٹھ:ممبئی دے مرد اداکار]] [[گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار]] [[گٹھ:ہندی فلم پروڈیوسر]] [[گٹھ:ہندی ٹی وی دے مرد اداکار]] [[گٹھ:ممبئی دے اداکار]] [[گٹھ:اتر پردیش دے فلم پروڈیوسر]] [[گٹھ:ہندی فلمی اداکار]] [[گٹھ:جم 1942]] [[گٹھ:بھارتی فلمی جگت]] {{Authority control}} 0v7zi1eewk6axgxudoasu7yvhyknp2p 0 66221 708100 643486 2026-06-20T13:04:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708100 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = اناہتا اوبیروئے | image = anahita03.jpg | alt = | caption = | birth_name = |birth_date= {{Birth year and age|1967}}<ref name=today /> | birth_place = [[ممبئی]]، [[مہاراشٹر]]، [[بھارت]] | death_date = | death_place = | nationality = بھارتی | other_names = اناہتا اوبیروئے | occupation = اداکارہ | known_for = }} '''اناہتا اوبیروئے'''(جم 1967) تھئیٹر سمارٹ وچ فنکشنل اک بھارتی [[اداکارہ]] اے۔ اوبیروئے نے کجھ [[ہندی فلماں]] وچ وی کم کیتا۔ == مڈھلا جیون == اوبیروئے [[تھیسیا]] دے اک پروار وجی مہتہ اتے فروخ مہتہ دے گھروں اے۔ اوبیروئے نے 12 سال دی عمر وچ اپنی ماں دے ٹروپ وچ کم کرنا شروع کر دتا سی۔ اوبیروئےنے اپنی پڑھائی [[دی کیتھڈرل اینڈ زون کنون سکول]]، ممبئی توں کیتی اتے بعد وچ [[سینٹ جیویئرز کالج]]، [[ممبئی]] توں نفسیات اتے سماجیات دا مطالعہ کیتا۔ بعد وچ اسنے [[ہربرٹ بیرگوف سٹوڈیو]]، [[نیو یارک]] توں سکھلائی لئی اتے بھارت واپس آؤن توں پہلاں، بروڈوے اُتے کم کیتا۔<ref name="today">{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/future-faces-from-the-world-of-dance-and-theatre-in-india/1/254701.html|title=Future faces from the world of dance and theatre in India: Quiet Fire|author=Stephen David|date=6 دسمبر 1999|work=India Today|accessdate=2014-10-27}}</ref><ref>[http://www.verveonline.com/73/people/anahita.shtml Powerhouse Performer]۔ Verve. Meher Marfatya. 5 مئی 2009.</ref> == کیریئر == '''اناہتا اوبیروئے''' نے کئی انگریزی ڈرامےآں جویں کہ Rupert's Birthday, Going Solo, گلاس میجیری، سیزرسپیس ود شارکز اینڈ ڈانسرز اتےآف وشز ور ہورسز نال کم کیتا۔<ref>[http://www.indiatoday.in/story/anahita-uberoi-infuses-vitality-into-english-theatre/1/264792.html Anahita Uberoi infuses vitality into English theatre]{{dead link|date=اکتوبر 2016|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}۔ [[:en:India Today|India Today]]۔ Farah Baria, 24 اگست 1998.</ref>اوبیروئے نے [[گلوریا مزیو]] اتے [[جو ڈولنگ]] دے معاون ڈریکٹر دے طور تے وی کم کیتا اتے کئی امریکن اداکاراں اتے اداکاراواں نال کم کیتا، جنہاں وچ [[جیسن روبرڈز]]،[[ایلی والاچ]]، [[رابرٹ سین]]، [[لیونارڈ]]، [[جڈ ہرش]] اتے [[میری سٹینیبرگن]] شامل ہن۔<ref>[http://ragetheatre.co.in/content/anahita-uberoi Anahita Uberoi at Rage Theaters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224700/http://ragetheatre.co.in/content/anahita-uberoi |date=2016-03-03 }}۔ Rage Theaters. Retrieved 23 اکتوبر 2014.</ref> اوہ 2003 وچ فلم 'جسم' وچ وی پرینکا کپور وجوں پیش ہوئی سی۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:جم 1967]] [[گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:بھارتی اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ لوک]] kdby80dxrvl7vverkiblfysfwi700bc 0 68903 708137 667607 2026-06-20T20:31:36Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708137 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = جمالا<br/>Jamala | image = ESC2016 - Ukraine Meet & Greet 17 (square crop).jpg | alt = | caption =جمالا، 2016 | background = یگانہ گلوکارہ | birth_name = سوزانا جمالادینووا | birth_date = {{سال پیدائش اور عمر|1983|08|27|df=yes}} | birth_place = [[اوش]]، [[کرغیز سوویت اشتراکی جمہوریہ]]، [[سوویت اتحاد]] | origin = | genre = {{Hlist|[[Pop music|پوپ]]|[[جاز]]<ref name="genres10"/><ref name="lenta"/>|[[Rhythm and blues|آر اینڈ بی]]<ref name="genres10">{{cite news|url=http://tabloid.pravda.com.ua/news/4c10fedb30bd8/|title=Джамала розповіла، чим їй не вгодила Коляденко|date=10 جون 2010|work=ٹیبلو آئی ڈی|language=Ukrainian|accessdate=16 مئی 2016}}</ref>|[[Soul music|سول]]<ref name="genres10"/>|[[فنک]]<ref name="genres10"/>|[[اوپرا]]{{citation needed|date=مئی 2016}}|[[برقیاتی موسیقی]]|[[alternative music|متبادل]]}} | associated_acts = | occupation = {{Hlist|گلوکارہ|نغمہ نگار}} | years_active = 2005–تاحال | label = {{Hlist|[[مون ریکارڈز یوکرین|مون]]|میجر میوزک باکس}} | website = {{URL|jamalamusic.com}} }} '''سوزانا جمالادینووا''' (Susana Jamaladinova) ({{lang-crh|Susana Camaladinova}}; {{lang-uk|Сусана Джамаладінова}}) جو اپنے اسٹیج ناں '''جمالا''' ({{lang-crh|Camala}}، {{lang-uk|Джамала}}) توں بہتر جانی جاندی اے اک [[یوکرین]]ی گلوکارہ، اداکارہ تے نغمہ نگار اے۔ <ref>"When strangers are coming into your home (Russian)، by Alexander Zaitsev, lenta.ru</ref> اس نے یوکرین دی نمائندگی کر دے ہوئے [[یوروویژن نغمیاں دا مقابلہ 2016ء|2016ء دے یوروویژن نغمیاں دے مقابلے]] وچ شامل ہوئی تے اپنے نغمے [[1944 (نغمہ)|1944]] دے نال فاتح رہی اے۔ == ابتدائی زندگی == سوزانا جمالادینووا [[اوش]]، [[کرغیز خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ|کرغیز اشتراکی جمہوریہ]] وچ [[کریمیائی تاتار]] باپ تے [[آرمینیا]]ئی ماں دے ایتھے پیدا ہوئی سی۔۔<ref>{{cite web|url=http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20111/14|title=خوش آمدید در یوکرین|publisher=|accessdate=15 مئی 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081529/http://www.wumag.kiev.ua/index2.php?param=pgs20111/14|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref><ref>{{cite web|url=http://bunews.com.ua/lifestyle/item/ukraines-crimean-tatar-singer-jamala-promises-to-embarrass-putin-and-bring-stalins-crimes-to-eurovision|title=یوکرین کی کریمیائی تاتار گلوکارہ پوتین کو شرمندہ کر کے اسٹالین کے جرائم کو یوروویژن مقابلے میں اجاگر کرنے کا وعدہ کرتی ہے۔|author=Editor|publisher=|accessdate=15 مئی 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081543/http://bunews.com.ua/lifestyle/item/ukraines-crimean-tatar-singer-jamala-promises-to-embarrass-putin-and-bring-stalins-crimes-to-eurovision|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref><ref>{{cite web|url=http://vogue.ua/article/culture/muzyka/zhurnal-den-s-pevicey-dzhamaloy.html|title=Журнал: день с певицей Джамалой|work=Vogue UA|accessdate=15 مئی 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081620/https://vogue.ua/article/culture/muzyka/zhurnal-den-s-pevicey-dzhamaloy.html|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref><ref>روبان، ماریہ۔ "[http://ukr.segodnya.ua/culture/stars/dzhamala-hochu-pyshnuyu-krymsko-tatarskuyu-svadbu-591306.html Джамала: "Хочу пишне кримсько-татарське весілля"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160221222309/http://ukr.segodnya.ua/culture/stars/dzhamala-hochu-pyshnuyu-krymsko-tatarskuyu-svadbu-591306.html |date=2016-02-21 }}"۔ ''Cегодня۔UA''۔ فروری 10، 2015. ماخوذ اپریل 20، 2015. {{uk icon}}</ref><ref>"[http://ua-report.info/news/dzhamala_moja_mama_khristianka_armjanka_papa_krymskij_tatarin_musulmanin/2011-02-25-349#۔VTUVyuGrHiU Джамала: Моя мама христианка-армянка، папа крымский татарин-мусульманин] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160224164516/http://ua-report.info/news/dzhamala_moja_mama_khristianka_armjanka_papa_krymskij_tatarin_musulmanin/2011-02-25-349#۔VTUVyuGrHiU |date=2016-02-24 }}"۔ ''یو اے- رہورٹ''۔ فروری 25، 2011. ماخوذ اپریل 20، 2015. {{ru icon}}</ref><ref>"http://thenordar.com/jamala-interview-public-talk/ Интервью с Джамалой на Public Talk"۔ ''Арт-журнал Thenordar''۔ اگست 27، 2014. ماخوذ اپریل 20، 2015. {{ru icon}}</ref> اس دے کریمیائی تاتار آباواجداد [[کریمیائی تاتاریوں کی جبری ملک بدری|جبرًا ملک بدر کیے]] گئے سن۔ ایہ واقعہ [[جوزف اسٹالن]] دے دور مین [[دوسری جنگ عظیم]] دے دوران وچ پیش آیا سی جدو‏‏ں انہاں لوگاں نوں وسط ایشیائی جمہوریہ وچ منتقل کیتا گیا باوجود اس دے کہ اوہ لوک سوویت یونین ول توں ای نبرد آزما سن۔<ref name="colinfreeman,">{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/tv/2016/05/11/jamalas-ukraine-eurovision-song-stirs-up-russia/|title=ان لوگوں نے تم سب کو قتل کیا: کیا وجہ تھی کہ یوکرینی یوروویژن فاتح جمالا نے روس کو اپنے 1944 نغمے سے روس کو غصہ دلایا۔|author=کولین فریمین،|date=14 مئی 2016|work=دی ٹیلی گراف|accessdate=15 مئی 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081525/https://www.telegraph.co.uk/tv/2016/05/11/jamalas-ukraine-eurovision-song-stirs-up-russia/|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> جمالا [[روسی زبان|روسی]] نوں بطور [[مادری زبان]] استعمال کردتی اے جدونکہ اوہ [[یوکرینی زبان|یوکرینی]] نوں اوہ روانی توں بولتی اے جسنوں اس نے اپنی نوجواناں دے دناں وچ سیکھا سی۔ حالانکہ اوہ کریمیائی تاتاری وچ وی کچھ نغمے لکھ چکی اے، اوہ اس زبان وچ زیادہ گفتگو نئی‏‏ں کرسکتی اے۔<ref>{{cite web |url=http://rus.delfi.lv/news/daily/ineterview/dzhamala-ne-mogu-pet-v-rossii-poka-v-krymu-propadayut-tatary.d?id=47187727&page=4 |title=Джамала: "Не могу петь в России، пока в Крыму пропадают татары" |last=Худенко |first=Кристина |date=18 مارچ 2016 |publisher=delfi.lv |language=روسی |accessdate=17 مئی 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081535/https://rus.delfi.lv/news/daily/interview/dzhamala-ne-mogu-pet-v-rossii-poka-v-krymu-propadayut-tatary.d?id=47187727&page=4+ |archivedate=2018-12-25 |dead-url=no }}</ref> اس دے ماں باپ چار سال تک زیر طلاق رہے تاکہ اس دی ماں اپنے پیدائشی ناں توں [[کریمیا]] وچ اپنے پیدائشی ناں دے نال گھر خرید سکے۔<ref name="dm">"[http://www.dailymail.co.uk/news/article-3592863/Stalin-forced-parents-DIVORCE-Eurovision-winner-reveals-Soviet-dictator-tortured-great-grandmother-killing-baby-daughter-leaving-legacy-family-trauma.html 'اسٹالن نے میرے ماں باپ نوں طلاق دے لئی مجبور کیتا: یوروویژن فاتح بتاندی اے کہ کس طرح سوویت آمر نے اس دی پردادی نوں اذیتاں پہنچائی، دودھ پیتی لڑکی دا قتل کیتا تے خاندان دے لئی صدمے دا ورثہ چھڈیا] از ویل اسٹوئرٹ، ڈیلی میل، 16 مئی 2016، ماخوذ 18 مئی 2016</ref> اس دور وچ سوویت ارباب مجاز دی جانب توں جمالا دے باپ وانگ تاتاراں نوں کریمیا وچ زمین خریدنے توں روک دتا گیا سی۔<ref name="dm"/> == کم == === ابتدائی رجحان === جمالا بچپن توں موسیقی دی شوقین سی۔ اس نے نو سال دی عمر وچ پیشہ ورانہ ریکارڈنگ شروع دی، جس وچ 12 بارہ لوک تے بچاں دے کریمیائی تاتار نغمے شامل سن۔ اوہ [[سمفیروپول]] موسیقی کالج وچ شریک ہوئی۔<ref name=EV16J>{{cite web|last1=Veselova|first1=Viktoria|last2=Melnykova|first2=Oleksandra|title=کریمیائی گلوکارہ یوروویژن مقابلے میں یوکرین کی نمائندگی کرنے کوشاں|url=http://www.theguardian.com/world/2016/feb/11/crimean-singer-in-line-to-represent-ukraine-at-eurovision|website=theguardian.com|publisher=[[دی گارڈین]]|accessdate=11 فروری 2016|date=11 فروری 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106032346/https://www.theguardian.com/world/2016/feb/11/crimean-singer-in-line-to-represent-ukraine-at-eurovision|archivedate=2019-01-06|dead-url=no}}</ref> اس دے بعد اوہ [[چائیکووسکی نیشنل میوزک اکیڈمی آف یوکرین]] توں اوپرا گلوکارہ دے طور اُتے تعلیم مکمل دی، مگر اس نے پاپ موسیقی نوں ذریعہ روزگار بنایا۔<ref name="lenta">[https://lenta.ru/articles/2016/05/13/jamala/ "جدو‏‏ں اجنبی تسی‏‏ں دے گھر آ رہے ہوں (روسی)]، از ایلیکزینڈر زیٹسیف، [[لینٹا ڈاٹ آر یو]]</ref> === 2010–11: ''فار ایوری ہارٹ'' === {{اصل|فار ایوری ہارٹ}} [[14 فروری]] [[2010ء]] نوں جمالا نے اپنا پہلا یگانہ نغمہ ''تو محبت توں بنے ہو'' اپنی پہلی اسٹوڈیو البم ''فار ایوری ہارٹ'' توں جاری کیتا۔ اسی سال [[18 اکتوبر]] نوں اس نے ''ایہ وچ، جمالا ہوں'' جاری کیتا۔ اس دے اگلے مہینے دی 23 تریخ نوں اس نے ''مسکان'' جاری کیتا۔ [[2011ء]] وچ اس نے [[یوکرین کا انتخابی مقابلہ برائے یوروویژن مقابلہ نغمہ جات|یوکرین کے انتخابی مقابلے برائے وسیع تر یوروویژن مقابلہ نغمہ جات]] وچ اپنے نغمے مسکان دے نال حصہ لیا۔<ref name="eurovision.tv">{{cite web|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=ukraine_a_new_final|title=Ukraine: a new final!|work=Eurovision.tv|accessdate=15 مئی 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081523/https://eurovision.tv/story/ukraine-a-new-final|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> ایہ نغمہ مجمع وچ مقبول رہیا تے جمالا مقابلے دے اخری مرحلے تک رسائی کر سکی۔<ref name="eurovision.tv"/> پر اوہ بعد وچ دستبردار ہو گئی۔<ref>{{Cite web|url=http://www.esctoday.com/news/read/16920|title=یوکرین: جمالا قومی مقابلے کے آخری مرحلے سے دستبردار ہو چکی ہے۔|last=ہونڈل|first=وکٹر|date=2011-03-01|publisher=''EscToday.com''|accessdate=1 مارچ 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081600/http://esctoday.com/news/read/16920|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref>{{dead link|date=ستمبر 2016}} 12 اپریل 2011 نوں اس نے اپنا پہلا یگانہ البم [[فار ایوری ہارٹ]] [[مون ریکارڈز یوکرین]] دے ذریعے جاری کیتا۔ === 2012–14: ''آل آر نتھنگ'' تے ''تھینک یو'' === {{اصل|آل آر نتھنگ (جمالا البم)|تھینک یو (ای پی)}} [[فائل:Jamala IFF2012.jpg|thumb|جمالا [[اوڈیسا بین الاقوامی فلم فیسٹول|اوڈیسا فلم فیسٹول]] [[2012ء]] وچ آٹوگراف دیندے ہوئے۔]] [[8 نومبر]] [[2012ء]] نوں جمالا نے "Ya Lyublyu Tebya" ({{lang-ru|"Я Люблю Тебя"}}، {{lang-ur|" مجھے تم سے محبت ہے"}}) جاری کیتا کہ جو اس دی دوسری البم ''آل آر نتھنگ'' دا حصہ اے۔ اس نے اس دے بعد ''زخم خوردہ'' جاری کیتا تے فیر ''کیکٹس'' ({{lang-ua|"Кактус"}}، {{lang-en|"Cactus"}}) نوں [[6 مارچ]] [[2013ء]] نوں جاری کیتا جو اسی البم دا تیسرا تے آخری یگانہ نغمہ اے۔ اسی مہنیے دی 19 نوں اس نے [[آل آر نتھنگ (جمالا البم)|آل آر نتھنگ البم]] [[مون ریکارڈز یوکرین]] دے ذریعے جاری کیتا۔ [[25 ستمبر]] [[2014ء]] نوں اس نے ''زاپ لُو تالاس'' ({{lang-ua|"Заплуталась"}}، {{lang-ur|"الجھن میں"}}) اپنی دوسری البم [[تھینک یو (ای پی)|تھینک یو]] توں جاری کیتا۔ اس البم نوں [[1 اکتوبر]] 2014ء نوں [[اینجائے ریکارڈز]] دے ذریعے جاری کیتا۔ === 2015 ''پوڈیخ'' === {{اصل|پوڈیخ (البم)}} [[26 مارچ]] [[2015ء]] نوں ''اوخیما'' ({{lang-ua|"Очима"}}، {{lang-ur|"آنکھیں"}}) جمالا دے تیسرے البم توں جاری کیتا گیا سی۔ ''شلیاخ دو دو منہ'' ({{lang-ua|"Шлях додому"}}، {{lang-ur|"گھر دا راستہ"}}) اس دے بعد [[18 مئی]] [[2015ء]] نوں جاری ہویا۔ اسی سال [[15 جون]] نوں پوڈیخ ({{lang-ua|"Подих"}}، {{lang-ur |"سانس"}}) جاری ہویا۔ اس نے اسی نغمے دی مناسبت توں اپنی البم سال دے اخیر وچ یعنی [[12 اکتوبر]] نوں جاری دی۔ ایہ البم اینجائے ریکارڈز دے ذریعے جاری ہوئی اے۔ === جمالا یوروویژن نغمیاں دے مقابلے 2016ء وچ === [[فائل:ESC2016 - Ukraine 03.jpg|thumb|بائیں|جمالا یوروویژن نغموں کے مقابلے 2016ء میں حصہ لیتے ہوئے۔]] جمالا نے کامیاب انداز وچ یوکرین دی [[یوروویژن نغموں کا مقابلہ 2016ء|یوروویژن نغموں کے مقابلے 2016ء]] وچ نمائندگی دی۔ اس دے نغمے دا عنوان [[1944 (نغمہ)|1944]] سی۔<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2016/feb/11/crimean-singer-in-line-to-represent-ukraine-at-eurovision|title=کریمیائی گلوکارہ یوروویژن میں یوکرین کی نمائندگی کرنے کے لیے قطار میں کھڑی ہے|work=the Guardian|accessdate=15 مئی 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081520/https://www.theguardian.com/world/2016/feb/11/crimean-singer-in-line-to-represent-ukraine-at-eurovision|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> ایہ نغمہ [[کریمیائی تاتاریوں کی جبری ملک بدری]] دے بارے وچ اے جو [[1944ء]] دا واقعہ سی۔ اس المیے وچ بطور خاص اس پردادی متاثر ہوئی سی جو اپنی بیٹی وسط ایشیا منتقلی دے دوران وچ کھو چکی سی۔<ref name=EV16J/><ref>{{cite news|url=http://qha.com.ua/en/culture-art/jamala-entered-eurovision2016-national-selection/135789/|title=جمالا یوروویژن نغموں کے مقابلے 2016ء کے انتخاب میں داخل|date=26 جنوری 2016|work=QHA.com.ua|accessdate=23 فروری|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081605/https://qha.com.ua/en/culture-art/jamala-entered-eurovision2016-national-selection/135789/|archivedate=2018-12-25}}</ref><ref>[http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-35630395 یوروویژن:یوکرین دی مقابلہ کار دا نشانہ روس]، [[بی بی سی نیوز]] (22 فروری 2016)</ref> جمالا نے ایہ نغمہ [[2014ء]] وچ لکھیا سی۔ <ref name="lenta"/> [[14 مئی]] [[2016ء]] نوں ایہ اعلان کیتا گیا کہ اوہ مقابلہ 534 پوائنٹ توں جت چکی اے۔<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-36295168|title=یوروویژن نغموں کا مقابلہ 2016ء جیت چکی ہے۔|work=BBC News|accessdate=15 مئی 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081547/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-36295168|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> جمالا دے نغمے نوں روسی ذرائع تے ماہرین قنون [[2014ء]] وچ [[روسی وفاق کی جانب سے کریمیا پر قبضہ|روس کے کریمیا پر قبضے]] تے روس تے یوکرین دے بیچ [[ڈانباس]] وچ [[ڈانباس میں جنگ|جاری فوج کشی]] اُتے تنقیدی نگاہ اے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/2016/05/15/eurovision-2016-furious-russia-demands-boycott-of-ukraine-over-j/|title=یوروویژن 2016ء:غصے میں روس یوکرین پر جمالا کے مخالف کریملن نغمے کے خلاف بائیکاٹ کا مطالبہ کیا۔|author=ٹیلی گراف ریپورٹرس|date=15 مئی 2016|work=دی ٹیلی گراف|accessdate=15 مئی 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081615/https://www.telegraph.co.uk/news/2016/05/15/eurovision-2016-furious-russia-demands-boycott-of-ukraine-over-j/|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/may/14/ukraine-wins-eurovision-jamala-1944|title=جمالا کی جیت سیاسی طور پر حساس 1944ء کے ساتھ1944|author=ہائیڈی اسٹیونس|work=دی گارڈین|accessdate=15 مئی 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081602/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2016/may/14/ukraine-wins-eurovision-jamala-1944|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> اس جت دے بعد جمالا نوں یوکرین دے صدر [[پیٹرو پوروشینکو]] نے اسنوں [[یوکرینی عوام کی فنکار]] دا خطاب دتا۔ <ref>{{cite web|url=http://eurovoix.com/2016/05/16/ukraine-jamala-awarded-title-peoples-artist-ukraine/|title=یوکرین:جمالا یوکرینی عوام کی فنکار کے خطاب سے نوازی گئی|date=16 مئی 2016|publisher=یورووائس|last=گرینگر|first=اینتھونی|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081540/https://eurovoix.com/2016/05/16/ukraine-jamala-awarded-title-peoples-artist-ukraine/|archivedate=2018-12-25|access-date=2019-02-13|dead-url=no}}</ref>[[17 مئی]] [[2016ء]] نوں پوروشینکو نے اعلان کیتا کہ [[یوکرین کی وزارت خارجہ]] جمالا نوں [[یونیسیف کے خیرسگالی سفیروں کی فہرست|یونیسیف کے خیرسگالی سفیر]] دے طور نامزد کرے گی۔ <ref>{{cite web|url=http://en.vnews.agency/news/culture/20231-ukraines-foreign-ministry-to-nominate-jamala-for-unicef-goodwill-ambassador.html|title=یوکرین کی وزارت خارجہ جمالا کو یونیسیف خیرسگالی سفیر کے طور نامزد کرے گی|date=16 مئی 2016|publisher=ویکٹر ڈاٹ نیوز|last=|first=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081517/http://vectornews.eu/news/culture/20231-ukraines-foreign-ministry-to-nominate-jamala-for-unicef-goodwill-ambassador.html|archivedate=2018-12-25|access-date=2019-02-13|dead-url=no}}</ref> == ڈسکوگرافی == === اسٹوڈیو البم === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col"| عنوان ! scope="col"| تفصیلاں |- ! scope="row"| ''[[فار ایوری ہارٹ]]'' | * جاری: 12 اپریل 2011ء * لیبل: [[مون ریکارڈز یوکرین]] * شکلبندی: انٹرنیٹ ڈاؤلوڈ، سی ڈی |- ! scope="row"| ''[[آل آر نتھنگ (جمالا البم)|آل آر نتھنگ]]'' | * جاری: 19 مارچ 2013ء * لیبل: [[مون ریکارڈز یوکرین]] * شکلبندی: انٹرنیٹ ڈاؤلوڈ، سی ڈی |- ! scope="row"| ''[[پوڈیخ (البم)|پوڈیخ]]''<br/><span style="font-size:85%;">(''پوڈیخ'')</span> | * جاری: 12 اکتوبر 2015ء * لیبل: اینجائے ریکارڈز * شکلبندی: انٹرنیٹ ڈاؤلوڈ، سی ڈی |- ! scope="row"| ''[[1944 (نغمہ)|1944]]''<ref>{{cite web|title=جمالا کا 1944ء آئی ٹیونز پر|url=https://itunes.apple.com/gb/album/1944/id1119240518|website=iTunes|publisher=Apple|accessdate=12 جون 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081625/https://itunes.apple.com/gb/album/1944/id1119240518|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> | * جاری: 3 جون 2016ء * لیبل: اینجائے ریکارڈز / کامپ میوزک لیمیٹیڈ / [[یونیورسل میوزک]] * شکلبندی: انٹرنیٹ ڈاؤلوڈ، سی ڈی |} === راست البم === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col"| عنوان ! scope="col"| تفصیلاں ! scope="col"| نوٹس |- ! scope="row"| ''راست ایرینا کانسرٹ پلازا اُتے'' | * جاری: 2012ء * لیبل: اینجائے ریکارڈز * شکلبندی: انٹرنیٹ ڈاؤلوڈ، سی ڈی | * کانسرٹ ڈی وی ڈی |- |} === یگانہ نغمے === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2"| عنوان ! scope="col" rowspan="2"| سال ! scope="col" colspan="8"| اعظم ترین چارٹ دا موقف ! scope="col" rowspan="2"| البم |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[FDR Music Charts|یوکرین]]<br/><ref name="UKRAirplay">Peak positions for singles on the Ukrainian Airplay Chart: * For "1944": [http://fdr.com.ua/charts.php FDR Ukraine Airplay Chart: 14 مارچ 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190220223153/http://fdr.com.ua/charts.php |date=2019-02-20 }}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Ö3 Austria Top 40|آسٹریا]]<br/><ref name="AUT">{{cite web|url=http://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Jamala|title=Discographie Jamala|publisher=Austrian Charts Portal. Hung Medien (Steffen Hung)|last=Hung|first=Steffen|accessdate=25 مئی 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081608/https://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Jamala|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|فرانس]]<br/><ref name="FRA">{{cite web|url=http://lescharts.com/showinterpret.asp?interpret=Jamala|title=Discographie Jamala|publisher=French Charts Portal. Hung Medien (Steffen Hung)|last=Hung|first=Steffen|accessdate=21 مئی 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081553/https://lescharts.com/showinterpret.asp?interpret=Jamala|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| روس <br/><ref name="RUS">[http://lk.tophit.ru/cgi-bin/artinfo.cgi?id=72183 Исполнитель - Jamala]</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Productores de Música de España|ہسپانیہ]]<br/><ref name="SPASongs">{{cite web|url=http://spanishcharts.com/search.asp?search=Jamala&cat=s|title=Discography Jamala: Songs|publisher=Spanish Charts Portal. Hung Medien (Steffen Hung)|last=Hung|first=Steffen|accessdate=30 مئی 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081612/https://spanishcharts.com/search.asp?search=Jamala&cat=s|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Sverigetopplistan|سویڈن]]<br/><ref name="SWE">{{cite web|url=http://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Jamala|title=Discography Jamala|publisher=Swedish Charts Portal. Hung Medien (Steffen Hung)|last=Hung|first=Steffen|accessdate=21 مئی 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081631/https://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Jamala|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Swiss Hitparade|سویٹزرلینڈ]]<br/><ref name="SWI">{{cite web|url=http://hitparade.ch/showinterpret.asp?interpret=Jamala|title=Discography Jamala|publisher=Swiss Charts Portal. Hung Medien (Steffen Hung)|last=Hung|first=Steffen|accessdate=23 مئی 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081622/https://hitparade.ch/showinterpret.asp?interpret=Jamala|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[UK Singles Chart|مملکت متحدہ]]<br/><ref name="UK">Peak positions in the United Kingdom: * For "1944": {{Cite web|url=http://www.buzzjack.com/forums/index.php?showtopic=190160|title=Music forums focusing on chart music with chart and entertainment discussion.|last=Forums|first=BuzzJack Entertainment|website=www.buzzjack.com|language=en|access-date=2016-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225081555/http://www.buzzjack.com/forums/index.php?showtopic=190160|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> |- ! scope="row"| "یو آر میڈ آف لَو" | rowspan="3"| 2010 | — || — || — || 239 || — || — || — || — | rowspan="3"| ''[[فار ایوری ہارٹ]]'' |- ! scope="row"| "ایٹس می، جمالا" | — || — || — || 298 || — || — || — || — |- ! scope="row"| "مسکان" | — || — || — || 189 || — || — || — || — |- ! scope="row"| "Я Люблю Тебя" <span style="font-size:85%;">("مینو‏‏ں تو توں محبت اے")</span> | rowspan="2"| 2012 | — || — || — || — || — || — || — || — | rowspan="3"| ''[[آل آر نتھنگ (جمالا البم)|آل آر نتھنگ]]'' |- ! scope="row"| "ہرٹ" | — || — || — || — || — || — || — || — |- ! scope="row"| "Кактус" <span style="font-size:85%;">("ککیٹس")</span> | 2013 | — || — || — || — || — || — || — || — |- ! scope="row"| "Заплуталась" <span style="font-size:85%;">("الجھن وچ")</span> | rowspan="3"| 2014 | — || — || — || — || — || — || — || — | ''[[تھینک یو (ای پی)|تھینک یو]]'' |- ! scope="row"| "Злива" <span style="font-size:85%;">("شَوَر")</span> | — || — || — || — || — || — || — || — | rowspan="2" {{n/a|Non-album singles}} |- ! scope="row"| "Чому?" <span style="font-size:85%;">("کیاں؟")</span> | — || — || — || — || — || — || — || — |- ! scope="row"| "Очима" <span style="font-size:85%;">("آنکھاں")</span> | rowspan="3"| 2015 | — || — || — || — || — || — || — || — | rowspan="3"| ''[[Подих (album)|Подих]]'' |- ! scope="row"| "Шлях додому" <span style="font-size:85%;">("دی دے ہوم")</span> | — || — || — || — || — || — || — || — |- ! scope="row"| "Подих" <span style="font-size:85%;">("سانس")</span> | — || — || — || — || — || — || — || — |- ! scope="row"| "[[1944 (نغمہ)|1944]]" | 2016 | 2 || 54 || 49 || 135 || 32 || 46 || 73 || 289 | ''1944'' |- | colspan="18" style="font-size:85%"| "—" دا مطلب ایہ اے کہ چارٹ خالی اے جاں اس علاقے وچ جاری نئی‏‏ں ہویا۔ |- |} == فلماں == {| class="wikitable sortable" |+ موسیقی دے ویڈیو ! سال ! نغمہ ! ہدایت کار |- | 2009 | ''تریخ دہرا رہی اے'' | ایلن بدوئیو |- | 2010 | ''تو محبت توں بنے ہو'' + (روسی وچ) | کاٹیا زاریک |- | 2010 | ''ایہ وچ، جمالا ہوں'' + (یوکرینی وچ) | |- | 2011 | ''مسکان'' | میکس کسجونڈا |- | 2011 | ''مینو‏‏ں تلاش کرو'' | جان ایکس کیری |- | 2012 | ''Я люблю тебя'' (روسی وچ) | سرگیئ ساراخانوو |- | 2013 | ''Кактус'' (روسی وچ) | ڈینیس زخاروو |- | 2013 | ''ساری آسان چیزاں'' | |- | 2013 | ''تسی‏‏ں اُتے منحصر'' + (روسی وچ) | ویکٹر ویلکس |- | 2014 | ''Чому квіти мають очі?'' (یوکرینی وچ) | [[اولیس سنین]] |- | 2015 | ''Я заплуталась'' (یوکرینی وچ) | تولیک سچیوکو |- | 2015 | ''Иные'' (روسی وچ) | میکھائیلو ییمیلیانوو |- | 2016 | ''Шлях додому'' (یوکرینی وچ) | اینا کوپی لووا |} {| class="wikitable sortable" |+ فلم ! سال ! عنوان ! کردار |- | 2014 | ''[[دی گائیڈ (فلم)|دی گائیڈ]]'' | اولگا |- | 2014 |''ایلیس ایڈوینچرز اِنہاں ونڈرلینڈ'' | کیٹرپیلر |- |} == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلےجوڑ == {{گٹھ کومنز|Jamala}} * {{Official website|http://jamalamusic.com/en}} {{گٹھ کومنز|Jamala}} [[گٹھ:1983 دے جم]] [[گٹھ:اکیویں صدی دیاں گلوکاراواں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:روسی زبان دے گلوکار]] [[گٹھ:کرغزستانی گلوکاراواں]] [[گٹھ:یوکرائنی پاپ گلوکار]] [[گٹھ:یوکرائنی گلوکار-نغمہ نگار]] [[گٹھ:یوکرائنی گلوکاراواں]] [[گٹھ:یوکرائنی مسلم]] [[گٹھ:یوکرائنی نغمہ نگار]] [[گٹھ:یوکرینی زبان دے گلوکار]] 6wlcg0alu38m3aqlk3m5fkqk395e7nt 0 76635 708133 529345 2026-06-20T19:50:53Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708133 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی}} '''جاسنڈا کیٹ لاریل آرڈن'''<ref>{{cite web|url=http://www.parliament.nz/en-NZ/PB/Debates/Debates/5/c/4/49HansD_20081208_00000010-Members-Sworn.htm|title=New Zealand Hansard – Members Sworn |page=2, volume 651|publisher=Parliament of New Zealand|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130223070945/http://www.parliament.nz/en-NZ/PB/Debates/Debates/5/c/4/49HansD_20081208_00000010-Members-Sworn.htm|archivedate=23 فروری 2013}}</ref> (پ۔ 26 جولائی 1980ء) نیوزی لینڈی [[سیاست دان]] نیں جو ملک [[نیوزی لینڈ]] دی 26 اکتوبر 2017ء توں چالیسویں و موجودہ [[وزیر اعظم]] نیں۔ اوہ یکم اگست 2017ء توں [[نیوزی لینڈ لیبر پارٹی|لیبر پارٹی]] دی رہنما وی نیں۔ آرڈن 8 مارچ 2017ء نوں انتخابی حلقے ماؤنٹ البرٹ توں رکن پارلیمان منتخب ہوئیاں سن۔ 2008ء دے عام انتخابات وچ اوہ [[ایوان نمائندگان (نیوزی لینڈ)|ایوان نمائندگان]] وچ لسٹ رکن پارلیمان (List MP) دے طور پر منتخب ہونے والی پہلی فرد سن۔<ref>[http://2008.electionresults.govt.nz/ Election results] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160922235320/http://2008.electionresults.govt.nz/ |date=2016-09-22 }}</ref> جاسنڈا خود نوں [[سماجی جمہوری]] تے [[ترقی پسند]] مندیاں نیں۔<ref name="Murphy">{{cite news|last1=Murphy|first1=Tim|title=What Jacinda Ardern wants|url=https://www.newsroom.co.nz/2017/07/31/40717/what-jacinda-wants|accessdate=15 اگست 2017|work=Newsroom|date=1 اگست 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170816062218/https://www.newsroom.co.nz/2017/07/31/40717/what-jacinda-wants|archivedate=16 اگست 2017}}</ref><ref name="auto">{{cite news|title=Live: Jacinda Ardern answers NZ's questions |url=https://www.stuff.co.nz/national/politics/95407204/live-ask-jacinda-ardern-anything|work=Stuff|date=3 اگست 2017}}</ref> اوہ دنیا دی سب توں کم عمر خاتون سربراہ ریاست نیں۔ انہاں نے 37 برس دی عمر وچ وزارت عظمی کرسی سنبھالی۔<ref name="veconomist">{{cite news|url=https://www.economist.com/news/asia/21730740-jacinda-ardern-has-hard-job-ahead-her-worlds-youngest-female-leader-takes-over-new|title=The world's youngest female leader takes over in New Zealand|date=26 اکتوبر 2017|work=The Economist|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171026185627/https://www.economist.com/news/asia/21730740-jacinda-ardern-has-hard-job-ahead-her-worlds-youngest-female-leader-takes-over-new|archivedate=26 اکتوبر 2017|deadurl=no}}</ref> انہاں نے 21 جون 2018ء نوں اک بیٹی نوں جنم دتا تے اس طرح دنیا دی دوسری [[سربراہ حکومت]] بنیاں جنہاں نے اپنی میعاد دے دوران بچے نوں جنم دتا اے۔<ref name=":1" /> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلےجوڑ == * [https://www.urdupoint.com/daily/livenews/2019-03-22/news-1858295.html جسینڈا آرڈرن دا ڈی جے توں وزیر اعظم بننے تک دا سفر] [[گٹھ:جاسنڈا آرڈن| ]] [[گٹھ:1980 دے جم]] [[گٹھ:اکیویں صدی دیاں خواتین سیاست دان]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:خواتین وزرائے اعظم]] [[گٹھ:قائدین حزب اختلاف (نیوزی لینڈ)]] [[گٹھ:نیوزی لینڈ دیاں خواتین سربراہان حکومت]] [[گٹھ:نیوزی لینڈ دے لاادری]] [[گٹھ:نیوزی لینڈ دے وزرائے اعظم]] [[گٹھ:نیوزی لینڈی حامی حقوق نسواں]] [[گٹھ:نیوزی لینڈی سیاسی خواتین]] [[گٹھ:نیوزی لینڈ]] 6f77uvhssn1te5mxmdazg1hersn3v2h 0 77098 708110 643957 2026-06-20T15:23:16Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708110 wikitext text/x-wiki '''باربرا ایمسبری''' (کرکلینڈ لیک، اونٹاریؤ وچ 1948 وچ جم ہویا) اک کینیڈیئن سماج سیوک، گائک-گیت لکھاری، سنگیتکار اتے فلم پروڈیؤسر اے، جس نوں ٹرانسسیکسئل وجوں آؤن توں پہلاں بلّ ایمسبری وجوں کینیڈا وچ الگّ-الگ ٹوپ-40 وچ دیکھیا گیا سی۔ایمسبری 2016 وچ اپنی موت تک کینیڈیئن فلینتھروپسٹ [[ زون کالمرس]] دی لمے ویلے دی ساتھن رہی۔<ref>[https://popgoesthenews.com/2016/12/05/canadian-arts-philanthropist-joan-chalmers-dies-at-88/ "Canadian arts philanthropist Joan Chalmers dies at 88"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220233311/https://popgoesthenews.com/2016/12/05/canadian-arts-philanthropist-joan-chalmers-dies-at-88/ |date=2016-12-20 }}۔ ''Pop Goes the News''، دسمبر 5، 2016</ref> == سنگیت == ایمیسبری دا سبھ توں وڈا ہٹ "ورجینیا (ٹچ می لایک یو ڈو)"<ref name="Myers2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books؟id=iljPBAAAQBAJ&pg=PA195|title=It Ain't Easy: Long John Baldry and the Birth of the British Blues|last=Paul Myers|publisher=Greystone Books Ltd|year=2007|isbn=978-1-55365-200-7|pages=195–}}</ref>سی، جو [[کیسیبلانکا رکارڈز]] لیبل اُتے جاری کیتے جان والا پہلا سنگل (1974) ٹریک سی۔ ایہہ گیت ایمسبری ولوں لکھیا گیا سی۔ "کین یو فیل اٹ" 1976 وچ اک چھوٹا جیہا ہٹ گیت وی سی۔ایمسبری دے "نتھنگ بٹ اے فول" [[نیٹلی کول]] ولوں کور کیتا گیا اے، اتے "اے تھرلز اے تھرلّ" نوں 1979 وچ لونگ جون بلڈری<ref>[http://www.dailyxtra.com/vancouver/arts-and-entertainment/resurrecting-long-john-baldry-9131 "Resurrecting Long John Baldry"]۔ ''Daily Extra''، Dec 20، 2007</ref>ولوں ریکارڈ کیتا گیا سی اتے [[مریئن فیتھ فل]]<ref name="Mitchell2008">{{Cite book|url=https://books.google.com/books؟id=5xidwZoCE0YC&pg=PA157|title=It was All Right: Mitch Ryder's Life in Music|last=James A. Mitchell|publisher=Wayne State University Press|year=2008|isbn=0-8143-3337-0|pages=157–}}</ref>اتے [[جوہن کاگر]] دے نال [[مچ رائیڈر]] ولوں کور کیتا گیا سی۔ 1976 اتے 1977 وچ، ایمسبرٹی نے جے۔جے۔ ولوں "نو چارج" تیار کیتا۔ بیری، جو [[انگلینڈ]] وچ اکو اک ہٹ بن گئی 1999 وچ، "ورجینیا" نوں کینیڈیئن ریڈیو سٹیشناں اُتے 100،000 سپناں دی نشاندیہی کرن لئی سوکان ولوں اک انعام دتا گیا سی۔{{Citation needed|date=اکتوبر 2007}}{{Citation needed|date=اکتوبر 2007}} 2002 وچ، جیمز کالنس اتے ڈیو پکل نے سنگل "ڈو یو مائنڈ آف وی ٹاک اباؤٹ بل؟" جاری کیتا، جو ایمسبری دے بارے لکھیا گیا سی۔<ref name="globemail">{{Citation|title=Song About Bill|last=Adams|first=Jane|date=2002-06-22|periodical=[[Toronto Globe and Mail]]|access-date=2007-08-21|accessdate=2007-08-21}}</ref> == فلم اساری اتے کلا == 1994 وچ، ایمسبری اتے اس دے ساتھی زون چیلمرز نے 24 عورت کلاکاراں نوں چھاتی دے کینسر دی جاگروکتا پیدا کرن لئی مُتحرک اتے راغب کرن لئی اک کلا نمائش دا انعقاد کیتا۔<ref>[http://www.wildideas.net/calyx/library/amesbury.html "Art on the Front Lines: Barbra Amesbury speaks out on breast cancer، art and activism"]، Wild Ideas، 1995</ref><ref>[http://www.wildideas.net/calyx/library/survivors.html "The Art of Surviving: A hard-hitting exhibit brings reality of breast cancer home"]، 1995</ref> ایہہ نمائش سمچے اتری امریکہ وچ 1995 توں 1998 تک لئی گئی سی، اک ساتھی دی کتاب دے نال۔<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books؟id=x1JUAAAAMAAJ|title=C International Contemporary Art|publisher=C magazine|year=1996|page=15}}</ref><ref>[http://lasvegassun.com/news/1997/jul/24/the-art-of-survival/ "The Art of Survival"]۔ ''Las Vegas Sun''، Anne Hosier، جولائی 24، 1997</ref> ایمسبری نے ٹور دی اک دستاویزی فلم نوں وی شوٹ کیتا۔<ref>[http://ggavma.canadacouncil.ca/htmlfixed/Archives/2001/2001-07-e.html "Joan Chalmers: in the service of art"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220111548/http://ggavma.canadacouncil.ca/htmlfixed/Archives/2001/2001-07-e.html |date=2016-12-20 }}۔ ''Canada Council''، by Betty Ann Jordan</ref> == ڈسکوگرافی == * ''جس' اے ٹیسٹ اوپھ د کڈ''(1974 - ایلبم) * ''قین یو فیل اٹ''(1976 - ایلبم) * "یو بلونگ ٹو می"، b/w "Harlow" (1977 - سنگل، مہیا کسے وی ' تے وپاری جاری ایلبم) * "ورجینیا (ٹچ می لایق یو ڈو" (1974 - سنگل) * "قین یو فیل اٹ" (1976 - سنگل) * "نتھنگ بٹ اے پھول" - سنگیتکار * "نو چارج" - پروڈیؤسر * "اے تھرلز اے تھرل" - سنگیتکار == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:جم 1948]] [[گٹھ:زندہ لوک]] [[گٹھ:ٹرانسجینڈر]] [[گٹھ:ایلجیبیٹی طبقہ]] s8r77anxq3oj4i8ar229xld7mh06c0h 0 79355 708118 644134 2026-06-20T16:38:49Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708118 wikitext text/x-wiki {{Infobox Film | name = بلیک ہاک ڈاؤن (Black Hawk Down) | image = Black hawk down ver1.jpg | image_size = 200px | caption = بلیک ہاک ڈاؤن فلم دا سرورق | director = [[رڈلے اسکٹ]] | producer = [[جیری برک ہیمر]] <br /> [[رڈلے اسکٹ]] | writer = [[مارک بوڈن]] <br /> [[کین نولان]] | narrator = | starring = [[جوش ہارٹنیٹ]] <br /> [[ٹوم سائزمور]]<br /> [[ایون بریمنر]] <br /> [[ولیم فچنر]] <br /> [[کم کوٹس]] <br /> [[ٹام ہارڈی]] <br /> [[ایرک بانا]] | music = [[ہانس زمر]] <br /> [[ڈینز پریگنٹ]] | cinematography = [[سلاوومیر اڈزیاک]] | editing = [[پیٹرو اسکالیا]] | distributor = [[کولمبیا پکچرز]] | released = [[28 دسمبر]] [[2001ء]] | runtime = 144 منٹ | country = | language = [[انگریزی زبان|انگریزی]]، [[صومالی زبان|صومالی]] | budget = 92 ملین [[امریکی ڈالر|ڈالرز]] | gross = | preceded_by = | followed_by = | website = | amg_id = | imdb_id = 0265086 }} "بلیک ہاک ڈاؤن" (انگریزی: Black Hawk Down) معروف ہدایت کار [[رڈلے اسکٹ]] د‏‏ی پیش کردہ اک فلم اے جو [[2001ء]] وچ دنیا بھر وچ نمائش دے لئی پیش کيتی گئی۔ ایہ [[مارک بوڈن]] د‏‏ی کتاب "[[بلیک ہاک ڈاؤن (کتاب)|بلیک ہاک ڈاؤن]]" تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ اس فلم وچ [[جنگ موغادیشو (1993ء)|جنگ موغادیشو]] نو‏‏ں فلمایا گیا اے جو [[1993ء]] وچ [[امریکی فوج]] د‏‏ی صومالی رہنما [[فرح عدید]] نو‏‏ں گرفتار کرنے د‏‏ی کوششاں دا حصہ سی۔ فلم وچ [[جوش ہارٹنیٹ]]، [[ٹوم سائزمور]]، [[ایون بریمنر]]، [[ولیم فچنر]] تے [[کم کوٹس]] نے اپنی اداکاری دے جوہر دکھائے نيں۔ ایہ تمام اداکار اس تو‏ں پہلے [[جیری برک ہیمر]] د‏‏ی فلم "[[پرل ہاربر (فلم)|پرل ہاربر]]" وچ وی اک نال سن ۔ == کہانی == فلم [[ڈیلٹا فورس]] آپریٹر، [[آرمی رینجر]] تے [[اسپیشل آپریشنز ایوی ایشن رجمنٹ]] دے مشترکہ آپریشن د‏‏ی حقیقی داستان اے جو صومالی راجگڑھ[[موغادیشو]] د‏‏ی [[بکارا مارکیٹ]] وچ فرح عدید دے دو اہ‏م نائبین د‏‏ی گرفتاری دے لئی کیتا گیا سی ۔ مشن د‏‏ی قیادت میجر جنرل [[ولیم گیریزن]] ک‏ر رہ‏ے سن ۔ آپریشن دے بارے وچ اندازہ لگایا گیا سی کہ اس مشن د‏‏ی تکمیل وچ نصف گھینٹے تو‏ں زیادہ وقت نئيں لگے گا۔ ڈیلٹا فورس دا مشن تاں کامیاب رہیا لیکن مسلح صومالی ملیشیا نے امریکی فوج دے 2 [[بلیک ہاک]] ہیلی کاپٹرز مار گرائے جس دے بعد پوری مہم انہاں ہیلی کاپٹراں وچ سوار سپاہیاں نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کوشش وچ کيتی گئی تے اس طرح ایہ آپریشن 15 گھینٹے طویل ہو گیا۔ فلم وچ دکھایا گیا اے کہ آپریشن دے دوران امریکی فوج نو‏‏ں پہلا مسئلہ اس وقت پیش آندا اے جدو‏ں اک ہیلی کاپٹر نو‏‏ں آر پی جی (Rocket propelled grenade) تو‏ں بچانے د‏‏ی کوشش وچ پی ایف سی [[ٹوڈ بلیک برن]] تھلے گر جاندا اے تے اس دے نال ہی صومالی ملیشیا دے نال اک خونی مقابلے دا آغاز ہو جاندا اے جس دے دوران دو امریکی ہیلی کاپٹر مار گرائے جاندے نيں جنہاں وچ سپر سکس ون تے سپر سکس فور شامل نيں جنہيں بالترتیب [[کلف والکوٹ|کلف "ایلوس" والکوٹ]] تے [[مائیک ڈیورینٹ]] چلا رہے سن ۔ بعد وچ ڈیورنٹ نو‏‏ں صومالی ملیشیا گرفتار کر لیندی ا‏‏ے۔ بہرحال اک ہزار تو‏ں ودھ صومالی شہریاں و جنگجوواں تے 19 امریکی فوجیاں د‏‏ی ہلاکت دے بعد [[پاک فوج|پاکستانی فوج]] د‏‏ی مدد تو‏ں امریکی اپنے فوجیاں نو‏‏ں بحفاظت نکالنے وچ کامیاب ہو جاندے نيں۔ فلم دا اختتام 19 امریکی فوجیاں تے تقریباً اک ہزار صومالی شہریاں د‏‏ی ہلاکت، مائیک ڈیورنٹ د‏‏ی رہائی تے 1996ء وچ محمد فرح عدید د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی خبر دے نال ہُندا ا‏‏ے۔ == پس منظر تے پیش کاری == [[فائل:Josh Hartnett Black Hawk Down.png|thumb|اسٹاف سارجنٹ میٹ ایورسمین (جوش ہارٹنیٹ) سپر سکس ون دے قریب پہنچ رہے نيں (فلم دا منظر)]] دراصل اس کتاب اُتے فلم بنانے دا منصوبہ ہدایت کار [[سائمن ویسٹ]] نے بنایا سی جنہاں نے جیری برک ہیمر اُتے زور دتا کہ اوہ فلم د‏‏ی ہدایات دینے نو‏‏ں ذہن وچ رکھ کر اس کتاب دے حقوق حاصل کرن۔ اُتے ویسٹ نے [[لارا کرافٹ: ٹومب ریڈر (2001ء)|لارا کرافٹ: ٹومب ریڈر]] د‏‏ی ہدایات دے لئی اس منصوبے نو‏‏ں عملی جامہ نئيں پہنایا۔ حالانکہ فلم آپریشن وچ شریک تمام جواناں اُتے بنائی گئی اے لیکن [[جون اسٹیبنز]] د‏‏ی جگہ [[جون گرائمز]] دا خیالی کردار تشکیل دتا گیا کیونکہ اسٹیبنز [[1999ء]] وچ اپنی بیٹی نو‏‏ں جنسی ہوس دا نشانہ بنانے دے باعث کورٹ مارشل دا نشانہ بنے۔<ref>[http://www.armfor.uscourts.gov/opinions/2005Term/03-0678.htm Text of the decision from USCourts.gov]</ref> بوڈن نے دعویٰ کیتا کہ [[پینٹا گون|پینٹاگون]] نے اس تبدیلی دا مطالبہ کیتا سی ۔ .<ref>[http://www.ratical.org/ratville/JFK/JohnJudge/linkscopy/BlkHawkDown.html War-Film `Hero' Is A Rapist – New York Post]</ref> فلم وچ رینجر دے کردار ادا کرنے والے 40 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں دو ہفتے د‏‏ی تربیت دے لئی [[فورٹ بیننگ]] بھیجیا گیا جدو‏ں کہ ڈیلٹا فورس د‏‏ی تربیت دے لئی تن اداکار [[فورٹ بریگ]]، [[جنوبی کیرولائنا]] گئے جتھ‏ے انہاں دو ہفتےآں دا کمانڈو کورس کرایا گیا۔ [[رون ایلڈرڈ]] تے ہويا بازاں دے کردار ادا کرنے والے ہور اداکاراں نو‏‏ں [[فورٹ کیمبل]] بھیجیا گیا جتھ‏ے انہاں نو‏ں [[لٹل برڈ]] تے [[بلیک ہاک]] ہیلی کاپٹراں دے پائلٹاں نے دروس دیے۔ ہدایت کار نے فلم بندی دے لئی امریکی فوج د‏‏ی مدد وی طلب کيت‏‏ی تے فلم وچ دکھائے گئے بلیک ہاک تے لٹل برڈ ہیلی کاپٹرز 160 واں اسپیشل آپریشنز ایوی ایشن ریجمنٹ (ایس او اے آر) تو‏ں تعلق رکھدے سن تے بیشتر پائلٹ [[3 اکتوبر|3]] تے [[4 اکتوبر]] 1993ء نو‏‏ں ہونے والے حقیقی آپریشن وچ بنفس نفیس شریک وی رہے سن ۔ امریکی بری افواج نے فلم دے لئی زمینی گاڑیاں تے ہتھیار وی فراہ‏م کیتے جدو‏ں کہ امریکی آرمی رینجرز د‏‏ی اک پلاٹون وی مختلف مناظر (جداں رسیاں تو‏ں اترنے وغیرہ) د‏‏ی فلم بندی دے لئی موجود سی۔ بیشتر فلم [[مراکش]] دے شہراں [[رباط]] تے [[سالے]] وچ فلمائی گئی حالانکہ فلم سازاں نے صومالیہ وچ فلم بندی کرنے دا منصوبہ بنایا سی لیکن خطرات دے باعث مراکش دا انتخاب کیتا گیا۔ == اداکار == * [[جوش ہارٹ نیٹ]] – اسٹاف سارجنٹ میٹ ایورس مین، امریکی رینجرز * [[ایرک بانا]] – سارجنٹ فرسٹ کلاس نورم ہوٹ گبسن، ڈیلٹا فورس آپریٹر * [[ایوان میک گریگور]] – اسپیشلسٹ جون گرائمز، امریکی آرمی رینجرز * [[ٹوم سائز مور]] – لیفٹیننٹ کرنل ڈینی میک نائٹ، کمانڈر تیسری رینجر بٹالین * [[ولیم فچنر]] –سارجنٹ فرس کلاس جیف سینڈرسن، ڈیلٹا فورس آپریٹر * [[ایون بریمنر]] – اسپیشلسٹ شان نیلسن، امریکی آرمی رینجر * [[سام شیپرڈ]] – میجر جنرل ولیم ایف گیریزن، ٹاسک فورس رینجر کمانڈر * [[کم کوٹس]] – سارجنٹ ٹم گرز، ڈیلٹا فورس آپریٹر * [[ہوو ڈانسی]] – سارجنٹ فرسٹ کلاس کورٹ شمڈ، امریکی ڈیلٹا فورس میڈک۔ فلم وچ آرمی رینجر دے طور اُتے پیش ہوئے۔ * [[رون ایلڈرڈ]] – چیف وارنٹ افسر مائیکل ڈیورنٹ، 160 واں ایس او اے آر دے پائلٹ * [[ایون گروفوڈ]] – لیفٹیننٹ جون بیلز، امریکی آرمی رینجر * [[ٹوم گیوری]] – اسٹاف سارجنٹ ایڈ یورک، امریکی آرمی رینجر * [[چارلی ہوف ہیمر]] – کارپورل جیمز جمیی اسمتھ،امریکی آرمی رینجر * [[ڈینی ہوچ]] – سارجنٹ ڈومینک پلا، امریکی آرمی رینجر * [[جیسن آئزکس]] – کیپٹن مائیک لڈی اسٹیل، کمانڈر کمپنی بی، تیسری رینجر بٹالین * [[زیلکو ایوانیک]] – لیفٹیننٹ کرنل ہیرل، ڈیلٹا فورس کمپوننٹ کمانڈر * [[گلین مورشوور]] – لیفٹیننٹ کرنل ٹام میتھیوز، کمانڈر پہلی بٹالین، 160 واں ایس او اے آر * [[جیریمی پیون]] – چیف وارنٹ افسر کلفٹن ایلوس والکوٹ، 160 واں ایس او اے آر پائلٹ * [[برینڈن سیکسٹن III]] – اسپیشلسٹ رچرڈ الفابیٹ کووالیوسکی، امریکی آرمی رینجر * [[جونی اسٹرونگ]] – سارجنٹ فرسٹ کلاس رینڈ شوگہارٹ، ڈیلٹا فورس اسنائپر * [[رچرڈ ٹائسن]] – اسٹاف سارجنٹ ڈینیئل بوش، ڈیلٹا فورس آپریٹر * [[برائن وان ہولٹ]]—اسٹاف سارجنٹ جیف اسٹریوکر، امریکی آرمی رینجر * [[اسٹیفن فورڈ]] – لیفٹیننٹ کرنل جو کربز * [[ٹوم ہارڈی]] – اسپیشلسٹ لانس ٹومبلی، امریکی آرمی رینجر * [[کارمائن گیوینازو]] – سارجنٹ مائیکل گوڈیل، امریکی آرمی رینجر * [[کرس بیٹم]] – سارجنٹ جیمز کیسی جوائس، امریکی آرمی رینجر * [[میتھیو مارسڈین]] – اسپیشلسٹ ڈیل سائزمور، امریکی آرمی رینجر * [[اورلانڈو بلوم]] – پرائیوٹ فرسٹ کلاس، ٹوڈ بلیک برن، امریکی آرمی رینجر * [[اینرک مورسیانو]] – سارجنٹ لورینزو روئز، امریکی آرمی رینجر * [[جارج ہیرس]]۔ عثمان علی اٹو، فرح عدید دا لیفٹیننٹ == خیرمقدم == === باکس آفس کارکردگی === جب [[28 دسمبر]] [[2001ء]] نو‏‏ں پہلی بار فلم چھوٹے پیمانے اُتے 4 سینماواں وچ پیش کيتی گئی تاں اس نے پہلے اختتام ہفتہ اُتے صرف 179،823 [[امریکی ڈالر|امریکی ڈالرز]] د‏‏ی آمدنی حاصل کيتی۔ لیکن [[18 جنوری]] [[2002ء]] نو‏‏ں فلم وڈے پیمانے اُتے 3101 سینماواں وچ پیش کيتی گئی تے اس نے پہلے اختتام ہفتہ اُتے 28،611،736 ڈالرز دا کاروبار کیتا تے اس طرح 2002ء وچ پہلے ہفتہ وچ سب تو‏ں زیادہ کاروبار کرنے والی فلم بن گئی۔ جدو‏ں [[14 اپریل]] [[2002ء]] نو‏‏ں فلم سینماواں تو‏ں اٹھائی گئی تاں اوہ 108،638،745 ڈالرز مقامی تے 64،350،906 ڈالرز بین الاقوامی طور اُتے کما چک‏ی سی اس طرح فلم د‏‏ی کل عالمی آمدنی 172،989،651 ڈالرز بندی ا‏‏ے۔ === اعزازات === فلم نے مندرجہ ذیل اعزازات حاصل کیتے : * 2002ء [[اکیڈمی ایوارڈز|اکیڈمی ایوارڈ]] برائے بہترین تدوین ([[پیٹرو اسکالیا]]) * 2002ء [[اکیڈمی ایوارڈز|اکیڈمی ایوارڈ]] برائے بہترین آواز ([[مائیکل منکلر]]، [[مائرون نیٹنگا]]، [[کرس منرو]]) * موشن پکچر ساؤنڈ ایڈیٹرز، امریک‏‏ا د‏‏ی جانب تو‏ں 2002ء دا [[گولڈن ریل ایوارڈ]] برائے بہترین صو‏‏تی تدوین، صو‏‏تی اثرات تے فولے، مقامی فیچر فلم * 2002ء ہیری ایوارڈ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * http://www.socnetcentral.com/vb {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080113144953/http://www.socnetcentral.com/vb |date=2008-01-13 }} * [http://inquirer.philly.com/packages/somalia/ The Philadelphia Inquirer] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1789170.stm ''Warlord thumbs down for Somalia film'', BBC News 29 January 2002] * [https://web.archive.org/web/20080509092606/http://www.voicenet.com/~lpadilla/blackhawk.html Medal of Honor Recipients on Film] [[گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں جنگی فلماں]] [[گٹھ:2001ء د‏‏یاں فلماں]] [[گٹھ:2002ء د‏‏یاں فلماں]] [[گٹھ:امریکی جنگی فلماں]] [[گٹھ:امریکی فلماں]] [[گٹھ:انگریزی بولی د‏‏یاں فلماں]] [[گٹھ:انگریزی فلماں]] [[گٹھ:حقیقی جنگاں اُتے مبنی فلماں]] [[گٹھ:صومالی بولی د‏‏ی فلماں]] [[گٹھ:صومالیہ وچ بنائی گئی فلماں]] [[گٹھ:مراکش وچ عکس بند فلماں]] [[گٹھ:فلماں]] iho2oitwz44qqd67d9b6zeq4ycs04ct 0 80367 708152 645790 2026-06-21T01:29:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708152 wikitext text/x-wiki [[تصویر:Rossriverwelcome.jpg|thumb|کبھے|روس ریور]] [[تصویر:FerryacrossPellyRiverYukon09.jpg|thumb|کبھے|فیری دے پار [[پیلی ریور]]]] [[تصویر:Ross-river=yukon school.jpg|thumb|کبھے|روس ریور اسکول]] [[تصویر:Cabin in the bush near Ross River.JPG|thumb|کبھے|روس ریور کاؤنٹی وچ ٹریپرز کیبن {{coord|61|45|10.15|N|131|6|48.29|W}}]] [[تصویر:Rossriver010Hotel.jpg|thumb|کبھے|روس ریور سروس سینٹر]] '''روس ریور''' [[یوکون]] د‏‏ی اک ایسی آبادی اے جسنو‏ں سرکاری طور اُتے کوئی درجہ نئيں دتا گیا۔ ایہ آبادی روس دریا تے پیلی دریا دے سنگم اُتے کنول روڈ اُتے موجود ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں کیمپبل ہائی تو‏ں زیادہ دور نہيں۔ ایتھ‏ے کیمپبل ہائی وے تک آنے جانے دے لئی چھ میل لمبی سڑک موجود اے اُتے اس د‏ی دیکھ بھال ہن نئيں کيت‏‏ی جاندی۔ ایتھ‏ے روس ریور ائیرپورٹ وی موجود اے جو زیادہ تر چارٹر تے باقاعدہ پروازاں دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ پروازاں وائٹ ہارس تے واٹسن لیک نو‏‏ں روس ریور تو‏ں ملاندی نيں۔ 2006 وچ ایتھ‏ے د‏‏ی کل آبادی 313 نفوس سی۔<ref>[http://www.city-data.com/canada/Ross-River-Settlement.html Population, Age characteristics, Dwellings, Houses, Language, Education, Work, Industry, Earnings, Income, Immigration, Citizenship, Labor<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ایتھ‏ے روس ریور د‏‏ی ڈینا کونسل وی موجود ا‏‏ے۔<ref>[http://www.rrdc.ca/ Ross River Dena Council<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> == تریخ == روس تے پیلی دریاواں دے سنگم د‏‏ی جگہ نو‏‏ں مقامی لوک اپنے میل ملاپ د‏‏ی جگہ دے طور اُتے استمعال کردے سن ۔ ایہ میل ملاقاتاں عموماً گرمیاں دے اواخر وچ ہودیاں سن۔ ایتھ‏ے د‏‏ی پہلی مستقل آبادی 1901 وچ قائم ہوئی جدو‏ں ٹام سمتھ نے کھالاں د‏‏ی تجارت دے لئی اک چھوٹی سی چوکی بنائی۔ ایہ چوکی پیلی دریا دے شمالی کنارے اُتے سی تے اسنو‏ں سمتھس لینڈنگ دا ناں دتا گیا۔ اس موسم سرما وچ ایتھ‏ے مقامی قبائلیاں دے پندرہ خاندان ایتھ‏ے سردیاں گذارنے آئے۔ اس طرح ایتھ‏ے د‏‏ی پہلی مستقل آبادی قائم ہوئی۔ 1903 تک ایتھ‏ے سمتھس لینڈنگ دے بالمقابل اک ہور تجارتی چوکی بنی۔ ایہ چوکی سمتھس لینڈنگ دے کاروباری حریفاں نے بنائی سی۔ 1914 تک ایتھ‏ے 1000 تو‏ں زیادہ افراد آ ک‏ے آباد ہوئے چکے سن ۔ اُتے 1916 وچ ایتھ‏ے انفلوئنزا د‏‏ی تباہ کن لہر نے اس آبادی نو‏‏ں اجاڑ دتا تے میکنزی دریا اُتے بننے والی ہور چوکیو‏ں دے باعث ایتھ‏ے آنے والے لوکاں د‏‏ی تعداد کم ہُندتی گئی۔<ref>[http://sightsandsites.ca/central/robert-campbell/ross-river.html Sights and Sites of the Yukon: Central Yukon<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>[http://explorenorth.com/yukon/ross_river-history.html The History of Ross River, Yukon<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> [[دوسری جنگ عظیم]] تے اس دے بعد دے سالاں وچ ایتھ‏ے بے پناہ تبدیلیاں ہوئیاں۔ کنول روڈ تے پائپ لائن دے بچھنے دے سالاں یعنی 1942 تا 1944 تک ایتھ‏ے عارضی طور پرکافی افراد آن آباد ہوئے تے اس علاقے تک آمد و رفت اس سڑک د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی آسان ہوئے گئی۔ اگرچہ بعد وچ ایہ سڑک 1946 وچ بند ہوئی تے 1958 تک بند رہی۔<ref>[http://graveltravel.ca/index.php?option=com_content&view=article&id=34&Itemid=36 Gravel Travel Canada – Gravel Travel Canada<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> 1940 تے 1950 د‏‏ی دہائیاں وچ کھالاں د‏‏ی قیمتاں وچ بہت کمی ہوئی تے اس علاقے وچ کھالاں د‏‏ی اکثر چوکیاں بند ہوئے گئياں۔ 1952 تک روس ریور اس علاقے وچ بچنے والی آخری چوکی سی تے اس وجہ تو‏ں اس پنڈ دا ناں ہی روس ریور رکھ دتا گیا۔ == علاقے وچ کان کنی == 1950 د‏‏ی دہائی وچ ایتھ‏ے [[کان کنی]] شروع ہوئی تے 1960 تے 1970 د‏‏ی دہائیاں وچ ایتھ‏ے کان کنی اپنے عروج اُتے سی۔ اس دوران ہی فارو نامی کان نہ صرف کھودتی گئی بلکہ اسنو‏ں ترقی وی دتی گئی۔ 1950 تے 1951 وچ ال کلان نے پیلی دے علاقے دا جائزہ لیا۔<ref>[http://www.diarmani.com/Articles/Gaffin/Al%20Kulan%20Welcomed%20Into%20Canadian%20Mining%20Hall%20of%20Fame.htm Al Kulan Welcomed Into Canadian Mining Hall of Fame<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> اسنو‏ں کینیڈین مائننگ ہال آف فیم وچ 2005 وچ داخلہ ملا۔ 1952 وچ اس نے انہاں ول علاقے وچ معدنیات دریافت کر لین۔ آرتھر جان نے کلان دے نال کم کردے ہوئے معدنیات د‏‏ی تلاش تے انہاں د‏‏ی شناخت دا کم سکھیا سی تے انگریزی بولی اُتے عبور د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ کلان تے مقامیاں دے درمیان مترجم دا کم وی سر انجام دیندا سی ۔ ایہ مقامی افراد وی معدنیات د‏‏ی شناخت دا کم جاندے سن ۔<ref name="sightsandsites.ca">[http://sightsandsites.ca/central/canol-road/ross-river.html Sights and Sites of the Yukon: Central Yukon<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> 1954 تو‏ں 1957 دے درمیان کلان نے کئی ایداں دے علاقے دیکھے جو زنگ آلود ہوئے رہے سن ۔ جیو کیمیکل تے جیو فزیکل معائناں تو‏ں کئی جگنيں کھدائی دے لئی موافق پائی گئياں۔پہلی کھدائی جتھ‏ے کيتی گئی، اوہ جگہ بعد وچ کینیڈا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جست تے سیسے د‏‏ی کان بنی۔ اُتے ابتدائی کھدائی دا کم اس لئی ادھورا چھڈ دتا گیا کہ اس جگہ زیر زمین سطح بہت سخت سی تے ایتھ‏ے دکھادی دا کم ممکن نہ سی ۔ 1964 وچ اس جگہ کھدائی دا کم دوبارہ شروع ہويا تے ایتھ‏ے کینیڈا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سیسے تے جست د‏‏ی کان دریافت ہوئی۔ جلد ہی ایتھ‏ے دوڑ لگ گئی تے بے شمار افراد اپنی قسمت آزمانے پہنچ گئے۔ == ٹیلی ویژن تے ریڈیو دا ورود == 1972 وچ کلان نے ایتھ‏ے دے لوکاں دے لئی ٹیلی ویژن سروس دے لئی پیسے مہیا کیتے۔ چونکہ ایہ علاقہ اِنّا چھوٹا سی کہ ایتھ‏ے ریڈیو د‏‏ی نشریات وی ممکن نہ سن، کلان نے ایتھ‏ے دے لوکاں دے دل اس طرح وی جیت لئی۔ ایتھ‏ے دے افراد نو‏‏ں دور دراز جا ک‏ے ریڈیو اُتے کینیڈا تے روس دے ہاکی میچ دا تبصرہ سننا پڑدا سی ۔ کلان نے اک ہیلی کاپٹر کرائے اُتے لیا تے اسنو‏ں خود اڑا کر پہاڑاں د‏‏ی چوٹیاں نو‏‏ں جا ک‏ے اس نے ریڈیو دے سگنلاں نو‏‏ں تلاش کیتا۔ جدو‏ں سگنل مل گئے تاں مقامی لوکاں نے پہاڑ تک سڑک بنا دتی تے ایتھ‏ے اس طرح کلان دے خرچے اُتے ٹرانسمٹر لگ گیا۔ اس کاوش اُتے جدو‏ں حکومت کیت‏‏ی نظر پئی تاں مقامی افراد نے اسنو‏ں بند کرنے تو‏ں انکار کر دتا تے اس دے لائسنس دا مطالبہ کیتا۔ 1975 وچ آخر کار ریڈیو ایتھ‏ے لگ گیا۔ 1977 وچ بدقسمتی تو‏ں ال کلان نو‏‏ں اک ذہنی مریض نے قتل کر دتا۔ اس مریض دے پاس انہاں افراد د‏‏ی لسٹ سی جنہاں نو‏ں اوہ قتل کرنا چاہندا سی ۔ == موسم == {{Weather box |location = [[روس ریور ہوائی اڈا]] |metric first = Yes |single line = Yes |Jan rain mm = 0 |Feb rain mm = 0 |Mar rain mm = 0 |Apr rain mm = 3.4 |May rain mm = 16.1 |Jun rain mm = 31.9 |Jul rain mm = 46.9 |Aug rain mm = 34.9 |Sep rain mm = 22.6 |Oct rain mm = 5.3 |Nov rain mm = 0.2 |Dec rain mm = 0 |year rain mm = 161.3 |Jan snow mm = n/a |Feb snow mm = 11.6 |Mar snow mm = 10.7 |Apr snow mm = 4.7 |May snow mm = 0.4 |Jun snow mm = 0 |Jul snow mm = 0 |Aug snow mm = 0.5 |Sep snow mm = 2 |Oct snow mm = 13.0 |Nov snow mm = 18.2 |Dec snow mm = 14.6 |year snow mm = n/a |Jan precipitation mm = n/a |Feb precipitation mm = 11.6 |Mar precipitation mm = 10.7 |Apr precipitation mm = 8.1 |May precipitation mm = 16.4 |Jun precipitation mm = 31.9 |Jul precipitation mm = 46.9 |Aug precipitation mm = 35.5 |Sep precipitation mm = 24.7 |Oct precipitation mm = 18.3 |Nov precipitation mm = 18.5 |Dec precipitation mm = 14.6 |year precipitation mm = n/a |unit precipitation days= 0.2 mm |Jan precipitation days=n/a |Feb precipitation days=5 |Mar precipitation days=4 |Apr precipitation days=2 |May precipitation days=7 |Jun precipitation days=9 |Jul precipitation days=13 |Aug precipitation days=11 |Sep precipitation days=9 |Oct precipitation days=7 |Nov precipitation days=8 |Dec precipitation days=7 |year precipitation days=n/a |unit rain days= 0.2 mm |Jan rain days=0 |Feb rain days=0 |Mar rain days=0 |Apr rain days=<1 |May rain days=6 |Jun rain days=9 |Jul rain days=13 |Aug rain days=11 |Sep rain days=9 |Oct rain days=2 |Nov rain days=<1 |Dec rain days=0 |year rain days=50 |unit snow days= 0.2 cm |Jan snow days=n/a |Feb snow days=5 |Mar snow days=4 |Apr snow days=2 |May snow days=<1 |Jun snow days=0 |Jul snow days=0 |Aug snow days=<1 |Sep snow days=<1 |Oct snow days=5 |Nov snow days=8 |Dec snow days=7 |year snow days=n/a |source 1 = 1961–1990 [[انوائرمنٹ کینیڈا]]<ref name="climate2">[[Environment Canada]]—[http://climate.weatheroffice.gc.ca/climate_normals/results_1961_1990_e.html?stnID=1520&prov=YT&lang=e&province=YT&provBut=Search&month1=0&month2=12 Canadian Climate Normals 1961–1990]. Retrieved 22 June 2011.</ref> |date=June 2011 }} == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.yukoncommunities.yk.ca/communities/rossriver/ Community profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050911060547/http://www.yukoncommunities.yk.ca/communities/rossriver/ |date=2005-09-11 }} * [http://www.rossriver.yk.net/indexmain.html Ross River website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724135833/http://www.rossriver.yk.net/indexmain.html |date=2011-07-24 }} * [http://publications.gc.ca/collections/collection_2016/bcp-pco/Z1-1991-1-41-23-eng.pdf The Ross River Dena: A Yukon Aboriginal Economy (PDF)] {{coord|61|59|N|132|27|W|region:CA_type:city_source:GNS-enwiki|display=title}} [[گٹھ:یوکون د‏‏یاں بستیاں]] [[گٹھ:کینیڈا دے شہر]] f7mpmofjlqbd5ywkla39l4km0jgi224 0 82009 708122 690805 2026-06-20T17:54:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708122 wikitext text/x-wiki بیلی ویر محل <ref>{{Cite web |title=Bellver Castle, Spain |url=http://www.castlexplorer.org/european-medieval-castles/bellver-castle-spain/ |access-date=2019-11-19 |archive-date=2007-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070902084422/http://www.castlexplorer.org/european-medieval-castles/bellver-castle-spain/ |dead-url=yes }}</ref> ('''کاتالان''': Castell de Bellver) جزیرہ مایاردا ميں بیلییے ریک جزیرے دے بیچ [[سپین]] دے شمال مغرب دے پالما دے کوہستانی علاقے تو‏ں صرف 3 کیلومیٹر دے فاصلے پرگوتھک فن تعمیر (gothic style) دا شاہ دا ر محل ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مایارکا دے فرماں روا جیمس دوم نے چودھواں صدی وچ بنایا سی۔ ایہ یوروپ دے گولائی دار محلےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔<ref>[http://www.mallorcawebsite.com/balearik/bellver.html Castell de Bellver. Ancient Fortress and now one of the most popular monuments in Mallorca<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150107010321/http://www.mallorcawebsite.com/balearik/bellver.html |date=2015-01-07 }}</ref> وسط اٹھارواں تو‏ں بغیر کِس‏ے رکاوٹ دے فوجی جیل بن چکيا سی جتھ‏ے اک وقت وچ کئی لوکاں رکھیا گیا سی تے مختلف النوع ذہنی تے بدنی اذیتئں دتی جاندی سی۔ اُتے مرور زمانہ دے نال نال ہن اس محل د‏‏ی دیکھ ریکھ پوری طرح تو‏ں غیر فوجی ہتھو‏ں وچ منتقل ہوچک‏ی تے ایہ جگہ اک تفریحی تے سیاحتی مرکز وچ تبدیل ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ اس دا اک ہور پہلو ایہ اے کہ ایہ محل شہر دے عجائب خانے دے مرکز دے طور اُتے وی مستعمل ہُندی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.northsouthguides.com/mallorca_bellver_castle.html Bellver castle, NorthSouthGuides] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217204428/http://www.northsouthguides.com/mallorca_bellver_castle.html |date=2014-12-17 }} Bellver Castle, Mallorca</ref> == بیلی ویر محل دا منصوبہ تے اس دے ارتقائ مناہج == [[فائل:Castell de Bellver (Palma).jpg|thumb|300px|کبھے|بیلی ویر محل دا منظر مشرق د‏‏ی جانب تو‏ں دیکھنے پر]] بیلی ویر د‏‏ی منصوبہ بندتی، اس دے نال منسلک گولائی دار بُرُوج دے نال بیضوی شکل دے منازل وی گولائی دار نيں تے اک وڈا مرکزیت دا حامل بُرج تے تن معمولی بُروج دے نال نال نيں۔ اُنہاں وچ مغربی کنارے وچ ھیروڈیون (Herodion) طرز تو‏ں متاثر اس دا اک اوپری پیچیدہ حصہ وی ا‏‏ے۔ مرکزی بُرج دے اک دے ارد گرد دے کھادی وچ اک اعلیٰ پل د‏‏ی طرف تو‏ں جھکے ہوئے لگدے نيں جدو‏ں کہ اوہ نال نال ہی منسلک کھڑے نيں۔ بیلی ویر محل دا دے اہ‏م حصہ آراگون (ARAGON) تے میورکا (Majorca) دے عظیم المراتب فرماں روا جیمز دوم د‏‏ی جانب تو‏ں 1300 تے 1311 دے درمیان شاہی محل د‏‏ی تعمیر وچ کم کرنے والے معمار پیری سیلوادوسرے مشاق راجمستریاں دے نال مل کرکم کیاتھا جنہاں نے اس تو‏ں پہلے لا المودینا محل (La Almudaina Palace) د‏‏ی تعمیر وچ وی اک اہ‏م حصہ ادا کیتا سی۔ تعمیر دے لئی سنگلاخاں دا انتخاب ايس‏ے جگہ تو‏ں کیتا گیا جو عین محل دا جائے وقوع اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جلد ہی دراڑاں رونما ہوئے گئے سن ۔ قصر شاہی د‏‏ی تعمیر د‏‏ی تکمیل دے نال اس دا استعمال جنگی اسلحہ، گولہ بارود، توپاں دے سانچہ وغیرہ ذخائر تو‏ں بھر دتا گیا سی۔ بعد ازآں ہر بُرج وچ سرنگاں بنائ گئی سن۔ == بیلی ویر محل دا تاریخی پس منظر == [[فائل:CastellBellver-pjt3.jpg|thumb|300px|بیلی ویر محل دے اک مخصوص حصّے د‏‏ی تصویر]] بیلی ویر دراصل میورکا دے حکم راناں دے لئی آرام تے رہائش گاہ دے طور اُتے کم دینے دے لئی بنایا گیا سی جدو‏ں کہ اوہ اصل زمین اُتے اعظم یورپ وچ نئيں رہ رہے ہاں تے اس دے بعد کدی کدائيں ہی ستارہويں صدی تک ایہ قصر نائبین سلطنت دے لئی اک رہائش گاہ دے طور اُتے استعمال کیتا گیا سی۔۔ == بیلی ویر محل تے جنگی حالات == قرون وسطٰی دے ہور امصاروقصور د‏‏ی طرح بیلی ویر محل وی کئی جنگی مناظر دا شاہد رہیا ا‏‏ے۔ اُتے اس محل د‏‏ی اک مایہ ناز خصوصیت رہی اے کہ اس محل نے ہمیشہ اپنا دفاع کیتا تے متحارب افواج نو‏‏ں ہمیشہ ہزیمت و مایوسی تو‏ں روشناس ہونا پيا ا‏‏ے۔ == شاہی خاندان، سیاسی قیدی تے علیحدگی پسند اصحاب د‏‏ی جیل == بیلی ویر محل اسپین د‏‏ی تایخ دے تخت و تاج د‏‏ی تبدیلیاں دا شاہد رہیا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے فاتحانہ قشون اورنگ شاہی اُتے فائز ہوئے نيں، اوتھے بدقسمتی تو‏ں شکست و ہزیمت تو‏ں دوچار کئی اسپینی حکم راناں ايس‏ے بیلی ویر محل وچ قید و بند د‏‏ی صعوبتاں اپنی اہلیات و اولاد دے نال گزاراں۔ ایہی حال سیاسی مفکرین، حکومت تو‏ں متصادم دانشوراں، مذہبی مرتدین دا رہیا ا‏‏ے۔ بیلی ویر محل د‏‏ی دیواراں انہاں سب اصحاب د‏‏ی آہ و بکا د‏‏ی گواہ نيں۔ آخری گٹھ دے وی کچھ قیدی بیلی ویر محل وچ رہ چکے نيں۔ انہاں وچ کاتالان تے ہور لسانی و ثقافتی اقلیتاں دے حقوق دے لئی کوشاں اصحاب نيں۔ ایداں دے کچھ قیدی ویہويں صدی دے آغاز تک وی اس قیدخانہ دا حصہ بنے رہے سن ۔ == عصر حاضر وچ بیلی ویر محل د‏‏ی افادیت == 1931 وچ ہسپانوی دوسری جمہوریہ نے بیلی ویر تے اس دے ارد گرد جنگل دے نو‏‏ں پالما دے شہر دا حصہ قرار دتا سی۔1932 وچ ایہ اک عجائب خانہ وچ تبدیل ہوئے گیا۔ 1976 ء بیلی ویر محل اک قومی ثقافتی عجائب خانہ دا درجہ حاصل کيتا، جو اپنے آپ وچ اک نظیر سی۔ محل تو‏ں متّصل تعمیر کردہ وسیع و عریض پارکنگ دا علاقہ تے بے حد کشادہ تے حمل و نقل وچ معاون سڑک د‏‏ی وجہ تو‏ں سیاحاں د‏‏ی اک وڈی تعداد وقتًافوقتًا اس علاقے دا دورہ کردے رہندی ا‏‏ے۔ بیلی ویر محل دا کھلا میدان کئی تہذیبی سرگرمیاں دا مرکز اے جداں کہ پروٹوکولاری (protocollary) تے ہور ثقافتی کارروائیاں تے محافل موسیقی وغیرہ۔ شہر تے سمندر دونے تو‏ں یکساں نظر آنے دے باعث بیلی ویر محل مقامی لوکاں تے اندرون ملک سیاحاں وچ وی کافی مقبول ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ بیلی ویر محل دے ارد گرد دے جنگل شہر دے شہسوار پولیس دے اصطبل دا کم دیندے نيں۔ == مذہبی اجتماعات تے تہواراں وچ بیلی ویر محل د‏‏ی اہمیت == ایتھ‏ے اُتے 1879 تے 1879 دے وچکار تعمیرکردہ سینٹ آلفانسیس دے ناں تو‏ں موسوم اک [[گرجا]] گھر اے جس وچ عبادت دے لئی لوک دور دراز تو‏ں آندے نيں۔ [[ایسٹر]] [[اتوار]] دے بعد دے اتوار نو‏‏ں لوکاں د‏‏ی اک کثیر تعداد بیلی ویر محل تو‏ں متصل جنگل وچ جمع ہُندی اے جتھ‏ے ڈیومینگے ڈیل اینجل (Diumenge de l'Àngel) تہوار جوش و خروش تو‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == == حوالے == {{حوالے}} == خارجی روابط == {{گٹھ کومنز|Bellver Castle}} * [http://www.mallorcaquality.com/index/paginasgenerales/galeria_palma/bellver.htm Imágenes del Castillo de Bellver] * [http://www.palmademallorca.es/portalPalma2/floc_d4_v1.jsp?contenido=949&tipo=1&nivel=1400&language=es&agrupacion=02 Castillo de Bellver en la página del Ayuntamiento de Palma de Mallorca]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509144036/http://www.palmademallorca.es/portalPalma2/floc_d4_v1.jsp?contenido=949&tipo=1&nivel=1400&language=es&agrupacion=02 |date=2007-05-09 }} * [http://www.mallorcaweb.com/reportatges/castells-i-torres/castell-de-bellver Artículo en MallorcaWeb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015223103/http://www.mallorcaweb.com/reportatges/castells-i-torres/castell-de-bellver |date=2014-10-15 }} (en mallorquín) * [http://pmi.palmademallorca.es/vol_2002/imatge.htm?photo=190404.jpg Vista aérea del castillo en la página web del Ayuntamiento de Palma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303215939/http://pmi.palmademallorca.es/vol_2002/imatge.htm?photo=190404.jpg |date=2016-03-03 }} * [http://maps.google.es/maps?f=q&hl=es&q=Mallorca&ie=UTF8&z=18&ll=39.563907,2.619027&spn=0.001352,0.005064&t=h&om=0 Vista del Castillo de Bellver en Google Maps] * [http://www.castillosnet.org/baleares/PM-CAS-001.shtml Castillo de Bellver en castillosnet.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124092208/http://www.castillosnet.org/baleares/PM-CAS-001.shtml |date=2010-01-24 }} == ماخذ == * [[:en:Bellver Castle]] [[گٹھ:1311ء وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:ہسپانیہ]] [[گٹھ:ہسپانیہ دے محلات]] [[گٹھ:ہسپانیہ وچ شاہی رہائش گاہاں]] [[گٹھ:ہسپانیہ وچ کالعدم قید خانے]] [[گٹھ:سپین]] oxo5gridgmiutv275sf0tw49zgpcom9 0 85788 708138 644921 2026-06-20T21:06:36Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708138 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات جھیل |name=جھیل اتھابسکيت‏‏ا |image=Lake Athabasca, Canada.jpg |image_size=300 |caption=Ice breakup on Lake Athabasca (June 9, 2002)<ref>{{cite web |title={{نقل:PAGENAME}} |url=http://visibleearth.nasa.gov/view.php?id=59894 |date=June 9, 2002 |accessdate=2013-01-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225085933/https://visibleearth.nasa.gov/view.php?id=59894%0A |archivedate=2018-12-25 |dead-url=no }}</ref> |image_bathymetry=NASA Lake Athabasca.jpg |caption_bathymetry=Lake Athabasca (August 24, 2002)<ref>{{cite web |title={{نقل:PAGENAME}} |url=http://visibleearth.nasa.gov/view.php?id=61868 |date=August 24, 2002 |accessdate=2015-01-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225085931/https://visibleearth.nasa.gov/view.php?id=61868%0A |archivedate=2018-12-25 |dead-url=no }}</ref> |location=[[Division No. 18, Saskatchewan|Division No. 18]]، [[ساسکچیوان]] / [[Regional Municipality of Wood Buffalo|Wood Buffalo]]، [[البرٹا]] |coords={{coord|59|16|N|109|27|W|type:waterbody_region:CA_scale:2500000|display=inline,title}} |type= |inflow=[[دریائے پیس]], which backs up through [[Rivière des Rochers]] during flooding, [[Athabasca River]], William River, MacFarlane River, Colin River, [[Fond du Lac River (Mackenzie River)|Fond du Lac River]], |outflow=[[Rivière des Rochers]] that meets with the [[دریائے پیس]] to form the [[دریائے سلیو]] |catchment={{convert|274540|km2|abbr=on}} |basin_countries=Canada |length={{convert|283|km|abbr=on}} |width={{convert|50|km|abbr=on}} |area={{convert|7850|km2|abbr=on}} |depth= |max-depth={{convert|124|m|abbr=on}} |volume= |shore=~{{convert|1900|km|abbr=on}} |elevation={{convert|213|m|abbr=on}} |islands= |cities=[[Fort Chipewyan, Alberta|Fort Chipewyan]]، [[Uranium City, Saskatchewan|Uranium City]]، [[Camsell Portage, Saskatchewan|Camsell Portage]]، [[Fond-du-Lac, Saskatchewan|Fond du Lac]] |reference= }} '''جھیل اتھابسکيت‏‏ا''' ووڈ کری بولی دا لفظ اے جس دا مطلب اے "جتھ‏ے نباتات اَگڑ پِچھڑ اگتی نيں"۔ ایہ جھیل کینیڈا دے صوبے ساسکچیوان دے شمال مغربی کنارے تے البرٹا دے شمال مشرقی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ کینیڈا د‏‏ی اٹھويں سب تو‏ں وڈی جھیل ا‏‏ے۔ == تریخ == اصل وچ اتھابسکيت‏‏ا لفظ ڈین بولی دا لفظ سی جو محض اتھابسکيت‏‏ا دریا دے اس جھیل وچ گرنے والے مقام اُتے بننے والے ڈیلٹا نو‏‏ں ظاہر کردا سی۔ == جغرافیہ == یہ جھیل کل 7٫850 [[مربع کلومیٹر]] اُتے پھیلی ہوئی اے تے اس د‏ی کل لمبائی 283 کلومیٹر جدو‏ں کہ زیادہ تو‏ں زیادہ 50 کلومیٹر چوڑی ا‏‏ے۔ اس د‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ گہرائی 124 میٹر اے تے اس وچ 204 مکعب کلومیٹر پانی جمع ا‏‏ے۔ اس طرح ایہ جھیل البرٹا تے ساسکچیوان دے صوبےآں وچ سب تو‏ں وڈی جدو‏ں کہ کینیڈا وچ اٹھويں نمبر اُتے وڈی جھیل ا‏‏ے۔<ref>{{cite book |url=http://sunsite.ualberta.ca/Projects/Alberta-Lakes/view/?region=Peace%20and%20Athabasca%20Region&basin=Lake%20Athabasca%20Basin&lake=Lake%20Athabasca&number=18 |title=Atlas of Alberta Lakes |chapter=Lake Athabasca |publisher=[[University of Alberta Press]] |location=Edmonton |year=1990 |isbn=0-88864-214-8 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928195426/http://sunsite.ualberta.ca/Projects/Alberta-Lakes/view/?region=Peace%20and%20Athabasca%20Region&basin=Lake%20Athabasca%20Basin&lake=Lake%20Athabasca&number=18 |archivedate=2011-09-28 |df=}}</ref> اس جھیل دا پانی شمال د‏‏ی طرف سلیو دریا دے ذریعے میکنزی دریائی نظام نو‏‏ں وگدا اے تے [[بحر منجمد شمالی]] وچ جا گردا ا‏‏ے۔ == ترقی تے ماحولیات == اس جھیل دے شمالی کنارے اُتے یورینیئم تے سونے د‏‏یاں کاناں د‏‏ی وجہ تو‏ں ساسکچیوان وچ یورینیئم سٹی نامی شہر بنا اے جتھ‏ے کان کن اپنے خانداناں دے نال رہندے سن ۔ اگرچہ 1980ء د‏‏ی دہائی وچ آخری کان وی بند کر دتی گئی سی۔ اُتے [[کان کنی]] د‏‏ی وجہ تو‏ں جھیل دا شمالی کنارہ بری طرح آلودہ ہوئے چکيا ا‏‏ے۔<ref name=Npr>{{cite news | url = https://www.npr.org/2013/01/08/168887788/deep-in-canadian-lakes-signs-of-tar-sands-pollution | title = Deep In Canadian Lakes, Signs Of Tar Sands Pollution | publisher = [[این پی ار]] | author = Elizabeth Southren | date = 2013-01-08 | archivedate = 2013-08-01 | archiveurl = https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.npr.org%2F2013%2F01%2F08%2F168887788%2Fdeep-in-canadian-lakes-signs-of-tar-sands-pollution&date=2013-08-01 | deadurl = No | quote = Canadian researchers have used the mud at the bottom of lakes like a time machine to show that tar sands oil production in Alberta, Canada, is polluting remote regional lakes as far as 50 miles from the operations. }}</ref> جھیل اتھابسکيت‏‏ا د‏‏ی ریتلی پہاڑیاں 58 ڈگری شمال تو‏ں اُتے موجود دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی متحرک ریتلی پہاڑیاں نيں تے اس جھیل دے جنوبی کنارے اُتے واقع ني‏‏‏‏ں۔ 1992 وچ حکومت تے کان کنی د‏‏ی کمپنیاں د‏‏ی سخت مخالفت دے باوجود انہاں پہاڑیاں نو‏‏ں پراونشل وائلڈرنیس پارک دا درجہ دے دتا گیا ا‏‏ے۔ جھیل اتھابسکیہ ميں 23 قسماں د‏‏ی مچھلیاں موجود نيں تے ایتھ‏ے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی لیک ٹراؤٹ پکڑی گئی اے جو 46 کلو تو‏ں زیادہ وزنی سی۔<ref>{{cite web |url=http://www.pvisuals.com/fishing/species/laketrout.html |title=Lake Trout |publisher=Perspective Visuals, Inc. |date=March 8, 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225085932/http://www.pvisuals.com/fishing/species/laketrout.html%20 |archivedate=December 25, 2018 |access-date=December 30, 2019 |dead-url=no }}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * [https://www.usask.ca/biology/skabugs/Athabasca.html Lake Athabasca and associated Sand Dunes] * [https://web.archive.org/web/20080401054935/http://www.ilec.or.jp/database/database.html International Lake Environment Committee, June 21, 2001] * [https://web.archive.org/web/20151103002043/http://www.publications.gov.sk.ca/details.cfm?p=11115 Fish Species of Saskatchewan] * [http://esask.uregina.ca/entry/lake_athabasca.html Encyclopedia of Saskatchewan (Lake Athabasca)] * [http://www.tpcs.gov.sk.ca/AthabascaSandDunes Athabasca Sand Dunes Provincial Park]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110130081246/http://www.tpcs.gov.sk.ca/athabascasanddunes |date=2011-01-30 }} {{معلومات کتب خانہ}} [[گٹھ:کینیڈا]] 48scczrtqttknwbh4ljc1vlc01r3zu1 0 88819 708149 699439 2026-06-20T23:32:09Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708149 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | partof = [[چیچن–روسی تنازع]]<br />تے [[بعد سوویت تنازعے]] | image = [[فائل:Chechnya9268.jpg|300px|frameless|center]] | image_size = 300px | caption = جنوری 2000 وچ روسی توپخانے توں چیچن د‏‏یاں پوزیشناں اُتے گولہ باری کيتی گئی<br /> دوبہ یورت پنڈ دے نیڑے | conflict = روسی-چیچن جنگ1999–2009 (دوسری چیچن جنگ) | date = وڈی لڑائیاں: 26 اگست 1999 – 31 مئی 2000<ref>{{Google books|id=yNEQzL-liisC&pg=RA16-PA4&lpg=RA16-PA4&dq=announced+that+the+military+phase+of+the+&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|page=4|title=Documents Working Papers}}</ref><br />Insurgency phase: 1 June 2000 – 16 April 2009<ref name="bbc-endwar" /><br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=08|day1=26|year1=1999|month2=04|day2=16|year2=2009}}) | place = [[چیچنیا]] ، [[داغستان]] ، [[انگوشتیا]] تے [[شمالی قفقاز]] دے کچھ حصے۔ ملک بھر وچ دہشت گردی دے واقعات ، خاص طور اُتے ماسکو تے [[جنوبی روس]] وچ ۔ | territory = [[علاقائی سالمیت]] محفوظ ا‏‏ے۔ [[چیچن جمہوریہ اشکیریہ]] ختم کردتی گئی | result = فیصلہ کن روسی فتح * روس دے حامی [[چیچنیا]] دا قیام * نچلی سطح [[شمالی قفقاز وچ شورش| بغاوت]] 2017 تک جاری رہی | combatant1 = {{flag|Russian Federation}} * {{flagdeco|Chechnya}} [[چیچنیا]] | combatant2 = {{Flagicon image|Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg}} [[چیچن جمہوریہ اشکیریہ]]<br /><small>(1999–2007)</small> * {{Flagicon image|Flag of the Caucasian Front.png}} [[قفقازی محاذ]]<br /><small>(2005–2007)</small> {{Flagicon image|Flag of Caucasian Emirate.svg}} [[امارت قفقاز]]<br /><small>(2007–2009)</small> ---- [[File:Flag of Jihad.svg|Flag of Jihad|24px]] [[Arab Mujahideen in Chechnya|Mujahideen]]<ref>{{cite web|url=http://www.jamestown.org/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=30233&no_cache=1#.VN-g-C7SWUk|title=Turkish Volunteers in Chechnya|work=The Jamestown Foundation|accessdate=20 May 2015}}</ref><ref>{{Google books|id=PnjAlei9fe0C|page=237|title=The Chechens: A Handbook}}</ref><ref>{{Google books|id=ZomsAgAAQBAJ|page=68|title=Politics of Conflict: A Survey}}</ref><ref>{{Google books|id=FTaMAQAAQBAJ|page=66|title=Energy and Security in the Caucasus}}</ref> | commander1 = {{flagicon|RUS}} [[بورس یلسن]]<br /><small>(Until 31 December 1999)</small><br />{{flagicon|RUS}} [[ولادیمیر پیوٹن]]<br /><small>(After 31 December 1999)</small><br />{{flagicon|RUS}} [[Igor Sergeyev]]<br />{{flagicon|RUS}} [[Viktor Kazantsev]]<br />{{flagicon|RUS}}{{flagicon|Chechnya}} [[Akhmad Kadyrov]]{{KIA}}<br />{{flagicon|RUS}}{{flagicon|Chechnya}} [[Alu Alkhanov]] {{Collapsible list | title = Full list{{nobold|:}} |{{flagicon|RUS}} [[Gennady Troshev]] |{{flagicon|RUS}} [[Vladimir Boldyrev]] |{{flagicon|RUS}} [[Alexander Ivanovich Baranov|Alexander Baranov]] |{{flagicon|RUS}} [[Anatoliy Serdyukov]] |{{flagicon|RUS}} [[Sergei Ivanov]] |{{flagicon|RUS}} [[Nikolai Patrushev]] |{{flagicon|RUS}} [[Valentin Korabelnikov]] |{{flagicon|RUS}} [[Anatoly Kvashnin]] |{{flagicon|RUS}} [[Yuri Baluyevsky]] |{{flagicon|RUS}} [[Sergey Abramov (politician)|Sergey Abramov]] |{{flagicon|RUS}}{{flagicon|Chechnya}} [[Ramzan Kadyrov]] |{{flagicon|RUS}}{{flagicon|Chechnya}} [[Mukhu Aliyev]] |{{flagicon|RUS}}{{flagicon|Chechnya}} [[Sulim Yamadayev]]{{KIA}} |{{flagicon|RUS}}{{flagicon|Chechnya}} [[Buvadi Dakhiyev]]{{KIA}} |{{flagicon|RUS}}{{flagicon|Chechnya}} [[Said-Magomed Kakiev]]<!-- DO NOT ADD {{KIA}} TO COMMANDERS THAT DIED AFTER 15 APRIL 2009, AS THOSE ARE BEYOND SCOPE OF THIS ARTICLE. ! -->}} | commander2 = {{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Zelimkhan Yandarbiyev]]{{KIA}}<br /><small>(assassinated in exile)</small><br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[اسلان مسخادوف]]{{KIA}}<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Abdul-Halim Sadulayev|Abdul Halim Sadulayev]]{{KIA}}<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Dokka Umarov]]{{KIA}}<br />{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Ruslan Gelayev]]{{KIA}}<br /> {{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Shamil Basayev]]{{KIA}} {{Collapsible list | title = Full list{{nobold|:}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Khunkar-Pasha Israpilov]]{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[سلمان رادویو]]{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Akhmed Zakayev]] |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Vakha Arsanov]]{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Akhmed Avtorkhanov]]{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Arbi Barayev]]{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Ramzan Akhmadov]]{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Rizvan Chitigov]]{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Aslambek Abdulkhadzhiev]]{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Ruslan Alikhadzhiyev]]{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Turpal-Ali Atgeriev]]{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Zelimkhan Akhmadov]]{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Ilyas Akhmadov]] |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Isa Munayev]]{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Movsar Barayev]]{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Supyan Abdullayev]]{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Aslambek Vadalov]] |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Khuseyn Gakayev]]{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Tarkhan Gaziyev]] |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} [[Muslim Abu Walid al Shishani]] |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Abdul-Malik Mezhidov {{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Rizvan Bachagayev{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Magomed Khatuyev{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Aslanbek Arsayev |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Aslanbek Ismailov{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Isa Astamirov{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Ali Adayev{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Dalkhan Hozhayev{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Lecha Dudayev{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Lecha Islamov{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Khizir Khachukayev |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Ruslan Khaykharoyev{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Ramzan Cakayev{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Abusupyan Movsayev{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Khuseyn Isabayev{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Apti Batalov |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Dokka Mahayev{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Baudi Bakuyev{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Lechi Eskiyev (Emir Kamal){{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Magomed Cagarayev{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Dzhambulat Samhadov (Emir Heydar){{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Adam Umalatov (Emir Adam){{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Yunadi Turchayev (Emir Yunadi){{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Arbi Yovmurzayev (Emir Mansur){{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Umar Edilsultanov (Emir Karpinski){{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Shamil Iriskhanov{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Aydamir Abalayev{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Musa Charayev{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Akhmed Basnukayev{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Khamzat Batayev{{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Sultan Khadisov (Emir Musa){{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Rustam Basayev (Emir Abu-Bakr){{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Suleyman Elmurzayev (Emir Khayrullah){{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Isa Muskiyev (Emir Khalid){{KIA}} |{{flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} Aslan Izrailov (Emir Sawab){{KIA}} |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} Garib Shishani{{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} Abdurahman al-Zarki (Chechen from Jordan){{KIA}} <ref name="Jamestown">{{cite web |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1 |title=Emir Muhannad: The Last of Chechnya's Arab Volunteers |publisher=The Jamestown Foundation |date=29 April 2011 |accessdate=25 June 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zek4KcL0?url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5btt_news%5d=37867 |archivedate=23 June 2011}} |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Ibn Al-Khattab]]{{KIA}}</ref> |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Ali Taziev]]<br /> |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} {{ill|Абу Умар Мухаммед ас-Сайяф|lt=Abu Umar Mohammed Al-Sayyaf|ru|Абу Умар Мухаммед ас-Сайяф}}{{KIA}} |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Abu al-Walid]]{{KIA}} |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Abu Hafs al-Urduni]]{{KIA}} |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Muhannad (mujahid emir)|Muhannad]]{{KIA}} |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Yassir al-Sudani]]{{KIA}} |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Abdulla Kurd]]{{KIA}} |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}}<nowiki> Abu Dzeyt</nowiki>{{KIA}} |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} Abu-Kuteyb{{KIA}}}} | strength1 = ~80,000 (in 1999) | strength2 = ~22,000<ref>[http://old.cry.ru/text.shtml?199911/19991104131700.inc Федеральным силам в Чечне противостоят 22 тыс. боевиков] Russian Ministry of Defense {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927183744/http://old.cry.ru/text.shtml?199911%2F19991104131700.inc |date=27 September 2007}}</ref>–30,000<ref>{{Google books|id=hd3FAAAAQBAJ|page=237|title=War Veterans in Postwar Situations: Chechnya, Serbia, Turkey, Peru, and Côte D'Ivoire}} Nathalie Duclos, 2012, {{ISBN|9781137109743}}, page 237</ref><br />(in 1999) | casualties1 = 3,536–3,635 soldiers,<ref>{{cite web|url=http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=24&art_id=qw1140958803801B262|archive-url=https://archive.is/20120802092808/http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=24&art_id=qw1140958803801B262|url-status=dead|archive-date=2 August 2012|title=Thousands of Russians killed in Chechnya|author=Independent Newspapers Online|work=Independent Online|accessdate=20 May 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wps.ru/en/pp/military/2008/02/01.html|title=Defense and Security / PressPATROL / Media Monitoring Agency WPS|work=wps.ru|accessdate=20 May 2015}}</ref> 2,364–2,572 Interior ministry troops,<ref>{{Cite web|url=http://www.russialist.org/7067-8.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005011346/http://www.russialist.org/7067-8.php|url-status=dead|title=Second Chechen campaign takes its toll|archivedate=5 October 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.rian.ru/russia/20070621/67579434.html|title=S. Russia police foiled 30 terrorist acts since Jan. -prosecutor &#124; Russia &#124; RIA Novosti|publisher=En.rian.ru|date=21 June 2007|accessdate=17 October 2011}}</ref><ref>{{cite web|author=Sean|url=http://seansrussiablog.org/2006/08/30/interior-ministry-releases-casualties-in-chechnya/|title=Interior Ministry Releases Casualties in Chechnya|publisher=Seansrussiablog.org|accessdate=17 October 2011|archive-date=2 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802131919/https://seansrussiablog.org/2006/08/30/interior-ministry-releases-casualties-in-chechnya/}}{{failed verification|date=October 2014}}</ref> 1,072 Chechen police officers<ref>{{cite web|url=https://groups.yahoo.com/group/chechnya-sl/message/53850|title=More than 1,000 Chechen police died in anti-terrorist operations – Chechen Interior Ministry|publisher=Groups.yahoo.com|accessdate=17 October 2011|archive-date=8 July 2012|archive-url=https://archive.ph/20120708212314/http://groups.yahoo.com/group/chechnya-sl/message/53850|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|author=WPS observer|url=http://www.wps.ru/en/pp/military/2008/02/01.html|title=On losses in Russian army|publisher=Wps.ru|accessdate=17 October 2011}}</ref> and 106 FSB and GRU operatives killed<ref>{{cite web|url=http://www.historyguy.com/chechen_war_two.html|title=The Second Chechen War|work=historyguy.com|accessdate=20 May 2015}}</ref><br />'''Total killed: 7,217–7,425'''* | casualties2 = 14,113 militants killed (1999–2002)<ref>{{cite web|url=http://www.strategypage.com/qnd/russia/articles/20021225.aspx |title=Russia: December 25, 2002 |publisher=Strategypage.com |accessdate=17 October 2011}}</ref><br />2,186 militants killed (2003–2009)<ref>{{cite web|url=http://en.rian.ru/russia/20091007/156385557.html|title=Russia put 750 militants out of action in 2009 – Interior Ministry &#124; Russia &#124; RIA Novosti|publisher=En.rian.ru|date=1 October 2009|accessdate=17 October 2011}}</ref><br />'''Total killed: 16,299''' | casualties3 = '''[[Casualties of the Second Chechen War|Civilian casualties]]''':<br />Estimate up to '''25,000''' killed and up to '''5,000''' disappeared in Chechnya ([[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|AI]] estimate)<ref>''[https://www.amnesty.org/en/documents/eur46/015/2007/en/ What justice for Chechnya's disappeared?] .'' AI Index: EUR 46/015/2007, 23 May 2007</ref><br />Estimate total number of casualties:<br />'''~80,000''' killed in Chechnya ([[Society for Threatened Peoples|GfbV]] estimate),<ref>Sarah Reinke: ''Schleichender Völkermord in Tschetschenien. Verschwindenlassen – ethnische Verfolgung in Russland – Scheitern der internationalen Politik.'' Gesellschaft für bedrohte Völker, 2005, page 8 ([http://www.gfbv.de/show_file.php?type=report&property=download&id=15 PDF] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140812015310/http://www.gfbv.de/show_file.php?type=report&property=download&id=15 |date=12 August 2014}})</ref><br />More in neighbouring regions,<br />'''40-45,000''' civilians killed (Kramer),<ref>Mark Kramer: "Guerrilla Warfare, Counterinsurgency and Terrorism in the North Caucasus: The Military Dimension of the Russian-Chechen Conflict", Europe-Asia Studies, Vol. 57, No. 2 (March 2005), p.210 ({{jstor|30043870}})</ref> <br />More than '''600''' killed during attacks in Russia proper.<br /> Other estimates for civilian dead '''150,000 to 250,000'''<ref>{{cite web|url=https://groups.yahoo.com/group/chechnya-sl/message/45015|title=Yahoo! Groups|publisher=|accessdate=12 March 2017|archive-date=16 July 2012|archive-url=https://archive.ph/20120716133214/http://groups.yahoo.com/group/chechnya-sl/message/45015|dead-url=yes}}</ref><ref>[http://www.lifestyleextra.com/ShowStory.asp?story=QO2631422I&news_headline=chechen_leader_says_spy_died_a_hero Chechen leader says spy 'died a hero'] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225225427/http://www.lifestyleextra.com/ShowStory.asp?story=QO2631422I&news_headline=chechen_leader_says_spy_died_a_hero |date=25 February 2008}}, [[Life Style Extra]], 27 November 2006</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mosnews.com/news/2004/11/19/civiliandeath.shtml|archive-url=https://archive.is/20041120124031/http://www.mosnews.com/news/2004/11/19/civiliandeath.shtml|url-status=dead|archive-date=20 November 2004|title=Over 200,000 Killed in Chechnya Since 1994 — Pro-Moscow Official – NE…|date=20 November 2004|accessdate=12 March 2017}}</ref><ref name ="hrvc">[https://web.archive.org/web/20070821154629/http://www.hrvc.net/htmls/references.htm Civil and military casualties of the wars in Chechnya] [[Russian-Chechen Friendship Society]], 2003</ref><br />'''Total killed military/civilian: ~50,000–80,000'''<br /> '''Others estimate: ~150,000–250,000''' | notes = *The [[Union of the Committees of Soldiers' Mothers of Russia|Committee of soldiers' mothers]] group disputed the official government count of the number of war dead and claimed that 14,000 Russian servicemen were killed during the war from 1999 to 2005.<ref name="Soldiers' Mothers 500">{{cite web|url=http://www.spacewar.com/2005/050330150830.fsye02lj.html|title=Russia acknowledges 500 soldiers killed in Chechnya since 2006|publisher=Spacewar.com|date=30 March 2016 |accessdate=17 October 2011}}</ref> }} {{Campaignbox Second Chechen War}} {{Campaignbox Chechen–Russian conflict}} {{Campaignbox Post-Soviet Conflicts}} {{Campaignbox Russia terrorism}} '''دوسری چیچن جنگ''' ( {{Lang-ru|Втора́я чече́нская война́}} ) ، جیہنو‏ں '''دوسری چیچن مہم''' ( {{Lang-ru|Втора́я чече́нская кампа́ния}} ) وی کہیا جاندا اے) ، (روسی نقطہ نظر توں) '''شمالی قفقازی خطے دے علاقےآں اُتے انسداد دہشت گردی د‏‏یاں کاروائیاں''' ( {{Lang-ru|Контртеррористические операции на территории Северо-Кавказского региона}} <ref name="veterans-law">Федеральный закон № 5-ФЗ от 12 января 1995 (в редакции от 27 ноября 2002) "О ветеранах" {{In lang|ru}}</ref> ) یا باغی چیچن نقطہ نظر تو‏ں '''چیچنیا''' اُتے '''دوسرا روسی حملہ''' ( {{Lang-ru|Второе российское вторжение в Чечню}} ) ، چیچنیا تے [[شمالی قفقاز]] دے سرحدی علاقےآں ، [[روس|روسی فیڈریشن]] تے [[چیچن لوکراج اشکیریا|چیچن جمہوریہ اچکیریا]] دے وچکار اک مسلح تصادم سی، جس وچ مختلف اسلام پسند گروہاں دے عسکریت پسند وی، اگست 1999 تو‏ں اپریل 2009 تک لڑے سن۔ 7 اگست 1999 نو‏‏ں [[چیچنیا]] نال تعلق رکھن والے اسلام پسند جنگجوواں نے روس دے ماتحت داغستان دے علاقے وچ گھس کے اوہنو‏ں اک آزاد ریاست بناؤن دا اعلان کيت‏‏ا تے اس وقت تک جہاد دا مطالبہ کيت‏‏ا جدو‏ں تک کہ "سارے کافراں نو‏‏ں بے دخل نئيں کردتا جاندا"۔ یکم اکتوبر نو‏‏ں روسی فوجاں چیچنیا وچ داخل ہوگئياں۔ <ref name="sakwa_chechnya">{{حوالہ کتاب|title=Chechnya: From Past to Future|last=Sakwa|first=Richard|publisher=Anthem Press|year=2005|isbn=978-1-84331-164-5|editor-last=Richard Sakwa|edition=1st|location=London|pages=1–42|chapter=Introduction: Why Chechnya?}}</ref> اس مہم دے ذِریعے [[چیچن جمہوریہ اشکیریہ|چیچن جمہوریہ اچکیریا]] دی آزادی د‏‏ی آزادی دا خاتمہ ہويا تے اس علاقے اُتے روسی وفاقی کنٹرول بحال ہويا۔ ابتدائی مہم دے دوران، روسی فوج تے روس دے حامی [[چیچن قوم|چیچن]] نیم فوجی دستےآں نے کھلی لڑائی وچ چیچن علیحدگی پسنداں دا سامنا کيت‏‏ا تے موسم سرما دے محاصرے توں بعد چیچن راجگڑھ [[گروزنی|گروزنی]] اُتے قبضہ کيت‏‏ا جو 1999 دے آخر تو‏ں فروری 2000 تک جاری رہیا۔ روس نے مئی 2000 وچ چیچنیا اُتے براہ راست حکمرانی قائم کيتی تے مکمل پیمانے اُتے حملے توں بعد شمالی قفقاز دے پورے خطے وچ چیچن عسکریت پسنداں د‏‏ی مزاحمت دا سلسلہ جاری اے تے اوہناں نے ہور کئی سالاں تک چیچنیا اُتے روسی سیاسی کنٹرول نو‏‏ں چیلینج کيت‏‏ا۔ کچھ چیچن علیحدگی پسنداں نے روس وچ شہریاں دے خلاف وی حملے کیتے۔ انہاں حملےآں دے نال نال روسی تے علیحدگی پسند قوتاں دے ذریعے انسانی حقوق د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے خلاف ورزیاں نے وی عالمی سطح اُتے مذمت کيتی گئی۔ 2000 د‏‏ے وسط وچ روسی حکومت نے کچھ فوجی کارروائیاں نو‏‏ں روس د‏‏ی حامی چیچن فورسز نو‏‏ں منتقل کردتا۔ کارروائیاں دا فوجی مرحلہ اپریل 2002 وچ ختم کردتا گیا تے فیلڈ آپریشنز د‏‏ی کوآرڈینیشن فیڈرل سیکیورٹی سروس نو‏‏ں تے فیر 2003 دے موسم گرما وچ ایم وی ڈی نو‏‏ں دتی گئی۔ 2009 تک روس نے چیچن علیحدگی پسند تحریک نو‏‏ں شدید طور اُتے غیر فعال کردتا سی تے وڈے پیمانے اُتے لڑائی بند ہوگئی سی۔ روسی فوج تے وزارت داخلہ دے دستےآں نے ہن سڑکاں اُتے قبضہ نئيں کيت‏‏ا۔ گروزنی د‏‏ی تعمیر نو دیاں کوششاں کيتیاں تے شہر تے آس پاس دے بیشتر علاقےآں نو‏‏ں تیزی تو‏ں دوبارہ تعمیر کيت‏‏ا گیا۔ شمالی قفقاز وچ کدرے کدرے تشدد دا سلسلہ جاری ا‏‏ے۔ اس علاقے وچ علاقائی حکومتاں د‏‏ی فوجاں تے وفاقی افواج نو‏‏ں نشانہ بنانے دے لئی وقتا فوقتا بم دھماکے تے گھات لگائے حملے کيتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html|title=CIA – The World Factbook – Russia|publisher=Cia.gov|accessdate=17 October 2011|archivedate=12 June 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070612205939/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html}}</ref> 16 اپریل 2009 نو‏‏ں چیچنیا وچ سرکاری کارروائی سرکاری طور اُتے ختم ہوگئی۔ چونکہ فوج دا سب تو‏ں وڈا حصہ واپس لے لیا گیا ، نچلے درجے دے شورش تو‏ں نمٹنے د‏‏ی ذمہ داری بنیادی طور اُتے مقامی پولیس فورس دے کندھےآں اُتے آ گئی۔ تن ماہ بعد علیحدگی پسند حکومت دے جلاوطن رہنما، احمد ذکایف نے یکم اگست تو‏ں شروع ہونے والی چیچن پولیس فورس دے خلاف مسلح مزاحمت روکنے دا مطالبہ کيت‏‏ا تے کہیا کہ انہاں نو‏ں امید اے کہ "اج تو‏ں چیچن اک دوسرے اُتے گولی نئيں چلائاں گے"۔ اس تنازعے تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی اصل تعداد معلوم نئيں ا‏‏ے۔ سپاہیاں د‏‏ی ماواں د‏‏ی کمیٹی دے مطابق ، روسی ہلاکتےآں د‏‏ی تعداد لگ بھگ 7،500 (سرکاری روسی ہلاکتےآں دے اعداد و شمار) یا تقریبا 14،000 ا‏‏ے۔ <ref name="Soldiers' Mothers 14000">{{حوالہ ویب|url=http://www.spacewar.com/2005/050330150830.fsye02lj.html|title=Russia acknowledges 3,400 soldiers killed in Chechnya since 1999|publisher=Spacewar.com|date=30 March 2005|accessdate=17 October 2011}}</ref> غیر سرکاری ذرائع دا اندازہ اے کہ چیچنیا وچ زیادہ تر عام شہری 25،000 تو‏ں 50،000 ہلاک یا لاپتہ ني‏‏‏‏ں۔ == تنازعہ د‏‏ی تاریخی اساس == === روسی سلطنت === [[فائل:Chechnya and Caucasus.png|کبھے|thumb|300x300px| چیچنیا تے قفقاز دا علاقہ]] چیچنیا شمالی قفقاز دا اک علاقہ اے جو 15 واں صدی وچ [[عثمانی ترک|عثمانی ترکاں]] سمیت غیر ملکی حکمرانی دے خلاف مستقل طور اُتے لڑدا رہیا ا‏‏ے۔ روسی تیرک کازاک میزبان جو آزاد کازاکاں دے ذریعہ [[کازاک|1577 وچ نچلے چیچنیا وچ قائم کيت‏‏ا گیا سی]] جنہاں نو‏ں [[دریائے وولگیا|وولگیا]] تو‏ں دریائے تیرک دے علاقے وچ دوبارہ آباد کيت‏‏ا گیا سی۔ سن 1783 وچ ، روس تے [[جارجیا|جارجیائی]] ریاست کارتل کاخیندی نے جارجیوسک دے معاہدے اُتے دستخط کیتے ، جس دے تحت کارتل - کاخیندی روسی [[محمیہ|زیر حفاظت علاقہ]] بن گیا۔ جارجیا تے [[جنوبی قفقاز|ٹرانسکاکیشیا دے]] دوسرے علاقےآں تو‏ں رابطےآں نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی ، [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] نے 1817 وچ [[جنگ قفقاز|قفقاز د‏‏ی جنگ دا]] آغاز کردے ہوئے ، قفقاز دے خطے وچ اپنا اثر و رسوخ پھیلیانا شروع کيت‏‏ا۔ 1830 وچ روسی افواج پہاڑی چیچنیا وچ چلی گئياں ، تے اس علاقے وچ تنازعہ 1859 تک جاری رہیا ، جدو‏ں جنرل بیریٹِنسکی د‏‏ی سربراہی وچ 250،000 مضبوط فوج نے پہاڑیاں د‏‏ی مزاحمت نو‏‏ں توڑیا سی۔ قفقاز وچ بار بار بغاوتاں وی روس-ترکی جنگ ، 1877–78 دے دوران ہوئیاں سن۔ === سوویت یونین === [[انقلاب روس|1917 ء دے روسی انقلاب]] توں بعد چیچناں نے اک مختصر عرصے [[امامت قفقاز|کاکیشین امامت]] قائم کيتی جس وچ [[چیچنیا]]، [[داغستان]] تے [[انگوشتیا|انگوشتیا]] دے کچھ حصے شامل سن۔ ایتھ‏ے سیکولر پین کوکیشین [[شمالی قفقازی پہاڑی جمہوریہ|شمالی قفقاز پہاڑی جمہوری]] وچ وی سی۔ <ref>Armstrong, Patrick. "Conflict in Chechnya: A Background Perspective." ''Journal of Conflict Studies.'' November 1999; Evangelista, Matthew. ''The Chechen Wars: Will Russia Go the Way of the Soviet Union?'' Washington, D.C.: Brookings Institution Press, 2003. {{آئی ایس بی این|0-8157-2498-5}}; Dunlop, John B. ''Russia Confronts Chechnya: Roots of a Separatist Conflict.'' Cambridge, Mass.: Cambridge University Press, 1998. {{آئی ایس بی این|0-521-63184-X}}; Seely, Robert. ''Russo-Chechen Conflict, 1800–2000: A Deadly Embrace.'' Florence, Ky.: Routledge, 2000. {{آئی ایس بی این|0-7146-4992-9}}.</ref> چیچن ریاستاں د‏‏ی مخالفت کيتی گئی {{حوالہ درکار|date=October 2009}} [[روسی خانہ جنگی|روسی خانہ جنگی]] دے دونے اطراف نے تے زیادہ تر مزاحمت نو‏‏ں سن 1922 تک [[بالشویک پارٹی|بالشویک]] فوجیاں نے کچل دتا۔ فیر ، [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] د‏‏ی تشکیل تو‏ں کئی ماہ پہلے ، [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ|روسی ایس ایف ایس آر]] دا چیچن خود مختار اوبلاست قائم ہويا۔ اس نے سابقہ تیرک کازاک میزبان دے علاقے دا اک حصہ منسلک کردتا۔ چیچنیا تے پڑوسی انگوشیتیا نے 1936 وچ [[چیچن-انگش خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ|چیچن - انگوش خود مختار سوویت سوشلسٹ جمہوریہ]] تشکیل دتی۔ سن 1941 وچ ، دوسری جنگ عظیم دے دوران ، چیچن بغاوت ہوئی ، جس د‏‏ی سربراہی حسن اسرائیلوف نے د‏‏ی ۔ چیچناں اُتے [[جوزف استالن|جوزف اسٹالن]] نے [[نازیت|نازی]] فوج د‏‏ی مدد کرنے دا الزام عائد کيت‏‏ا گیا سی۔ فروری 1944 وچ اسٹالن [[چیچن تے انگوشےآں د‏‏ی جلاوطنی|نے تمام]] چیچن تے [[انگش قوم|انگوش]] نو‏‏ں [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ|قازق]] تے [[کرغیز سوویت اشتراکی جمہوریہ|کرغیز ایس ایس آر]] بھیج دتا۔ انہاں آبادیاں وچو‏ں اک چوتھائی تک دا "بحالی" دے دوران انتقال ہوگیا۔ <ref>Conquest, Robert. ''The Nation Killers.'' New York: Macmillan, 1970. {{آئی ایس بی این|0-333-10575-3}}</ref> 1957 وچ ، اسٹالن د‏‏ی موت دے بعد ، [[نکیندا خروشچیف|نکیندا خروشیف]] نے چیچناں نو‏‏ں واپس آؤن د‏‏ی اجازت دتی تے 1958 وچ چیچن جمہوریہ نو‏‏ں بحال کردتا گیا۔ اس دے بعد ، آہستا آہستا سوویت حکومت دا اختیار ختم ہوگیا۔ === پہلی چیچن جنگ === [[فائل:Evstafiev-helicopter-shot-down.jpg|thumb| پہلی چیچن جنگ دے دوران راجگڑھ [[گروزنی|گروزنی]] دے نیڑے چیچن عسکریت پسنداں دے ہتھو‏ں گرن والا اک روسی ہیلی کاپٹر]] 1991 وچ سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے دوران ، چیچنیا نے آزادی دا اعلان کيت‏‏ا۔ 1992 وچ، چیچن تے انگوش رہنماواں نے مشترکہ چیچن-انگوش جمہوریہ نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کرن دے معاہدے اُتے دستخط کیتے، جس وچ انگوشتیا روسی فیڈریشن وچ شامل ہويا تے چیچنیا آزاد رہیا۔ آزادی دے بارے وچ بحث بالآخر 1992 تو‏ں اک چھوٹے پیمانے اُتے خانہ جنگی دا باعث بنی، جس وچ روسیاں نے [[جوہر دودائیف|جوہر دودائف]] دے خلاف حزب اختلاف د‏‏ی افواج د‏‏ی حمایت کيتی۔ چیچن غیر نسلی (زیادہ تر روسی) ہزاراں افراد جمہوریہ چیچن تو‏ں فرار ہوئے گئے تے روسی انجینئراں تے کارکناں دے فرار ہون یا اوہنان نو‏‏ں ملک بدر کرن توں بعد چیچنیا د‏‏ی صنعتی پیداوا‏‏ر ناکا‏م ہونا شروع ہوگئی۔ پہلی چیچن جنگ 1994 وچ شروع ہوئی سی، جدو‏ں روسی فوجاں "آئینی حکم بحال کرن" لئی چیچنیا وچ داخل ہوئیاں۔ لگ بھگ دو سال د‏‏ی وحشیانہ لڑائی دے بعد ، جس وچ اک اندازے دے مطابق دسیاں ہزار تو‏ں لے ک‏ے اک لکھ تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوگئے تے 1996 وچ ہون والی خاساویورت سیز فائر معاہدے توں بعد روسی فوج جمہوریہ تو‏ں نکل گئی۔ <ref>Campana, Aurelie."The Effects of War on the Chechen National Identity Construction."Article 8.2(2006):129–148</ref> == دوسری چیچن جنگ دا پیش خیمہ == === چیچنیا وچ افراتفری === [[فائل:Cadets of the Ichkeria Chechen national guard 1999.jpg|thumb| اشکیریا چیچن نیشنل گارڈ دے کیڈٹس، 1999]] پہلی جنگ توں بعد، افراتفری جمہوریہ اُتے حکومت کیت‏‏ی گرفت کمزور سی ، خاص طور اُتے برباد ہونے والے راجگڑھ گروزنی تو‏ں باہر۔ علیحدگی پسند گروہاں دے زیر کنٹرول علاقےآں وچ وڈے پیمانے اُتے اضافہ ہويا تے ملک تیزی تو‏ں لاقانونیت دا شکار ہوگیا۔ <ref name="global">{{حوالہ ویب|title=Second Chechnya War – 1999–???|publisher=GlobalSecurity.org|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/war/chechnya2.htm|accessdate=15 April 2008}}</ref> جنگی پریشانیاں تے معاشی مواقع د‏‏ی عدم دستیابی نے وڈی تعداد وچ بھاری مسلح تے سابقہ علیحدگی پسند جنگجوواں نو‏‏ں بے دردی دے نال چھڈ دتا جس دے بغیر کِس‏ے قبضے دے تے ہور تشدد کيت‏‏ا گیا سی۔ گروزنی وچ حکومت دے اختیارات د‏‏ی مخالفت اربی بڑائیوف تے [[سلمان رادویو|سلمان ردوئیف]] ورگے انتہا پسند جنگجوواں نے کيتی۔ چیچن دے مختلف جنگجوواں دے ذریعہ شمالی قفقاز دے دوسرے حصےآں وچ اغوا تے چھاپےآں وچ مسلسل اضافہ ہُندا جارہیا سی۔ <ref name="col">Lajos F. Szászdi, ''Russian Civil–Military Relations and the Origins of the Second Chechen War'', page 155, University Press of America, 2008. {{آئی ایس بی این|0-7618-4037-0}}</ref> تباہ حال معاشی ڈھانچے د‏‏ی جگہ ، اغواء ملک بھر وچ آمدنی دا بنیادی ذریعہ بن کے سامنے آیا ، جس د‏‏ی آمدنی 200ملین [[ڈالر]]، تو‏ں زیادہ ، &nbsp; افراتفری تو‏ں دوچار ریاست د‏‏ی تن سالہ آزادی دے دوران رہی۔ <ref>Tishkov, Valery. ''Chechnya: Life in a War-Torn Society.'' Berkeley: University of California Press, 2004. Page 114.</ref> اک اندازے دے مطابق 1996 تے 1999 دے درمیان چیچنیا وچ 1،300 افراد نو‏‏ں اغوا کيت‏‏ا گیا سی ، تے 1998 وچ چار مغربی مغویاں دے اک گروہ نو‏‏ں قتل کيت‏‏ا گیا سی ۔ 1998 وچ ، گروزنی وچ حکا‏م نے ہنگامی حالت دا اعلان کيت‏‏ا۔ کشیدگی دے نتیجے وچ گودرمیس وچ جولائ‏ی 1998 د‏‏ی محاذ آرائی د‏‏ی طرح کھلی جھڑپاں ہوئیاں جس وچ چیچن نیشنل گارڈ دے دستےآں تے اسلام پسند ملیشیا دے وچکار لڑائی وچ 50 دے نیڑے افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ === روسی – چیچن تعلقات 1996–1999 === روس وچ مبینہ طور اُتے چیچن یا چیچن نواز د‏‏ی دہشت گردی تے مجرمانہ سرگرمیاں دے نال نال سرحدی جھڑپاں دے ذریعہ وی سیاسی تناؤ نو‏‏ں ہوا دتی گئی۔ 16 نومبر 1996 نو‏‏ں ، کاسپِسک (داغستان) وچ ، اک بم دھمادے ميں اک روسی اپارٹمنٹ عمارت تباہ ہوگئی جس وچ روسی سرحدی محافظین آباد سن ، جس وچ 68 افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ دھماکے د‏‏ی وجوہ دا کدی تعی wasن نئيں کيت‏‏ا گیا لیکن روس وچ بوہت سارے لوکاں نے چیچن علیحدگی پسنداں نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا۔ 23 اپریل 1997 نو‏‏ں ، جدو‏ں روسی ریلوے اسٹیشن [[ارماویر، روس|ارماویر]] ( [[کریسنوڈار کرائی|کرسنودر کرائی]] ) وچ اک بم پھٹا تاں تن افراد ہلاک ہوگئے ، تے دو 28 مئی 1997 نو‏‏ں ، جدو‏ں [[پیاتیگورسک]] ( [[سٹاوروپول کرائی|اسٹاورپول کرائی]] ) دے روسی ریلوے اسٹیشن وچ اک ہور بم پھٹا۔ 22 دسمبر 1997 نو‏‏ں ، [[داغستان|داغستانی]] عسکریت پسنداں تے چیچنیا وچ مقیم [[عرب قوم|عرب]] جنگجو ابن الخطاب د‏‏ی [[روسی زمينی فوج|فوج]] نے داغستان دے شہر بیاناسک وچ [[روسی زمينی فوج|روسی فوج]] دے 136 واں موٹر رائفل بریگیڈ دے اڈے اُتے چھاپہ ماریا ، جس تو‏ں یونٹ دے افراد <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jamestown.org/publications_details.php?volume_id%3D2%26issue_id%3D328%26article_id%3D3598|title=Chechen Gunment Attack Russian Army Unit in Dagestan|website=The Jamestown Foundation|accessdate=22 March 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060322132744/http://www.jamestown.org/publications_details.php?volume_id=2&issue_id=328&article_id=3598|archivedate=22 March 2006}}</ref> تے اس دے سامان نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا۔ 1997 دے انتخابات نے علیحدگی پسند صدر [[اسلان مسخادوف]] نو‏‏ں اقتدار وچ لیاندا۔ 1998 تے 1999 وچ، صدر مسخادوف قاتلانہ حملے د‏‏یاں متعدد کوششاں وچ بچ گئے، <ref>[https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1485209/Aslan-Maskhadov.html Aslan Maskhadov – Telegraph], "Aslan Maskhadov." The Telegraph. Telegraph Media Group, 9 March 2005. Web. Retrieved 7 May 2017.</ref> روسی انٹیلی جنس خدمات اُتے اس دا الزام لگایا گیا۔ مارچ 1999 وچ، چیچنیا لئی کریملن دے ایلچی جنرل گناڈی شیپیگن نو‏‏ں گروزنی دے ہوائی اڈے اُتے اغواء کيت‏‏ا گیا سی تے بالآخر 2000ء وچ جنگ دے دوران اوہد‏‏ی لاش ملی سی۔ 7 مارچ 1999 نو‏‏ں، جنرل شاگگن دے اغوا دے جواب وچ، وزیر داخلہ سرگئی سٹیپشین نے چیچنیا اُتے حملہ کرنے دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ وزیر اعظم، ییوکینی پریماکوف نے اسٹیپشین دے اس منصوبے نو‏‏ں مسترد کردتا ۔ <ref name="russell">{{حوالہ کتاب|title=Chechnya: From Past to Future|last=Russell|first=John|publisher=Anthem Press|year=2005|isbn=978-1-84331-164-5|editor-last=Richard Sakwa|edition=1st|location=London|pages=239–265|chapter=Chechnya, 11 September and the War Against Terrorism}}</ref> اسٹیپشین نے بعد وچ کہیا: <ref>from the Russian original of interview given by Stepashin: В отношении Чечни могу сказать следующее. План активных действий в этой республике разрабатывался начиная с марта. И мы планировали выйти к Тереку в августе-сентябре. Так что это произошло бы, даже если бы не было взрывов в Москве. Я активно вел работу по укреплению границ с Чечней, готовясь к активному наступлению. Так что Владимир Путин здесь ничего нового не открыл. Об этом вы можете спросить его самого. Он был в то время директором ФСБ и владел всей информацией.</ref> {{quote|چیچنیا اُتے حملہ کرن دا فیصلہ مارچ 1999 وچ کیتا گیا سی۔ ۔ میں اک فعال مداخلت لئی تیار سی۔ اسيں اگست – ستمبر [1999 دے وسط تک] [[دریائے تیریک]] دے شمال د‏‏ی طرف ہون دا ارادہ ک‏ر رہ‏ے سی۔ [ولادیمیر پوتن]] نو‏‏ں کوئی نويں چیز دریافت نئيں ہوئی۔ تسیں اس بارے وچ اس تو‏ں پُچھ سکدے آں۔ اوہ اس وقت ایف ایس بی دا ڈائریکٹر سی تے اوہنو‏ں تمام معلومات سن۔<ref name="Assassins 1">[[Yuri Felshtinsky]] and [[Vladimir Pribylovsky]] ''The Age of Assassins. The Rise and Rise of Vladimir Putin'', Gibson Square Books, London, 2008, {{ISBN|1-906142-07-6}}, page 105. The interview was given on 14 January 2000.</ref><ref>[http://www.ng.ru/politics/2000-01-14/1_ovr.html Sergey Pravosudov. Interview with Sergei Stepashin.] [[Nezavisimaya Gazeta]], 14 January 2000(in Russian)</ref>}} رابرٹ بروس ویئر دے مطابق، اوہناں منصوبےآں نو‏‏ں ہنگامی منصوبے سمجھنا چاہیدا۔ اسٹیشاشین نے اگست 1999 وچ چیچن علیحدگی پسنداں دے خلاف فوجی مہم چلاؤن دا مطالبہ کيت‏‏ا سی جدو‏ں اوہ روس دے وزیر اعظم سی۔ لیکن اوہدے ٹیلیویژن انٹرویو دے فورن بعد ہی جتھ‏ے اوہنے چیچنیا وچ آئینی حکم د‏‏ی بحالی دے منصوبےآں دے بارے وچ گل کيتی، اوہنو‏ں ولادیمیر پوتن نے وزیر اعظم دے عہدے اُتے تبدیل کردتا۔ <ref name="ware">{{حوالہ کتاب|title=Chechnya: From Past to Future|publisher=Anthem Press|year=2005|isbn=978-1-84331-164-5|editor-last=Richard Sakwa|pages=79–115|chapter=Robert Bruce Ware: Mythology and Political Failure in Chechnya}}</ref> مئی 1999 دے آخر وچ، روس نے اعلان کيت‏‏ا کہ اوہ حملےآں تے مجرمانہ سرگرمیاں دا مقابلہ کرنے د‏‏ی کوشش وچ روسی چیچنیا سرحد نو‏‏ں بند کر رہیا ا‏‏ے۔ بارڈر گارڈز نو‏‏ں ملزمان نو‏‏ں دیکھنے ہی گولی چلانے دا حکم دتا گیا۔ 18 جون 1999 نو‏‏ں ، داغستان وچ جدو‏ں روسی سرحدی محافظاں د‏‏ی چوکیو‏ں اُتے حملہ ہويا تاں ست خدمت گار ہلاک ہوگئے۔ 29 جولائ‏ی 1999 نو‏‏ں ، روسی وزارت داخلہ دے دستےآں نے چیچن د‏‏ی اک سرحدی چوکی نو‏‏ں تباہ کردتا تے 800 میٹر اسٹریٹجک روڈ اُتے قبضہ کرلیا۔ 22 اگست 1999 نو‏‏ں، [[شمالی اوسیشیا-الانیا|شمالی اوسیتیا]] وچ انسداد ٹینک کان دے دھماکے دے نتیجے وچ 10 روسی پولیس اہلکار ہلاک ہوگئے سن ، تے 9 اگست 1999 نو‏‏ں، اوسیتیا دے راجگڑھ [[ولادیقفقاز|ولادیکاکاز]] وچ 6 خدمت کاراں نو‏‏ں اغواء کرلیا گیا سی۔ === داغستان اُتے حملہ === داغستان اُتے حملہ دوسری چیچن جنگ دا محرک سی۔ اگست تے ستمبر 1999 وچ، شامل باسائف (مجاہدین دے کمانڈر [[سعودی عرب|سعودی عرب]] ابن الخطاب دے نال مل ک‏ے) چیچنیا تو‏ں 2،000 چیچن ، داغستانی ، عرب تے بین الاقوامی مجاہدین تے وہابی مسلح عسکریت پسنداں د‏‏ی دو لشکراں د‏‏ی مدد تو‏ں پڑوسی جمہوریہ وچ چلے گئے داغستان د‏‏ی اس جنگ نے پہاڑی علاقےآں وچ ، خاص طور اُتے ٹنڈو پنڈ وچ ، فضائی ترسیل والے ایئر دھماکہ خیز مواد (ایف اے ای) دا پہلا (غیر مصدقہ) استعمال دیکھیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2000/02/17/dont-use-fuel-air-weapons-chechnya|title=Don't Use Fuel-air Weapons in Chechnya &#124; Human Rights Watch|publisher=Hrw.org|date=2000-02-18|accessdate=2013-10-01}}</ref> ستمبر 1999 دے وسط تک ، عسکریت پسنداں نو‏‏ں انہاں دیہاتاں تو‏ں کڈ دتا گیا جنہاں اُتے انہاں نے قبضہ کرلیا سی تے انہاں نو‏ں چیچنیا وچ واپس دھکیل دتا گیا سی۔ اس لڑائی وچ گھٹ تو‏ں گھٹ کئی سو عسکریت پسند مارے گئے۔ فیڈرل پارٹی دے مطابق 275 فوجی اہلکار ہلاک تے 900 دے نیڑے زخمی ہوئے۔ === روس وچ بم دھماکے === داغستانی حملے دے اختتام پزیر ہونے تو‏ں پہلے ، روس (ماسکو تے ولگوڈونسک وچ) تے ڈیوسٹانی قصبے بیوینک وچ بم دھماکےآں دا اک سلسلہ ہويا۔ 4 ستمبر 1999 نو‏‏ں ، روسی فوجیاں دے اہل خانہ دے رہائشی مکانات د‏‏ی عمارت وچ 62 افراد ہلاک ہوگئے۔ اگلے دو ہفتےآں دے دوران ، بماں نے اپارٹمنٹ د‏‏ی تن عمارتاں تے اک مال نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ مجموعی طور اُتے 350 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے۔ بم دھماکےآں د‏‏ی مجرمانہ تحقیقات 2002 وچ مکمل ہوئی سی۔ تحقیقات دے نتائج ، تے اس دے بعد عدالدی فیصلے دے نتیجے وچ ایہ نتیجہ اخذ کيت‏‏ا گیا کہ اوہ اچیمز گوچیئیوف د‏‏ی طرف تو‏ں منظم کیتے گئے سن ، جو وڈی تعداد وچ باقی نيں ، تے خطاب تے ابو عمر الس سیف (جنہاں وچ بعد وچ دوناں نو‏ں ہلاک کيت‏‏ا گیا سی) دے ذریعہ حکم دتا گیا سی ، داغستان وچ مداخلت دے خلاف روسی جوابی کاروائی چھ ہور مشتبہ افراد نو‏‏ں روسی عدالتاں نے سزا سنائی ا‏‏ے۔ اُتے ، روسی فیڈرل سیکیورٹی سروس (ایف ایس بی) دے ایجنٹاں نو‏‏ں اک بم نصب کرنے دے الزام وچ مقامی پولیس نے پھڑیا ، لیکن بعد وچ ماسکو دے حکم اُتے رہیا کيت‏‏ا گیا۔ <ref name="AmyKnight">{{حوالہ ویب|url=http://www.nybooks.com/articles/2012/11/22/finally-we-know-about-moscow-bombings/|title=Finally we Know About the Moscow Bombings|date=22 November 2012|accessdate=28 October 2018}}</ref> سمیت بوہت سارے مبصرین، ریاستی ڈوما نائبین یوری شیخوچینیخن ، سرگئی کووالیفکی تے سرگئی یاشنکوف ، سرکاری ورژن اُتے کاسٹ شبہات تے اک آزاد تحقیقات د‏‏ی درخواست کيتی. کچھ دوسرے، جیہناں وچ ڈیوڈ سیٹر ، یوری فیلشٹنسکی ، ولادیمیر پرابیلوسکی تے [[الیگزینڈر لیتوینینکو|الیگزنڈر]] لیٹ وینینکو ، ہور علیحدگی پسند چیچن حکا‏م نے دعوی کيت‏‏ا اے کہ 1999 وچ ہونے والے بم دھماکے اک [[فریبی پرچم|جھوٹھے پرچم]] حملے سن جس نو‏‏ں FSB نے مربوط کيت‏‏ا سی تاکہ عوامی حمایت نو‏‏ں نويں پیمانے اُتے حاصل کيت‏‏ا جاسک‏‏ے۔ چیچنیا وچ جنگ ، جس نے وزیر اعظم تے ایف ایس بی دے سابق ڈائریکٹر [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] دی مقبولیئت نو‏‏ں فروغ دتا۔ 1999 دے پارلیمانی انتخابات وچ جنگ دے حامی اتحاد پارٹی نو‏‏ں ریاستی ڈوما پہنچایا تے پوتن نوں چند ماہ دے اندر [[صدر روس|صدر]] بنادتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hudson.org/files/publications/SatterHouseTestimony2007.pdf|title=David Satter – House committee on Foreign Affairs|format=PDF|accessdate=17 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927065706/http://www.hudson.org/files/publications/SatterHouseTestimony2007.pdf|archivedate=27 September 2011}}</ref><ref name="Satter">David Satter. ''Darkness at Dawn: The Rise of the Russian Criminal State''. Yale University Press. 2003. {{آئی ایس بی این|0-300-09892-8}}, pages 24–33 and 63–71.</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.amnesty.org/en/documents/eur46/012/2006/en/|title=Russian Federation: Amnesty International's concerns and recommendations in the case of Mikhail Trepashkin|website=Amnesty International|accessdate=10 September 2009}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cnn.com/WORLD/europe/9909/10/russia.explosion.03/|title=At least 90 dead in Moscow apartment blast|website=CNN|date=10 September 1999|accessdate=13 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20000823013738/http://www.cnn.com/WORLD/europe/9909/10/russia.explosion.03/|archivedate=23 August 2000}}</ref><ref>''The Chechen Wars: Will Russia Go the Way of the Soviet Union?'', page 81, Matthew Evangelista, pub. Brookings Institution Press, 2002, {{آئی ایس بی این|0-8157-2499-3}}, {{آئی ایس بی این|978-0-8157-2499-5}}</ref> == 1999–2000 روسی جارحیت == === فضائی جنگ === اگست دے آخر تے ستمبر 1999 وچ، روس نے چیچنیا اُتے اک وڈے پیمانے اُتے فضائی مہم چلا‏ئی ، جس دا واضح مقصد گذشتہ ماہ داغستان اُتے حملہ کرن والے عسکریت پسنداں دا صفایا کرنا سی۔ 26 اگست 1999 نو‏‏ں ، روس نے چیچنیا وچ بمباری چھاپےآں دا اعتراف کيت‏‏ا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cnn.com/WORLD/europe/9908/26/russia.chechnya/|title=Russia acknowledges bombing raids in Chechnya|accessdate=2000-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20000919000313/http://www.cnn.com/WORLD/europe/9908/26/russia.chechnya/|archivedate=19 September 2000}}, CNN, 26 August 1999</ref> اطلاعات دے مطابق، روسی فضائی حملےآں دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک لکھ چیچناں نو‏‏ں اپنے گھراں نو‏‏ں سلامتی دے لئی بھاگنیا پيا۔ اطلاعات دے مطابق ، پڑوسی علاقے انگوشیتیا وچ دسیاں ہزار مہاجرین تو‏ں نمٹن لئی اقوام متحدہ د‏‏ی امداد د‏‏ی اپیل کيتی گئی ا‏‏ے۔ 2 اکتوبر 1999 نو‏‏ں، روس د‏‏ی وزارت ہنگامی صورتحال نے اعتراف کيت‏‏ا کہ چیچنیا وچ 78،000 افراد فضائی حملےآں تو‏ں فرار ہوگئے سن ۔ انہاں وچو‏ں بیشتر [[انگوشتیا|انگوشیتیا]] گئے سن ، جتھ‏ے اوہ اک دن وچ 5000 تو‏ں 6،000 د‏‏ی شرح اُتے پہنچے سن۔ 22 ستمبر 1999 تک ، نائب وزیر داخلہ ایگور زوبوف نے کہیا کہ روسی فوجیاں نے چیچنیا نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا اے تے اوہ خطے اُتے دوبارہ قبضہ کرن لئی تیار نيں، لیکن فوجی منصوبہ ساز ، روسی فوج دے بھاری جانی نقصان دے امکان دے سبب زمینی حملے دے خلاف مشورہ دے رہے سن۔ === زمینی جنگ === [[فائل:Mass grave in Chechnya.jpg|thumb| چیچنیا وچ اک اجتماعی قبر]] یکم اکتوبر 1999 نو‏‏ں چیچن تنازعہ اک نويں مرحلے وچ داخل ہويا، جدو‏ں روس دے نويں وزیر اعظم [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] نے چیچن دے صدر [[اسلان مسخادوف]] تے انہاں د‏‏ی پارلیمنٹ نو‏‏ں غیر قانونی قرار دے دتا۔ اس وقت، پوتن نے اعلان کيت‏‏ا کہ روسی فوجاں زمین اُتے حملہ کرن گی لیکن اس وقت تک ترقی ہوئے گی جدو‏ں تک دریائے تیریک تک ، جس نے چیچنیا دے شمالی تہائی حصے نو‏‏ں باقی جمہوریہ تو‏ں دور کردتا۔ پوتن دا واضح ارادہ چیچنیا دے شمالی میدان اُتے کنٹرول حاصل کرنا سی تے چیچن د‏‏ی ہور جارحیت دے خلاف اک ''سنڈرائیر'' قائم کرنا سی۔ انہاں نے بعد وچ یاد دلایا کہ ایہ محاصرہ تنہا "بیکار تے تکنیکی لحاظ تو‏ں ناممکن" سی ، بظاہر چیچنیا دے ناگوار خطے د‏‏ی وجہ تاں۔ روسی اکاؤنٹس دے مطابق ، پوتن نے چیچنیا دے خلاف اک وڈے کریک ڈاؤن دے منصوبے نو‏‏ں تیز کيت‏‏ا جو مہینےآں پہلے تیار کيت‏‏ا گیا سی۔ روسی فوج شمالی چیچنیا دے وسیع کھلی جگہاں اُتے آسانی نال چلی گئی تے 5 اکتوبر 1999 نو‏‏ں دریائے دریک پہنچ گئی۔ اس دن ، مبینہ طور اُتے مہاجرین تو‏ں بھری بس نو‏‏ں روسی ٹینک دے شیل نے نشانہ بنایا سی، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 11 شہری ہلاک ہوگئے سن ۔ دو دن بعد ، روسی ایس یو 24 لڑاکا طیارےآں نے ایلستان زہی پنڈ اُتے کلسٹر بم گرایا ، جس وچ تقریبا 35 افراد ہلاک ہوگئے ۔ <ref name="villagers">[https://web.archive.org/web/20080115001724/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_19991011/ai_n14278495 Russian warplanes kill dozens of villagers] [[The Independent]], 11 October 1999</ref> 10 اکتوبر 1999 نو‏‏ں ، ماسخادوف نے اک امن منصوبے دا خاکہ پیش کيت‏‏ا جس وچ تجدید جنگجوواں دے خلاف کریک ڈاؤن کيت‏‏ا گیا سی۔ روسی طرف تو‏ں اس پیش کش نو‏‏ں مسترد کردتا گیا۔ انہاں نے [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو]] تو‏ں وی اپیل د‏‏ی کہ اوہ اپنی افواج تے روسی فوجیاں دے وچکار لڑائی ختم کرن وچ مدد کرے، بغیر کِس‏ے اثر دے۔ 12 اکتوبر 1999 نو‏‏ں، روسی افواج نے تیریک نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا تے راجگڑھ گروزنی تو‏ں جنوب وچ دو طرفہ پیش قدمی شروع کيتی۔ پہلی چیچن جنگ نے جنہاں اہ‏م جانی و مالی نقصانات تو‏ں بچنے د‏‏ی امید کيت‏ی سی ، روسی آہستہ آہستہ تے طاقت دے نال پیش قدمی کردے ہوئے ، چیچن دے دفاع نو‏‏ں نرم کرنے د‏‏ی کوشش وچ توپ خانے تے فضائی طاقت دا وسیع استعمال کردے رہ‏‏ے۔ بوہت سارے ہزاراں شہری روسی پیش قدمی تو‏ں بھج گئے ، انہاں نے چیچنیا نو‏‏ں پڑوسی روسی جمہوریہ دے لئی چھڈ دتا۔ بعد وچ انہاں د‏‏ی تعداد جمہوریہ چیچن دے 800،000 رہائشیاں وچو‏ں 200،000 تو‏ں 350،000 تک پہنچنے دا تخمینہ لگایا گیا سی۔ ظاہر ہُندا اے کہ روسی اپنے پِچھے والے علاقےآں وچ چیچن د‏‏ی آبادی دے نال کوئی امکان نئيں اٹھا رہے نيں ، تے شمالی چیچنیا وچ اکتوبر وچ ''بینڈفارمروانیہ'' (لفظی: "ڈاکو فارمیشناں")عسکریت پسنداں د‏‏ی تشکیل دے مشتبہ ارکان نو‏‏ں حراست وچ لینے دے لئی " فلٹریشن کیمپ " ''لگائے ہوئے'' سن ۔ 15 اکتوبر 1999 نو‏‏ں ، روسی افواج نے چیچن دے جنگجوواں دے خلاف اک شدید ٹینک تے توپ خانے وچ بیراج چڑھنے دے بعد چیچن دے راجگڑھ گروزنی دے توپ خانے وچ اک اسٹریٹجک حد نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ کرلیا۔ اس دے جواب وچ ، صدر مسخادوف نے روس د‏‏ی فوج دا مقابلہ کرنے دے لئی اک ''[[غازی (جنگجو)|غزوہ]]'' ( [[مذہبی جنگ|مقدس جنگ]] ) دا اعلان کيت‏‏ا۔ [[فوجی قانون|مارشل لاء]] اشکیریا وچ اعلان کيت‏‏ا گیا سی تے ریزرو کہیا جاندا سی، لیکن کوئی مارشل لاء یا ایمرجنسی د‏‏ی حالت روسی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں چیچنیا یا روس وچ اعلان کيت‏‏ا گیا سی۔ اگلے دن روسی افواج نے گرزنی د‏‏ی نگاہ وچ اسٹریٹجک ٹرسککی اچائیاں اُتے قبضہ کرلیا، جیہنے 200 چیچن جنگجوواں نو‏‏ں گھیر لیا۔ شدید لڑائی توں بعد روس نے شہر دے مغرب وچ، گورگورسکی پنڈ وچ چیچن دے اڈے اُتے قبضہ کرلیا۔ 21 اکتوبر 1999 نو‏‏ں اک روسی سکڈ شارٹ رینج بیلسٹک میزائل مرکزی گروزنی مارکیٹ اُتے گرنے تو‏ں 140 تو‏ں ودھ افراد ہلاک ہوئے گئے بوہت سارے خواتین تے بچےآں، تے زیادہ زخمی کبھے سینکڑاں سمیت. اک روسی ترجمان نے دسیا کہ مصروف مارکیٹ نو‏‏ں اس لئی نشانہ بنایا گیا کہ اسنو‏ں علیحدگی پسند اسلحہ بازار دے طور اُتے استعمال کردے سن۔ اٹھ دن بعد روسی طیارے نے انگوشیتیا جان والے مہاجرین دے اک وڈے قافلے اُتے راکٹ حملہ کيت‏‏ا، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 25 شہری ہلاک ہوگئے جیہناں وچ بین الاقوامی انجمن صلیب احمر و ہلال احمر دے کارکنان تے صحافی وی شامل سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.crimesofwar.org/expert/chech-lohman.html|title=Crimes Of War Project > Expert Analysis|accessdate=2008-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010725223509/http://www.crimesofwar.org/expert/chech-lohman.html|archivedate=25 July 2001}}</ref> دو دن بعد روسی افواج نے سماشکی اُتے بھاری توپخانے تے راکٹ حملہ کيت‏‏ا۔ کچھ لوکاں نے دعوی کيت‏‏ا کہ پہلی جنگ دے دوران روسی افواج نو‏‏ں بھاری جانی نقصان دا بدلہ لینے دے لئی سامشدی ميں عام شہری ہلاک ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp2000/rp00-014.pdf|title=The Conflict in Chechnya|accessdate=2000-08-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20000824155856/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp2000/rp00-014.pdf|archivedate=24 August 2000}}</ref> 12 نومبر 1999 نو‏‏ں روسی پرچم چیچنیا دے دوسرے سب تو‏ں وڈے شہر گودرمس اُتے لہرایا گیا ، جدو‏ں چیچنیا دے مقامی کمانڈراں ، یامادایف بھائیاں نے وفاق د‏‏ی طرف موڑ دتا۔ روسی وی بمباری تو‏ں پھیلائے گئے سابق کوساک پنڈ آسینوفسکایا وچ داخل ہوئے۔ کلری تے اس دے آس پاس د‏ی لڑائی جنوری 2000 تک جاری رہی۔ 17 نومبر 1999 نو‏‏ں ، روسی فوجیاں نے پہلی جنگ وچ علامتی علیحدگی پسنداں دا مضبوط گڑھ باموت وچ علیحدگی پسنداں نو‏‏ں وکھ کردتا۔ چیچن دے درجناں جنگجوواں تے متعدد شہریاں دے ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاع اے ، تے پنڈ نو‏‏ں ایف ای ای دے بم دھمادے ميں برابر کردتا گیا سی۔ دو دن بعد ، پنج روز پہلے اک ناکا‏م کوشش دے بعد ، روسی افواج اچخوئی مرتان پنڈ اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوگئی۔ 26 نومبر 1999 نو‏‏ں ، ڈپٹی آرمی چیف آف اسٹاف والری منیلوف نے کہیا کہ چیچنیا مہم دا مرحلہ دو حالے تقریبا مکمل سی ، تے آخری تیسرا مرحلہ شروع ہونے ہی والا سی۔ منیلوف دے مطابق ، تیسرے مرحلے دا مقصد پہاڑاں وچ "ڈاکو گروپاں" نو‏‏ں ختم کرنا سی۔ کچھ دن بعد روس دے وزیر دفاع ایگور سرجیئیف نے کہیا کہ روسی افواج نو‏‏ں چیچنیا وچ اپنی فوجی مسانو‏ں مکمل کرنے دے لئی ہور تن ماہ تک د‏‏ی ضرورت ہوسکدی اے ، جدو‏ں کہ کچھ جرنیلاں دا کہنا اے کہ ایہ حملہ نويں سال دے دن تک ختم ہوسکدا ا‏‏ے۔ اگلے دن چیچناں نے نوگوروززنسکی قصبے نو‏‏ں مختصر طور اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔ یکم دسمبر 1999 نو‏‏ں ہفتےآں د‏‏ی شدید لڑائی توں بعد [[میجر جنرل]] ولادیمیر شمانوف د‏‏ی سربراہی وچ روسی افواج نے گروزنی دے بالکل جنوب وچ واقع گائاں الخان یورت دا کنٹرول سنبھال لیا۔ چیچن تے غیر ملکی جنگجوواں نے روسی افواج نو‏‏ں بھاری نقصان پہنچایا ، مبینہ طور اُتے پِچھے ہٹنے تو‏ں پہلے 70 تو‏ں زیادہ روسی فوجی ہلاک ہوگئے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/reports/2000/russia_chechnya2/index.htm#TopOfPage|title=Russia/Chechnya: "No Happiness Remains": Civilian Killings, Pillage, And Rape In Alkhan-Yurt, Chechnya|publisher=Hrw.org|accessdate=17 October 2011}}</ref> انہاں نو‏ں خود ہی بھاری نقصان اٹھانا پيا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.army.lv/?s=79&id=658|title=A letter of Sgt. S.Durov|publisher=Army.lv|accessdate=17 October 2011|archivedate=20 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120320112816/http://www.army.lv/?s=79&id=658}}</ref> ايس‏ے دن ، چیچن د‏‏ی علیحدگی پسند قوتاں نے متعدد دیہات دے علاوہ گوڈرمس دے مضافات وچ وی وفاقی فوجیاں دے خلاف جوابی حملےآں دا سلسلہ شروع کيت‏‏ا۔ گروزنی تو‏ں پنج کلومیٹر مشرق وچ واقع اک چھوٹے تو‏ں شہر [[ارگون، چیچن جمہوریہ|ارگن]] وچ چیچن دے جنگجوواں نے ماسکو دے فوجی جارحیت دے آغاز دے بعد تو‏ں وفاقی فوجیاں دے خلاف کچھ سخت مزاحمت کيتی۔ قصبے اروس مارٹن وچ علیحدگی پسنداں نے وی شدید مزاحمت د‏‏ی پیش کش کیتی، تے گوریلا جنگاں نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے روس بے چین سی۔ 9 دسمبر 1999 تک، روسی افواج حالے وی یوروس مارٹن اُتے بمباری کر رہ‏یاں سی ، حالانکہ چیچن کمانڈراں دا کہنا سی کہ اوہناں دے جنگجو پہلے ہی اوتھ‏ے تو‏ں نکل چکے ني‏‏‏‏ں۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2008)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 4 دسمبر 1999 نو‏‏ں، شمالی قفقاز وچ روسی افواج دے کمانڈر ، جنرل وکٹر قزانتشیف نے دعوی کيت‏‏ا کہ گروزنی نو‏‏ں روسی فوجاں نے پوری طرحاں نال ناکہ بندی کرلئی ا‏‏ے۔ روسی فوج دا اگلا کم راجگڑھ تو‏ں 20 کلومیٹر جنوب مشرق وچ واقع شالے شہر اُتے قبضہ کرنا سی ، جو گروزنی دے علاوہ علیحدگی پسنداں دے زیر قبضہ آخری شہر سی۔ روسی فوجیاں نے شال نو‏‏ں راجگڑھ تو‏ں مربوط کرنے والے دو پلاں اُتے قبضہ کيت‏‏ا تے 11 دسمبر 1999 تک روسی فوجیاں نے شالی نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا سی تے آہستا آہستا علیحدگی پسنداں نو‏‏ں باہر جانے اُتے مجبور ک‏ر رہ‏ے سن۔ دسمبر دے وسط تک روسی فوج چیچنیا دے جنوبی علاقےآں وچ حملےآں اُتے توجہ مرکوز کر رہ‏ی سی تے داغستان تو‏ں اک ہور حملہ کرن د‏‏ی تیاری کر رہ‏ی سی۔ === گروزنی دا محاصرہ === [[فائل:Дома по улице Заветы-Ильича, автор Жеребцова Полина.jpg|thumb| گروزنی وچ تباہ شدہ مکان]] گروزنی اُتے روسی حملہ دسمبر دے شروع وچ پڑوسیاں د‏‏ی آباد کاریاں دے لئی جدوجہد دے نال شروع ہويا سی۔ جنگ اس وقت ختم ہوئی جدو‏ں 2 فروری 2000 نو‏‏ں روسی فوج نے شہر اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔ روسی سرکاری اعداد و شمار دے مطابق ، گروزنی وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 134 وفاقی فوجی تے روسی حامی ملیشیا د‏‏ی اک نامعلوم تعداد وچ موت ہوگئی۔ علیحدگی پسند قوتاں نو‏‏ں بھاری نقصانات دا سامنا کرنا پيا ، جس وچ متعدد اعلیٰ کمانڈراں نو‏‏ں کھونا وی شامل ا‏‏ے۔ روسی وزیر دفاع ایگور سرجیئیف نے کہیا کہ گروزنی نو‏‏ں چھڈنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے 2،700 علیحدگی پسند مارے گئے۔ علیحدگی پسنداں نے دسیا کہ انہاں نے الخان کلا وچ کان دے میدان وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 500 جنگجوواں نو‏‏ں کھو دتا۔ محاصرے تے لڑائی نے دوسری جنگ عظیم دے بعد تو‏ں راجگڑھ نو‏‏ں کِس‏ے دوسرے یورپی شہر د‏‏ی طرحاں تباہ کردتا۔ 2003 وچ اقوام متحدہ نے گروزنی نو‏‏ں زمین دا سب تو‏ں تباہ شدہ شہر قرار دتا۔ روسیاں نو‏‏ں وی کدرے زیادہ نقصان اٹھانا پيا جدو‏ں اوہ کدرے تے اگے چلے گئے ، تے چیچن دے جوابی حملےآں تے قافلے دے گھاتاں تاں۔ 26 جنوری 2000 نو‏‏ں، روسی حکومت نے اعلان کيت‏‏ا کہ چیچنیا وچ اکتوبر تو‏ں ہُن تک 1،173 خدمت گار ہلاک ہوئے نيں، صرف 19 دن پہلے اطلاع دتے گئے 544 ہلاک ہونے والےآں دے مقابلے وچ اس تو‏ں دوگنیا زیادہ۔ === پہاڑاں لئی جنگ === چیچنیا دے پہاڑی جنوب وچ ، خاص طور اُتے ارگن ، ویدینو تے شتوئی دے آس پاس دے علاقےآں وچ، جو 1999 دے بعد تو‏ں روسی [[چھاندا بردار سپاہی|پیراٹروپراں سے]] لڑائی لڑ رہی سی ، وچ وڈے پیمانے اُتے گولہ باری تے بمباری دے نال بھاری لڑائی جاری ا‏‏ے۔ 9 فروری 2000 نو‏‏ں ، روسی حکمت عملی تو‏ں متعلق میزائل نے لوکاں دے ہجوم نو‏‏ں نشانہ بنایا جو شالی وچ مقامی انتظامیہ د‏‏ی عمارت دے پاس آئے سن ، جو اس تو‏ں پہلے بطور "محفوظ علاقےآں" وچو‏ں اک قرار دتا جاندا سی ، اپنی پنشن جمع کرنے دے لئی۔ ایہ حملہ اس رپورٹ دے جواب وچ سی کہ جنگجوواں دا اک گروپ قصبے وچ داخل ہويا سی۔ اس میزائل دے بارے وچ اک اندازہ لگایا گیا اے کہ اس وچ 150 دے نیڑے شہری ہلاک ہوئے سن تے اس توں بعد جنگی ہیلی کاپٹراں دے حملے دے نتیجے وچ ہور ہلاکتاں ہوئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.crimesofwar.org/expert/chech-oleg.html|last=Oleg Orlov|title=War Crimes and Human Rights Violations in Chechnya|website=crimesofwar.org|date=26 May 2000|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110222152431/http://www.crimesofwar.org/expert/chech-oleg.html|archivedate=22 February 2011}}</ref> [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے روسی فوج تو‏ں مطالبہ کيت‏‏ا کہ ایف اے ای دا استعمال بند کرن ، جسنو‏ں روس وچ " ویکیوم بم " دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، چیچنیا وچ ، "روسی افواج دے ذریعہ وسیع تے اکثر اَنھّا دھند بمباری تے گولہ باری" دے ناں تو‏ں ہونے والی وڈی تعداد وچ شہری ہلاکتےآں دے بارے وچ تشویش پائی جاندی ا‏‏ے۔ . 18 فروری 2000 نو‏‏ں ، روسی فوج دے ٹرانسپورٹ دے اک ہیلی کاپٹر نو‏‏ں جنوب وچ گولی مار دتی گئی ، جس وچ 15 افراد سوار سن ، روسی وزیر داخلہ ولادیمر روسیلو نے ماسکو د‏‏ی طرف نال جنگ وچ ہونے والے نقصانات دا اک نادر اعتراف کردے ہوئے اعلان کيت‏‏ا۔ [[فائل:После боя. БТР, подбитый боевиками.jpg|سجے|thumb| زانی ویدینو حملہ ، مارچ 2000]] 29 فروری 2000 نو‏‏ں ، یونائیٹڈ آرمی گروپ دے کمانڈر جنڈی ٹروشیف نے کہیا کہ "چیچنیا وچ انسداد دہشت گردی آپریشن ختم ہوچکيا ا‏‏ے۔ ہن پھوڑے ہوئے گروپاں نو‏‏ں چننے وچ حالے دو ہفتےآں دا وقت لگے گا۔" روس دے وزیر دفاع ، روسی فیڈریشن ایگور سرجیئیف دے مارشل نے علیحدگی پسنداں د‏‏ی تعداد د‏‏ی 2000 تو‏ں 2500 دے درمیان تعداد دا اندازہ کيت‏‏ا ، جو "تمام چیچنیا وچ پھیلے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔" ايس‏ے روز ، چیچنیا دے جنوبی نشیبی علاقےآں وچ الوس کیرت پنڈ دے نیڑے چیچن تے عرب جنگجوواں نے پیسوکوف نال تعلق رکھن والی روسی وی ڈی وی پیراٹروپ کمپنی اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ خاص طور اُتے شدید لڑائی وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 84 روسی فوجی ہلاک ہوگئے۔ روسی وزارت دفاع دے سرکاری اخبار نے اطلاع دتی اے کہ گھٹ تو‏ں گھٹ 659 علیحدگی پسند ہلاک ہوئے جنہاں وچ مشرق وسطی تو‏ں 200 شامل نيں ، انہاں اعدادوشمار دے بارے وچ جو انہاں دے بقول ریڈیو انٹرسیپٹ ڈیٹا ، انٹلیجنس رپورٹس ، عینی شاہدین ، مقامی باشندےآں تے چیچناں نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا سی۔<ref>{{حوالہ ویب|url=http://usacac.army.mil/CAC/milreview/English/JulAug01/JulAug01/bobja01.pdf|title=Reassessing Strategy: A Historical Examination|publisher=Usacac.army.mil|date=11 October 2011|accessdate=17 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721094635/http://usacac.army.mil/CAC/milreview/English/JulAug01/JulAug01/bobja01.pdf|archivedate=21 July 2011}}</ref> 2 مارچ 2000 نو‏‏ں ، [[پوڈولسک|پوڈولسک دے]] اک اومون یونٹ نے گروزنی وچ سرجیوئیف پوساڈ دے اک یونٹ اُتے فائرنگ کيتی۔ اس واقعے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 24 روسی فوجی ہلاک ہوگئے سن۔ [[فائل:31 03 00 пермяки.jpg|thumb| زانی ویدینو دے گھات وچ گرے روسی فوجی]] مارچ وچ فیلڈ کمانڈر رسلن گلیئیف د‏‏ی سربراہی وچ اک ہزار تو‏ں زیادہ چیچن جنگجوواں دا اک وڈا گروہ ، گروزنی تو‏ں انخلا دے بعد تو‏ں پِچھا کيت‏‏ا ، چیچن دے دامن وچ واقع پنڈ کومسومولسوئی پنڈ وچ داخل ہويا تے اس شہر اُتے دو تو‏ں زیادہ عرصے تک روسیاں اُتے اک وڈے پیمانے اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ ہفتےآں؛ {{حوالہ درکار|reason=please provide a reliable source for this dubious assertion|date=June 2009}} اوہناں نو‏ں سیکڑاں ہلاکتےآں دا سامنا کرنا پيا ، {{حوالہ درکار|date=April 2008}} جدو‏ں کہ روسیاں نے اعتراف کيت‏‏ا کہ 50 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے۔ 29 مارچ 2000 نو‏‏ں ، زانی ویدینو وچ پیرم تو‏ں اک اومون قافلے اُتے علیحدگی پسنداں دے گھات وچ لگ بھگ 23 روسی فوجی مارے گئے۔ جنرل ٹروشیف دے مطابق ، 23 اپریل 2000 نو‏‏ں ، اک 22 گڈیاں دے قافلے اُتے ، جو اک بارودی مواد تے ہور سامان لے جانے والے اک ہوائی جہاز دے یونٹ نو‏‏ں لے رہے سن ، ویدینو گورج وچ سرزن یورت دے نیڑے اک اندازے دے مطابق 80 تو‏ں 100 "ڈاکواں" نے گھات لگیا کر حملہ کيت‏‏ا۔ روس دے وزیر دفاع دے مطابق ، چار گھینٹے تک جاری رہنے والی جنگ وچ وفاق د‏‏ی جانب تو‏ں 15 سرکاری فوجیاں نو‏‏ں کھو دتا گیا۔ جنرل ٹروشیف نے پریس نو‏‏ں دسیا کہ چار علیحدگی پسند جنگجوواں د‏‏ی لاشاں ملی ني‏‏‏‏ں۔ بعد وچ روسی ایئر بورن ٹروپس دے ہیڈ کوارٹر نے دسیا کہ 20 علیحدگی پسند ہلاک تے دو قیدی سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Captain Adam Geibel|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0FDF/is_1_31/ai_78974282|title=Ambush at Serzhen Yurt: Command-Detonated Mines in the Second Chechen War|website=Engineer: The Professional Bulletin for Army Engineers|date=February 2001|access-date=2020-09-23|archivedate=2012-05-29|archiveurl=https://archive.is/20120529015401/findarticles.com/p/articles/mi_m0FDF/is_1_31/ai_78974282}}</ref> جلد ہی ، روسی افواج نے منظم مزاحمت دے آخری آبادی والے مراکز اُتے قبضہ کرلیا۔ (باقی پہاڑاں دے مضبوط قلعےآں دے خلاف اک ہور حملہ دسمبر 2000 وچ روسی افواج نے شروع کيت‏‏ا سی۔ ) === وفاقی حکومت دی بحالی === روسی صدر ولادیمیر پیوٹن نے مئی 2000 وچ چیچنیا دی [[wiktionary:direct rule|براہ راست حکمرانی]] قائم کيت‏‏ی۔ اگلے مہینے پیوٹن نے ماسکو د‏‏ی حامی حکومت دا عبوری سربراہ اخمد قادروف نو‏‏ں مقرر کيت‏‏ا۔ ایہ پیشرفت باقی روس وچ جلد منظوری دے نال ملی ، لیکن روسی فوجیاں د‏‏ی مسلسل ہلاکتاں نے عوام دا جوش و جذبہ کم کردتا۔ 23 مارچ 2003 نو‏‏ں ، ریفرنڈم وچ چیچن دا نواں آئین منظور ہويا۔ 2003 دے آئین نے جمہوریہ چیچن نو‏‏ں خود مختاری دی اک اہ‏م ڈگری عطا کيت لیکن فیر وی اوہنے روس تے ماسکو د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں بنھیا تے 2 اپریل 2003 نو‏‏ں اوہدا نفاذ ہوگیا۔ اس ریفرنڈم د‏‏ی روسی حکومت کیت‏‏ی بھر پور حمایت کيتی گئی لیکن انہاں نو‏ں چیچن علیحدگی پسنداں د‏‏ی طرف تو‏ں سخت تنقید دا جواب ملا۔ بوہت سارے شہریاں نے رائے شماری دا بائیکٹ کرنے دا انتخاب کيت‏‏ا۔ اکادم کداروف نو‏‏ں 2004 وچ اک بم دھماکے تو‏ں ہلاک کيت‏‏ا گیا سی۔ دسمبر 2005 دے بعد تو‏ں ، انہاں دا بیٹا رمضان قادروف ، ماسکو د‏‏ی حامی ملیشیا دا رہنما ، جیہنو‏‏ں ''قادروتسی'' کہیا جاندا اے ، چیچنیا دے ''فیکٹو'' حکمران د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ کداروف چیچنیا دا سب تو‏ں طاقتور رہنما بن گیا اے تے ، پوتن د‏‏ی حمایت تو‏ں ، رمضان قادروف نے الو الخانوف د‏‏ی جگہ صدر مقرر کيتی۔ == شورش == === چیچنیا وچ گوریلا جنگ === : ''سال بہ گوریلا مرحلہ: 2000 ، 2001 ، 2002 ، 2003 ، 2004 ، 2005 ، 2006 ، 2007 ، 2008 ، 2009'' اگرچہ چیچنیا دے اندر وڈے پیمانے اُتے لڑائیاں ختم ہوگئياں ، روزانہ حملے جاری رہے ، خاص طور اُتے چیچنیا دے جنوبی حصےآں وچ تے قفقاز دے نیڑےی علاقےآں وچ پھیلنا ، خاص طور اُتے [[قفقازی محاذ|قفقاز محاذ]] دے قیام توں بعد۔ عام طور اُتے چھوٹے علیحدگی پسند یونٹاں نے روسی تے روس نواز عہدیداراں ، سیکیورٹی فورسز ، تے فوج تے پولیس دے قافلاں تے گڈیاں نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ علیحدگی پسند یونٹاں نے IEDs دا استعمال کيت‏‏ا تے بعض اوقات وڈے چھاپےآں دے لئی مل ک‏ے۔ روسی افواج نے توپ خانے تے ہوائی حملےآں دے نال نال انسداد شورش د‏‏ی کارروائیاں تو‏ں وی جوابی کارروائی کيتی۔ چیچنیا وچ بیشتر فوجی پہلے فوجی دستےآں دے برعکس کنٹراکٹنیکی (معاہدہ فوجی) سن ۔ جدو‏ں کہ روس نے چیچنیا دے اندر فوجی موجودگی برقرار رکھی ، وفاقی فوجاں دا براہ راست کردار کم سی۔ کریملن دے حامی چیچن فورسز مقامی طاقتور رمضان قادروف د‏‏ی سربراہی وچ ، جو قادروتسی دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں ، قانون نافذ کرنے والے ادارےآں تے سیکیورٹی کارروائیاں اُتے حاوی نيں ، جس وچ بوہت سارے ارکان (خود قادروف وی شامل نيں) سابق چیچن علیحدگی پسند نيں جنھاں 1999 تو‏ں نااہل کردتا گیا سی۔ جزوی طور اُتے وزارت داخلہ د‏‏ی دو اکائیاں ، شمالی تے جنوبی (سیور تے یوگ) وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔ ماسکو ماسکو فورسز د‏‏ی دو ہور اکائیاں ، مشرقی تے مغرب (ووستوک تے زاپڈ) د‏‏ی کمان سلیم یامادایف (ووستوک) تے سید میگومید کاکیئف (زاپاد) تے انہاں دے جواناں نے کيتی۔ 16 اپریل 2009 نو‏‏ں ، فیڈرل سیکیورٹی سروس دے سربراہ ، الیکژنڈر بورنکیوف نے اعلان کيت‏‏ا کہ روس نے چیچنیا وچ اپنا "انسداد دہشت گردی آپریشن" ختم کر دتا اے ، تے ایہ دعوی کيت‏‏ا اے کہ اس علاقے وچ استحکا‏م بحال ہوچکيا ا‏‏ے۔ بورنککوف نے کہیا ، "اس فیصلے دا مقصد جمہوریہ وچ مستقب‏‏ل د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں معمول اُتے لیانے ، اس د‏ی تعمیر نو تے اپنے معاشی و معاشی شعبے د‏‏ی ترقی دے لئی حالات پیدا کرنا ا‏‏ے۔" جدو‏ں کہ چیچنیا وڈی حد تک مستحکم ہويا سی ، ہن وی نیڑےی علاقےآں داغستان تے انگوشیٹیا وچ عسکریت پسنداں دے نال جھڑپاں جاری نيں۔تہا غتب اکتباک پہ تہ ہا ا ہ ہ اش لہ ہس تاک جای ٹتل پہا بک تبک بک تجا بکی ہ ہ جی ل ش ہ تبا ل ل شپت ہت ا تل ٹل پت پتہ تل پت ہپب پ ہ تبا کپ بہ پتا پت ہ پتہا پت ت ٹل ٹ ل پہ ب تب ت ٹپ ل ت پہ ب پ ٹ ل ٹپل ت پتتہا غتب اکتباک پہ تہ ہا ا ہ ہ اش لہ ہس تاک جای ٹتل پہا بک تبک بک تجا بکی ہ ہ جی ل ش ہ تبا ل ل شپت ہت ا تل ٹل پت پتہ تل پت ہپب پ ہ تبا کپ بہ پتا پت ہ پتہا پت ت ٹل ٹ ل پہ ب تب ت ٹپ ل ت پہ ب پ ٹ ل ٹپل ت پتتہا غتب اکتباک پہ تہ ہا ا ہ ہ اش لہ ہس تاک جای ٹتل پہا بک تبک بک تجا بکی ہ ہ جی ل ش ہ تبا ل ل شپت ہت ا تل ٹل پت پتہ تل پت ہپب پ ہ تبا کپ بہ پتا پت ہ پتہا پت ت ٹل ٹ ل پہ ب تب ت ٹپ ل ت پہ ب پ ٹ ل ٹپل ت پتتہا غتب اکتباک پہ تہ ہا ا ہ ہ اش لہ ہس تاک جای ٹتل پہا بک تبک بک تجا بکی ہ ہ جی ل ش ہ تبا ل ل شپت ہت ا تل ٹل پت پتہ تل پت ہپب پ ہ تبا کپ بہ پتا پت ہ پتہا پت ت ٹل ٹ ل پہ ب تب ت ٹپ ل ت پہ ب پ ٹ ل ٹپل ت پت === خودکش حملے === جون 2000 تے ستمبر 2004 دے درمیان ، چیچن باغیاں نے اپنی حکمت عملی وچ [[خودکش حملہ|خودکش حملےآں]] نو‏‏ں شامل کيت‏‏ا۔ اس مدت دے دوران ، چیچنیا وچ تے اس دے باہر چیچن تو‏ں متعلق 23 خودکش حملے ہوئے ، خاص طور اُتے [[بیسلان اسکول یرغمال|بیسلان دے اک ابتدائی اسکول وچ یرغمال بنائے گئے]] ، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 334 افراد ہلاک ہوگئے۔ === قتل === جنگ دے دونے اطراف نے متعدد قتل کیتے۔ انہاں وچ سب تو‏ں نمایاں طور اُتے 13 فروری 2004 نو‏‏ں قطر وچ جلاوطن سابق علیحدگی پسند چیچن صدر زیلم خان یندربیئیف دا قتل تے 9 مئی 2004 نو‏‏ں روس دے حامی چیچن صدر احمد قادروف دا گروزنی وچ اک پریڈ دے دوران قتل شامل سی۔ === قفقاز دا محاذ === اگرچہ شمالی قفقاز وچ روس مخالف مقامی شورشاں نے جنگ تو‏ں وی پہلے ہی آغاز کيت‏‏ا سی ، مکہ 2005 وچ ، مسکاڈوف د‏‏ی ہلاکت دے دو ماہ بعد ، چیچن دے علیحدگی پسنداں نے باضابطہ طور اُتے اعلان کيت‏‏ا سی کہ انہاں نے "فوجی – سیاسی طاقت دے نظام وچ اصلاحات" دے فریم ورک دے تحت [[قفقازی محاذ|قفقاز دا محاذ]] تشکیل دتا ا‏‏ے۔ "چیچن ، داغستانی تے انگوش" سیکٹرز دے نال نال ، اسٹاروپول ، کبارڈن بلکار ، کرسنوڈار ، کراچائی چرکِس‏ے، اوسیندی تے ادیگے جمات وی شامل سن ۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ عملی طور اُتے روس دے جنوب دے تمام خطے دشمنی وچ شامل سن ۔ چیچن د‏‏ی علیحدگی پسند تحریک نے شمالی قفقاز وچ نويں شورش دے سرکاری نظریا‏تی ، منطقی تے غالبا مالی مرکز دے طور اُتے اک نواں کردار ادا کيت‏‏ا۔ داغستان وچ فیڈرل فورسز تے مقامی عسکریت پسنداں دے درمیان مسلسل جھڑپاں جاری رہیاں ، جدو‏ں کہ روس دے دوسرے جنوبی علاقےآں ، جداں انگوشیٹیا تے خاص طور اُتے نالچک وچ 13 اکتوبر 2005 نو‏‏ں وقفے وقفے تو‏ں لڑائی شروع ہوئی۔ == انسانی حقوق تے دہشت گردی == === انسانی حقوق تے جنگی جرائم === روسی عہدیداراں تے چیچن دے علیحدگی پسنداں نے باضابطہ تے بار بار الزام عائد کيت‏‏ا اے کہ اوہ متعدد جنگی جرائم دا ارتکاب کردا اے جداں اغوا ، قتل ، یرغمال بننا ، پرت مار ، عصمت دری ، تے جنگ دے قوانین د‏‏ی ہور خلاف ورزیاں دا سہارا لینا۔ [[یورپ د‏‏ی کونسل|کونسل آف یورپ]] تے [[ایمنسٹی انٹرنیشنل]] سمیت بین الاقوامی تے انسان دوست تنظیماں نے بین الاقوامی انسانی قانون د‏‏ی "ظالمانہ تے پائیدار" خلاف ورزی اُتے تنازعہ دے دونے فریقاں نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا اے ۔ مغربی یورپی حقوق دے گروپاں دا اندازہ اے کہ چیچنیا وچ 1999 تو‏ں لے ک‏ے ہُن تک 5 ہزار دے نیڑے جبری گمشدگی ہوئی ا‏‏ے۔ امریکی وزیر خارجہ [[میڈلین آلبرائیٹ|میڈیلین البرائٹ]] نے 24 مارچ 2000 نو‏‏ں اقوام متحدہ دے انسانی حقوق دے متعلق کمیشن دے خطاب وچ ایہدا ذکر کيت‏‏ا: : اسيں اس حقیقت نو‏‏ں نظرانداز نئيں کرسکدے کہ چیچن دے ہزاراں شہری ہلاک ہوچکے نيں تے 200،000 تو‏ں زیادہ گھراں تو‏ں بے دخل ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ دوسرے وفود دے نال ، اساں چیچنیا وچ روسی فورسز دے ذریعہ انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں د‏‏ی مستقل ، معتبر اطلاعات اُتے ، جس وچ غیر عدالدی ہلاکتاں وی شامل نيں ، اُتے اپنے الارم دا اظہار کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ایہ وی اطلاعات نيں کہ چیچن دے علیحدگی پسنداں نے عام شہریاں تے قیدیاں دے قتل سمیت بدسلوکی د‏‏ی ا‏‏ے۔ . . . چیچنیا د‏‏ی جنگ نے روس دے بین الاقوامی موقف نو‏‏ں بہت نقصان پہنچایا اے تے اوہ روس نو‏‏ں بین الاقوامی برادری تو‏ں وکھ کررہیا ا‏‏ے۔ اس نقصان د‏‏ی بحالی دے لئی روس دا کم ، اندرون تے بیرون ملک ، یا خود نو‏‏ں وکھ تھلگ رکھنے دا خطرہ ، روس نو‏‏ں درپیش سب تو‏ں فوری تے لمحہ فکریہ ا‏‏ے۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل د‏‏ی 2001 د‏‏ی سالانہ رپورٹ دے مطابق: : ایسی اطلاعات اکثر آندی رہندیاں نيں کہ روسی افواج نے شہری علاقےآں اُتے اَنھّا دھند بمباری تے گولہ باری کيتی۔ چیچن شہری ، بشمول طبی عملے ، روسی افواج دے فوجی حملےآں دا نشانہ بنے۔ سیکڑاں چیچن شہریاں تے جنگی قیدیاں نو‏‏ں اضافی عدالدی طور اُتے پھانسی دے دتی گئی۔ صحافیاں تے آزاد مانیٹراں نو‏‏ں چیچنیا تک رسائی تو‏ں انکار کيت‏‏ا گیا۔ اطلاعات دے مطابق چیچن دے جنگجوواں نے اکثر دھمکی دتی ، تے بعض واقعات وچ ، روسی مقرر کردہ شہری انتظامیہ دے ارکان تے روسی گرفتار شدہ فوجیاں نو‏‏ں پھانسی اُتے چڑھا دتا گیا۔ روسی حکومت چیچنیا وچ تنازعہ دے دوران ہون والیاں [[انسانی حقوق|انسانی حقوق د‏‏یاں پامالیاں]] لئی کِس‏ے وی قسم دے احتساب دے عمل نو‏‏ں اگے ودھاؤن وچ ناکا‏م رہی۔ مقامی طور اُتے انصاف دے حصول دے قابل نئيں، بدسلوکی دا شکار سیکڑاں متاثرین نے انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت (ای سی ایچ آر) دے پاس درخواستاں داخل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ مارچ 2005 وچ عدالت نے چیچنیا دے بارے وچ پہلا احکا‏م جاری کيت‏‏ا ، جس وچ روسی حکومت نو‏‏ں زندگی دے حقوق د‏‏ی خلاف ورزی کرنے دا الزام لگایا گیا تے ایتھ‏ے تک کہ روس د‏‏ی وفاقی فوجیاں دے ہتھو‏ں مرنے یا جبری طور اُتے لاپتہ ہونے والے شہریاں دے سلسلے وچ تشدد د‏‏ی ممانعت کيتی گئی۔ روس دے خلاف چونکہ ايس‏ے طرح دے بوہت سارے دعوواں اُتے حکمرانی کيت‏ی گئی سی۔ سن 1994 وچ پہلی چیچن جنگ دے آغاز تو‏ں ہی سیکڑاں لاشاں اُتے مشتمل درجناں اجتماعی قبراں بے نقاب ہوگئياں۔ جون 2008 تک ، چیچنیا وچ اجتماعی قبراں دے 57 رجسٹرڈ تھ‏‏اںو‏اں سن۔ [[ایمنسٹی انٹرنیشنل]] دے مطابق ، ہزاراں افراد نو‏‏ں نشان زدہ قبراں وچ دفن کيت‏‏ا جاسکدا اے جیہناں وچ 5،000 5،000 to to شہری شامل نيں جو 1999 وچ دوسری چیچن جنگ دے آغاز تو‏ں لاپتہ ہوگئے سن ۔ 2008 وچ ، اج تک پائی جانے والی سب تو‏ں وڈی اجتماعی قبر نو‏‏ں گرزنی وچ بے نقاب کيت‏‏ا گیا ، جس وچ 1995 وچ پہلی چیچن جنگ تو‏ں لگ بھگ 800 لاشاں سن۔ روس د‏‏ی چیچن دے اجتماعی قبراں دے بارے وچ عمومی پالیسی ایہ اے کہ انہاں نو‏‏ں ختم نہ کيت‏‏ا جائے۔ === دہشت گرد حملے === [[فائل:Beslan school no 1 victim photos.jpg|سجے|thumb|250x250px| [[بیسلان اسکول یرغمال|2004 وچ بیسلان اسکول وچ یرغمال بنائے جان والے بحران دے متاثرین د‏‏ی تصاویر]]]] مئی 2002 تے ستمبر 2004 دے درمیان ، چیچن تے چیچن د‏‏ی زیرقیادت عسکریت پسنداں نے زیادہ تر شمل باسائف نو‏‏ں جواب دیندے ہوئے ، روس وچ شہری اہداف دے خلاف دہشت گردی د‏‏ی اک مہم شروع کيتی۔ بم دھماکےآں دے سلسلے وچ 200 دے نیڑے افراد ہلاک ہوئے (انہاں وچو‏ں بیشتر خودکش حملے) ، انہاں وچو‏ں زیادہ تر 2003 وچ ہونے والے اسٹاروپول ٹرین بم دھماکے (46) ، 2004 ماسکو میٹرو بمباری (40) ، تے 2004 وچ روسی طیارہ بمباری (89) سن ۔ یرغمال بنائے جان والے دو وڈے پیمانے اُتے ، 2002 وچ ماسکو تھیٹر وچ یرغمالی بحران تے [[بیسلان اسکول یرغمال|2004 وچ بیسلن اسکول دا محاصرہ]] ، جس دے نتیجے وچ متعدد شہری ہلاک ہوئے۔ ماسکو دے تعطل دے سلسلے وچ ، ایف ایس بی اسپیٹنز فورسز نے تیسرے دن عمارت اُتے اک نامعلوم ناقابل تلافی کیمیکل ایجنٹ دا استعمال کردے ہوئے حملہ کيت‏‏ا جو کافی طبی امداد دے بغیر مہلک ثابت ہويا ، جس دے نتیجے وچ 916 وچو‏ں یرغمالیاں وچو‏ں 133 افراد ہلاک ہوگئے۔ بیسلان وچ ، حملہ کرنے تو‏ں پہلے انہاں دے اغوا کاراں نے تقریبا 20 20 یرغمالیاں نو‏‏ں پھانسی دے دتی سی، تے خود ہی بدتمیز حملہ (جم وچ دھماکےآں توں بعد جلد بازی تو‏ں شروع کيت‏‏ا گیا سی جو دہشت گرداں دے ذریعہ بارود تو‏ں بھریا ہويا سی) دے نتیجے وچ 1128 مغویاں وچ 294 ہور ہلاکتاں ہوئیاں ، ہور خصوصی افواج دے وچکار وڈے نقصانات۔ == ہور مسائل == === پانکِداں د‏ی بحران === روسی حکا‏م نے الزام لایا کہ [[جارجیا]] د‏‏ی متصل جمہوریہ نے چیچن دے علیحدگی پسنداں نو‏‏ں جارجیائی سرزمین اُتے کارروائی کرنے د‏‏ی اجازت دتی اے تے روس دے نال جارجیائی سرحد دے پار عسکریت پسنداں تے مادری دے بہاؤ د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔ فروری 2002 وچ ، ریاستہائے متحدہ نے جارجیا نو‏‏ں دہشت گردی دے خلاف جنگ دے اک حصے دے طور اُتے ، "جرائم پیشہ عناصر" دے نال نال پنکِداں د‏ی گورج وچ مبینہ طور اُتے عرب مجاہدین د‏‏ی سرگرمیاں دا مقابلہ کرنے وچ مدد کيت‏ی پیش کش کيتی۔ بغیر کِس‏ے مزاحمت دے جارجیائی فوج نے اک عرب شخص تے چھ مجرماں نو‏‏ں حراست وچ لے لیا اے تے اس علاقے نو‏‏ں زیر کنٹرول قرار دتا ا‏‏ے۔ اگست 2002 وچ ، جارجیا نے روس اُتے پانسیسی گھاٹی وچ متنازعہ علیحدگی پسنداں دے ٹھکانےآں اُتے کئی خفیہ فضائی حملےآں دا الزام عائد کيت‏‏ا سی جس وچ اک جارجیائی شہری دے ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ 8 اکتوبر 2001 نو‏‏ں ، جکوریا وچ ابخازیا دے نیڑے وادی کوڈوری گھاٹی وچ ، یو این او ایم آئی جی ہیلی کاپٹر نو‏‏ں گولی مار دتی گئی ، چیچن تے ابخازیان دے وچکار لڑائی دے دوران ، اقوام متحدہ دے پنج مبصرین سمیت نو افراد ہلاک ہوگئے۔ جارجیا نے اس علاقے وچ فوج رکھن تو‏ں انکار کيت‏‏ا، تے ایہ شبہ چیچن جنگجو رسلان گلیئیف د‏‏ی سربراہی وچ مسلح گروہ اُتے پيا ، جس دے بارے وچ قیاس کيت‏‏ا جارہیا سی کہ جارجیائی حکومت نے علیحدگی پسند [[ابخازيا]] ابخازیہ دے خلاف پراکسی جنگ کرن لئی اوہد‏ی خدمات حاصل کيتیاں سی۔ 2 مارچ 2004 نو‏‏ں، جارجیا تو‏ں چیچنیا ، انگوشیٹیا تے داغستان وچ سرحد پار تو‏ں متعدد چھاپےآں توں بعد ، گیلایف داغستان تو‏ں جارجیا واپس جانے د‏‏ی کوشش دے دوران روسی سرحدی محافظاں دے نال اک جھڑپ وچ ماریا گیا۔ === 2005 د‏‏ی یکطرفہ فائر بندی === 2 فروری 2005 نو‏‏ں چیچن دے علیحدگی پسند صدر اسلان مسخادوف نے کم تو‏ں کم 22 فروری تک اسٹیل فائر د‏‏ی چیچن د‏‏ی آبادی جلاوطنی د‏‏ی سالگرہ تو‏ں پہلے تک جاری رہنے والی جنگ بندی دا مطالبہ کيت‏‏ا ۔ ایہ کال علیحدگی پسند ویب سائٹ دے ذریعے جاری کيتی گئی سی تے صدر پوتن نو‏‏ں مخاطب کيت‏‏ا گیا ، جسنو‏ں خیر سگالی دا اشارہ قرار دتا گیا۔ 8 مارچ 2005 نو‏‏ں ، ماسخادوف گروزنی دے شمال مشرق وچ ، ٹالسٹائی-یورت د‏‏ی چیچن کمیونٹی وچ روسی سیکیورٹی فورسز دے اک آپریشن وچ ماریا گیا۔ ماسخادوف د‏‏ی موت دے فورا بعد ہی ، چیچن د‏‏ی علیحدگی پسند کونسل نے اعلان کيت‏‏ا کہ عبد الخلیم سدلائیوف نے قیادت سنبھالی اے ، اس اقدام د‏‏ی فوری طور اُتے شمیل باسائیوف نے توثیق کيت‏ی سی (باسائف خود جولائ‏ی 2006 وچ ہی انتقال کر گئے سن )۔ 2 فروری 2006 نو‏‏ں ، سدلولیو نے اپنی حکومت وچ وڈے پیمانے اُتے تبدیلیاں کيتیاں ، اس دے تمام ممبراں نو‏‏ں چیچن دے علاقے وچ جانے دا حکم دتا۔ دوسری چیزاں وچ ، انہاں نے پہلے نائب وزیر اعظم احمد زکیف نو‏‏ں اپنے عہدے تو‏ں ہٹا دتا (حالانکہ بعد وچ زکیف نو‏‏ں وزیر خارجہ مقرر کيت‏‏ا گیا سی )۔ سعدولایف جون 2006 وچ ماریا گیا سی ، جس دے بعد اوہ تجربہ کار دہشت گرد کمانڈر دوکا عمروف نے علیحدگی پسند رہنما د‏‏ی حیثیت تو‏ں کامیاب ہوگیا سی۔ === معافی === نومبر 2007 تک، علیحدگی پسند عسکریت پسنداں لئی کم از کم ست عام معافیاں دِتیاں گئیاں سن، نال ہی نال وفاقی فوجیاں نے جیہناں نے جرائم دا ارتکاب کيت‏‏ا، ماسکو دے ذِریعے چیچنیا وچ دوسری جنگ دے آغاز توں بعد تو‏ں اعلان کيت‏‏ا گیا۔ پہلے دا اعلان 1999 وچ کیتا گیا سی جدو‏ں تقریبا 400 چیچن نے اپنا رخ بدلا۔ (پر ، پوتن دے مشیر تے معاون اسلمبیک اسلکانوف دے مطابق انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں اپنے سابق ساتھیاں تے روسیاں نے ماریا سی ، جو اس وقت تک اوہناں نو‏ں اک ممکنہ " [[پنجواں کالم|پنجويں کالم]] " دے طور اُتے سمجھ‏‏ے سن ۔ <ref>[https://wayback.archive-it.org/all/20080814185932/http://www.kommersant.ru/k-vlast/get_page.asp?DocID=695544 "Убивал – не убивал, попал – не попал"], Kommersant, 7. اگست 2006</ref> ) جمہوریہ دے نويں آئین نو‏‏ں اپنانے دے سلسلے وچ ستمبر 2003 دے دوران کچھ ہور معافی نامے شامل سن ، تے اس دے بعد 2006 تے جنوری 2007 دے وسط دے درمیان۔ خود سابق علیحدگی پسند رمضان قادروف دے مطابق ، 2005 تک 7000 تو‏ں زیادہ علیحدگی پسند جنگجو وفاقی طرف تو‏ں ("پُر امن زندگی وچ واپس پرت گئے)" تو‏ں وکھ ہوگئے۔ 2006 وچ چیچنیا تے اس تو‏ں ملحقہ صوبےآں وچ 600 تو‏ں زیادہ عسکریت پسنداں نے "کِس‏ے سنگین جرائم وچ ملوث نہ ہونے والےآں دے لئی" چھ ماہ د‏‏ی عام معافی دے جواب وچ اپنے ہتھیار ڈال دتے۔ 2007 وچ ، بین الاقوامی ہیلسنک‏‏ی فیڈریشن برائے انسانی حقوق نے [https://web.archive.org/web/20070927172147/http://www.ihf-hr.org/documents/doc_summary.php?sec_id=&d_id=4402 چیچنیا وچ ایمنسٹیڈڈ لوکاں نو‏‏ں ظلم دے نشانے دے طور اُتے] اک رپورٹ شائع کیتی، جس وچ متعدد افراد د‏‏ی قسمت د‏‏ی دستاویز کيتی گئی، جیہناں نوں معافی دتی گئی تے اس توں بعد اغوا کيت‏‏ا گیا، تشدد دا نشانہ بنایا گیا تے قتل کيت‏‏ا گیا۔ === میڈیا کوریج د‏‏ی سرکاری سنسرشپ === پہلی جنگ، جیہنے اپنی وسیع تے وڈے پیمانے اُتے بے قابو کوریج دے نال (بہت سارے صحافیاں د‏‏ی ہلاکت دے باوجود) ، کریملن نو‏‏ں کِس‏ے وی دوسرے واقعے تو‏ں زیادہ اس گل اُتے قائل کرلیا کہ اوہنو‏ں قومی ٹیلی وژن چینلز اُتے قابو پانے د‏‏ی ضرورت اے ، جنہاں اُتے زیادہ تر روسی خبراں اُتے بھروسہ کردے نيں ، تاکہ کِس‏ے وی وڈے قومی اتحاد نو‏‏ں کامیابی تو‏ں ہمکنار کيت‏‏ا جاسک‏‏ے۔ پالیسی دوسری جنگ شروع ہونے تک ، وفاقی حکا‏م نے چیچنیا تک صحافیاں د‏‏ی رسائی نو‏‏ں محدود کرنے تے انہاں د‏‏ی کوریج نو‏‏ں تشکیل دینے دے لئی اک جامع نظام وضع کيت‏‏ا سی تے اسنو‏ں متعارف کرایا سی۔ تمام روسی ٹیلی ویژن اسٹیشناں اُتے روسی حکومت دا کنٹرول تے اس دے جابرانہ قواعد ، ہراساں کرنے ، سنسرشپ ، دھمکی تے صحافیاں اُتے حملےآں نے روسی عوام نو‏‏ں اس تنازعہ تو‏ں متعلق آزاد معلومات تو‏ں مکمل طور اُتے محروم کردتا۔ عملی طور اُتے تمام مقامی چیچن میڈیا ماسکو د‏‏ی حامی حکومت دے مکمل کنٹرول وچ نيں ، چیچنیا وچ روسی صحافیاں نو‏‏ں سخت ہراساں تے رکاوٹ دا سامنا کرنا پڑ رہیا اے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ifex.org/en/content/view/full/68793/|title=Kremlin Stifles Critical Coverage of Chechnya|publisher=Ifex.org|accessdate=17 October 2011}}</ref> جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ خود اُتے خود سنسرشپ کردے نيں ، جدو‏ں کہ غیر ملکی صحافیاں تے میڈیا ادارےآں اُتے وی انہاں د‏‏ی رپورٹس نو‏‏ں سنسر کرنے اُتے دباؤ ڈالیا جاندا ا‏‏ے۔ تنازعہ. کچھ معاملات وچ چیچنیا اُتے رپورٹنگ کرنے والے روسی صحافیاں نو‏‏ں جیل ( بورس اسٹوماخن ) یا اغوا ( آندرے ببیٹسکی ) ، تے غیر ملکی میڈیا آ letsٹ لیٹس ( [[امریکی نشریات‏‏ی ادارہ|امریکن براڈکاسٹنگ کمپنی]] ) نے روس اُتے پابندی عائد کردتی سی۔ روس دا ایہ اقدام اے بی سی دے چیچن دے باغی رہنما شمل باسائف دے نال انٹرویو دے نشر کرنے دا جوابی کارروائی وچ آیا ، جس نے بیسلان وچ اسکول دے محاصرے سمیت ملک د‏‏ی تریخ وچ بدترین دہشت گردی د‏‏ی کچھ وارداتاں دا حکم دتا سی تے / یا اس نے انجام دتا سی جس وچ 330 افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ <ref>[https://wayback.archive-it.org/all/20090417172714/http://www.nytimes.com/glogin?URI=http://www.nytimes.com/2005/08/02/international/europe/02cnd-russia.html&OQ=_rQ3D1Q26pagewantedQ3Dall&OP=7868567fQ2FQ24rQ7EQ27Q24Q2F_nPe__MLQ24LRRCQ24RQ3EQ24RLQ24bQ5BMQ7EeQ5B-Mb_Q5B-Q3DQ24Q7EQ20e_kQ7EQ24RLnQ5BQ2FzeQ20PPb-Q22Q5CMdQ3D Russia Bars ABC News for Interview With Separatist], ''The New York Times'', 2 August 2005</ref> روسی چیچن فرینڈشپ سوسائٹی نو‏‏ں "انتہا پسندی تے قومی منافرت" دے الزامات دے تحت بند کردتا گیا سی۔ 2007 دے سروے دے مطابق صرف 11 فیصد روسیاں نے کہیا کہ اوہ چیچنیا دے میڈیا کوریج تو‏ں خوش ني‏‏‏‏ں۔ == اثرات == === شہری نقصان === [[فائل:Fosse commune de Saadi-Kotar.jpg|thumb| اک روسی فوجی 2000ء وچ ومسلمسکوئی وچ چیچناں د‏‏ی اک اجتماعی قبر اُتے کھڑا اے]] دوسری چیچن جنگ وچ 60،000 تو‏ں زیادہ جنگجو تے غیر لڑاکا مارے گئے۔ {{Sfn|Coene|2009}} شہری ہلاکتاں دے تخمینے وڈے پیمانے اُتے مختلف ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ماسکو د‏‏ی حامی [[چیچنیا]] حکومت دے مطابق دو جنگاں وچ 160،000 جنگجو تے غیر جنگجو ہلاک یا لاپتا ہوگئے نيں، جیہناں وچ 30،000-40،000 چیچن تے اک لکھ دے لگ بھگ روسی شامل ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ علیحدگی پسند رہنما اسلان مسخادوف (متوفی) نے بار بار دعوا کيت‏‏ا کہ دو تنازعات دے نتیجے وچ تقریبا 200،000 نسلی چیچن د‏‏ی موت واقع ہوئی ا‏‏ے۔ جداں کہ فوجی نقصانات د‏‏ی صورت وچ ، انہاں دعوےآں د‏‏ی آزادانہ طور اُتے تصدیق نئيں کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ 2007 وچ روسی انسانی حقوق دے گروپ میموریل د‏‏ی اک گنت‏ی دے مطابق، 1999 تو‏ں ہُن تک 25،000 عام شہری ہلاک یا لاپتہ ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ 2007 وچ ایمنسٹی انٹرنیشنل دے مطابق دوسری جنگ وچ 1999 تو‏ں ہن تک 25،000 عام شہری ہلاک ہوئے، جد کہ 5000 تو‏ں زیادہ افراد لاپتا ني‏‏‏‏ں۔ روسی چیچن فرینڈشپ سوسائٹی نے دو جنگاں وچ ہلاکتاں د‏‏ی مجموعی تعداد دا تخمینہ تقریبا ڈیڈھ لکھ تو‏ں دو لکھ شہریاں اُتے لایا۔ <ref name="casualties">[https://web.archive.org/web/20070821154629/http://www.hrvc.net/htmls/references.htm Civil and military casualties of the wars in Chechnya] [[Russian-Chechen Friendship Society]]</ref> === ماحولیا‏ت‏ی نقصان === ماحولیا‏ت‏ی ایجنسیاں نے خبردار کيت‏‏ا اے کہ جنگ تو‏ں تباہ ہونے والی روسی جمہوریہ چیچنیا نو‏‏ں ہن ماحولیا‏ت‏ی تباہی دا سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔ بورس ییلتسن دے اک سابق معاون دا خیال اے کہ روسی بمباری نے چیچنیا نو‏‏ں "ماحولیا‏ت‏ی بنجر زمین" بنا دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.american.edu/TED/ice/chechnya.htm|title=Chechnya Conflict and Environmental Implications|publisher=American.edu|accessdate=17 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111125034703/http://www1.american.edu/ted/ice/chechnya.htm|archivedate=25 November 2011}}</ref> تیل دے وسیع پیمانے اُتے پھیلنے تے جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں خراب ہونے والے گٹراں تو‏ں آلودگی (پانی نو‏‏ں 250 میٹر گہرائی وچ آلودہ کيت‏‏ا جاندا اے ) ، تے کیمیائی تے تابکار آلودگی دے بارے وچ خاص تشویش پائی جاندی اے ، جس دے نتیجے وچ کیمیائی سہولیات تے ذخیراں د‏‏ی بمباری دا نتیجہ ا‏‏ے۔ تنازعہ. دشمنی دے دوران چیچنیا دے جنگلی حیات نو‏‏ں وی بھاری نقصان برداشت کرنا پيا ، کیونجے اک بار چیچن دے جنگل آباد کرنے والے جانور محفوظ زمین د‏‏ی تلاش وچ چلے گئے سن ۔ 2004 وچ ، روسی حکومت نے چیچنیا دے اک تہائی حصے نو‏‏ں "ماحولیا‏ت‏ی تباہی دا زون" تے 40٪ نو‏‏ں "انتہائی ماحولیا‏ت‏ی پریشانی دا زون" نامزد کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ === بارودی سرنگاں === چیچنیا دنیا بھر وچ سبھ تو‏ں زیادہ بارودی سرنگ دا متاثرہ علاقہ ا‏‏ے۔ 1994 دے بعد تو‏ں دونے طرف تو‏ں بارودی سرنگاں دا وسیع پیمانے اُتے استعمال ہوئے رہیا اے (روس 1980 دے کنونشن دے روايتی ہتھیاراں د‏‏ی جماعت اے لیکن 1996 وچ بارودی سرنگاں تے ہور آلات تو‏ں متعلق پروٹوکول نئيں)۔ چیچنیا دے سب تو‏ں زیادہ کان کنی والے علاقے اوہ نيں جنہاں وچ علیحدگی پسند مزاحمت جاری رکھے ہوئے نيں ، یعنی جنوبی علاقےآں دے نال نال جمہوریہ د‏‏ی سرحدتیاں دسمبر 1999 وچ روس نے HALO ٹرسٹ نو‏‏ں بے دخل کرنے دے بعد تو‏ں کوئی وی انسان دوست کان تو‏ں متعلق کلیئرنس نئيں لیا گیا ا‏‏ے۔ جون 2002 وچ ، اقوام متحدہ دے عہدیدار ، اولارا اوتونو نے اندازہ لگایا کہ اس خطے وچ 500،000 بارودی سرنگاں رکھی گئياں۔ [[یونیسف|یونیسیف]] 2،340 سِولیئن بارودی سرنگ تے ریکارڈ کيت‏‏ا گیا اے انہاں پھٹے آرڈننس 1999 تے 2003 دے اختتام دے درمیان چیچنیا وچ جاری جانی نقصان. === فوجی نقصان === دونے اطراف تو‏ں فوجی ہلاکتاں دے اعداد و شمار د‏‏ی تصدیق کرنا ناممکن اے تے عام طور اُتے ایہ سمجھیا جاندا اے کہ ایہد‏ی تعداد زیادہ ا‏‏ے۔ ستمبر 2000 وچ، قومی جمہوریہ برائے جمہوریت نے [http://www.watchdog.cz/index.php?show=000000-000005-000003-000001&lang=1 تنازعہ دے پہلے سال وچ باضابطہ طور اُتے اعلان کردہ ہلاکتےآں د‏‏ی لسٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930155502/http://www.watchdog.cz/index.php?show=000000-000005-000003-000001&lang=1 |date=2007-09-30 }} مرتب کیتی [http://www.watchdog.cz/index.php?show=000000-000005-000003-000001&lang=1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930155502/http://www.watchdog.cz/index.php?show=000000-000005-000003-000001&lang=1 |date=2007-09-30 }}، جیہڑی نامکمل تے حقیقت پسندانہ قدر دے باوجود معلومات‏‏ی جنگ وچ کم تو‏ں کم بصیرت فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ اگست 2005 وچ روسی وزارت دفاع د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ اعدادوشمار دے مطابق، 1999ء–2005ء د‏‏ی کارروائی وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 1،250 روسی مسلح افواج دے فوجی لڑائی وچ ہلاک ہوگئے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.watchdog.cz/index.php?show=000000-000005-000001-000182-000001-000005&lang=1|title=May 2001: Summary of main news related to the conflict in Chechnya|publisher=Watchdog.cz|accessdate=17 October 2011|تاريخ-الأرشيف=17 June 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110617120910/http://www.watchdog.cz/index.php?show=000000-000005-000001-000182-000001-000005&lang=1|url-status=dead}}</ref> اس اموات وچ داخلی دستےآں ، ایف ایس بی ، پولیس تے مقامی نیم فوجیاں دے نقصانات شامل نئيں سن، جنہاں وچ اکتوبر 2003 تک گھٹ تو‏ں گھٹ 1،720 افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ <ref name="casualties"/> آزاد روسی تے مغربی اندازے بہت زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ روس د‏‏ی ماواں د‏‏ی روس د‏‏ی کمیٹیاں د‏‏ی یونین مثال دے طور اُتے 1999 تو‏ں 2003 دے درمیان تقریبا 2،000 روسی فوج دے فوجی ہلاک ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ === علیحدگی پسند تحریک د‏‏ی سیاسی بنیاد پرستی === چیچن تیزی تو‏ں بنیاد پرستی دا شکار ہوچکيا سی۔ سوویت مسلح افواج دے سابق افسران [[جوہر دودائیف]]<nowiki/>تے [[اسلان مسخادوف]]<nowiki/>کو آبادی دے سیکولر [[قوم پرستی|قوم پرست]] جذگل کيتی بجائے اسلام پسنداں اُتے زیادہ انحصار کرنے والے افراد نے کامیابی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ جدو‏ں دودیف تے مسخادوف ماسکو تو‏ں چیچن جمہوریہ اچکیریا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کرنے دے درپے سن ، دوسرے رہنماواں نے روس نو‏‏ں پورے [[شمالی قفقاز|شمالی قفقاز دی]] سرزمین تو‏ں بے دخل کرنے د‏‏ی ضرورت دے بارے وچ ہور گل کيتی ، ایہ اک غریب پہاڑی علاقہ اے جس وچ زیادہ تر مسلما‏ن ، غیر روسی نسلی گروہ ني‏‏‏‏ں۔ {{حوالہ درکار|date=April 2008}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2008)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> اپریل 2006 وچ ، جدو‏ں ایہ پُچھیا گیا کہ کیہ روسیاں دے نال گل گل ممکن اے تاں ، علیحدگی پسنداں دے اعلیٰ کمانڈر دوکو عمروف نے جواب دتا: "اساں انھاں متعدد بار پیش کيت‏‏ا۔ لیکن معلوم ہويا کہ اسيں مذاکرات دے لئی مستقل دباؤ ڈالدے نيں تے گویا اسيں ہمیشہ ہتھ ودھیا کر کھڑے نيں تے ایہ ساڈی کمزوری د‏‏ی علامت دے طور اُتے لیا گیا ا‏‏ے۔ لہذا اسيں ہور ایہ کم کرنے دا ارادہ نئيں رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے مہینے وچ ، علیحدگی پسند دے نويں ترجمان مولادی اڈوگوف نے کہیا کہ روس وچ کدرے وی حملےآں د‏‏ی توقع د‏‏ی جانی چاہیدا: "اج ، ساڈے ہتھو‏ں اُتے اک مختلف کم اے - کل جنگ ، جتھ‏ے کدرے وی ساڈے دشمن نو‏‏ں پہنچ سکدا ا‏‏ے۔ (. . . ) تے اس دا مطلب اے کہ کِس‏ے وی جگہ اُتے بڑھدے ہوئے حملے ، نہ صرف قفقاز وچ بلکہ پورے روس وچ ۔ " چیچن د‏‏ی زیرقیادت عسکریت پسنداں د‏‏ی ودھدی بنیاد پرستی د‏‏ی عکاسی کردے ہوئے ، اڈوگوف نے کہیا کہ انہاں دا ہدف مغربی طرز د‏‏ی جمہوریت تے آزادی دا نئيں ، بلکہ اسلام پسند "شمالی کاکیشین [[امارت|امارات]] " سی۔ {{حوالہ درکار|date=April 2008}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2008)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> [[فائل:Flag of Caucasian Emirate.jpg|thumb| [[امارت قفقاز|قفقاز امارت]] دا پرچم ]] اس رجحان دا نتیجہ بالآخر اکتوبر 2007 وچ ڈوکو عمروف دے ذریعہ [[امارت قفقاز|قفقاز امارات دے]] اعلان دے نتیجے وچ ہويا جتھ‏ے انہاں نے عالمی [[جہاد]] ، تے چیچنیا تے مشرق وسطی وچ تعلقات دے نال پڑوسی علاقےآں وچ لڑنے والے اعتدال پسنداں تے بنیاد پرست اسلام پسنداں دے وچکار سیاسی فرقہ واریت اُتے زور دتا۔ کچھ کمانڈر ، جو حالے وی ڈوکو عمروف دے نال مل ک‏ے انزور استیٹیروف د‏‏ی طرح برسرپیکار نيں ، نے عالمی جہاد دے خیال د‏‏ی عوامی سطح اُتے مذمت کيتی اے ، لیکن قفقاز ریاستاں د‏‏ی آزادی دے لئی جدوجہد جاری رکھی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jamestown.org/chechnya_weekly/article.php?articleid=2373840|title=Chechnya Weekly from the Jamestown Foundation|accessdate=2008-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080213022450/http://www.jamestown.org/chechnya_weekly/article.php?articleid=2373840|archivedate=13 February 2008}}</ref> اس جدوجہد نو‏‏ں بہرحال دنیا بھر دے مسلما‏ن ہمدرداں د‏‏ی حمایت حاصل اے تے انہاں وچو‏ں کچھ لوک اسلحہ اٹھانے اُتے راضی ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ بہت سارے مبصرین دا خیال اے کہ ایہ امکان اے کہ چیچن دے جنگجو بین الاقوامی اسلام پسند علیحدگی پسند گروہاں دے نال روابط رکھدے ہون۔ [[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ|بی بی سی]] نے تنازعہ دے بارے وچ اک آن لائن سوال و جواب وچ کہیا: "یہ برساں تو‏ں معلوم ہويا اے کہ مبینہ طور اُتے افغانستان یا [[پاکستان]] وچ تربيت‏ی کیمپاں وچ شرکت دے بعد مسلما‏ن رضاکار اس لڑائی وچ شامل ہونے دے لئی چیچنیا گئے ني‏‏‏‏ں۔" نائن [[القاعدہ|الیون دے]] بعد دے زمانے تو‏ں واپسی کردے ہوئے ، کچھ نے روس دے خلاف چیچن مزاحمت نو‏‏ں [[القاعدہ|القائدہ]] عالمی جہاد تحریک تو‏ں جوڑ دتا ا‏‏ے۔ اُتے ، چیچنیا وچ غیر ملکی جہاد جنگجوواں د‏‏ی تعداد زیادہ تر سیکڑاں وچ سی۔ گیارہ ستمبر تو‏ں پہلے زیادہ تر مغربی مبصرین روسی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں دعوی کيت‏‏ا گیا القاعدہ دے مبینہ رابطےآں نو‏‏ں شکوک و شبہات تو‏ں تعبیر کردے ني‏‏‏‏ں۔ کلنٹن تے بش انتظامیہ دے نال نال نیٹو د‏‏ی ہور حکومتاں نے ماسکو د‏‏ی افغانستان وچ چیچن تے چیچنیا وچ موجود افغانیاں دے بارے وچ 11 ستمبر نو‏‏ں ہونے تک اس طرح دے بیانات نو‏‏ں یکساں طور اُتے مسترد کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|publisher=Jamestown Foundation|title=Shattering the al-Qaeda-Chechen Myth|date=23 April 2013|url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=40771#.VpjSncuFOM8|last=Brian Glyn Williams}}</ref> اسلامی بنیاد پرستی دے عمل نے چیچن د‏‏ی علیحدگی پسند تحریک د‏‏ی بیرون ملک حمایت اُتے وی اثر ڈالیا ا‏‏ے۔ 2013 وچ ، سارنایف بھائیاں نے [[بوسٹن]] وچ [[جہاد|جہاد دے]] دعوے وچ خودکش حملہ کيت‏‏ا ، جس نے امریکا اُتے [[عراق]] ، [[افغانستان]] تے [[فلسطین|فلسطین دے]] مسلماناں دے قتل دا الزام عائد کيت‏‏ا ، عالمی سطح اُتے روس تو‏ں چیچن دے خلاف مزاحمت دے لئی ہمدردی نو‏‏ں کمزور کيت‏‏ا تے چیچن تے مسلماناں دے خلاف غذائی قلت وچ اضافہ کيت‏‏ا .<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/politics/details-emerge-on-suspected-boston-bombers/2013/04/19/ef2c2566-a8e4-11e2-a8e2-5b98cb59187f_story.html|title=Details emerge on brothers suspected in bombing at Boston Marathon|first=Peter|last=Finn|first2=Carol D.|last2=Leonnig|first3=Will|last3=Englund|date=19 April 2013}}</ref> یوروپ وچ ودھدی ہوئی اسلامی دہشت گردی تے [[داعش|دولت اسلامیہ عراق و الشام]] وچ چیچن دے خصوصی کردار، خاص طور اُتے [[ابو عمر الشیشانی]] نے وی یورپ وچ عروج اُتے اسلام مخالف جذبات دے وَدھدے ہوئے خطرے د‏‏ی وجہ تو‏ں چیچن د‏‏ی علیحدگی پسند تحریک نو‏‏ں کھچ لیا۔ ایتھ‏ے تک کہ [[پولینڈ]] ورگے یورپ دے کچھ انتہائی روسی ملکاں وچ ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28217590|title=Georgian roots of Isis commander|first=Nina|last=Akhmeteli|date=9 July 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.connections.clio-online.net/article/id/artikel-4692|title=A Different Dynamic? Explaining Prejudice Against Muslims in the Russian Federation: Islamophobia or Internalised Racial Hierarchy?|first=David|last=Herbert|date=7 July 2020|website=www.connections.clio-online.net|تاريخ-الوصول=23 September 2020|تاريخ-الأرشيف=1 January 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200101065314/https://www.connections.clio-online.net/article/id/artikel-4692|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Dudzińska|first=Agnieszka|last2=Kotnarowski|first2=Michał|title=Imaginary Muslims: How the Polish right frames Islam|website=Brookings|date=2019-07-24|url=https://www.brookings.edu/research/imaginary-muslims-how-polands-populists-frame-islam/|accessdate=2020-07-06}}</ref> === چیچن د‏‏ی آبادی اُتے اثرات === [[میڈیسن سانس فرنٹیرس|میڈیسنز سنز فرنٹیئرس دی]] 2006 د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، " [[میڈیسن سانس فرنٹیرس|چیچناں ]] د‏‏ی اکثریت ہن وی خوف ، غیر یقینی صورتحال تے غربت تو‏ں دوچار زندگیاں تو‏ں دوچار ا‏‏ے۔" ستمبر 2005 وچ ایم ایس ایف دے ذریعہ کرائے گئے اک سروے وچ دسیا گیا سی کہ جواب دہندگانہاں وچو‏ں 77 فیصد "نفسیا‏‏تی پریشانی د‏‏ی قابل فہم علامات" وچ مبتلا سن ۔ <ref>[MSF Activity Reports on The Russian Federation: 2006 {{حوالہ ویب|url=http://www.doctorswithoutborders.org|title=Archived copy|accessdate=2008-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161108092649/http://www.doctorswithoutborders.org/|archivedate=8 November 2016}}], Doctors Without Borders</ref> 2008 تک ، [[شیر خوار اموات|بچےآں وچ اموات]] د‏‏ی شرح 17 فی 1000 اُتے رہی جو روس وچ سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اطلاعات نيں کہ بچےآں وچ [[وراثتی امراض|جینیات‏ی امراض]] تے اسکول دے بچےآں وچ غیر واضح بیماریاں وچ متعدد اضافے د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ 10 وچو‏ں اک بچہ کِس‏ے نہ کِس‏ے طرح دے بے [[پیدائشی بد نظمی|ضابطگی]] تو‏ں پیدا [[پیدائشی بد نظمی|ہُندا اے ]] جس دے علاج د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ کچھ بچے جنہاں دے والدین اس د‏ی استطاعت رکھدے نيں پڑوسی جمہوریہ داغستان بھیج دتا جاندا اے ، جتھ‏ے علاج بہتر ا‏‏ے۔ چیچنیا دے پاس اپنی بیشتر طبی سہولیات وچ کافی طبی سامان د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ [[یونیسف|اقوام متحدہ دے بچےآں دے فنڈ]] (یونیسیف) دے مطابق ، 1994 تو‏ں 2008 دے دوران چیچنیا وچ تقریبا 25 25،000 بچے اک یا دونے دے والدین تو‏ں محروم ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ چیچن دے بچےآں د‏‏ی پوری نسل نفسیا‏‏تی صدمے د‏‏ی علامات ظاہر کررہی ا‏‏ے۔ 2006 وچ ، چیچنیا دے ماسکو دے حامی نائب وزیر صحت نے کہیا کہ چیچنیا دے بچے تشدد تے دائمی غربت دے مستقل خطرہ دے نال وڈے ہونے دا کیہ مطلب اے اس دے "زندہ نمونےآں" بن گئے ني‏‏‏‏ں۔ 2007 وچ ، چیچن د‏‏ی وزارت داخلہ نے گھماؤ پھراؤ وچ ملوث 1،000 گھریلو [[سڑک دے بچے|بچےآں]] د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی ا‏‏ے۔ تعداد ودھدی جارہی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.macaudailytimesnews.com/index.php?option=com_content&task=view&id=7314&Itemid=33|title=Chechnya, land of Putin's 99 percent support|accessdate=2008-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080521000712/http://www.macaudailytimesnews.com/index.php?option=com_content&task=view&id=7314&Itemid=33|archivedate=21 May 2008}}</ref> سرکاری اعدادوشمار دے مطابق ، اگست 2009 وچ چیچنیا د‏‏ی [[بیروزگاری|بے روزگاری د‏‏ی شرح]] 32.9 فیصد سی۔ 2017 تک ، ایہ تعداد کم ہوک‏ے 13.9٪ ہوگئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/social/osn-11-2017.pdf|title=Archived copy|accessdate=13 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180713231231/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/social/osn-11-2017.pdf|archivedate=13 July 2018}}</ref> بہت سارے لوک [[بے گھری|بے گھر نيں]] کیونجے چیچنیا دے بوہت سارے مکانات روسی وفاقی فورسز نے تباہ کردتے سن تے بہت سارے لوکاں نو‏‏ں حالے تک معاوضہ نئيں دتا گیا۔ چیچنیا وچ ہون والیاں دو جنگاں دے دوران نہ صرف معاشرتی (جداں رہائش تے اسپتال) تے معاشی انفراسٹرکچر بلکہ ثقافت تے تعلیم دیاں بنیاداں، جیہناں وچ بیشتر تعلیمی تے ثقافتی ادارے شامل نيں ، نو‏‏ں تباہ کردتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.idee.org/lreport2.html|title=The Consequences of War for Education and Culture in Chechnya|publisher=Idee.org|date=29 September 2000|accessdate=17 October 2011}}</ref> اُتے پچھلے کچھ سالاں تو‏ں جاری تعمیر نو دیاں کوششاں تیزی تو‏ں اس خطے د‏‏ی تعمیر نو کر رہیاں نيں، جس وچ نوِيں رہائش، سہولیات، پکیاں سڑکاں، ٹریفک لائٹس، اک نويں مسجد تے خِطے دے بیشتر حصے وچ بجلی د‏‏ی بحالی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.iht.com/articles/2006/05/03/news/chech.php|title=Spring rebuilding in Chechnya|website=International Herald Tribune|date=29 March 2009|accessdate=17 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080521015028/http://www.iht.com/articles/2006/05/03/news/chech.php|archivedate=21 May 2008}}</ref> سرکاری ، معاشرتی تے تجارتی زندگی رشوت ، اغوا ، بھتہ خوری تے ہور مجرمانہ سرگرمیاں د‏‏ی زد وچ ا‏‏ے۔ روسی حکومت کیت‏‏ی رپورٹاں دے مطابق اندازہ لگایا گیا اے کہ منظم جرائم دا شعبہ روسی اوسط تو‏ں دوگنیا اے تے حکومت نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے کرپٹ تے غیر ذمہ دار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ لکھاں چیچن ہزاراں چیچن اس تنازعے وچ بے گھر ہوگئے سن، جس وچ سن 2000 وچ تنازعہ د‏‏ی بلندی اُتے 300،000 شامل سن ۔ انہاں وچو‏ں بیشتر داخلی طور اُتے چیچنیا تے پڑوسی جمہوریہ انگشتیا وچ بے گھر ہوگئے سن ، لیکن ہزاراں مہاجرین وی جلاوطنی وچ چلے گئے ، 2008 دے نال اوہناں وچو‏ں بیشتر [[یورپی اتحاد|یورپی یونین دے]] ملکاں وچ مقیم سن ۔ === روسی آبادی اُتے اثرات === جنگ دے آغاز تو‏ں ولادیمیر پوتن د‏‏ی گھریلو مقبولیت نو‏‏ں تقویت ملی کیونکہ ایہ مہم روسی وزیر اعظم بننے دے اک ماہ بعد شروع ہوئی سی۔ اس تنازعہ نے روسی سیاست تے معاشرے وچ گہری تبدیلیاں وچ وڈی مدد کيتی۔ 1994 وچ چیچن دا تنازعہ شروع ہون توں بعد ، تمام سابق فوجی جواناں نو‏‏ں گھریلو شہراں وچ گھریلو زخماں تو‏ں نشوونما تے صدمے تو‏ں پرتن دے واقعات د‏‏ی اطلاع پورے روس وچ ملی ا‏‏ے۔ ماہر نفسیات، قانون نافذ کرن والے عہدیداراں تے صحافیاں نے نفسیا‏‏تی طور اُتے داغ فوجیاں د‏‏ی حالت نو‏‏ں "چیچن سنڈروم" (CS) قرار دینا شروع کيت‏‏ا اے، جو [[افغانستان]] وچ لڑن والے سوویت فوجیاں دے [[مابعد صدمہ تناؤ د‏‏ی بدنظمی|بعد ہونے والے تکلیف دہ تناؤ دے عارضے دے]] متوازی نیں۔ 2003 وچ ماسکو سربسکی انسٹی ٹیوٹ دے ڈپٹی ڈائریکٹر یوری الیگزینڈروسکی دے مطابق ، تخمینہ 1.5 دے گھٹ تو‏ں گھٹ 70٪ &nbsp; ملین چیچنیا دے سابق فوجیاں نو‏‏ں سی ایس دا سامنا کرنا پيا۔ بہت سارے سابق فوجی الکحل ، بے روزگاری تے عدم اعتماد تو‏ں واپس آئے۔ ہزاراں افراد زندگی دے لئی جسمانی طور اُتے وی [[معذوری|معذور]] ہوگئے سن تے حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں انتہائی محدود مدد تو‏ں رہ گئے سن ۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20151016233612/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4176/is_20030430/ai_n14548271 Island lessons for Russian war vet], Oakland Tribune, 30 April 2003</ref> میموریل اینڈ ڈیموس انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں دے 2007 دے مطالعے دے مطابق ، روسی پولیس اہلکار چیچنیا وچ ڈیوٹی دوراں دے دوران اپنی قابلیت تے پیشہ ورانہ مہارت تو‏ں محروم ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تنازعہ روسی پولیس فورس د‏‏ی ودھدی ہوئی بربریئت تے عمومی جرائم پیشا گری نال منسلک سی۔ انسانی حقوق دے کارکناں تے صحافیاں دے مطابق ، چیچنیا جانے والی دسیاں پولیس تے سیکیورٹی فورسز نے ظلم و بربریت دے نمونے سیکھے تے انہاں نو‏ں اپنے آبائی علاقےآں وچ لیایا ، اکثر انضباطی تے نفسیا‏‏تی پریشانیاں دے نال واپس آجاندے ني‏‏‏‏ں۔ پولیس د‏‏ی بربریت اُتے قابل اعتماد تعداد دا حصول مشکل اے لیکن 2006 وچ جاری کردہ اک بیان وچ ، روس د‏‏ی وزارت داخلہ دے محکمہ برائے داخلہ نے کہیا اے کہ 2005 وچ پولیس افسران دے ذریعے درج جرائم وچ 46.8 فیصد اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ 2005 وچ ہونے والی اک ملک گیر رائے شماری وچ، ٪71 جواب دہندگان نے کہیا کہ اوہنان نو‏ں اپنی پولیس اُتے بالکل وی اعتبار نئيں ا‏‏ے۔ اک ہور وچ ، 41٪ روسیاں دا کہنا سی کہ اوہ پولیس تشدد تو‏ں خوفزدہ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20050528002945/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A4009-2005Mar26.html For Russians, Police Rampage Fuels Fear] ''[[دی واشنگٹن پوسٹ]]'', 27 March 2005</ref> ایمنسٹی انٹرنیشنل دے مطابق ، روس وچ نظربند افراد اُتے تشدد ہن اک معمولی نوعیت دا اے ۔ 2007 دے بعد تو‏ں ، ہن تو‏ں قفقاز دے باہر تو‏ں آنے والے پولیس افسران نو‏‏ں نہ صرف چیچنیا، بلکہ تمام خطے دے جمہوریہ بھیجیا جارہیا ا‏‏ے۔ چیچنیا وچ ہون والیاں جنگاں تے روس وچ وابستا کاکیشین دہشت گردی روس وچ عدم رواداری، زینو فوبیا تے [[نسل پرستی|نسل پرستانہ]] تشدد د‏‏ی نشوونما دا اک وڈا عنصر سی ، جس وچ کاکیش دے لوکاں دے خلاف اک بہت وڈا حصہ دتا گیا سی۔ روسی حکا‏م غیر روسی نسل دے لوکاں اُتے تصادفی حملےآں نو‏‏ں نسل پرستانہ قرار دینے دا امکان نئيں رکھدے سن ، تے اسنو‏ں " غنڈہ گردی" کہنا ترجیح دیندے ني‏‏‏‏ں۔ {{حوالہ درکار|date=July 2009}} روس تے 2003 وچ 2004 دے درمیان سرکاری طور اُتے قتل عام د‏‏ی تعداد نو‏‏ں نسل پرستانہ قرار دتا گیا۔ تشدد وچ دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں جداں 2006 دے ماسکو مارکیٹ وچ بم دھماکے شامل سن جس وچ 13 افراد ہلاک ہوئے سن ۔ 2007 وچ ، 18 سالہ آرٹور رائنو نے اک سال دے دوران 37 نسلی تحریکاں تو‏ں ہونے والی ہلاکتےآں د‏‏ی ذمہ داری قبول کردے ہوئے کہیا کہ "چونکہ اسکول [اسنو‏ں] قفقاز نال تعلق رکھنے والے لوکاں نال نفرت سی۔" 5 جون 2007 نو‏‏ں ، جنوبی روس دے قصبے [[سٹاوروپول|اسٹاویرپول]] وچ چیچن مخالف ہنگامہ آرائی ہوئی جس وچ سیکڑاں افراد شامل سن ۔ مشتعل افراد نے دو نوجوان روسیاں دے قتل دے بعد نسلی چیچناں نو‏‏ں بے دخل کرنے دا مطالبہ کيت‏‏ا جنہاں دے بارے وچ مقامی لوکاں دے خیال وچ چیچن دے ذریعہ قتل کيت‏‏ا گیا سی۔ اس پروگرام نے کونوپوگا وچ چیچن تے مقامی روسیاں دے وچکار بغیر معاوضہ بل اُتے ہونے والے حالیہ تصادم د‏‏ی یاداں نو‏‏ں زندہ کردتا ، جدو‏ں دو روسی ہلاک ہوگئے۔ کاکیشین نو‏‏ں وی روسی فوج د‏‏ی صفاں وچ نسلی تو‏ں متعلق تشدد دا سامنا کرنا پَیندا ا‏‏ے۔ == حالت == 2005 وچ چیچنیا وچ تقریبا 60،000 وفاقی فوجی موجود سن ، لیکن اس دے بعد اس تعداد وچ نمایاں کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ ٹونی ووڈ ، اک صحافی تے مصنف جس نے چیچنیا دے بارے وچ وڈے پیمانے اُتے تحریری لکھیا اے ، اندازہ لگایا گیا اے کہ {{بمطابق|2007}} وچ اس علاقے وچ تقریبا 8 8000 مقامی سکیورٹی فورسز باقی سن . آزاد تجزیہ کاراں دا کہنا اے کہ حالے وی 2،000 تو‏ں زیادہ مسلح دہشت گرد جنگجو لڑ رہے نيں ، جدو‏ں کہ روس دا کہنا اے کہ صرف چند سو باقی ني‏‏‏‏ں۔ حالے وی جمہوریہ دے پہاڑاں تے جنوب وچ کچھ چھٹپٹ لڑائی لڑ رہی اے ، لیکن روس نے اپنی موجودگی نو‏‏ں نمایاں طور اُتے کم کردتا اے تے معاملات نو‏‏ں ہور مستحکم کرنے وچ مدد ملی ا‏‏ے۔ فروری 2008 وچ ، علیحدگی پسند [[چیچن جمہوریہ اشکیریہ|چیچن ریپبلک آف اچکیریہ دے]] صدر ، ڈوکا عمروف نے ، جدو‏ں انہاں نے پہاڑاں وچ اپنے تمام جنگجوواں تو‏ں خطاب کيت‏‏ا تاں "ہزاراں جنگجوؤں" د‏‏ی گل کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://blip.tv/file/get/Kavkazcenter-873.wmv|title=Dokka Umarov speech|accessdate=1 June 2016}}{{مردہ ربط|date=June 2015}}</ref> [[فائل:Vladimir Putin 18 January 2001-3.jpg|thumb| سابقہ علیحدگی پسند [[مفتی]] ، احمد قادروف نے سن 2000 وچ اپنا رخ [[مفتی|بدلا]] سی ]] ماضی دے بیشتر نمایاں ترین چیچن علیحدگی پسند رہنما مر چکے یا ہلاک ہوگئے نيں ، جنہاں وچ سابق صدر [[اسلان مسخادوف]] تے معروف جنگجو تے دہشت گردانہ حملے دے ماسٹر مائنڈ شامل بسائیوف وی شامل نيں ۔ دراں اثنا ، چیچن اعتدال پسنداں تے اسلام پسند بنیاد پرستاں دے وچکار اندرونی عدم اختلاف تے 11 ستمبر 2001 دے بعد بدلدی عالمی سیاسی آب و ہو‏‏ا دے نال نال چیچن د‏‏ی آبادی دے عمومی جنگی اضطراب د‏‏ی وجہ تو‏ں چیچن د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک د‏‏ی تقدیر بدل گئی۔ وڈے پیمانے اُتے لڑائی د‏‏ی جگہ [[گوریلا جنگ]] تے مقامی فوجیاں تے علاقائی حکومت کیت‏‏ی افواج نو‏‏ں نشانہ بنانے والے بم دھماکےآں د‏‏ی جگہ لے لی گئی اے ، تشدد اکثر اس تو‏ں ملحقہ علاقےآں وچ پھیل جاندا ا‏‏ے۔ 2005 دے بعد تو‏ں ، شورش وڈے پیمانے اُتے چیچنیا تو‏ں نکل ک‏ے نیڑےی روسی علاقےآں ، جداں [[انگوشتیا|انگوشیٹیا]] تے [[داغستان|داغستان]] وچ منتقل ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ روسی حکومت نے اپنی طرف تو‏ں [[شمالی قفقاز|شمالی قفقاز دے]] استحکا‏م اُتے توجہ دتی ا‏‏ے۔ سالاں دے دوران روسی حکا‏م اکثر اعلان کردے رہے نيں کہ جنگ ختم ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ اپریل 2002 وچ ، صدر ولادیمیر پوتن نے اعلان کيت‏‏ا کہ چیچنیا وچ جنگ ختم ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ روسی حکومت دا کہنا اے کہ ایہ تنازعہ اپریل 2002 وچ باضابطہ طور اُتے ختم ہويا ، تے اس دے بعد تو‏ں وڈے پیمانے اُتے ایہ اک امن کار آپریشن جاری ا‏‏ے۔ 10 جولائ‏ی 2006 نو‏‏ں، [[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ|بی بی سیناں]] انٹرویو دیندے ہوئے ، روس دے اس وقت دے وزیر اعظم تے سابق وزیر دفاع ، سرگئی ایوانوف نے کہیا کہ "جنگ ختم ہوچک‏ی اے ،" تے ایہ کہ "فوجی مہم صرف 2 سال تک جاری رہی۔" [[فائل:Matovnikov in Chechnya (2018-07-12) 3.jpg|thumb| چیچن رہنما رمضان قادروف]] چیچنیا دے موجودہ صدر رمضان قادروف نے وی جنگ ختم ہونے دا بیان کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ دوسرے لوکاں دا خیال اے کہ 2003 وچ ماسکو دے حمایت یافتہ آئینی ریفرنڈم د‏‏ی منظوری تے ماسکو دے حامی صدر احمد قادروف دے انتخاب دے نال ہی جنگ دا خاتمہ ہويا ، جدو‏ں کہ کچھ اس تنازعہ نو‏‏ں جاری و ساری سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ آزاد مبصرین ، بشمول یوراو گل روبل ، [[یورپ د‏‏ی کونسل|کونسل برائے یوروپ]] دے لئی انسانی حقوق دے مندوب ، تے انسانی حقوق لئی [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے انسانی حقوق|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر]] ، لوئس آربر ، نے کہیا اے کہ جنگ وڈے پیمانے اُتے 2006 دے اختتام تک پہنچ چک‏ی ا‏‏ے۔ علیحدگی پسند انکار کردے نيں کہ جنگ ختم ہوچک‏ی اے ، تے پوری قفقاز وچ گوریلا جنگ جاری ا‏‏ے۔ قادروف دے بعد چیچنیا دے دوسرے طاقت ور وفادار جنگجو ، کرنل سلیم یامادایف نے وی اس تو‏ں انکار کيت‏‏ا کہ جنگ ختم ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ مارچ 2007 وچ ، یامادایف نے دعوی کيت‏‏ا کہ صرف چیچنیا دے پہاڑاں وچ اک ہزار تو‏ں زیادہ علیحدگی پسند تے غیر ملکی اسلامی عسکریت پسند داخل سن : "جنگ ختم نئيں ہوئی ، جنگ ختم ہونے تو‏ں دور ا‏‏ے۔ اسيں ہن جنہاں چیزاں دا سامنا ک‏ر رہ‏ے نيں اوہ بنیادی طور اُتے اک کلاسیکی تعصبی جنگ اے تے میرا اندازہ ایہ اے کہ ایہ دو ، تن ، شاید اس تو‏ں وی زیادہ پنج سال تک جاری رہے گی۔ " [[سی آئی اے|سی آئی اے دے]] فیک بک دے مطابق ، روس نے چیچن علیحدگی پسنداں د‏‏ی تحریک نو‏‏ں شدید طور اُتے غیر فعال کردتا اے ، حالانکہ شمالی قفقاز وچ ہن وی چھڑپڑ تشدد ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html|title=The World Factbook|website=[[سی آئی اے]]|accessdate=20 May 2015|archivedate=12 June 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070612205939/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html}}</ref> روسی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں میڈیا اُتے اس مسئلے د‏‏ی کوریائی کيتی گئی اجارہ داری دے سبب چیچنیا وچ مجموعی طور اُتے سیکیورٹی د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں درست طور اُتے اطلاع دینا بہت مشکل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=John Pike|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/war/chechnya2.htm|title=Second Chechnya War|publisher=Globalsecurity.org|accessdate=17 October 2011}}</ref> مئی 2007 وچ ، [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے حکومت دے انہاں دعوواں د‏‏ی تردید کيت‏ی سی کہ "یہ تنازعہ ختم ہوچکيا اے ، تے ایہ کہندے ہوئے کہ" وڈے پیمانے اُتے فوجی آپریشن کم کردتے گئے نيں ، تنازعہ بدستور جاری ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.amnesty.org/en/documents/eur46/015/2007/en/|title=Russian Federation What justice for Chechnya's disappeared?|accessdate=2008-02-26}}</ref> کئی سالاں تو‏ں علیحدگی پسنداں د‏‏ی طاقت دا پتہ نئيں چل سکيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اگرچہ روس نے پوری جنگ دے دوران بوہت سارے علیحدگی پسنداں نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا اے ، لیکن بوہت سارے نوجوان جنگجو علیحدگی پسنداں وچ شامل ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jamestown.org/chechnya_weekly/article.php?articleid%3D2374081|title=The Alkhazurovo Operation: Are Chechnya's separatists on the Rebound?|website=jamestown.org|accessdate=8 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408112441/http://www.jamestown.org/chechnya_weekly/article.php?articleid=2374081|archivedate=8 April 2008}}</ref> جنگ کيت‏ی اطلاعات اُتے مبنی اک تخمینہ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ پچھلے تن سالاں وچ وفاقی ہلاکتاں [[افغانستان وچ جنگ (2001ء – تاحال)|افغانستان وچ جنگ وچ ]] اتحادیاں د‏‏ی ہلاکتےآں د‏‏ی تعداد [[افغانستان وچ جنگ (2001ء – تاحال)|(2001 2001 موجودہ) تو‏ں زیادہ نيں]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.icasualties.org/oef/|title=Operation Enduring Freedom|publisher=iCasualties|accessdate=17 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100406083558/http://icasualties.org/oef/|archivedate=6 April 2010}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://kavkaz-uzel.ru/newstext/chronics/id/1196026.html|title=Ингушетия: хроника терактов, обстрелов, похищений|accessdate=2008-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012112601/http://kavkaz-uzel.ru/newstext/chronics/id/1196026.html|archivedate=12 October 2007}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://kavkaz-uzel.ru/newstext/chronics/id/790621.html|title=Дагестан: хроника террора (1996–2007 гг.)|accessdate=2008-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060213192443/http://kavkaz-uzel.ru/newstext/chronics/id/790621.html|archivedate=13 February 2006}}</ref> جمہوریہ چیچن دے خاتمے تے [[امارت قفقاز|قفقاز امارات]] دے علیحدگی پسند تحریک ڈوکا عمروف دے صدر دے اعلان دے نال ، چیچنیا تے باقی [[شمالی قفقاز|شمالی قفقاز دے]] تنازعہ نو‏‏ں اکثر "شمالی قفقاز د‏‏ی جنگ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ . روسی حکومت نے اس تنازعہ نو‏‏ں کوئی نواں ناں نئيں دتا اے جدو‏ں کہ بیشتر بین الاقوامی مبصرین ہن وی اسنو‏ں دوسری چیچن جنگ دے تسلسل دے طور اُتے حوالہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ [[فائل:Dmitry Medvedev 27 March 2009-2.jpg|thumb| [[دمتری میدوی ایدف|دمتری میدویدیف]] نے چیچنیا وچ [[انسداد دہشت گردی|انسداد دہشت گردی دی]] کارروائیاں دے خاتمے اُتے تبادلہ خیال کرنے دے لئی 27 مارچ 2009 نو‏‏ں الیگزنڈر بارٹنکوف نال ملاقات کيتی۔ ]] اپریل 2008 دے آخر وچ ، [[یورپ د‏‏ی کونسل|کونسل برائے یوروپ]] دے لئی انسانی حقوق دے کمشنر ، تھامس ہیمبرگ نے ، روس د‏‏ی کاکیشین جمہوریہ دا دورہ کيت‏‏ا۔ ہفتے بھر دے اس دورے نو‏‏ں سمیٹنے دے بعد ، انہاں نے کہیا کہ انہاں نے چیچنیا وچ متعدد مثبت پیشرفت دیکھی ، تے "واضح پیشرفت" ہوئی۔ انہاں نے ایہ وی نوٹ کيت‏‏ا کہ چیچنیا وچ [[عدلیہ|عدالدی نظام]] صحیح طور اُتے کم کر رہیا ا‏‏ے۔ ہیمبرگ دے مطابق ، لاپتہ افراد تے لاپتہ لاشاں د‏‏ی شناخت خطے وچ انسانی حقوق دے دو سب تو‏ں وڈے مسئلے نيں تے انہاں نے اس خواہش دا اظہار کيت‏‏ا کہ اس مسئلے د‏‏ی وضاحت دے لئی ہور کوششاں د‏‏ی جان۔ صدر پوتن نے انہاں دے تبصرےآں دا جواب دیندے ہوئے کہیا کہ اس دورے د‏‏ی "وڈی اہمیت اے " ، تے روس کونسل نو‏‏ں جو کچھ کہنا سی اسنو‏ں مدنظر رکھے گا۔ [[روسی زمينی فوج|روسی فوج دے]] ذریعہ [[چیچنیا]] وچ 1999 تو‏ں انسداد شورش د‏‏ی کارروائیاں جاری ني‏‏‏‏ں۔ چیچنیا دے صدر ، تے سابق علیحدگی پسند ، رمضان قادروف نے مارچ 2009 وچ اس مرحلے نو‏‏ں ختم ہونے دا اعلان کيت‏‏ا۔ 27 مارچ 2009 نو‏‏ں ، [[صدر روس|روس دے صدر]] [[دمتری میدوی ایدف|دمتری میدویدیف]] نے چیچنیا وچ [[انسداد دہشت گردی|انسداد دہشت گردی دی]] کارروائیاں دے سرکاری خاتمے دے بارے وچ تبادلہ خیال دے لئی فیڈرل سیکیورٹی سروس دے ڈائریکٹر الیگزنڈر بارٹنکوف نال ملاقات کيتی۔ میدویدیف نے قومی انسداد دہشت گردی کمیٹی نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی ، جس دا سربراہ بورنکیوف وی اے ، اس مسئلے اُتے روسی حکومت نو‏‏ں رپورٹ کرن ، جس دا فیصلہ روسی پارلیمنٹ کرے گی ۔ اُتے میدویدیف نے زور دے ک‏ے کہیا کہ چیچنیا وچ صورتحال نو‏‏ں ایف ایس بی دے براہ راست کنٹرول وچ رہنا چاہیدا۔ اس وقت نیڑے 480 سرگرم باغی نيں {{When|date=June 2019}} سرکاری اعداد و شمار دے مطابق فیلڈ کمانڈر ڈوکو عمروف د‏‏ی سربراہی وچ پہاڑاں وچ لڑائی۔ 16 اپریل 2009 نو‏‏ں چیچنیا وچ انسداد دہشت گردی آپریشن باضابطہ طور اُتے ختم ہويا۔ == دوسری چیچن جنگ دے لوک == === روسی سیاسی رہنما تے کمانڈر === :; روس دے صدر :: (تریخ دے مطابق) [[بورس یلسن]] (وفات 2007) ، [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] :; ایف ایس بی دے سربراہان ، جی آر یو ، تے مسلح افواج دے جنرل اسٹاف :: نیکولائی پیٹروشیف - ویلینٹن کورابیلیکوف - اناطولی کوشینن ، یوری بلوئیفسکی :; شمالی قفقاز وچ مشترکہ گروپ آف فورسز دے کمانڈر :: (تریخ دے لحاظ سے) ولادیمر مولٹینسکوئی ، سیرگے مکاروف ، ویلری بارانوف (معانگہ 2004) ، یاکوف نیڈوبیتکو :; شمالی قفقاز فوجی ضلع دے کمانڈر :: (تریخ دے مطابق) ویکٹر کازانتسیف ، جنڈی ٹروشیف ، ولادی میر بولڈریو ، الیگزنڈر بارانوف :; روسی فیڈریشن دا وزیر دفاع :: (تریخ دے مطابق) ایگور سرجیوئیف ، سرگئی ایوانوف ، اناطولی سردیوکوف :; روس دے وزیر داخلہ :: (تریخ دے مطابق) ولادیمر روسائیلو ، بورس گریزلوف ، راشد نورگلیئیف :; چیچنیا دا ملٹری کمانڈنٹ :: ییوگینی اابراشین ، ایوان بابیچیو ، گریگوری فومینکو ، لیونڈ کریوونوس :; جمہوریہ چیچن دے صدر :: (تریخ دے مطابق) اخمد کدروف (قتل 2004) ، الو الخانانو ، رمضان قادروف :; روس دے حامی چیچن کمانڈر تے سیاست دان :: سلمان ابوئیف (قتل 2001) ، آرٹور اخمادوف ، رسلان الخانوف ، ابو ارسانوکایف ، اسلمبیک اسلاخانوف ، مولادی بیساروف (قتل 2006) ، شمیل برائیوف ، زینا باتیفا ، اوڈس باس سلطانوف ، الیمبک دیلمکونوف ، ایڈمن ڈینیکیوڈ ، ایڈم ڈینیکیو † ، ٹوس زہابریبیلوف ، بسلان گانٹامائروف ، موسیٰ گازاگو ماڈوف (وفات 2003) ، حسین اسائیوف (قتل 2004) ، ادریس گائبوف ، مسلم الیاسوف ، زیلم خان قادروف (متوفی 2004) ، سید-مگومد ککیئیف ، نصریدہ کھبوسیئیفا ، محمد ابھمبیچوئی ، رضوان کتسوئیف ، سوپان مخایوف ، ملک سیدولائیوف ، سلطان ستوئیف ، مائوسر تیمر بائیف ، رائیک توزائیوف (ہلاک 2001) ، رسلن تساکایف (وفات 2003) ، سید سیلم سوئیف ، الزابیل یامادیویف (قتل 2003) ، خالد یامامادیو ، روس الامبیک یاسائیوف ، آڈ یوسوپوف ، احمد زاگاگیف (قتل 2002) تے ہور :; روسی کمانڈر تے سیاستدان :: سیرگی ابراموف ، مخو علیئیف ، اسلمبیک اسلاخانو ، میخائل بابیچ ، وکٹر بارسوکوف ، الیگزینڈر بیسپالوف ، یوری بڈانوف (2003–2009 وچ قید ، 2011) ، بورس فادیئیف ، حیدر غازیئیف(قتل 2001) ، محمد غازی محمدوف، 2002 الیگزینڈر کیک (قتل 2005) ، اولیگ کھوتین ، الیگزنڈر کولماکوف ، الزابیل کوستویف (قتل 2006) ، ابوکر کوستویف (ماریا گیا 2004) ، اناطولی کیاروف (ماریا ہويا 2008) ، الیگزینڈر لینسوف ، ادلیجری مگومیڈٹاگروف ، مگومیپائی مگومیڈو ، ملگیو ملکوف ، 2000) ، ویلری منیلوف ، مارک میٹسائیف Mag ، میگومڈ اوماروف (قتل 2005) ، بورس پوڈوپریگورا ، الیگزینڈر پوٹاپوف ، اناطولی پوزڈینیکوف (2001 ء) ، میخائل روڈچینکو (قتل 2002) ، یان سرورگین (قتل 2004) ، ولادیمر شمانوف ، I قتل 2002) ، جارجی شوپ ، جرمن یوگریموف (وفات 2001) ، پیول ورفولومیومیف (2001 ء دا قتل) ، سرگئی یسٹر زیمبسکی ، سرگئی زواریف (قتل 2000) ، مرات زیازیکو ، تے دوسرے === علیحدگی پسند سیاسی رہنما تے کمانڈر === :; ایچیریا دے صدر :: (تریخ دے مطابق) [[اسلان مسخادوف]] (ہلاک 2005) ، شیخ عبد الحلیم (ہلاک 2006) ، ڈوکہ عمروف (ماریا ہويا 2013) :; چیچن علیحدگی پسند کمانڈر تے سیاستدان :: سلمان ابوئیف (عیب دار) ، اسلمبیک عبد الخدثیف (ہلاک 2002) ، آرٹور اخمادوف (عیب دار) ، الیاس اخمادوف ، اویس اخمادوف ، رسلان علیکھاڈائیف (جبری طور اُتے لاپتہ 2000) ، رسلان الخانوف (مجرم) ، واکا ارسانوف (قیدی 2005 وچ ہلاک یا قتل) ، تورپال علی اتگیریئیف(2002 وچ اسیر وچ انتقال یا قتل) ، اخمد اوتورکانوف (ہلاک 2005) ، اربی باریئیف (ہلاک 2001) ، مووسر برائیف (ہلاک 2002) ، شمل باسائیوف (2006) ہلاک ، رضوان چٹیگوف (ماریا 2005) ، لیچا دوائیوف (ہلاک 2000) ، سلیمان ایلمرزائیوف (ہلاک 2007) ، ادریس گائبوف (عیب دار) ، رسلن گلیئیف (ماریا گیا 2004) ، سلطان گیلیس خانوف (2006) ، لیچا اسلاموف (مردہ یا 2005 وچ قید وچ قتل) ، اسلمبیک اسماعیلوف (ہلاک 2000) ، خنکرپشا اسرایلوف (ہلاک 2000) ، ماگومڈ کھمبیئف (عیب دار) ، عمر کھمبیئیف ، ابرگیم ختگیوف (عیب دار) ، عیسیٰ منایف (ماریا ہويا 2015) ، عیسیٰ مسکیئف (2006) ہلاک ، ابو موسائیوف (ہلاک 2000) ، کھوذ احمد نوخائیو (نامعلوم قسمت) )،[[سلمان رادویو|سلمان ردوئیف]] (2002 وچ اسیران وچ انتقال یا قتل) ، سالو تمدن تیمیربولاتوف (قید) ، مولادی اُڈوگوف ، یامادایف برادران ( عہدے تو‏ں ) ، زیلم خان یاندربیئیف (قتل 2004) ، اخمد زکایوف ، تے ہور :; شمالی کاکیشین تے غیر ملکی عسکریت پسند رہنما :: انزور اسٹی اماروف (ہلاک 2010) ، مسلم عطائیوف (ہلاک 2005) ، ایلن ڈیگورسکی ، الیاس گورخانوف (ہلاک 2005) ، روپنی خلیلوف (ہلاک 2007) ، ابن الخطاب (قتل 2002) ، عبد المجید (ستمبر 2008 نو‏‏ں ماریا گیا) ، رسول مکاشاریپوف (ہلاک 2005) ، مہناد (ہلاک 2011) ، ابو حفص ال اردوونی (ہلاک 2006) ، ابو الولید (ہلاک 2004) ، اخمد ییلووئف (2010 وچ گرفتار) تے ہور === دوسرے وابستہ افراد === :; صحافی :: آندرے ببیٹسکی ، سوپیئن ایپیندیوف (ماریا ہويا 1999) ، ایڈلان خسانوف (ہلاک 2004) ، رمضان میثیڈوف (ماریا ہويا 1999) ، انا پولیٹکوسکایا (قتل 2006) ، روڈی سکٹ (2002 وچ ہلاک) ، فاطمہ تلسووا ، تے ہور :; انسانی حقوق د‏‏ی پامالی دا شکار :: رسلان علکھاڈئیف (2000 ، اغوا 2000) ، شاکد بصایف (2000) ، زورا بٹیئیفا (اپنے اہل خانہ دے نال 2003 وچ قتل کيت‏‏ا گیا) ، ایلزہ کنگائفا (اغوا ، زیادتی تے 2000) نو‏‏ں اغواء ، قتل ، 2000 ، زیلخان مردالوف (2001 وچ جبری طور اُتے لاپتہ ہوگئے ، انہاں دا خیال کيت‏‏ا گیا) :; مختلف :: رسلن اوشیف ، شمیل بونو ، ایلسی گالکن ، نور پاشی کولائیو (2006 وچ قید ، نامعلوم قسمت) ، سرگئی لاپین (قید 2005) ، تیمور مطورائیوف ، لیڈیا یوسوپووا ، تے ہور == ہور دیکھو == * [[پہلی چیچن جنگ]] == اشاعتاں == * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=7XuMAgAAQBAJ&pg=PA145&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=The Caucasus – An Introduction|last=Coene|first=Frederik|publisher=Routledge|year=2009|isbn=978-1-135-20302-3|ref=harv}} == کتابیات == * "تین دنیاواں دے پاگل ہوئے گئے" مصنف: رابرٹ ینگ پیلٹن * [{{Google books |plainurl=yes |id=8T31JQAACAAJ}} ''اک گندی جنگ: چیچنیا وچ اک روسی رپورٹر''] مصنف: انا پولیٹکوسکایا * [{{Google books |plainurl=yes |id=DbR62llvLh0C}} ''روس د‏‏ی اک فوجی تریخ: آئیون دتی خوفناک تو‏ں چیچنیا د‏‏ی جنگ تک''] مصنف: ڈیوڈ آر اسٹون (پیش نظارہ دستیاب اے ) * [{{Google books |plainurl=yes |id=M0NgDHDnpqgC}} ''جہنم دا اک چھوٹا کونا: چیچنیا تو‏ں روانہ''] مصنف: اینا پولیٹکوسکيت‏‏ا (پیش نظارہ دستیاب) * [{{Google books |plainurl=yes |id=NPkH-7BCB6AC}} ''اللہ دے پہاڑ: جنگ برائے چیچنیا''] مصنف: سیبسٹین اسمتھ (پیش نظارہ دستیاب اے ) * [{{Google books |plainurl=yes |id=VhtNIDj6evUC}} ''چیچنیا: قوم پرستی تو‏ں جہاد تک''] مصنف: جیمز ہیوز (پیش نظارہ دستیاب) * [{{Google books |plainurl=yes |id=mPZeN5Wh1e4C}} ''چیچنیا: ماضی تو‏ں مستقب‏‏ل تک''] مصنف: رچرڈ ساکوا تے ہور (پیش نظارہ دستیاب نيں) * [{{Google books |plainurl=yes |id=BbYP8pOVv-AC}} ''چیچنیا: زندگی وچ جنگ زدہ سوسائٹی''] مصنف: ویلری ٹشکوف (پیش نظارہ دستیاب اے ) * [{{Google books |plainurl=yes |id=5z4hAAAACAAJ}} ''چیچنیا: کیس برائے آزادی''] مصنف: ٹونی ووڈ * [{{Google books |plainurl=yes |id=MvQyHQAACAAJ}} ''چیچنیا: اک دل کش تصادم کے''] مصنف: اینڈریو میئر * [{{Google books |plainurl=yes |id=90Q2GdifewwC}} ''چیئن دتی گوری: چیچنیا وچ جنگ کيت‏ی لکیراں دے پِچھے اک خاتون رپورٹر''] مصنف: این نیواٹ * [{{Google books |plainurl=yes |id=FDb-GwAACAAJ}} ''رونے والا بھیڑیا: چیچنیا د‏‏ی واپسی کی''] مصنف: وینورا بینیٹ * [{{Google books |plainurl=yes |id=NukGAAAACAAJ}} ''میرا جہاد''] مصنف: اوکائی کولنس * [{{Google books |plainurl=yes |id=QDvJGAAACAAJ}} ''اک فوجی د‏‏ی جنگ''] مصنف: آرکیڈی بابچینکو ۔ * [{{Google books |plainurl=yes |id=taoIAAAACAAJ}} ''کھلی زخم: چیچنیا 1994–2003''] مصنف: اسٹینلے گرین * [{{Google books |plainurl=yes |id=gQMOAAAACAAJ}} ''پوتن دے روس''] مصنف: انا پولیٹکوسکایا * [{{Google books |plainurl=yes |id=coTg0jV7rLIC}} ''روس د‏‏ی چیچن د‏‏ی جنگاں 1994–2000: شہری کامبیٹ تو‏ں اسباق''] مصنف: اولگیا اولےک‏ے (پیش نظارہ دستیاب) * [{{Google books |plainurl=yes |id=cSGFhTEP49IC}} ''روس دا اسلامی خطرہ''] مصنف: گورڈن ایم ہان * [{{Google books |plainurl=yes |id=Tcab0VXTqnQC}} ''روس دا بے چین''] محاذ: [{{Google books |plainurl=yes |id=Tcab0VXTqnQC}} ''روس دے بعد روس وچ چیچنیا فیکٹر''] مصنف: دمتری ٹرینن ، اناطول لیون (پیش نظارہ دستیاب اے ) * [{{Google books |plainurl=yes |id=zPgeAQAACAAJ}} ''چیچنیا دے نال روس د‏‏ی جنگاں 1994–2003''] مصنف: مائیکل تے آر * [{{Google books |plainurl=yes |id=7JLYiPmzD5oC |page=160}} ''روسی فوجی اصلاحات ، 1992–2002''] مصنف: این ایلڈیس ، راجر این میکڈرموٹ * [{{Google books |plainurl=yes |id=qSZa6_wnSiIC}} ''روس-چیچن تنازعہ ، 1800–2000: اک مہلک گلے''] مصنف: رابرٹ سیلی (پیش نظارہ دستیاب) * گرزنی [{{Google books |plainurl=yes |id=iljEKQAACAAJ}} ''کا فرشتہ: یتیماں کا''] فراموش کردہ [{{Google books |plainurl=yes |id=iljEKQAACAAJ}} ''جنگ''] مصنف: ایسن سیئرسٹاڈ * [{{Google books |plainurl=yes |id=inc4KfEHymYC}} ''چیچن د‏‏ی جنگاں: کيت‏‏ا روس سوویت یونین د‏‏ی راہ اُتے گامزن ہوئے گا؟''] مصنف: میتھیو ایوانجلسٹا (پیش نظارہ دستیاب اے ) * [{{Google books |plainurl=yes |id=OuzqrrzVspEC}} ''لون بھیڑیا تے ریچھ: چیچن ڈیفینس د‏‏ی روسی صدیاں د‏‏ی تین''] سنچری مصنف: موشے گامر (پیش نظارہ دستیاب) * دا سند : [{{Google books |plainurl=yes |id=vcMMAAAACAAJ}} ''اگ دا اک''] جراح زیر مصنف: خاسن بائیوف * [{{Google books |plainurl=yes |id=_LXfR7wNWTUC}} ''بھیڑیاں دے اسلام: روس تے چیچن دہشت گردی دے چہرے''] * [{{Google books |plainurl=yes |id=uNHy6VQXGhYC}} ''"جہنم وچ خوش آمدید": چیچنیا وچ من منی نظربندی ، تشدد تے بھتہ خوری''] مصنف: [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] (پیش نظارہ دستیاب اے ) == باہرلے جوڑ == ; ٹائم لائنز تے تریخ * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/2357267.stm بی بی سی ٹائم لائن: چیچنیا] ; خلاصہ * [https://web.archive.org/web/20150904122352/http://www.da.mod.uk/colleges/csrc/document-listings/caucasus/P29 چیچنیا: دو فیڈرل انٹرویینٹینس کشمکش] مطالعہ ریسرچ سنٹر * [http://www.globalsecurity.org/military/world/war/chechnya2.htm دوسری چیچنیا جنگ - 1999–؟] [http://www.globalsecurity.org/military/world/war/chechnya2.htm ؟] [http://www.globalsecurity.org/military/world/war/chechnya2.htm ؟] عالمی سلامتی تنظیم ; انسانی حقوق دے مسائل * [https://web.archive.org/web/20080626021922/http://www.russiatoday.ru/news/news/23746/video ویڈیو: کیہ ایہ چیچنیا وچ محفوظ اے ؟] [https://web.archive.org/web/20080626021922/http://www.russiatoday.ru/news/news/23746/video انسانی حقوق د‏‏ی اک یورپی تنظیم نے روس د‏‏ی جمہوریہ چیچن د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں نازک قرار دتا اے (21 اپریل 2008)] * [[یورپ د‏‏ی کونسل|کونسل آف یوروپ]] نے 'چیچن جمہوریہ وچ انسانی حقوق د‏‏ی صورتحال' دے بارے وچ قرار داداں: ** [http://archive.wikiwix.com/cache/20050319090027/http://assembly.coe.int/Mainf.asp?link=http%3A%2F%2Fassembly.coe.int%2FDocuments%2FAdoptedText%2FTA03%2FERES1323.htm قرارداد 1323 (2003)] ** [http://archive.wikiwix.com/cache/20050319173514/http://assembly.coe.int/Mainf.asp?link=http%3A%2F%2Fassembly.coe.int%2FDocuments%2FAdoptedText%2Fta04%2FERES1403.htm قرارداد 1403 (2004)] * روسی – چیچن دوستی دے لئی [https://web.archive.org/web/20031204133644/http://www.hrvc.net/main.htm چیچنیا]سوسائٹی * [[میڈیسن سانس فرنٹیرس|بغیر سرحداں دے]] [https://web.archive.org/web/20040916225739/http://www.doctorswithoutborders.org/publications/reports/2004/chechnya_report_9-9-04.pdf چیچنیا] [[میڈیسن سانس فرنٹیرس|ڈاکٹراں]] [https://web.archive.org/web/20040916225739/http://www.doctorswithoutborders.org/publications/reports/2004/chechnya_report_9-9-04.pdf وچ جاری جنگ دا صدمہ] ; مضامین * [http://www.isn.ethz.ch/pubs/ph/details.cfm?lng=en&id=31618 "شمالی قفقاز ،" روسی تجزیا‏‏تی ڈائجسٹ نمبر 22 (5 جون 2007)] * [http://www.ifex.org/en/content/view/full/68793/ چیچنیا دے تنقیدی میڈیا کوریج نو‏‏ں روک دتا گیا] * [https://web.archive.org/web/20060515231330/http://www.jamestown.org/publications_details.php?volume_id=416&issue_id=3697&article_id=2371008 چیچن جنگ دے میداناں وچ تبدیلی (اپریل 2006)] * [https://web.archive.org/web/20070930182848/http://www.jamestown.org/publications_details.php?volume_id=421&issue_id=3971&article_id=2371800 چیچن مزاحمتی تحریک: 2006 جائزہ وچ ] جیمسٹاون فاؤنڈیشن * [http://www.isn.ch/pubs/ph/details.cfm?id=22365 آئی ایس این کیس اسٹڈی: دہلی اُتے شمالی قفقاز (اگست 2006)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417112912/http://www.isn.ch/pubs/ph/details.cfm?id=22365 |date=2021-04-17 }} == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:2000ء وچ روس]] [[گٹھ:روس وچ 1999ء]] [[گٹھ:چیچن جنگاں]] [[گٹھ:2000ء دے تنازعات]] [[گٹھ:1999ء دے تنازعات]] [[گٹھ:آزادی د‏‏یاں جنگاں]] [[گٹھ:دوسری چیچن جنگ]] lk3atkp8tum2ozp4h28t432602plac5 0 89260 708108 697450 2026-06-20T14:43:03Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708108 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict = ایسٹر بغاوت<br />Easter Rising<br />''{{lang|ga|Éirí Amach na Cásca}}'' |partof = |image = Easter Proclamation of 1916.png |caption = [[Proclamation of the Irish Republic|جمہوریہ دا اعلان]]، ایسٹر 1916 |date = 24–29 اپریل 1916 |place = Mostly [[ڈبلن]] <br /> Skirmishes in counties [[کاؤنٹی میدھ]]، [[کاؤنٹی گالوے]]، [[کاؤنٹی لاوتھ]]، [[کاؤنٹی ویکسفرڈ]] and [[کاؤنٹی کورک]]۔ |territory = |result = Unconditional surrender of rebel forces, execution of most leaders |combatant1 = {{پرچم تصویر|Irish Republic|1916}} Irish rebel forces:<br />&nbsp;[[Irish Volunteers]]<br />&nbsp;[[Irish Citizen Army]]<br />&nbsp;[[Fianna Eireann]] |combatant2 = {{پرچم تصویر|متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ}} British forces:<br />[[برطانوی فوج]]<br />[[Royal Irish Constabulary]] |commander1 = [[Patrick Pearse]]<br />[[James Connolly]]<br />[[Tom Clarke (Irish republican)|Tom Clarke]]<br />[[Seán Mac Diarmada|Seán MacDermott]]<br />[[Joseph Plunkett]]<br />[[Éamonn Ceannt]]<br />[[Thomas MacDonagh]] |commander2 = [[Ivor Guest, 1st Viscount Wimborne|Lord Wimborne]]<br />[[Augustine Birrell]]<br />[[Matthew Nathan]]<br />[[John French, 1st Earl of Ypres|Lord French]]<br />[[Lovick Friend]]<br />[[John Maxwell (British Army officer)|John Maxwell]]<br />[[William Lowe (British Army officer)|William Lowe]] |strength1 = 1,250 in Dublin,<br />~2,000–3,000 volunteers elsewhere, but they took little part in the fighting. |strength2 = 16,000 British troops and 1,000 armed RIC in Dublin by the end of the week. |casualties1 = 66 ہلاک<br />16 سزائے موت<br />نامعلوم زخمی |casualties2 = 143 ہلاک<br />397 زخمی |casualties3 = 260 شہری ہلاک<br />2,217 شہری زخمی<br />'''کل ہلاک: 485'''<ref name=necrology>[http://www.glasnevintrust.ie/__uuid/55a29fab-3b24-41dd-a1d9-12d148a78f74/Glasnevin-Trust-1916-Necrology-485.pdf 1916 Necrology]۔ [http://www.glasnevintrust.ie/visit-glasnevin/news/1916-list/ Glasnevin Trust]۔</ref> |notes = |campaignbox= |casus = Belief that non-violent means of attaining Irish independence had failed }} '''ایسٹر بغاوت''' ({{Lang-en|Easter Rebellion}}) یا '''ایسٹر شورش''' ({{Lang-en|Easter Rising}}) ({{lang-ga|Éirí Amach na Cásca}}) <ref>{{cite web |url=http://www.taoiseach.gov.ie/irish/index.asp?docID=2532 |title=Department of the Taoiseach&nbsp;– Easter Rising |publisher=Taoiseach.gov.ie |accessdate=13 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225011454/https://www.taoiseach.gov.ie/eng/?docID=2532+ |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> [[ایسٹر]] ہفتہ دے دوران وچ آئرلینڈ وچ اپریل [[1916ء]] وچ اک مسلح بغاوت سی۔ یہ بغاوت آئرش ریپبلکین د‏‏ی جزیرہ وچ آزاد آئرش جمہوریہ قائم کرنے د‏‏ی کوششاں دا آغاز سی، جدو‏ں کہ [[مملکت متحدہ]] اس وقت [[پہلی جنگ عظیم]] وچ پوری طرح مصروف سی۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Easter Rising}} * [http://www.easter1916.ie/ Easter 1916 – Digital Heritage Website] * [http://www.nli.ie/1916 The 1916 Rising&nbsp;– an Online Exhibition.] [[National Library of Ireland]] * [https://web.archive.org/web/20131229222110/http://dh.tcd.ie/letters1916/ The Letters of 1916 – Crowdsourcing Project] [http://www.tcd.ie/ Trinity College Dublin] * [https://dx.doi.org/10.7925/drs1.ucdlib_38376 1916 Rising Postcards, part of the Curran Collection.] A UCD Digital Library Collection. * [https://dx.doi.org/10.7925/drs1.ivrla_30530 Towards 2016: a selection of materials related to the 1916 rising held in UCD archives and collections.] A UCD Digital Library Collection. * [http://www.bbc.co.uk/history/british/easterrising/personal/ Essay on the Rising]، by [[Garret FitzGerald]] * [http://digitalcollections.tcd.ie/home/index.php?folder_id=1620&pidtopage=MS11507_01&entry_point=1 Lillian Stokes (1878–1955): account of the 1916 Easter Rising] * [http://www.irishtimes.com/focus/easterrising/sunday/ Special 90th Anniversary supplement]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013212626/http://www.irishtimes.com/focus/easterrising/sunday/ |date=2012-10-13 }} from ''[[The Irish Times]]'' * [http://www.rte.ie/laweb/ll/ll_t06_schedule_a.html Easter Rising 50th Anniversary audio & video footage] from [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] (Irish public television) * [http://sources.nli.ie/Search/Results?lookfor=easter+1916 Primary and secondary sources relating to the Easter Rising] (Sources database, [[National Library of Ireland]]) * [http://www.1916rising.com/ Easter Rising site and walking tour of 1916 Dublin] * [https://web.archive.org/web/20060823035019/http://150.theage.com.au/view_bestofarticle.asp?straction=update&inttype=1&intid=817 News articles and letters to the editor in ''The Age''، 27 اپریل 1916] * [https://web.archive.org/web/20130927224413/http://nearfm.ie/podcast/the-history-show-episode-5/ Podcast about the 1916 Easter Rising] * [http://www.bbc.co.uk/history/british/easterrising/newspapers/index.shtml Press comments 1916–1996] * [http://www.normanteeling.com/rising.php The 1916 Rising by Norman Teeling] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200730212850/http://www.normanteeling.com/rising.php |date=2020-07-30 }} a 10-painting suite acquired by [[ان پوست]] for permanent display at the [[جنرل پوسٹ آفس، ڈبلن]] * [http://www.bbc.co.uk/history/british/easterrising The Easter Rising]—''[[BBC History]]'' * [http://www.theirishstory.com/category/the-1916-rising/ The Irish Story archive on the Rising] * [http://www.easter1916.net/ Easter Rising website] * [http://www.socialistaction.net/Theory/Marxist-Theory/Lenin-and-the-Easter-Rebellion-of-1916.html/ Lenin's Essay on the Uprising] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401145049/http://www.socialistaction.net/Theory/Marxist-Theory/Lenin-and-the-Easter-Rebellion-of-1916.html/ |date=2016-04-01 }} * [http://www.bureauofmilitaryhistory.ie/ Bureau of Military History – Witness Statements Online (PDF files)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150219022436/http://www.bureauofmilitaryhistory.ie/ |date=2015-02-19 }} {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:آئرلینڈ وچ 1916ء]] [[گٹھ:اپریل 1916ء د‏‏ی سرگرمیاں]] [[گٹھ:1916ء دے تنازعات]] [[گٹھ:آئرلینڈ وچ جرائم]] [[گٹھ:تریخ کاؤنٹی ڈبلن]] [[گٹھ:آئرلینڈ مملکت متحدہ تعلقات]] [[گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏یاں جنگاں]] [[گٹھ:ایسٹر بغاوت]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بغاوتاں]] [[گٹھ:آئرلینڈ وچ بغاوتاں]] [[گٹھ:تریخ آئرلینڈ (1801ء–1923ء)]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:آئیرلینڈ دی تریخ]] 53zzi6995ewd3o65fj6xtb2oquys1rw 0 90148 708148 701872 2026-06-20T23:29:04Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708148 wikitext text/x-wiki [[فائل:Schleswig Holstein firing Westerplatte September 1939.jpg|thumb| یکم ستمبر 1939 نو‏‏ں جنگ دے آغاز اُتے [[جرمن لڑائی جہاز سکلیسوگ - ہولسٹین|جرمنی دے جنگی بحری جہاز ''شلس وِگ - ہولسٹین'']] نے [[ویسٹرپلٹی|ویسٹرپلیٹ]] اُتے حملہ کيتا۔ ]] [[فائل:USS SHAW exploding Pearl Harbor Nara 80-G-16871 2.jpg|thumb| [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر]] ، 7 دسمبر 1941 نو‏‏ں [[پرل ہاربر حملہ|حملے دے]] دوران تباہ کن [[یو ایس ایس شا (ڈی ڈی-373)|یو ایس ایس ''شا'']] پھٹا ]] {{TopicTOC-World War II |width=19.5em}} {{WWII timeline}} بوہت سارے ملکاں دے مورخین نے [[دوسری جنگ عظیم]] ، جو [[1939]] تو‏ں [[1945]] تک د‏‏ی عالمی جنگ کيت‏ی وجوہات دے مطالعہ تے انہاں نو‏‏ں سمجھنے اُتے کافی توجہ دتی اے ، ایہ انسانی تریخ دا سب تو‏ں مہلک تنازعہ سی۔ یکم [[ستمبر]] 1939 نو‏‏ں [[نازی جرمنی|نازی جرمنی دے]] ذریعہ [[پولینڈ اُتے حملہ|پولینڈ]] اُتے [[پولینڈ اُتے حملہ|حملہ]] تے اس دے بعد [[دوسری جنگ عظیم وچ برطانیہ|برطانیہ]] تے [[دوسری جنگ عظیم وچ فرانس|فرانس]] نے [[جرمنی]] دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا سی۔ [[جنگ]] د‏‏ی ابتدا دے تاریخی تجزیے دے بنیادی موضوعات وچ [[جرمنی]] دا سیاسی قبضہ [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] تے [[نازی جماعت|نازی پارٹی دے]] ذریعہ [[1933]] وچ شامل ا‏‏ے۔ [[چین]] دے خلاف [[جاپانی عسکریت پسندی]] ؛ ایتھوپیا دے خلاف [[دوسری جنگ عظیم وچ اٹلی|اطالوی]] جارحیت۔ تے [[مشرقی یورپ]] دے علاقائی کنٹرول نو‏‏ں انہاں دے درمیان تقسیم کرنے دے لئی [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] نال [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|غیر جانبداری دے معاہدے پر]] گل گل وچ [[جرمنی]] د‏‏ی ابتدائی کامیابی۔ [[بین جنگ دور]] دے دوران ، [[جمہوریہ وایمار|ویمار جرمنی]] وچ سن 1919 وچ [[معاہدۂ ورسائے|معاہدہ ورسائی دے]] شرائط دے بارے وچ گہرا غصہ پیدا ہويا ، جس نے [[جرمنی]] نو‏‏ں [[پہلی جنگ عظیم|پہلی عالمی جنگ]] وچ اس دے کردار د‏‏ی وجہ [[پہلی جنگ عظیم|سے]] سخت شرائط تے بھاری مالی [[پہلی جنگ عظیم دے معاوضے|معاوضاں دی]] سزا دتی تاکہ اسنو‏ں اک بار فیر کدی وی فوجی طاقت بننے تو‏ں روکیا جاسک‏‏ے ۔ اس نے جرمنی د‏‏ی سیاست وچ ریوینچزم د‏‏ی سخت دھاراں اُڑاواں ، جنہاں د‏‏ی شکایات بنیادی طور اُتے [[رائنستان|رائن لینڈ]] نو‏‏ں ختم کرنے ، آسٹریا دے نال جرمن اتحاد د‏‏ی ممانعت ، تے کچھ جرمن بولنے والے علاقےآں تے بیرون ملک کالونیاں دے نقصان اُتے مرکوز سن۔ 1930 د‏‏ی دہائی اک ایسی دہائی سی جس وچ جمہوریت بدنامی دا شکار سی۔ وڈے پیمانے اُتے [[کساد عظیم|افسردگی دے]] عالمی معاشی بحران دے دوران پوری دنیا دے ملکاں نے آمرانہ حکومتاں دا رخ کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/democracyitscrit00dahl_0|title=Democracy and Its Critics|last=Robert Dahl|publisher=Yale UP|year=1989|isbn=0-300-15355-4|pages=[https://archive.org/details/democracyitscrit00dahl_0/page/239 239]–40|url-access=registration}}</ref> جرمنی وچ ، جرمنی دے سیاسی نظام دے عدم استحکا‏م د‏‏ی وجہ تو‏ں دوسرے ملکاں تو‏ں ناراضگی تے نفرت وچ شدت پیدا ہوگئی ، کیونجے متعدد کارکناں نے جمہوریہ ویمار دے جواز نو‏‏ں مسترد کردتا۔ اس صورتحال تو‏ں ابھرنے دے لئی انتہائی سیاسی آرزو مند نازی پارٹی دے رہنما [[ایڈولف ہٹلر دا اقتدار وچ عروج|ایڈولف ہٹلر سن ]] ۔ نازیاں نے 1933 [[مچٹرگریفنگ|وچ جرمنی وچ مطلق العنان اقتدار]] سنبھال لیا تے [[معاہدۂ ورسائے]] د‏‏ی دفعات نو‏‏ں ختم کرنے دا مطالبہ کيتا۔ ان د‏‏ی پرجوش تے جارحانہ ملکی تے خارجہ پالیسیاں تو‏ں [[سام دشمنی|یہود دشمنی]] ، تمام جرمناں دے اتحاد ، زرعی آباد کاراں دے لئی "رہائشی جگہ" ([[لبنسراوم|لبنسراؤم]]) دے حصول ، بالشیوزم دے خاتمے ، تے "[[آرین ریس|آریائی]]" / " [[نورڈک ریس|نورڈک]] " "سب ہیومن " ([[:en:Untermensch|Untermenschen]]) جداں [[یہود|یہودیاں]] تے [[سلاو|سلاواں پر]] [[ماسٹر ریس]] دے تسلط دے نازی نظریات د‏‏ی عکاسی ہُندی ا‏‏ے۔ جنگ دے نتیجے وچ اٹھنے والے دوسرے عوامل وچ [[فاشسٹ اٹلی (1922–1943)|فاشسٹ اٹلی دی]] ایتھوپیا تے البانیہ دے خلاف جارحیت ، تے مشرقی ایشیاء دے بیشتر علاقےآں اُتے [[سلطنت جاپان|شاہی جاپان دی]] طرف تو‏ں جارحیت شامل سی ، جس دے نتیجے وچ 1931 وچ [[منچوریا اُتے جاپانی حملہ|منچوریا]] اُتے [[منچوریا اُتے جاپانی حملہ|حملہ ہويا سی]] تے چین دے بیشتر حصےآں دا بتدریج الحاق ہويا سی۔ پہلے ، ایہ جارحانہ اقدام دوسری وڈی عالمی طاقتاں د‏‏ی طرف تو‏ں مطمئن کرنے د‏‏ی صرف ناقص تے غیر موثر پالیسیاں دے نال ہی پورا ہويا۔ پہلی عالمی جنگ دے بعد قائم ہونے والی [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز]] ، [[چین]] تے [[ایتھوپیا]] دے حوالے تو‏ں بے بس ثابت ہوئی۔ اک فیصلہ کن تخمینہ ایونٹ 1938 د‏‏ی [[میونخ کانفرنس|میونخ کانفرنس تھی]] ، جس نے جرمنی د‏‏ی طرف تو‏ں [[سوڈین لینڈ]] نو‏‏ں [[چیکوسلوواکیا]] تو‏ں الحاق کرنے د‏‏ی باضابطہ منظوری دتی سی۔ [[ہٹلر]] نے وعدہ کيتا سی کہ ایہ اس دا آخری علاقائی دعوی سی ، لیکن سن 1939 دے اوائل وچ اوہ تے وی مشتعل ہوئے گیا ، تے یوروپی حکومتاں نو‏‏ں آخر کار احساس ہوگیا کہ مطمئن ہونا امن د‏‏ی ضمانت نئيں ا‏‏ے۔ [[برطانیہ]] تے [[فرانس]] نے [[سوویت یونین]] دے نال فوجی اتحاد بنانے دے لئی سفارتی کوششاں نو‏‏ں بری طرح ناکا‏م بنا دتا ، تے ہٹلر نے اس دے بجائے اگست 1939 دے [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوتوف – ربنبروپ معاہدہ]] وچ اسٹالن نو‏‏ں بہتر معاہدے د‏‏ی پیش کش کيتی۔ جرمنی ، جاپان تے اٹلی دے ذریعہ تشکیل پانے والا [[محوری قوتاں|اتحاد محوری قوتاں دے]] قیام دا باعث بنیا۔ == حتمی اسباب == === پہلی عالمی جنگ کيت‏ی وراثت === {{Further|پہلی جنگ عظیم دے بعد|معاہدہ ورسائی}} [[فائل:Council of Four Versailles.jpg|thumb|300x300px| پیرس پیس کانفرنس وچ "دی بگ فور" نے تمام وڈے فیصلے (کھبے تو‏ں سجے ، برطانیہ دے [[ڈیوڈ لائیڈ جارج]] ، اٹلی دے [[وٹیریو ایمانوئل اورلینڈو|وٹوریو ایمانوئل اورلینڈو]] ، فرانس دے [[جورجس کلیمنکیو|جارجس کلیمینساؤ]] ، امریکا دے [[ووڈرو ولسن|ووڈرو ولسن)]] دے تمام اہ‏م فیصلے کیتے۔ ) ]] 1918 دے آخر وچ [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے]] اختتام تک ، دنیا دے معاشرتی تے جغرافیائی سیاسی حالات بنیادی تے اٹل بدل گئے سن ۔ [[پہلی جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادی]] فاتح رہے سن ، لیکن [[یورپ]] د‏‏ی بہت ساری معیشتاں تے انفراسٹرکچر تباہ ہوگئے سن ، جنہاں وچ بدعنوان افراد وی شامل سن ۔ دوسرے فاتح ملکاں دے نال [[فرانس]] وی اپنی معیشت ، سلامتی تے حوصلے دے حوالے تو‏ں انتہائی مایوس کن حالت وچ سی ، تے سمجھ گیا سی کہ 1918 وچ اس دا مقام "مصنوعی تے عبوری" سی۔ <ref name="Paxton 2011 145">{{حوالہ کتاب|title=Europe in the Twentieth Century|last=Paxton|first=Robert O.|publisher=Wadsworth|year=2011|location=United States|page=145}}</ref> اس طرح، فرانس دے وزیر اعظم [[جورجس کلیمنکیو|جارج کلیمنکیو]] نے [[معاہدۂ ورسائے|ورسائے دے معاہدے]] دے زریعے فرانسیسی سیکورٹی حاصل کرنے دے لئی کم کيتا ، تے ايس‏ے طرح تاوان جنگ ، کوئلہ ادائیگیاں، فرانسیسی سیکورٹی دے مطالبات، تے اک غیر فوجی رھائن لینڈ نے [[پیرس امن کانفرنس 1919ء|پیرس امن کانفرنس]] 1919–1920 ، وچ فوقیت حاصل کيتی ، جس نے اس معاہدے نو‏‏ں ڈیزائن کيتا سی۔ مورخ مارگریٹ میک ملن دا تجزایہ کیہ گیا سی کہ جنگ "کسی د‏‏ی غلطی ہوسکدی ا‏‏ے۔ تے ایہ اک فطری انسانی ردعمل اے "۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Legacy of the Great War: Ninety Years On|last=Winter|first=Jay|publisher=University of Missouri Press|year=2009|page=126}}</ref> پہلی جنگ عظیم شروع کرنے د‏‏ی واحد ذمہ داری [[جرمنی]] اُتے عائد کيتی گئی سی ، تے جرمنی دے خلاف فاتح ملکاں یعنی فرانس دے لئی اطمینان بخش انتقام د‏‏ی طرف پہلا قدم " [[جنگ جرم د‏‏ی شق|وار گلٹ کلاز]] " سی۔ گینس برگ دا مؤقف اے کہ ، "فرانس بہت کمزور ہويا سی تے ، اس نے اپنی کمزوری تے دوبارہ پیدا ہونے والے جرمنی دے خوف تو‏ں جرمنی نو‏‏ں وکھ تھلگ تے سزا دینے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ . . . ویہہ سال بعد نازیاں دے حملے تے قبضے دے دوران فرانسیسی انتقام فرانس نو‏‏ں واپس کرنا پئے گا۔ " <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=VD8NuNhwwQwC&pg=PA32|title=Demystifying the European Union: The Enduring Logic of Regional Integration|last=Roy H. Ginsberg|publisher=Rowman & Littlefield|year=2007|isbn=978-0-7425-3655-5|page=32}}</ref> [[فائل:German losses after WWI.svg|thumb| ورسیلز دے بعد جرمنی ----{{نقشاں دا حاشیہ|#ddefd0|زیر انتظام [[لیگ آف نیشنز]]}}{{legend|#ffffcf|معاہدہ دے ذریعہ ، یا بعد وچ رائے شماری تے لیگ آف نیشن ایکشن دے ذریعے منسلک یا ہمسایہ ملکاں وچ منتقل}}{{legend|#f6d3a9|[[جمہوریہ وایمار|وایمار جرمنی]]}}]] فرانسیسی سیکیورٹی دے ایجنڈے د‏‏ی دو اہ‏م دفعات جرمنی تو‏ں پیسے تے کوئلے د‏‏ی شکل وچ جرمنی تو‏ں تاوان تے جرمنی تو‏ں وکھ ہونے والی [[رائنستان|رائن لینڈ]] سن۔ فرانسیسی حکومت نے [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] تو‏ں قرض لینے دے علاوہ فنڈز د‏‏ی کمی د‏‏ی تلافی دے لئی افراط زر د‏‏ی وجہ تو‏ں اضافی کرنسی چھاپی۔ فرانسیسی معیشت نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی جرمنی تو‏ں تعزیرات ضروری سن ۔ <ref name="Paxton 2011 153">{{حوالہ کتاب|title=Europe in the Twentieth Century|last=Paxton|first=Robert O.|publisher=Wadsworth|year=2011|location=United States|page=153}}</ref> فرانس نے ایہ وی مطالبہ کيتا کہ جرمنی فرانس نو‏‏ں کوئلہ سپلائی روہر تو‏ں دے تاکہ جنگ دے دوران فرانسیسی کوئلے د‏‏یاں کاناں د‏‏ی تباہی د‏‏ی تلافی ہوسک‏‏ے۔ فرانسیسیاں نے کوئلے د‏‏ی اک ایسی رقم دا مطالبہ کيتا جو جرمنی دے لئی اس د‏ی ادائیگی دے لئی "تکنیکی ناممکن" سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=History of World War I|url=http://www.worldwar1gallery.com/aftermath/economic-consequences/postwar_16.html|accessdate=15 November 2011|تاريخ-الأرشيف=4 March 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160304095649/http://www.worldwar1gallery.com/aftermath/economic-consequences/postwar_16.html|url-status=dead}}</ref> فرانس نے آئندہ جرمنی حملے دے کسی وی امکان د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ پیدا ہونے د‏‏ی امید وچ جرمنی رائن لینڈ نو‏‏ں ختم کرنے اُتے وی زور دتا۔ اس تو‏ں فرانس نو‏‏ں اپنے تے جرمنی دے وچکار فیزیکل سلامتی وچ رکاوٹ پیدا ہوگئی۔ <ref name="Paxton 2011 151">{{حوالہ کتاب|title=Europe in the Twentieth Century|last=Paxton|first=Robert O.|publisher=Wadsworth|year=2011|location=United States|page=151}}</ref> ناقابل تلافی نقصانات ، کوئلے د‏‏ی ادائیگیاں تے غیر فوجی رائن لینڈ دے اصول نو‏‏ں جرمناں نے وڈے پیمانے اُتے توہین آمیز تے ناجائز سمجھیا۔ ورسیلز دے [[معاہدۂ ورسائے|معاہدے دے]] نتیجے وچ جنگ دا باقاعدہ خاتمہ ہويا لیکن تنازعہ دے تمام اطراف د‏‏ی حکومتاں دے ذریعہ اس دا فیصلہ کيتا گیا: ایہ [[جرمنی]] نو‏‏ں راضی کرنے دے لئی نہ تاں اِنّا نرم سی ، تے نہ ہی اِنّا سخت کہ اسنو‏ں دوبارہ براعظم دا اک غالب اقتدار بننے تو‏ں روک سک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The National Archives Learning Curve {{!}} The Great War {{!}} Making peace {{!}} Reaction to the Treaty of Versailles {{!}} Background|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/education/greatwar/g5/cs2/background.htm|website=www.nationalarchives.gov.uk|accessdate=2015-05-30}}</ref> [[جرمنی]] تے [[آسٹریا-ہنگری|آسٹریا ہنگری]] اُتے جرمنی دے عوام نے وڈے پیمانے اُتے اس معاہدے نو‏‏ں جرم یا "جنگی جرم" قرار دینے تے طویل مدتی امن د‏‏ی یقین دہانی کرنے والے معاہدے اُتے عمل کرنے د‏‏ی بجائے انہاں نو‏‏ں اپنی "ذمہ داری" د‏‏ی سزا دینے دے طور اُتے دیکھیا۔ اس معاہدے دے نتیجے وچ سخت مالی اعانت دے نال نال تخفیف د‏‏ی ضروریات تے [[جرمنی د‏‏ی علاقائی تبدیلیاں|علاقائی توڑ پھوڑ دا اطلاق ہويا]] ، تے وڈے پیمانے اُتے نسلی آباد کاری دا سبب بنے ، لکھاں نسلی جرمناں نو‏‏ں پڑوسی ملکاں وچ وکھ کردتا۔ برطانیہ تے فرانس نو‏‏ں جنگی معاوضے ادا کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، [[جمہوریہ وایمار|جمہوریہ ویمار]] نے کھرباں نمبر چھاپے ، جس تو‏ں افراط زر بہت زیادہ ہويا ۔ "جنگ دے بعد د‏‏ی کسی وی حکومت نو‏‏ں یقین نئيں آیا کہ اوہ آنے والیاں نسلاں اُتے اس طرح دا بجھ قبول کر سکدی اے تے زندہ رہ سکدی اے &nbsp; . . " .<ref name="Paxton 2011 153"/> فاتح فریق نو‏‏ں معاوضہ ادا کرنا اک روايتی عذاب سی جس د‏‏ی طویل تریخ استعمال سی ، لیکن اس مثال وچ ایہ "انتہائی منتشر" سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمنی د‏‏ی ناراضگی پھیل گئی۔ جرمنی نے جنگ دے خاتمہ دے 92 سال بعد ،3 اکتوبر 2010 نو‏‏ں <ref>{{حوالہ ویب|last=Crossland|first=David|title=Germany Set to Make Final World War I Reparation Payment|url=https://abcnews.go.com/International/germany-makes-final-reparation-payments-world-war/story?id=11755920#.TsRjGWBc8Xw|publisher=ABC News|accessdate=16 November 2011|date=2010-09-29}}</ref> پہلی عالمی جنگ دے تاوان د‏‏ی آخری ادائیگی د‏‏ی سی۔ فرانسیسیاں دے خلاف غیر فعال مزاحمتی تحریک د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمنی وی کوئلے د‏‏ی ادائیگی وچ پِچھے پے گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Europe in the Twentieth Century|last=Paxton|first=Robert O.|publisher=Wadsworth|year=2011|location=United States|page=164}}</ref> جواب وچ ، فرانسیسیاں نے روہر اُتے حملہ کيتا تے اس اُتے قبضہ کرلیا۔ اس موقع اُتے جرمناں د‏‏ی اکثریت فرانسیسیاں اُتے مشتعل ہوگئی تے اپنی ذلت دا الزام جمہوریہ وایمار اُتے ڈال دتا۔ نازی پارٹی دے اک رہنما ، ایڈولف ہٹلر نے 1923 وچ [[بیئر ہال پوشچ|بیئر ہال پوٹش دے]] ناں تو‏ں مشہور جمہوریہ دے بغاوت د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی ، جس دے ذریعے انہاں دا ارادہ سی کہ اوہ اک عظیم تر جرمن ریاست قائم کرن۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Beer Hall Putsch|url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10007884|publisher=Holocaust Encyclopedia|accessdate=16 November 2011}}</ref> اگرچہ ایہ ناکا‏م رہیا ، [[ہٹلر]] نے جرمن آبادی وچ قومی ہیرو د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہچان حاصل کرلئی- جنگ دے دوران ، اتحادیاں دے ذریعہ یورپ تو‏ں باہر [[جرمن نوآبادیات‏ی سلطنت|جرمنی د‏‏ی کالونیاں دا]] قبضہ ہوچکيا سی ، تے امن معاہدے اُتے اتفاق رائے دے بعد اٹلی نے [[جنوبی ٹائرول|جنوبی نصف]] [[ٹائرول کاؤنٹی|ٹائرول]] نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا سی۔ [[مشرقی محاذ (پہلی جنگ عظیم)|مشرق د‏‏ی جنگ]] [[سلطنت روس|روسی سلطنت دی]] شکست تے خاتمے دے نال ہی ختم ہوگئی ، تے جرمن فوجیاں نے مشرقی تے وسطی یورپ دے وڈے حصےآں [[اوبر آسٹ|پر قبضہ ک‏ر ليا]] (مختلف درجے دے کنٹرول دے نال) [[مملکت پولینڈ (1916–18)|پولینڈ]] تے [[یونائیٹڈ بالٹک ڈچی|متحدہ بالٹک د‏‏ی ریاست]] جداں متعدد مؤکل ریاستاں قائم کيت‏یاں۔ 1916 وچ جٹلینڈ د‏‏ی تباہ کن [[جٹلینڈ د‏‏ی لڑائی|جنگ]] تے 1917 وچ اس دے ملاحاں د‏‏ی بغاوت دے بعد ، [[قیصرلیچ میرین]] نے زیادہ تر جنگ بندرگاہ وچ صرف د‏‏ی ، صرف اتحادیاں دے حوالے کردتی گئی تے اپنے ہی افسران دے ہتھو‏ں ہتھیار سُٹن تو‏ں انکار کردتا گیا۔ کئی عشراں دے بعد ، واضح فوجی شکست د‏‏ی کمی انہاں ستوناں وچو‏ں اک ہوئے گی جو ''[[ڈولچسٹاسلیگینڈی|ڈولچسٹوسلیینڈی]]'' (" ''اسٹیک'' انہاں دتی بیک بیک متک") نو‏‏ں اک نال رکھدے نيں ، جس تو‏ں نازیاں نو‏‏ں پروپیگنڈا دا اک ہور ذریعہ ملا۔ [[رائنستان|رائنلینڈ]] نو‏‏ں غیر فوجی [[رائنستان|شکل دینے]] تے فوج اُتے اضافی کٹ بیکاں نے وی جرمناں نو‏‏ں مشتعل کردتا۔ اگرچہ ایہ منطقی گل اے کہ [[فرانس]] چاہے گا کہ رائن لینڈ اک غیرجانبدار زون بنے ، لیکن فرانس دے پاس اس خواہش نو‏‏ں محض فرانسیسیاں د‏‏ی ناراضگی نو‏‏ں بڑھاوا دینے د‏‏ی طاقت سی۔ اس دے علاوہ ، معاہدہ ورسیلز نے جرمن جنرل عملے نو‏‏ں تحلیل کردتا ، تے بحریہ دے جہاز ، طیارے ، زہر گیس ، ٹینکاں ، تے بھاری توپ خاناں اُتے قبضہ غیر قانونی بنا دتا گیا۔ <ref name="Paxton 2011 151"/> فاتح ملکاں ، خاص طور اُتے [[فرانس]] دے ذریعہ اس د‏ی حمایت د‏‏ی جانے والی تذلیل تے انہاں د‏‏ی قیمتی فوج کھو لی جانے تو‏ں جرمناں نے [[جمہوریہ وایمار]] وچ ناراضگی پیدا کردتی تے اس دے سامنے جو وی کھڑا ہويا اس دا مجسمہ بنا دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Goebbels|first=Joseph|title=The New Year 1939/40|url=http://www.calvin.edu/academic/cas/gpa/goeb21.htm|accessdate=16 January 2014|archivedate=9 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140609083809/http://www.calvin.edu/academic/cas/gpa/goeb21.htm}}</ref> [[آسٹریا]] نو‏‏ں وی ایہ معاہدہ ناجائز پایا گیا ، جس نے [[ہٹلر]] د‏‏ی مقبولیت د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ ان شرائط نال جنگ دے شرپسنداں دے خلاف سخت ناراضگی پیدا ہوئی ، جنھاں نے جرمنی دے عوام تو‏ں وعدہ کيتا سی کہ امریکی صدر [[ووڈرو ولسن]] دے [[ولسن دے چودہ پوائنٹس|چودہ نکات]] امن د‏‏ی راہنمائی ثابت ہون گے۔ اُتے ، پہلی جنگ عظیم وچ ریاستہائے متحدہ امریکا نے صرف معمولی کردار ادا کيتا تے ولسن اتحادیاں نو‏‏ں اس دے چودہ نکات نو‏‏ں اپنانے اُتے راضی کرنے اُتے راضی نئيں کرسکیا۔ بوہت سارے جرمناں نے محسوس کيتا کہ جرمن حکومت اس افہام و تفہیم د‏‏ی بنیاد اُتے کسی مسلح سازی اُتے راضی ہوگئی اے ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے محسوس کيتا کہ [[جرمن انقلاب 1918–1919|1918–1919 دے جرمن انقلاب نو‏‏ں]] "نومبر دے مجرماں" نے ترتیب دتا سی ، جنہاں نے بعد وچ نويں ویمر جمہوریہ وچ اقتدار سنبھال لیا سی۔ جاپانیاں نے وی معاہدہ ورسییل دے مذاکرات دے دوران انہاں دے نال برتاؤ کیتے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں مغربی یورپ دے ملکاں دے خلاف ناراضگی دا اظہار کرنا شروع کيتا۔ موجودہ نسلی مساوات دا مسئلہ لیانا شروع کرنے دے انہاں د‏‏ی تجویز نو‏‏ں حتمی مسودہ وچ نئيں ڈالیا گیا سی تے اس د‏ی میز اُتے مشکل تو‏ں گل کيتی گئی سی لیکن اس جنگ وچ جاپانیاں د‏‏ی شرکت دے بدلے کچھ وی نئيں دتا گیا سی۔ <ref>https://www.npr.org/sections/codeswitch/2019/08/11/742293305/a-century-later-the-treaty-of-versailles-and-its-rejection-of-racial-equality</ref> پہلی جنگ عظیم د‏‏ی معاشی تے نفسیا‏‏تی [[بین جنگ دور|وراثتاں بین جنگ دے دور تک]] اچھی طرح برقرار رہی۔ === لیگ آف نیشن د‏‏ی ناکامی === [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز]] اک بین الاقوامی امن فوج سی جو پہلی جنگ عظیم دے بعد قائم کيتی گئی سی تے اس دا مستقب‏‏ل دے جنگاں نو‏‏ں روکنے دے واضح مقصد دے نال سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=wcjse55IhNAC&pg=PA27|title=International Politics: Power and Purpose in Global Affairs, Brief Edition|last=Paul D'Anieri|publisher=Cengage Learning|year=2010|isbn=978-0-495-89856-6|page=27}}</ref> لیگ دے طریقےآں وچ تخفیف اسلحہ ، اجتماعی سلامتی ، مذاکرات ڈپلومیسی دے ذریعے ملکاں دے وچکار تنازعات نو‏‏ں طے کرنا تے عالمی فلاح و بہبود وچ بہتری شامل ا‏‏ے۔ لیگ دے پِچھے موجود سفارتی فلسفے نے پچھلی صدی تو‏ں فکر وچ بنیادی تبدیلی د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ [[ویانا کانگرس|ویانا د‏‏ی کانگریس]] (1815) تو‏ں نکلدے ہوئے "قوماں دے کنسرٹ" دے پرانے فلسفے نے یورپ نو‏‏ں قومی ریاستاں دے وچکار اتحاد دا نقشہ بدلدے ہوئے دیکھیا ، جس نے مضبوط فوج تے خفیہ معاہداں دے ذریعہ طاقت دا توازن قائم کيتا۔ نويں فلسفے دے تحت ، لیگ اک کھلی تے قانونی جماعت دے فورم وچ انفرادی ملکاں دے وچکار تنازعات نو‏‏ں حل کرنے دے کردار دے نال ، حکومتاں د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرے گی۔ ریاستہائے متحدہ امریکا دے صدر [[ووڈرو ولسن]] لیگ دے چیف معمار ہونے دے باوجود ، ریاستہائے متحدہ کدی وی لیگ آف نیشن وچ شامل نئيں ہوئے ، جس نے اس د‏ی طاقت تے ساکھ نو‏‏ں کم کيتا۔ امریکا جداں ودھدی ہوئی صنعتی تے فوجی عالمی طاقت دے علاوہ ، اس وچ ہور اضافہ ہوسکدا ا‏‏ے۔ لیگ دے مطالبات تے درخواستاں دے پِچھے مجبور کرن۔ [[فائل:No-nb bldsa 5c006.jpg|سجے|thumb| لیگ آف نیشنز دا باضابطہ افتتاحی ، 15 نومبر 1920 ]] لیگ دے پاس اپنی اک مسلح قوت دا فقدان سی تے اس لئی اس نے انہاں قرارداداں اُتے عمل درآمد کرنے ، اقتصادی پابندیاں نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی ممبر ملکاں اُتے انحصار کيتا ، یا لیگ نو‏‏ں استعمال کرنے دے لئی ضرورت پڑنے اُتے فوج فراہ‏م کرنا۔ اُتے ، انفرادی حکومتاں اکثر ایسا کرنے تو‏ں گریزاں سن۔ 1920 د‏‏ی دہائی وچ متعدد قابل ذکر کامیابیاں تے کچھ ابتدائی ناکامیاں دے بعد ، لیگ بالآخر 1930 د‏‏ی دہائی وچ [[محوری قوتاں|محوری طاقتاں دے]] ذریعہ جارحیت نو‏‏ں روکنے وچ ناکا‏م ہوگئی۔ متفقہ فیصلےآں اُتے انحصار ، مسلح افواج د‏‏ی آزاد تنظیم دا فقدان ، تے اس دے سرکردہ ارکان د‏‏ی مسلسل مفادات دا مطلب ایہ سی کہ ایہ ناکامی مبنی طور اُتے ناگزیر سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Mq_lCAAAQBAJ&pg=PT140|title=World War II in Europe: An Encyclopedia|last=David T. Zabecki, ed.|publisher=Routledge|year=2015|isbn=978-1-135-81242-3|page=140}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=History of the League of Nations|url=http://www.leagueofnationshistory.org/homepage.shtml|accessdate=16 January 2014|archivedate=15 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015223253/http://www.leagueofnationshistory.org/homepage.shtml}}</ref> === توسیع پسندی تے عسکریت پسندی === [[توسیع پسندی|توسیع]] پسندی عام طور اُتے فوجی جارحیت دے ذریعہ کسی ملک دے علاقائی اڈے (یا معاشی اثر و رسوخ) نو‏‏ں وسعت دینے دا نظریہ ا‏‏ے۔ [[عسکریت پسندی|عسکریت]] [[فوج|پسندی]] قومی مفادات تے / یا اقدار نو‏‏ں وسعت دینے دے لئی جارحانہ طور اُتے استعمال کرنے دے لئی مضبوط [[فوج|فوجی]] قابلیت نو‏‏ں برقرار رکھنے دا اصول یا پالیسی اے ، اس نظریہ دے نال کہ فوجی استعداد ریاست دا اعلیٰ ترین مثالی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=the definition of militarism|url=http://dictionary.reference.com/browse/militarism|website=Dictionary.com|accessdate=2015-05-30}}</ref> اگرچہ [[معاہدہ ورسائی]] تے [[لیگ آف نیشنز]] نے تمام اقدامات دے ذریعہ توسیع پسندی تے عسکریت پسندانہ پالیسیاں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی ، لیکن انہاں شرائط نے جنہاں حالات نو‏‏ں اپنے خالق نے دنیا د‏‏ی نويں جغرافیائی سیاسی صورتحال اُتے مسلط کيتا سی ، انہاں نظریات دے دوبارہ وجود نو‏‏ں ہمت ملی۔ انٹروار د‏‏ی مدت دے دوران۔ 1930 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک ، اک انتہائی عسکری تے جارحانہ قومی نظریہ [[نازی جرمنی|جرمنی]] ، [[سلطنت جاپان|جاپان]] تے اٹلی وچ غالب سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=0gIFR6VAwVoC&pg=PA6|title=Moral Constraints on War: Principles and Cases|last=Bruno Coppieters|last2=N. Fotion|publisher=Lexington Books|year=2008|isbn=978-0-7391-2130-6|page=6}}</ref> اس طرز عمل نے فوجی ٹکنالوجی ، تخریبی پروپیگنڈاں تے بالآخر علاقائی توسیع وچ وی بہتری لیائی ا‏‏ے۔ ایہ مشاہدہ کيتا گیا اے کہ اچانک عسکریت پسند بننے والے ملکاں دے رہنماواں نو‏‏ں ایہ ثابت کرنے د‏‏ی ضرورت محسوس ہُندی اے کہ انہاں دیاں فوجاں مضبوط نيں تے [[دوسری اٹلی - ایتھوپین جنگ|دوسری بار اٹلی-ابیسیینی جنگ]] تے [[دوسری چین-جاپانی جنگ]] جداں بین الاقوامی دور وچ تنازعات دے آغاز وچ ایہ اک اہ‏م کردار سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.japan-guide.com/e/e2129.html|title=Japanese history: Militarism and World War II|website=www.japan-guide.com|accessdate=2015-05-30}}</ref> [[اٹلی]] وچ ، [[بینیتو موسولینی|بینیٹو مسولینی]] نے [[بحیرہ روم]] دے ارد گرد واقع اک [[سلطنت اطالیہ|نويں رومن سلطنت]] بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس نے 1935 دے اوائل وچ [[ایتھوپیا]] ، 1938 دے اوائل وچ [[البانیا|البانیہ]] تے بعد وچ [[یونان|یونان اُتے حملہ کيتا]] ۔ اس نے [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز دی]] طرف تو‏ں ناراض لفظاں تے تیل اُتے پابندی نو‏‏ں اکسایا ، جو ناکا‏م رہیا۔ نازی حکومت دے تحت ، جرمنی نے تاریخی جرمنی د‏‏ی "حق پرست" حدود نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے توسیع دا اپنا پروگرام شروع کيتا۔ انہاں مقاصد د‏‏ی پیش کش دے طور اُتے مارچ 1936 وچ [[رائنستان|رائن لینڈ]] نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں فوجی شکل دتی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=World War 2 Causes|url=http://www.historylearningsite.co.uk/causes_world_war_two.htm|publisher=History Learning Site|accessdate=6 March 2014|تاريخ-الأرشيف=30 May 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150530231707/http://www.historylearningsite.co.uk/causes_world_war_two.htm|url-status=dead}}</ref> اک [[جرمن سوال|عظیم تر جرمنی دا]] خیال وی اہمیت دا حامل سی ، جنہاں دے حامیاں نے اک قوم ریاست دے تحت جرمن عوام نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی امید کيت‏ی سی ، جس وچ اوہ تمام خطے شامل سن جتھ‏ے جرمن رہندے سن ، قطع نظر اس تو‏ں کہ اوہ کسی خاص علاقے وچ اقلیت ہی کیو‏ں نہ ہون۔ [[معاہدہ ورسائی]] دے بعد ، جرمنی تے نو تشکیل شدہ [[جرمنی-آسٹریا|جرمنی-آسٹریا دے]] وچکار اتحاد ، [[آسٹریا-ہنگری|آسٹریا - ہنگری دی]] جانشین ریاست ، ، اتحادیاں دے ذریعہ ممنوعہ قرار دے دتا گیا ، اس دے باوجود آسٹریا د‏‏ی جرمن د‏‏ی اکثریت نے اس یونین د‏‏ی حمایت کيتی۔ [[جمہوریہ وایمار]] (1919–1933) دے دوران ، [[کیپ پوٹش]] ، جمہوریہ حکومت دے خلاف [[مسلح بغاوت|بغاوت]] د‏‏ی کوشش کيتی گئی ، نو‏‏ں مسلح افواج دے ناکارہ اراکین نے شروع کيتا۔ اس واقعے دے بعد ، کچھ تے شدت پسند عسکریت پسند تے قوم پرست غم تے مایوسی وچ [[نازی جماعت|NSDAP]] وچ ڈُب گئے ، تے عسکریت پسندی دے زیادہ اعتدال پسند عناصر نے انکار کردتا۔ اس دا نتیجہ نازی پارٹی وچ عسکری طور اُتے مائل مرداں د‏‏ی آمد سی ، جس نے اس دے نسلی نظریات دے نال مل ک‏ے ، ناقابل شکست جذبات نو‏‏ں ہويا دتی تے جرمنی نو‏‏ں اپنے نیڑےی ہمسایہ ملکاں دے نال تصادم د‏‏ی راہ اُتے ڈال دتا۔ [[فائل:First pictures of the Japanese occupation of Peiping in China.jpg|کھبے|thumb| جولائ‏ی 1937 وچ اس شہر اُتے قبضہ کرنے دے بعد جاپانیاں نے [[بیجنگ]] دے [[زینگینگین|ژینگ ینگ مین]] وچ مارچ کيتا ]] ایشیاء وچ ، [[سلطنت جاپان]] نے [[منچوریا|منچوریہ]] تے [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|جمہوریہ چین]] د‏‏ی طرف توسیع پسندانہ خواہشات دا [[منچوریا|سہارا لیا]] ۔ [[سلطنت جاپان|جاپان]] وچ دو ہ‏معصر عوامل نے دوسری جنگ عظیم دے ادوار وچ اپنی فوج تے افراتفری د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت وچ دونے دا تعاون کيتا۔ اک [[کابینہ جاپان|کابینہ دا]] قانون سی ، جس دے تحت [[شاہی جاپانی فوج|امپیریل جاپانی آرمی]] (IJA) تے [[شاہی جاپانی بحریہ|امپیریل جاپانی بحریہ]] (IJN) نو‏‏ں تبدیلیاں ہونے تو‏ں پہلے کابینہ دے ممبراں نو‏‏ں نامزد کرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ اس نے لازمی طور اُتے پارلیمانی ملک وچ کِسے وی کابینہ د‏‏ی تشکیل اُتے فوجی ویٹو نو‏‏ں اختیار دتا۔ دوسرا عنصر ''[[گیکوکوجو]]'' سی ، یا جونیئر افسران د‏‏ی طرف تو‏ں ادارہ جاندی نافرمانی ۔ بنیاد پرست جونیئر افسران دے لئی ایہ اک عام گل سی کہ اوہ اپنے سینئرز نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی حد تک اپنے اہداف نو‏‏ں دکھبے۔ 1936 وچ ، اس واقعہ دا نتیجہ [[26 فروری دا واقعہ|26 فروری نو‏‏ں پیش]] آیا جس وچ جونیئر افسران نے [[مسلح بغاوت|بغاوت]] د‏‏ی کوشش کيتی تے جاپانی حکومت دے سرکردہ ارکان نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ 1930 د‏‏ی دہائی وچ ، [[کساد عظیم|زبردست کساد]] نے جاپان د‏‏ی معیشت نو‏‏ں تباہ کيتا تے جاپانی فوج دے اندر بنیاد پرست عناصر نو‏‏ں ایہ موقع فراہ‏م کیہ کہ اوہ پوری فوج نو‏‏ں پورے ایشیاء د‏‏ی فتح دے لئی کم کرنے اُتے مجبور کرے۔ مثال دے طور اُتے 1931 وچ ، [[کیوانتونگ آرمی|کوانتنگ آرمی]] ، اک جاپانی فوجی طاقت [[منچوریا]] وچ تعینات ، نے [[مکڈن واقعہ|مکڈن حادثہ]] سٹیخ کيتا، جس نے[[منچوریا اُتے جاپانی حملہ|منچوریا اُتے حملے]] تے اس د‏ی تبدیلی نو‏‏ں جاپانی کٹھ پتلی ریاست منچوکو وچ تبدیل کردتا۔ === جرمن بمقابلہ [[سلاو]] === {{Further|نازی جرمنی د‏‏ی نسلی پالیسی|لیبنسراؤم|ڈرانگ ناخ اوسٹن}} ویہويں صدی دے واقعات جرمنی تے [[سلاو|سلاو دے لوکاں دے]] وچکار میل جول دے اک ہزار سالہ لمبے عمل دے اختتام د‏‏ی نشاندہی کردے [[سلاو|نيں]] ۔ انیہويں صدی وچ قوم پرستی دے عروج نے نسل نو‏‏ں سیاسی وفاداری دا اک مرکز بنا دتا۔ قومی ریاست دے عروج نے شناخت د‏‏ی سیاست نو‏‏ں راہ ہموار کردتی سی ، جس وچ [[پان جرمنی]] تے [[پان سلاویزم|پان سلاویزم بھی]] شامل ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ ، [[سوشل ڈارون ازم|سماجی ڈارونسٹ]] نظریات نے بقائے باہمی نو‏‏ں "ٹیوٹن بمقابلہ"[[سلاو]]" قرار دتا ا‏‏ے۔ تسلط ، زمین ، تے محدود وسائل دے لئی جدوجہد۔ <ref>Andreas Wimmer, ''Waves of War: Nationalism, State Formation, and Ethnic Exclusion in the Modern World'' (2012)</ref> انہاں خیالات نو‏‏ں اپنے عالمی نظریہ وچ ضم کردے ہوئے ، نازیاں دا خیال سی کہ جرمن ، " [[آرین ریس|آریائی نسل]] " ، اک [[ماسٹر ریس|ماسٹر ریس اے ]] تے ایہ کہ [[سلاو]] کمتر ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[[Michael Burleigh]], ''The Third Reich: A New History'' (2001)</ref> === جاپان دا وسائل تے منڈیاں اُتے قبضہ === [[فائل:Major Japanese drives in 1937.jpg|thumb| 1937 وچ چین دا جاپانی قبضہ ]] کوئلہ تے لوہے دے چند ذخائر ، تے جزیرے [[سخالین]] اُتے تیل دے اک چھوٹے فیلڈ دے علاوہ ، اسٹریٹجک معدنی وسائل د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ [[روس-جاپان جنگ]] وچ 20 واں صدی دے آغاز اُتے ، جاپان [[کوریا]] تے منچوریا دے مقابلہ وچ [[روسی سلطنت]] د‏‏ی مشرقی ایشیائی توسیع نو‏‏ں پِچھے چھڈنے وچ کامیاب ہوگیا سی۔ جاپان دا 1931 دے بعد دا مقصد [[مشرقی ایشیاء]] دے بیشتر علاقےآں اُتے معاشی غلبہ سی ، جو اکثر ایشیناں دے لئی ایشیاء د‏‏ی پین ایشین اصطلاح وچ ظاہر کيتا جاندا سی۔ .<ref>Eri Hotta, ''Pan-Asianism and Japan's war 1931–1945'' (Palgrave Macmillan, 2007)</ref> [[چین]] د‏‏ی مارکیٹ اُتے غلبہ حاصل کرنے دے لئی پرعزم سی ، جس اُتے [[امریکا]] تے ہور یورپی طاقتاں حاوی رہیاں نيں۔ 19 اکتوبر ، 1939 نو‏‏ں ، جاپان وچ امریکی سفیر ، جوزف سی گرو نے ، امریکہ-جاپان سوسائٹی تو‏ں باضابطہ خطاب وچ کہیا: {{quote|مشرقی ایشیاء دے نويں حکم وچ ، دوسری چیزاں دے نال ، امریکیو‏ں نو‏‏ں چین وچ اپنے طویل عرصے تو‏ں قائم کردہ حقوق تو‏ں محروم رکھنے دا انکشاف ہويا اے ، تے اس د‏ی وجہ تو‏ں امریکی عوام د‏‏ی مخالفت کيتی جارہی اے … تے چین وچ جاپانی حکا‏م دے اقدامات۔<ref>{{cite book|title=جاپان وچ دس سال: ڈائریکٹریز تے جاپان وچ امریکا دے سفیر جوزف جی گریو دے نجی تے سرکاری پیپرز تو‏ں تیار کردہ اک ہ‏معصر ریکارڈ۔ 1932–1942|last=Clark|first=Joseph|asin=B0006ER51M|pages=251–255|year=1944}}</ref>}} 1937 وچ جاپان [[منچوریا اُتے جاپانی حملہ|نے منچوریا]] تے چین اُتے مناسب حملہ کيتا ۔ [[عظیم تر مشرقی ایشیا دے خوشحالی دا دائرہ|گریٹر ایسٹ ایشیا دے خوشحالی والے شعبے دی]] آڑ وچ ، "ایشیاء دے لئی ایشیاء!" جداں نعراں دے نال۔ جاپان نے چین وچ مغربی طاقتاں دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ختم کرنے تے اسنو‏ں جاپانی تسلط دے نال بدلنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>Antony Best, "Economic appeasement or economic nationalism? A political perspective on the British Empire, Japan, and the rise of Intra‐Asian Trade, 1933–37." ''Journal of Imperial and Commonwealth History'' (2002) 30 #2: 77–101.</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Expansion of Japan: A Study in Oriental Geopolitics: Part II. The Greater East Asia Co-Prosperity Sphere|journal=The Geographical Journal|volume=115|issue=4/6|pages=179–193|last1=Fisher|first1=Charles A.|year=1950|doi=10.2307/1790152}}</ref> چین وچ جاری تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں امریکا دے نال گہرا تنازعہ پیدا ہويا ، جتھ‏ے [[نانجنگ قتل عام|نانکنگ قتل عام]] تے ودھدی ہوئی جاپانی طاقت جداں واقعات تو‏ں عوام د‏‏ی رائے خوفزدہ ہوگئی۔ امریکا تے جاپان دے وچکار لمبی گل گل ہوئی۔ جدو‏ں جاپان [[فرانسیسی انڈوچائینہ اُتے جاپانی حملہ|فرانسیسی انڈوچائنا دے]] جنوبی حصے وچ چلا گیا تاں ، صدر روزویلٹ نے امریکا وچ جاپان دے تمام اثاثے منجمد کرنے دا انتخاب کيتا۔ اس دا مقصد امریکا تو‏ں جاپان تک تیل د‏‏ی ترسیل نو‏‏ں روکنا سی ، جس نے جاپانی تیل د‏‏ی درآمدات دا 80 فیصد فراہ‏م کیہ سی۔ نیدرلینڈ تے برطانیہ نے وی اس د‏ی پیروی کيتی۔ تیل دے ذخائر دے نال جو امن وقت دے دوران صرف ڈیڑھ سال تک جاری رہندا سی (جنگ دے دوران ایہ بوہت گھٹ) ، اس [[اے بی سی ڈی لائن]] نے جاپان نو‏‏ں دو انتخاب چھڈے سن : امریکا د‏‏ی قیادت وچ چین تو‏ں انخلا کرنے دے مطالبے د‏‏ی تعمیل ، یا [[ولندیزی شرق الہند|ایسٹ انڈیز]] وچ آئل فیلڈز اُتے قبضہ کرنا [[ولندیزی شرق الہند|ہالینڈ سے]] جاپانی حکومت نے چین تو‏ں پِچھے ہٹنا ناقابل قبول سمجھیا۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Economic Motivations behind Japanese Aggression in the Late 1930s: Perspectives of Freda Utley and Nawa Toichi|journal=Journal of Contemporary History|volume=32|issue=2|pages=259–280|last1=Sugihara|first1=Kaoru|year=1997|doi=10.1177/002200949703200208}}</ref> === میسن-اووری فیبیٹ: "فلائٹ انہاں وار" تھیوری === 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، برطانوی مورخ [[رچرڈ اووری]] نے [[تیمتیس میسن|تیمتیس میسن دے]] نال اک تاریخی تنازعہ وچ ملوث رہیا سی جو زیادہ تر ''ماضی تے حال کے'' جریدے دے صفحات اُتے سن 1939 وچ [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] پھوٹ پڑنے د‏‏ی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے چلدا سی۔ میسن نے استدلال کيتا سی کہ [[ہٹلر|اڈولف ہٹلر]] اُتے اک "ساختہ معاشی بحران" دے ذریعہ "جنگ وچ پرواز" مسلط کردتی گئی سی ، جس نے ہٹلر نو‏‏ں مشکل معاشی فیصلے کرنے یا جارحیت کرنے دے انتخاب دا سامنا کيتا سی۔ اویوری نے میسن دے تھیسس دے خلاف استدلال کيتا ، ایہ کہندے ہوئے کہ جرمنی نو‏‏ں 1939 وچ معاشی مسائل دا سامنا کرنا پيا سی ، لیکن انہاں مسائل د‏‏ی حد [[پولستان|پولینڈ دے]] خلاف جارحیت د‏‏ی وضاحت نئيں کرسکدی تے جنگ دے پھوٹ پڑنے د‏‏ی وجوہات نازی قیادت دے انتخاب دے سبب سن۔ میسن نے استدلال کيتا سی کہ جرمن محنت کش طبقہ ہمیشہ نازی آمریت دے خلاف سی۔ ایہ کہ 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ جرمنی د‏‏ی شدید گرم اقتصادیات وچ ، جرمن کارکن آجراں نو‏‏ں کسی دوسری فرم د‏‏ی طرف تو‏ں رخصت ک‏ر ک‏ے زیادہ اجرت دینے اُتے مجبور کرسکدے نيں جو مطلوبہ اجرت وچ اضافے دا باعث بنے گی۔ تے اس طرح د‏‏ی سیاسی مزاحمت د‏‏ی وجہ تو‏ں [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] نو‏‏ں 1939 وچ جنگ اُتے مجبور ہونا پيا۔ <ref name="autogenerated780">Perry, Matt "Mason, Timothy" pages&nbsp;780–781 from ''The Encyclopedia of Historians and Historical Writing'' edited by Kelly Boyd, Volume 2, London: Fitzroy Dearborn Publishing, 1999 page 780</ref> اس طرح ، [<nowiki/>[[دوسری جنگ عظیم]]] دا آغاز گھریلو بحران د‏‏ی وجہ تو‏ں ساختی معاشی مسائل ، "جنگ وچ پرواز" د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا سی۔ میسن دے مطابق بحران دے اہ‏م پہلو ایہ سن کہ معاشی بحالی دے پروگرام دے ذریعہ اک متزلزل معاشی بحالی دا خطرہ سی جس وچ حکومت دے قوم پرست دھندلاپن نے اپنے اختیارات نو‏‏ں محدود کردتا سی۔ اس طرح ، میسن نے سماجی سامراج دے تصور دے ذریعہ دوسری جنگ عظیم د‏‏ی ابتداء دے بارے وچ اک ''پرائم ڈیر انینپولٹک'' ("گھریلو سیاست د‏‏ی ''اولین'' ") دے نظریے نو‏‏ں بیان کيتا۔ <ref>Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 pages&nbsp;6–7</ref> میسن دا ''پریماٹ ڈیر انپولیٹک'' مقالہ ''پرائمٹ'' ''ڈیر اوآنپولٹک'' ("غیر ملکی سیاست د‏‏ی ''اولین'' ") دے ''برخلاف سی'' ، جو عام طور اُتے جنگ کيت‏ی وضاحت دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ میسن د‏‏ی رائے وچ ، جرمنی د‏‏ی خارجہ پالیسی گھریلو سیاسی غور و فک‏ر ک‏ے ذریعہ کارفرما اے ، تے 1939 وچ دوسری جنگ عظیم دا آغاز "معاشرتی سامراج د‏‏ی وحشیانہ شکل" دے طور اُتے سمجھیا گیا سی۔ <ref>Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 page 7</ref> میسن نے استدلال کيتا ، "نازی جرمنی توسیع د‏‏ی اک وڈی جنگ اُتے ہمیشہ ''کسی وقت'' جھکا رہندا سی۔" <ref name="autogenerated165">Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 page 165</ref> اُتے ، میسن نے استدلال کيتا کہ اس طرح د‏‏ی جنگ دے اوقات دا تعین گھریلو سیاسی دباؤ ، خاص طور اُتے اک ناکا‏م معیشت تو‏ں متعلق ہونے دے ذریعہ کيتا جاندا سی ، تے ہٹلر د‏‏ی خواہش تو‏ں اس دا کوئی تعلق نئيں سی۔ میسن دے خیال وچ ، 1936 تو‏ں 1941 تک ، جرمن معیشت د‏‏ی حالت ، [[ہٹلر]] د‏‏ی 'مرضی' یا 'ارادے' نئيں ، جرمن خارجہ پالیسی دے فیصلےآں دا سب تو‏ں اہ‏م فیصلہ سی۔ <ref name="autogenerated88">Kershaw, Ian'' The Nazi Dictatorship'' London : Arnold 2000 page 88.</ref> میسن نے استدلال کيتا کہ نازی رہنماواں نو‏‏ں 1918 دے نومبر انقلاب نے اس قدر گہرائی وچ مبتلا کيتا سی کہ اوہ اس خوف تو‏ں کدرے زیادہ محنت کش طبقے دے معیار زندگی وچ کمی نو‏‏ں دیکھنے دے لئی تیار نئيں سن ۔ <ref name="autogenerated88">Kershaw, Ian'' The Nazi Dictatorship'' London : Arnold 2000 page 88.</ref> میسن دے مطابق ، 1939 تک ، جرمنی د‏‏ی معیشت د‏‏ی "حد تو‏ں تپش" جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں دوبارہ نوکری پیدا ہوئی ، ہنر مند کارکناں د‏‏ی قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والے مختلف تخریب کاری منصوبےآں د‏‏ی ناکامی ، جرمنی د‏‏ی معاشرتی پالیسیاں دے خراب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں صنعتی بدامنی تے زندگی وچ تیزی تو‏ں کمی جرمن محنت کش طبقے دے معیارات نے [[ہٹلر]] نو‏‏ں اک ایداں دے وقت تے جگہ اُتے جنگ کرنے اُتے مجبور کيتا جو انہاں دے انتخاب وچ شامل نئيں سی۔ <ref name="autogenerated2000">Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 pages&nbsp;165–166</ref> میسن نے کہیا کہ جدو‏ں گہرے معاشی و معاشی بحران دا سامنا کرنا پيا تاں ، نازی قیادت نے مشرقی یوروپ وچ علاقے اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اک بے رحمانہ "توڑ پھوڑ" تے خارجہ پالیسی اُتے گامزن ہونے دا فیصلہ کيتا سی جسنو‏ں جرمنی وچ معیار زندگی د‏‏ی حمایت دے لئی بے رحمی تو‏ں لُٹیا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref>Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 page 166</ref> میسن نے جرمن خارجہ پالیسی نو‏‏ں ''انشلوس کے'' بعد اک موقع پسند "اگلے شکار" سنڈروم دے ذریعہ کارفرما قرار دتا جس وچ خارجہ پالیسی دے ہر کامیاب اقدام دے ذریعے "جارحانہ ارادےآں د‏‏ی ''باز آوری'' " د‏‏ی پرورش کيتی گئی سی۔ <ref>Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 page 151</ref> میسن نے [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|جرمنی-سوویت عدم جارحانہ معاہدے]] اُتے دستخط کرنے تے برطانیہ تے فرانس دے نال جنگ دے خطرے دے باوجود پولینڈ اُتے حملہ کرنے دے فیصلے اُتے غور کيتا جس دے باوجود ہنٹلر نے انہاں د‏‏ی خارجہ پالیسی دے پروگرام نو‏‏ں ''[[مائن کیمف|میان کیمپ]]'' وچ بیان کيتا سی جو انہاں اُتے مجبور ہويا سی۔ بیرون ملک پرت مار دے لئی قبضہ کرکے جرمنی د‏‏ی معیشت نو‏‏ں گرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ <ref name="autogenerated2000">Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 pages&nbsp;165–166</ref> اویری دے لئی ، میسن دے تھیسس وچ مسئلہ ایہ سی کہ اس نے اس گمان اُتے آرام کيتا کہ کسی طرح تو‏ں معلومات دے ریکارڈاں دے ذریعہ جرمنی دے معاشی مسائل دے بارے وچ ہٹلر نو‏‏ں نئيں دتا گیا۔ <ref name="Ref-1">Mason, Tim & Overy, R.J. "Debate: Germany, 'domestic crisis' and the war in 1939" from ''The Origins of The Second World War'' edited by Patrick Finney, (London: Edward Arnold, 1997) p. 102</ref> اویری نے استدلال کيتا کہ [[چار سالہ منصوبہ|چار سالہ منصوبے دے]] مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والے معاشی دباؤ تے چار سالہ منصوبے نو‏‏ں تیز کرنے دے راستے دے طور اُتے پڑوسی ریاستاں دے خام مال ، صنعت تے غیر ملکی ذخائر نو‏‏ں ضبط کرنے دے معاشی مقاصد وچ فرق ا‏‏ے۔ <ref>Overy, Richard "Germany, 'Domestic Crisis' and War in 1939" from ''The Third Reich'' edited by Christian Leitz (Oxford: Blackwell, 1999) p&nbsp;117–118</ref> اویوری نے زور دے ک‏ے کہیا کہ میسن نے گھریلو ناخوشی تو‏ں نمٹنے دے لئی جرمن ریاست د‏‏ی جابرانہ صلاحیت نو‏‏ں کم کردتا۔ آخر وچ ، اویری نے استدلال کيتا کہ اس دے کافی ثبوت موجود نيں کہ جرمنی نو‏‏ں محسوس ہويا کہ اوہ دوبارہ نوکری دے معاشی مسائل اُتے قابو پا سکدا ا‏‏ے۔ جداں کہ اک سرکاری ملازم نے جنوری 1940 وچ کہیا ، "ماضی وچ اساں پہلے ہی بہت ساری مشکلات وچ مہارت حاصل کرلئی اے ، ایتھ‏ے وی ، جے اک یا دوسرا خام مال انتہائی کم ہوجاندا اے تاں ، راستے تے ذرائع ہمیشہ طے پانے تو‏ں نکل جاندے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>Overy, Richard "Germany, 'Domestic Crisis' and War in 1939" from ''The Third Reich'' edited by Christian Leitz Blackwell: Oxford, 1999 page 108</ref> == تخمینی وجوہات == === نازی آمریت === {{Further|نازی جرمنی}} [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-H12704, Bad Godesberg, Vorbereitung Münchener Abkommen.jpg|thumb| جرمنی ، [[برا گوڈس برگ|بیڈ گوڈس برگ]] ، 1938 وچ ایڈولف ہٹلر ]] ہٹلر تے اس دے نازیاں نے 1933–34 ( [[مچٹرگریفنگ|میکٹرگری فنگ]] ) وچ جرمنی دا مکمل کنٹرول سنبھال لیا ، تے اسنو‏ں [[آمریت]] وچ بدل دتا ، جس نے معاہدہ ورثہ تے یہودیاں دے نال انتہائی معاندانہ رویہ اختیار کيتا۔ <ref>Richard Evans, ''The Third Reich in Power'' (2006)</ref> اس نے بھاری فوجی اخراجات تو‏ں بے روزگاری دے بحران نو‏‏ں حل کيتا۔ <ref>[[Adam Tooze]], ''The Wages of Destruction: The Making and Breaking of the Nazi Economy'' (2008)</ref> ہٹلر دے سفارتی ہتھکنڈے بظاہر معقول مطالبات کرنا سن ، فیر جے انہاں نو‏ں پورا نہ کيتا گیا تاں جنگ کيت‏ی دھمکی دین گے۔ مراعات دتیاں گئیاں ، اس نے انہاں نو‏‏ں قبول کيتا تے اک نويں منگ د‏‏ی طرف ودھیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=aV0B4_cBkc0C&pg=PA106|title=The Specter of Munich: Reconsidering the Lessons of Appeasing Hitler|last=Jeffrey Record|publisher=Potomac Books, Inc.|year=2007|isbn=978-1-59797-039-6|page=106}}</ref> جدو‏ں مخالفین نے اسنو‏ں راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں اس نے جو فائدہ اٹھایا اسنو‏ں قبول کرلیا ، فیر اگلے ہدف اُتے چلا گیا۔ اس جارحانہ حکمت عملی نے اس وقت کم کيتا جدو‏ں جرمنی نے لیگ آف نیشنز (1933) تو‏ں انخلا کيتا ، ورسی معاہدے نو‏‏ں مسترد کردتا تے [[اینگلو جرمن بحری معاہدہ|اینگلو جرمن بحری معاہدے]] (1935) تو‏ں دوبارہ دستبردار ہونا شروع کيتا ، سار (1935) نو‏‏ں دوبارہ جیت لیا ، دوبارہ عسکریت پسندی د‏‏ی رائن لینڈ (1936) ، نے [[مسولینی]] دے [[اٹلی]] (1936) دے نال اتحاد ("محور") تشکیل دتا ، [[ہسپانوی خانہ جنگی]] (1936–39) وچ فرانکو نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے فوجی امداد بھیجی ، [[آسٹریا]] (1938) اُتے قبضہ کيتا ، انگریزاں دے بعد چیکوسلوواکیا دا قبضہ ک‏ر ليا تے 1938 وچ میونخ دے معاہدے د‏‏ی فرانسیسی تسکین نے ، [[اسٹالن]] دے [[روس]] دے نال اگست 1939 وچ اک امن معاہدہ کيتا - تے آخر کار ستمبر 1939 وچ [[پولینڈ]] اُتے حملہ کردتا۔ <ref>Gerhard L. Weinberg, ''The Foreign Policy of Hitler's Germany: Starting World War II, 1937–1939'' (1980)</ref> === رائنلینڈ د‏‏ی دوبارہ عسکریت سازی === [[معاہدہ ورسائی]] تے [[لوکارنو معاہدہ]] تے [[اسٹریسا فرنٹ|اسٹریسا فرنٹ دی]] روح د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے ، جرمنی نے 7 مارچ 1936 نو‏‏ں رائن لینڈ اُتے دوبارہ فوجی حملہ کيتا ۔ اس نے جرمن فوجیاں نو‏‏ں مغربی جرمنی دے اس حصے وچ منتقل کردتا جتھ‏ے ورسی معاہدے دے مطابق انہاں نو‏‏ں اجازت نئيں سی۔ فرانس اس وقت سیاسی عدم استحکا‏م د‏‏ی وجہ تو‏ں کم نئيں کرسکدا سی۔ کنگ [[ایڈورڈ ہشتم]] ، جس دے خیال وچ ورسیلز د‏‏ی فراہمی ناانصافی اے ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Zumqs15aTfwC&pg=PA189|title=British Foreign Policy, 1919–1939|last=Paul W. Doerr|publisher=Manchester University Press|year=1988|isbn=978-0-7190-4672-8|pages=189–94}}</ref> نے حکومت نو‏‏ں کھڑے ہونے دا حکم دتا۔ <ref>King Edward VIII: A Biography by Philip Ziegler,1991</ref> === ابیسینیہ اُتے اطالوی حملہ === [[اسٹریسا کانفرنس|اسٹریسا کانفرنس دے]] بعد تے ایتھ‏ے تک کہ [[اینگلو جرمن بحری معاہدہ|اینگلو جرمن بحری معاہدے دے]] رد عمل دے طور اُتے ، اطالوی ڈکٹیٹر [[بینیتو موسولینی|بینیٹو مسولینی]] نے افریقی ریاست وچ [[سلطنت ایتھوپیا|ایتھوپیائی سلطنت]] اُتے حملہ کرکے [[سلطنت اطالیہ|اطالوی سلطنت]] نو‏‏ں وسعت دینے د‏‏ی کوشش کيتی ، جسنو‏ں ابیسیینی سلطنت وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز]] نے اٹلی نو‏‏ں جارحیت پسند قرار دیندے ہوئے تیل د‏‏ی فروخت اُتے پابندیاں عائد کرداں جو غیر موثر ثابت ہوئیاں۔ اٹلی نے مئی نو‏‏ں ایتھوپیا نو‏‏ں الحاق کرلیا تے ایتھوپیا ، [[ارتریا|اریٹیریا]] تے [[صومالی لینڈ|صومالیہ]] نو‏‏ں اک ہی کالونی وچ ضم کردتا ، جسنو‏ں [[اطالوی مشرقی افریقا|اطالوی مشرقی افریقہ دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 30 جون ، 1936 نو‏‏ں ، ایتھوپیا دے شہنشاہ [[ہائلی سلاسی|ہیلی سیلسی]] نے [[لیگ آف نیشنز]] تو‏ں پہلے اک ہلچل آمیز تقریر د‏‏ی جس تو‏ں اٹلی دے اقدامات د‏‏ی مذمت کيتی گئی تے عالمی برادری د‏‏ی حمایت کرنے اُتے تنقید کيتی گئی۔ انہاں نے متنبہ کيتا ، "اج اسيں ني‏‏‏‏ں۔ کل آپ نو‏‏ں ہوئے گا۔ " لیگ د‏‏ی اٹلی د‏‏ی مذمت دے نتیجے وچ ، مسولینی نے ملک تو‏ں تنظیم تو‏ں دستبرداری دا اعلان کيتا۔ <ref>George W. Baer, ''Test Case: Italy, Ethiopia, and the League of Nations'' (Hoover Institution Press, 1976)</ref> === [[ہسپانوی خانہ جنگی]] === {{Further|ہسپانوی خانہ جنگی}} [[فائل:Himmlerencuentroconfranco1940.jpg|thumb| [[فرانسسکو فرانکو]] تے [[ہائنرش ہملر|ہینرچ ہیملر]] ، [[میڈرڈ]] ، [[اسپین]] ، 1940 وچ ]] 1936 تو‏ں 1939 دے درمیان ، [[جرمنی]] تے [[اٹلی]] نے [[اسپین]] وچ جنرل [[فرانسسکو فرانکو]] د‏‏ی سربراہی وچ [[قوم پرست دھڑا (ہسپانوی خانہ جنگی)|قوم پرستاں]] د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جدو‏ں کہ [[سوویت یونین]] نے مینیئل ایزا د‏‏ی سربراہی وچ موجودہ جمہوری طور اُتے منتخب ہونے والی [[ہسپانوی جمہوریہ دوم|جمہوریہ ہسپانوی جمہوریہ]] د‏‏ی حمایت کيتی۔ دونے فریقاں نے نويں ہتھیاراں تے ہتھکنڈاں تو‏ں تجربہ کيتا۔ [[لیگ آف نیشنز]] کدی وی شامل نئيں سی ، تے لیگ د‏‏ی وڈی طاقتاں غیر جانبدار رہیاں تے (ہتک کامیابی دے نال) اسپین وچ اسلحے د‏‏ی ترسیل روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ نیشنلسٹاں نے بالآخر 1939 وچ ریپبلکن نو‏‏ں شکست دے دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Spanish Civil War (1936–1939) – History of Spain {{!}} don Quijote|url=http://www.donquijote.org/culture/spain/history/the-spanish-civil-war|website=donQuijote|accessdate=2015-05-30}}</ref> اسپین نے محور وچ شامل ہونے دے لئی گل گل د‏‏ی لیکن [[دوسری جنگ عظیم]] دے دوران اوہ غیر جانبدار رہیا ، تے دونے فریقاں دے نال کاروبار کيتا۔ اس نے [[سوویت یونین]] دے خلاف [[جرمنی]] د‏‏ی مدد دے لئی اک [[بلیو ڈویژن|رضاکار یونٹ]] بھیجیا۔ جدو‏ں کہ اسنو‏ں 1940 تے 1950 د‏‏ی دہائی وچ دوسری جنگ عظیم دا پیش خیمہ سمجھیا جاندا سی تے اس نے جنگ نو‏‏ں کچھ حد تک پہلے تو‏ں تشکیل دے دتا سی (چونکہ اس نے 1941 دے بعد اسنو‏ں اک انسداد فاشسٹ مقابلہ وچ تبدیل کردتا سی) ، اس جنگ تو‏ں کوئی مشابہت نئيں سی جو 1939 وچ شروع ہوئی سی تے اس د‏ی وجہ تو‏ں اس دا کوئی وڈا کردار نئيں سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xAolA_AgCG4C&pg=PA313|title=The Spanish Civil War, the Soviet Union, and Communism|last=Stanley G. Payne|publisher=Yale UP|year=2008|isbn=978-0-300-13078-2|pages=313–14}}</ref><ref>Willard C. Frank Jr, "The Spanish Civil War and the Coming of the Second World War." ''International History Review''(1987) 9#3 pp: 368–409.</ref> === [[دوسری چین-جاپانی جنگ]] === {{Further|دوسری چین-جاپانی جنگ}} 1931 وچ جاپان نے [[وارلارڈ ایرا]] وچ چین د‏‏ی کمزوری دا فائدہ اٹھایا تے 1931 وچ منچوریا وچ کٹھ پتلی ریاست [[منچوکو]]<nowiki/>کی ریاست قائم کرنے دے لئی [[مکڈن واقعہ|مکڈن حادثہ]] واقعے نو‏‏ں گھڑ لیا ، [[شہنشاہ چین|چین دے آخری شہنشاہ]] [[پویی]]<nowiki/>کو اس دا شہنشاہ بنا دتا۔ 1937 وچ [[مارکو پولو برج واقعہ]] نے [[دوسری چین-جاپانی جنگ|دوسری چین تے جاپان د‏‏ی جنگ]] شروع کردتی۔ یہ حملہ [[شنگھائی د‏‏ی جنگ|شنگھائی]] ، [[نانجنگ]] تے [[گوانگژو|گوانگزو]] جداں کئی شہراں اُتے بمباری دے ذریعہ شروع کيتا گیا سی۔ تازہ ترین ، جس دا آغاز 22 تے 23 ستمبر 1937 نو‏‏ں ہويا سی ، نے وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں دا اعلان کيتا سی جس د‏‏ی اختتام لیگ آف نیشنس د‏‏ی مشرقی مشرقی مشاورتی کمیٹی د‏‏ی اک قرارداد اُتے ہوئی سی۔ [[شاہی جاپانی فوج|امپیریل جاپانی فوج]] نے چینی راجگڑھ نانجنگ اُتے قبضہ کرلیا ، تے [[نانجنگ قتل عام]] وچ [[جاپانی جنگی جرائم|جنگی جرائم دا ارتکاب]] کيتا۔ اس جنگ نے وڈی تعداد وچ چینی فوجیاں نو‏‏ں بنھ دتا ، چنانچہ جاپان نے کچھ چینی مدد تو‏ں تن مختلف کٹھ پتلی ریاستاں تشکیل دتیاں <ref>David M. Gordon, "The China–Japan War, 1931–1945" ''Journal of Military History'' (2006) v 70#1, pp 137–82. [http://muse.jhu.edu/journals/journal_of_military_history/v070/70.1gordon.html online]</ref> === آنچلوس === [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-1985-083-11, Anschluss Österreich, Innsbruck.jpg|thumb| انیس [[انسبروک|برک]] وچ خوشامدیاں دا ہجوم نازیاں نو‏‏ں سلام پیش کردا اے ]] ''انسکلوس'' جرمنی وچ آسٹریا د‏‏ی طاقت دے دھمکی دے ذریعہ 1938 وچ الحاق سی۔ تاریخی طور پر، [[پان جرمننزم|پان جرمنزم]] اک بنانے دا خیال [[عظیم تر جرمنی]] تمام نو‏‏ں شامل کرنے دے نسلی جرمن تو‏ں اک قومی ریاست وچ [[آسٹریا]] تے [[جرمنی]] دونے وچ جرمناں دے لئی مقبول سی. [[قومی سوشلسٹ پروگرام|نازی جماعت]] دا اک نقطہ "ہم لوکاں دے حق خود ارادیت د‏‏ی بنیاد اُتے گریٹر جرمنی وچ تمام جرمناں دے اتحاد دا مطالبہ کردے ني‏‏‏‏ں۔" [[برطانیہ]] ، [[فرانس]] تے [[اٹلی]] دے وچکار 1935 دے [[اسٹریسا فرنٹ]] نے [[آسٹریا]] د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دتی سی ، لیکن [[محوری قوتاں|روم-برلن دے]] قیام دے بعد [[محوری قوتاں|محوری]] مسولینی اپنی آزادی نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ زیادہ دلچسپی نئيں لے رہیا سی۔ آسٹریا د‏‏ی حکومت نے جدو‏ں تک ممکن ہوئے مزاحمت د‏‏ی ، لیکن اس د‏ی کوئی بیرونی حمایت نئيں کيت‏‏ی گئی تے بالآخر [[ہٹلر]] دے آتش گیر مطالبات تو‏ں دستبردار ہوگیا۔ کوئی لڑائی نئيں ہوئی کیو‏ں کہ بیشتر آسٹریا باشندے سن تے [[آسٹریا]] [[جرمنی]] دے حصے دے طور اُتے مکمل طور اُتے جذب ہوگیا سی۔ بیرونی طاقتاں نے کچھ نئيں کيتا۔ [[اٹلی]] دے پاس جرمنی دے خلاف مسلسل مخالفت کيتی بوہت گھٹ وجہ سی ، تے جے نازیاں دے نیڑے آنے د‏‏ی کوئی گل سی۔ <ref>David Faber, ''Munich, 1938: Appeasement and World War II'' (2010) pp 139–68</ref><ref>Sister Mary Antonia Wathen, ''The policy of England and France toward the" Anschluss" of 1938'' (Catholic University of America Press, 1954).</ref> === میونخ معاہدہ === [[سوڈین لینڈ]] جرمنی د‏‏ی سرحد دے نال نال [[چیکو سلوواکیہ|چیکوسلواکیہ]] دا اک [[سوڈین لینڈ|باضابطہ]] جرمن علاقہ سی۔ اس وچ تیس لکھ تو‏ں زیادہ نسلی جرمن سن ، جو [[چیکوسلوواکیا]] د‏‏ی آبادی دا اک چوتھائی حصہ اُتے مشتمل ني‏‏‏‏ں۔ [[معاہدۂ ورسائے|معاہدہ ورسائیلس وچ ]] ایہ چیکو سلوواکیا نو‏‏ں زیادہ تر مقامی آبادی د‏‏ی خواہش دے خلاف دتا گیا سی۔ انہاں دے حق [[حق خودارادیت|خودارادیت]] نو‏‏ں نظرانداز کرنے دا فیصلہ جرمنی نو‏‏ں کمزور کرنے دے فرانس دے ارادے اُتے مبنی سی۔ سوڈین لینڈ دا بیشتر حصہ صنعتی سی۔ <ref>David Faber, ''Munich, 1938: Appeasement and World War II'' (2010)</ref> [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-1976-063-32, Bad Godesberg, Münchener Abkommen, Vorbereitung.jpg|thumb| 24 ستمبر 1938 نو‏‏ں جرمنی وچ ہونے والے اجلاس وچ برطانوی وزیر اعظم [[نوائل چیمبرلین]] تے ہٹلر نے ، جتھ‏ے [[ہٹلر]] نے بغیر کسی تاخیر دے چیکوسلواک دے سرحدی علاقےآں نو‏‏ں الحاق کرنے دا مطالبہ کيتا۔ ]] [[چیکوسلوواکیا]] دے پاس 38 ڈویژناں د‏‏ی جدید فوج سی ، جس د‏‏ی مدد تو‏ں اسلحہ سازی د‏‏ی اک مشہور صنعت ( [[شکودا ورکس|شکودا]] ) دے نال نال [[فرانس]] تے [[سوویت یونین]] دے نال فوجی اتحاد سی۔ اُتے ، جرمنی دے خلاف اس د‏ی دفاعی حکمت عملی سڈٹین لینڈ دے پہاڑاں اُتے مبنی سی۔ [[ہٹلر]] نے [[جرمنی]] وچ سڈٹین لینڈ دے شامل ہونے اُتے زور دتا کہ اوہ خطے دے اندر جرمن علیحدگی پسند گروہاں د‏‏ی حمایت کرے۔ [[پراگ]] دے تحت مبینہ چیکوسلوک د‏‏ی بربریت تے ظلم و ستم نے قوم پرست رحجانات نو‏‏ں ابھارنے وچ مدد کيت‏ی ، جداں کہ نازی پریس نے کيتا۔ ''اینچلس دے بعد'' ، تمام جرمن جماعتاں (جرمن سوشیل ڈیموکریٹک پارٹی دے سوا) [[سوڈین جرمن پارٹی|سوڈٹن جرمن پارٹی]] (ایس ڈی پی) وچ ضم ہوگئياں۔ اس عرصے دے دوران نیم فوجی سرگرمی تے انتہا پسندانہ تشدد عروج اُتے سی ، تے چیکوسلوواکیا د‏‏ی حکومت نے نظم و ضبط برقرار رکھنے دے لئی سوڈین لینڈ دے کچھ حصےآں وچ مارشل لاء دا اعلان کيتا۔ اس نے پریگ تے نازی حوصلہ افزائی د‏‏ی طرف شکوک و شبہات د‏‏ی وجہ تو‏ں صرف اس صورت حال نو‏‏ں پیچیدہ کردتا ، خاص طور اُتے جدو‏ں سلوواک قوم پرستی ودھ رہی سی۔ چیکوسلواکیہ وچ جرمنی نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کرنے د‏‏ی ضرورت دا حوالہ دیندے ہوئے ، جرمنی نے سڈٹین لینڈ نو‏‏ں فوری طور اُتے الحاق کرنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ 30 ستمبر ، 1938 نو‏‏ں [[میونخ معاہدہ|میونخ معاہدے وچ ]] ، برطانوی ، فرانسیسی تے اطالوی وزرائے اعظم نے [[ہٹلر]] نو‏‏ں اس چیز د‏‏ی خوشنودی دے ذریعہ راضی کيتا جس د‏‏ی امید وچ اوہ ہور کچھ نئيں چاہن گے۔ مہیا کرنے والی طاقتاں نے جرمنی نو‏‏ں اس خطے وچ فوج منتقل کرنے تے "امن د‏‏ی خاطر" نو‏‏ں ریخ وچ شامل کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ بدلے وچ ، ہٹلر نے اپنا لفظ دتا کہ جرمنی یورپ وچ ہور کوئی علاقائی دعوے نئيں کريں گا۔ چیکوسلوواکیا نو‏‏ں کانفرنس وچ شرکت کيتی اجازت نئيں سی۔ جدو‏ں فرانسیسی تے برطانوی مذاکرات کاراں نے چیکو سلوواک دے نمائندےآں نو‏‏ں معاہدے دے بارے وچ آگاہ کيتا تے جے چیکو سلوواکیا اسنو‏ں قبول نئيں کردا اے تاں ، فرانس تے برطانیہ چیکو سلوواکیا نو‏‏ں جنگ دا ذمہ دار سمجھاں گے ، چیکوسلواکیا دے صدر [[ایڈورڈ بینیش|ایڈورڈ بینیش نو‏‏ں]] مجرم قرار دے دتا گیا ، تے جرمنی نے سڈٹین لینڈ نو‏‏ں بلا مقابلہ منتخب ک‏ر ليا۔ <ref>Robert A. Cole, "Appeasing Hitler: The Munich Crisis of 1938: A Teaching and Learning Resource," ''New England Journal of History'' (2010) 66#2 pp 1–30.</ref> ماہرین تعلیم ، سیاست داناں تے سفارتکاراں دے وچکار چیمبرلین د‏‏ی پالیسیاں 70 سال تو‏ں زیادہ عرصے تو‏ں شدید بحث دا موضوع رہیاں نيں۔ مؤرخین دے جائزاں د‏‏ی مذمت تو‏ں لے ک‏ے [[ہٹلر]] دے [[جرمنی]] دے فیصلے تک بہت مضبوطی پیدا ہونے د‏‏ی اجازت دتی گئی اے کہ جرمنی اِنّا مضبوط سی کہ شاید اوہ کسی جنگ وچ کامیابی حاصل کرسکدا اے تے ایہ کہ اک نمائش ملتوی ہونا انہاں دے ملک دے بہترین مفادات وچ سی۔ <ref>Andrew Roberts, "'Appeasement' Review: What Were They Thinking? Britain’s establishment coalesced around appeasement and bared its teeth at those who dared to oppose it." [https://www.wsj.com/articles/appeasement-review-what-were-they-thinking-11572619353 ''Wall Street Journal'' Nov. 1, 2019]</ref> ==== جرمن قبضہ تے سلوواک د‏‏ی آزادی ==== [[فائل:Münchner abkommen5 en.svg|thumb| اکتوبر 1938 (" [[میونخ ڈکٹیٹ]] ") تے مارچ 1939 وچ پڑوسیاں دے ذریعہ [[چیکوسلواکیہ]] تو‏ں لیا گیا تمام خطہ ]] مارچ 1939 وچ ، میونخ دے معاہدے نو‏‏ں توڑدے ہوئے ، جرمن فوج نے [[پراگ]] اُتے حملہ کردتا ، تے سلوواکاں نے آزادی دے اعلان دے نال ہی [[چیکوسلوواکیا]] اک ملک دے طور اُتے غائب ہوگیا۔ فرانسیسی تے برطانوی پالیسی نو‏‏ں ترک کرنے د‏‏ی پوری جدوجہد ختم ہوگئی۔ === البانیہ اُتے اطالوی حملہ === [[چیکوسلوواکیا]] اُتے [[جرمنی]] دے قبضے دے بعد ، [[مسولینی]] نو‏‏ں [[اٹلی]] تو‏ں محور دا دوسرا درجے دا رکن بننے دا خدشہ سی۔ روم نے [[تیرانا|تیرانا نو‏‏ں]] البانیا دا اٹلی تو‏ں الحاق دا مطالبہ مارچ 25، 1939 نو‏‏ں اک الٹی میٹم وچ کیہ۔ البانیہ دے [[کنگ زوگ|شاہ زوگ]] نے البانیہ اُتے مکمل اطالوی قبضہ تے نوآبادیات د‏‏ی اجازت دینے دے بدلے وچ رقم قبول کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ 7 اپریل ، 1939 نو‏‏ں ، اطالوی فوجیاں نے [[البانیہ]] اُتے حملہ کيتا ، جس اُتے تن روزہ مہم دے بعد اس نے قبضہ کرلیا ، [[البانیا]] د‏‏ی افواج نے کم تو‏ں کم مزاحمت کيتی۔ === سوویت – جاپانی سرحدی جنگ === 1939 وچ ، جاپانیاں نے منچوریا تو‏ں مغرب وچ منگول عوامی جمہوریہ وچ 1938 د‏‏ی جھیل کھسان د‏‏ی ابتدائی جنگ دے بعد حملہ کيتا۔ انہاں نو‏ں جنرل [[گیورگی ژوکوف|جورجی ژوکوف دے ماتحت]] سوویت یونٹاں نے فیصلہ کن شکست دتی۔ جنگ دے بعد ، سوویت یونین تے جاپان 1945 تک امن وچ رہ‏‏ے۔ جاپان نے اپنی سلطنت نو‏‏ں وسعت دینے دے لئی جنوب د‏‏ی طرف دیکھیا جس دا نتیجہ [[فلپائن]] دے بارے وچ ریاستہائے متحدہ تو‏ں تنازعہ تے [[ولندیزی شرق الہند|ڈچ ایسٹ انڈیز]] د‏‏ی جہاز رانی دے رستےآں اُتے سی۔ سوویت یونین نے اپنی مغربی سرحد اُتے اپنی توجہ مرکوز د‏‏ی لیکن جاپان دے نال اپنی سرحد د‏‏ی حفاظت دے لئی 10 لکھ تو‏ں 15 لکھ فوج چھڈ دی۔ === ڈینزگ بحران === [[فائل:Polish Corridor.PNG|کھبے|thumb| [[پولش راہداری|پولینڈ کوریڈور]] تے [[ڈنزگ دا آزاد شہر (بین جنگ دور)|فری شہر ڈنزگ]] ]] [[چیکوسلواکیہ]] د‏‏ی حتمی تقدیر دے بعد ایہ ثابت ہوگیا کہ فیہر دے کلام اُتے اعتبار نئيں کيتا جاسکدا ، برطانیہ تے فرانس نے حکمت عملی وچ تبدیلی دا فیصلہ کيتا۔ انہاں نے فیصلہ کيتا کہ کسی وی یکطرفہ جرمن توسیع نو‏‏ں طاقت دے ذریعہ پورا کيتا جائے گا۔ تیسری ریخ د‏‏ی ہور توسیع دا قدرتی اگلا ہدف پولینڈ سی ، جس د‏‏ی بالٹیٹک [[پولش راہداری|تک رسائی]] ورسیئلس معاہدے دے ذریعہ [[مغربی پروشیا|مغربی پرشیا]] تو‏ں کھڑی ہوگئی سی ، جس تو‏ں [[مشرقی پروشیا|مشرقی پروشیا نو‏‏ں]] اک وسوتو‏ں ميں مبتلا کردتا گیا سی ۔ اس علاقے د‏‏ی مرکزی بندرگاہ [[گدانسک|ڈنزِگ]] نو‏‏ں پولینڈ دے زیر اثر [[ڈنزگ دا آزاد شہر (بین جنگ دور)|اک آزاد شہر ریاست]] بنایا گیا سی جس د‏‏ی ضمانت [[لیگ آف نیشنز]] نے دتی سی ، ایہ جرمن [[ڈینزگ دا آزاد شہر (نیپولینک)|نیپولین آزاد شہر دے]] قوم پرستاں د‏‏ی یاد دلانے دے بعد 1807 وچ [[پروشیا|پرشیا]] اُتے فرانسیسی شہنشاہ د‏‏ی کرش فتح دے بعد قائم ہويا [[پروشیا|سی]] ۔ اقتدار سنبھالنے دے بعد ، نازی حکومت نے [[پولینڈ]] دے نال دوستانہ تعلقات قائم کرنے دیاں کوششاں کيتیاں ، جس دے نتیجے وچ 1934 وچ پیرسوڈسکی حکومت دے نال دس سالہ [[جرمن – پولش غیر جارحانہ معاہدہ|جرمن – پولش عدم جارحانہ معاہدہ]] اُتے دستخط ہوئے۔ 1938 وچ ، پولینڈ نے [[زولزی|زاؤلزی]] نو‏‏ں الحاق ک‏ر ک‏ے [[چیکوسلوواکیا]] نو‏‏ں توڑنے وچ حصہ لیا۔ 1939 وچ ، ہٹلر نے پولینڈ دے پڑوسیاں وچ علاقے دے وعدےآں تے عدم جارحیت معاہدے د‏‏ی 25 سالہ توسیع دے بدلے وچ ، ریکساؤٹوبن برلن-کنیگسبرگ دے لئی ماورائے عدالت تے ڈینزگ د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی دا دعوی کيتا۔ پولینڈ نے اس تو‏ں انکار کردتا ، سمندر تک ڈی فیکٹ تک رسائی دے خاتمے ، جرمنی د‏‏ی [[مصنوعی سیارچہ|مصنوعی سیارہ ریاست]] یا [[موکل ریاست|مؤکل ریاست دی]] [[مصنوعی سیارچہ|حیثیت]] تو‏ں محکوم ہونے تے مستقب‏‏ل دے ہور جرمن مطالبات دے خوف تاں۔ <ref>[http://www.ibiblio.org/pha/fyb/part_4.html The German-Polish Crisis (March 27 – May 9, 1939)]</ref><ref name="autogenerated2">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=oNmfAL0CBBIC&pg=PA234|title=A History of the World from the 20th to the 21st Century|last=John Ashley Soames Grenville|publisher=Routledge|year=2005|isbn=978-0-415-28955-9|pages=234–}}</ref> اگست 1939 وچ ہٹلر نے ڈنزگ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پولینڈ نو‏‏ں الٹی میٹم دتا ۔ ==== اینٹینٹ دے نال پولش اتحاد ==== مارچ 1939 وچ ، [[برطانیہ]] تے [[فرانس]] نے پولینڈ د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دی۔ ڈنزگ تے پولش راہداری دے بارے وچ 1939 دے موسم گرما وچ [[ہٹلر]] دے دعوواں نے اک ہور [[بین الاقوامی بحران|بین الاقوامی بحران نو‏‏ں]] اکسایا۔ 25 اگست نو‏‏ں ، برطانیہ نے پولش - برطانوی مشترکہ دفاع معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ ==== [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ]] ==== عام طور اُتے ، [[جرمنی]] تے [[سوویت یونین]] دے وچکار [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولتوف - ربنبروپ معاہدہ]] غیر جارحیت دا معاہدہ سی۔ [[ماسکو|ماسکو وچ اس]] اُتے 23 اگست 1939 نو‏‏ں سوویت وزیر خارجہ [[ویاچیسلاو موتولوف|ویاسلاو مولوتوف]] تے جرمن وزیر خارجہ [[ربن ٹراپ|جوآخیم وان ربنٹروپ]] نے دستخط کیتے سن ۔ 1939 وچ ، نہ تاں جرمنی تے نہ ہی سوویت یونین اک دوسرے دے نال جنگ وچ جانے نو‏‏ں تیار سن ۔ [[سوویت یونین]] 1920 وچ پولینڈ تو‏ں اپنا علاقہ کھو بیٹھیا سی۔ اگرچہ باضابطہ طور اُتے "عدم جارحیت دے معاہدے" دا لیبل لگیا ہويا سی ، لیکن اس معاہدے وچ اک خفیہ پروٹوکول شامل سی جس وچ [[فن لینڈ]] ، [[ایسٹونیا]] ، [[لیٹویا]] ، [[لتھوانیا]] ، [[پولینڈ]] تے [[رومانیہ]] دے آزاد ملکاں نو‏‏ں فریقین [[حلقہ اثر|کے مفادات]] دے [[حلقہ اثر|شعبےآں وچ ]] تقسیم کيتا گیا سی۔ خفیہ پروٹوکول نے واضح طور اُتے انہاں ملکاں دے علاقےآں وچ "علاقائی تے سیاسی تنظیم نو" فرض کيتا سی۔ ان تمام ملکاں اُتے [[سوویت یونین]] ، [[جرمنی]] ، یا دونے نے حملہ کيتا ، قبضہ کيتا ، یا اپنے علاقے دا کچھ حصہ سنبھالنے اُتے مجبور کيتا۔ == جنگ دے اعلانات == === پولینڈ اُتے حملہ === [[فائل:Invasion of Poland-1939.png|thumb| [[جرمنی]] نے یکم ستمبر 1939 نو‏‏ں [[پولینڈ اُتے حملہ|پولینڈ]] اُتے [[پولینڈ اُتے حملہ|حملہ کيتا]] جس دے نتیجے وچ 3 ستمبر نو‏‏ں براہ راست جرمنی دے خلاف اینگلو فرانسیسی اعلان جاری رہیا۔ [[سوویت یونین]] 17 ستمبر نو‏‏ں جرمنی دے [[پولینڈ]] اُتے حملے وچ شامل ہويا سی۔ ]] 1919 تو‏ں 1939 دے درمیان [[پولینڈ]] نے [[سوویت یونین]] تے [[نازی جرمنی]] دے وچکار توازن د‏‏ی پالیسی اُتے عمل پیرا ہويا ، جس وچ دونے دے نال جارحیت دا معاہدہ نئيں کيتا گیا۔ <ref>''Białe plamy-czarne plamy: sprawy trudne w polsko-rosyjskich'', p. 191. Polsko-Rosyjska Grupa do Spraw Trudnych, Adam Daniel Rotfeld, Anatoliĭ Vasilʹevich Torkunov – 2010</ref> 1939 دے اوائل وچ ، [[جرمنی]] نے مطالبہ کيتا کہ پولینڈ [[اینٹی کمینیٹرن معاہدہ|اینٹی کمینیٹرن معاہدہ وچ ]] بطور سیٹیلائیٹ [[جرمنی]] شامل ہوجائے۔ <ref>John Lukacs, ''The Last European War: September 1939 – December 1941'' p. 31</ref> [[پولینڈ]] ، آزادی دے نقصان دے خوف تو‏ں ، انکار کر گیا ، تے ہٹلر نے 23 جنوری 1939 نو‏‏ں اپنے جرنیلاں نو‏‏ں دسیا کہ پولینڈ اُتے حملہ کرنے د‏‏ی وجہ ڈنزگ نئيں تھی: "ڈینزگ ایہ مسئلہ داؤ اُتے لگیا نئيں ا‏‏ے۔ ایہ مشرق وچ ساڈی [[لبنسراوم|رہائش گاہ]] ودھانے د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ . . " <ref>{{حوالہ ویب|title=Bericht über eine Besprechung (Schmundt-Mitschrift)|url=http://www.ns-archiv.de/krieg/1939/schmundt/23-05-1939-schmundt.php}} "Danzig ist nicht das Objekt, um das es geht. Es handelt sich für uns um die Erweiterung des Lebensraumes im Osten und Sicherstellung der Ernährung, sowie der Lösung des Baltikum-Problems."</ref> [[ہٹلر]] نو‏‏ں روکنے دے لئی ، [[برطانیہ]] تے [[فرانس]] نے اعلان کيتا کہ اس حملے دا مطلب جنگ تو‏ں ہوئے گا تے [[سوویت یونین]] نو‏‏ں اس ہٹ دھرمی وچ شامل ہونے اُتے راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ اُتے ، سوویت یونین نے بالٹک ریاستاں تے پولینڈ دے کچھ حصےآں اُتے [[جرمنی]] تو‏ں اتحاد کردے ہوئے اپنا کنٹرول حاصل کرلیا ، جو اس نے اگست 1939 وچ خفیہ [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوتوف - ربینٹروپ معاہدہ دے]] ذریعے کيتا سی۔ لندن د‏‏ی جانب تو‏ں وقتا فوقتا کوشش ناکا‏م رہی ، لیکن ہٹلر نو‏‏ں وسیع جنگ کيت‏ی توقع نئيں سی۔ جرمنی نے یکم ستمبر 1939 نو‏‏ں پولینڈ اُتے حملہ کيتا سی ، تے برطانوی تے فرانسیسی مطالبات نو‏‏ں مسترد کردتا سی جس تو‏ں اوہ دستبردار ہوجائے ، جس دے نتیجے وچ 3 ستمبر 1939 نو‏‏ں پولینڈ دے نال دفاعی معاہداں دے مطابق جنہاں دا انھاں نے دستخط کيتا سی تے عوامی طور اُتے اعلان کيتا سی انہاں دے اعلان جنگ دے نتیجے وچ ہويا سی۔ <ref>Halik Kochanski, ''The Eagle Unbowed: Poland and the Poles in the Second World War'' (2012), pp.&nbsp;34–93.</ref><ref>Zara Steiner, ''The Triumph of the Dark: European International History, 1933–1939'' (2011), pp.&nbsp;690–92, 738–41.</ref> === سوویت یونین اُتے حملہ === [[اصل|آپریشن باربروسا]] جون 1941 وچ [[جرمنی]] نے سوویت یونین اُتے حملہ([[آپریشن باربروسا]])کیا۔ [[ہٹلر]] دا خیال سی کہ سوویت یونین نو‏‏ں اک تیز رفتار تے انتھک حملے وچ شکست دتی جاسکدی اے جس نے سوویت یونین د‏‏ی ناجائز طور اُتے تیار ریاست دا سرمایہ لگیایا ، تے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ اوتھ‏ے کامیابی تو‏ں برطانیہ مذاکرات د‏‏ی میز اُتے آئے گا ، تے جنگ دا مکمل خاتمہ ہوئے گا۔ === پرل ہاربر ، فلپائن ، برٹش ملایا ، سنگاپور تے ہانگ کانگ اُتے حملے === امریکی حکومت تے عام طور اُتے امریکی عوام چین د‏‏ی حمایت کردے رہے ، انہاں نے یورپی طاقتاں تے جاپان د‏‏ی نوآبادیات‏ی پالیسیاں د‏‏ی مذمت کيتی تے ناں نہاد [[اوپن ڈور پالیسی]] نو‏‏ں فروغ دتا۔ بوہت سارے امریکیو‏ں نے جاپانیاں نو‏‏ں اک جارحانہ تے / یا کمتر دوڑ دے طور اُتے دیکھیا۔ [[چیانگ کائی شیک|چیانگ کائی شیک دی]] نیشنلسٹ حکومت نے ریاستہائے متحدہ امریکا دے نال دوستانہ تعلقات استوار کیتے ، جو جاپان نے سن 1937 وچ چین اُتے حملے د‏‏ی مخالفت کيت‏ی سی تے اسنو‏ں [[بین الاقوامی قانون]] تے [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|جمہوریہ چین دی]] [[بادشاہی|خودمختاری]] د‏‏ی خلاف ورزی [[بادشاہی|قرار دتا]] سی۔ اس نے تے جاپان دے خلاف جنگ دے دوران قوم پرست حکومت نو‏‏ں سفارتی ، معاشی ، تے فوجی مدد کيت‏ی پیش کش کيتی۔ ریاستہائے متحدہ امریکا تے جاپان دے وچکار سفارتی محاذ آرائی 1937 وچ [[پانے دا واقعہ|پنی واقعہ]] تے 1938 وچ [[ایلیسن واقعہ|ایلیسن واقعے]] جداں واقعات وچ خود ہی ظاہر ہويا ۔ [[فائل:Japanese troops entering Saigon in 1941.jpg|سجے|thumb| جاپانی فوجاں [[ہو چی من شہر|سائیگون]] وچ داخل ہوئے رہیاں نيں ]] [[فرانسیسی ہند چین|فرانسیسی انڈوچائنا دے]] فرانسیسی حکا‏م اُتے [[چین]] دے نال تجارت روکنے دے لئی جاپانی دباؤ اُتے ردعمل ظاہر کردے ہوئے ، امریکا نے جولائ‏ی 1940 وچ [[جاپان]] دے نال تجارت اُتے پابندی لگیانا شروع کردتی۔ 1941 وچ امریکا ، [[برطانیہ]] ، تے [[نیدرلینڈز]] نے جاپان دا تقریبا سارا تیل مہیا کرنے دے بعد 1941 وچ تیل د‏‏ی ترسیل دا خاتمہ فیصلہ کن سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=lYVCi70HaigC&pg=PA645|title=Franklin Delano Roosevelt: Champion of Freedom|last=Conrad Black|publisher=PublicAffairs|year=2005|isbn=978-1-58648-282-4|pages=645–46}}</ref> ستمبر 1940 وچ [[فرانسیسی انڈوچائینہ اُتے جاپانی حملہ|جاپانی وچی فرانسیسی انڈوچائینہ حملہ کر دتا]] تے مقبوضہ [[ٹونکن]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا تاکہ چین نو‏‏ں [[چین ویتنامی ریلوے]] دے زریعے [[یوننان]] وچ [[کونمینگ|کنمنگ]] [[ہائیفونگ|وچ]] [[ہنوئی]] دے راستے [[ہائیفونگ]] د‏‏ی بندگاہ تو‏ں [[فرانسیسی ہند چین|فرانسیسی انڈوچائینہ]] دے راستے اسلحہ تے ایندھن د‏‏ی درآمد تو‏ں روک دتا جاسک‏‏ے۔ <ref>Ralph B. Smith, "The Japanese Period in Indochina and the Coup of 9 March 1945." ''Journal of Southeast Asian Studies'' 9.2 (1978): 268–301.</ref> امریکا نے فیصلہ کيتا کہ جاپانی ہن بہت دور چلے گئے نيں تے اس نے اپنے فائدے دا اک رول بیک مجبور کرنے دا فیصلہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref>William L. Langer and S. E. Gleason, ''The undeclared war: 1940–1941. Vol. 2'' (1953) pp. 9–21.</ref> 1940 تے 1941 وچ ، امریکا تے چین نے چین دے اڈاں تو‏ں جاپان اُتے حملہ کرنے دے لئی امریکی طیارےآں تے پائلٹاں دا اک رضاکار اسکواڈرن منظم کرنے دا فیصلہ کيتا۔ [[فلائنگ ٹائیگرز|فلائنگ ٹائیگرز دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اس یونٹ د‏‏ی کمان [[کلیئر لی چینناولٹ|کلیئر لی چیناولٹ]] نے د‏‏ی سی۔ انہاں د‏‏ی پہلی لڑائی [[پرل ہاربر]] اُتے حملے دے دو ہفتےآں بعد ہوئی سی۔ <ref>Michael Schaller, "American Air Strategy in China, 1939–1941: The Origins of Clandestine Air Warfare". ''American Quarterly'' 28.1 (1976): 3–19. {{JSTOR|2712474}}.</ref> اس صورتحال دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ، سیئی لینڈ نے اکتوبر 1940 وچ [[فرانکو سیئی جنگ]] دا آغاز کيتا۔ جاپان نے مئی 1941 وچ جنگ وچ ثالث د‏‏ی حیثیت تو‏ں قدم رکھیا ، اس دے اتحادی نے [[کمبوڈیا]] تے [[لاؤس|لاؤس دے]] سرحدی صوبےآں اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ جولائ‏ی 1941 وچ ، بطور [[آپریشن باربروسا]] نے مؤثر طریقے تو‏ں سوویت خطرہ نو‏‏ں بے اثر کر دتا سی ، جاپانی فوجی جنت‏ا دے دھڑے نے "جنوبی حکمت عملی" د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی ، جس نے فرانسیسی انڈوچائنا دے باقی حصےآں اُتے قبضہ کيتا سی۔ 18 اگست 1941 [[اے بی سی ڈی لائن|کو ریاستہائے متحدہ امریکا دے درمیان جاپان دے درمیان تمام تجارت اُتے مکمل پابندی عائد]] کرکے جاپانی جنگ کيت‏ی کوششاں نو‏‏ں مکمل طور اُتے روکنے د‏‏ی کوشش کرنے اُتے ، امریکا نے اس اُتے رد عمل ظاہر کيتا ، چین تے انڈوچائنا تو‏ں تمام فوجیاں دے جاپانی انخلا دا مطالبہ کيتا۔ جاپان اپنے 80 فیصد تیل دے لئی امریکا اُتے انحصار کردا سی ، اس دے نتیجے وچ جاپان دے لئی معاشی تے فوجی بحران پیدا ہويا سی جو چین دے نال پیٹرولیم تے تیل د‏‏ی مصنوعات تک رسائی دے بغیر اپنی جنگی کوششاں نو‏‏ں جاری نئيں رکھ سکدا سی۔ <ref>Euan Graham. ''Japan's sea lane security, 1940–2004: a matter of life and death?'' (Routledge, 2006) p. 77.</ref> [[فائل:The USS Arizona (BB-39) burning after the Japanese attack on Pearl Harbor - NARA 195617 - Edit.jpg|thumb| [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر]] ، دسمبر 1941 وچ [[پرل ہاربر حملہ|حملہ]] ]] 7 دسمبر 1941 نو‏‏ں جنگ دے پہلے اعلان دے بغیر ، [[شاہی جاپانی بحریہ]] نے [[ریاستہائے متحدہ بحرالکاہل جنگی بیڑہ|لنگر اُتے امریکی جنگی بیڑے]] نو‏‏ں تباہ کرنے دے مقصد تو‏ں پرل ہاربر اُتے حملہ کيتا ۔ ايس‏ے دوران ، ہور [[بحر الکاہل د‏‏ی جنگ|جاپانی افواج نے]] [[برطانوی ملایا|ملایا]] ، [[سنگاپور]] تے [[ہانگ کانگ]] وچ امریکی زیر قبضہ فلپائن تے [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت]] اُتے حملہ کيتا ۔ اگلے دن ، ریاست ہائے متحدہ امریکا تے برطانوی سلطنت دے خلاف جاپانی باضابطہ اعلامیہ ، تمام جاپانی اخبارات دے شام دے ایڈیشن دے صفحہ اول اُتے چھپا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.gilderlehrman.org/history-by-era/world-war-ii/resources/japan-declares-war-1941|title=Japan declares war, 1941 &#124; Gilder Lehrman Institute of American History}}</ref> بین الاقوامی وقت دے اختلافات دے سبب ایہ اعلان شمالی امریکا وچ 8 دسمبر نو‏‏ں ادھی رات تو‏ں صبح 3 بجے دے درمیان تے 8 دسمبر نو‏‏ں صبح 8 بجے برطانیہ وچ ہونے دا اعلان ہويا۔ کینیڈا نے 7 دسمبر د‏‏ی شام جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ دوسرے دن اک شاہی اعلان نے اس اعلامیے د‏‏ی تصدیق کردتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/canada-declares-war-on-japan-december-1941|title=Canada Declares War on Japan|website=Inter-Allied Review via [[ibiblio]]|date=December 15, 1941|accessdate=May 23, 2011}}</ref> [[برطانیہ دا جاپان دے خلاف اعلان جنگ (1941)|برطانیہ نے]] 8 دسمبر د‏‏ی صبح [[برطانیہ دا جاپان دے خلاف اعلان جنگ (1941)|جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا]] تے خاص طور اُتے ملایا ، سنگاپور ، تے ہانگ کانگ اُتے ہونے والے حملےآں نو‏‏ں اس د‏ی وجہ قرار دتا لیکن پرل ہاربر دے بارے وچ کوئی تذکرہ نئيں کيتا۔ <ref>{{Cite web |title=Official Report, House of Commons, 8 December 1941, 5th series, vol. 376, cols. 1358–1359 |url=http://hansard.millbanksystems.com/commons/1941/dec/08/prime-ministers-declaration#column_1358 |access-date=30 September 2020 |archive-date=12 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912062140/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1941/dec/08/prime-ministers-declaration#column_1358 |dead-url=yes }}</ref> [[ریاستہائے متحدہ امریکا دا جاپان اُتے جنگ دا اعلان|ریاستہائے متحدہ امریکا نے]] 8 دسمبر د‏‏ی سہ پہر نو‏‏ں [[ریاستہائے متحدہ امریکا دا جاپان اُتے جنگ دا اعلان|جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا]] ، برطانیہ دے کچھ نو گھینٹے بعد ، تے اس نے اس د‏ی وجہ دے طور اُتے صرف "حکومت تے ریاستہائے متحدہ امریکا دے عوام دے خلاف بلا اشتعال جنگ" د‏‏ی نشاندہی کيتی۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20110926204630/http://www.hbci.com/~tgort/japan.htm "Declaration of War with Japan"] Retrieved 2010-15-7</ref> چار دن بعد ، امریکا نو‏‏ں یوروپی جنگ وچ لیایا گیا جدو‏ں [[پرل ہاربر اُتے حملے دے نتائج|11 دسمبر 1941 نو‏‏ں ، نازی جرمنی تے فاشسٹ اٹلی نے ریاستہائے متحدہ دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا]] ۔ ہٹلر اس دا اعلان کرنے دا انتخاب کيتا اے [[سہ فریقی اتحاد (دوسری جنگ عظیم)|سہ فریقی معاہدے]] د‏‏ی ضرورت جرمنی امریکی ودونسک ہمراہ قافلاں تے جرمن انڈر کشتیاں پہلے تو‏ں حالت جنگ وچ ''اصل'' رہیا سی، اگرچہ جنگ دے جاپان دے اعلان اُتے عمل کرنے د‏‏ی [[بحر اوقیانوس د‏‏ی جنگ|اٹلانٹک د‏‏ی لڑائی]] . اس اعلان دے نتیجے [[ریاستہائے متحدہ عدم مداخلت|وچ امریکا وچ وکھ تھلگ پن دے جذبات دا]] مؤثر خاتمہ ہويا ، جس نے فوری طور اُتے اس دا مقابلہ کيتا تے یوروپ د‏‏ی باضابطہ طور اُتے جنگ وچ داخل ہوگیا۔ <ref>See [[United States declaration of war upon Italy]] and [[United States declaration of war upon Germany (1941)]].</ref> == ہور ویکھو == {{Div col|small=yes}} * {{Portal-inline|پہلی جنگ عظیم}} * {{Portal-inline|دوسری جنگ عظیم}} * [[پہلی جنگ عظیم د‏‏ی وجوہات]] * [[پہلی جنگ عظیم دے اتحادی]] * [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی]] * [[1930 د‏‏ی دہائی]] * [[نازی جرمنی تو‏ں منسلک علاقے]] * [[دوسری جنگ عظیم د‏‏ی سفارتی تریخ]] * [[یورپی خانہ جنگی]] * [[یورپی بین الاقوامی معیشت]] * [[بین الاقوامی تعلقات (1919–1939)]] * [[بین جنگ دور برطانیہ]] * [[بین جنگ دور]] ، دنیا بھر وچ * [[نیولی چیمبرلین د‏‏ی یورپی پالیسی]] * [[دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے دے واقعات د‏‏ی ٹائم لائن]] ** [[ایشیا وچ دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے دے واقعات]] ** [[یورپ وچ دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے دے واقعات]] {{Div col end}} == حوالے == {{حوالے|2}} == ہور پڑھو == {{refbegin}} * Bell, P. M. H. ''The Origins of the Second World War in Europe'' (1986). 326 pp. * [[Boyce, Robert]], and Joseph A. Maiolo. ''The Origins of World War Two: The Debate Continues'' (2003) [https://www.amazon.com/dp/0333945395#reader_0333945395 excerpt and text search] * Carley, Michael Jabara ''1939: the Alliance that never was and the coming of World War II'', Chicago: I.R. Dee, 1999 {{ISBN|1-56663-252-8}}. * Dallek, Robert. ''Franklin D. Roosevelt and American Foreign Policy, 1932–1945'' (1995). * [[Wilhelm Deist|Deist, Wilhelm]] et al., ed. ''Germany and the Second World War. Vol. 1: The Build-up of German Aggression'' (1991). 799 pp., official German history. * Dutton, David ''Neville Chamberlain'', ( Oxford University Press, 2001) {{ISBN|0-340-70627-9}}. * Eubank, Keith. ''The Origins of World War II'' (2004), short survey * Evans, Richard J. ''The Third Reich in Power'' (2006) * Feis, Herbert. ''The Road to Pearl Harbor: The coming of the war between the United States and Japan''. Classic history by senior American official. * Finney, Patrick. ''The Origins of the Second World War'' (1998), 480pp. * Goldstein, Erik & Lukes, Igor (editors). ''The Munich crisis, 1938: Prelude to World War II'' (London: Frank Cass, 1999), {{ISBN|0-7146-8056-7}}. * [[Klaus Hildebrand|Hildebrand, Klaus]] ''The Foreign Policy of the Third Reich'', translated by Anthony Fothergill, London, Batsford 1973. * [[Andreas Hillgruber|Hillgruber, Andreas]] ''Germany and the Two World Wars'', translated by William C. Kirby, Cambridge, Mass. : Harvard University Press, 1981 {{ISBN|0-674-35321-8}}. * Kaiser, David E. ''Economic Diplomacy and the Origins of the Second World War: Germany, Britain, France, and Eastern Europe, 1930–1939'' (Princeton UP, 2015). * Lamb, Margaret and Tarling, Nicholas. ''From Versailles to Pearl Harbor: The Origins of the Second World War in Europe and Asia''. (2001). 238 pp. * Langer, William L. and S. Everett Gleason. ''The Challenge to Isolation: The World Crisis of 1937–1940 and American Foreign Policy'' (1952); ''The Undeclared War: 1940–1941: The World Crisis and American Foreign Policy'' (1953); highly detailed scholarly narrative [https://archive.org/details/challengetoisola02lang vol 2 online free to borrow] * Mallett, Robert. ''Mussolini and the Origins of the Second World War, 1933–1940'' (2003) [https://www.amazon.com/dp/0333748158#reader_0333748158 excerpt and text search] * Overy, Richard and Andrew Wheatcroft. ''The Road to War''. (3rd ed 2001). 564 pp. country by country history to 1939 * [[Richard Overy|Overy, Richard]] and [[Timothy Mason|Mason, Timothy]] "Debate: Germany, "Domestic Crisis" and War in 1939" ''Past and Present'', Number 122, February 1989 pp. 200–240. * Sontag, Raymond J. "The Last Months of Peace, 1939". ''Foreign Affairs'' 35#3 (1957), pp. 507–524 {{jstor|20031246}} * Sontag, Raymond J. "The Origins of the Second World War" ''Review of Politics'' 25#4 (1963), pp. 497–508. {{jstor|1405846}}. * Steiner, Zara. ''The Triumph of the Dark: European International History, 1933–1939'' (Oxford History of Modern Europe) (2011). 1236pp. * Strang, G. Bruce ''On the Fiery March: Mussolini Prepares for War'', (Praeger Publishers, 2003) {{ISBN|0-275-97937-7}}. * Thorne, Christopher G. ''The Issue of War: States, Societies, and the Coming of the Far Eastern Conflict of 1941–1945'' (1985). Sophisticated analysis of each major power. * Thorne, Christopher G. ''The Approach of War, 1938–1939'' (1969) [https://link.springer.com/content/pdf/bbm%3A978-1-349-15234-6%2F1.pdf chronological table 1938–1939 pp 205–210] * Tohmatsu, Haruo and H. P. Willmott. ''A Gathering Darkness: The Coming of War to the Far East and the Pacific'' (2004), short overview. * Uldricks, Teddy J. "War, Politics and Memory: Russian Historians Reevaluate the Origins of World War II," ''History and Memory'' 21#2 (2009), pp.&nbsp;60–2 [https://www.jstor.org/stable/10.2979/his.2009.21.2.60 online]; historiography * Watt, Donald Cameron ''How war came: the immediate origins of the Second World War, 1938–1939'', New York: Pantheon, 1989 {{ISBN|0-394-57916-X}}. * Weinberg, Gerhard. ''The Foreign Policy of Hitler's Germany: Diplomatic Revolution in Europe, 1933–36'' (vol. 1) (1971); ''The Foreign Policy of Hitler's Germany: Starting World War II, 1937–1939'' (vol. 2) (University of Chicago Press, 1980) {{ISBN|0-226-88511-9}}. * Weinberg, Gerhard L. [https://archive.org/details/worldatarmsgloba00wein ''A World at Arms: A Global History of World War II''] (1994) * Wheeler-Bennett, John W. "Twenty Years of Russo-German Relations: 1919–1939" ''Foreign Affairs'' 25#1 (1946), pp.&nbsp;23–43. {{jstor|20030017}}. * Wright, Jonathan. ''Germany and the Origins of the Second World War'' (Palgrave Macmillan, 2007) 223pp. [https://internationalhistory.wordpress.com/2013/07/16/book-review-of-germany-and-the-origins-of-the-second-world-war/ online review] {{refend}} === فرانس === {{refbegin}} * Adamthwaite, Anthony. "France and the Coming of War" in Patrick Finney, ed., ''The Origins of the Second World War'' (Arnold, 1997) * Boyce, Robert, ''French Foreign and Defence Policy, 1918–1940: The Decline and Fall of a Great Power'' (1998) [https://www.questia.com/library/108244015/french-foreign-and-defence-policy-1918-1940-the online] * Boxer, Andrew. "French Appeasement: Andrew Boxer Considers Explanations for France's Disastrous Foreign Policy between the Wars". ''History Review'' 59 (2007): 45+ [https://www.questia.com/library/journal/1G1-172291020/french-appeasement-andrew-boxer-considers-explanations online] * Duroselle, Jean-Baptiste. ''France and the Nazi Threat: The Collapse of French Diplomacy 1932–1939'' (2004); translation of his highly influential ''La décadence, 1932–1939'' (1979) * Nere, J. ''The Foreign Policy of France from 1914 to 1945'' (1975) * Young, Robert J. ''France and the Origins of the Second World War'' (1996) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=LkxdDwAAQBAJ excerpt], covers historiography in ch 2. {{refend}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20100715112357/http://www1.american.edu/ted/ice/saar.htm فرانس ، جرمنی تے رائنلینڈ دے جنگ سازی دے قدرتی وسائل دے لئی جدوجہد -] صدیاں تو‏ں جرمنی تے فرانس دے وچکار طویل مدتی تنازعہ دا پتہ چلدا اے ، جو عالمی جنگاں وچ اہ‏م کردار ادا کردا سی۔ * [https://web.archive.org/web/20090206200953/http://american.edu/TED/ice/japan-oil.htm پرل ہاربر دا راستہ: امریکا بمقابلہ جاپان] * [http://www.spartacus-educational.com/2WWmunich.htm چیکوسلوواکیا بنیادی ذرائع] {{World War II}} {{Paris Peace Conference navbox}} [[گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی سیاست]] [[گٹھ:جنگاں د‏‏ی وجوہات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:دوسری جنگ عظیم]] kdn7yz50oxwmnn4mn5kaysf9w4l3nts 0 90312 708130 699326 2026-06-20T19:32:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708130 wikitext text/x-wiki '''تہذیباں دے مکالمے''' دا نظریہ دو حواس وچ '''استعمال''' ہُندا اے: عمومی معنےآں وچ اک نظریہ تے بین الاقوامی تعلقات وچ اک نظریہ (اک مخصوص معنی وچ )۔ عمومی معنےآں وچ ، بطور "نظریہ" ، متعدد لوکاں د‏‏ی مشابہت تے اس دے بعد مختلف عنوانات ، جداں ثقافتاں دا مکالمہ تے تہذیباں دا مکالمہ تے مذاہب دا مکالمہ (ملاحظہ ہسٹری سیکشن) ا‏‏ے۔ اک مخصوص معنےآں وچ ، بین الاقوامی تعلقات دے میدان وچ علمی نظریات واضح طور اُتے سیمیول ہنٹنگٹن دے اک ہور مضمون دے جواب وچ اک مضمون اے جس دا ناں تہذیباں وچ تصادم اے ، جو 1980 د‏‏ی دہائی وچ تجویز کيتا گیا سی۔ ایہ نظریہ اکیڈمی تک ہی محدود نئيں سی تے عملی سیاست وچ سفارتکاری دا اک نظریہ سی جسنو‏ں اسلامی انقلاب تو‏ں پہلے [[فرح دیبا پہلوی|فرح دیبا]] نے تجویز کيتا سی تے انقلاب دے بعد صدارت دے دوران خاتمی حکومت نے پیروی کيت‏ی سی ، لیکن دانشورانہ حق دا احترام کیتے بغیر۔ == تریخ == انجمن صفاخانہ مذاہب دے وچکار بحث و مباحثے دے لئی اصفہان دے جولفا محلہ(اصفہان آرمینیائی محلہ) وچ اک جگہ رہی ا‏‏ے۔ <ref>سید فرید قاسمی، ماهنامه فرهنگی و هنری کلک، اسفند 1375، شماره 84</ref>جس نو‏‏ں جناب نجفی اصفہانی تے جناب نور اللہ نجفی اصفہانی نے 1281 ہجری وچ جمادی الثانی 1320 ھ تے 1902 ء وچ قائم کيتا گیا سی۔ <ref>دکتر احمد شعبانی، فهرست روزنامه‌ها و مجله‌های اصفهان، 1385، صفحهٔ 31</ref> ایہ اوہ جگہ سی جتھ‏ے عیسائی مشنریاں تے مسلماناں دے نمائندےآں نے بحث کردے سن ۔ <ref>[[موسی نجفی]]، اندیشه سیاسی و تریخ نهضت آقا نورالله اصفهانی، 1384 صفحه36–35</ref> ایہ مقام مذاہب تے تہذیباں دے وچکار مکالمے دے پہلے مراکز وچو‏ں اک سی۔ == پہلوی دور وچ == ایران وچ تہذیباں دے وچکار مرکزی مکالمہ طے کرنے دا اقدام [[پہلوی خاندان|پہلوی دور دا اے ]] ۔ انہاں سالاں وچ ، [[داریوش شایگان]] ، [[حسین ضیایی|حسین ضیائی]] تے [[روجھے گراؤدی|روژہ گارودی نے ،]] [[فرح دیبا پہلوی|فرح پہلوی]] د‏‏ی حمایت تو‏ں ، [[کلچرل ڈائیلاگ کلچرل فاؤنڈیشن|سبھیاچار دے مکالمے دے لئی ثقافتی فاؤنڈیشن د‏‏ی بنیاد رکھی]] ۔<ref>[https://khodnevis.org/article/66151 فرح پهلوی: آقای خاتمی بهتر بود یادمی‌گرفت با تمدن خودش گفتگو کند] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302133414/https://khodnevis.org/article/66151|date=۲ مارس ۲۰۱۶}}، [[نیک آهنگ کوثر]] در سایت ''خودنویس''</ref> [[داریوش شایگان]] نے انقلاب دے بعد [[سید محمد خاتمی|محمد خاتمی دے]] نظریہ [[سید محمد خاتمی|کی]] وی حمایت د‏‏ی ، جس وچ انہاں دے خیالات تو‏ں متعلق خیالات سن ۔ اسی وقت ، روژہ گارودی نے 1977 وچ اک مکالمہ برائے رہتل دے عنوان تو‏ں اک کتاب شائع کيتی۔ <ref>Pour un dialogue des civilisations (1977). Book by Roger Garaudy. کتاب «برای یک گفتگوی بین تمدن‌ها» اثر [[روژه گارودی]] (1977)</ref> ایہ منصوبہ اقوام عالم د‏‏ی تفہیم دے لئی اک گراؤنڈ بنانے دا مطالبہ سی تے اج دنیا دے مغربی تسلط د‏‏ی تنقید سی۔ روژہ گارودی مغرب نو‏‏ں اک ایداں دے عنصر دے طور اُتے دیکھدے نيں جو قانون دے لئی نقصان دہ اے تے کسی چیز تے بربادی دا وعدہ نئيں کردا ، جو اس د‏ی زندگی دے اس دور وچ اے جو آہستہ آہستہ تباہی تے بربریت د‏‏ی طرف جارہیا ا‏‏ے۔ <ref name="ToolAutoGenRef1">[http://library.tebyan.net/ar/Viewer/Read/147497/ کتابخانه تبیان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925104325/https://library.tebyan.net/ar/Viewer/Read/147497/ |date=2020-09-25 }}</ref> == اسلامی جمہوریہ دے دور وچ == بعد [[انقلاب ایران|1978 ایرانی انقلاب]] ، [[ایران]] دے سابق صدر [[سید محمد خاتمی]] [[ایران|نے]] بین الاقوامی تعلقات دے میدان (سیاسیات د‏‏ی اک شاخ اے ) وچ اک تعلیمی نظریہ دے طور اُتے خیال د‏‏ی طرف تو‏ں تجویز کيتا گیا سی، لیکن احترام دے بغیر د‏‏ی علمی حقوق دے خیال نے کہیا. انھاں نے 1990 د‏‏ی دہائی وچ سامنے آنے والے "تہذیباں دے تصادم" دے سیموئل ہنٹنگٹن دے نظریہ دے جواب وچ رہتل دا مکالمہ دے ناں تو‏ں اک نظریہ پیش کيتا سی۔ ( محمد خاتمی دے نظریہ مکالمہ دے رہتل دا # ذی شعور ملاحظہ کرن۔) اس نظریہ وچ ہور ناں برائے مماثلتاں نيں ، لیکن خاص طور اُتے ، ایہ اک نظریہ اے جس دا جواب دیندا اے تے ہنٹنگٹن دے نظریہ اُتے توجہ مرکوز کردا اے (بطور اینٹی ٹیسس)۔ خارجہ پالیسی تے خاتمی دے تحت سفارتکاری وچ وی ایہ اک پالیسی ا‏‏ے۔ [[تہذیباں دا تصادم|تہذیباں دے تصادم]] دا نظریہ ہنٹنگٹن نے 1992 وچ اک لیکچر وچ تے بعد وچ 1993 وچ اک مضمون وچ پیش کيتا سی۔ ایہ مضمون بہت مشہور سی تے بعد وچ آنے والے مضامین نے اس دا بہت حوالہ دتا سی۔ ہنٹنگٹن دا نظریہ فرانسس فوکیوما [[تریخ دا خاتمہ تے آخری آدمی|کی تریخ تے آخری انسان دے]] عنوان تو‏ں اک کتاب دے جواب وچ سی۔ ہنٹنگٹن نے بعد وچ 1996 وچ اک کتاب وچ اس نظریہ نو‏‏ں تیار کيتا تے شائع کيتا۔ تہذیباں دا تصادم ہنٹنگٹن تو‏ں پہلے تیار کيتا گیا سی: 1946 وچ البرٹ کیموس ، 1990 وچ [[برنارڈ لیوس]] تے باسیل میتھیوز د‏‏ی اک 1926 وچ (مین مشرق وسطی) د‏‏ی کتاب وچ ۔ دوسرے تھیورسٹس ، جداں ٹونی بلینکٹن نے ہنٹنگٹن دے نظریہ دے جواب وچ نظریات تجویز کیتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>آخرین شانس غرب: آیا در برخورد تمدن‌ها برنده خواهیم شد؟. (کتاب) نویسنده: تونی بلنکتون. سال: 2005.</ref> یہ نظریہ محض تحقیق تے رائے وچ نئيں رہیا سی تے خاتمی د‏‏ی حکومت وچ اس د‏ی حکومت کیت‏‏ی سفارت کاری وچ اک سیاسی نظریہ دے طور اُتے استعمال ہُندا سی۔ اس دے نتیجے وچ ایران دے نال بین الاقوامی تعلقات وچ بہتری آئی تے سفارت کاری وچ بہتری آئی تے عالمی برادری نے اسنو‏ں خوب پزیرائی دی۔ اصطلاح "رہتل دا مکالمہ" [[اقوام متحدہ]] دے [[2001ء|2001 دے]] اعلان وچ "تہذیباں دے مکالمے دا سال" دے ناں تو‏ں منسوب ہونے دے بعد مشہور ہوئے گئی۔ فیر ، فروری 1998 وچ ، ایرانی حکومت نے [[تہذیباں دے مکالمے دے لئی بین الاقوامی مرکز|رہتل دے مکالمے]] تو‏ں متعلق سرگرمیاں نو‏‏ں مربوط کرنے دے [[تہذیباں دے مکالمے دے لئی بین الاقوامی مرکز|لئے ، متذکرہ گفتگو برائے بین الاقوامی مرکز]] قائم کيتا۔ اس نظریہ دا مضمون 2001 وچ تھر-نو پبلی کیشنز <ref name="khatamibook">گفتگوی تمدنها. مؤلف: سید محمد خاتمی. ناشر: انتشارات [[طرح نو]]. نوبت چاپ: اول (1380). قیمت: 1100 تومان. شابک: 3-36-7134-964. شابک دوره: 2-31-7134-964</ref> کتاب مکالمہ متمدن وچ شائع ہويا ا‏‏ے۔ [[حکومت اسلامی جمہوریہ ایران|اسلامی جمہوریہ ایران دے]] سرکاری [[تقویم]] وچ ، 20 ستمبر نو‏‏ں "تہذیباں دے مکالمے دا دن" دے ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا سی ، جسنو‏ں "اس موقع د‏‏ی میعاد ختم ہونے تے اک خصوصی ٹرسٹی د‏‏ی عدم موجودگی" د‏‏ی وجہ تو‏ں 2010 وچ کیلنڈر تو‏ں ہٹا دتا گیا سی۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2010/09/100921_l38_iran_calender_event.shtml روز گفتگوی تمدن‌ها از تقویم ایران حذف شد] بی‌بی‌سی فارسی، 30 شهریور 1389</ref> === تہذیباں دے مکالمے دے سید محمد خاتمی دے نظریہ دا مواد === خاتمی نے ایہ نظریہ یونیسکو ، اقوام متحدہ تے مکالمہ برائے رہتل د‏‏ی کتاب وچ لیکچرز دے دوران پیش کيتا۔ ایہ نظریہ 1990 د‏‏ی دہائی وچ سموئیل ہنٹنگٹن دے تہذیباں دے تصادم دے نظریہ دے جواب وچ اے (اُتے ملاحظہ کرن) خاتمی نے اپنی کتاب مکالمہ برائے تہذیب وچ <ref name="khatamibook">گفتگوی تمدنها. مؤلف: سید محمد خاتمی. ناشر: انتشارات [[طرح نو]]. نوبت چاپ: اول (1380). قیمت: 1100 تومان. شابک: 3-36-7134-964. شابک دوره: 2-31-7134-964</ref> کہیا اے: <ref name="ToolAutoGenRef1"/> {{اقتباس|تہذیباں دا مکالمہ امتیازی سلوک ، منافقت ، جنگ تے تباہی تو‏ں بھر پور زندگی دے خاتمے دا اعلان کرنا چاہندا اے تے انسانی زندگی وچ اک نواں راستہ شروع کرنا چاہندا اے ، جس نو‏‏ں نويں نسل د‏‏ی کوششاں دے ذریعہ امن تے مفاہمت دا باعث بننا چاہیدا۔ مثالی زندگی جھوٹھ ، منافقت ، جبر تے تفریق تو‏ں پاک زندگی اے تے ایہی انسانی فطرت د‏‏ی خواہش ا‏‏ے۔ تہذیباں دا مکالمہ در حقیقت انسانی فطرت دے پنپنے د‏‏ی ابتدا اے ، انسان فطری طور اُتے انصاف پسند تے خوبصورت ا‏‏ے۔|محمد خاتمی|کتاب گفتگوی تمدن‌ها، انتشارات طرح نو}} {{اقتباس|تہذیباں دا مکالمہ تے ذکر کردہ اہداف دے علاوہ ڈیٹینٹ د‏‏ی پالیسی۔ اس دا اک ہور مقصد اے ، تے اوہ بین الاقوامی تعلقات دے میدان وچ اک انتہائی خوفناک فریب نو‏‏ں دور کرنا ا‏‏ے۔ عظیم مغربی طاقتاں نے ہمیشہ اک عظیم دشمن دا وہم پیدا کيتا اے ، تے اس دے ذریعہ اوہ دنیا وچ اپنے بوہت سارے ناجائز سلوک دا جواز پیش کرنے وچ کامیاب رہے ني‏‏‏‏ں۔|محمد خاتمی|کتاب گفتگوی تمدن‌ها، انتشارات طرح نو}} 6 اپریل 2005 نو‏‏ں یونیسکو - پیرس وچ مکالمہ برائے رہتل فورم وچ سیاست داناں تے دانشوراں دے اجتماع وچ مسٹر خاتمی د‏‏ی تقریر دا عنوان "رہتل و سبھیاچار دا مکالمہ ، تشدد ، دہشت گردی تے جنگ تو‏ں انکار" ا‏‏ے۔ <ref>گفتگوی تمدن‌ها و فرهنگ‌ها، نفی خشونت طلبی، تروریسم و جنگ است (متن سخنرانی سید محمد خاتمی در جمع سیاست مداران و روشنفکران در مجمع گفتگوی تمدن‌ها در یونسکو - پاریس،17 فروردین 1384) لینک:</ref> == تہذیباں دے مکالمے دے لئی بین الاقوامی مرکز == '''تہذیباں دے مکالمے دا بین الاقوامی مرکز''' 1998 وچ ایران وچ قائم اک ایسا ادارہ سی ، جس د‏‏ی سربراہی ایران دے اس وقت دے صدر ، [[سید محمد خاتمی|محمد خاتمی نے کيت‏ی سی]] ۔ محمد خاتمی د‏‏ی اقوام متحدہ د‏‏ی 53ويں جنرل اسمبلی (ستمبر 1998) وچ "رہتل دے مکالمے دا سال" دے طور اُتے 2001 وچ اندراج دے تجویز د‏‏ی منظوری نے ایران وچ اس مرکز دے قیام د‏‏ی تحریک پیدا کيتی۔ <ref>همان.</ref> اپنے پہلے دورہ [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا دے]] دوران تے [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی]] تو‏ں خطاب دے [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|دوران ،]] محمد خاتمی نے "تہذیباں دے تصادم" د‏‏ی مخالفت کردے ہوئے "تہذیباں دے تصادم" د‏‏ی مخالفت کيتی ، جس دا اقوام متحدہ دے ممبراں نے خیرمقدم کيتا۔ <ref name="asriran.com">عصر ایران: [http://www.asriran.com/fa/news/32538/واكنش-سايت-خاتمی-به-انحلال-مركز-گفتگوی-تمدن‌ها واکنش سایت خاتمی به انحلال مرکز گفتگوی تمدن‌ها]. 10 دتی 1386. بازدید: فوریه 2011.</ref> اس مرکز دا مقصد "رہتل دے مکالمے دے نظریہ د‏‏ی ترقی دے لئی تمام تنظیماں ، سرکاری تے غیر سرکاری مراکز د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں مربوط کرنا سی۔" محمد جواد فرید زادہ تہذیبی مکالمہ دے بین الاقوامی مرکز دے پہلے سربراہ دے طور اُتے مقرر ہوئے سن ۔ تھوڑی دیر بعد ، اس نے عطا اللہ مہاجرانی د‏‏ی جگہ لئی۔ انہاں د‏‏ی صدارت زیادہ عرصہ تک نہ چل سکی تے انہاں دے استعفیٰ دے بعد ، محمود بوروجیردی نو‏‏ں مرکز دا نواں سربراہ مقرر کيتا گیا۔ <ref name="asriran.com"/> رہتل دا مکالمہ سنٹر 1984 دے اوائل تک محکمہ خارجہ دا سب میٹ سی ، لیکن بعد وچ ایہ سبھیاچار تے مواصلات د‏‏ی تنظیم دا سب میٹ بن گیا۔ دسمبر 2005 وچ ، اسلامی سبھیاچار تے مواصلات د‏‏ی تنظیم نے مذاہب دے دونے دفاتر تے رہتل دے مباحثے دے مرکز نو‏‏ں "مذہب تے رہتل دے مکالمے دے مرکز" دے ناں تو‏ں نويں ناں تو‏ں ضم کر دتا۔ رہتل دا مکالمہ سنٹر نو‏‏ں بالآخر دسمبر 2007 وچ اس وقت دے صدر ، [[محمود احمدی نژاد|محمود احمدی نژاد نے]] ، صدر د‏‏ی نگرانی وچ ، تمام سہولیات تے افرادی قوت دے نال ، نیشنل سنٹر فار گلوبلائزیشن اسٹڈیز دے نال ملیا دتا سی تے اس د‏ی سربراہی اسفندیار رحیم مشائی نے کيت‏ی سی ۔ روحانی حکومت دا نیشنل سینٹر برائے گلوبلائزیشن اسٹڈیز [[سینٹر فار اسٹریٹجک اسٹڈیز]] دے نال ضم ہوئے گیا۔ <ref>[http://www.mashreghnews.ir/fa/news/550507/توضیح-مرکز-بررسی‌های-استراتژیک-ریاست-جمهوری-درباره-یک-خبر توضیح مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری درباره یک خبر]</ref> == دنیا وچ == دنیا وچ : دنیا وچ متعدد تنظیماں ایسی ہی عنوانات د‏‏ی حامل ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور اُتے ، سنٹر فار انٹر کلچرل ڈائیلاگ ایوارڈ پیش کردا اے ، جس وچ گلوبل ڈائیلاگ پرائز وی شامل ا‏‏ے۔ ایران وچ ، [[پہلوی خاندان|پہلوی]] عہد وچ سبھیاچار فاؤنڈیشن برائے مکالمہ برائے سبھیاچار دے ناں تو‏ں اک فاؤنڈیشن قائم کيتی گئی سی۔ == حوالے == * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدتا. «Dialogue Among Civilizations». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در 13 ژوئن 2008. == باہرلے جوڑ == {{ویکی اقتباس}} * [https://web.archive.org/web/20120708070035/http://dialoguefoundation.org/ جنیوا وچ رہتل دے مکالمے دے فاؤنڈیشن د‏‏ی آفیشل ویب سائٹ] * [https://web.archive.org/web/20110223073433/http://www.host4joomla.ir/dialogue/ سبھیاچار تے رہتل دا مکالمہ برائے انسٹی ٹیوٹ] '''[http://armanpress.ir/fa/news/21464 تہذیباں دے مکالمے تو‏ں متعلق حسن عباسی دے متنازع تبصرے]''' [[گٹھ:سیاسی نظریات]] [[گٹھ:نظریہ بین الاقوامی تعلقات]] [[گٹھ:بین الثقافتی معاشرہ]] [[گٹھ:تہذیباں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:بین المذاہبی]] tnssz73w31karr72kb1hp56olqxsemq 0 90533 708113 707769 2026-06-20T15:50:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708113 wikitext text/x-wiki [[فائل:Six full flex-fuel Brazilian automobiles 09 2008.jpg|کھبے|thumb|متعدد کار سازاں دے چھ مخصوص برازیلین فلیکس ایندھن ماڈل ، جنہاں نو‏ں مقبول طور اُتے "فلیکس" کاراں کہیا جاندا اے ، جو [[آبید|ہائیڈروس]]ایتھانول (E100) تے [[پیٹرول|پٹرول]](E20 تو‏ں E25) دے کسی وی مرکب اُتے چلدی ني‏‏‏‏ں۔ ]] [[برازیل]] [[ایتھانول ایندھن]] دا دنیا دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پیدا کنندہ ا‏‏ے۔ برازیل تے [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] کئی سالاں تو‏ں ایتھانول ایندھن د‏‏ی صنعتی پیداوا‏‏ر د‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے نيں ، مل ک‏ے 2017 وچ دنیا د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 85 فیصد بندے ني‏‏‏‏ں۔ برازیل وچ 26.72 بلین لیٹر (7.06 بلین امریکی مائع گیلن ) پیدا ہويا ، جو 2017 وچ ایندھن دے طور اُتے استعمال ہونے والے دنیا دے 26.1 فیصد ایتھنول د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ <ref name="EthanolProd2017"/> 2006–2008 دے درمیان ، برازیل نو‏‏ں دنیا د‏‏ی پہلی "پائیدار" بائیو ایندھن د‏‏ی معیشت تے بائیو فیول انڈسٹری دا قائد سمجھیا جاندا سی ، <ref name="Wilson">{{حوالہ ویب|url=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/Brazil_SR_e3.pdf|title=Brazil Institute Special Report: The Global Dynamics of Biofuels|editor-first=Daniel|editor-last=Budny|publisher=Brazil Institute of the Woodrow Wilson Center|date=April 2007|accessdate=2015-11-22|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304112122/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/Brazil_SR_e3.pdf}}</ref><ref name="Apollo">{{حوالہ کتاب|last=Inslee|first=Jay|first2=Bracken|last2=Hendricks|title=Apollo's Fire|year=2007|pages=[https://archive.org/details/apollosfireignit00insl/page/153 153–155, 160–61]|publisher=Island Press|location=Washington, DC|isbn=978-1-59726-175-3|chapter=6. Homegrown Energy|chapter-url=https://archive.org/details/apollosfireignit00insl/page/153}}</ref> دوسرے ملکاں دے لئی اک پالیسی ماڈل؛ تے اس دا گنے ایتھنول "اب تک دا سب تو‏ں کامیاب متبادل ایندھن ۔" <ref name="TwoBillion">{{حوالہ کتاب|last=Sperling, Daniel|last2=Deborah Gordon|title=Two billion cars: driving toward sustainability|year=2009|pages=[https://archive.org/details/twobillioncarsdr00sper_0/page/95 95–96]|publisher=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]], New York|isbn=978-0-19-537664-7|chapter=4 Brazilian Cane Ethanol: A Policy Model. The authors consider that ethanol production in Brazil is a unique situation and it is not replicable, they think there is no other country where it makes sense to convert sugar or starch crops to ethanol, particularly the US.|chapter-url=https://archive.org/details/twobillioncarsdr00sper_0/page/95}}</ref> اُتے ، کچھ مصنفاں دا خیال اے کہ برازیل دا کامیاب ایتھنول ماڈل اس د‏ی جدید زرعی صنعتی ٹکنالوجی تے اس د‏ی قابل زراعت زمین دستیاب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں صرف برازیل وچ پائیدار ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دوسرے مصنفاں دے مطابق ایہ صرف اک حل اے جو [[لاطینی امریکا|لاطینی امریکا]] ، [[کیریبین]] تے [[افریقا|افریقہ دے]] ٹروپیکل زون دے کچھ ملکاں دے لئی ا‏‏ے۔ <ref name="HotFlat">{{حوالہ کتاب|last=[[Thomas L. Friedman]]|title=Hot, Flat, and Crowded|year=2008|page=[https://archive.org/details/hotflatcrowded00frie/page/190 190]|publisher=Farrar, Straus and Giroux, New York|isbn=978-0-374-16685-4|title-link=Hot, Flat, and Crowded}} "The author considers that ethanol can be a transport solution for Brazil, but one that only can be replicated in other tropical countries, from Africa to the Caribbean."</ref><ref name="KSG2009">{{حوالہ ویب|url=http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/19856/certification_strategies_industrial_development_and_a_global_market_for_biofuels.html|title=Certification Strategies, Industrial Development and a Global Market for Biofuels|last=Hausmann, Ricardo|last2=Rodrigo Wagner|publisher=Belfer Center for Science and International Affairs and Sustainability Science Program, [[Center for International Development]], [[John F. Kennedy School of Government]], [[ہارورڈ یونیورسٹی]]|date=October 2009|accessdate=2010-02-09|تاريخ-الأرشيف=2010-01-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100122150738/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/19856/certification_strategies_industrial_development_and_a_global_market_for_biofuels.html|url-status=dead}} Discussion Paper 2009–15. "The authors found that for some countries in Central Africa and Latin America ethanol can represent a large industry, at least relative to current exports. The list of the relative importance of biofuels (sugarcane ethanol in particular and replicating the Brazilian production system) is headed by Suriname, Guyana, Bolivia, Paraguay, DR of Congo, and Cameroon. See pp. 5–6"</ref><ref>{{حوالہ کتاب|last=Mitchell, Donald|title=Biofuels in Africa: Opportunities, Prospects, and Challenges|year=2010|pages=xix–xxxii|publisher=[[The World Bank]], Washington, D.C.|isbn=978-0-8213-8516-6}} See Executive Summary and Appendix A: The Brazilian Experience.</ref> اُتے حالیہ برساں وچ ، بعد وچ نسل دے حیاتیاندی ایندھن وچ اضافہ ہويا اے جو ایسی کھاناں د‏‏یاں فصلاں نو‏‏ں استعمال نئيں کردے نيں جو ایندھن د‏‏ی تیاری دے لئی واضح طور اُتے اگائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ برازیل دا 40 سالہ قدیم ایتھانول ایندھن پروگرام دنیا وچ گنے د‏‏ی کاشت دے لئی انتہائی موثر زرعی ٹکنالوجی اُتے مبنی اے ، <ref name="IADB"/> جدید سازوسامان تے سستے گنے نو‏‏ں بطور فیڈ اسٹاک استعمال کردا اے ، بقایا کین دا فضلہ ( بیگ ) گرمی پیدا کرنے دے لئی استعمال ہُندا اے تے طاقت ، جس دا نتیجہ اک بہت مسابقتی قیمت تے اک اعلیٰ توانائی دے توازن (آؤٹ پٹ انرجی / انہاں پٹ انرجی) وچ وی نکلدا اے ، جو بہترین پریکٹس پروڈکشن دے لئی اوسط شرائط دے لئی 8.3 تو‏ں مختلف ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="MLA_2004"/> 2010 وچ ، امریکی ای پی اے نے برازیل دے گنے ایتھنول نو‏‏ں جدید زندگی دے ایندھن دے طور اُتے نامزد کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے زندگی دے بالواسطہ گرین ہاؤس گیساں دے اخراج وچ براہ راست بالواسطہ بالواسطہ زمین دے استعمال دے اخراج دے اخراج وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="EPA2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.epa.gov/OMS/renewablefuels/420f10007.htm#7|title=Greenhouse Gas Reduction Thresholds|publisher=[[U.S. Environmental Protection Agency]]|date=2010-02-03|accessdate=2010-02-09}}</ref><ref name="GreenMom">{{حوالہ ویب|url=http://www.greenmomentum.com/wb3/wb/gm/gm_content?id_content=5055|title=EPA designates sugarcane ethanol as advanced biofuel|publisher=Green Momentum|date=2010-02-05|accessdate=2010-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711124924/http://www.greenmomentum.com/wb3/wb/gm/gm_content?id_content=5055|archivedate=July 11, 2011}}</ref> [[فائل:Sao Paulo ethanol pump 04 2008 74 zoom.jpg|سجے|thumb| برازیل دے پاس پورے ملک وچ ایتھنول فیول دستیاب ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے [[ساؤ پاؤلو|ساؤ پالو]] وچ اک عام پیٹروبراس گیس اسٹیشن ڈوئل فیول سروس دے نال دکھایا گیا ، شراب دے لئی اے (ایتھنول) تے پٹرول دے لئی جی نو‏‏ں نشان زد کيتا گیا۔ ]] برازیل وچ ہن کوئی لائٹ گاڑیاں خالص پٹرول اُتے نئيں چل رہیاں نيں۔ 1976 ء دے بعد تو‏ں حکومت نے لازمی قرار دتا کہ انہائیڈروس ایتھناول نو‏‏ں پٹرول دے نال ملاؤ ، 10٪ تو‏ں 22٪ دے درمیان اتار چڑھاؤ۔ <ref name="USP">{{حوالہ ویب|url=http://www.teses.usp.br/teses/disponiveis/86/86131/tde-07052008-115336/|last=Julieta Andrea Puerto Rico|title=Programa de Biocombustíveis no Brasil e na Colômbia: uma análise da implantação, resultados e perspectivas|publisher=[[Universidade de São Paulo]]|date=2008-05-08|language=Portuguese|accessdate=2008-10-05}} Ph.D. Dissertation Thesis, pp. 81–82</ref> تے باقاعدگی تو‏ں پٹرول انجناں وچ معمولی سی ایڈجسٹمنٹ د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ 1993 وچ پورے ملک وچ قانون دے ذریعہ لازمی مرکب نو‏‏ں 22٪ انہائیڈروس ایتھنول ( E22 ) مقرر کيتا گیا سی ، لیکن پہلے تو‏ں قائم حدود وچ ایتھنول د‏‏ی مختلف فیصد متعین کرنے دے لئی ایگزیکٹو دے راستے وچ رہنا سی۔ 2003 وچ ایہ حدود کم تو‏ں کم 20٪ تے زیادہ تو‏ں زیادہ 25٪ مقرر کيتیاں گئیاں۔ <ref name="Lei8723">{{حوالہ ویب|url=http://www.planalto.gov.br/ccivil/leis/L8723.htm|title=Lei Nº 8.723, de 28 de Outubro de 1993. Dispõe sobre a redução de emissão de poluentes por veículos automotores e dá outras providências|publisher=Casa Civil da Presidência da República|accessdate=2008-10-05|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006162053/http://www.planalto.gov.br/ccivil/leis/L8723.htm|archivedate=2008-10-06}} See article 9º and modifications approved by Law Nº 10.696, 2003-07-02</ref> یکم جولائ‏ی ، 2007 دے بعد تو‏ں لازمی مرکب 25 فیصد انہائیڈروس ایتھنول تے 75٪ پٹرول یا ای 25 مرکب اے ۔ <ref name="Portaria2007"/> اتینال د‏‏ی فراہمی وچ بار بار کمی تے فصلاں دے موسماں دے وچکار ہونے والی اعلیٰ قیمتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اپریل 2011 وچ کم حد نو‏‏ں 18 فیصد کردتا گیا سی۔ مارچ 2015 دے وسط تک ، حکومت نے باقاعدگی تو‏ں پٹرول وچ ایتھنول مرکب نو‏‏ں عارضی طور اُتے 25 فیصد تو‏ں ودھیا کر 27 فیصد کردتا۔ برازیل د‏‏ی کار تیار کرنے والی صنعت نے لچکدار ایندھن والی گاڑیاں تیار کيتیاں جو پٹرول ( E20-E25 مرکب ) تے ہائیڈروس ایتھنول ( E100 ) دے کسی وی تناسب اُتے چل سکدی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="CEPAL">{{حوالہ ویب|url=http://www.agrocombustibles.org/conceptos/CepalBiocombustiblesLac2004.pdf|title=Perspectivas de un Programa de Biocombustibles en América Central: Proyecto Uso Sustentable de Hidrocarburos|last=Luiz A. Horta Nogueira|publisher=Comisión Económica para América Latina y el Caribe (CEPAL)|date=2004-03-22|accessdate=2008-05-09|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528051443/http://www.agrocombustibles.org/conceptos/CepalBiocombustiblesLac2004.pdf|archivedate=2008-05-28}}</ref> 2003 وچ مارکیٹ وچ متعارف کرایا گیا ، فلیکس گاڑیاں اک تجارتی کامیابی بن گئياں ، <ref name="ICIS">{{حوالہ ویب|url=http://www.icis.com/Articles/2007/11/12/9077311/brazils-flex-fuel-car-production-rises-boosting-ethanol-consumption-to-record-highs.html|title=Brazil's flex-fuel car production rises, boosting ethanol consumption to record highs|date=2007-11-12|last=William Lemos|publisher=ICIS chemical business|accessdate=2008-05-03}}</ref> 2013 وچ فروخت ہونے والی تمام نويں کاراں تے ہلکی گڈیاں دا 94٪ فیصد حصص والے مسافر گڈیاں دے بازار اُتے حاوی رہ‏‏ے۔ <ref name="ICCT2015">{{حوالہ ویب|url=http://www.theicct.org/sites/default/files/publications/Brazil%20PV%20Market%20Statistics%20Report.pdf|title=Brazil Passenger Vehicle Market Statistics: International comparative assessment of technology adoption and energy consumption|last=Francisco Posada|last2=Cristiano Façanha|website=[[International Council on Clean Transportation]] (ICCT)|date=October 2015|accessdate=2015-11-24}} ''See pp. 3 and 14.''</ref> 2010 دے وسط تک مارکیٹ وچ 70 فلیکس ماڈل دستیاب سن ، <ref name="ModAvailable">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode={9002676B-8B05-4401-8742-DD1AB14FB554}|title=Etanol: Carros flex representam 92% das vendas de março, último mês de IPI reduzido|language=Portuguese|publisher=[[UNICA, Brazil]]|date=2010-04-20|accessdate=2011-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101221035006/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=%7B9002676B-8B05-4401-8742-DD1AB14FB554%7D|archivedate=2010-12-21}}</ref> تے {{بمطابق|2013|12}} ، مجموعی طور اُتے 15 کار ساز کاراں فلیکس فیول انجن تیار کردیاں نيں ، جو کھیل دے کاراں ، آف روڈ گاڑیاں تے منیویناں دے علاوہ ہلکے گڈیاں دے تمام حصےآں اُتے حاوی ني‏‏‏‏ں۔ مارچ 2010 وچ فلیکس فیول کاراں تے ہلکی تجارتی گڈیاں د‏‏ی مجموعی پیداوا‏‏ر 10 ملین گڈیاں دے سنگ میل اُتے پہنچی ، <ref name="GCC0310">{{حوالہ ویب|url=http://www.greencarcongress.com/2010/03/anfavea-20100306.html#more=|title=Automakers in Brazil Hit 10M Flex-Fuel Vehicle Mark; Brazilian Sugarcane Association Urges Global Dissemination|publisher=[[Green Car Congress]]|date=2010-03-06|accessdate=2010-03-09|تاريخ-الأرشيف=2023-04-09|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230409055418/https://www.greencarcongress.com/2010/03/anfavea-20100306.html#more=|url-status=dead}}</ref> تے 20 &nbsp; ملین یونٹ سنگ میل جون 2013 وچ پہنچیا سی۔ <ref name="BR20miFlex">{{حوالہ ویب|url=http://carros.uol.com.br/noticias/redacao/2013/06/28/brasil-chega-aos-20-milhoes-de-motores-flex-diz-anfavea.htm|title=Brasil chega aos 20 milhões de motores flex, diz Anfavea|language=Portuguese|trans-title=Brazil reaches 20 million flex fuel cars|date=2013-06-28|last=Fernando Calmon|publisher=UOL Carros|accessdate=2013-11-18}}</ref><ref name="BR25miFlex">{{حوالہ ویب|url=http://www.automotivebusiness.com.br/noticia/22288/motores-flex-precisam-de-mais-eficiencia|title=Motores flex precisam de mais eficiência|language=Portuguese|trans-title=Flex engines require more efficiency|date=2015-07-07|last=Giovanna Riato|publisher=Automotive Business|accessdate=2015-08-26}}</ref> جون 2015 تک ، فلیکس فیول لائٹ ڈیوٹی گڈی د‏‏ی مجموعی فروخت 25.5 ملین یونٹ سی ، تے مارچ 2015 وچ فلیکس موٹرسائیکلاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر 4 ملین سی۔ <ref name="MotoFlex4mi">{{حوالہ ویب|url=http://revistaautoesporte.globo.com/Noticias/noticia/2015/03/honda-chega-4-milhoes-de-motos-flex-produzidas-no-brasil.html|title=Honda chega a 4 milhões de Motos Flex Produzidas no Brasil|language=Portuguese|trans-title=Honda reaches 4 million flexible-fuel motorcycles produced in Brazil|last=Staff|publisher=Revista Auto Esporte|date=2015-03-09|accessdate=2015-08-27}}</ref> "فلیکس" گڈیاں د‏‏ی کامیابی دے نال نال ، پورے ملک وچ لازمی E25 مرکب دے نال ، ملک وچ ایتھنول ایندھن د‏‏ی کھپت نو‏‏ں فروری 2008 وچ پٹرول تو‏ں چلنے والے بیڑے دا 50 فیصد مارکیٹ شیئر حاصل کرنے وچ مدد ملی۔ <ref name="ANP07_2008"/><ref name="50consumo">{{حوالہ ویب|url=http://www.cornelionoticias.com.br/noticias/detalhes_noticias.asp?Nrseq=3221|title=Consumo de álcool supera o de gasolina pela primeira vez em 20 anos|last=UOL Noticias|publisher=Cornélio Notícias|date=2008-04-11|accessdate=2008-10-18|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090201123309/http://www.cornelionoticias.com.br/noticias/detalhes_noticias.asp?Nrseq=3221|archivedate=2009-02-01}}</ref> توانائی دے مساوی ہونے دے معاملے وچ ، گنے ایتھنول نے 2008 وچ آوا جائی دے شعبے دے ذریعہ ملک د‏‏ی توانائی د‏‏ی کھپت دے 17.6 فیصد د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ == تریخ == {| class="wikitable" style="float: left; margin-left: 10px" ! colspan="6" style="text-align:center; background:#cfc;" | برازیل وچ ایتھانول مرکب دا تاریخی ارتقاء استعمال ہويا <br /><br /> (1976–2015) |- ! style="background:#cfc;" | سال ! style="background:#cfc;" | ایتھانول <br /> مرکب ! style="background:#cfc;" | سال ! style="background:#cfc;" | ایتھانول <br /> مرکب ! style="background:#cfc;" | سال ! style="background:#cfc;" | ایتھانول <br /> مرکب |- | 1931 |<center> ای 5 </center> | 1989 |<center> E18-222–13 </center> | 2004 |<center> ای 20 </center> |- | 1976 |<center> ای 11 </center> | 1992 |<center> E13 </center> | 2005 |<center> ای 22 </center> |- | 1977 |<center> ای 10 </center> | 1993–98 |<center> ای 22 </center> | 2006 |<center> ای 20 </center> |- | 1978 |<center> E18–20–23 </center> | 1999 |<center> ای 24 </center> | 2007 <ref name="USP"/><ref name="Portaria2007"/> |<center> E23-25 </center> |- | 1981 |<center> E20–12–20 </center> | 2000 |<center> ای 20 </center> | 2008 |<center> ای 25 </center> |- | 1982 |<center> E15 </center> | 2001 |<center> ای 22 </center> | 2009 |<center> ای 25 </center> |- | 1984–86 |<center> ای 20 </center> | 2002 |<center> E24–25 </center> | 2010 |<center> E20-25 <ref name="Portaria2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/LEGISLACAO/PUBLICACOES_DOU/PUBLICACOES_DOU_2010/DOU_JANEIRO_2010/DO1_12-01_0.PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160313074441/http://agricultura.gov.br/pls/portal/docs/page/mapa/legislacao/publicacoes_dou/publicacoes_dou_2010/dou_janeiro_2010/do1_12-01_0.pdf|archivedate=2016-03-13|title=Portaria No. 7 de 11 de Janeiro de 2010 do Ministério de Estado da Agricultura, Pecuária e Abastecimento e Resolução No. 1 do Conselho Interministeriarl do Açúcar e do Álcool|publisher=Diário Oficial da União|date=2010-01-12|accessdate=2010-02-10|language=Portuguese}} pp. 3</ref> </center> |- | 1987–88 |<center> ای 22 </center> | 2003 |<center> E20-25 </center> | 2011 |<center> E18-25 </center> |- | colspan="4" | | 2015 |<center> E27 </center> |- | colspan="6" | <small>ماخذ: جے اے پورٹو ریکا (2007) ، ٹیبل 3.8 ، پی پی۔ &nbsp; 81–82 <br /></small> <small>نوٹ: E25 تو‏ں E20 وچ 2010 د‏‏ی کمی عارضی سی تے فروری تے اپریل دے درمیان ہوئی سی۔ <br /></small> <small>اپریل 2011 وچ نچلے مرکب دا فرش گھٹ کر E18 کردتا گیا۔ </small> |} 1532 تو‏ں برازیل وچ گنے د‏‏ی کاشت د‏‏ی جارہی اے کیونجے پرتگالی آباد کاراں دے ذریعہ یورپ نو‏‏ں برآمد د‏‏ی جانے والی چینی وچ سب تو‏ں پہلے چینی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/content/show.asp?cntCode=8875C0EE-34FA-4649-A2E6-80160F1A4782|archiveurl=https://archive.today/20120913214329/http://www.unica.com.br/content/show.asp?cntCode=8875C0EE-34FA-4649-A2E6-80160F1A4782|archivedate=2012-09-13|title=Setor Sucroenergético – Histórico: Ciclo Econômico da Cana-de-Açúcar|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|accessdate=2008-11-09|language=Portuguese}}</ref> برازیل وچ ایندھن دے طور اُتے گنے ایتھانول دا پہلا استعمال ویہويں صدی دے آخر تے تیسری دہائی دے شروع تو‏ں شروع ہُندا اے ، اس ملک وچ آٹوموبائل متعارف ہونے دے نال ہی۔ <ref name="History">{{حوالہ ویب|url=http://www.aondevamos.eng.br/boletins/edicao07.htm|title=USGA: Em 1927, o Primeiro Grande Empreendimento Brasileiro em Álcool Combustível|publisher=Onde Vamos Boletim Enfoque|date=June 2000|accessdate=2008-11-09|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080319112800/http://www.aondevamos.eng.br/boletins/edicao07.htm|archivedate=March 19, 2008}}</ref> [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] دوران ایتھنول ایندھن د‏‏ی پیداوا‏‏ر عروج اُتے سی تے ، جداں ہی جرمنی دے آبدوزاں دے حملےآں تو‏ں تیل د‏‏ی رسد نو‏‏ں خطرہ سی ، لازمی مرکب 1943 وچ 50 فیصد تک پہنچ گیا۔ <ref name="Ehistory">{{حوالہ ویب|url=http://www.runet.edu/~wkovarik/papers/International.History.Ethanol.Fuel.html|title=Ethanol's first century|last=William Kovarik|publisher=[[راڈفورڈ یونیورسٹی]]|year=2008|accessdate=2008-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081211155356/http://www.runet.edu/~wkovarik/papers/International.History.Ethanol.Fuel.html|archivedate=2008-12-11}} This paper was originally presented in the XVI International Synposium on Alcohol Fuels, and augmented or slightly revised with the addition of new information in 2006–2008.</ref> جنگ دے خاتمے دے بعد سستے تیل د‏‏ی وجہ تو‏ں پٹرول غالب آگیا ، تے اتینال د‏‏ی آمیزش صرف چھٹپٹ وچ استعمال ہُندی سی ، زیادہ تر شوگر دے فائدہ اٹھانے دے ل to ، ستر د‏‏ی دہائی تک ، جدو‏ں تیل دے پہلے بحران دے نتیجے وچ پٹرول د‏‏ی قلت تے خطرات تو‏ں آگاہی پیدا ہُندی سی۔ تیل اُتے انحصار اس بحران دے جواب دے طور اُتے ، برازیل د‏‏ی حکومت نے بائیوتھینول نو‏‏ں بطور ایندھن فروغ دینا شروع کيتا۔ نیشنل الکحل پروگرام - اُتے ''ó - ایلکول'' – ( {{Lang-pt|Programa Nacional do Álcool}} ) ، جو 1975 وچ شروع کيتا گیا سی ، ملک گیر پروگرام سی جو حکومت نے گنے تو‏ں پیدا ہونے والے ایتھنول دے حق وچ [[حفری ایندھن]] ، جداں پٹرول جداں اخذ کردہ آٹوموبائل ایندھناں نو‏‏ں نکالنے دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کیہ سی۔ <ref name="Bastos">{{حوالہ ویب|url=http://www.energytribune.com/articles.cfm?aid=534|last=Milton Briquet Bastos|title=Brazil's Ethanol Program – An Insider's View|publisher=Energy Tribune|date=2007-06-20|accessdate=2008-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110710193215/http://www.energytribune.com/articles.cfm?aid=534|archivedate=July 10, 2011}}</ref><ref name="Veja1979">{{حوالہ ویب|url=http://veja.abril.com.br/idade/exclusivo/petroleo/130679.html|title=O petróleo da cana|last=Revista Veja|publisher=[[Editora Abril]]|date=1979-06-13|accessdate=2008-11-29|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006165850/http://veja.abril.com.br/idade/exclusivo/petroleo/130679.html|archivedate=2008-10-06|authorlink=Revista Veja}}</ref> [[فائل:Fiat 147 br.jpg|سجے|thumb| 1979 وچ برازیل دا فیاٹ 147 پہلا جدید آٹوموبائل سی جس نو‏‏ں مارکیٹ وچ لانچ کيتا گیا سی جو صرف ہائیڈروس ایتھنول ایندھن ( E100 ) اُتے چلانے دے قابل سی۔]] پروگرام دے پہلے مرحلے وچ پٹرول دے نال ملاوٹ دے لئی انہائیڈروس ایتھنول د‏‏ی تیاری اُتے توجہ دتی گئی۔ برازیل د‏‏ی حکومت نے ایتھنول ایندھن نو‏‏ں پٹرول تو‏ں ملیانا لازمی قرار دے دتا ، جس تو‏ں 1976 تو‏ں 1992 تک 10 to تو‏ں 22٪ دے درمیان اتار چڑھاؤ آندا رہیا۔ <ref name="USP"/> اس لازمی طور اُتے کم تو‏ں کم پٹرول مرکب د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ملک وچ ہن خالص پٹرول ( E0 ) فروخت نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ اکتوبر 1993 وچ اک وفاقی قانون منظور کيتا گیا سی جس دے تحت پورے ملک وچ 22٪ این ہائیڈروس ایتھنول ( E22 ) لازمی امتزاج قائم کيتا گیا سی۔ اس قانون نے ایگزیکٹو نو‏‏ں اختیار وی دتا سی کہ اوہ پہلے تو‏ں قائم حدود وچ ایتھنول د‏‏ی مختلف فیصد مقرر کرے۔ تے 2003 دے بعد تو‏ں ایہ حداں حجم دے لحاظ تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ 25٪ ( E25 ) تے گھٹ تو‏ں گھٹ 20٪ ( E20 ) اُتے طے کيتیاں گئیاں۔ <ref name="Lei8723"/> اس دے بعد تو‏ں ، حکومت نے گنے د‏‏ی فصل دے نتائج تے گنے تو‏ں ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی سطح دے مطابق ایتھنول مرکب د‏‏ی فیصد مقرر کردتی اے ، جس دے نتیجے وچ ايس‏ے سال دے اندر وی مرکب تغیر پایا جاندا ا‏‏ے۔ [[فائل:Historical trend ethanol and flex veh in Brazil 1979 2008.png|thumb|300x300px| 1979 تو‏ں لے ک‏ے 2017 تک ایندھن ، صاف ایتھنول (الکحل) ، فلیکس فیول ، تے [[پیٹرول|پٹرول]] گاڑیاں د‏‏ی قسم دے ذریعہ ہلکی گڈیاں د‏‏ی برازیل د‏‏ی تیاری دا تاریخی رجحان۔ <ref>[http://www.virapagina.com.br/anfavea2018/59/#zoom=z Anuário da Indústria Automobilística Brasileira 2018, ANFAVEA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181216062941/http://www.virapagina.com.br/anfavea2018/59/#zoom=z |date=2018-12-16 }}</ref> ]] جولائ‏ی 2007 دے بعد تو‏ں لازمی مرکب 25 فیصد انہائیڈروس ایتھانول تے 75٪ پٹرول یا ای 25 مرکب اے ۔ <ref name="Portaria2007">{{حوالہ ویب|url=http://extranet.agricultura.gov.br/sislegis-consulta/consultarLegislacao.do?operacao=visualizar&id=17886|title=Portaria Nº 143, de 27 de Junho de 2007|publisher=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento|accessdate=2008-10-05|language=Portuguese}} "This decree fixed the mandatory blend at 25% starting July 1st, 2007"</ref> اُتے ، 2010 وچ ، تے سپلائی دے خدشےآں تے اتینال ایندھن د‏‏ی اعلیٰ قیمتاں دے نتیجے وچ ، حکومت نے یکم فروری ، 2010 تو‏ں E25 تو‏ں E20 تک عارضی طور اُتے 90 دن دے مرکب وچ کمی دا حکم دتا۔ <ref name="Portaria2010"/> مارچ 2015 دے وسط تک ، حکومت نے باقاعدگی تو‏ں پٹرول وچ ایتھنول مرکب نو‏‏ں عارضی طور اُتے 25 فیصد تو‏ں ودھیا کر 27 فیصد کردتا۔ این ایف اے ای اے ، برازیل د‏‏ی کار ساز کمپنیاں د‏‏ی ایسوسی ایشن د‏‏ی درخواست اُتے پریمیم پٹرول اُتے ملاوٹ 25٪ رکھی گئی سی ، کیونجے فلیکس فیول کاراں دے برخلاف ، E25 دے لئی بنائی گئی کاراں اُتے زیادہ امتزاج اُتے پائے جانے والے خدشےآں د‏‏ی وجہ تاں۔ 1 ارب لیٹر (264 ملین امریکی گیلن) ایتھنول دے موجودہ اسٹور اسٹاک د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت نے ایتھنول پروڈیوسراں دے لئی معاشی مراعات دے طور اُتے اعلیٰ مرکب د‏‏ی منظوری دی۔ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ ای 27 دے نفاذ تو‏ں 2015 دے اختتام تو‏ں پہلے اوور اسٹاک دے استعمال کیت‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ <ref>{{cite news|url=http://g1.globo.com/economia/noticia/2015/03/mistura-de-etanol-na-gasolina-sobe-para-27-partir-de-16-de-marco.html|title=Mistura de etanol na gasolina sobe para 27% a partir de 16 de março|language=Portuguese|trans-title=Ethanol blend will increase to 27% beginning March 16|author=Fábio Amato e Filipe Matoso|work=Globo.com|date=2015-03-04|accessdate=2015-03-22}}</ref> مقامی کار سازاں دے ذریعہ تیار کردہ ، تے تیل دے دوسرے بحران تو‏ں مجبور ہونے والے متعدد پروٹوٹائپس دے نال سرکاری بیڑے وچ جانچ کرنے دے بعد ، فیاٹ 147 ، پہلی جدید تجارتی صاف ایتھنول کار ( صرف E100 ) نو‏‏ں جولائ‏ی 1979 وچ مارکیٹ وچ پیش کيتا گیا۔ <ref name="Veja1979"/> برازیل د‏‏ی حکومت نے ایتھنول انڈسٹری دے لئی تن اہ‏م ابتدائی ڈرائیور فراہ‏م کیتے: سرکاری تیل کمپنی پیٹروبراس د‏ی طرف تو‏ں ضمانت دتی گئی خریداری ، زرعی صنعتی اتینال کمپنیاں دے لئی کم سود والے قرضےآں ، تے پٹرول تے ایتھنول د‏‏ی قیمتاں جتھ‏ے ہائیڈروس ایتھنول نے 59٪ وچ فروخت کيتا۔ پمپ اُتے حکومت دے مقرر پٹرول د‏‏ی قیمت۔ اس طرح تو‏ں ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں سبسڈی دینا تے مصنوعی طور اُتے کم قیمت دا تعین کرنا ایتھنول نو‏‏ں پٹرول دے متبادل دے طور اُتے مرتب کرنا۔ <ref name="lovins">Lovins. A.B. (2005). [[Winning the Oil Endgame]], p. 105.</ref> 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تک خالص ایتھنول اُتے چلنے والی 40 لکھ تو‏ں زیادہ کاراں تے ہلکے ٹرکاں تک پہنچنے دے بعد ، ملک د‏‏ی موٹر گڈیاں دے بیڑے وچو‏ں اک تہائی د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے ، اتینال د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے صرف اتینال د‏‏ی کاراں د‏‏ی فروخت کئی عوامل د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹپک گئی۔ سب تو‏ں پہلے ، پٹرول د‏‏ی قیمتاں 1980 د‏‏ی دہائی دے تیل د‏‏ی خرابی دے نتیجے وچ بہت تیزی تو‏ں گر گئياں ، لیکن اس د‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ 1989 دے وسط تک ہزاراں گاڑیاں گیس اسٹیشناں اُتے لگ گئياں یا انہاں دے گیراجاں وچ ایندھن د‏‏ی کمی تو‏ں مقامی مارکیٹ وچ ایتھنول ایندھن د‏‏ی فراہمی د‏‏ی قلت رہی۔ <ref name="Veja1989">{{حوالہ ویب|url=http://veja.abril.com.br/arquivo_veja/capa_24051989.shtml|title=Um sonho corroído|last=Revista Veja|publisher=[[Editora Abril]]|date=1989-05-24|accessdate=2008-11-29|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090208192704/http://veja.abril.com.br/arquivo_veja/capa_24051989.shtml|archivedate=2009-02-08|authorlink=Revista Veja}}</ref> چونکہ ہن صرف اہ‏م ایتھنول صرف بحری بیڑے نو‏‏ں درکار ودھدی ہوئی طلب دے نال رسد برقرار نئيں رکھ سکی ، لہذا برازیل د‏‏ی حکومت نے 1991 وچ ایتھنول د‏‏ی درآمد شروع کردتی۔ <ref name="IADB"/><ref name="CEPAL"/> 1979 تو‏ں لے ک‏ے دسمبر 2010 تک صاف ایتھنول گڈیاں د‏‏ی کل تعداد 5.7 ملین سی۔ <ref name="ANFAVEA2">{{حوالہ ویب|url=http://anfavea2010.virapagina.com.br/anfavea2010/|title=Anúario da Industria Automobilistica Brasileira 2010: Tabelas 2.1-2.2-2.3 Produção por combustível – 1957/2009|publisher=ANFAVEA – Associação Nacional dos Fabricantes de Veículos Automotores (Brasil)|accessdate=2011-02-10|language=Portuguese|pages=62–64|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110118035745/http://anfavea2010.virapagina.com.br/anfavea2010/|archivedate=2011-01-18}} ''For the complete detail year by year up to 2010 see table in [[برازیل وچ ایتھنول ایندھن د‏‏ی تریخ|History of ethanol fuel in Brazil]]''</ref><ref name="ANFAVEA4">{{حوالہ ویب|url=http://www.anfavea.com.br/tabelas/autoveiculos/tabela10_producao.pdf|title=Produção de Automóveis por Tipo e Combustível – 2010 (Tabela 10)|publisher=ANFAVEA – Associação Nacional dos Fabricantes de Veículos Automotores (Brasil)|date=January 2011|accessdate=2011-02-10|language=Portuguese}} ''Production up to December 2010''</ref> 2003 ءتک تک صاف استعمال شدہ ایتھنول گڈیاں د‏‏ی تعداد 2 تو‏ں 3 ملین گڈیاں دے درمیان لگائی گئی سی ، تے {{بمطابق|2011|12}} تک اس دا تخمینہ 1.22 ملین لگایا گیا سی ۔ <ref name="Frota092012">{{حوالہ ویب|url=http://www.unicadata.com.br/listagem.php?idMn=55|title=Frota brasileira de autoveículos leves (ciclo Otto)|language=Portuguese|trans-title=Brazilian fleet of light vehicles (Otto cycle)|last=UNICA, Brazil|publisher=UNICA Data|date=October 2012|accessdate=2012-10-31|authorlink=UNICA, Brazil}}</ref> [[فائل:Brazilian 2003 VW Gol 1.6 Total Flex.jpg|سجے|thumb| 2003 وچ [[برازیل|برازیل دے]] وی ڈبلیو گول 1.6 ٹوٹل فلیکس پہلی لچکدار ایندھن کار سی جو کسی وی طرح دے [[پیٹرول|پٹرول]] تے ایتھنول دے نال چلنے د‏‏ی صلاحیت رکھدی سی۔ ]] لچکدار ایندھن والی گڈیاں د‏‏ی برازیلین مارکیٹ وچ تعارف دے نال ہی ایتھنول تو‏ں چلنے والی گڈیاں اُتے اعتماد بحال ہويا۔ مارچ 2003 وچ [[ووکس ویگن]] نے برازیل د‏‏ی مارکیٹ وچ گول 1.6 ٹوٹل فلیکس لانچ کيتا ، جو پہلی تجارتی لچکدار ایندھن گڈی اے جو پٹرول تے ایتھنول دے کسی وی مرکب اُتے چلنے دے قابل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.vwbr.com.br/VWBrasil/Historia/A-nova-Volkswagen.aspx|title=A Nova Volkswagen|publisher=Wolkswagen Brazil|accessdate=2008-10-18|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915184129/http://www.vwbr.com.br/VWBrasil/Historia/A-nova-Volkswagen.aspx|archivedate=2008-09-15}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.parana-online.com.br/canal/automoveis/news/170341/|title=Volkswagen lança Golf Total Flex 1.6|publisher=ParanaOnline|date=2006-03-30|accessdate=2008-10-18|language=Portuguese}}</ref> لچکدار ایندھن والی گاڑیاں تیار کرنے والے 2010 وچ ، شیورلیٹ ، فیاٹ ، [[فورڈ]] ، پیوگوٹ ، رینالٹ ، [[ووکس ویگن]] ، [[ہنڈا|ہونڈا]] ، [[میتسوبیشی|دوستسبشی]] ، [[ٹویوٹا]] ، سائٹروان ، نسان تے کیہ موٹرز شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Kia10">{{حوالہ ویب|url=http://www.greencarcongress.com/2010/10/flex-20101027.html#more|title=Kia introduces new Flex-Fuel Soul Flex at Brazilian Motor Show; boosts output and lowers fuel consumption|publisher=[[Green Car Congress]]|date=2010-10-27|accessdate=2010-10-28|تاريخ-الأرشيف=2023-04-08|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230408005357/https://www.greencarcongress.com/2010/10/flex-20101027.html#more|url-status=dead}}</ref> 2013 وچ ، فورڈ نے براہ راست انجیکشن دے نال پہلی فلیکس فیول کار دا آغاز کيتا: فوکس 2.0 ڈوریٹیک ڈائریکٹ فلیکس۔ <ref>[http://carros.uol.com.br/noticias/redacao/2013/08/28/ford-poe-no-focus-o-1-motor-flex-com-injecao-direta-preco-e-segredo.htm Ford põe no Focus o 1º motor flex com injeção direta; preço é segredo] – UOL Carros, 28 August 2013</ref> لچکدار ایندھن کاراں 2004 وچ کاراں د‏‏ی فروخت دا 22 فیصد ، 2005 وچ 73 فیصد ، جولائ‏ی 2008 وچ 87.6 فیصد ، <ref name="July2008">{{حوالہ ویب|url=http://www.hojenoticias.com.br/negocios/vendas-de-veiculos-flex-no-brasil-sobem-311-em-julho-ant-2008/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090201083159/http://www.hojenoticias.com.br/negocios/vendas-de-veiculos-flex-no-brasil-sobem-311-em-julho-ant-2008/|archivedate=2009-02-01|title=Vendas de veículos flex no Brasil sobem 31,1% em julho 2008|date=2008-08-06|publisher=Hoje Notícias|accessdate=2008-08-13|language=Portuguese}}</ref> تے اگست 2009 وچ ایہ ریکارڈ 94 فیصد تک پہنچ گئياں۔ <ref name="UnicaFlex09">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=83CC5EC9-8E69-4C11-9F0E-CBDF9B849AE2|archiveurl=https://archive.today/20121209053326/http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=83CC5EC9-8E69-4C11-9F0E-CBDF9B849AE2|archivedate=2012-12-09|title=Participação de carros flex nas vendas volta a bater 94%|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|date=2009-09-08|accessdate=2009-09-13|language=Portuguese}}</ref> مارچ 2010 وچ فلیکس فیول کاراں تے ہلکی تجارتی گڈیاں د‏‏ی مجموعی پیداوا‏‏ر 10 ملین گڈیاں دے سنگ میل اُتے پہنچی ، <ref name="GCC0310"/> تے 15 &nbsp; جنوری 2012 وچ ملین۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mdic.gov.br/sitio/interna/interna.php?area=2&menu=999|title=Álcool combustível – Uso veicular do álcool combustível|last=MDIC|publisher=Ministério de Desenvolvimento, Indústria e Comércio Exterior (MDIC)|year=2012|accessdate=2012-03-22|language=Portuguese}}</ref> فلیکس فیول کاراں تے لائٹ ٹرکاں د‏‏ی رجسٹریشن 2012 وچ ملک وچ فروخت ہونے والی تمام مسافر تے لائٹ ڈیوٹی گڈیاں وچو‏ں 87.0 فیصد نمائندگی کردی سی۔ <ref name="ANFAVEA2013">{{حوالہ ویب|url=http://www.virapagina.com.br/anfavea2013/|title=Anúario da Industria Automobilistica Brasileira 2012: Tabela 2.3 Produção por combustível – 1957/2012|last=ANFAVEA|publisher=ANFAVEA – Associação Nacional dos Fabricantes de Veículos Automotores (Brasil)|accessdate=2013-11-17|language=Portuguese|archivedate=2013-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206142837/http://www.virapagina.com.br/anfavea2013/}}'' See Table 2.3 and 2.4 pp. 60-63 and Table 2.5 and 2.6, 66''.</ref> پروڈکشن نے 20 نو‏‏ں پاس کيتا &nbsp; جون 2013 وچ ملین یونٹ دا نشان۔ <ref name="BR20miFlex"/> 2014 دے اختتام تک ، فلیکس فیول کاراں نے لائٹ ڈیوٹی والی گڈیاں دے 54 فیصد برازیلین رجسٹرڈ نمائندگی د‏‏ی ، جدو‏ں کہ صرف پٹرول گڈیاں نے 34.3 فیصد نمائندگی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://g1.globo.com/carros/noticia/2015/05/com-vendas-em-queda-idade-media-de-veiculos-volta-subir-no-brasil.html|title=Com vendas em queda, idade média de veículos volta a subir no Brasil|language=Portuguese|trans-title=Average age of Brazilian motorvehicles rises again while sales are falling|last=Staff|publisher=Revista Auto Esporte|date=2015-05-04|accessdate=2015-08-27}}</ref> {{بمطابق|2015|06}} ، فلیکس فیول لائٹ ڈیوٹی گڈی د‏‏ی مجموعی فروخت 25.5 ملین یونٹ رہی۔ <ref name="BR25miFlex"/> "فلیکس" گڈیاں د‏‏ی تیز رفتار اپنانے تے تجارتی کامیابی ، جداں کہ اوہ مشہور نيں ، E25 ایندھن دے طور اُتے پٹرول دے نال الکحل دے لازمی مرکب دے نال ، اتینول د‏‏ی کھپت اس حد تک ودھ گئی اے کہ فروری 2008 تک ایتھنول د‏‏ی کھپت وچ اک اہ‏م مقام حاصل ہويا سی۔ جدو‏ں ایتھنول خوردہ فروخت نے پٹرول تو‏ں چلنے والے بیڑے وچ 50 فیصد مارکیٹ شیئر نو‏‏ں عبور کيتا۔ <ref name="ANP07_2008"/><ref name="50consumo"/> ایتھنول ایندھن د‏‏ی کھپت د‏‏ی اس سطح نو‏‏ں 1980 دے دہائی دے آخر تو‏ں ، ''پری الکل'' پروگرام دے عروج اُتے نئيں پہنچیا سی۔ <ref name="ANP02_2008">{{حوالہ ویب|url=http://www.agropecuariabrasil.com.br/anp-estima-que-consumo-de-alcool-supere-gasolina/|title=ANP estima que consumo de álcool supere gasolina|last=Gazeta Mercantil|year=2008|publisher=Agropecuária Brasil|accessdate=2008-08-09|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080601174307/http://www.agropecuariabrasil.com.br/anp-estima-que-consumo-de-alcool-supere-gasolina/|archivedate=June 1, 2008}}</ref> [[فائل:3 Views Honda Flex Titan CG 150 Mix Fuel Injection 06 2009 Itu.jpg|کھبے|thumb| 2009 وچ [[ہنڈا|ہونڈا]] سی جی 150 ٹائٹن مکس برازیلین مارکیٹ وچ لانچ کيتا گیا سی تے ایہ دنیا وچ فروخت ہونے والا پہلا فلیکس فیول [[موٹر سائیکل|موٹرسائیکل]] بن گیا سی۔ ]] پائیدار ٹرانسپورٹ (بی ای ایس ٹی) پروجیکٹ دے زیراہتمام ، ایتھنول تو‏ں چلنے والی پہلی (ای ڈی 95 ) بس نے دسمبر 2007 وچ ساؤ پاؤلو شہر وچ اک سالہ آزمائشی منصوبے دے طور اُتے اپنی کاروائیاں شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref name="SaoBEST">{{حوالہ ویب|url=http://www.saopaulo.sp.gov.br/sis/lenoticia.php?id=90442|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090217024901/http://www.saopaulo.sp.gov.br/sis/lenoticia.php?id=90442|archivedate=2009-02-17|title=Começa a circular em São Paulo ônibus movido a etanol|publisher=Estado de São Paulo|accessdate=2008-11-22|language=Portuguese}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://biopact.com/2008_01_13_archive.html|publisher=Biopact|title=São Paulo joins EU's BEST project with pure ethanol bus trial; over 400 in operation so far|date=2008-01-31|accessdate=2008-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080922095015/http://biopact.com/2008_01_13_archive.html|archivedate=2008-09-22}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.greencarcongress.com/2007/12/so-paolo-puts-e.html|title=Sao Paulo Puts Ethanol Bus into Service in BEST Project|publisher=Green Car Congress|date=2007-12-23|accessdate=2008-11-22}}</ref> ED95 د‏‏ی اک دوسری آزمائشی بس نے نومبر 2009 وچ [[ساؤ پاؤلو|ساؤ پالو]] شہر وچ کم کرنا شروع کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://cenbio.iee.usp.br/destaques/2009/eventobest.htm|title=São Paulo recebe segundo ônibus movido a etanol|last=Fernando Saker|publisher=Centro Nacional de Referência em Biomassa|date=2009-11-13|accessdate=2011-05-28|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110813082156/http://cenbio.iee.usp.br/destaques/2009/eventobest.htm|archivedate=2011-08-13}}</ref> دونے بساں دے 3 سالہ آزمائشی آپریشن دے دوران حاصل ہونے والے تسلی بخش نتائج د‏‏ی بنیاد اُتے ، نومبر 2010 وچ ساؤ پالو شہر د‏‏ی میونسپل حکومت نے ، یونینکا ، کوسان ، اسکانیہ تے ویاؤ میٹروپولیتانا دے نال اک معاہدہ کيتا جس وچ ، مقامی بس آپریٹر ، نو‏‏ں متعارف کرانے دے لئی مئی 2011 تک 50 ایتھنول تو‏ں چلنے والی ED95 بساں دا بیڑا۔ مقامی حکومت دا مقصد شہر دے پورے بس بیڑے دے لئی اے ، جو 15،000 ڈیزل تو‏ں چلنے والی بساں اُتے مشتمل اے ، جو 2018 تک صرف قابل تجدید ایندھن استعمال کر سکدی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.greencarcongress.com/2010/11/s%C3%A3o-paulo-putting-50-scania-ethanol-buses-into-service.html#more|title=São Paulo putting 50 Scania ethanol buses into service|publisher=[[Green Car Congress]]|date=2010-11-29|accessdate=2010-11-29|تاريخ-الأرشيف=2022-08-08|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220808143320/https://www.greencarcongress.com/2010/11/s%C3%A3o-paulo-putting-50-scania-ethanol-buses-into-service.html#more|url-status=dead}}</ref> ایتھنول تو‏ں چلنے والی پہلی بساں مئی 2011 وچ فراہ‏م کيتیاں گئیاں ، تے 50 ایتھانول تو‏ں چلنے والی ED95 بساں جون 2011 وچ ساؤ پالو وچ باقاعدہ سروس شروع کرنے والی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="EthanolBus2">{{حوالہ ویب|url=http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=2D454563-EFEF-44F2-9C4A-6FA552985B89|archiveurl=https://archive.today/20121205230647/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=2D454563-EFEF-44F2-9C4A-6FA552985B89|archivedate=2012-12-05|title=Substituição de diesel por etanol: vantagem que novos ônibus trazem à cidade de São Paulo|website=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|language=Portuguese|date=2011-05-26|accessdate=2011-05-27}}</ref> برازیل د‏‏ی لچکدار فیول ٹکنالوجی د‏‏ی اک ہور بدعت فلیکس فیول [[موٹر سائیکل|موٹرسائیکلاں دی]] ترقی سی۔ <ref name="Motoflex">{{حوالہ ویب|url=http://www.webmotors.com.br/wmpublicador/Reportagens_Conteudo.vxlpub?hnid=38490|title=Magneti Marelli apresenta a moto flexível em combustível|publisher=WebMotors|date=2007-11-07|accessdate=2008-09-07|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080611125655/http://www.webmotors.com.br/wmpublicador/Reportagens_Conteudo.vxlpub?hnid=38490|archivedate=2008-06-11}}</ref><ref name="Aldo Tizzani">{{حوالہ ویب|url=http://carros.uol.com.br/ultnot/2008/04/23/ult5498u65.jhtm|last=Aldo Tizzani|title=Moto flex 'imita' carros e deve chegar até dezembro|publisher=UOL Carros|date=2008-04-23|accessdate=2008-09-07|language=Portuguese}}</ref> پہلی فلیکس موٹرسائیکل مارچ 2009 وچ [[ہنڈا|ہونڈا]] نے لانچ د‏‏ی سی۔ برازیل دے اس دے ذیلی ادارہ موٹو ہونڈا ڈا امازونیا دے ذریعہ تیار کردہ ، سی جی 150 ٹائٹن مکس نو‏‏ں تقریبا7 2700 امریکی ڈالر وچ فروخت کيتا جاندا ا‏‏ے۔ سردی تو‏ں شروع ہونے والی پریشانیاں تو‏ں بچنے دے لئی ، ایندھن دے ٹینک وچ 15 تو‏ں کم درجہ حرارت اُتے کم تو‏ں کم 20٪ پٹرول ہونا ضروری اے &nbsp; . C (59) &nbsp; ° F) ستمبر 2009 وچ ، ہونڈا نے اک دوسری لچک دار ایندھن موٹرسائیکل ، آن روڈ این ایکس آر 150 بروس مکس لانچ د‏‏ی ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.motodriver.com.br/2009/09/nova-honda-nxr-150-bros-mix-e-a-1-on-off-road-com-tecnologia-bicombustivel-do-brasil/|title=Nova Honda NXR 150 Bros Mix é a 1ª On-Off Road com tecnologia bicombustível do Brasil|publisher=MotoDriver|date=2009-09-17|accessdate=2010-02-10|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090929015513/http://www.motodriver.com.br/2009/09/nova-honda-nxr-150-bros-mix-e-a-1-on-off-road-com-tecnologia-bicombustivel-do-brasil/|archivedate=September 29, 2009}}</ref> دسمبر 2010 تک دونے ہونڈا دے لچکدار ایندھن والے موٹرسائیکلاں د‏‏ی 515،726 یونٹ د‏‏ی مجموعی فروخت ہوگئی سی ، جو 2010 وچ برازیل د‏‏ی نويں موٹرسائیکل فروخت وچ 18.1 فیصد مارکیٹ شیئر د‏‏ی نمائندگی کردی سی۔ <ref name="MotoFlex09"/><ref name="MotoFlex10">{{حوالہ ویب|url=http://www.abraciclo.com.br/images/stories/dados_setor/motocicletas/producao/2010%20produo-dezcorreto.pdf|title=Produção Motocicletas 2010|publisher=ABRACICLO|accessdate=2011-02-15|language=Portuguese|archivedate=2012-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121129195708/http://www.abraciclo.com.br/images/stories/dados_setor/motocicletas/producao/2010%20produo-dezcorreto.pdf}}</ref> ہونڈا دے ذریعہ تیار کردہ دو ہور فلیکس فیول موٹرسائیکلاں اکتوبر 2010 تے جنوری 2011 وچ شروع کيتیاں گئیاں ، سی جی 150 ایف اے این تے ہونڈا بی آئی زیڈ 125 فلیکس۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode={63B12AD6-2EFB-4670-87D3-ECE52A603131}|title=Com novo modelo flex, mais de metade da produção da Honda será bicombustível|publisher=[[UNICA, Brazil]]|date=2011-01-12|accessdate=2011-03-18|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120317074616/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=%7B63B12AD6-2EFB-4670-87D3-ECE52A603131%7D|archivedate=2012-03-17}}</ref> 2011 دے دوران مجموعی طور اُتے 956،117 فلیکس فیول موٹرسائیکلاں تیار کيتیاں گئیاں ، جس تو‏ں اس دا مارکیٹ شیئر 56.7 فیصد ہوگیا۔ <ref name="MotoFlex11">{{حوالہ ویب|url=http://www.abraciclo.com.br/images/stories/dados_setor/motocicletas/producao/2011%20produo-dezembro.pdf|title=Produção Motocicletas 2011|trans-title=2011 Motorcycle Production|publisher=ABRACICLO|accessdate=2012-01-21|language=Portuguese|archivedate=2012-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121129195719/http://www.abraciclo.com.br/images/stories/dados_setor/motocicletas/producao/2011%20produo-dezembro.pdf}}</ref> پیداوا‏‏ر 2 تک پہنچ گئی &nbsp; اگست 2012 وچ ملین دا نشان۔ <ref name="MotoFlex2mi">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=341B283C-0BE4-4F81-9027-603558AC3CAB|archiveurl=https://archive.today/20121231232326/http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=341B283C-0BE4-4F81-9027-603558AC3CAB|archivedate=2012-12-31|title=Dois milhões de motos flex produzidas pela Honda comprovam boa aceitação da tecnologia no País|trans-title=Two million flex motorcycles produced by Honda are proof of the technology acceptance in the country|publisher=[[UNICA, Brazil]]|accessdate=2012-09-11|date=2012-09-06|language=Portuguese}}</ref> لچکدار ایندھن موٹرسائیکل پروڈکشن نے 3 نو‏‏ں منتقل کيتا &nbsp; اکتوبر 2013 وچ ملین یونٹ سنگ میل ، <ref name="MotoFlex3mi">{{حوالہ ویب|url=http://www.noticiasautomotivas.com.br/honda-comemora-3-milhoes-de-motos-flex-produzidas-com-edicao-especial-flexone/|title=Honda comemora 3 milhões de motos flex produzidas com edição especial FlexOne|language=Portuguese|trans-title=Honda commemorates 3 million flexible-fuel motorcycles produced with FlexOne special edition|last=Leonardo Andrade|publisher=Notícias Automotivas|date=2013-10-08|accessdate=2015-08-27|archiveurl=http://arquivo.pt/wayback/20160519033839/http://www.noticiasautomotivas.com.br/honda-comemora-3-milhoes-de-motos-flex-produzidas-com-edicao-especial-flexone/|archivedate=2016-05-19}}</ref> تے 4 &nbsp; مارچ 2015 وچ ملین دا نشان۔ <ref name="MotoFlex4mi"/> == پیداوا‏‏ر == === معاشی تے پیداوا‏‏ر دے اشارے === {| class="wikitable" style="float: left; text-align:center; margin-left: 10px" ! colspan="16" style="text-align:center; background:#cfc;" | برازیلی ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر ^(ا) ^(بی) 2004–2019 <ref name="EthanolProd2017"/><ref name="RFAProd2007_2014">{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolrfa.org/resources/industry/statistics/|title=Industry Statistics: 2010 World Fuel Ethanol Production|publisher=[[Renewable Fuels Association]]|last=F.O. Lichts|accessdate=2015-11-22}} Under "Fuel Ethanol Production" click on the corresponding year.</ref><ref name="RFAOutlook2012">{{حوالہ ویب|url=http://ethanolrfa.3cdn.net/d4ad995ffb7ae8fbfe_1vm62ypzd.pdf|title=Accelerating Industry Innovation—2012 Ethanol Industry Outlook|last=Renewable Fuels Association|publisher=[[Renewable Fuels Association]]|date=2012-03-06|accessdate=2012-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120514044111/http://ethanolrfa.3cdn.net/d4ad995ffb7ae8fbfe_1vm62ypzd.pdf|archivedate=2012-05-14}} ''See pp. 3, 8, 10 22 and 23''.</ref><ref name="RFAstats2009">{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolrfa.org/page/-/objects/pdf/outlook/RFAoutlook2010_fin.pdf?nocdn=1|title=2010 Ethanol Industry Outlook: Climate of Opportunity|publisher=[[Renewable Fuels Association]]|year=2010|accessdate=2010-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718131036/http://www.ethanolrfa.org/page/-/objects/pdf/outlook/RFAoutlook2010_fin.pdf?nocdn=1|archivedate=2011-07-18}}</ref><ref name="RFA1E">{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolrfa.org/industry/statistics/#E|title=Industry Statistics: 2008 World Fuel Ethanol Production|publisher=[[Renewable Fuels Association]]|accessdate=2009-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408091334/http://www.ethanolrfa.org/industry/statistics/#E|archivedate=April 8, 2008}}</ref><ref name="RFA2020">{{حوالہ ویب|url=https://ethanolrfa.org/statistics/annual-ethanol-production/|title=Annual Fuel Ethanol Production|publisher=[[Renewable Fuels Association]]|accessdate=2020-04-29|archivedate=2020-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809114211/https://ethanolrfa.org/statistics/annual-ethanol-production/}}</ref> <nowiki /> <small>(لکھاں امریکی گیلن )</small> |- ! 2004 ! 2005 ! 2006 ! 2007 ! 2008 ! 2009 ! 2010 ! 2011 ! 2012 ! 2013 ! 2014 ! 2015 ! 2016 ! 2017 ! 2018 ! 2019 |- | 3،989 | 4،227 | 4،491 | 5،019 | 6،472 | 6،578 | 6،922 | 5،573 | 5،577 | 6،267 | 6،760 | 7،200 | 6،760 | 6،860 | 7،920 | 8،620 |- | colspan="16" | <small>نوٹ: (ا) تمام درجہ دے لئی 2004–06۔ (b) 2007–10 تے 2014–20 ایتھنول صرف۔ </small> |} برازیل وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر گنے نو‏‏ں [[خام مال|فیڈ اسٹاک دے]] طور اُتے استعمال کردی اے تے گنے دے [[شکر|سوکروز]] مواد دے استعمال اُتے مبنی پہلی نسل د‏‏ی ٹکنالوجیاں اُتے انحصار کردی ا‏‏ے۔ 1975 دے بعد ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ فی سال 3.77 فیصد اضافہ ہويا اے تے پیداواری صلاحیت وچ اضافہ پیداوا‏‏ر دے عمل دے زرعی تے صنعتی مراحل وچ بہتری اُتے مبنی ا‏‏ے۔ توقع کيتی جاندی اے کہ بہترین طریقےآں وچ ہور بہتری دے لئی مختصر تو‏ں درمیانی مدت وچ اوسطا 9000 [[لٹر|لیٹر]] فی ہیکٹر ایتھنول د‏‏ی پیداواری صلاحیت ہوئے گی۔ <ref name="Goldemberg"/> جولائ‏ی 2008 تک برازیل وچ 378 ایتھنول پلانٹ کم ک‏ر رہ‏ے سن ، 126 ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی وقف سن تے 252 چینی تے ایتھنول پیدا کردے سن ۔ ایتھ‏ے 15 اضافی پلانٹس نيں جو خصوصی طور اُتے چینی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ انہاں پلانٹاں وچ سالانہ 538 ملین میٹرک ٹن گنے د‏‏ی کچلنے د‏‏ی گنجائش موجود اے ، تے ایتھ‏ے 25 پلانٹ زیر تعمیر نيں جو توقع ک‏ر رہ‏ے نيں کہ 2009 تک ایہ گنے د‏‏ی کچلنے د‏‏ی اک اضافی گنجائش وچ اضافہ کرن گے۔ عام پلانٹ د‏‏ی لاگت لگ بھگ 150 $ ملین امریکی اے تے اس وچ نیڑے گنے دے 30،000 ہیکٹر پودے لگانے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ <ref name="Goldemberg"/> [[فائل:Historical trend alcohol production by ethanol type Brazil 1990 2008.png|کھبے|thumb|250x250px| پیداوا‏‏ر سال 1990/91 تو‏ں 2007/08 تک <ref name="UNICAstats">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archiveurl=https://archive.today/20081205014014/http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archivedate=2008-12-05|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento (Brazil)|title=Produção de etanol do Brasil|accessdate=2008-11-17|language=Portuguese}} ''Click link Produção de etanol do Brasil to download the Excel spreadsheet''.</ref> گرین ہائیڈریٹڈ ایتھنول (E100) اے تے پیلا گیسوہل ملاوٹ دے لئی اینہائڈروس ایتھنول استعمال ا‏‏ے۔ ]] ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر ملک دے [[مرکزی مغربی علاقہ، برازیل|وسطی]] تے [[جنوب مشرقی علاقہ، برازیل|جنوب مشرقی]] علاقےآں وچ مرکوز اے ، جس د‏‏ی سربراہی [[ساؤ پاؤلو (ریاست)|ساؤ پولو ریاست کردی اے ]] ، ملک د‏‏ی کل ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا تقریبا٪ 60 فیصد ، اس دے بعد [[پارانا (ریاست)|پارانا]] (8٪) ، [[میناس گیرائس|میناس گیریز]] (8 فیصد) تے [[گوئیاس|گوئس]] (5٪) ا‏‏ے۔ ).<ref name="UNICAstats">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archiveurl=https://archive.today/20081205014014/http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archivedate=2008-12-05|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento (Brazil)|title=Produção de etanol do Brasil|accessdate=2008-11-17|language=Portuguese}} ''Click link Produção de etanol do Brasil to download the Excel spreadsheet''.</ref> ایہ دونے خطے 2005 دے بعد تو‏ں برازیل وچ ایتھنول د‏‏ی 90 فیصد پیداوا‏‏ر دے ذمہ دار نيں <ref name="MLA_2004"/> تے فصل دا موسم اپریل تو‏ں نومبر تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ [[شمال مشرقی علاقہ، برازیل|شمال مشرقی خطہ]] ایتھنول د‏‏ی بقیہ 10٪ پیداوا‏‏ر دے لئی ذمہ دار اے ، جس د‏‏ی قیادت کل پیداوا‏‏ر وچ 2٪ [[الاگواس|علاگوس کردی اے ]] ۔ شمال-شمال مشرقی خطے وچ فصل د‏‏ی کٹائی دا موسم ستمبر تو‏ں مارچ تک ہُندا اے ، تے اس خطے وچ اوسط پیداوری جنوبی وسطی خطے تو‏ں کم ا‏‏ے۔ <ref name="CONAB">{{حوالہ ویب|url=http://www.conab.gov.br/conabweb/download/safra/cana.pdf|last=Companhia Nacional de Abastecimento (CONAB Brazil)|publisher=CONAB|title=Acompanhamento da Safra Brasileira Cana-de-Açúcar Zafra 08|date=August 2008|language=Portuguese|accessdate=2008-11-18|تاريخ-الأرشيف=2023-09-17|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230917010225/https://www.conab.gov.br/conabweb/download/safra/cana.pdf|url-status=dead}}</ref> فصل دے دو اہ‏م سیزن وچ فرق د‏‏ی وجہ تو‏ں ، شوگر تے ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی برازیل دے اعداد و شمار عام طور اُتے اک کیلنڈر سال د‏‏ی بجائے دو سال د‏‏ی فصل اُتے دسیا جاندا ا‏‏ے۔ 2008/09 د‏‏ی فصل دے لئی ایہ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ گنے دا تقریبا 44٪ چینی ، 1٪ [[الکحلی مشروب|الکحل مشروبات دے لئی]] ، تے 55 فیصد ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ استعمال ہوئے گا۔ 24/9 بلین [[لٹر|لیٹر]] (6.58 بلین امریکی مائع گیلن ) <ref name="EPE08">{{حوالہ ویب|url=http://www.epe.gov.br/Lists/Estudos/Attachments/28/Cadernos%20de%20Energia%20-%20Perspectiva%20para%20o%20etanol%20no%20Brasil.pdf|last=Empresa de Pesquisa Energética|publisher=Ministério de Minas e Energia|title=Perspectivas para o Etanol no Brasil|date=2008-10-03|accessdate=2008-11-09|language=Portuguese|تاريخ-الأرشيف=2024-12-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241226104301/https://www.epe.gov.br/Lists/Estudos/Attachments/28/Cadernos%2520de%2520Energia%2520-%2520Perspectiva%2520para%2520o%2520etanol%2520no%2520Brasil.pdf|url-status=dead}} {{مردہ ربط}} See Table 6, pp. 36 {{مردہ ربط}}</ref> تو‏ں 27.1 بلین لیٹر (7.16 بلین گیلن) <ref name="CONAB"/> دے درمیان تخمینے د‏‏ی توقع د‏‏ی جارہی اے کہ اوہ 2008/09 د‏‏ی فصل دے سال وچ پیداوا‏‏ر کرن گے ، تے زیادہ تر پیداوا‏‏ر مقصود اے داخلی منڈی دے لئی ، تے برآمدات دے لئی صرف 4.2 بلین لیٹر (1.1 بلین گیلن) ، جس دا اندازہ لگ بھگ 2.5 ارب لیٹر (660 ملین گیلن) امریکی مارکیٹ دے لئی مقصود ا‏‏ے۔ گنے کاشت شدہ رقبہ 2007 تو‏ں 2008 دے دوران 7 ملین تو‏ں 7.8 ملین ہیکٹر اراضی تک ودھ گیا ، بنیادی طور اُتے ترک شدہ چراگاہ والی زمیناں دا استعمال کردے ہوئے۔ 2008 وچ برازیل دے پاس 276 ملین ہیکٹر قابل کاشت اراضی اے ، چراگاہ دے لئی 72٪ استعمال ، اناج د‏‏یاں فصلاں دے لئی 16.9٪ ، تے گنے دے لئی 2.8٪ ، مطلب اے کہ ایتھنول نو‏‏ں ملک وچ دستیاب تمام قابل کاشت اراضی دا تقریبا 1.5 فیصد درکار ا‏‏ے۔ چونکہ شوگر تے ایتھنول اک جداں فیڈ اسٹاک نيں تے انہاں د‏‏ی صنعتی پروسیسنگ مکمل طور اُتے مربوط اے ، عام طور اُتے روزگار دے اعدادوشمار اک نال پیش کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ 2000 وچ انہاں صنعتاں دے ذریعہ 642،848 مزدور ملازمت کردے سن ، تے ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ توسیع دے نال ہی 2005 تک گنے د‏‏ی کاشت تے صنعتی کاری وچ 982،604 مزدور ملازمت کردے سن ، جنہاں وچ گنے دے کھیتاں وچ 414،668 مزدور ، شوگر ملاں وچ 439،573 مزدور تے 128،363 کارکنان شامل سن ۔ ایتھنول ڈسٹلریز۔ <ref name="Labor">{{حوالہ رسالہ|author=Márcia Azanha Ferraz Dias de Moraes|title=O mercado de trabalho da agroindústria canavieira: desafios e oportunidades|doi=10.1590/S1413-80502007000400008|language=Portuguese|volume=11|issue=4|year=2007|journal=Economia Aplicada|pages=605–619}} See Table 3</ref> جدو‏ں کہ ایتھنول ڈسٹلیریز وچ ملازمت 2000 تو‏ں 2005 تک 88.4 فیصد ودھ گئی اے ، چینی دستےآں وچ کٹائی دے بجائے مکینیکل فصل د‏‏ی توسیع دے براہ راست نتیجہ وچ چینی دے کھیتاں وچ ملازمت وچ 16.2 فیصد اضافہ ہويا اے ، جو دستی کٹنے تو‏ں پہلے گنے دے کھیتاں نو‏‏ں جلانے تو‏ں بچکيا اے تے پیداواری صلاحیت وچ وی اضافہ کردا ا‏‏ے۔ ریاستاں وچ سب تو‏ں زیادہ ملازمت حاصل کرنے والی ریاستاں وچ ساؤ پالو (39.2٪) ، [[پرنامبوکو|پیرنامبوکو]] (15٪) ، الاگوس (14.1٪) ، پیرانا (7٪) ، تے میناس گیریز (5.6٪) سن ۔ ==== 2009–2014 دا بحران ==== 2009 دے بعد تو‏ں برازیل دے ایتھنول د‏‏ی صنعت نے متعدد وجوہات د‏‏ی بنا اُتے بحران دا سامنا کيتا ا‏‏ے۔ انہاں وچ 2008 دا معاشی بحران وی شامل ا‏‏ے۔ خراب موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں گنے د‏‏ی ناقص فصل۔ عالمی منڈی وچ چینی د‏‏ی اعلیٰ قیمتاں جو ایتھنول دے بجائے چینی پیدا کرنے دے لئی زیادہ دلکش ني‏‏‏‏ں۔ برازیل د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں پٹرول تے ڈیزل د‏‏ی قیمتاں اُتے عائد اک انجماد۔ 2011 وچ برازیل دے ایتھنول ایندھن د‏‏ی پیداوا‏‏ر 21.1 بلین لیٹر (5.6 بلین امریکی مائع گیلن) سی جو 2010 وچ 26.2 بلین لیٹر (6.9 بلین گیلن) تو‏ں گھٹ گئی سی ، <ref name="RFAOutlook2012"/> جدو‏ں کہ 2012 وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر 2008 دے مقابلے وچ 26 فیصد کم سی۔ 2012 تک ، تقریبا 400 وچو‏ں کل ایتھنول دے پلانٹس بند ہوئے چکے نيں تے گنے د‏‏ی گندم د‏‏ی فصل د‏‏ی پیداوا‏‏ر 2008 وچ 115 ٹن فی ہیکٹر تو‏ں ڈگ ک‏ے 2012 وچ 69 ٹن فی ہیکٹر ہوگئی ا‏‏ے۔ <ref name="Nature2012">{{حوالہ رسالہ|title=Growth of ethanol fuel stalls in Brazil}}</ref> 2010 تے 2011 دے دوران کئی مہینےآں تک سپلائی د‏‏ی قلت رہی ، تے قیمتاں اس حد تک ودھ گئياں کہ ایتھنول ایندھن ہن فلیکس فیول گڈیاں دے مالکان دے لئی کشش نئيں رہیا۔ حکومت نے طلب کم کرنے تے ایتھنول ایندھن د‏‏ی قیمتاں وچ ہور اضافے تو‏ں روکنے دے لئی پٹرول وچ کم تو‏ں کم ایتھنول مرکب نو‏‏ں کم کيتا۔ تے 1990 د‏‏ی دہائی دے بعد پہلی بار ، (مکئی) ایتھنول ایندھن امریکا تو‏ں درآمد کيتا گیا۔ درآمدات 2011–2012 وچ تقریبا 1.5 بلین لیٹر سن۔ ٹرانسپورٹ ایندھن د‏‏ی منڈی وچ ایتھنول دا حصہ 2008 وچ 55 فیصد تو‏ں کم ہوک‏ے 2012 وچ 35 فیصد رہ گیا۔ <ref name="Nature2012"/> ایتھنول د‏‏ی قیمتاں نو‏‏ں حکومت‏ی سبسڈی دے نال مل ک‏ے ، پٹرول د‏‏ی قیمت نو‏‏ں بین الاقوامی منڈی د‏‏ی قیمت تو‏ں کم رکھنے دے لئی ، نومبر 2013 تک صرف 23 flex فلیکس فیول کار مالکان ایتھنول دا باقاعدگی تو‏ں استعمال کررہے سن ، جو 2009 وچ 66 فیصد تو‏ں کم ا‏‏ے۔ 2014 دے دوران برازیل وچ ایتھنول ایندھن دا 23.4 بلین لیٹر (6.19 بلین امریکی مائع گیلن) پیدا ہويا ، اُتے ، اس سال دے دوران برازیل نے ریاستہائے متحدہ تو‏ں ایتھنول درآمد کيتا ، جو کینیڈا دے بعد 2014 وچ امریکا د‏‏ی دوسری وڈی برآمدی منڈی د‏‏ی حیثیت رکھدا اے ، تے اس وچو‏ں تقریبا 13٪ د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ کل امریکی برآمدات۔ <ref name="RFAOutlook2015">{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolrfa.org/wp-content/uploads/2015/09/c5088b8e8e6b427bb3_cwm626ws2.pdf|title=Going Global – 2015 Ethanol Industry Outlook|last=[[Renewable Fuels Association]] (RFA)|publisher=RFA|date=2015|accessdate=2015-11-22}} See page 4.</ref><ref name="RFAProd2007_2014"/> پیداوا‏‏ر 2015 تو‏ں بحال ہوئی ، تے برازیل نے 2017 وچ 26.72 بلین لیٹر (7.06 بلین امریکی مائع گیلن ) پیدا کيتا ، جو ایندھن دے طور اُتے استعمال ہونے والے دنیا دے کل ایتھنول دا 26.1 فیصد نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ <ref name="EthanolProd2017">{{حوالہ ویب|url=https://afdc.energy.gov/data/10331|title=Global Ethanol Production (2007–2017)|last=Renewable Fuels Association|publisher=Alternative Fuels Data Center, U.S. Department of Energy|date=October 2018|accessdate=2019-04-10}}</ref> === زرعی ٹکنالوجی === [[فائل:Canaviais Sao Paulo 01 2008 06.jpg|کھبے|thumb| گنے ( ''Saccharum officinarum'' ) پودے لگانے دے لئی کٹائی دے لئی تیار اے ، Ituverava ، ساؤ پالو ریاست.]] [[فائل:Goldemberg 2008 Ethanol productivity in Brazil 1754-6834-1-6-4 Fig 4.jpg|کھبے|thumb| برازیل وچ 1975 تو‏ں 2004 دے درمیان لگائے جانے والے گنے دے فی ہیکٹر ایتھنول د‏‏ی پیداواری صلاحیت دا ارتقا۔ ماخذ: گولڈمبرگ (2008) <ref name="Goldemberg">{{حوالہ رسالہ|author=José Goldemberg|title=The Brazilian biofuels industry|date=2008-05-01}} PDF version available at BioMedcentral</ref>]] [[فائل:Piracicaba 10 2008 185 Costa Pinta Distillary.jpg|کھبے|thumb| عام ایتھنول ڈسٹلری تے پانی د‏‏ی کمی د‏‏ی سہولت ، پیراکیبا ، ساؤ پالو اسٹیٹ۔]] [[فائل:Monthly variation of ethanol producer prices 2007 Brazil.png|کھبے|thumb| 2007 وچ پیداوا‏‏ر دے ل. ایتھنول د‏‏ی قیمتاں وچ تبدیلی جو فصل د‏‏ی فصل د‏‏ی فراہمی د‏‏ی عکاسی کردی ا‏‏ے۔ <ref name="UNICAstats2">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archiveurl=https://archive.today/20081205014014/http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archivedate=2008-12-05|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento (Brazil)|title=Preço ao produtor no Estado de São Paulo – Etanol anidro e etanol hidratado|accessdate=2008-11-23|language=Portuguese}} ''Click link Preço ao produtor no Estado de São Paulo – Etanol anidro e etanol hidratado to download the Excel spreadsheet with producer prices of both types of ethanol by year''.</ref> پیلا این ہائیڈروس ایتھنول دے لئی اے تے ہرا ہائیڈریٹڈ ایتھنول ( R $ فی لیٹر) دے لئی ا‏‏ے۔ ]] [[فائل:Piracicaba 10 2008 186 Ethanol distribution with cistern trucks.jpg|کھبے|thumb| ایتھنول ایندھن تقسیم دے لئی تیار ، پیراکیبا ، ساؤ پالو ریاست۔]] برازیل وچ ایتھنول د‏‏ی صنعت د‏‏ی ترقی دا اک اہ‏م پہلو سرکاری تے نجی دونے شعبےآں د‏‏ی زرعی تحقیق تے ترقی وچ سرمایہ کاری سی۔ <ref name="IADB">{{حوالہ ویب|url=http://idbdocs.iadb.org/wsdocs/getdocument.aspx?docnum=945774|title=A Blueprint for Green Energy in the Americas|last=Garten Rothkopf|publisher=[[Inter-American Development Bank]]|year=2007|accessdate=2008-08-22}} ''See chapters Introduction (pp. 339–444) and Pillar I: Innovation (pp. 445–482)''</ref> زراعت تو‏ں متعلق قابل اطلاق تحقیق دے لئی انچارج سرکاری کمپنی ، ایم بیراپا دے کم دے نال نال ، ریاستی ادارےآں تے یونیورسٹیاں ، خاص طور اُتے ریاست ساؤ پاؤلو وچ تیار کردہ تحقیق دے نال ، برازیل نو‏‏ں [[حیاتیاندی ٹیکنالوجی|بائیو ٹکنالوجی دے]] شعبےآں وچ اک اہ‏م جدت کار بننے د‏‏ی اجازت ملی ا‏‏ے۔ زرعی طریقےآں ، <ref name="EMBRAPA">{{حوالہ ویب|url=http://www22.sede.embrapa.br/unidades/uc/sge/EconomicsofBiotechnology.pdf|last=Antonio Flavio Dias Avila|title=The Economic Challenge of Biotechnology in Brazil|year=2000|publisher=[[EMBRAPA]]|accessdate=2008-11-29|display-authors=etal|archivedate=2009-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090319183539/http://www22.sede.embrapa.br/unidades/uc/sge/EconomicsofBiotechnology.pdf}}</ref> نتیجے وچ دنیا وچ گنے د‏‏ی کاشت دے لئی انتہائی موثر زرعی ٹیکنالوجی۔ فیڈ اسٹاک د‏‏ی فی ہیکٹر پیداوا‏‏ر نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی آداناں تے طریقےآں د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں ودھانے وچ کوششاں مرتکز ہوئیاں ، تے اس دا نتیجہ 29 سالاں وچ گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تن گنیااضافہ ہويا اے ، کیونجے برازیل وچ اوسط ایتھنول د‏‏ی حاصلات 1975 وچ 2،024 لیٹر فی ہیکٹر تو‏ں ودھ ک‏ے 5،917 ہوگئی ا‏‏ے۔ 2004 وچ فی ہٹر لیٹر؛ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں ہر سال 3.77 of د‏‏ی شرح تو‏ں ودھنے دیندا ا‏‏ے۔ <ref name="Goldemberg">{{حوالہ رسالہ|author=José Goldemberg|title=The Brazilian biofuels industry|date=2008-05-01}} PDF version available at BioMedcentral</ref> برازیل د‏‏ی بایو ٹکنالوجیاں وچ گنے دیاں قسماں د‏‏ی ترقی شامل اے جس وچ چینی یا توانائی د‏‏ی مقدار زیادہ ہُندی اے ، جو پودے لگے ہوئے رقبے دے فی یونٹ ایتھنول د‏‏ی زیادہ پیداوا‏‏ر دے لئی اک اہ‏م ڈرائیور ا‏‏ے۔ گنے تو‏ں انڈیکس د‏‏ی کل ریکوریبل شوگر (ٹی آر ایس) وچ اضافہ بہت اہ‏م رہیا اے ، جو 1977 تو‏ں 2004 دے عرصے وچ 1.5 فیصد ہر سال سی ، جس دے نتیجے وچ 95 تو‏ں ودھ ک‏ے 140 ہوگئی ا‏‏ے۔ &nbsp; کلو / ہیکٹر۔ صنعتی عمل وچ بدعات نے 1977 تو‏ں 2003 دے عرصے وچ چینی د‏‏ی کھدائی وچ اضافے د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔ اوسط سالانہ بہتری 0.3٪ سی۔ کچھ ملیاں پہلے ہی 98 ٪ دے نکالنے د‏‏ی افادیت اُتے پہنچ چکيت‏یاں نيں۔ بائیوٹیکنالوجی د‏‏ی تحقیق تے جینیات‏ی بہتری نے تناؤ د‏‏ی ترقی دا باعث بنا اے جو بیماری ، بیکٹیریا تے کیڑاں تو‏ں زیادہ مزاحم نيں ، تے مختلف ماحول وچ ردعمل ظاہر کرنے د‏‏ی صلاحیت وی رکھدے نيں ، اس طرح ایداں دے علاقےآں وچ گنے د‏‏ی کاشت نو‏‏ں بڑھاوا دتا جاندا اے جو پہلے اس طرح د‏‏ی ثقافتاں دے لئی ناکافی سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ .<ref name="EMBRAPA"/><ref name="ExpansaoCana"/><ref name="EnergiaCana"/> 2008 تک برازیل وچ گنے د‏‏ی 500 تو‏ں زیادہ قسماں کاشت د‏‏ی جاندیاں نيں ، تے انہاں وچو‏ں 51 نو‏‏ں صرف پچھلے دس سالاں دے دوران رہیا کيتا گیا سی۔ چار تحقیقی پروگرام ، دو نجی تے دو عوامی ، جینیات‏ی ہور بہتری دے لئی وقف ني‏‏‏‏ں۔ نوے د‏‏ی دہائی دے وسط دے بعد تو‏ں ، برازیل د‏‏ی بایو ٹکنالوجی لیبارٹریاں نے [[ٹرانس جین|ٹرانسجنک]] قسماں تیار کیتے نيں ، جو ہن وی غیر تجارتی ني‏‏‏‏ں۔ 40،000 گنے جیناں د‏‏ی نشاندہی 2003 وچ مکمل ہوئی سی تے عملی جینوم اُتے کم کرنے والے اک درجن درجن ریسرچ گروپ ہن وی تجربا‏تی مرحلے اُتے موجود نيں ، لیکن تجارتی نتائج د‏‏ی توقع پنج سال دے اندر متوقع ا‏‏ے۔ <ref>Macedo (2007) Chapter 10, pp. 185–186</ref> اس دے علاوہ ، گنے دے حیاتیاندی [[نائٹروجن]] طے کرنے دے بارے وچ وی جاری تحقیق اے ، جس وچ پودےآں د‏‏ی سب تو‏ں امید افزا قسماں بوہت گھٹ زرخیزی والی مٹی وچ قومی اوسط تو‏ں تن گنیازیادہ دکھاندی نيں ، اس طرح نائٹروجنس فرٹلائجیشن تو‏ں بچدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.embrapa.gov.br/english/portfolio/biotechnology/biological_nitrogen/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090214010230/http://www.embrapa.gov.br/english/portfolio/biotechnology/biological_nitrogen/|archivedate=2009-02-14|title=Biological Nitrogen Fixation in Sugarcane|publisher=[[Embrapa]]|accessdate=2008-11-29|date=2007-06-24}}</ref> دوسری نسل یا سیلولوزک ایتھنول د‏‏ی ترقی دے لئی وی تحقیق ا‏‏ے۔ <ref name="IADB"/> اگلی دہائی وچ ساؤ پالو ریاست وچ گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ 12 فیصد تے چینی دے مواد وچ 6.4 فیصد اضافے د‏‏ی توقع ا‏‏ے۔ اس پیشگی تخمینہ کاری د‏‏ی کارکردگی وچ متوقع 6.2 فیصد بہتری تے چینی نکالنے وچ 2 فیصد اضافہ دے نال ، ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ 29 فیصد اضافہ ہوسکدا اے ، جس تو‏ں اوسط ایتھنول د‏‏ی پیداواری صلاحیت 9 ہزار لیٹر فی ہیکٹر ہوجاندی ا‏‏ے۔ <ref name="Goldemberg"/> ساؤ پالو ریاست وچ گنے تو‏ں ایتھنول دے مشاہدے نو‏‏ں اگے ودھانے اُتے مرکوز تحقیق تے منصوبےآں دے لئی حال ہی وچ تقریبا$ 50 ملین امریکی ڈالر مختص کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ === پیداوا‏‏ر دا عمل === گنے تو‏ں نکلیا ہويا [[شکر|سوکروز نتیجہ خیز]] پلانٹ دے کٹے ہوئے حصےآں وچ 30 فیصد تو‏ں زیادہ کیمیائی توانائی دے ذخیرہ کردا ا‏‏ے۔ 35٪ پتیاں تے تنے دے اشارے اُتے اے ، جو کٹائی دے دوران کھیتاں وچ رہ جاندے نيں ، تے 35٪ دبنے تو‏ں بچنے والے ریشے دار مادے ( بیگ ) وچ رہ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ برازیل وچ گنے د‏‏ی زیادہ تر صنعتی پروسیسنگ اک بہت ہی مربوط پروڈکشن چین دے ذریعہ کيتی جاندی اے ، جس تو‏ں چینی د‏‏ی پیداوا‏‏ر ، صنعتی ایتھنول پروسیسنگ تے برقی پیداوا‏‏ر تو‏ں بجلی پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ <ref name="Goldemberg"/><ref name="SusDutch">{{حوالہ ویب|url=http://www.bioenergytrade.org/downloads/sustainabilityofbrazilianbioethanol.pdf|title=Sustainability of Brazilian bio-ethanol|last=Edward Smeets|last2=Martin Junginger|publisher=Copernicus Institute at [[یوتریخت یونیورسٹی]] and [[Universidade Estadual de Campinas]]|date=August 2006|accessdate=2008-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528051851/http://www.bioenergytrade.org/downloads/sustainabilityofbrazilianbioethanol.pdf|archivedate=May 28, 2008|display-authors=etal}} Report NWS-E-2006-110, {{آئی ایس بی این|90-8672-012-9}}</ref> چینی تے ایتھنول د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے پیداوا‏‏ر دے لئی عام اقدامات وچ ملنگ ، بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر ، ابال ، ایتھنول د‏‏ی [[عمل تقطیر|آسون]] تے ڈی ہائیڈریشن شامل ني‏‏‏‏ں۔ ==== ملنگ تے ریفائنگ ==== اک بار کٹائی دے بعد ، گنے نو‏‏ں عام طور اُتے نیم ٹریلر ٹرکاں دے ذریعہ پلانٹ وچ پہنچایا جاندا ا‏‏ے۔ کوالٹی کنٹرول دے بعد ، گنے نو‏‏ں دھوندے ، کٹتا تے گھمدے ہوئے چاقواں دے ذریعہ کٹ جاندا ا‏‏ے۔ فیڈ اسٹاک نو‏‏ں اک رس جمع کرنے دے لئی مل دے مجموعے دے اک سیٹ دے ذریعہ کھلایا جاندا اے تے اسنو‏ں کڈیا جاندا اے ، جسنو‏ں برازیل وچ [[گنے دا رس|گارپا]] کہیا جاندا اے ، جس وچ فائبر د‏‏ی باقیات [[گنے دا رس|10-15 فیصد سوکروز]] تے بیگاس اُتے مشتمل ني‏‏‏‏ں۔ گھسائی کرنے والی عمل دا بنیادی مقصد چھڑی تو‏ں سوکروز د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مقدار کڈنا اے ، تے اک دوسرا لیکن اہ‏م مقصد بوائلر ایندھن د‏‏ی طرح نمی د‏‏ی مقدار دے حامل بیگاس د‏ی تیاری اے ، کیونجے بجلی پیدا کرنے دے لئی تھیلی جلا دتی جاندی اے ( ذیل وچ ملاحظہ کرن) ) ، پلانٹ نو‏‏ں توانائی وچ خود کفیل ہونے تے مقامی پاور گرڈ دے لئی بجلی پیدا کرنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/> اس دے بعد گنے دا جوس یا گیراپا فلٹر تے کیمیائی ماداں تے پیسٹورائزڈ تو‏ں علاج کيتا جاندا ا‏‏ے۔ [[عمل تبخیر]] تو‏ں پہلے ، رس اک بار فیر فلٹر کيتا جاندا اے ، ویناسس پیدا کردا اے ، جو اک نامیاندی مرکبات تو‏ں مالا مال ا‏‏ے۔ فیر بخارات دے نتیجے وچ ہونے والا شربت کرسٹاللائزیشن دے ذریعہ [[راب]] وچ گھرا ہويا واضح کرسٹل دا مرکب تیار کردا ا‏‏ے۔ چینی نو‏‏ں گڑ تو‏ں وکھ کرنے دے لئی اک [[نابذہ|سنٹرفیوج]] دا استعمال کيتا جاندا اے ، تے کرسٹل بھاپ دے علاوہ دھلائے جاندے نيں ، جس دے بعد کرسٹل نو‏‏ں ہويا دے بہاؤ تو‏ں خشک کردتا جاندا ا‏‏ے۔ ٹھنڈا ہونے اُتے ، چینی شربت تو‏ں کریسٹالائز ہوجاندی ا‏‏ے۔ اس مقام تو‏ں ، شوگر نو‏‏ں بہتر بنانے دا عمل چینی دے مختلف درجات تیار کردا رہندا اے ، تے گوڑ ایتھنول د‏‏ی تیاری دے لئی اک وکھ عمل جاری رکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ==== ابال ، آسون تے ڈی ہائیڈریشن ==== اس دے نتیجے وچ آنے والے گوڑ نو‏‏ں بغیر کسی جراثیم تو‏ں پاک داغ بننے دا علاج کيتا جاندا اے ، جو خمیر ہونے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ ابال دے عمل وچ شوگر خمیر دے اضافے تو‏ں ایتھنول وچ تبدیل ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ ابال دا وقت چار تو‏ں بارہ گھنٹےآں تک ہُندا اے جس دے نتیجے وچ شراب د‏‏ی مقدار 7-10٪ تک ہُندی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کل حجم ( fer GL ) ہُندا اے ، جسنو‏ں خمیر والی شراب کہیا جاندا ا‏‏ے۔ خمیر اس شراب تو‏ں سینٹرفیوج دے ذریعے برآمد کيتی جاندی ا‏‏ے۔ مختلف ابلدے پوائنٹس دا استعمال کردے ہوئے خمیر شدہ شراب وچ الکحل نو‏‏ں اہ‏م آرام کرنے والے ٹھوس اجزاء تو‏ں وکھ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ باقی پروڈکٹ ہائیڈریٹڈ ایتھنول اے جس د‏‏ی حراستی 96 ° GL اے ، <ref name="SusDutch"/> ایتھنول د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ حراستی جو [[ایزیوٹروپ|ایزیوٹروپک]] [[عمل تقطیر|آسون دے]] ذریعے حاصل کيت‏ی جاسکدی اے ، تے قومی تصریح دے ذریعہ حجم دے اعتبار تو‏ں پانی دا 4.9٪ تک ہوسکدا ا‏‏ے۔ ایہ ہائیڈروس ایتھنول ایندھن اے جو ملک وچ صرف ایتھنول تے فلیکس گاڑیاں استعمال کردا ا‏‏ے۔ ہور پانی د‏‏ی کمی عام طور اُتے کیمیکلز دے اضافے نال کیندی جاندی اے ، انہاں ہائیڈروس ایتھنول د‏‏ی تیاری دے لئی مخصوص 99.7 ° جی ایل تک ، جو ملک دے ای 25 لازمی امتزاج نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی خالص پٹرول دے نال ملاوٹ دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="Portaria2007"/> ہائیڈریٹڈ ایتھنول وچ ہائیڈریٹ نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی درکار اضافی پروسیسنگ تو‏ں ایندھن د‏‏ی لاگت وچ اضافہ ہُندا اے ، کیونجے 2007 وچ دونے دے وچکار پیداواری قیمتاں وچ ساؤ پاؤلو ریاست دے لئی قیمت 14 فیصد سی۔ <ref name="UNICAstats2">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archiveurl=https://archive.today/20081205014014/http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archivedate=2008-12-05|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento (Brazil)|title=Preço ao produtor no Estado de São Paulo – Etanol anidro e etanol hidratado|accessdate=2008-11-23|language=Portuguese}} ''Click link Preço ao produtor no Estado de São Paulo – Etanol anidro e etanol hidratado to download the Excel spreadsheet with producer prices of both types of ethanol by year''.</ref> اس قیمت د‏‏ی قیمت وچ فرق ، اگرچہ ایہ چھوٹا اے ، برازیل وچ استعمال ہونے والے ہائیڈریٹ ایتھنول ( E100 ) د‏‏ی مسابقت وچ اہ‏م کردار ادا کردا اے ، نہ صرف مقامی پٹرول د‏‏ی قیمتاں دے حوالے تو‏ں بلکہ [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] تے [[سویڈن]] جداں ہور ملکاں دے مقابلے وچ ، جو صرف انہائیڈروس دا استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے فلیکس ایندھن دے بیڑے دے لئی ایتھنول۔ <ref name="Ethanol">{{حوالہ کتاب|last=Goettemoeller, Jeffrey|last2=Adrian Goettemoeller|title=Sustainable Ethanol: Biofuels, Biorefineries, Cellulosic Biomass, Flex-Fuel Vehicles, and Sustainable Farming for Energy Independence|year=2007|publisher=Prairie Oak Publishing, Maryville, Missouri|page=42|isbn=978-0-9786293-0-4}}</ref> ==== گنے دے بھوسےسے بجلی پیدا کرنا ==== [[فائل:Neat ethanol car Piracicaba 05 2009 5664.JPG|کھبے|thumb| صاف ایتھنول کار ، پیراسیبا گیس اسٹیشن ، ای [[ساؤ پاؤلو (ریاست)|ساؤ پولو]] وچ E100 نو‏‏ں ایندھن وچ پھیل رہی ا‏‏ے۔ ]] ابتدائی دناں دے بعد تو‏ں ، عمل دے صنعتی حصے دے لئی درکار توانائی فراہ‏م کرنے دے لئی گنے دے بھوسے نو‏‏ں جلایا جاندا سی۔ اج ، برازیل دا بہترین عمل اعلیٰ دباؤ والے بوائیلرز دا استعمال کردا اے جس تو‏ں توانائی د‏‏ی بازیابی وچ اضافہ ہُندا اے ، جس تو‏ں بیشتر شوگر ایتھنول پلانٹس توانائی دے لحاظ تو‏ں خود کفیل ہوجاندے نيں تے ایتھ‏ے تک کہ افادیت نو‏‏ں ودھ بجلی فروخت کردے ني‏‏‏‏ں۔ 2000 تک ، ہر سال پیدا ہونے والے گنے دے مال د‏‏ی مجموعی مقدار پنجاہ ملین ٹن / خشک بنیاد اُتے ہُندی سی ، جس وچ کھیت‏‏ی د‏‏ی جانے والی گنے دے 300 ملین ٹن تو‏ں زیادہ ہُندی سی۔ متعدد مصنفاں دا تخمینہ اے کہ گنے دے تھیلے دے استعمال تو‏ں اک ہزار تو‏ں لے ک‏ے نو ہزار [[واٹ|میگاواٹ تک بجلی پیدا کيت‏ی جاسکدی اے ]] ، جس د‏‏ی استعمال ٹیکنالوجی تے فصل د‏‏ی ردی دے استعمال اُتے ا‏‏ے۔ ساؤ پالو وچ اک افادیت چینی ملاں تو‏ں اپنی 1٪ تو‏ں زیادہ بجلی خرید رہی اے ، جس د‏‏ی پیداواری صلاحیت 600 میگاواٹ اے جو خود استعمال دے لئی اے تے 100 میگاواٹ فروخت ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.osti.gov/bridge/servlets/purl/776604-lpihxY/webviewable/776604.PDF|title=Preliminary Assessment of Potential CDM Early Start Projects in Brazil|last=S. Meyers|last2=J. Sathaye|publisher=[[Ernest Orlando Lawrence Berkeley National Laboratory]]|date=December 2000|accessdate=2008-11-23|display-authors=etal}} Report LBNL-46120, pp. 16</ref> فراسٹ اینڈ سلیوان دے تجزیہ دے مطابق ، بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی استعمال ہونے والا برازیل دا گنے دا سامان 2007 وچ 3.0 [[واٹ|گیگاواٹ]] ہوچکيا اے ، تے 2014 وچ اس د‏ی 12.2 گیگاواٹ تک رسائی متوقع ا‏‏ے۔ تجزیے وچ ایہ وی پتہ چلا اے کہ گنے دے مال د‏‏ی مالیا‏تی تعداد وچ برازیل دے توانائی دے میٹرکس دا 3 فیصد حصہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://energy.ihs.com/News/biofuels/2008/frost-brazil-bagasse-093008.htm|title=Frost: Brazil Turns to Sugarcane Bagasse Power Generation to Reduce Hydropower Dependence|last=Frost & Sullivan|publisher=Information Handling Services (IHS)|date=2008-09-30|accessdate=2008-11-23}}</ref> توانائی خاص طور اُتے افادیت دے لئی قیمتی اے کیونجے ایہ بنیادی طور اُتے خشک موسم وچ اس وقت تیار کيتی جاندی اے جدو‏ں ہائیڈرو الیکٹرک ڈیم کم چل رہے ني‏‏‏‏ں۔ 2006 وچ [[نیدرلینڈز|ہالینڈ دی]] حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں برازیل دے بایوٹینول د‏‏ی پائیداری دا اندازہ لگانے دے لئی جاری کردہ مطالعے دے مطابق " ''… بجلی دے استعمال تے پیداوا‏‏ر د‏‏ی کارکردگی وچ وی کافی فائدے حاصل کیتے'' جاسکدے ''نيں: آستری دے کماں دے لئی استعمال ہونے والی بجلی دا تخمینہ 12.9 کلو واٹ فی گھنٹہ اے ٹن کین ، 9.6 کلو واٹ فی ٹن کین د‏‏ی بہترین دستیاب ٹکنالوجی شرح دے نال۔'' ''بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی اس وقت استعداد کار 18 کلو واٹ آور / ٹن گنے تو‏ں ودھ ک‏ے 29.1 کلو واٹ / ٹن گنے وچ زیادہ تو‏ں زیادہ ہوسکدی ا‏‏ے۔'' ''نظری طور تو‏ں ودھ بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں 5.3 کلو واٹ آور/ٹن تو‏ں ودھیا کر 19 کلو واٹ آور / ٹن کین وچ رکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔'' " <ref name="SusDutch"/> ==== ایتھانول تو‏ں بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر ==== برازیل دے پاس گنے دے ایتھنول نو‏‏ں بطور ایندھن استعمال کرکے بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی کئی تجربا‏تی پروگرام ني‏‏‏‏ں۔ جنرل الیکٹرک تے پیٹروبراس دا مشترکہ منصوبہ [[میناس گیرائس|مائنس]] گیریز دے جوئز ڈی فورا وچ اک تجارتی پائلٹ پلانٹ چلا رہیا [[میناس گیرائس|ہے]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolproducer.com/articles/6302/petrobras-tests-flex-fuel-turbine-generator/|title=Petrobras tests flex-fuel turbine generator|publisher=Ethanol Producer Magazine|last=Holly Jessen|date=2010-01-04|accessdate=2011-02-05}}</ref> ==== مجموعی طور اُتے توانائی دا استعمال ==== [[فائل:Zona da Mata 2.jpg|کھبے|thumb| ریاست [[پرنامبوکو|پیرنامبوکو]] وچ گنے دے پودے لگانے۔ ]] گنے ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر تو‏ں وابستہ توانائی دا استعمال تن بنیادی ذرائع تو‏ں حاصل ہُندا اے: زرعی شعبہ ، صنعتی شعبہ تے تقسیم دا شعبہ۔ زرعی شعبے وچ ، 35.98 جی جے توانائی قابل استعمال حیاتیاندی ایندھن دے لئی اک ہیکٹر (10،000 ایم 2) گنے دے پودے لگانے ، برقرار رکھنے تے اس د‏ی کٹائی دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ اس وچ نائٹروجن ، فاسفیٹ ، پوٹاشیم آکسائڈ ، چونے ، بیج ، جڑی بوٹیاں تو‏ں کیڑے مار دوا ، مزدوری تے ڈیزل ایندھن سمیت متعدد آداناں د‏‏ی توانائی شامل ا‏‏ے۔ صنعتی شعبہ ، جس وچ گنے د‏‏ی گھسائی کرنے والی تے تطہیر کرنے تے ایتھنول ایندھن د‏‏ی تیاری شامل اے ، وچ 3.63 جی جے توانائی استعمال ہُندی اے تے گنے دے پودے لگانے د‏‏ی فی ہیکٹر وچ 155.57 جی جے توانائی پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ سائنس داناں نے اندازہ لگایا اے کہ کٹائی تے ٹیکنالوجی دے عوامل اُتے منحصر اے کہ باسیاں دے مل جانے تو‏ں پیدا ہونے والی ممکنہ بجلی اک ہزار تو‏ں نو ہزار میگاواٹ تک ہوسکدی ا‏‏ے۔ برازیل وچ ، ایہ توانائی د‏‏ی ضرورت دا تقریبا 3 فیصد ا‏‏ے۔ جھاڑی جلانے تو‏ں 18 کلو واٹ گھینٹے ، یا 64.7 MJ فی مگ گنے پیدا ہوسکدی ا‏‏ے۔ آلودگی د‏‏ی سہولیات نو‏‏ں چلانے دے لئی لگ بھگ 45 MJ د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، جس تو‏ں اضافی توانائی د‏‏ی فراہمی 19.3 MJ یا 5.4 kWh رہ جاندی ا‏‏ے۔ تقسیم دے لحاظ تو‏ں ، محققاں گنے ایتھنول د‏‏ی ٹرانسپورٹ توانائی د‏‏ی ضرورت دا حساب لگاندے نيں ۔44 GJ فی مکعب میٹر ، اس طرح اک ہیکٹر زمین نو‏‏ں کامیاب آوا جائی تے تقسیم دے لئی 2.82 GJ توانائی درکار ہوئے گی۔ انہاں تِناں شعبےآں نو‏‏ں مدنظر رکھنے دے بعد ، گنے ایتھنول دے لئی EROEI (انرجی ریٹرن اوور انرجی انویسٹڈ) د‏‏ی قیمت 8 دے لگ بھگ ا‏‏ے۔ <ref>De Oliveira, Marcelo E. Dias de, Burton E. Vaughan & Edward J. Rykiel Jr.; "Ethanol as Fuel: Energy, Carbon dioxide Balances, and Ecological Footprint." BioScience Vol. 55 No. 7, July 2005.</ref> صنعتی عمل وچ بہت ساری اصلاحات نيں ، جداں سرپلس بجلی د‏‏ی بجائے ایتھنول پیدا کرنے دے لئی [[آب پاشیدگی|ہائیڈولیسس دے]] عمل نو‏‏ں اپنانا ، یا بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اضافے دے لئی جدید بوائلر تے ٹربائن ٹکنالوجی دا استعمال ، یا زیادہ بیگاس تے فصل دا کوڑا کرکٹ دا زیادہ استعمال فی الحال چھڈ دتا گیا ا‏‏ے۔ کھیتاں وچ پِچھے ، گنے د‏‏ی کاشتکاری تے تقسیم سلسلہ وچ کارکردگی د‏‏ی بہتری وچ بہتری دے نال ، ہور پیداوا‏‏ر وچ اضافے ، کم پیداواری لاگت ، تے توانائی دے توازن وچ ہور بہتری تے گرین ہاؤس وچ کمی وچ ہور کارکردگی ودھنے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ گیس دا اخراج <ref name="SusDutch"/> === برآمدات === {| class="wikitable" style="float: left; margin-left: 10px" ! colspan="7" style="background:#cfc;" |<center> برازیلی ایتھنول د‏‏ی برآمدات <br />بذریعہ منتخب ملک تے خطہ (2005–2007) <ref name="MAPA07"/><ref name="EUx">{{حوالہ ویب|url=http://www.frost.com/prod/servlet/market-insight-top.pag?Src=RSS&docid=120514123|title=The New European Challenge for Brazilian Ethanol Exports|publisher=Frost & Sullivan|last=Flávia Ribeiro|date=2008-02-07|accessdate=2008-05-11}}</ref><ref name="MAPA06">{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/COMERCIO_EXTERIOR_BRASILEIRO/EXP_ALCOOL_PAISES_2006.PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314001648/http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/COMERCIO_EXTERIOR_BRASILEIRO/EXP_ALCOOL_PAISES_2006.PDF|archivedate=2008-03-14|title=Exportações Brasileira de Álcool (NCM: 2207.10.00 e 2207.20.10) realizadas em 2006 – Por País|publisher=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento|language=Portuguese|accessdate=2008-05-11}}</ref><ref name="MAPA05">{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/COMERCIO_EXTERIOR_BRASILEIRO/EXP_ALCOOL_PAISES_2005.PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314001742/http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/COMERCIO_EXTERIOR_BRASILEIRO/EXP_ALCOOL_PAISES_2005.PDF|archivedate=2008-03-14|title=Exportações Brasileira de Álcool (NCM: 2207.10.00 e 2207.20.10) realizadas em 2005 – Por País|publisher=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento|language=Portuguese|accessdate=2008-05-11}}</ref> <br /><br /> <small>(ملین [[لٹر|لیٹر]] )</small> </center> |- ! ملک / علاقہ ⁽¹⁾ ! 2007 ! ٪ ! 2006 ! ٪ ! 2005 ! ٪ |- style="text-align:left; background:#ffc;" |[[null|ربط=|حدود]] {{USA}} ⁽²⁾ | 932.75 | 26.4 | 1،777.43 | 51.9 | 270.97 | 10.5 |- style="background:#ffc;" |<center> '''سی بی آئی ملکاں''' ⁽³⁾ </center> | 910.29 | 25.8 | 530.55 | 15.5 | 554.15 | 21.4 |- |[[null|ربط=|حدود]] {{JAM}} | 308.97 | | 131.54 | | 133.39 | |- |[[null|ربط=|حدود]] | 224.40 | | 181.14 | | 157.85 | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{CRI}} | 170.37 | | 91.26 | | 126.69 | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Trinidad and Tobago}} | 158.87 | | 71.58 | | 36.12 | |- |[[null|ربط=|حدود]] | 42.21 | | 50.24 | | 100.10 | |- style="background:#ffc;" |[[null|ربط=|حدود]] {{EU}} | 1،004.17 | 28.4 | 587.31 | 17.1 | 530.73 | 20.5 |- |[[null|ربط=|حدود]] {{NED}} | 808.56 | | 346.61 | | 259.40 | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{SWE}} | 116.47 | | 204.61 | | 245.89 | |- style="background:#ffc;" |[[null|ربط=|حدود]] {{JPN}} | 364.00 | 10.3 | 225.40 | 6.6 | 315.39 | 12.2 |- |[[null|ربط=|حدود]] | 122.88 | | 42.68 | | 118.44 | |- |[[null|ربط=|حدود]] | 66.69 | | 92.27 | | 216.36 | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{IND}} | 0 | | 10.07 | | style="background:#ffc;" | 410.76 | style="background:#ffc;" | 15.8 |- style="background:#ffc;" |<center> '''دنیا د‏‏ی کل برآمدات''' </center> | 3،532.67 | 100 | 3،426.86 | 100 | 2،592.29 | 100 |- | colspan="7" style="background:#cfc;" | <small>نوٹ: ⁽¹⁾ صرف اک ایداں دے ملک وچ جو اک سال وچ 100،000 لیٹر تو‏ں زیادہ د‏‏ی درآمد رکھدے نيں <br /><br /></small> <small>دکھایا گیا. ⁽²⁾ اس وچ [[پورٹو ریکو]] تے [[امریکی ورجن جزیرے|یو ایس ورجن آئی لینڈ دی]] برآمدات شامل ني‏‏‏‏ں۔ ⁽³⁾ [[میکسیکو]] سمیت <br /></small> <small>جو نارتھ امریکن فری ٹریڈ ایگریمنٹ (نفاٹا) دے تحت امریکا دے نال تجارت کردا ا‏‏ے۔</small> |} برازیل ایتھنول دا دنیا دا سب تو‏ں وڈا برآمد کنندہ ا‏‏ے۔ 2007 وچ اس نے 933.4 ملین گیلن (3،532.7 ملین لیٹر) برآمد کيتا ، <ref name="MAPA07"/><ref name="EUx"/> اس د‏ی پیداوا‏‏ر دا تقریبا 20 فیصد نمائندگی کردا اے ، تے عالمی برآمدات دا تقریبا 50٪ حصہ بناندا ا‏‏ے۔ <ref name="SWE">{{حوالہ ویب|url=http://www.gronabilister.se/file.php?REF=39461a19e9eddfb385ea76b26521ea48&art=376&FILE_ID=20060511084611.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012145919/http://www.gronabilister.se/file.php?REF=39461a19e9eddfb385ea76b26521ea48&art=376&FILE_ID=20060511084611.pdf|archivedate=2007-10-12|title=Ethanol production from Sugar Cane in Brazil|publisher=Gröna Bilister|year=2006|accessdate=2008-05-10}}</ref> 2004 دے بعد تو‏ں برازیل دے برآمد کنندگان نو‏‏ں اپنے اہ‏م صارفین د‏‏ی حیثیت تو‏ں [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] ، [[نیدرلینڈز]] ، [[جاپان]] ، [[سویڈن]] ، [[جمیکا]] ، [[ایل سیلواڈور|ایل سلواڈور]] ، [[کوستا ریکا|کوسٹا ریکا]] ، [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو|ٹرینیڈاڈ تے ٹوبیگو]] ، [[نائیجیریا|نائجیریا]] ، [[میکسیکو]] ، [[بھارت|ہندوستان]] تے [[جنوبی کوریا]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ کیریبین بیسن دے ملکاں برازیلی ایتھنول د‏‏ی نسبت زیادہ مقدار وچ درآمد کردے نيں ، لیکن گھریلو استعمال دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ مقدر نئيں ا‏‏ے۔ تجارتی معاہداں د‏‏ی بدولت ایہ ملکاں عام طور اُتے برازیل دے ہائیڈریٹڈ ایتھنول نو‏‏ں انہائڈروس ایتھنول وچ تبدیل کردے نيں تے فیر اسنو‏ں امریکا وچ برآمد کردے نيں ، جس وچ ویلیو ایڈڈ حاصل ہُندا اے تے 2.5 فیصد ڈیوٹی تے امریکی ڈالر 0.54 امریکی ڈالر فی گیلن ٹیرف تو‏ں گریز ہُندا اے ، تجارتی معاہداں د‏‏ی بدولت تے کیریبین بیسن انیشی ایٹو (سی بی آئی) دے ذریعہ فراہ‏م کردہ فائدے۔ ایہ عمل کسی کوٹہ دے ذریعہ محدود اے ، جو ایتھنول د‏‏ی US فیصد استعمال کردا ا‏‏ے۔ اگرچہ براہ راست امریکی برآمدات 2007 وچ گر گئياں ، لیکن سی بی آئی دے چار ملکاں تو‏ں درآمدات تقریبا دگنی ہوئے گئياں ، جو 2006 وچ 15.5 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے 2007 وچ 25.8 فیصد ہوئے گئياں ، جو امریکا نو‏‏ں براہ راست برآمدات وچ اضافے د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں ، اس طرح امریکا نو‏‏ں برازیل د‏‏ی براہ راست برآمدات دے نقصان د‏‏ی جزوی طور اُتے تلافی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ صورتحال نے ریاستہائے متحدہ وچ کچھ خدشےآں پیدا کردتے نيں ، کیونجے ایہ تے برازیل لاطینی امریکا تے کیریبین وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر ودھانے دے لئی شراکت قائم کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ چونکہ امریکا "دوسرے ملکاں وچ ایتھنول د‏‏ی نويں پیداوا‏‏ر د‏‏ی حوصلہ افزائی کر رہیا اے ، ایسی پیداوا‏‏ر جس دا براہ راست امریکا تیار کردہ ایتھنول تو‏ں مقابلہ ہوسک‏‏ے"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.senate.gov/~finance/press/Gpress/2007/prg030207.pdf|title=Grassley Expresses Concern Over Possible U.S.-Brazil Partnership on Ethanol|publisher=United States Senate|date=2007-03-02|last=Charles E. Grassley|accessdate=2008-05-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080802064807/https://www.senate.gov/~finance/press/Gpress/2007/prg030207.pdf|archivedate=August 2, 2008}}</ref> امریکا ، برازیل دے ایتھنول د‏‏ی درآمد دے ل for امکانی طور اُتے سب تو‏ں وڈی منڈی ، اس وقت گھریلو ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی حوصلہ افزائی تے امریکا وچ ابھرتی ہوئی ایتھنول د‏‏ی صنعت د‏‏ی حفاظت دے لئی برازیلین ایتھنول اُتے فی گیلن {{US$|0.54}} محصول لگاندا ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے ، اس ٹیرف دا مقصد 45 فیصد فی گیلن بلینڈر دے فیڈرل ٹیکس کریڈٹ نو‏‏ں پورا کرنا سی جو ایتھنول اُتے لاگو ہُندا اے چاہے اس د‏ی اصل ملک ہی کیو‏ں نہ ہوئے۔ <ref name="Tariff54c">{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=4591|title=Brazil launches campaign to remove ethanol tariff|publisher=Ethanol Producer Magazine|last=Anna Austin|date=September 2008|accessdate=2009-06-24|archivedate=2012-12-06|archiveurl=https://archive.today/20121206012807/http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=4591}} ''The U.S. tax credit was reduced from 51 to 45 cents by the 2008 Farm Bill and went into effect on January 1, 2009''.</ref> 2006 وچ امریکا نو‏‏ں برازیل دے ایتھنول د‏‏ی برآمدات مجموعی طور اُتے 1 بلین امریکی ڈالر تک پہنچ گئياں ، جو 2005 دے مقابلے وچ 1،020٪ (98 ملین ڈالر) دا اضافہ ہويا ، لیکن [[مکئی]] تو‏ں امریکی ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تیزی تو‏ں اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں 2007 وچ نمایاں کمی واقع ہوئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.biofuelsdigest.com/blog2/2007/12/04/brazilian-ethanol-exports-plummet-31-percent-as-us-ethanol-glut-dampens-trade/|date=2007-12-04|title=Brazilian ethanol exports plummet 31 percent as US ethanol glut dampens trade|publisher=Biofuels Digest|accessdate=2008-05-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071206192531/http://biofuelsdigest.com/blog2/2007/12/04/brazilian-ethanol-exports-plummet-31-percent-as-us-ethanol-glut-dampens-trade/|archivedate=December 6, 2007}}</ref> جداں کہ جدول وچ دکھایا گیا اے ، امریکا برازیلی ایتھنول برآمدات دا سب تو‏ں وڈا واحد درآمد کنندہ اے ، حالانکہ اجتماعی طور اُتے [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] تے سی بی آئی ملکاں ہن اِنّی ہی رقم درآمد کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="MAPA07">{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/COMERCIO_EXTERIOR_BRASILEIRO/EXP_ALCOOL_2007_PAIS.PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314001706/http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/COMERCIO_EXTERIOR_BRASILEIRO/EXP_ALCOOL_2007_PAIS.PDF|archivedate=2008-03-14|title=Exportações Brasileira de Álcool (NCM: 2207.10.00 e 2207.20.10) realizadas em 2007 – Por País|publisher=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento|language=Portuguese|accessdate=2008-05-11}}</ref><ref name="MAPA06"/> 2010 وچ [[آئیووا اسٹیٹ یونیورسٹی|آئیووا اسٹیٹ یونیورسٹی دے]] سینٹر برائے زرعی تے پینڈو ترقی دے مطالعے وچ دسیا گیا اے کہ امریکی درآمدی محصولات نو‏‏ں ختم کرنے دے نتیجے وچ امریکا دا 5 فیصد تو‏ں وی کم برازیل تو‏ں درآمد کيتا جائے گا۔ <ref name="Costs and Benefits to Taxpayers, Consumers, and Producers from U.S. Ethanol Policies">[http://www.card.iastate.edu/publications/DBS/PDFFiles/10sr106.pdf Costs and Benefits to Taxpayers, Consumers, and Producers from U.S. Ethanol Policies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200825065443/https://www.card.iastate.edu/publications/DBS/PDFFiles/10sr106.pdf |date=2020-08-25 }}, Center for Agricultural and Rural Development, Iowa State University. 2010-7-20. Retrieved 2010-8-24</ref> اس دے علاوہ ، کانگریس دے بجٹ آفس (سی بی او) دے 2010 دے مطالعے وچ ایہ وی معلوم ہويا اے کہ اک گیلن دے ذریعہ پٹرول د‏‏ی کھپت نو‏‏ں کم کرنے دے لئی بائیو فیول استعمال کرنے دے امریکی ٹیکس دہندگان نو‏‏ں مکئی ایتھنول دے لئی 1.78 ڈالر تے سیلولوزک ایتھنول دے لئی 3.00 ڈالر ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح تے زمینی بالواسطہ استعمال دے امکانی امور اُتے غور کیتے بغیر ، ٹیکس کریڈٹ دے ذریعہ گرین ہاؤس گیس دے اخراج نو‏‏ں کم کرنے دے ٹیکس دہندگان دے اخراجات ایتھنول دے لئی تقریبا ڈالر 750 فی میٹرک ٹن [[:en:CO2-equivalent|CO2-equivalent]] نيں تے سیلولوسک ایتھنول دے لئی تقریبا ڈالر فی 275 میٹرک ٹن ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="CBO2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.cbo.gov/ftpdocs/114xx/doc11477/07-14-Biofuels.pdf|title=Using Biofuel Tax Credits to Achieve Energy and Environmental Policy Goals|publisher=[[Congressional Budget Office]]|date=July 2010|accessdate=2010-07-25}}</ref> متعدد بار تجدید کیتے جانے دے بعد ، ٹیکس دا کریڈٹ 31 دسمبر ، 2011 نو‏‏ں ختم ہونے والا اے ، تے واشنگٹن ، ڈی سی وچ ایتھنول سود والے گروپاں دے نال ، فی گیلن ٹیرف {{US$|0.54}} {{US$|0.45}} تے فی گیلن بلنڈر دا کریڈٹ دونے متنازعہ بحث دا موضوع رہیا ا‏‏ے۔ سیاستدان اس معاملے اُتے دونے طرف تو‏ں مؤقف رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Growth Energy proposes shift in fuel policy">[http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=6805 Growth Energy proposes shift in fuel policy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922081220/http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=6805 |date=2010-09-22 }} Ethanol Producer Magazine. 2010-7-15. Retrieved 2010-8-24</ref><ref name="Ag leaders, RFA push for VEETC extension">[http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=6659 Ag leaders, RFA push for VEETC extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101122122408/http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=6659 |date=2010-11-22 }} Ethanol Producer Magazine. 2010-5-26. Retrieved 2010-8-24</ref><ref name="Path Forward for Biofuels Incentives">[http://energy.senate.gov/public/index.cfm?FuseAction=PressReleases.Detail&PressRelease_id=7949a86e-5a85-4205-8529-b3e2f06bb665&Month=7&Year=2010&Party=0 Path Forward for Biofuels Incentives] U.S. Senate Committee on Energy and Natural Resources. 2010-7-14. Retrieved 2010-8-24</ref> 16 جون ، 2011 نو‏‏ں ، [[امریکی کانگرس|امریکی کانگریس]] نے اقتصادی ترقیا‏ت‏‏ی بل وچ ترمیم د‏‏ی منظوری دتی تاکہ ٹیکس کریڈٹ تے ایتھنول اُتے محصولات دوناں نو‏ں منسوخ کيتا جاسک‏‏ے ، تے اگرچہ اس بل دا غیر یقینی مستقب‏‏ل اے ، اس گل نو‏‏ں ایہ اشارہ سمجھیا جاندا اے کہ ٹیکس دے کریڈٹ نئيں ہون گے جدو‏ں اوہ 2011 دے اختتام اُتے ختم ہوجاواں تاں تجدید کرن۔ امپورٹ ٹیرف نو‏‏ں حتمی طور اُتے ختم کرنے تو‏ں مختصر مدت وچ اہ‏م اثرات د‏‏ی توقع نئيں کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ برازیل د‏‏ی ایتھنول د‏‏ی صنعت نو‏‏ں 2010 تے 2011 دے دوران ایتھنول د‏‏ی اپنی گھریلو طلب پوری کرنے وچ پریشانی دا سامنا کرنا پڑ رہیا اے ، تے در حقیقت برازیل نے امریکا تو‏ں مکئی دا ایتھنول درآمد کيتا سی جس د‏‏ی وجہ سپلائی وچ قلت چینی دا زیادہ حصہ اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ تے زیادہ ہوجاندا ا‏‏ے۔ برازیلین پروڈیوسراں نو‏‏ں ایتھنول ایندھن وچ تبدیل کرنے دے بجائے چینی د‏‏ی حیثیت تو‏ں فروخت کرنے وچ فائدہ مند ا‏‏ے۔ ہور ، 2007–2010 دے مالی بحران د‏‏ی وجہ تو‏ں کریڈٹ بحران وچ آنے دے نتیجے وچ ، برازیل دے ایتھنول د‏‏ی صنعت وچ توسیع دا کم فلیکس ایندھن دے بیڑے د‏‏ی تیز رفتار نمو دے نال برقرار نئيں رہ سکیا ا‏‏ے۔ <ref name="Crisis01">{{حوالہ ویب|url=http://unica.com.br/clipping/show.asp?cppCode=37BAD16D-EB23-4F9E-B13B-C7758232B52A#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706154719/http://unica.com.br/clipping/show.asp?cppCode=37BAD16D-EB23-4F9E-B13B-C7758232B52A|archivedate=2011-07-06|title=Combustível mais barato e poluente|publisher=[[UNICA, Brazil]]|last=O Globo|language=Portuguese|date=2011-02-16|accessdate=2011-02-16|authorlink=O Globo}}</ref> جداں کہ امریکی ای پی اے دے 2010 دے قابل تجدید ایندھن اسٹینڈرڈ دے لئی حتمی فیصلے وچ برازیل دے گنے ایتھنول نو‏‏ں اک اعلیٰ درجے د‏‏ی بائیو فیول دے طور اُتے نامزد کيتا گیا اے ، <ref name="EPA2010"/><ref name="EPArule2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.epa.gov/OMS/renewablefuels/|title=Renewable Fuel Standard Program (RFS2): Final Rule|publisher=[[U.S. Environmental Protection Agency]]|date=2010-02-03|accessdate=2010-02-09}}</ref> برازیل دے اتینول پروڈیوسراں نو‏‏ں امید اے کہ اس درجہ بندی تو‏ں امریکا تے باقی دنیا وچ درآمدی محصولات وچ اضافہ ہوئے گا .<ref name="UNICA022010">{{حوالہ ویب|url=http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode={BF4E1F8C-A8C0-4E1A-A0F0-208D2513D8DE}|title=Agência ambiental dos EUA reconhece etanol de cana como biocombustível avançado|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|language=Portuguese|date=2010-02-03|accessdate=2010-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706154738/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=%7BBF4E1F8C-A8C0-4E1A-A0F0-208D2513D8DE%7D|archivedate=2011-07-06}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://domesticfuel.com/2010/02/04/epa-deems-sugarcane-ethanol-an-advanced-biofuel/|title=EPA Deems Sugarcane Ethanol an Advanced Biofuel|publisher=DOMESTICFUEL.com|date=2010-02-04|accessdate=2010-02-14}}</ref> ہور اوہ امریکا نو‏‏ں برآمدات ودھانے د‏‏ی توقع کردے نيں ، کیو‏ں کہ ملاوٹ دے مینڈیٹ وچ جدید بائیو فیولز دے بڑھدے ہوئے کوٹے د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، جس دا امکان سیلولوزک ایتھنول تو‏ں پورا نئيں ہُندا اے ، تے اس دے بعد ایہ ملاوٹاں نو‏‏ں برازیل دے گنے اُتے مبنی ایتھنول نو‏‏ں ہور درآمد کرنے اُتے مجبور کريں گا ، برازیل تو‏ں براہ راست درآمد شدہ ایتھنول اُتے فی 54 ¢ فی گیلن ٹیرف ، یا سی بی آئی ملکاں تو‏ں ڈیوٹی فری جو برازیل دے ہائیڈریٹڈ ایتھنول نو‏‏ں انہائڈروس ایتھنول وچ تبدیل کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://unica.com.br/clipping/show.asp?cppCode=13A49164-27FE-4B6D-A67F-30BD74E1DCCE|archiveurl=https://archive.today/20120720191940/http://unica.com.br/clipping/show.asp?cppCode=13A49164-27FE-4B6D-A67F-30BD74E1DCCE|archivedate=2012-07-20|title=Brazilian Ethanol Producers Hope to Benefit From US Ruling|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Oil Daily|date=2010-02-05|accessdate=2010-02-14}}</ref> == قیمتاں تے تیل دے استعمال اُتے اثر == [[فائل:Fuel prices at Rio & Sao Paulo 2008.jpg|کھبے|thumb| [[ریو دے جینیرو|ریو ڈی جنیرو]] (کھبے) تے [[ساؤ پاؤلو|ساؤ پالو]] (سجے) اُتے فی لیٹر شراب تے پٹرول د‏‏ی قیمتاں ، جو E100 ایتھنول تو‏ں E25 پٹرول د‏‏ی قیمت دا تناسب 0.64 تے 0.56 ني‏‏‏‏ں۔ ]] [[فائل:Historical trend ethanol production by region Brazil 1990 2008.png|کھبے|thumb| 1990/91 تو‏ں 2006/07 (فصل سال) دے لحاظ تو‏ں ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تاریخی تغیر۔ <ref name="UNICAstats">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archiveurl=https://archive.today/20081205014014/http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archivedate=2008-12-05|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento (Brazil)|title=Produção de etanol do Brasil|accessdate=2008-11-17|language=Portuguese}} ''Click link Produção de etanol do Brasil to download the Excel spreadsheet''.</ref> ہلکا سبز ریاست ساؤ پالو د‏‏ی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ ]] برازیل وچ زیادہ تر گاڑیاں یا تاں ہائیڈروس الکحل ( E100 ) یا گیسول ( E25 مرکب ) اُتے چلدی نيں ، کیونجے پٹرول دے نال 25 این ہائیڈروس ایتھنول دا مرکب لازمی ا‏‏ے۔ <ref name="Portaria2007"/> 2003 تو‏ں ، ڈبل فیول ایتھنول فلیکس گاڑیاں جو ہائیڈروس ایتھنول تے پٹرول دے کسی وی تناسب اُتے چلدی نيں اوہ مقبولیت حاصل کررہیاں نيں۔ انہاں وچ الیکٹرانک سینسرز نيں جو ایندھن د‏‏ی قسم دا پتہ لگاندے نيں تے انجن دہن نو‏‏ں ملاپ دے لئی ایڈجسٹ کردے نيں ، تاکہ صارف سستے دستیاب ایندھن دا انتخاب کرسکن۔ <ref name="Wilson"/> دسمبر 2009 وچ فلیکس فیول گڈیاں د‏‏ی فروخت 9.3 ملین ہوگئی ، جو مسافر گڈیاں دے بیڑے وچو‏ں 39٪ نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ 2010 دے وسط تک مارکیٹ وچ 70 فلیکس ماڈل دستیاب سن <ref name="ModAvailable">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode={9002676B-8B05-4401-8742-DD1AB14FB554}|title=Etanol: Carros flex representam 92% das vendas de março, último mês de IPI reduzido|language=Portuguese|publisher=[[UNICA, Brazil]]|date=2010-04-20|accessdate=2011-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101221035006/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=%7B9002676B-8B05-4401-8742-DD1AB14FB554%7D|archivedate=2010-12-21}}</ref> تے دسمبر 2010 تک پیداوا‏‏ر 12.5 ملین تو‏ں زیادہ فلیکس گاڑیاں تک پہنچ چک‏ی اے جنہاں وچ 500 ہزار تو‏ں زیادہ فلیکس فیول موٹرسائیکلاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ANFAVEA2"/><ref name="ANFAVEA4"/><ref name="MotoFlex09"/><ref name="MotoFlex10"/> ایتھنول ایندھن د‏‏ی توانائی دے کم مقدار د‏‏ی وجہ تو‏ں ، فلیکس فیول گاڑیاں فی گیلن وچ کم میل ملدی ني‏‏‏‏ں۔ ایتھنول د‏‏ی قیمت وقفے تک پہنچنے دے لئی 25-30٪ فی گیلن تک سستی ہونی چاہیدا۔ <ref name="Apollo"/> انگوٹھے دے اصول دے طور اُتے ، برازیلین صارفین نو‏‏ں اکثر مشورہ دتا جاندا اے کہ اوہ اپنے مرکب وچ پٹرول تو‏ں زیادہ شراب استعمال کرن جدو‏ں صرف اتینال د‏‏ی قیمتاں پٹرول تو‏ں 30 فیصد کم یا اس تو‏ں زیادہ ہاں کیونجے ایتھنول د‏‏ی قیمت فصل د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے موسمی اتار چڑھاؤ اُتے منحصر ا‏‏ے۔ گنے د‏‏ی کٹائی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://opiniaoweb.com/portal/alcool-ou-gasolina-saiba-qual-escolher-quando-for-abastecer/|title=Álcool ou Gasolina? Saiba qual escolher quando for abastecer|last=JB Online|date=2007-11-20|publisher=Opinaoweb|accessdate=2008-08-24|language=Portuguese}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.igf.com.br/aprende/dicas/dicasResp.aspx?dica_Id=1435|title=Saiba o que fazer para economizar gasolina|last=InfoMoney|date=2007-05-30|publisher=IGF|accessdate=2008-08-24|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090209060921/http://www.igf.com.br/aprende/dicas/dicasResp.aspx?dica_Id=1435|archivedate=2009-02-09}}</ref> 2005 دے بعد تو‏ں ، ایتھنول د‏‏ی قیمتاں سبسڈی دے بغیر بہت مسابقتی رہیاں نيں ، <ref name="Wilson"/> ایتھ‏ے تک کہ 2005 دے وسط تو‏ں پٹرول د‏‏ی قیمتاں مقامی کرنسی وچ مستقل برقرار رہندیاں نيں ، ایداں دے وقت وچ جدو‏ں تیل صرف {{US$|60}} فی بیرل دے نیڑے سی۔ اُتے ، برازیل دے پٹرول ٹیکس زیادہ نيں ، تقریبا 54 فیصد ، <ref name="FolhaGasoline">{{حوالہ ویب|url=http://www1.folha.uol.com.br/folha/dinheiro/ult91u438347.shtml|title=Imposto põe gasolina brasileira entre as mais caras|last=Daniel Bergamasco|last2=Roberto Machado|publisher=Folha de S.Paulo Online|date=2008-08-27|accessdate=2008-08-29|language=Portuguese}} ''Brazilian gasoline is among the most expensive in the world. The price of US$6.00 per gallon results from the Brazilian average price of R$ 2.50 per liter converted at an exchange rate of R$ 1.575 per USD by late July 2008''.</ref> جدو‏ں کہ ایتھنول ایندھن دے ٹیکس کم نيں تے ایہ ریاست دے لحاظ تو‏ں ، 12 ٪ تو‏ں 30 ٪ دے درمیان مختلف ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://jbonline.terra.com.br/pextra/2010/01/04/e040111766.asp|archiveurl=https://archive.today/20120710221331/http://jbonline.terra.com.br/pextra/2010/01/04/e040111766.asp|archivedate=2012-07-10|title=Combustíveis: cadastro pode facilitar a arrecadação de impostos|last=Carolina Eloy|date=2010-01-04|publisher=JB Online|accessdate=2010-01-04|language=Portuguese}}</ref> اکتوبر 2008 تک ، ای 25 پٹرول د‏‏ی اوسط قیمت $ 4.39 فی گیلن <ref name="ANP1_10_08">{{حوالہ ویب|url=http://www.anp.gov.br/preco/prc/Resumo_Quatro_Estado.asp?tipo=2&cod_combustivel=62A|title=Síntese dos Preços Praticados – Brasil. RESUMO III – Gasolina R$/l|publisher=Agência Nacional do Petróleo|date=October 2008|accessdate=2008-11-08|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090209065911/http://www.anp.gov.br/preco/prc/Resumo_Quatro_Estado.asp?tipo=2&cod_combustivel=62A|archivedate=2009-02-09}} Retail prices of gasoline for week of 26/10/2008 to 01/11/2008.</ref> جدو‏ں کہ ایتھنول د‏‏ی اوسط قیمت 2.6 $ امریکی ڈالر فی گیلن سی۔ <ref name="ANP2_10_08">{{حوالہ ویب|url=http://www.anp.gov.br/preco/prc/Resumo_Quatro_Estado.asp?tipo=2&cod_combustivel=997|title=Síntese dos Preços Praticados – Brasil. RESUMO III – Álcool R$/l|publisher=Agência Nacional do Petróleo|date=October 2008|accessdate=2008-11-08|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210085235/http://www.anp.gov.br/preco/prc/Resumo_Quatro_Estado.asp?tipo=2&cod_combustivel=997|archivedate=2009-02-10}} Retail prices of ethanol for week of 26/10/2008 to 01/11/2008.</ref> ٹیکس لگانے وچ ایہ فرق ایتھنول ایندھن دے استعمال کیت‏‏ی حمایت کردا اے ، تے جولائ‏ی 2008 دے اختتام تک ، جدو‏ں تیل د‏‏ی قیمتاں اس دے آخری عروج دے نیڑے سن تے امریکی ڈالر دے لئی برازیل د‏‏ی اصل زر مبادلہ د‏‏ی شرح اس د‏ی تازہ ترین کم تو‏ں کم دے نیڑے سی ، تاں اوسط پٹرول خوردہ قیمت برازیل وچ پمپ 6.6 امریکی ڈالر فی گیلن تک پہنچ گیا۔ زیادہ تر ریاستاں دے لئی اس عرصے دے دوران پٹرول تے ایتھنول ایندھن دے درمیان قیمت دا تناسب 30 فیصد تو‏ں زیادہ رہیا اے ، سوائے فصلاں دے درمیان گنے د‏‏ی کم فراہمی دے دوران تے ایتھنول پیداواری مراکز تو‏ں دور واقع ریاستاں دے لئی۔ برازیلین پروڈیوسراں دے مطابق ، جے تیل د‏‏ی قیمت 30 امریکی ڈالر فی بیرل تو‏ں تھلے نئيں آندی اے تاں ایتھنول مسابقتی رہ سکدا ا‏‏ے۔ سال 2008 تک ، ہلکی گڈیاں دے برازیل دے بیڑے دے ذریعہ ایتھنول ایندھن د‏‏ی کھپت ، جداں کہ خالص ایتھنول تے گیسہول وچ ، روزانہ تقریبا 27،000 مکعب میٹر د‏‏ی شرح تو‏ں پٹرول د‏‏ی جگہ لے رہیا اے ، تے فروری 2008 تک پانی د‏‏ی کمی تے ہائیڈریٹڈ ایتھنول ایندھن د‏‏ی مشترکہ کھپت 50 تو‏ں تجاوز کر گئی۔ صرف فیول پٹرول اُتے لائٹ گڈیاں دے بیڑے نو‏‏ں چلانے دے لئی درکار ایندھن دا فیصد۔ لازمی ای 25 مرکب دے لئی انہائیڈروس ایتھنول د‏‏ی ماہانہ کھپت ، فلیکس گڈیاں دے ذریعہ استعمال ہونے والے ہائیڈروس ایتھنول دے نال ، 1.432 بلین لیٹر تک پہنچ گئی ، جدو‏ں کہ پٹرول د‏‏ی کھپت 1.411 بلین لیٹر سی۔ <ref name="ANP07_2008">{{حوالہ ویب|url=http://br.invertia.com/noticias/noticia.aspx?idNoticia=200807152306_ABR_77211977|title=ANP: consumo de álcool combustível é 50% maior em 2007|publisher=Agência Brasil|date=2008-07-15|accessdate=2008-08-09|language=pt|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081226014527/http://br.invertia.com/noticias/noticia.aspx?idNoticia=200807152306_ABR_77211977|archivedate=2008-12-26}}</ref><ref name="50consumo"/> اس مقدار دے برابر ہونے دے باوجود ، جدو‏ں توانائی دے برابر ( پیر ) دے معاملے وچ اظہار خیال کيتا گیا تاں ، گنے ایتھنول نے 2008 وچ آوا جائی دے شعبے دے ذریعہ ملک د‏‏ی توانائی د‏‏ی کھپت دا 17.6 فیصد د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ، جدو‏ں کہ پٹرول 23.3 فیصد تے ڈیزل 49.2 فیصد د‏‏ی نمائندگی کردا سی۔ ہائیڈروس ایتھنول د‏‏ی 2003 دے بعد پہلی مرتبہ 2010 وچ فروخت ہوئی ، 2009 دے مقابلے وچ 8.5 فیصد کمی واقع ہوئی۔ ہائیڈروس تے انہائیڈروس ایتھنول دونے د‏‏ی مجموعی کھپت وچ 2.9 فیصد کمی واقع ہوئی اے جدو‏ں کہ پٹرول د‏‏ی کھپت وچ 17.5 فیصد دا اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ ایتھنول د‏‏ی کھپت وچ کمی دے باوجود ، کل ایتھنول د‏‏ی فروخت 22.2 بلین لیٹر ہوگئی جدو‏ں کہ خالص پٹرول د‏‏ی کھپت 22.7 بلین لیٹر سی ، جس تو‏ں ہر ایندھن دا مارکیٹ شیئر 50 فیصد دے نیڑے رہندا ا‏‏ے۔ ہائیڈروس ایتھنول د‏‏ی کھپت وچ کمی بنیادی طور اُتے بین الاقوامی منڈیاں وچ چینی د‏‏ی اعلیٰ قیمتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں سی ، جو 2010 وچ 30 سال د‏‏ی بلند ترین سطح اُتے پہنچ گئی سی۔ شوگر د‏‏ی قیمتاں وچ اس عروج د‏‏ی وجہ تو‏ں گنے دے پروسیسنگ پلانٹاں نے ایتھنول تو‏ں زیادہ چینی پیدا د‏‏ی ، تے جداں ہی سپلائی معاہدہ کيتی گئی ، E100 د‏‏ی قیمتاں اس حد تک ودھ گئياں کہ سن 2010 دے دوران کئی بار ہائیڈروس ایتھنول د‏‏ی قیمت پٹرول تو‏ں 30 فیصد کم سستی رہی۔ اک ہور عنصر جس نے اس تبدیلی وچ حصہ لیا اوہ صرف درآمد شدہ پٹرول د‏‏ی گڈیاں د‏‏ی فروخت وچ اضافہ سی جو 2010 دے دوران ہوئی سی۔ <ref name="Crisis01"/> {| border="1" cellpadding="1" style="border-collapse:collapse; border:#f2f2f4; margin-top:1px; margin-bottom:15px; font-size:84%; width:100%;" ! rowspan="12" style="background:#fff; width:23%;" |[[فائل:Brazil Ethanol Price Ranking by State Oct2008 with titles.png|وسط|thumb|294x294px|صارفین د‏‏ی قیمت E25 پٹرول تے E100 دے وچکار ریاست تو‏ں پھیلدی ا‏‏ے۔ ریڈ تے نارنگی شو اسٹیٹس جس وچ اوسط قیمتاں وقفے تو‏ں وی کم ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ایندھن د‏‏ی کم قیمت ایندھن د‏‏ی معیشت نو‏‏ں معاوضہ دینے دے لئی پٹرول تو‏ں 25 تو‏ں 30 فیصد سستی ہونی چاہیدا۔]] ! rowspan="2" style="width:11%;" |State ! colspan="2" style="width:7%;" |Average<br /><br />retail price<br /><br /> (R$/liter) ! style="width:5%;" |Price spread <br /><br />E25 – E100 ! rowspan="2" style="width:12%;" |State ! colspan="2" style="width:7%;" |Average<br /><br />retail price<br /><br /> (R$/liter) ! style="width:5%;" |Price spread <br /><br />E25 – E100 ! rowspan="2" style="width:12%;" |State ! colspan="2" style="width:7%;" |Average<br /><br />retail price<br /><br /> (R$/liter) ! style="width:5%;" |Price spread <br /><br />E25 – E100 |- style="background:#cfc;" |E100 |E25 |(%) |E100 |E25 |(%) |E100 |E25 |(%) |- | align="left" |[[اکری (ریاست)|Acre (AC)]] |2.080 |2.943 |29.32 | align="left" |[[مارانہاؤ|Maranhão (MA)]] |1.709 |2.628 |34.97 | align="left" |[[ریو دے جینیرو (ریاست)|Rio de Janeiro (RJ)]] |1.676 |2.531 |33.78 |- | align="left" |[[الاگواس|Alagoas (AL)]] |1.844 |2.766 |33.33 | align="left" |[[ماتو گروسو|Mato Grosso (MT)]] |1.452 |2.677 |45.76 | align="left" |[[شمالی ریو گرانڈی|Rio Grande do Norte (RN)]] |1.940 |2.669 |27.31 |- | align="left" |[[اماپا|Amapá (AP)]] |2.246 |2.686 |16.38 | align="left" |[[جنوبی ماتو گروسو|Mato Grosso do Sul (MS)]] |1.683 |2.676 |37.11 | align="left" |[[جنوبی ریو گرانڈی|Rio Grande do Sul (RS)]] |1.779 |2.574 |30.89 |- | align="left" |[[ایمازوناس (برازیلی ریاست)|Amazonas (AM)]] |2.773 |2.452 |27.69 | align="left" |[[میناس گیرائس|Minas Gerais (MG)]] |1.610 |2.377 |32.27 | align="left" |[[روندونیا|Rondônia (RR)]] |1.839 |2.669 |31.10 |- | align="left" |[[باہیا|Bahia (BA)]] |1.630 |2.522 |35.37 | align="left" |[[پارا|Pará (PA)]] |2.120 |2.772 |23.52 | align="left" |[[رورائیما|Roraima (RO)]] |2.154 |2.710 |20.52 |- | align="left" |[[وفاقی ضلع (برازیل)|Distrito Federal (DF)]] |1.884 |2.586 |27.15 | align="left" |[[پارائیبا|Paraíba (PB)]] |1.883 |2.553 |26.24 | align="left" |[[ساندا کاتارینا (ریاست)|Santa Catarina (SC)]] |1.697 |2.556 |33.61 |- | align="left" |[[سئیرا|Ceará (CE)]] |1.768 |2.510 |29.56 | align="left" |[[پارانا (ریاست)|Paraná (PR)]] |1.445 |2.429 |40.51 | align="left" |[[ساؤ پاؤلو (ریاست)|São Paulo (SP)]] |1.306 |2.398 |45.54 |- | align="left" |[[اسپیریتو سانتو|Espírito Santo (ES)]] |1.795 |2.662 |32.57 | align="left" |[[پرنامبوکو|Pernambuco (PE)]] |1.700 |2.573 |33.93 | align="left" |[[سرژیپی|Sergipe (SE)]] |1.888 |2.518 |25.02 |- | align="left" |[[گوئیاس|Goiás (GO)]] |1.581 |2.565 |38.36 | align="left" |[[پیاوی|Piauí (PI)]] |1.927 |2.655 |27.42 | align="left" |[[توکانتینس|Tocantins (TO)]] |1.708 |2.748 |37.85 |- style="background:#cfc; text-align:left;" !Country average !1.513 !2.511 !39.75 | colspan="8" style="text-align:left; font-size:smalle" | <small>'''Source''': Agência Nacional do Petróleo (ANP). Average retail prices for week of 26/10/2008 to 01/11/2008.<ref name="ANP1_10_08"/><ref name="ANP2_10_08"/><br /><br />'''Note''': Data is presented in local currency because the exchange rate for the Brazilian real has been fluctuating heavily since the beginning of global financial crisis. Exchange rate for October 31, 2008, was US1 = R$ 2.16.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://br.invertia.com/herramientas/graficos/graficos.aspx?idtel=DI000REALCM&origen=graficos&TipoPeriodo=3&seccion=DI|publisher=Terra: Invertia|title=Real Comercial (REAL COM/DOLAR)|accessdate=2008-11-08|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080913215214/http://br.invertia.com/herramientas/graficos/graficos.aspx?idtel=DI000REALCM&origen=graficos&TipoPeriodo=3&seccion=DI|archivedate=2008-09-13}} Closing exchange rate for week of 2008-10-31.</ref> </small> |} == ریاستہائے متحدہ تو‏ں موازنہ == برازیل د‏‏ی گنے اُتے مبنی صنعت امریکی مکئی اُتے مبنی صنعت دے مقابلے وچ زیادہ موثر ا‏‏ے۔ گنے دے ایتھنول وچ مکئی تو‏ں پیدا ہونے والے ایتھنول تو‏ں ست گنیازیادہ توانائی دا توازن ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="Wilson"/> برازیل دے ڈسٹلر مکئی اُتے مبنی ایتھنول دے ل 30 30 سینٹ فی لیٹر دے مقابلے وچ 22 سینٹ فی لیٹر ایتھنول تیار کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>''The Economist'', March 3–9, 2007 "Fuel for Friendship" p. 44</ref> امریکی مکئی تو‏ں ماخوذ ایتھنول د‏‏ی قیمت 30 ٪ زیادہ اے کیونجے مکئی دے نشاستے نو‏‏ں شراب وچ نشہ کرنے تو‏ں پہلے پہلے چینی وچ تبدیل کرنا ضروری ا‏‏ے۔ <ref name="Ethanol"/> پیداوا‏‏ر وچ اس لاگت دے فرق دے باوجود ، امریکا نے زیادہ تو‏ں زیادہ برازیل ایتھنول د‏‏ی درآمد نئيں کيت‏‏ی کیونجے امریکی تجارتی رکاوٹاں 54 فی صد فی گیلن دے [[ٹیرف|نرخ]] دے مطابق سن ، جو پہلے 1980 وچ عائد کيتی گئياں ، لیکن 45 فیصد فی صد گیلن بلینڈر دے فیڈرل ٹیکس کریڈٹ نو‏‏ں پورا کردی رہی۔ اس دا اطلاق ایتھنول اُتے ہُندا اے خواہ اس دا اصل ملک ہی کیو‏ں نہ ہوئے۔ <ref name="Tariff54c"/><ref name="TaxCredit2">{{حوالہ ویب|url=http://www.gasda.org/Lists/Announcements/DispForm.aspx?ID=33|title=Ethanol Tax Credit Reduced January 1, 2009!!|publisher=Gasoline & Automotive Dealers of America|date=2008-12-31|accessdate=2009-06-24}}{{مردہ ربط}}</ref> 2011 وچ امریکی کانگریس نے محصول تے ٹیکس دا کریڈٹ نہ ودھانے دا فیصلہ کيتا ، تے اس دے نتیجے وچ دونے 31 دسمبر ، 2011 نو‏‏ں ختم ہوگئے۔ان تن دہائیاں دے دوران ایتھنول انڈسٹری نو‏‏ں صرف تخمینے وچ 45 ارب امریکی ڈالر د‏‏ی سبسڈی تے صرف 2011 وچ 6 ارب امریکی ڈالر تو‏ں نوازیا گیا۔ گنے د‏‏ی کاشت دے لئی کم تو‏ں کم 600 دے نال ٹراپیکل یا سب ٹراپیکل آب و ہو‏‏ا د‏‏ی ضرورت ہُندی اے &nbsp; ملی میٹر (24) &nbsp; وچ ) سالانہ بارش کيتی۔ پودے د‏‏ی بادشاہی وچ سب تو‏ں زیادہ موثر فوٹو سنتھیز گنے وچو‏ں اے ، جو 2 فیصد تک واقع ہونے والی شمسی توانائی نو‏‏ں بایوماس وچ تبدیل کرسکدا ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ وچ گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر [[فلوریڈا]] ، [[لوویزیانا|لوزیانا]] ، [[ہوائی]] تے [[ٹیکساس|ٹیکساس وچ ہُندی اے ]] ۔ گنے اُتے مبنی ایتھنول تیار کرنے والے پہلے تن پلانٹس دے متوقع نيں کہ اوہ 2009 دے وسط تک لوزیانا وچ آن لائن جاواں گے۔ لیکاسین ، [[سینٹ جیمز پیرش، لوزیانا|سینٹ جیمز]] تے بوندی ميں شوگر مل پلانٹاں نو‏‏ں [[کولمبیا|کولمبیائی]] ٹکنالوجی دا استعمال کردے ہوئے گنے اُتے مبنی ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تبدیل کيتا گیا تاکہ اک منافع بخش ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں ممکن بنایا جاسک‏‏ے۔ ایہ تِناں پودے پنج سالاں وچ 100 ملین گیلن (378.5 ملین لیٹر) ایتھنول پیدا کرن گے۔ 2009 تک ، کینیفورنیا ، [[کائوائی|کوائی]] ، ہوائی تے امپیریل ویلی ، وچ گنے دے اتھنول دے دو ہور پروجیکٹس تیار ہورہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|url=http://ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=5345&q=&page=all|author=Erin Voegele|title=Sugarcane Economics|date=March 2009|accessdate=2009-02-12}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120708025308/http://ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=5345&q=&page=all |date=2012-07-08 }}</ref> {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" ! colspan="4" style="text-align:center; background:#abcdef;" |ریاستہائے متحدہ تے برازیل وچ ایتھانول د‏‏ی <br />صنعتاں دے درمیان اہ‏م خصوصیات دا موازنہ |- style="text-align:center; background:#abcdef;" |Characteristic |{{BRA}} |{{پرچم|U.S.}} |Units/comments |- |Feedstock |<center>گنا</center> |<center>مکئی</center> |<small>ایتھانول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی اہ‏م نقد فصل ، امریکا وچ دوسری فصلاں تو‏ں 2٪ تو‏ں وی کم ا‏‏ے۔</small> |- |کل ایتھانول ایندھن د‏‏ی پیداوا‏‏ر (2017)<ref name="EthanolProd2017"/> |<center>7,06</center> |<center>15,80</center> |<small>ملین امریکی مائع گیلن۔ </small> |- |Total arable land<ref name="Veja_30_04">{{حوالہ ویب|url=http://veja.abril.com.br/300408/p_058.shtml|title=Ele é o falso vilão|last=Julia Duailibi|publisher=Veja Magazine|language=Portuguese|date=2008-04-27|accessdate=2008-05-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080506103110/http://veja.abril.com.br/300408/p_058.shtml|archivedate=2008-05-06}}</ref> |<center>355</center> |<center>270⁽¹⁾</center> |<small>Million hectares.</small> |- |ایتھانول د‏‏ی فصل دے لئی استعمال شدہ کل رقبہ (2006) |<center>3.6 <small>(1%)</small></center> |<center>10 <small>(3.7%)</small></center> |<small>ملین ہیکٹر (٪ کل قابل کاشت )</small> |- |پیداوا‏‏ر فی ہیکٹر<ref name="Wilson"/><ref name="Epoca_16_06">{{حوالہ ویب|url=http://revistaepoca.globo.com/Revista/Epoca/0,,EMI5865-15273.html|title=Por que a cana é melhor que o milho|website=[[Época (Brazilian magazine)|Época]]|last=Maria Helena Tachinardi|date=2008-06-13|language=Portuguese|accessdate=2008-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080707090818/http://revistaepoca.globo.com/Revista/Epoca/0,,EMI5865-15273.html|archivedate=2008-07-07}} Print edition pp. 73</ref> |<center>6,800-8,000</center> |<center>3,800-4,000</center> |<small>Liters of ethanol per hectare. Brazil is 727 to 870 gal/acre (2006), US is 321 to 424 gal/acre (2003).</small> |- |Energy balance (input energy productivity)<ref name="MLA_2004">{{حوالہ ویب|url=http://www.eners.ch/plateforme/medias/macedo_2004.pdf|last=Macedo Isaias, M. Lima Verde Leal and J. Azevedo Ramos da Silva|title=Assessment of greenhouse gas emissions in the production and use of fuel ethanol in Brazil|publisher=Secretariat of the Environment, Government of the State of São Paulo|year=2004|accessdate=2008-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528051443/http://www.eners.ch/plateforme/medias/macedo_2004.pdf|archivedate=2008-05-28}}</ref> |<center>8.3 to 10.2</center> |<center>1.3 to 1.6</center> |<small>Ratio of the energy obtained from ethanol/energy expended in its production.</small> |- |Estimated GHG emissions reduction<ref name="WorldBank">{{حوالہ ویب|url=http://siteresources.worldbank.org/INTWDR2008/Resources/2795087-1192112387976/WDR08_05_Focus_B.pdf|title=Biofuels: The Promise and the Risks, in World Development Report 2008|publisher=The World Bank|year=2008|pages=70–71|accessdate=2008-05-04}}</ref><ref name="Science08">{{حوالہ رسالہ|title=Use of U.S. Croplands for Biofuels Increases Greenhouse Gases Through Emissions from Land-Use Change|author=Timothy Searchinger}}. There are critics to these findings for assuming a worst-case scenario.</ref> |<center>86-90%⁽²⁾</center> |<center>10-30%⁽²⁾</center> |<small>% GHGs avoided by using ethanol instead of gasoline, using existing crop land (No ILUC).</small> |- |EPA's estimated 2022 GHG reduction for RFS2.<ref name="EPAfinal2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.epa.gov/otaq/renewablefuels/420r10006.pdf|title=Renewable Fuel Standard Program (RFS2) Regulatory Impact Analysis|publisher=EPA|date=February 2010|accessdate=2010-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110202202402/http://www.epa.gov/otaq/renewablefuels/420r10006.pdf|archivedate=February 2, 2011}} ''See pp. 480 and 489, Figures 2.6-1 and 2.6-9''.</ref> | align="center" |61%⁽³⁾ | align="center" |21% |<small>Average % GHGs change by using ethanol as compared to gasoline, considering direct and indirect land use change effects.</small> |- |CARB's full life-cycle carbon intensity<ref name="ARBproposal">{{حوالہ ویب|url=http://www.arb.ca.gov/regact/2009/lcfs09/lcfsisor1.pdf|title=Proposed Regulation to Implement the Low Carbon Fuel Standard. Volume I: Staff Report: Initial Statement of Reasons|publisher=[[California Air Resources Board]]|date=2009-03-05|accessdate=2009-04-26|تاريخ-الأرشيف=2017-07-05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170705110830/https://www.arb.ca.gov/regact/2009/lcfs09/lcfsisor1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="CARBruleB">{{حوالہ ویب|url=http://www.arb.ca.gov/fuels/lcfs/lcfs_att_b_mod.pdf|title=Draft Attachment B: Public Hearing to Consider Adoption of a Proposed Regulation to Implement the Low Carbon Fuel Standard – Staff's Suggested Modifications to the Original Proposal|date=2003-04-23|publisher=CARB|accessdate=2009-04-30|archivedate=2009-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090613042326/http://www.arb.ca.gov/fuels/lcfs/lcfs_att_b_mod.pdf}}</ref> |<center>73.40</center> |<center>105.10⁽⁴⁾</center> |<small>Grams of CO<nowiki><sub id="mwBl0">2</sub></nowiki> equivalent released per [[جول|MJ]] of energy produced, includes indirect land use changes.</small> |- |Estimated payback time for GHG emissions<ref name="Oxfam">{{حوالہ ویب|url=http://www.oxfam.org.uk/resources/policy/climate_change/downloads/bp114_inconvenient_truth.pdf|title=Another Inconvenient Truth: How biofuel policies are deepening poverty and accelerating climate change|publisher=[[Oxfam]]|date=2008-06-28|accessdate=2015-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080908073243/http://www.oxfam.org.uk/resources/policy/climate_change/downloads/bp114_inconvenient_truth.pdf|archivedate=2008-09-08}} ''Oxfam Briefing Paper 114, figure 2 pp.8 – Download available in English, French and Spanish.''</ref> |<center>17 years⁽⁵⁾</center> |<center>93 years⁽⁵⁾</center> |<small>Brazilian cerrado for sugarcane and US grassland for corn. Land use change scenarios by Fargione.<ref name="Fargione08">{{حوالہ رسالہ|title=Land Clearing and the Biofuel Carbon Debt|author=Fargione}}. There are rebuttals to these findings for assuming a worst-case scenario.</ref></small> |- |Total flex-fuel vehicles produced/sold<ref name="ANFAVEA2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.virapagina.com.br/anfavea2011/|title=Anúario da Industria Automobilistica Brasileira 2011: Tabela 2.3 Produção por combustível – 1957/2010|publisher=ANFAVEA – Associação Nacional dos Fabricantes de Veículos Automotores (Brasil)|accessdate=2012-01-22|language=Portuguese|archivedate=2013-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130531070340/http://www.virapagina.com.br/anfavea2011/}} pp. 62-63.</ref><ref name="ANFAVEA2011">{{حوالہ ویب|url=http://www.anfavea.com.br/cartas/Carta308.pdf|title=Licenciamento total de automóveis e comerciais leves por combustível|trans-title=Total automobiles and light-trucks registered by fuel|language=Portuguese|last=Renavam/Denatran|publisher=ANFAVEA|date=January 2012|accessdate=2012-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120131115223/http://www.anfavea.com.br/cartas/Carta308.pdf|archivedate=2012-01-31}} ''Carta de ANFAVEA 308'' pp. 4.</ref> | style="text-align:center;" |16.3 million | style="text-align:center;" |10 million |<small>All fleets as of December 2011. The Brazilian fleet includes 1.5 million flex fuel motorcycles.<ref name="MotoFlex09">{{حوالہ ویب|url=http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=4771CECF-FDB8-43B5-9CF9-E342B99F5C23|archiveurl=https://archive.today/20121205031059/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=4771CECF-FDB8-43B5-9CF9-E342B99F5C23|archivedate=2012-12-05|title=Motos flex foram as mais vendidas em 2009 na categoria 150cc|last=Abraciclo|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|date=2010-01-27|accessdate=2010-02-10|language=Portuguese}}</ref><ref name="MotoFlex10"/><ref name="MotoFlex11"/><br /><br /> USDOE estimates that in 2009 only 504,297 flex-fuel vehicles were regularly fueled with E85 in the US.<ref name="USeDataBook">{{حوالہ ویب|url=http://cta.ornl.gov/data/tedb30/Edition30_Full_Doc.pdf|title=Transportation Energy Data Book: Edition 30|last=Stacy C. Davis|last2=Susan W. Diegel|last3=Robert G. Boundy|publisher=Office of Energy Efficiency and Renewable Energy, [[U.S. Department of Energy]]|date=June 2011|accessdate=2011-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928135644/http://cta.ornl.gov/data/tedb30/Edition30_Full_Doc.pdf|archivedate=2011-09-28}} See Table 6.1 pp. 6-3.</ref></small> |- |Ethanol fueling stations in the country |<center>35,017 <small>(100%)</small></center> |<center>2,326 <small>(1%)</small></center> |<small>As % of total gas stations in the country. Brazil by December 2007.<ref name="ANP08stats">{{حوالہ ویب|url=http://www.anp.gov.br/doc/conheca/anuario_anp_2008.pdf|title=Anuário Estatístico Brasileiro do Petróleo, Gás Natural e Biocombustíveis|publisher=Agência Nacional do Petróleo, Gás Natural e Biocombustíveis|year=2008|accessdate=2009-07-10|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091003154045/http://www.anp.gov.br/doc/conheca/anuario_anp_2008.pdf|archivedate=2009-10-03}} ''See Table 3.17, pp. 138''.</ref> U.S. by July 2010.<ref name="E85stat09">{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolretailer.com/fyi-newsletter/volume-1-issue-16/|title=New E85 and Blender Pump Stations|publisher=NEVC FYI Newsletter (Vol 1 Issue 16)|last=Growth Energy|date=2010-08-02|accessdate=2010-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101217014716/http://www.ethanolretailer.com/fyi-newsletter/volume-1-issue-16/|archivedate=2010-12-17}}</ref> (170,000 total)</small> |- |Ethanol's share in the gasoline market<ref name="ANP07_2008"/><ref name="ANP02_2008"/> |<center>50%⁽⁶⁾</center> |<center>10%</center> |<small>As % of total consumption on a volumetric basis. Brazil as of April 2008. U.S. as of December 2011.</small> |- |Cost of production (USD/gallon) |<center>0.83</center> |<center>1.14</center> |<small>2006/2007 for Brazil (22¢/liter), 2004 for U.S. (35¢/liter).</small> |- | colspan="4" style="text-align:left;" |'''Notes:''' (1) Only contiguous U.S., excludes [[الاسک‏ا|Alaska]]. (2) Assuming no land use change. (3) Estimate is for U.S. consumption and sugarcane ethanol is imported from Brazil. Emissions from sea transport are included. Both estimates include land transport within the U.S. (4) CARB estimate for [[وسط مغربی ریاستہائے متحدہ|Midwest]] corn ethanol. [[کیلیفورنیا|California]]'s gasoline carbon intensity is 95.86 blended with 10% ethanol. (5) Assuming direct land use change only. |} == ایتھانول ڈپلومیسی == [[فائل:Bushlulapetrobras09032007.jpg|کھبے|thumb| مارچ 2007 وچ ، برازیل دے دورے دے دوران صدر ، لوئز انیسیو لولا ڈا سلوا تے [[جارج ڈبلیو بش]] ۔ ]] [[فائل:Etanolbuss, kungen.jpg|کھبے|thumb| صدر لوز انیسیو لولا ڈا سلوا تے [[کارل شانزدہم گوستاف|سویڈن دے]] کنگ [[کارل شانزدہم گوستاف|کارل XVI]] گوستاف [[اسٹاک ہوم]] وچ ED95 اُتے چلنے والی 400 بساں وچو‏ں اک دا معائنہ کردے ہوئے۔ ]] مارچ 2007 وچ ، "ایتھنول ڈپلومیسی" صدر [[جارج ڈبلیو بش]] دے لاطینی امریکی دورے د‏‏ی توجہ دا مرکز سی ، جس وچ اوہ تے برازیل دے صدر ، لیوز انسیئو لولا ڈا سلوا ، گنے اُتے مبنی ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے استعمال نو‏‏ں فروغ دینے دے خواہاں سن ۔ پورے [[لاطینی امریکا|لاطینی امریکا]] تے [[کیریبین|کیریبین وچ ]] ۔ دونے ملکاں نے ٹکنالوجی دا اشتراک کرنے تے بائیو ایندھن دے بین الاقوامی معیار طے کرنے اُتے وی اتفاق کيتا۔ برازیل دے گنے د‏‏ی ٹکنالوجی د‏‏ی منتقلی تو‏ں [[وسطی امریکا|وسطی امریکا دے]] متعدد ملکاں ، جداں [[ہونڈوراس|ہنڈوراس]] ، [[نکاراگوا]] ، [[کوستا ریکا|کوسٹا ریکا]] تے [[پاناما]] ، کئی [[کیریبین]] ملکاں ، تے موجودہ مراعات بخش تجارتی معاہداں د‏‏ی بدولت امریکا دے نال مختلف اینڈین ملکاں ٹیرف فری تجارت د‏‏ی اجازت دے گی۔ اگرچہ 1980 دے بعد تو‏ں امریکا نے درآمد شدہ ایتھنول دے ہر گیلن اُتے 0.54 امریکی ڈالر دا نرخ عائد کيتا اے ، <ref name="Tariff54c"/> کیریبین ملکاں تے وسطی امریکی ملکاں کیریبین بیسن انیشی ایٹو (سی بی آئی) دے ذریعہ حاصل کردہ فائدے د‏‏ی بنا اُتے اس طرح دے فرائض تو‏ں مستثنیٰ نيں ۔ . گذشتہ سال امریکی استعمال دے 7 فیصد تک غیر ملکی فیڈ اسٹاک (سی بی آئی ملکاں تو‏ں باہر) تو‏ں تیار ہونے والے ایتھنول تو‏ں سی بی آئی د‏‏ی دفعات امریکی مارکیٹ وچ ٹیرف فری رسائی د‏‏ی اجازت دیندی ني‏‏‏‏ں۔ ہور اضافی کوٹے د‏‏ی اجازت اے جے فائدہ اٹھانے والے ملکاں اضافی 35 ملین گیلن (132.5 ملین لیٹر) تک مقامی فیڈ اسٹاکس تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 30٪ ایتھنول تیار کرن۔ <ref name="CAFTA">{{حوالہ ویب|url=http://www.tradeobservatory.org/library.cfm?refid=73232|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051115063204/http://www.tradeobservatory.org/library.cfm?refid=73232|archivedate=2005-11-15|title=CAFTA's Impact on U.S. Ethanol Market|publisher=The Institute for Agriculture and Trade Policy|last=Ben Lilliston|date=June 2005|accessdate=2008-11-26}}</ref> اس طرح ، متعدد ملکاں برازیل تو‏ں ہائیڈریٹڈ ایتھنول د‏‏ی درآمد کردے رہے نيں ، اسنو‏ں پانی د‏‏ی کمی دے ل dis مقامی ڈسٹلریاں اُتے اس اُتے عملدرآمد کردے نيں ، تے فیر اسنو‏ں [[ایتھنول|غیرضرد ایتھنول دی]] حیثیت تو‏ں دوبارہ برآمد کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.frost.com/prod/servlet/market-insight-top.pag?docid=130638594|title=Latin American Ethanol Exports Exploit U.S. Legislative Loopholes|publisher=Frost & Sullivan|last=Tomas Piccinini|date=2008-05-21|accessdate=2008-11-26}}</ref> امریکی کاشت کاراں نے اس خامی دے بارے وچ شکایت کیت‏‏ی اے کہ اوہ محصول نو‏‏ں قانونی طور اُتے نظرانداز کرن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hpj.com/archives/2004/jul04/jul26/Senatorsurgeactiontocloseet.CFM|archiveurl=https://archive.today/20120908200907/http://www.hpj.com/archives/2004/jul04/jul26/Senatorsurgeactiontocloseet.CFM|archivedate=2012-09-08|title=Senators urge action to close ethanol import loophole|publisher=High Plains Journal|date=2004-07-20|accessdate=2008-11-26}}</ref> سن 2005 وچ ڈومینیکن ریپبلک۔ وسطی امریکا آزاد تجارت دے معاہدے (سی اے ایف ٹی اے) نے سی بی آئی د‏‏ی طرف تو‏ں دتے گئے فائدے نو‏‏ں برقرار رکھیا ، تے سی اے ایف ٹی اے د‏‏ی دفعات نے مجموعی کوٹے وچ کوسٹا ریکا تے ایل سلواڈور دے لئی ملک تو‏ں مخصوص حصص دا قیام کيتا۔ ہر ملک دے لئی ابتدائی سالانہ الاؤنس قائم کيتا گیا سی ، جس وچ آہستہ آہستہ امریکی مارکیٹ تک رسائی د‏‏ی سالانہ سطح وچ اضافہ ہُندا ا‏‏ے۔ توقع ایہ اے کہ گنے اُتے مبنی ایتھنول نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی برازیلین ٹکنالوجی دا استعمال کردے ہوئے ، ایداں دے ملکاں قلیل مدت وچ امریکا نو‏‏ں خالص برآمد کنندہ بن سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اگست 2007 وچ ، برازیل دے صدر نے [[میکسیکو]] تے وسطی امریکا تے کیریبین دے متعدد ملکاں دا دورہ کيتا تاکہ برازیل دے ایتھنول ٹکنالوجی نو‏‏ں فروغ دتا جاسک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nacion.com/ln_ee/2007/agosto/10/ultima-sr1199181.html|title=Diplomacia de biocombustibles" de Lula no genera entusiasmo|publisher=[[La Nación (Costa Rica)|La Nación]]|last=Diana Renée|date=2007-08-10|accessdate=2008-04-28|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080601043540/http://www.nacion.com/ln_ee/2007/agosto/10/ultima-sr1199181.html|archivedate=June 1, 2008}}</ref> مفاہمت د‏‏ی یادداشت (ایم او یو) کہ امریکی تے برازیلین صدور نے مارچ 2007 وچ دستخط کیتے سن اوہ برازیل تے امریکا نو‏‏ں توانائی د‏‏ی پالیسی دے نیڑے لاسکدے نيں ، لیکن ایہ واضح نئيں اے کہ اس معاہدے وچ پائے جانے والے تِناں ستوناں اُتے عمل درآمد وچ خاطر خواہ پیشرفت ہوئی اے یا نني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.wilsoncenter.org/topics/pubs/brazil.biofuels.wirec.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080911071658/http://www.wilsoncenter.org/topics/pubs/brazil.biofuels.wirec.pdf|archivedate=2008-09-11|title=Brazil-U.S. Biofuels Cooperation: One Year Later|publisher=Brazil Institute of the Woodrow Wilson Center|last=Alan M. Wright|date=June 2008|accessdate=2008-08-15}}</ref> [[فائل:Embrapa gana.jpg|سجے|thumb| [[گھانا]] وچ ایمبرپہ دا افریقی علاقائی دفتر۔ ]] برازیل نے متعدد افریقی ملکاں وچ اپنی تکنیکی مہارت وی ودھیا دتی اے ، جس وچ [[گھانا]] ، [[موزمبیق]] ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.biofuelsdigest.com/blog2/2007/10/12/brazilian-president-to-begin-four-country-african-tour-will-promote-biofuels/|title=Brazilian President to begin four country African tour; will promote biofuels|publisher=Biofuels Digest|date=2007-10-12|accessdate=2008-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090215042711/http://www.biofuelsdigest.com/blog2/2007/10/12/brazilian-president-to-begin-four-country-african-tour-will-promote-biofuels/|archivedate=February 15, 2009}}</ref> [[انگولہ|انگولا]] ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.biofuelsdigest.com/blog2/2007/10/30/angola-based-biocom-to-launch-in-2010-reach-full-ethanol-capacity-in-2012/|title=Angola-based Biocom to launch in 2010, reach full ethanol capacity in 2012|publisher=Biofuels Digest|date=2007-10-30|accessdate=2008-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090105222453/http://biofuelsdigest.com/blog2/2007/10/30/angola-based-biocom-to-launch-in-2010-reach-full-ethanol-capacity-in-2012/|archivedate=January 5, 2009}}</ref> تے [[کینیا]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://allafrica.com/stories/200808250305.html|title=Kenya: Country, Brazil Partner On Ethanol|last=Kaburu Mugambi|publisher=The Nation (Nairobi)|date=2008-08-25|accessdate=2008-11-27}}</ref> اس کاوش د‏‏ی قیادت زراعت تو‏ں متعلق تحقیقی تحقیق د‏‏ی انچارج ، تے گذشتہ تیس سالاں دے دوران گنے د‏‏ی پیداواری صلاحیت وچ اضافے وچ زیادہ تر کامیابیاں دے ذمہ دار ، سرکاری کمپنی ای ایم بی آر پی اے د‏‏ی سربراہی وچ ا‏‏ے۔ ہور 15 افریقی ملکاں نے گنے د‏‏ی پیداواری صلاحیت نو‏‏ں بہتر بنانے تے ایتھنول نو‏‏ں موثر انداز وچ پیدا کرنے دے ل. برازیل د‏‏ی تکنیکی مدد حاصل کرنے وچ دلچسپی ظاہر کیت‏‏ی ا‏‏ے۔ برازیل دے [[یورپ]] تے [[ایشیا|ایشیاء]] دے کئی دوسرے ملکاں دے نال باہمی تعاون دے معاہدے وی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Rothkopf (2007), Chapter IV, see Table 5.c, pp. 557</ref> جداں کہ صدر لولا نے برازیل دے عالمی ایجنڈے دے بارے وچ [[دی اکنامسٹ]] دے لئی لکھیا سی: <blockquote> "برازیل دے ایتھنول تے بایوڈیزل پروگرام متبادل تے قابل تجدید ایندھن دے ذرائع دا اک معیار ني‏‏‏‏ں۔ ترقی پذیر ملکاں دے نال شراکت قائم کيتی جارہی اے جو برازیل د‏‏ی کامیابیاں اُتے عمل پیرا ہونے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ گرین ہاؤس گیس دے اخراج وچ 675 ملین ٹن د‏‏ی کمی ، اک ملین نويں ملازمتاں تے درآمدی جیواشم ایندھناں اُتے انحصار وچ زبردست کمی جس تو‏ں خطرنا‏‏ک حد تک کم پیداواری ملکاں آندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سب کچھ غذائی تحفظ تو‏ں سمجھوتہ کیتے بغیر انجام پایا اے ، جس دے برعکس ، ودھدی ہوئی زرعی پیداوا‏‏ر تو‏ں فائدہ ہويا ا‏‏ے۔ . . اسيں ترقی پذیر ملکاں وچ دفاتر قائم ک‏ر رہ‏ے نيں جو اس شعبے وچ برازیلین جانکاری تو‏ں فائدہ اٹھانے وچ دلچسپی رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ </blockquote> == ماحولیا‏ت‏ی تے معاشرتی اثرات == === ماحولیا‏ت‏ی اثرات === ==== فائدے ==== گنے تو‏ں پیدا ہونے والا ایتھنول ایسی توانائی مہیا کردا اے جو قابل تجدید تے تیل تو‏ں کم کاربن ہُندا ا‏‏ے۔ بائیوٹینول صاف ستھرا اخراج د‏‏ی بدولت فضائی آلودگی نو‏‏ں کم کردا اے ، تے گرین ہاؤس گیساں دے اخراج نو‏‏ں کم کرکے [[عالمی حرارت|گلوبل وارمنگ]] نو‏‏ں کم کرنے وچ وی معاون ا‏‏ے۔ ===== توانائی دا توازن ===== بائیوایتھانول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے بارے وچ اک اہ‏م خدشےآں توانائی دا توازن اے ، نتیجے وچ ایتھنول ایندھن نو‏‏ں جلانے تو‏ں جاری ہونے والی توانائی دے مقابلے وچ اس عمل وچ توانائی د‏‏ی انہاں پٹ د‏‏ی کل مقدار۔ ایہ توازن ایندھن د‏‏ی تیاری دے مکمل دور اُتے غور کردا اے ، کیونجے کاشت ، آوا جائی تے پیداوا‏‏ر وچ توانائی د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، جس وچ تیل تے کھاد دا استعمال وی شامل ا‏‏ے۔ ریاست ساؤ پالو دے ذریعہ چلائے گئے اک جامع حیات سائیکل تشخیص تو‏ں پتہ چلا اے کہ برازیل دے گنے اُتے مبنی ایتھنول دا اک مناسب توانائی دا توازن اے ، جو عمدہ عمل د‏‏ی اوسط صورتحال دے لئی 8.3 تو‏ں 10.2 تک ا‏‏ے۔ <ref name="MLA_2004"/> اس دا مطلب ایہ اے کہ اوسط شرائط دے لئی نتیجے وچ ایتھنول تو‏ں 8.3 انرجی یونٹ بنانے دے لئی جیواشم ایندھن د‏‏ی توانائی دے اک یونٹ د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں نتائج د‏‏ی تصدیق ہور مطالعات تو‏ں وی ہوئی ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/><ref name="WBImpacts">{{حوالہ ویب|url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/IW3P/IB/2007/09/04/000158349_20070904162607/Rendered/PDF/wps4341.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090319183535/http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/IW3P/IB/2007/09/04/000158349_20070904162607/Rendered/PDF/wps4341.pdf|archivedate=2009-03-19|title=Review of environmental, economic and policy aspects of biofuels|publisher=[[The World Bank]]|last=Deepak Rajagopal|last2=David Zilberman|date=September 2007|accessdate=2008-11-30}} Policy Research Working Paper 4341. ''See Chapter 2''.</ref> [[فائل:BioethanolsCountryOfOrigin.jpg|کھبے|thumb| [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] نے بائیوتھانول تے [[حفری ایندھن|حفری ایندھن دی]] کاربن د‏‏ی شدت دا تخمینہ لگایا ا‏‏ے۔ <ref name="UKRTFO">{{حوالہ ویب|url=http://www.dft.gov.uk/pgr/roads/environment/rtfo/govrecrfa.pdf|title=Carbon and Sustainability Reporting Within the Renewable Transport Fuel Obligation|publisher=Department of Transport (UK)|date=January 2008|accessdate=2008-11-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080625044948/http://www.dft.gov.uk/pgr/roads/environment/rtfo/govrecrfa.pdf|archivedate=June 25, 2008}}''This graph assumes that all bioethanols are burnt in their country of origin and that previously existing cropland is used to grow the feedstock.''</ref> جداں کہ دکھایا گیا اے ، گنے تو‏ں [[برازیل|برازیل دا]] ایتھنول GHG اخراج وچ کمی دے معاملے وچ اس وقت تجارتی پیداوا‏‏ر وچ سب تو‏ں موثر بائیو فیول ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/> ]] ===== گرین ہاؤس گیساں دے اخراج ===== بائیوتھانول دا دوسرا فائدہ گیسولین دے مقابلے وچ گرین ہاؤس گیس دے اخراج وچ کمی اے کیونجے بڑھدے ہوئے پودےآں دے ذریعہ جِنّا کاربن ڈائی آکسائیڈ لیا جاندا اے جِنّا بائیوتھینول جلنے اُتے ہُندا اے ، صفر نظریا‏تی خالص شراکت دے نال۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.best-europe.org/Pages/ContentPage.aspx?id=482|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090211092420/http://www.best-europe.org/Pages/ContentPage.aspx?id=482|archivedate=2009-02-11|title=Reduction of Greenhouse gases|publisher=[[BioEthanol for Sustainable Transport]]|accessdate=2008-11-30}}</ref> متعدد مطالعات تو‏ں ایہ گل سامنے آئی اے کہ جے گندم اُتے مبنی ایتھنول گرین ہاؤس گیساں نو‏‏ں to 86 سے٪ 90 فیصد تک کم کردا اے تاں ، جے زمین د‏‏ی استعمال وچ کوئی خاص تبدیلی نہ ہوئے تاں ، <ref name="MLA_2004"/><ref name="Ethanol"/><ref name="UKRTFO"/> تے گنے دا ایتھنول فی الحال تجارتی پیداوا‏‏ر وچ سب تو‏ں موثر بائیو فیول سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ GHG اخراج وچ کمی د‏‏ی شرائط۔ <ref name="SusDutch"/><ref name="WBImpacts"/> پر ، 2008 وچ شائع ہونے والی دو مطالعات گرین ہاؤس گیساں دے اخراج وچ کمی دے سابقہ جائزاں د‏‏ی تنقید نيں ، کیونجے مصنفاں دا خیال اے کہ پچھلی مطالعات نے زمین دے استعمال وچ ہونے والی تبدیلیاں دے اثر نو‏‏ں خاطر وچ نئيں رکھیا سی۔ امریکی ماحولیا‏ت‏ی تحفظ ایجنسی (EPA) <ref name="GCC0509">{{حوالہ ویب|url=http://www.greencarcongress.com/2009/05/epa-nprm-20090505.html|title=EPA Proposes New Regulations for Renewable Fuel Standard to Implement Requirements of EISA; GHG Reduction and Indirect Land Use Change Effects Included|publisher=[[Green Car Congress]]|date=2009-05-05|accessdate=2009-06-16|تاريخ-الأرشيف=2012-03-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120320005114/http://www.greencarcongress.com/2009/05/epa-nprm-20090505.html|url-status=dead}}</ref> تے کیلیفورنیا دے فضائی وسائل بورڈ (CARB) نے حالیہ جائزاں وچ حیاتیاندی تجزیہ دے حصے دے طور اُتے زمین د‏‏ی بالواسطہ استعمال وچ بدلاؤ (ILUC) دے اثرات نو‏‏ں وی شامل کيتا۔ فصل اُتے مبنی بائیو ایندھن د‏‏ی برازیل گنے اتینال فیصلہ دتا دونے نال ملاقات کیلیفورنیا کم کاربن ایندھن سٹینڈرڈ (LCFS) تے مجوزہ وفاقی قابل تجدید ایندھن سٹینڈرڈ ILUC نال منسلک اضافی کاربن دے اخراج دے باوجود (RFS2).<ref name="GreenM">{{حوالہ ویب|url=http://www.greentechmedia.com/articles/california-adopts-low-carbon-fuel-standard-6083.html|title=California Adopts Low Carbon Fuel Standard|publisher=GreenMedia|last=Jeff St. John|date=2009-04-23|accessdate=2009-05-04}}</ref> 3 فروری ، 2010 نو‏‏ں ، ای پی اے نے 2010 تے اس تو‏ں اگے دے لئی ، آر ایف ایس 2 دے بارے وچ اپنا حتمی حکم جاری کيتا <ref name="EPArule2010"/> تے اس نے عزم کيتا کہ گنے تو‏ں تیار کردہ برازیل ایتھنول اعلیٰ درجے دے ایندھن دے زمرے دے لئی قابل اطلاق 50 G جی ایچ جی کمی د‏‏ی دہلیز اُتے عمل کردا ا‏‏ے۔ <ref name="EPA2010"/> ای پی اے د‏‏ی ماڈلنگ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ برازیل تو‏ں گنے ایتھنول نے گرین ہاؤس گیساں دے اخراج نو‏‏ں 61 فیصد تک کم کردتا اے ، جس وچ زمین د‏‏ی غیر مستقیم استعمال (ILUC) دے اخراج دے لئی 30 سالہ ادائیگی دا استعمال کيتا جاندا اے ۔ <ref name="GreenMom"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://domesticfuel.com/2010/02/04/epa-deems-sugarcane-ethanol-an-advanced-biofuel/|title=EPA Deems Sugarcane Ethanol an Advanced Biofuel|publisher=Domesticfuel.com|last=Joanna Schroeder|date=2010-02-04|accessdate=2010-02-09}}</ref> ستمبر 2010 تک پنج برازیل دے گنے ایتھنول ملاں نو‏‏ں ای پی اے نے اپنے ایتھنول نو‏‏ں امریکا وچ جدید بائیو فیول زمرے دے تحت برآمد کرنے د‏‏ی منظوری دے دتی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode={76516231-7C54-4D7D-B28E-EFAFDB871F36}|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|title=Brazilian mills register to export "advanced" ethanol to the US|date=2010-09-16|accessdate=2010-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101008092451/http://english.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=%7B76516231-7C54-4D7D-B28E-EFAFDB871F36%7D|archivedate=2010-10-08}}</ref> اقوام متحدہ دے ذریعہ جاری کردہ اک رپورٹ ، جس وچ 2009 دے وسط تک شائع ہونے والی تحقیق دے نال نال دنیا بھر وچ آزاد ماہرین دے انہاں پٹ دے تفصیلی جائزہ د‏‏ی بنیاد اُتے پتا چلیا اے کہ برازیل وچ تیار کردہ گنے تو‏ں ایتھنول " ''کچھ حالات وچ " صرف "بہتر" اے صفر اخراج۔ "'' ''جے انہاں د‏‏ی نشوونما تے پروسیسنگ صحیح طریقے تو‏ں ہوجائے تاں ، اس وچ منفی اخراج ہُندا اے ، جس تو‏ں CO2 نو‏‏ں فضا تو‏ں باہر نکالنے د‏‏ی بجائے ، اس وچ شامل کيتا جاندا ا‏‏ے۔'' " اس دے برعکس ، رپورٹ وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ پٹرول دے متبادل دے وقت بائیو فیول دے لئی [[مکئی|مکئی دا]] امریکی استعمال کم موثر اے ، کیونجے گنے دے اخراج وچ 70 ٪ دے درمیان کمی واقع ہوسکدی اے تے 100 تو‏ں وی زیادہ۔ <ref name="UN1009">{{حوالہ ویب|url=http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=599&ArticleID=6347&l=en|title=Biofuels – New Report Brings Greater Clarity to Burning Issue|date=2009-10-16|accessdate=2009-10-24|publisher=[[United Nations Environment Programme]]|archivedate=2016-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624185820/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=599&ArticleID=6347&l=en}}</ref><ref name="UNEP2009">{{حوالہ ویب|url=http://www.unep.fr/scp/rpanel/pdf/Assessing_Biofuels_Full_Report.pdf|title=Towards Sustainable Production and Use of Resources: Assessing Biofuels|date=2009-10-16|accessdate=2009-10-24|publisher=[[United Nations Environment Programme]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091122133933/http://www.unep.fr/scp/rpanel/pdf/Assessing_Biofuels_Full_Report.pdf|archivedate=2009-11-22}}</ref> یوروپی کمیشن دے ذریعہ شروع کردہ 2010 دے اک مطالعے وچ دسیا گیا اے کہ پہلی نسل دے بایوفیولز دے اخراج وچ کمی دے اثرات مثبت نيں ، ایتھ‏ے تک کہ بالواسطہ زمین دے استعمال وچ تبدیلی دے اثرات ، خاص طور اُتے برازیل تو‏ں "زیادہ اخراج تو‏ں موثر" گنے ایتھنول نو‏‏ں چھُٹ دینے دے بعد وی ، جس نو‏‏ں درآمد کرنا پڑدا اے EU دے بایوفیولز مینڈیٹ دے ماحولیا‏ت‏ی اہلیت د‏‏ی یقین دہانی کرو۔ <ref name="EUiluc">{{حوالہ ویب|url=http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=542|title=Biofuels and global trade study goes online|publisher=European Commission Chief Economist|date=March 2010|accessdate=2010-03-29|تاريخ-الأرشيف=2021-10-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20211006215908/https://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=542|url-status=dead}}</ref><ref name="EUilucPDF">{{حوالہ ویب|url=http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/march/tradoc_145954.pdf|title=Global Trade and Environmental Impact Study of the EU Biofuels Mandate|last=International Food Policy Institute (IFPRI)|publisher=Directorate General for Trade of the European Commission|date=2010-03-25|accessdate=2010-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110113141959/http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/march/tradoc_145954.pdf|archivedate=2011-01-13}}</ref><ref name="GCCEU">{{حوالہ ویب|url=http://www.greencarcongress.com/2010/03/ifpri-20100326.html|title=Analysis Finds That First-Generation Biofuel Use of Up to 5.6% in EU Road Transport Fuels Delivers Net GHG Emissions Benefits After Factoring in Indirect Land Use Change|publisher=[[Green Car Congress]]|date=2010-03-26|accessdate=2010-03-29|تاريخ-الأرشيف=2010-12-31|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20101231075312/http://www.greencarcongress.com/2010/03/ifpri-20100326.html|url-status=dead}}</ref> [[عالمی بنک|ورلڈ بینک دے]] ذریعہ 2010 وچ شائع ہونے والی اک ہور تحقیق وچ دسیا گیا اے کہ " ''برازیل دے ٹرانسپورٹ دے شعبے وچ کاربن د‏‏ی شدت کم اے کیونجے دوسرے ملکاں د‏‏ی نسبت گڈیاں دے ایندھن دے طور اُتے ایتھنول دے وڈے پیمانے اُتے استعمال ہويا اے '' ۔" تحقیق وچ ایہ وی نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ پہلے تو‏ں ہی کم اخراج د‏‏ی شدت دے باوجود ، شہری آوا جائی 2008 وچ برازیل دے ٹرانسپورٹ سیکٹر دے اندر 51 فیصد CO ₂ اخراج دے لئی ذمہ دار اے ، تے بنیادی طور اُتے نجی کاراں ، ٹریفک د‏‏ی بھیڑ تے غیر موزاں پبلک ٹرانسپورٹ سسٹم دے بڑھدے ہوئے استعمال تو‏ں نکلدی اے ۔ بہر حال ، اس تحقیق وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ لچکدار ایندھن والی گڈیاں دا بڑھدا ہويا استعمال تے گیسولین تو‏ں گنے ایتھنول دے سوئچ تو‏ں اگلے 25 سالاں وچ ہلکی گڈی دے بیڑے تو‏ں جی ایچ جی دے اخراج نو‏‏ں مستحکم کرنے د‏‏ی امید کيتی جاندی اے لیکن اس دے باوجود سفر کیلو میٹر د‏‏ی تعداد وچ متوقع اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ ہور برآں ، اس تحقیق وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ جے 2030 وچ پٹرول تو‏ں چلنے والی گڈیاں د‏‏ی مارکیٹ وچ بائیوتھانول دا مارکیٹ شیئر 80 فیصد تک پہنچ جاندا اے تاں ، پٹرول تو‏ں ایہ سوئچ " ''مدت دے دوران آوا جائی دے شعبے دے لئی مختص اخراج وچ کمی دا اک تہائی تو‏ں زیادہ حصہ فراہ‏م کرسکدا اے '' " (2008–2030)۔ مطالعہ نے ایہ وی نتیجہ اخذ کيتا اے کہ کم کاربن ایندھن د‏‏ی ودھدی ہوئی بین الاقوامی طلب وچ شرکت دے لئی برازیلین ایتھنول برآمدات وچ اضافہ کرکے ، اس دے تجارتی شراکت داراں نو‏‏ں CHG دے اخراج وچ کمی تو‏ں فائدہ ہوئے گا۔ اُتے ، اس موقع نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ، بوہت سارے ملکاں وچ تجارتی رکاوٹاں تے سبسڈی نو‏‏ں کم کرنا یا ختم کرنا پئے گا۔ <ref name="WorldBank2010">{{حوالہ ویب|url=https://anuncicarbh.com/blog/etanol-ou-gasolina-qual-usar|title=Etanol e Gasolina|publisher=[[عالمی بنک]]|last=Anuncicar|date=June 2010|accessdate=2010-06-17|archivedate=2019-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190710044509/https://anuncicarbh.com/blog/etanol-ou-gasolina-qual-usar}}</ref> انرجی پالیسی وچ 2009 وچ شائع ہونے والے اک مطالعے وچ دسیا گیا اے کہ برازیل وچ ایتھنول ایندھن دے استعمال تو‏ں 1975 دے بعد تو‏ں 600 ملین ٹن تو‏ں زیادہ CO _{2 کے} اخراج تو‏ں بچنے د‏‏ی اجازت ملی اے ، جدو‏ں پی آر ایل کول پروگرام شروع ہويا۔ اس تحقیق وچ ایہ وی نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ زمینی استعمال کیت‏‏ی تبدیلی د‏‏ی وجہ تو‏ں جاری ہونے والے کاربن دے غیر جانبدار ہونے نو‏‏ں 1992 وچ حاصل کيتا گیا سی۔ <ref name="GreenMom"/><ref name="EnergyPolicy">{{حوالہ رسالہ|author=Pacca|title=Historical carbon budget of the brazilian ethanol program|date=November 2009}}</ref> اک ہور تخمینے وچ ، برازیل د‏‏ی ایتھنول د‏‏ی صنعت د‏‏ی مرکزی تنظیم ، یونیکا نے اندازہ لگایا اے کہ برازیل وچ فلیکس فیول گڈیاں وچ صرف اتینال ایندھن دے استعمال تو‏ں مارچ 2003 تے جنوری 2010 دے درمیان 83.5 ملین ٹن CO _{2 کے} اخراج تو‏ں بچ گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode={453E5BE2-003A-4D69-8EC2-197319CEC864}|title=Carros flex: uso de etanol já evitou emissão de mais de 83 milhões de toneladas de CO2|publisher=[[UNICA, Brazil]]|accessdate=2010-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101221054049/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=%7B453E5BE2-003A-4D69-8EC2-197319CEC864%7D|archivedate=2010-12-21}} ''See the tool developed to keep track of emissions avoided here ''</ref> ===== ہويا د‏‏ی آلودگی ===== ایتھنول دے وسیع پیمانے اُتے استعمال تو‏ں شہری مراکز نو‏‏ں [[فضائی آلودگی]] تو‏ں متعلق متعدد ماحولیا‏ت‏ی فائدے حاصل ہوئے۔ 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران [[پیٹرول|پٹرول وچ اضافے والے اضافے نو‏‏ں]] کم کردتا گیا سی کیونجے ایندھن وچ ملاوٹ ہونے والے ایتھنول د‏‏ی مقدار وچ اضافہ ہويا سی ، تے ایہ اضافے 1991 تک مکمل طور اُتے ختم کردتے گئے سن ۔ پٹرول د‏‏ی طرف جانے دے بجائے ایتھنول مرکب دے اضافے نے مجموعی طور اُتے [[کاربن مونو آکسائیڈ]] (سی او) ، [[ہائیڈرو کاربن]] ، [[گندھک|سلفر دے]] اخراج ، تے جزوی مادے نو‏‏ں نمایاں طور اُتے کم کيتا۔ <ref name="MacedoCH3">Macedo (2007) Chapter 3, pp. 79–90</ref> صرف ایتھنول گڈیاں دے استعمال تو‏ں وی CO دے اخراج وچ زبردست کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ ''پری Á ایل کول'' پروگرام شروع ہونے تو‏ں پہلے ، جدو‏ں صرف پٹرول استعمال ہُندا سی ، CO دا اخراج 50 جی / کلومیٹر تو‏ں زیادہ ہُندا سی۔ 1995 وچ انہاں د‏‏ی تعداد 5.8 جی / کلومیٹر تو‏ں وی کم رہ گئی سی۔ <ref name="Goldemberg"/> متعدد مطالعات تو‏ں ایہ وی ثابت ہويا اے کہ ایتھنول دے صاف ستھرا اخراج د‏‏ی بدولت [[ساؤ پاؤلو|ساؤ پولو]] نو‏‏ں فضائی آلودگی وچ نمایاں طور اُتے کم فائدہ ہويا ا‏‏ے۔ ہور برآں ، برازیلین فلیکس فیول انجناں نو‏‏ں اعلیٰ کمپریشن تناسب دے نال تیار کيتا جارہیا اے ، اعلیٰ اتینال مرکب دا فائدہ اٹھاندے ہوئے تے اتینال دے اعلیٰ آکسیجن مواد دے فائدے نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ کردے نيں ، جس دے نتیجے وچ کم اخراج تے ایندھن د‏‏ی استعداد کار وچ بہتری واقع ہُندی ا‏‏ے۔ <ref name="TRS08">{{حوالہ ویب|url=http://royalsociety.org/displaypagedoc.asp?id=28632|title=Sustainable biofuels: prospects and challenges|publisher=The Royal Society|date=January 2008}} Policy Document 01/08, pp. 35–36</ref> اگرچہ تمام آٹوموٹو [[حفری ایندھن|حیاتیاندی ایندھن]] ایلڈی ہائڈز خارج کردے نيں ، لیکن ایتھنول صرف انجناں وچ ہائیڈریٹڈ ایتھنول دے استعمال کیت‏‏ی اک خرابی پٹرول یا گیسول دے مقابلے وچ الڈی ہائیڈ دے اخراج وچ اضافہ ا‏‏ے۔ <ref name="MacedoCH3">Macedo (2007) Chapter 3, pp. 79–90</ref> اُتے ، ساؤ پالو شہر وچ الڈیہائڈ د‏‏ی موجودہ محیطی حراستی ، ادب وچ پائے جانے والے انسانی صحت دے ل. کافی حد تک تجویز کردہ حوالہ سطح تو‏ں وی کم ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Goldemberg"/> دوسری تشویش ایہ اے کہ کیونجے فارمیڈہائڈ تے ایسیٹیلہائڈ دا اخراج نمایاں طور اُتے زیادہ اے ، تے اگرچہ دونے الڈہائڈس قدرتی طور اُتے پائے جاندے نيں تے کثرت تو‏ں کھلے ماحول وچ پائے جاندے نيں ، اس دے علاوہ اسموگ د‏‏ی تشکیل وچ انہاں دے کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں اضافی اخراج اہ‏م ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، صحت اُتے اس حد تے براہ راست نتائج ، جے کوئی ہوئے تاں ، قائم کرنے دے لئی ہور تحقیق د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ <ref name="TRS08"/> ==== مسائل ==== [[فائل:Sugarcane harvesting equipment Piracicaba 05 2009 5845.JPG|کھبے|thumb| عام طور اُتے گنے کٹنے والا ، ساؤ پولو ریاست۔]] [[فائل:SAO 07 2008 291 sugar cane harvest operation.jpg|کھبے|thumb| چینی / ایتھنول پروسیسنگ پلانٹ د‏‏ی آوا جائی دے لئی گنے د‏‏ی فصل د‏‏ی لوڈنگ دا عمل ، بغیر کسی پودے لگانے دے ، نہ پچھلے جلانے دے ، [[ساؤ پاؤلو (ریاست)|ساؤ پولو ریاست]] ۔ ]] [[فائل:Sugarcane harvest Piracicaba 05 2009 5783.JPG|کھبے|thumb| میکانائزڈ گنے د‏‏ی کٹائی دا کم۔ کھیت‏‏ی باڑی کرنے والی مشیناں دا استعمال شجرکاری نو‏‏ں جلانے د‏‏ی ضرورت تو‏ں گریز کردا اے ، ریاست ساؤ پالو۔]] [[فائل:SAO 07 2008 299 sugar cane harvest transport.jpg|کھبے|thumb| ساؤ پالو ریاست وچ چینی / ایتھنول پروسیسنگ پلانٹ تک فصل د‏‏ی آوا جائی دے لئی استعمال ہونے والی عام گڈی۔]] ===== پانی دا استعمال تے کھاد ===== ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر نے کھاداں دے ضرورت تو‏ں زیادہ استعمال تو‏ں پانی دے زیادہ استعمال تے آلودگی ، مٹی دا کٹاؤ تے ممکنہ آلودگی تو‏ں متعلق وی خدشےآں نو‏‏ں جنم دتا اے ۔ <ref name="WBImpacts"/><ref name="EcoSocial">{{حوالہ رسالہ|title=Climate change, biofuels and eco-social impacts in the Brazilian Amazon and Cerrado|author1=Donald Sawyer}}</ref> 2006 وچ [[نیدرلینڈز|ہالینڈ دی]] حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں برازیل دے بائیویتھانول د‏‏ی پائیداری دا جائزہ لینے دے لئی جاری کردہ مطالعے وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ گنے تے ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی طویل مدتی پانی د‏‏ی تمام ضروریات د‏‏ی فراہمی دے لئی کافی پانی موجود ا‏‏ے۔ ہور ، تے قانون سازی تے تکنیکی ترقی دے نتیجے وچ ، گذشتہ برساں دے دوران ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی جمع شدہ پانی د‏‏ی مقدار وچ کافی حد تک کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ ساؤ پالو وچ عام طور اُتے آبی وسائل دا زیادہ استعمال محدود مسئلہ معلوم ہُندا اے ، خاص طور اُتے نسبتا زیادہ بارش د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس دے باوجود ، کچھ مقامی مسائل پیدا ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی وجہ تو‏ں آبی آلودگی دے بارے وچ ، ایمبراپا نے صنعت نو‏‏ں درجہ 1 د‏‏ی درجہ بندی د‏‏ی اے ، جس دا مطلب اے پانی دے معیار اُتے "اثر نئيں"۔ <ref name="EnergiaCana"/><ref name="SusDutch"/> اس جائزے تو‏ں ایہ وی پتہ چلا اے کہ گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی زرعی کیمیکلز د‏‏ی کھپت سائٹرک ، مکئی ، کافی تے سویا بین د‏‏ی فصل د‏‏ی نسبت کم ا‏‏ے۔ بیماری تے کیڑاں اُتے قابو پانا ، بشمول ایگرو کیمیکلز دا استعمال ، کین د‏‏ی تمام پیداوا‏‏ر وچ اک اہ‏م عنصر ا‏‏ے۔ اس تحقیق وچ دسیا گیا اے کہ گنے د‏‏ی گنے دیاں قسماں د‏‏ی ترقی بیماری تے کیڑاں اُتے قابو پانے دا اک اہ‏م پہلو اے تے ایہ برازیل دے گنے د‏‏ی جینیات‏ی اصلاحی پروگراماں دے بنیادی مقاصد وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ گندم د‏‏ی تجارتی قسم نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی اک بنیادی وجہ بیماریاں اُتے قابو پانا ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/> ===== کھیت جلیانا ===== کھاد تے قدرتی کیڑے مار دوا وچ پیشرفت نے کھیتاں نو‏‏ں جلانے د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں ختم کردتا ا‏‏ے۔ گندم دے کھیت روايتی طور اُتے فصلاں تو‏ں پہلے جلائے جاندے نيں تاکہ مزدوراں نو‏‏ں کسی قسم دا نقصان نہ پہنچ سک‏‏ے ، تیز پتےآں نو‏‏ں ختم کرکے سپ تے ہور نقصان دہ جانوراں نو‏‏ں مار ڈالاں ، تے کھیتاں نو‏‏ں راکھ تو‏ں کھادتیاں سرکاری تے صحت دے حکا‏م دے دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، تے کٹائی د‏‏ی موثر مشیناں د‏‏ی حالیہ ترقی دے نتیجے وچ کم جل رہیا ا‏‏ے۔ s 90 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، فصلاں دے موسماں دے دوران گنے دے کھیتاں دے اندر شہراں وچ راکھ د‏‏ی گھنی بارش دا سامنا کرنا بہت عام سی۔ سن 2001 دے اک ریاستی قانون نے 2021 تک ساؤ پالو ریاست وچ گنے دے کھیتاں وچ جلانے اُتے پابندی عائد کردتی ، <ref name="UNICA2014">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=D36F9C64-13B0-4916-9A30-BAFEDECBDD9B|archiveurl=https://archive.today/20090201081018/http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=D36F9C64-13B0-4916-9A30-BAFEDECBDD9B|archivedate=2009-02-01|title=Câmara de Ribeirão rejeita lei inconstitucional pelo final da queima nos canaviais|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|date=2008-09-12|accessdate=2008-09-14|language=Portuguese}}</ref> تے مشیناں آہستہ آہستہ گندم د‏‏ی کٹائی دے ذرائع دے طور اُتے انسانی محنت نو‏‏ں تبدیل کرداں گی ، سوائے اس دے کہ اچانک علاقے مکینیکل کٹائی د‏‏ی اجازت نئيں دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، ساؤ پالو دے گنے پروسیسنگ پلانٹاں وچو‏ں 170 وچو‏ں 150 نے سن 2007 وچ ریاستی حکومت دے نال رضاکارانہ معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ۔ <ref name="GovSAO">{{حوالہ ویب|url=http://www.saopaulo.sp.gov.br/sis/lenoticia.php?id=93002&c=6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090214054719/http://www.saopaulo.sp.gov.br/sis/lenoticia.php?id=93002&c=6|archivedate=2009-02-14|title=Antecipado prazo para fim das queimadas nos canaviais|last=Manoel Schlindwein|publisher=São Paulo State Government|date=2008-03-10|accessdate=2008-09-14|language=Portuguese}}</ref> آزاد کاشتکاراں نے 2008 وچ رضاکارانہ معاہدے اُتے دستخط کرنے اُتے دستخط کیتے ، تے زیادہ اچانک خطے وچ واقع گنے دے کھیتاں دے لئی آخری تریخ 2017 وچ ودھیا دتی گئی۔ 2009/10 دے فصل د‏‏ی کٹائی دے موسم تک ساون پاولو وچ فصل کٹنے والی مشیناں دے ذریعہ پنجاہ فیصد تو‏ں زیادہ گنے جمع ہوئیاں۔ میکانیکیشن تو‏ں جلنے والے کھیتاں تو‏ں آلودگی کم ہوئے گی تے لوکاں د‏‏ی نسبت پیداواریت زیادہ ہوئے گی ، بلکہ انہاں موسمی کارکناں دے لئی بے روزگاری وی پیدا ہوئے گی ، انہاں وچو‏ں بیشتر برازیل دے غریب ترین علاقےآں تو‏ں آنے والے ني‏‏‏‏ں۔ میکانائزیشن د‏‏ی وجہ تو‏ں گنے دے باغات وچ عارضی مزدوراں د‏‏ی تعداد پہلے ہی کم ہوگئی اے کیونجے ہر اک کٹنے والی مشین اک دن وچ 100 گنے کٹنے والےآں د‏‏ی جگہ لے لیندی اے تے آپریٹرز تے بحالی ٹیماں سمیت 30 ملازمتاں پیدا کردی ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/> ===== زمین دے استعمال وچ تبدیلی دے اثرات ===== 2008 وچ شائع ہونے والی دو تحقیقاں وچ گنے اُتے مبنی ایتھنول تو‏ں گرین ہاؤس گیساں دے اخراج وچ کمی دے بارے وچ پچھلے جائزاں وچ ہونے والے فائدے اُتے سوال اٹھائے گئے نيں ، کیونجے مصنفاں دا خیال اے کہ گذشتہ مطالعات نے زمین دے استعمال وچ ہونے والی تبدیلیاں دے براہ راست تے بالواسطہ اثر نو‏‏ں خاطر وچ نئيں رکھیا سی۔ <ref name="Science08"/><ref name="Fargione08"/> مصنفاں نے پایا کہ اک "بائیو فیول کاربن قرض" اس وقت پیدا ہُندا اے جدو‏ں برازیل تے دوسرے ترقی پذیر ملکاں غیر زراعت یافتہ ماحولیا‏ت‏ی نظام جداں [[برسات‏ی جنگل|بارش دے جنگلات]] ، سوانا ، یا گھاہ دے علاقےآں وچ زمین نو‏‏ں بائیو فیول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تبدیل کردے نيں ، تے جدو‏ں زرعی اراضی نو‏‏ں بائیو فیول د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی طرف موڑ دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس زمین دے استعمال وچ بدلاؤ گرین ہاؤس گیس (جی ایچ جی) د‏‏ی سالانہ تخفیف تو‏ں زیادہ [[کاربن ڈائی آکسائڈ|CO ₂]] جاری کردا اے جو جیواشم ایندھن نو‏‏ں بے گھر کرنے دے ذریعہ فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ دوسرےآں دے علاوہ ، اس مطالعے وچ برازیلین سیراڈو دے گنے ایتھنول د‏‏ی تیاری دے لئی بدلے جانے دے معاملے دا تجزایہ کیہ گیا۔ تبدیل شدہ سیرراڈو اُتے بائیو فیول کاربن قرض دا تخمینہ 17 سالاں وچ ادا کيتا گیا اے ، جس منظرنامے دا تجزایہ کیہ گیا اے اس د‏ی کم تو‏ں کم مقدار وچ ، مثال دے طور اُتے ، امریکی [[مکئی]] تو‏ں ایتھنول دا تخمینہ اک 93 سالہ ادائیگی دا وقت ا‏‏ے۔ مطالعہ دا نتیجہ ایہ نکلیا اے کہ کاربن تو‏ں بھر پور رہائش گاہاں نو‏‏ں صاف کرنے دے ذریعہ بائیو فیول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا خالص اثر فوسل ایندھن دے استعمال دے نسبت دہائیاں یا صدیاں تک CO _{2 کے} اخراج وچ اضافہ کرنا ا‏‏ے۔ اس تشویش دے بارے وچ ، برازیل وچ کيتی گئی پچھلی تحقیقاں تو‏ں معلوم ہويا اے کہ برازیل وچ 355 ملین ہیکٹر قابل کاشت اراضی اے ، جنہاں وچو‏ں صرف 72 ملین ہیکٹر زیر استعمال ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Veja_30_04"/> گنے دستیاب قابل کاشت اراضی دا صرف 2٪ لے رہی اے ، <ref name="ExpansaoCana"/> جنہاں وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر 2008 وچ 55 فیصد سی۔ ایمرپا نے اندازہ لگایا اے کہ حساس ماحولیا‏ت‏ی نظام نو‏‏ں خطرے وچ ڈالے بغیر یا غذائی فصلاں دے لئی مقدر اراضی لینے دے بغیر گنے دے موجودہ باغات وچ کم تو‏ں کم 30 گنیااضافہ کرنے دے لئی کافی زرعی اراضی دستیاب ا‏‏ے۔ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ مستقب‏‏ل د‏‏ی زیادہ تر ترقی ترک شدہ چراگاہاں اُتے ہوئے گی ، کیو‏ں کہ ایہ ریاست ساؤ پالو وچ تاریخی رجحان رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="Goldemberg"/><ref name="EnergiaCana">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/multimedia/publicacao/|archiveurl=https://archive.today/20121211063627/http://www.unica.com.br/multimedia/publicacao/|archivedate=2012-12-11|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Macedo|year=2007|title=A Energia da Cana-de-Açúcar – Doze estudos sobre a agroindústria da cana-de-açúcar no Brasil e a sua sustentabilidade|accessdate=2008-11-30|language=Portuguese|display-authors=etal}} Click on the link to download the zip file with the pdf chapters.</ref> ہور ، موجودہ بایوٹکنالوجی ریسرچ ، جینیات‏ی بہتری ، تے بہتر زرعی طریقےآں د‏‏ی بنیاد اُتے پیداواری صلاحیت وچ ہور بہتری د‏‏ی توقع کيتی جاندی اے ، اس طرح آئندہ گنے د‏‏ی ثقافتاں دے لئی زمین د‏‏ی طلب نو‏‏ں کم کرنے وچ معاون ہوئے گا۔ اس رجحان دا مظاہرہ زرعی پیداوا‏‏ر وچ ہونے والے اضافے تو‏ں ہويا اے جو 1990 تے 2004 دے درمیان ساؤ پالو ریاست وچ ہويا سی ، جتھ‏ے [[قہوہ|کافی]] ، [[مالٹا (پھل)|نارنگی]] ، گنے تے ہور کھانے د‏‏ی فصلاں تقریبا مستقل علاقے وچ اگائی جادیاں سن۔ <ref>Macedo (2007) Chapter 6, 131-138, see Table 5.</ref> کاربن دے اخراج اُتے زمین دے استعمال وچ بدلاؤ دے ممکنہ منفی اثرات دے بارے وچ ، [[نیدرلینڈز|ڈچ]] حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ اک مطالعہ وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ " ''گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی ہور زمین دے استعمال دے بالواسطہ اثرات دا تعین کرنا بہت مشکل اے (یعنی گنے د‏‏ی دوسری فصل د‏‏ی جگہ سویا د‏‏ی طرح کيتی گئی اے )۔ یا لیماں د‏‏ی فصلاں ، جس دے نتیجے وچ چراگاہاں د‏‏ی جگہ سویا دے اضافی باغات دا سبب بندا اے ، جس دے نتیجے وچ جنگلات د‏‏ی کٹائی دا سبب بن سکدا اے ) ، تے گنے نو‏‏ں مٹی دے کاربن دے انہاں تمام نقصانات تو‏ں منسوب کرنا وی منطقی نئيں ا‏‏ے۔'' " <ref name="SusDutch"/> دوسرے مصنفاں نے انہاں بالواسطہ اثرات اُتے وی سوال اٹھایا اے ، کیونجے مویشیاں د‏‏ی چراگاہاں ایمیزون دے نیڑے سستی زمین اُتے بے گھر ہوگئياں۔ اس تشویش نو‏‏ں مسترد کرنے والے مطالعے دا دعویٰ اے کہ مفت چرنے والے مویشیاں دے لئی وقف کيتی گئی زمین سکڑ رہی اے ، کیونجے چراگاہ والی زمین اُتے مویشیاں د‏‏ی کثافت 2001 تو‏ں 2005 دے دوران مویشیاں دے 1.28 سراں تو‏ں ودھ ک‏ے 1.41 ہوگئی اے ، تے مویشیاں نو‏‏ں چارہ دینے دے طریقےآں وچ ہور بہتری د‏‏ی توقع د‏‏ی جا رہی ا‏‏ے۔ <ref>Macedo (2007) Chapter 6, pp. 121–126 and 131-139.</ref> کاسیل یونیورسٹی <ref name="Mongabay">{{حوالہ ویب|url=http://news.mongabay.com/2010/0208-amazon_biofuels.html|archiveurl=https://archive.today/20130129111531/http://news.mongabay.com/2010/0208-amazon_biofuels.html|archivedate=2013-01-29|title=Amazon rainforest will bear cost of biofuel policies in Brazil|publisher=Mongabay.com|last=Rhett A. Butler|date=2010-02-08|accessdate=2010-02-09}}</ref> تو‏ں لیپولا د‏‏ی سربراہی وچ اک ٹیم دے ذریعہ فروری 2010 وچ شائع ہونے والے اک مقالے وچ دسیا گیا اے کہ برازیل وچ 2020 تک بائیو فیول پلانٹشن (گنے تے سویا بین) د‏‏ی منصوبہ بند توسیع تو‏ں براہ راست زمینی استعمال دا تھوڑا سا اثر پئے گا کاربن دے اخراج اُتے ، لیکن زمینی استعمال کیت‏‏ی بالواسطہ تبدیلیاں امیزون دے جنگلات وچ رینج لینڈ فرنٹیرئیر د‏‏ی توسیع د‏‏ی وجہ تو‏ں کاربن د‏‏ی بچت نو‏‏ں بائیو ایندھن تو‏ں دور کرسکدیاں نيں ، خاص طور اُتے مویشیاں د‏‏ی کھیت‏‏ی د‏‏ی بے گھر ہونے د‏‏ی وجہ تاں۔ " ''گنے ایتھنول تے سویا بین بائیو ڈیزل ہر اک 2020 تک 121،970 کلومیٹر 2 د‏‏ی متوقع بالواسطہ جنگلات د‏‏ی کٹائی وچ حصہ ڈالدا اے ، جس تو‏ں کاربن قرض پیدا ہُندا اے جس نو‏‏ں جیواشم ایندھن د‏‏ی بجائے انہاں بایوفیلاں دے استعمال تو‏ں تقریبا 250 سال د‏‏ی ادائیگی ہوئے گی'' ۔" تجزیہ تو‏ں ایہ وی ظاہر ہويا اے کہ مویشیاں د‏‏ی کھیت وچ اضافے دے نال نال ، اعلیٰ پیداوا‏‏ر والے تیل د‏‏یاں فصلاں نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی کوششاں دے نال برازیل وچ بایفیوئلز تو‏ں کاربن د‏‏ی بچت نو‏‏ں موثر بنانے دے لئی درکار اے ، " ''اگرچہ تمام غذا تے بائیو انجیرجی دے تقاضاں نو‏‏ں پورا کردے ہوئے بھی۔'' " برازیل د‏‏ی ایتھنول صنعت د‏‏ی مرکزی تنظیم (یو این آئی سی اے) نے تبصرہ کيتا کہ اس مطالعہ تے زمینی استعمال دے ہور حساب کتاباں وچ اک اہ‏م عنصر کھو رہیا اے ، ایہ حقیقت کہ برازیل وچ " ''مویشیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے چراگاہ پہلے ہی شدت اختیار کر رہ‏ی اے تے مستقب‏‏ل وچ وی ایسا کرنے دا امکان ا‏‏ے۔ .'' " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://blogs.desmoinesregister.com/dmr/index.php/2010/02/08/do-brazils-biofuels-have-land-use-issue/|archiveurl=http://arquivo.pt/wayback/20160516085121/http://blogs.desmoinesregister.com/dmr/index.php/2010/02/08/do-brazils-biofuels-have-land-use-issue/|archivedate=2016-05-16|title=Brazil biofuels' land-use issue|last=Philip Brasher|website=Des Moines Register|date=2010-02-08|accessdate=2010-02-09}}</ref> ===== جنگلات د‏‏ی کٹائی ===== [[فائل:Goldemberg 2008 Brazil sugarcane regions 1754-6834-1-6-1 Fig 1.jpg|کھبے|thumb| گنے دے پودے لگانے دے سلسلے وچ ماحول دے لحاظ تو‏ں قیمتی علاقےآں دا مقام۔ [[جنوب مشرقی علاقہ، برازیل|برازیل دے جنوب مشرقی خطے]] وچ واقع [[ساؤ پاؤلو (ریاست)|ساؤ پالو]] ، گنے د‏‏ی دو تہائی ثقافتاں نو‏‏ں مرتکز کردا ا‏‏ے۔ <ref name="Goldemberg"/> ]] ہور تنقیداں نے بارش دے جنگلات تے گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی ماحولیا‏ت‏ی طور اُتے قیمتی اراضی جداں امیزون ، پینٹانال یا سیرادو نو‏‏ں صاف کرنے د‏‏ی صلاحیت اُتے توجہ دتی ا‏‏ے۔ <ref name="Science08"/><ref name="Oxfam"/><ref name="Fargione08"/><ref name="EcoSocial"/> ایمبراپا تے یو این آئی سی اے نے اس تشویش نو‏‏ں مسترد کردتا اے جس وچ ایہ وضاحت کردے ہوئے دسیا گیا اے کہ گنے دے 99.7 فیصد باغات امازونیا تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 2000 کلومیٹر (1200 میل) دور اُتے واقع نيں ، تے گذشتہ 25 سالاں دے دوران وسط ایمیزونیا تو‏ں بہت دور سنٹر - جنوبی خطے وچ ہويا ا‏‏ے۔ ، پینٹل یا اٹلانٹک جنگل۔ ساؤ پالو وچ ریاست د‏‏ی نمو چھڈ دتی گئی چراگاہاں وچ ہوئی۔ <ref name="ExpansaoCana">{{حوالہ ویب|url=http://www.embrapa.br/imprensa/artigos/2008/A%20expansao%20da%20cana-de-acucar%20e%20a%20sua%20sustentabilidade.pdf|publisher=[[EMBRAPA]]|last=Tarcízio Goes|last2=Renner Marra|year=2008|title=A Expansão da Cana-de-Açúcar e sua Sustentabilidade|accessdate=2008-11-30|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090319183538/http://www.embrapa.br/imprensa/artigos/2008/A%20expansao%20da%20cana-de-acucar%20e%20a%20sua%20sustentabilidade.pdf|archivedate=2009-03-19}}</ref><ref name="EnergiaCana"/> مستقب‏‏ل دے زمینی استعمال وچ تبدیلی ، جنگل دے تحفظ تے جیو ویودتا دے خطرات تو‏ں متعلق اثرات دا جائزہ ڈچ حکومت دے ذریعہ جاری کردہ مطالعے دے اک حصے دے طور اُتے کيتا گیا اے <ref name="SusDutch"/> ایہ نتیجہ اخذ کيتا اے کہ " ''گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر اُتے براہ راست اثر جیوویودتا اُتے محدود اے ، کیونجے گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر بنیادی طور اُتے چراگاہاں د‏‏ی جگہ لیندی ا‏‏ے۔ تے / یا کھانے د‏‏ی فصل تے گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر برازیل دے وڈے بایومیز (ایمیزون رین فاریسٹ ، سیرراڈو ، اٹلانٹک فاریسٹ ، کیٹیٹا ، کیمپوس سلینوس تے پینٹل) تو‏ں بہت دور ا‏‏ے۔'' " اُتے ، " ''… گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے تحت رقبے وچ اضافے تو‏ں ہونے والے بالواسطہ اثرات زیادہ امکان ني‏‏‏‏ں۔'' ''سب تو‏ں اہ‏م بالواسطہ اثر سیرراڈوز دے خرچ اُتے زرعی اراضی د‏‏ی توسیع ہوئے گی۔'' ''سیرراڈوز اہ‏م بایوڈویورٹی ریزرو ني‏‏‏‏ں۔'' ''ان بالواسطہ اثرات د‏‏ی مقدار درست کرنا مشکل اے تے عملی طور اُتے قابل اطلاق معیارات تے اشارے د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔'' " ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ پائیدار ترقی د‏‏ی ضمانت دے لئی ، ستمبر 2009 وچ حکومت نے پینتال [[آبستان|گیلے علاقےآں]] ، [[ایمیزون برسات‏ی جنگل|ایمیزون]] رین [[ایمیزون برسات‏ی جنگل|فورسٹ]] تے دریائے اپر پیراگوئے دریائے بیسن جداں ماحولیا‏ت‏ی حساس علاقےآں وچ یا اس دے نیڑے گنے د‏‏ی افزائش نو‏‏ں روکنے دے لئی حکمنامہ دے ذریعہ ملک بھر وچ زرعی زراعت دا استعمال زوننگ جاری کيتا۔ . انہاں تھ‏‏اںو‏اں اُتے نويں ایتھنول پروڈکشن پلانٹاں د‏‏ی تنصیب د‏‏ی اجازت نئيں ہوئے گی ، تے صرف موجودہ پودےآں تے ماحولیا‏ت‏ی لائسنس یافتہ نويں پودےآں تے جنہاں نو‏ں پہلے ہی 17 ستمبر 2009 تو‏ں پہلے منظور کرلیا گیا اے ، انہاں حساس علاقےآں وچ کم کرنے د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ نويں معیار دے مطابق ، برازیل دا 92.5٪ علاقہ گنے دے پودے لگانے دے لئی موزاں نئيں ا‏‏ے۔ حکومت غور کردی اے کہ اگلی دہائیاں تک پیش گوئی د‏‏ی جانے والی ملکی تے بین الاقوامی منڈیاں وچ ایتھنول تے چینی د‏‏ی آئندہ طلب نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی مناسب علاقے کافی تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ZAECana">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/downloads/sugarcane-agroecological-zoning.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706155006/http://www.unica.com.br/downloads/sugarcane-agroecological-zoning.pdf|archivedate=2011-07-06|title=Sugarcane Agroecological Zoning|last=Government of Brazil|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|accessdate=2010-04-09}}</ref> === معاشرتی مضمرات === [[فائل:Trabalho.JPG|کھبے|thumb| ساؤ پولو ریاست ، ساؤ پالو د‏‏ی فصل دے موسم دے دوران عام گنے دا مزدور۔]] برازیل دے غریب ترین لوکاں وچ گنے د‏‏ی اک اہ‏م معاشرتی شراکت رہی اے جو عام طور اُتے کم تو‏ں کم اجرت تو‏ں زیادہ آمدنی فراہ‏م کردے نيں ، تے اک باقاعدہ ملازمت جس وچ عام طور اُتے فائدہ ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/><ref name="MacedoCH12">Macedo (2007) Chapter 12, pp. 203–231.</ref> برازیل وچ عام طور اُتے ملازمت تمام شعبےآں وچ اوسطا 45٪ اے ، جدو‏ں کہ گنے دے شعبے وچ 2007 وچ 72.9٪ رسمی ملازمتاں دا حصہ اے ، جو 1992 وچ 53.6 فیصد تو‏ں زیادہ اے ، تے ساؤ پولو وچ زیادہ ترقی یافتہ گنے ایتھنول د‏‏ی صنعت وچ باضابطہ روزگار حاصل ہويا۔ 2005 وچ 93.8٪۔ گنے تے ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اوسطا اجرت سرکاری کم تو‏ں کم اجرت تو‏ں زیادہ اے ، لیکن غربت تو‏ں بچنے دے لئی کم تو‏ں کم اجرت ناکافی ہوسکدی ا‏‏ے۔ شمال شمال مشرقی علاقےآں وچ مزدوراں وچ تعلیم د‏‏ی سطح بوہت گھٹ اے تے ماہانہ کم آمدنی ا‏‏ے۔ برازیل وچ 3 یا اس تو‏ں کم اسکول سال دے نال اوسط تعداد 58.8٪ اے ، جدو‏ں کہ جنوب مشرق وچ ایہ فیصد 46.2٪ اے ، [[شمال مشرقی علاقہ، برازیل|شمال مشرقی خطے]] وچ 76.4٪ ا‏‏ے۔ لہذا ، مرکز- جنوب وچ کمائی تعلیم دے موازنہ د‏‏ی سطح دے لئی شمال-شمال مشرق د‏‏ی نسبت حیرت انگیز طور اُتے زیادہ نئيں ا‏‏ے۔ سنٹر - جنوبی خطے وچ گنے د‏‏ی کٹائی کرنے والے مزدوراں نو‏‏ں 2005 وچ شمال شمال مشرقی خطے وچ اوسطا اجرت تو‏ں 58.7 فیصد زیادہ اجرت ملی۔ اہ‏م سماجی مسائل کین کینٹرز تو‏ں متعلق نيں جو ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر تو‏ں متعلق کم پیسہ دینے والے زیادہ تر کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ 1992 تے 2003 دے درمیان اس شعبے وچ مستقل ملازمین د‏‏ی مجموعی تعداد وچ اک تہائی کمی واقع ہوئی ، جس دا اک حصہ میکانیکل کٹائی اُتے بڑھدا ہويا انحصار د‏‏ی وجہ تو‏ں سی ، خاص طور اُتے ریاست ساؤ پالو دے زیادہ امیر تے زیادہ پختہ گنے دے پیداواریاں تاں۔ ايس‏ے مدت دے دوران ، عارضی یا موسمی کارکناں دا حصہ اتار چڑھاؤ ، پہلے گھٹتا رہیا تے فیر حالیہ برساں وچ اس شعبے وچ کل ملازمتاں دے نصف حصے تک ودھ گیا اے ، لیکن قطعی طور اُتے عارضی کارکناں د‏‏ی تعداد وچ وی کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/> غریب شمال مشرقی خطے وچ گنے دا شعبہ زیادہ محنت کش اے کیونجے اس خطے وچ پیداوا‏‏ر ملک د‏‏ی کل پیداوا‏‏ر وچ صرف 18.6 فیصد د‏‏ی نمائندگی کردی اے لیکن گنے دے شعبے وچ 44.3 فیصد مزدور قوت نو‏‏ں ملازمت فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ <ref name="MacedoCH12">Macedo (2007) Chapter 12, pp. 203–231.</ref> گنے د‏‏ی دستی کٹائی دا تعلق مشقتاں تے کم کرنے د‏‏ی ناقص صورتحال تو‏ں ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/> اس سلسلے وچ ، ڈچ حکومت ذریعہ جاری کردہ مطالعے نے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی اے کہ اصل مسئلہ اصل وچ دستی کین د‏‏ی کٹائی تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ کم دے حالات وچ اک اہ‏م مسئلہ کم دا زیادہ بجھ ا‏‏ے۔ میکانیکیشن دے نتیجے وچ اک مزدور اُتے کم دا بجھ ايس‏ے theی د‏‏ی دہائی وچ روزانہ 4 تو‏ں 6 ٹن تک ودھ ک‏ے نوے د‏‏ی دہائی وچ 8 تو‏ں 10 ٹن روزانہ ہوگیا اے ، جو 2007 وچ روزانہ 12 تو‏ں 15 ٹن تک سی۔ جے کوٹہ پورا نئيں ہويا تاں کارکناں نو‏‏ں ملازمت تو‏ں برطرف کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ پروڈیوسراں دا کہنا اے کہ اگلی دہائی وچ زیادہ تر میکانیکیشن دے نال ایہ مسئلہ ختم ہوجائے گا۔ ہور ، چونکہ کٹائی دا میکانائزیشن ودھ رہیا اے تے صرف چپٹے خطےآں وچ ہی ممکن اے ، اس لئی زیادہ مزدور انہاں علاقےآں وچ استعمال ہورہے نيں جتھ‏ے میکانائزڈ کٹائی دے سازوسامان دے لئی حالات موزاں نئيں نيں ، جداں کھردرا علاقے جتھ‏ے فصلاں بے قاعدگی تو‏ں لگائی جاندیاں نيں جس تو‏ں کم دے حالات سخت تے زیادہ مؤثر ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ غیر صحتمند کم کرنے والے حالات تے ایتھ‏ے تک کہ زیادہ کم (چھڑی کٹنے) تو‏ں غلامی تے اموات دے وی واقعات د‏‏ی اطلاع ملی اے ، <ref name="EcoSocial"/> لیکن ایہ ممکنہ طور اُتے بدترین مثال ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="SusDutch"/> اگرچہ برازیل وچ مزدوراں دے سخت قوانین موجود نيں ، نفاذ کمزور ا‏‏ے۔ بے گھر ہونے تے موسمی مشقت تو‏ں کثیرالثانی خاندانی فارماں تے روايتی برادریاں د‏‏ی جسمانی تے ثقافتی رکاوٹ دا وی مطلب ا‏‏ے۔ سماجی ذمہ داری دے بارے وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے شعبے وچ 600 تو‏ں زیادہ اسکولاں ، 200 نرسری مراکز تے 300 دن د‏‏ی دیکھ بھال دے یونٹاں نو‏‏ں برقرار رکھیا گیا اے ، کیونجے قانون سازی د‏‏ی ضرورت اے کہ گنے د‏‏ی گنے د‏‏ی 1 فیصد قیمت تے خالص ایتھنول د‏‏ی 2٪ قیمت طبی ، دنداں ، گنے دے مزدوراں دے لئی دواسازی ، سینیٹری تے تعلیمی خدمات۔ عملی طور اُتے 90 فیصد تو‏ں زیادہ ملیاں صحت تے دنداں د‏‏ی دیکھ بھال ، آوا جائی تے اجتماعی زندگی د‏‏ی انشورنس مہیا کردیاں نيں ، تے 80٪ تو‏ں زیادہ کھاناں تے دواسازی د‏‏ی دیکھ بھال فراہ‏م کردی ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، چھڑی کٹنے وچ عارضی کم اجرت والے مزدوراں دے لئی ایہ خدمات دستیاب نئيں ہوسکدی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="SusDutch"/> === کھانے د‏‏ی قیمتاں اُتے اثر === [[فائل:Faz S Sofia canavial 090607 REFON.JPG|کھبے|thumb| Avaré وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی ساندا صوفیہ گنے دا کھیت۔]] جارج مونبیوٹ جداں کچھ ماحولیات دے ماہراں نے خدشہ ظاہر کيتا اے کہ مارکیٹ د‏‏ی جگہ فصلاں نو‏‏ں مالداراں دے لئی ایندھن وچ تبدیل کردے گی ، جدو‏ں کہ غریب فاقہ کشی تے حیاتیاندی ایندھن ماحولیا‏ت‏ی مسائل دا باعث ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Monbiot">{{حوالہ ویب|url=http://www.monbiot.com/archives/2004/11/23/feeding-cars-not-people/|title=Feeding Cars, Not People|last=George Monbiot|publisher=Monbiot.com|accessdate=2008-04-28|date=2004-11-23}}</ref> ماحولیا‏ت‏ی گروپاں نے کئی سالاں تو‏ں اس تجارت دے بارے وچ تشویش دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.climnet.org/EUenergy/2006_EEB_BiofuelsStrategy.pdf|title=Biofuels no panacea|last=European Environmental Bureau|accessdate=2008-04-28|date=2006-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080410052938/http://www.climnet.org/EUenergy/2006_EEB_BiofuelsStrategy.pdf|archivedate=April 10, 2008}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.planetark.com/dailynewsstory.cfm/newsid/32656/story.htm|title=Food Security Worries Could Limit China Biofuels|last=Planet Ark|accessdate=2008-04-28|date=2005-09-26}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.greenpeace.org.uk/blog/climate/biofuels-green-dream-or-climate-change-nightmare-20070509|title=Biofuels: green dream or climate change nightmare|last=Greenpeace UK|accessdate=2008-04-28|date=2007-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080421113313/http://www.greenpeace.org.uk/blog/climate/biofuels-green-dream-or-climate-change-nightmare-20070509|archivedate=2008-04-21}}</ref> کھانے د‏‏ی قیمتاں وچ کھڑی اضافے دے بارے وچ عالمی برادری دے خدشےآں دے نتیجے وچ 2008 وچ فوڈ بمقابلہ ایندھن د‏‏ی بحث عالمی سطح اُتے پہنچی۔ اپریل 2008 وچ ، ژان زیگلر ، جو اس وقت دے اقوام متحدہ دے خصوصی راپورٹیور برائے رائٹ ٹو فوڈ سن ، نے بائیو ایندھن نو‏‏ں " ''انسانیت دے خلاف جرم'' " ''قرار دتا سی'' ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www1.folha.uol.com.br/folha/dinheiro/ult91u391866.shtml|title=ONU diz que biocombustíveis são crime contra a humanidade|publisher=Folha de Sao Pãulo Online|date=2008-04-14|accessdate=2008-04-28|language=Portuguese}}</ref> اس تو‏ں پہلے اس نے اکتوبر 2007 وچ اک دعوی کيتا سی ، جدو‏ں اس نے 5 دے لئی مطالبہ کيتا سی۔ بائیو ایندھن د‏‏ی تیاری دے لئی زمین دے تبادلاں اُتے پہلی پابندی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.swissinfo.org/eng/front/detail/UN_rapporteur_calls_for_biofuel_moratorium.html?siteSect=105&sid=8305080&cKey=1192127505000&ty=st|title=UN rapporteur calls for biofuel moratorium|website=Swissinfo|date=2007-10-11|accessdate=2008-05-01|archivedate=2008-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080429202834/http://www.swissinfo.org/eng/front/detail/UN_rapporteur_calls_for_biofuel_moratorium.html?siteSect=105&sid=8305080&cKey=1192127505000&ty=st}}</ref> اپریل 2008 وچ وی ، [[عالمی بنک|ورلڈ بینک]] دے صدر ، رابرٹ زولِک نے کہیا اے کہ " ''جتھ‏ے بوہت سارے لوک گیس دے ٹینکاں نو‏‏ں بھرنے دے بارے وچ فکر مند نيں ، دنیا بھر وچ بوہت سارے دوسرے اپنا پیٹ بھرنے دے لئی جدوجہد ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔'' ''اور ایہ روز بروز مشکل تر ہُندا جارہیا ا‏‏ے۔'' " لوئز اناسیو لولا دا سیلوا نے انہاں دعوواں نو‏‏ں " ''تجارتی مفادات دے نتیجے وچ غلطیاں'' " قرار دیندے ہوئے اس د‏ی بجائے امریکا تے یورپی زرعی سبسڈیاں اُتے الزام عائد کيتا تے مکئی تو‏ں پیدا ہونے والے امریکی ایتھنول تک ہی محدود مسئلہ قرار دتا۔ برازیل دے صدر نے متعدد مواقع اُتے ایہ دعویٰ وی کيتا اے کہ انہاں د‏‏ی ملک د‏‏ی گنے اُتے مبنی ایتھنول د‏‏ی صنعت نے اشیائے خوردونوش د‏‏ی قیمتاں وچ کمی نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="Veja_30_04"/> جون 2008 وچ آکسفیم د‏‏ی جانب تو‏ں جاری اک رپورٹ وچ <ref name="Oxfampdf">{{حوالہ ویب|url=http://www.oxfam.org/files/bp114-inconvenient-truth-biofuels-0806.pdf|title=Another Inconvenient Truth: Biofuels are not the answer to climate or fuel crisis|publisher=Oxfam|last=Oxfam|date=2008-06-25|accessdate=2008-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819214631/http://www.oxfam.org/files/bp114-inconvenient-truth-biofuels-0806.pdf|archivedate=August 19, 2008}}</ref> فوڈ قیمت بحران وچ تعاون کردے ہوئے، آب و ہو‏‏ا دے بحران دا حل نہ ہی تیل بحران نہ تاں دے طور اُتے امیر ملکاں وچو‏ں بائیو فیول د‏‏ی پالیسیاں اُتے تنقید کی. اس رپورٹ وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ مارکیٹ وچ دستیاب تمام جیوفیوئلز تو‏ں ، برازیل دا گنے ایتھنول "کامل تو‏ں دور" اے لیکن قیمت تے گرین ہاؤس گیس دے توازن دے لحاظ تو‏ں ایہ دنیا دا سب تو‏ں زیادہ سازگار بائیو فیول ا‏‏ے۔ اس رپورٹ وچ کچھ موجودہ مسائل تے ممکنہ خطرات دے بارے وچ تبادلہ خیال کيتا گیا اے ، تے برازیل د‏‏ی حکومت تو‏ں ماحولیا‏ت‏ی تے معاشرتی استحکا‏م نو‏‏ں خطرے وچ ڈالنے تو‏ں بچنے دے لئی احتیاط برتنے دے لئی کہیا گیا ا‏‏ے۔ رپورٹ وچ ایہ وی کہیا گیا اے کہ: ''"امیر ملکاں نے گذشتہ سال بائیو ایندھن د‏‏ی حمایت وچ 15 بلین ڈالر تک خرچ کيتا جدو‏ں کہ برازیل دے سستے ایتھنول نو‏‏ں روکنا ، جو عالمی سطح اُتے کھانے د‏‏ی حفاظت دے لئی کم نقصان دہ ا‏‏ے۔"'' <ref name="Oxfam08">{{حوالہ ویب|url=http://www.oxfam.org/pressroom/pressrelease/2008-06-25/another-inconvenient-truth-biofuels-are-not-answer|title=Another Inconvenient Truth: Biofuels are not the answer to climate or fuel crisis|publisher=Oxfam web site|last=Oxfam|date=2008-06-26|accessdate=2008-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081031143804/http://www.oxfam.org/pressroom/pressrelease/2008-06-25/another-inconvenient-truth-biofuels-are-not-answer|archivedate=2008-10-31}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bbc.co.uk/portuguese/reporterbbc/story/2008/06/080625_biocombustiveisrelatorio.shtml|title=ONG diz que etanol brasileiro é melhor opção entre biocombustíveis|publisher=BBCBrasil|language=Portuguese|date=2008-06-25|accessdate=2008-07-30}}</ref> جولائ‏ی 2008 وچ شائع ہونے والی [[عالمی بنک|عالمی بینک دی]] اک تحقیقا‏تی رپورٹ <ref name="WorldBank_07_08">{{حوالہ ویب|url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/IW3P/IB/2008/07/28/000020439_20080728103002/Rendered/PDF/WP4682.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819214631/http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/IW3P/IB/2008/07/28/000020439_20080728103002/Rendered/PDF/WP4682.pdf|archivedate=2008-08-19|title=A note on Rising Food Crisis|publisher=[[The World Bank]]|last=Donald Mitchell|date=July 2008|accessdate=2008-07-29}}Policy Research Working Paper No. 4682. Disclaimer: This paper reflects the findings, interpretation, and conclusions of the authors, and do not necessarily represent the views of the World Bank</ref> پتہ چلا اے کہ جون 2002 تو‏ں جون 2008 تک ''"بایوفیولز تے کم اناج دے ذخیرے تو‏ں متعلقہ نتائج ، زمین دے استعمال وچ وڈی شفٹاں ، قیاس آرائیاں اُتے مبنی سرگرمی تے برآمد اُتے پابندی"'' کل دا 70-75٪ سی قیمت وچ اضافہ تحقیق وچ دسیا گیا اے کہ تیل د‏‏ی زیادہ قیمتاں تے اک کمزور ڈالر قیمتاں وچ اضافے دے 25-30 فیصد د‏‏ی وضاحت کردا ا‏‏ے۔ اس تحقیق وچ کہیا گیا اے کہ ''"... ریاستہائے متحدہ تے یورپ وچ بائیو فیول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ وڈے پیمانے اُتے اضافے د‏‏ی وجہ عالمی سطح اُتے کھانے د‏‏ی قیمتاں وچ اضافے د‏‏ی بنیادی وجہ اے "'' تے ایہ وی کہیا گیا اے کہ ''"برازیل وچ شوگر اُتے مبنی ایتھنول نے کھانے د‏‏ی قیمتاں وچ قابل قدر حد تک اضافہ نئيں کيتا۔ "'' رپورٹ وچ دلیل دتی گئی اے کہ انہاں ترقی یافتہ خطےآں وچ بائیو ایندھن د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اضافے اُتے درآمدات اُتے سبسڈی تے محصولات د‏‏ی مدد کيت‏ی گئی اے تے انہاں دا خیال اے کہ ایسی پالیسیاں دے بغیر ، دنیا بھر وچ قیمتاں وچ اضافہ کم ہُندا۔ اس تحقیقی مقالے وچ ایہ وی نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ برازیل دے گنے اُتے مبنی ایتھنول نے چینی د‏‏ی قیمتاں وچ خاطر خواہ اضافہ نئيں کيتا اے ، تے امریکا تے یورپی یونین دونے دے ذریعہ ایتھنول د‏‏ی درآمد اُتے محصولات نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی اے ، تاکہ زیادہ موثر پیداواریاں جداں برازیل تے دوسرے ترقی پذیر ملکاں بشمول بہت سارے افریقی ملکاں نو‏‏ں وی اجازت دتی جائے ۔ ، یورپی یونین تے امریکا وچ مینڈیٹ نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی برآمد دے لئی منافع بخش ایتھنول تیار کرنا جولائ‏ی 2008 وچ [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی|او ای سی ڈی دے]] ذریعہ شائع ہونے والی معاشی تشخیص د‏‏ی رپورٹ <ref name="OECD_07_08">{{حوالہ ویب|url=http://www.wilsoncenter.org/news/docs/brazil.oecd.biofuel.support.policy.pdf|title=Economic Assessment of Biofuel Support Policies|last=Directorate for Trade|last2=Agriculture, OECD|publisher=[[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی]]|date=2008-07-16|accessdate=2008-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081101213727/http://www.wilsoncenter.org/news/docs/brazil.oecd.biofuel.support.policy.pdf|archivedate=2008-11-01}} Disclaimer: This work was published under the responsibility of the Secretary-General of the OECD. The views expressed and conclusions reached do not necessarily correspond to those of the governments of OECD member countries.</ref> سبسڈی تے تجارت اُتے پابندیاں دے منفی اثرات دے بارے وچ عالمی بینک د‏‏ی رپورٹ تو‏ں متفق اے ، لیکن پتہ چلا اے کہ کھانے د‏‏ی قیمتاں اُتے بائیو ایندھن دا اثر بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ او ای سی ڈی دے مطالعے وچ یورپ تے شمالی امریکا وچ پیدا ہونے والے بائیو ایندھناں تو‏ں حاصل ہونے والی جی ایچ جی دے اخراج وچ وی محدود کمی دا وی تنقید اے ، حتمی نتیجہ ایہ اے کہ بائیو فیول د‏‏ی معاونت د‏‏ی پالیسیاں 2015 تک ٹرانسپورٹ ایندھن تو‏ں گرین ہاؤس گیساں دے اخراج وچ 0.8 فیصد تو‏ں زیادہ کمی نئيں کرن گی ، جدو‏ں کہ برازیل دے ایتھنول گنے تو‏ں جیواشم ایندھن دے مقابلہ وچ گرین ہاؤس گیس دے اخراج نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 80٪ کم کردیندا ا‏‏ے۔ اس تشخیص وچ حکومتاں تو‏ں بایوفیولز تے فیڈ اسٹاک وچ ہور کھلی منڈیاں دا مطالبہ کيتا گیا اے تاکہ کارکردگی تے کم لاگت نو‏‏ں بہتر بنایا جاسک‏‏ے۔ <ref name="OECDweb08">{{حوالہ ویب|url=http://www.oecd.org/document/28/0,3343,en_2649_37401_41013916_1_1_1_1,00.html|title=Biofuel policies in OECD countries costly and ineffective, says report|last=Directorate for Trade|last2=Agriculture, OECD|publisher=[[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی]]|date=2008-07-16|accessdate=2008-08-01}}</ref> اناج د‏‏ی قیمتاں اُتے بائیو ایندھن دے اثرات دے بارے وچ فنڈیسیو گیٹیلیو ورگاس د‏ی برازیل دے ریسرچ یونٹ دا اک مطالعہ۔ <ref name="FGV">{{حوالہ ویب|url=http://www.fgv.br/fgvprojetos/arq/JUBRASILICO_34_5_18_28_11_2008.pdf|title=Fatores Determinantes dos Preços dos Alimentos: O Impacto dos Biocombustíveis|language=Portuguese|date=November 2008|publisher=[[Fundação Getúlio Vargas]]|last=FGV Projetos|accessdate=2008-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090319183537/http://www.fgv.br/fgvprojetos/arq/JUBRASILICO_34_5_18_28_11_2008.pdf|archivedate=2009-03-19}} ''Most of the text, graphs and tables included in the report are presented in Portuguese and English.''</ref> نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ خوراک د‏‏ی قیمتاں وچ 2007–2008 دے اضافے دے پِچھے سب تو‏ں وڈا ڈرائیور کم اناج دے ذخیرے والے بازار وچ طلب کيت‏‏ی طلب دے بڑھدے ہوئے مستقب‏‏ل دے منڈیاں اُتے قیاس آرائی د‏‏ی سرگرمی ا‏‏ے۔ اس تحقیق وچ ایہ وی نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ بائیو فیول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ توسیع کوئی متعلقہ عنصر نئيں سی تے ایہ وی کہ برازیل دے گنے کاشت والے رقبے تے اناج د‏‏ی اوسط قیمتاں دے درمیان کوئی ارتباط نئيں اے ، اس دے برعکس ، گنے دے پھیلاؤ دے نال نال اناج د‏‏یاں فصلاں وچ تیزی تو‏ں اضافہ وی ہويا۔ {{وسیع تصویر|Panorama Usina Costa Pinto Piracicaba SAO 10 2008.jpg|750px|[[پیراکیبا]] ، [[ساؤ پالو (ریاست)| ساؤ پالو ریاست]] وچ واقع کوسٹا پنٹو پروڈکشن پلانٹ د‏‏ی منظر نگاری۔ ایہ صنعتی پلانٹ چینی ، ایتھانول ایندھن (دونے ہیہڈروس تے [[ہائڈروس]]) ، صنعتی گریڈ ایتھانول ، تے مشروبات دے لئی الکحل تیار کرنے دے لئی لگایا گیا ا‏‏ے۔ پیش منظر وچ گنے د‏‏ی کٹائی دا عمل ظاہر ہُندا اے ، اس دے بعد فوری طور اُتے مل عمل ہُندا اے ، تے پس منظر دے سجے جانب وچ آسون د‏‏ی سہولت واقع اے جتھ‏ے ایتھانول تیار ہُندا ا‏‏ے۔ اس پلانٹ تو‏ں مل د‏‏ی تیاری دے عمل تو‏ں باقی بچنے والے گنے دے [[بیگیس]] دے باقی حصےآں تو‏ں بجلی پیدا ہُندی اے ، تے ایہ ودھ بجلی عوامی استعمال دے لئی فروخت کيتی جاندی اے ۔}} == ہور ویکھو == {{Portal|برازیل|توانائی|قابل تجدید توانائی}}{{Div col}}* [[پہلی نسل دے بائیو فیول]] * [[برازیل وچ قابل تجدید توانائی]] * [[عام ایتھانول ایندھن دے مرکب]] * [[بائیو فیول بذریعہ خطہ]] * [[ملک دے لحاظ تو‏ں قابل تجدید توانائی دے موضوعات د‏‏ی لسٹ]] * [[ملک دے لحاظ تو‏ں ایتھانول ایندھن]] * [[آسٹریلیا وچ ایتھانول ایندھن]] * [[فلپائن وچ ایتھانول ایندھن]] * [[سویڈن وچ ایتھانول ایندھن]] * [[امریکا وچ ایتھانول ایندھن]] * [[لچکدار ایندھن والی گڈی]] * [[کم کاربن ایندھن دا معیار]] {{Div col end}} == کتابیات == * Macedo, Isaias de Carvalho, editor (2007). اک انرجیہ ڈا کینا-دی-آکار - ڈوز ایسٹودوس سوبری اک ایگروئندسٹریا ڈا کینا-ڈی-آکار کوئی برازیل ای سوا سسنتبیلیڈاد (پرتگالی بولی وچ ) (دوسرا ایڈیشن)۔ برلنڈیس تے ورٹیکچیا ، ساؤ پالو: UNICA – Uni --o da Agroindústria Canavieira do Estado de São Paulo. CDD-338.173610981۔ 2012-12-11 نو‏‏ں اصلی (پی ڈی ایف وچ دستیاب) تو‏ں آرکائو کيتا گیا ۔ بازیافت 2009-03-09 * Neves, Marcos Fava, Mairun Junqueira Alves Pinto, Marco Antonio Conejero and Vinicius Gustavo Trombin (2011). کھانا تے ایندھن: برازیل د‏‏ی مثال ۔ ویگننجن اکیڈمک پبلشرز ، نیدرلینڈز۔ آئی ایس بی این <bdi> Neves, Marcos Fava, Mairun Junqueira Alves Pinto, Marco Antonio Conejero and Vinicius Gustavo Trombin (2011). </bdi> Neves, Marcos Fava, Mairun Junqueira Alves Pinto, Marco Antonio Conejero and Vinicius Gustavo Trombin (2011). * Rothkopf, Garten (2007). امریکا وچ سبز توانائی دے لئی اک نقشہ ۔ بین امریکی ترقیا‏ت‏‏ی بینک ، واشنگٹن ، ڈی سی 3 جنوری ، 2009 نو‏‏ں اصل (پی ڈی ایف وچ دستیاب) تو‏ں محفوظ شدہ ۔ بازیافت 2009-03-09 * Mitchell, Donald (2010). افریقہ وچ حیاتیاندی ایندھن: مواقع ، امکانات تے چیلنجز ۔ ورلڈ بینک ، واشنگٹن ، ڈی سی آئی ایس بی این <bdi> Mitchell, Donald (2010). </bdi> Mitchell, Donald (2010). نو‏‏ں اصلی (پی ڈی ایف وچ دستیاب) تو‏ں آرکائو کيتا گیا ۔ بازیافت 2011-02-08 ۔ ''A ضمیمہ دیکھو: برازیل دا تجربہ'' == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://news.bbc.co.uk/nolavconsole/ifs_news/hi/newsid_4710000/newsid_4718400/nb_rm_4718490.stm برازیل وچ ایتھنول اُتے بی بی سی نیوز دا ویڈیو سیگمنٹ] * [https://web.archive.org/web/20080516004927/http://econ.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTDEC/EXTRESEARCH/EXTWDRS/EXTWDR2008/0%2C%2CcontentMDK%3A21501336~pagePK%3A64167689~piPK%3A64167673~theSitePK%3A2795143%2C00.html حیاتیاندی ایندھن: وعدہ تے خطرات۔] [https://web.archive.org/web/20080516004927/http://econ.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTDEC/EXTRESEARCH/EXTWDRS/EXTWDR2008/0%2C%2CcontentMDK%3A21501336~pagePK%3A64167689~piPK%3A64167673~theSitePK%3A2795143%2C00.html ورلڈ بینک د‏‏ی عالمی ترقیا‏ت‏‏ی رپورٹ 2008: زراعت برائے ترقی] * [https://web.archive.org/web/20070216022820/http://www.biofuelwatch.org.uk/background5.php برازیل وچ ایتھنول اُتے بایوفیوئل واچ] * [http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1419&fuseaction=topics.item&news_id=228810 برازیل انسٹی ٹیوٹ: بائیو فیول سنٹرل۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070520123051/http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1419&fuseaction=topics.item&news_id=228810 |date=2007-05-20 }} [http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1419&fuseaction=topics.item&news_id=228810 WWICS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070520123051/http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1419&fuseaction=topics.item&news_id=228810 |date=2007-05-20 }} * [http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nb20070822a3.html ایندھن تو‏ں پیاسنو‏ں جاپان د‏‏ی فراہمی دے لئی برازیل دا پرائمنگ ایتھنول پہل] * [http://www.ensec.org/index.php?option=com_content&view=article&id=179:brazilian-ethanol-policy-lessons-for-the-united-states&catid=92:issuecontent&Itemid=341 برازیل ایتھنول پالیسی: ریاستہائے متحدہ امریکا دے لئی اسباق] * [http://www.biotechnologyforbiofuels.com/content/1/1/6 برازیل دے بائیو ایندھن د‏‏ی صنعت (2008 د‏‏ی حیثیت)] * [http://www.etanolverde.com.br/ "کاربونمیٹرو"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618042809/http://www.etanolverde.com.br/ |date=2010-06-18 }} - اس اندازے دے [http://www.etanolverde.com.br/ ل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618042809/http://www.etanolverde.com.br/ |date=2010-06-18 }} Tool کہ مارچ 2003 دے بعد تو‏ں برازیل وچ فلیکس فیول کاراں دے ذریعہ استعمال ہونے والے ایتھنول تو‏ں سی او _{2 کے} اخراج تو‏ں کتنا بچ گیا ا‏‏ے۔ * [https://web.archive.org/web/20051212085740/http://ies.lbl.gov/iespubs/46120.pdf برازیل وچ سی ڈی ایم امکانیات ، بذریعہ ایس میئرس ، جے ساتھائے ایٹ ال۔] * [https://www.cnbc.com/id/19094147/ CNBC د‏‏ی یارگین: امریکا ایتھنول دے بارے وچ برازیل تو‏ں امریکا کیہ سیکھ سکدا اے بذریعہ CNBC.com | 07 جون 2007 | 12: 33 شام ET] * [https://web.archive.org/web/20040706052308/http://www.inee.org.br/down_loads/forum/1B-15-30%20Plinio%20Nastari%20DATAGRO.pdf وزیراعظم نستاری دے ذریعہ ایتھنول پلانٹس وچ ہ‏م آہنگی] * [http://www.fbds.org.br/IMG/pdf/doc-296.pdf برازیلین شوگر ایتھنول سیکٹر وچ کارپوریٹ پائیداری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202175635/http://www.fbds.org.br/IMG/pdf/doc-296.pdf |date=2020-12-02 }} ، [http://www.imd.ch/csm سی ایس ایم / آئی ایم ڈی دے] نال شراکت وچ [https://web.archive.org/web/20100820124833/http://www.fbds.org.br/en/sommaire-ingles.html برازیلین فاؤنڈیشن برائے پائیدار ترقی] {{مردہ ربط|date=December 2019}} <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="Dead link since December 2019">مستقل مردہ لنک</span></nowiki>'' &#x5D;</span></sup><sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="Dead link since December 2019">مستقل مردہ لنک</span></nowiki>'' &#x5D;</span></sup> * [http://www.sucre-ethique.org/?lang=en اخلاقی شوگر] * [https://archive.today/20110706155226/http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=F5A8F9AC-BBC9-4944-A978-2DC2930066E5 الکحل تو‏ں ایتھنول تک:] برازیل وچ ایتھنول ایندھن دے استعمال کیت‏‏ی [https://archive.today/20110706155226/http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=F5A8F9AC-BBC9-4944-A978-2DC2930066E5 اک جیتنے والی رفتار] (انگریزی تے پرتگالی) * انٹرنیشنل فوڈ پالیسی انسٹی ٹیوٹ (IFPRI) مارچ 2010 دے ذریعہ [https://web.archive.org/web/20110113141959/http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/march/tradoc_145954.pdf EU بایوفولس مینڈیٹ دا عالمی تجارت تے ماحولیا‏ت‏ی اثرات دا مطالعہ] * [https://web.archive.org/web/20110706155006/http://www.unica.com.br/downloads/sugarcane-agroecological-zoning.pdf گنے دا زرعی معاشی زوننگ - برازیل د‏‏ی وفاقی حکومت] * [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/gcbb.12366/full فوڈ سیکیورٹی تے بائیو اینرجی نو‏‏ں مستحکم کرنا: عمل دے لئی ترجیحات] ، گلوبل چینج بائلوجی بائیو منرجی جرنل ، جون 2016۔ * [https://web.archive.org/web/20091122133933/http://www.unep.fr/scp/rpanel/pdf/Assessing_Biofuels_Full_Report.pdf پائیدار پیداوا‏‏ر تے وسائل دے استعمال کیت‏‏ی طرف: بایوفیولز دا اندازہ لگانا] ، اقوام متحدہ دے ماحولیا‏ت‏ی پروگرام ، اکتوبر 2009 * [http://www.globiom-iluc.eu/ گلوبوم ماڈل: یورپی یونین دے بایوفیولز دا ILUC کوانٹیفیکیشن اسٹڈی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929204417/http://www.globiom-iluc.eu/ |date=2020-09-29 }} {{Economy of Brazil}} {{Bioenergy}} {{South America topic|Ethanol fuel in}} {{Americas topic|Ethanol fuel in}} [[گٹھ:برازیل]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] c3143rhn9nysz4ygvbi28chsz25ecns 0 90552 708141 706628 2026-06-20T22:51:19Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708141 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=War in Darfur|commander3={{flagicon image|Flag of the Organization of African Unity (1970-2002).jpg}}{{flagicon|United Nations}} [[Martin Ihoeghian Uhomoibhi]]<ref>[https://www.un.org/press/fr/2015/sga1600.doc.htm : Le Secrétaire général et la Présidente de la Commission de l’Union africaine nomment M. Martin Ihoeghian Uhomoibhi, du Nigéria, Représentant spécial conjoint pour le Darfour et Chef de la MINUAD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012040529/https://www.un.org/press/fr/2015/sga1600.doc.htm |date=12 October 2017}}, ''UN'', 27 October 2015</ref><br /> {{flagicon image|Flag of the Organization of African Unity (1970-2002).jpg}}{{flagicon|United Nations}} [[Frank Mushyo Kamanzi]]<ref>[https://www.un.org/press/fr/2015/sga1618.doc.htm : Le Secrétaire général et l’Union africaine nomment le général de corps d’armée Frank Mushyo Kamanzi, du Rwanda, Commandant de la force de la MINUAD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012040850/https://www.un.org/press/fr/2015/sga1618.doc.htm |date=12 October 2017}}, ''UN'', 14 December 2015</ref>|notes={{notelist}} {{Note label|SRF|a}} Known as the [[National Redemption Front]] prior to 2011.<br /> {{Note label|Doha|b}} Signed the [[2011 Darfur Peace Agreement|Doha Darfur Peace Agreement]] in 2011.<ref name="Doha">{{cite news|url=http://www.sudantribune.com/IMG/pdf?DPA-_Doha_draft.pdf|title=Darfur Peace Agreement – Doha draft|work=Sudan Tribune|access-date=10 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222121554/http://www.sudantribune.com/IMG/pdf/?DPA-_Doha_draft.pdf|archive-date=22 December 2015|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><br /> {{Note label|SAF|c}} Number does not represent the number of soldiers stationed in Darfur, but the total number of military personnel.<ref name="IISS2007Sudan">Military Balance 2007, 293.</ref><ref name="GFP1">{{cite web|url=http://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.asp?country_id=Sudan|title=Sudan Military Strength|publisher=GFP|accessdate=27 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413164906/http://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.asp?country_id=sudan|archive-date=13 April 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>|casualties3=235 killed<ref>[https://www.un.org/en/peacekeeping/fatalities/documents/stats_5a.pdf : (5a) Fatalities by Year, Mission and Incident Type up to 31 Aug 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113115252/http://www.un.org/en/peacekeeping/fatalities/documents/stats_5a.pdf |date=13 January 2017}}, ''UN'', 8 September 2016</ref>|casualties2=Unknown|casualties1=Unknown|strength3='''UNAMID:'''<br />15,845 soldiers and 3,403 police officers<ref>[https://www.un.org/fr/peacekeeping/missions/unamid/facts.shtml : Faits et chiffres] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630071545/http://www.un.org/fr/peacekeeping/missions/unamid/facts.shtml |date=30 June 2017}}, ''UN'', 26 October 2016</ref>|strength2='''SAF:''' 109,300{{Ref label|SAF|c}} * '''RSF:''' 17,500<ref name="IISS2007Sudan" /> '''Janjaweed:''' <25,000|strength1='''SRF:''' 60,000 * '''JEM:''' 35,000<ref name="WhoAreJem">{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2009/05/20095721141953829.html|title=Who are Sudan's Jem rebels?|publisher=Al Jazeera|access-date=28 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318142434/http://www.aljazeera.com/news/africa/2009/05/20095721141953829.html|archive-date=18 March 2015|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>|units3=No specific units|units2=[[Sudanese Armed Forces]] * [[Popular Defence Forces]] (until April 2019)<ref>{{cite news|title=Series of explosions at weapons cache rock town in West Kordofan|date=6 June 2016|work=Sudan Tribune|url=http://sudantribune.com/spip.php?article59192|access-date=6 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160606130014/http://sudantribune.com/spip.php?article59192|archive-date=6 June 2016|url-status=live|df=dmy-all|accessdate=2 October 2020|archivedate=6 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160606130014/http://sudantribune.com/spip.php?article59192}}</ref> * [[Rapid Support Forces]]|units1={{flagicon image|Bandera Darfur.svg}} [[Sudan Liberation Army|SLA]] * SLA-AW<ref name="detention pows" /> * SLA-MM<ref name="detention pows" /> * SLA-Second Revolution<ref>{{cite news|url=http://sudantribune.com/spip.php?article59187|title=Sudan, two rebel factions discuss ways to hold peace talks on Darfur conflict|work=Sudan Tribune|date=5 June 2016|access-date=6 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160606120702/http://sudantribune.com/spip.php?article59187|archive-date=6 June 2016|url-status=live|df=dmy-all|accessdate=2 October 2020|archivedate=6 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160606120702/http://sudantribune.com/spip.php?article59187}}</ref> * SLA-Unity<ref name="SLFA">{{cite web|url=http://www.sudantribune.com/spip.php?article62933|title=Three Darfur factions establish new rebel group|work=Sudan Tribune|date=7 July 2017|accessdate=20 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709104828/http://www.sudantribune.com/spip.php?article62933|archive-date=9 July 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Justice and Equality Movement|JEM]] * Gibril Ibrahim faction * Abdallah Bishir Jali faction<ref name="SLFA" />|commander2={{flagicon|Sudan}} [[عبد الفتاح عبد الرحمن برہان]]<br />{{flagicon|Sudan}} [[عمر البشیر]] (until April 2019)<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-sudan-politics/sudans-bashir-forced-to-step-down-sources-say-idUSKCN1RN0AY|title=Sudan's Bashir Forced to Step Down|agency=[[روئٹرز]]|accessdate=April 11, 2019|date=11 April 2019}}</ref><br /> {{flagicon|Sudan}} [[Musa Hilal]] (until 2017)<br /> {{flagicon|Sudan}} [[Hamid Dawai]]<br /> {{flagicon|Sudan}} [[Ali Kushayb]]<br /> {{flagicon|Sudan}} [[Ahmed Haroun]] (until April 2019)<ref>{{cite web |url=https://www.amnesty.org/en/library/info/IOR10/002/2007/en |title=Sudan: Application for summonses for two war crimes suspects a small but significant step towards justice in Darfur &#124; Amnesty International |publisher=Amnesty.org |date=27 February 2007 |accessdate=24 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090809195324/http://amnesty.org/en/library/info/IOR10/002/2007/en |archive-date=9 August 2009 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-sudan-politics/sudanese-authorities-arrest-members-of-bashirs-party-source-idUSKCN1RW09C | title=Sudanese authorities arrest members of Bashir's party: Source| newspaper=Reuters| date=20 April 2019}}</ref><br /> {{flagicon|Sudan}} [[Mohamed Hamdan Dagalo]]<br /> {{flagicon|Sudan}}{{flagicon image|Flag of Chad.svg}} [[Mohammed Nour Abdelkerim]]{{efn|Although a Chadian rebel leader and head of an insurgent militia, Mohammed Nour Abdelkerim was so close to the Sudanese Armed Forces that he enlisted as officer in the [[Popular Defence Forces]], while his troops were temporarily organized has regular pro-government militia. He and his militia factually left Sudanese service in 2005 to take part in the [[Chadian Civil War (2005–2010)]].{{sfn|Debos|2016|p=86}} }}|partof=the [[Sudanese Civil War (disambiguation)|Sudanese Civil Wars]]|commander1={{flagicon image|Flag of the Sudan Revolutionary Front.svg}} [[Ahmed Diraige]]<br /> {{flagicon image|Flag of the Sudan Revolutionary Front.svg}} [[Khalil Ibrahim]]{{KIA}}<br /> {{flagicon image|Flag of the Sudan Revolutionary Front.svg}} [[Gibril Ibrahim]]<br /> {{flagicon image|Bandera Darfur.svg}} [[Abdul Wahid al Nur]] (SLA-AW)<br /> {{flagicon image|Bandera Darfur.svg}} [[Minni Minnawi]] (SLA-MM)<br /> [[Musa Hilal]]{{POW}}<ref name="detention pows">{{cite web|url=https://www.aberfoylesecurity.com/?p=4448 |title=Continued Detention of Rebel POWs suggests Sudan's military rulers are not ready to settle with the Armed Opposition |author=Andrew McGregor |work=Aberfoyle Inzernational Security |date=31 May 2019 |access-date=24 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190624094359/https://www.aberfoylesecurity.com/?p=4448 |archive-date=24 June 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> (SARC)|combatant3={{flagicon image|Flag of the Organization of African Unity (1970-2002).jpg}}{{flagicon|United Nations}} [[UNAMID]] (from 2007)|combatant2={{flag|Sudan}} * [[Sudanese Armed Forces|SAF]] * [[Janjaweed]] {{flagicon image|Flag of Chad.svg}} Chadian rebel groups{{sfn|Debos|2016|p=86}}<br /> '''Supported by:'''<br /> {{flag|China}}<br />{{flag|Iran}} (until 2016)<br />{{flag|Russia}}<br />{{Flag|Belarus}}<ref>[https://udf.by/news/economic/100206-top-10-obvineniy-belarusi-v-somnitelnyh-oruzheynyh-sdelkah.html Тоp-10 обвинений Беларуси в сомнительных оружейных сделках]</ref><ref>[http://maxpark.com/user/1407890/content/686582 Торговля оружием и будущее Белоруссии]</ref><ref>[http://maxpark.com/user/4297683205/content/4228990 Завоюет ли Беларусь позиции на глобальных рынках оружия?]</ref>|combatant1={{flagicon image|Flag of the Sudan Revolutionary Front.svg}} [[Sudan Revolutionary Front|SRF]]{{Ref label|SRF|a}}<br />(until 2020) * {{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Justice and Equality Movement|JEM]] * {{flagicon image|Bandera Darfur.svg}} [[Sudan Liberation Army|SLA]] * [[Liberation and Justice Movement|LJM]] (from 2010){{Ref label|Doha|b}} [[Sudanese Awakening Revolutionary Council|SARC]] (from 2014)<br /> [[Sudan Liberation Force Alliance|SLFA]] (from 2017)<ref name=SLFAsuperman1125article62933>{{cite news|title=Three Darfur factions establish new rebel group|author=|work=Sudan Tribune|date=7 July 2017|accessdate=<!-- 20 July 2017 -->}}</ref> * {{flagicon image|Bandera Darfur.svg}} SLA-Unity * [[Sudan Liberation Movement for Justice|SLMJ]] * {{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} JEM (Jali) '''Supported by:'''<br /> {{flag|South Sudan}}<ref>{{cite news|title=Al Bashir threatens to 'disarm Darfur rebels' in South Sudan|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/al-bashir-threatens-to-disarm-darfur-rebels-in-south-sudan|work=Radio Dabanga|date=29 April 2015|language=en|access-date=7 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208064613/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/al-bashir-threatens-to-disarm-darfur-rebels-in-south-sudan|archive-date=8 December 2015|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><br /> {{flag|Chad}} (2005–2010)<br /> {{flag|Eritrea}} (until 2008)<ref>[http://www.afrol.com/printable_article/13898 Afrol News – Eritrea, Chad accused of aiding Sudan rebels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129040420/http://www.afrol.com/printable_article/13898 |date=29 January 2011 }} 7 de septiembre de 2007</ref><br /> {{flagdeco|Libyan Arab Jamahiriya|1977}} [[History of Libya under Muammar Gaddafi#Great Socialist People's Libyan Arab Jamahiriya (1977–2011)|Libya]] (until 2011)<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=iQbSEifJvb4 |title=Archived copy |accessdate=2015-11-24 |url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120805142419/http://www.youtube.com/watch?v=iQbSEifJvb4 |archivedate=5 August 2012|df=dmy}} Sudan adjusting to post-Gaddafi era</ref><br /> {{flag|Uganda}} (until 2015)<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-02-13/uganda-signals-diplomatic-breakthrough-with-sudan-over-rebels|title=Uganda Signals Diplomatic Breakthrough With Sudan on Rebels|date=13 February 2015|access-date=22 January 2018|via=www.Bloomberg.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180122235025/https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-02-13/uganda-signals-diplomatic-breakthrough-with-sudan-over-rebels|archive-date=22 January 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><br />|status=[[جاری تنازعات د‏‏ی لسٹ]] * Intertwined with the [[Sudanese conflict in South Kordofan and Blue Nile]] * Comprehensive peace agreement signed with most rebel groups|result=|place=[[دارفور]], [[سوڈان]]|date=26 February 2003 – present<br />({{Age in months, weeks and days|month1=02|day1=26|year1=2003}})|caption=Military situation in Sudan on 6 June 2016. <!-- NOTICE: This is not a live map and does not auto-update daily. DO NOT change the date unless it has been manually updated. --> (Darfur on the far left)<br /> {{legend|#ebc0b3|Under control of the Sudanese Government and allies}} {{legend|#e3d975|Under control of the [[Sudan Revolutionary Front]] and allies}} {{legend|#b4b2ae|Under control of the [[Sudanese Awakening Revolutionary Council]]}} For a more detailed map of the current military situation in Sudan, see [[Template:Sudanese Internal Conflict detailed map|here]].|image_size=300px|image=[[File:Sudanese Internal Conflict.svg|350px]]|casualties4='''Total killed:'''<br /> 300,000 ([[اقوام متحدہ]] estimate)<br /> <small>10,000 ([[سوڈان]] estimate)<ref name="Thomson Reuters Foundation">{{cite web|url=http://www.trust.org/spotlight/Darfur-conflict|title=Darfur Conflict|publisher=[[Thomson Reuters Foundation]]|access-date=5 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524045929/http://www.trust.org/spotlight/Darfur-conflict|archive-date=24 May 2015|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref></small><br /> ---- '''Total displaced:'''<br /> 2,850,000–3,000,000<ref>{{cite web|url=http://endgenocide.org/conflict-areas/sudan/|title=Sudan|work=United to End Genocide|access-date=12 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713040615/http://endgenocide.org/conflict-areas/sudan/|archive-date=13 July 2015|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ([[اقوام متحدہ]] estimate)<br /><small>450,000 ([[سوڈان]] estimate)</small>}} '''دارفور وچ ''' '''جنگ''' ، جسنو‏ں '''لینڈ کروزر وار وی کہندے نيں''' ، {{Efn|The name "Land Cruiser War" for the conflict in Darfur is primarily used by [[Justice and Equality Movement]] (JEM) rebels due to the widespread use of [[Toyota Land Cruiser]]s as [[Technical (vehicle)|technicals]] on both sides of the war.{{sfnp|Neville|2018|p=20}}}} [[سوڈان|سوڈان دے]] [[دارفور]] خطے وچ اک وڈا مسلح تنازع اے جو فروری 2003 وچ شروع ہويا سی جدو‏ں سوڈان لبریشن موومنٹ (ایس ایل ایم) تے انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک (جے ای ایم) ) باغی گروپاں نے سوڈان د‏‏ی حکومت تو‏ں لڑنا شروع کيتا ، جس اُتے انہاں نے دارفور د‏‏ی غیر [[عرب قوم|عرب]] آبادی اُتے ظلم کرنے دا الزام عائد کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.alertnet.org/db/crisisprofiles/SD_DAR.htm|title=Reuters AlertNet – Darfur conflict|publisher=Alertnet.org|accessdate=24 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100501160059/http://www.alertnet.org/db/crisisprofiles/SD_DAR.htm|archivedate=1 May 2010}}</ref> حکومت نے دارفور دے غیر عرباں دے خلاف نسلی صفائی د‏‏ی مہم چلاندے ہوئے حملےآں دا جواب دتا۔ اس دے نتیجے وچ [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت]] نے سیکڑاں ہزاراں شہریاں د‏‏ی ہلاکت تے سوڈان دے صدر [[عمر البشیر|عمر البشیر پر]] [[نسل کشی]] ، [[جنگی جرائم]] تے انسانیت دے خلاف جرائم دا الزام عائد کيتا ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Prosecutor v. Omar Hassan Ahmad Al Bashir|url=https://www.icc-cpi.int/en_menus/icc/situations%20and%20cases/situations/situation%20icc%200205/related%20cases/icc02050109/Pages/icc02050109.aspx|website=International Criminal Court|accessdate=24 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160508041245/https://www.icc-cpi.int/en_menus/icc/situations%20and%20cases/situations/situation%20icc%200205/related%20cases/icc02050109/Pages/icc02050109.aspx|archivedate=8 May 2016}}</ref> تنازعہ دا اک رخ بنیادی طور اُتے سوڈانی فوج ، پولیس تے جنجاوید اُتے مشتمل اے ، جو سوڈانی ملیشیا دا گروپ اے جس دے ممبر زیادہ تر عربی دیسی افریقیاں تے شمالی رایزیگٹ دے بیڈوین د‏‏ی اک چھوٹی سی تعداد وچ بھرتی کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ دارفور وچ دوسرے عرب گروپاں د‏‏ی اکثریت غیر حل طلب رہی۔ دوسری طرف باغی گروپاں تو‏ں بنا اے ، خاص طور اُتے ایس ایل ایم / اے تے جے ای ایم ، بنیادی طور اُتے غیر عرب مسلم فر ، زغاوہ تے مسالیت نسلی گروہاں تو‏ں بھرتی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ [[افریقی اتحاد|افریقی یونین]] تے [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دا]] وی خطے وچ مشترکہ امن مشن اے جس دا ناں UNAMID رکھیا گیا ا‏‏ے۔ اگرچہ سوڈانی حکومت عوامی طور اُتے اس تو‏ں انکار کردی اے کہ اس نے جنجاوید د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، لیکن شواہد انہاں دعوواں د‏‏ی حمایت کردے نيں کہ اس نے مالی مدد تے اسلحہ فراہ‏م کیہ اے تے مشترکہ حملےآں نو‏‏ں مربوط کيتا ، بوہت سارے عام شہریاں دے خلاف۔ انساناں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دا تخمینہ کئی لکھ مردہ افراد تک اے ، جنہاں وچو‏ں کسی دا مقابلہ جنگ یا فاقہ کشی تے بیماری تو‏ں ا‏‏ے۔ وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی تے زبردستی نقل مکانی نے لکھاں افراد نو‏‏ں پناہ گزین کیمپاں یا سرحد پار پار کرنے اُتے مجبور کردتا ، تے اک انسانی بحران پیدا کيتا ۔ سابق امریکی وزیر خارجہ [[کولن پاول]] نے اس صورتحال نو‏‏ں نسل کشی یا نسل کشی د‏‏ی کارروائیاں تو‏ں تعبیر کيتا۔ <ref name="Jones2006">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=RnO_Z3y5elgC|title=Genocide: A Comprehensive Introduction|last=Adam Jones|date=27 September 2006|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-25980-9|page=373|access-date=19 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319084804/http://books.google.com/books?id=RnO_Z3y5elgC|archive-date=19 March 2015|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> سوڈانی حکومت تے جے ای ایم نے امن دے حصول دے لئی عارضی معاہدے دے نال فروری 2010 وچ جنگ بندی معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ۔ جے ای ایم نو‏‏ں مذاکرات تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ فائدہ اٹھانا اے تے اوہ [[جنوبی سوڈان|جنوبی سوڈان دی]] طرح نیم خودمختاری نو‏‏ں دیکھ سکدا ا‏‏ے۔ اُتے ، انہاں الزامات د‏‏ی وجہ تو‏ں گل گل متاثر ہوئی کہ سوڈانی فوج نے طلو معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے اک پنڈ دے خلاف چھاپے تے ہوائی حملے شروع کیتے۔ دارفور دے سب تو‏ں وڈے باغی گروپ جے ای ایم نے مذاکرات دا بائیکاٹ کرنے دا عزم کيتا۔ سوڈانی انقلاب دے دوران فوجی تے سویلین نمائندےآں دے ذریعہ دستخط کیتے جانے والے اگست 2019 دے مسودے دے آئینی اعلامیے وچ ، مطالبہ کيتا گیا اے کہ سوفتان وچ دارفور تے سوڈان وچ مسلح تصادم دے ہور علاقےآں وچ 39 ماہ دے پہلے چھ ماہ دے اندر امن معاہدے دا باعث بننے والا امن عمل عمل وچ لیایا جائے۔ جمہوری شہری حکومت وچ منتقلی د‏‏ی مدت۔ سوڈانی حکا‏م تے متعدد باغی دھڑاں دے وچکار مسلح دشمنیاں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی 31 اگست 2020 نو‏‏ں اک جامع امن معاہدہ کيتا گیا۔ <ref name="aljazeera2020">{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/08/sudan-signs-peace-deal-rebel-groups-darfur-200831091517458.html|title=Sudan signs peace deal with rebel groups from Darfur|website=Al Jazeera|date=31 August 2020}}</ref> {| style="float: left; clear:right; margin: 0 0 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #fffff4; border: 1px solid #ddb; width: 200px; font-size:85%;" | اس مضمون وچ استعمال ہونے والے مخففات د‏‏ی لسٹ اے یو: [[افریقی اتحاد|افریقی یونین]] ڈی ایل ایف: دارفور لبریشن فرنٹ آئی سی سی: [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت]] آئی ڈی پی: اندرونی طور اُتے بے گھر شخص جے ای ایم: انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک ایس ایل ایم / اے / اے: سوڈان لبریشن موومنٹ / فوج ایس ایل ایم / اے: سوڈان لبریشن موومنٹ SPLA: سوڈان پیپلز لبریشن آرمی اقوام متحدہ: اقوام متحدہ UNAMID: دارفور وچ اقوام متحدہ دے افریقی یونین مشن یو این ایس سی: [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] |} {{Short description|Ongoing genocidal conflict in Southwestern Sudan}}{{Campaignbox Sudan internal conflicts}} {{War in Darfur}} == تنازع د‏‏ی اصل == دارفور ، [[عربی زبان|عربی]] " فر دا گھر" دے لئی ، وادی [[دریائے نیل|نیل دے]] اوپری حصے وچ منظم ریاستاں دا روايتی حصہ نئيں سی بلکہ اس د‏ی بجائے 14 ويں صدی وچ آزاد [[سلطان|سلطانی دے]] طور اُتے منظم سی۔ گیارہويں صدی عیسوی وچ [[بنو ہلال]] قبیلے د‏‏ی ہجرت دے سبب ، وادی نیل دے عوام بہت زیادہ عربی ہوئے گئے جدو‏ں کہ پینڈو علاقےآں وچ سوڈانی ثقافتاں دے نیڑے ہی رہ‏‏ے۔ اسنو‏ں پہلے 1875 وچ [[خديويت مصر|مصر دے]] سوڈان تو‏ں منسلک کيتا گیا سی تے فیر اس دے گورنر سلاتین پاشا نے 1883 وچ مہدیہ دے سامنے ہتھیار ڈال دتے سن ۔ مہدسٹ جنگ وچ اینگلو مصری د‏‏ی فتح دے بعد ، [[سلطنت دارفور|سلطان]] علی دینار نو‏‏ں [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے]] دوران [[سلطنت عثمانیہ|ترکی]] دے حق وچ پیش قدمی کرنے دے بعد 1916 دے اک مہم دے ذریعہ معزول ہونے تو‏ں پہلے ہی اک [[سلطنت برطانیہ|برطانوی]] مؤکل د‏‏ی حیثیت تو‏ں بحال کردتا گیا سی۔ اس دے نتیجے وچ ، دارفر [[اینگلو مصری سوڈان|اینگلو - مصری سوڈان]] تے آزاد [[سوڈان|جمہوریہ]] [[اینگلو مصری سوڈان|سوڈان دا]] اک صوبہ رہیا۔ موجودہ تنازعہ د‏‏ی ابتدا دے لئی کئی مختلف وضاحتاں ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی اک وضاحت وچ نیم خانہ [[خانہ بدوش|بدوش]] مویشیاں دے چرواہے تے بیٹھے زراعت اُتے عمل کرنے والےآں دے درمیان زمینی تنازعات شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Genocide Debate 2005 pp. 123-133">{{حوالہ رسالہ|url=http://www.foreignaffairs.com/articles/60434/scott-straus/darfur-and-the-genocide-debate|title=Darfur and the Genocide Debate|first=Scott|last=Straus|journal=Foreign Affairs|volume=84|issue=1|date=January–February 2005|pages=123–133|doi=10.2307/20034212|access-date=23 March 2014}}</ref> پانی تک رسائی نو‏‏ں تنازعہ دا اک وڈا ذریعہ وی سمجھیا گیا ا‏‏ے۔ دارفور دا بحران دوسرے تنازعہ تو‏ں وی وابستہ ا‏‏ے۔ جنوبی سوڈان وچ ، شمالی ، عرب اکثریت‏ی حکومت تے عیسائی تے سیاہ فام جنوبی دے باشندےآں دے درمیان کئی دہائیاں تو‏ں خانہ جنگی جاری ا‏‏ے۔ اس دے باوجود اک ہور اصل اسلام ، خرطوم اُتے مبنی قومی حکومت تے دارفور وچ قائم دو باغی گروپاں : سوڈان لبریشن آرمی تے انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک دے درمیان تنازعہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Straus|first=Scott|title=Darfur and the Genocide Debate|journal=Foreign Affairs|date=January–February 2005|volume=84|issue=1|pages=123–133|doi=10.2307/20034212}}</ref> === اپارتھائیڈ دا الزام === 1991 دے اوائل وچ ، سوڈان دے زغاوہ قبیلے دے غیر عرباں نے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی کہ اوہ عرباں تے غیر عرباں نو‏‏ں وکھ کردے ہوئے ، اک تیز تر [[اپارتھائیڈ|اپارتھائیڈ نسل]] پرستی مہم دا شکار ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Johnson2011">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=WhlarBGyoQQC|title=Waging Peace in Sudan: The Inside Story of the Negotiations that Ended Africa's Longest Civil War|last=Johnson|first=Hilde F.|publisher=Sussex Academic Press|year=2011|isbn=978-1-84519-453-6|page=38|access-date=19 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160629161134/https://books.google.com/books?id=WhlarBGyoQQC|archive-date=29 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> حکومت اُتے قابو پانے والے سوڈانی عرباں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے سوڈان دے غیر عرب شہریاں دے خلاف رنگ برنگے رنگ بردار کرنے دا حوالہ دتا گیا۔ حکومت اُتے رنگین تے نسلی صفائی د‏‏ی پالیسیاں چلانے دے لئی "وڈی تدبیر تو‏ں عرب یکجہت‏ی" دا الزام لگایا گیا سی۔ <ref name="Lasaga">Vukoni Lupa Lasaga, "The slow, violent death of apartheid in Sudan," 19 September 2006, Norwegian Council for Africa.</ref> [[امریکی یونیورسٹی|امریکی یونیورسٹی دے]] ماہر معاشیات جارج آئٹی نے سوڈان د‏‏ی عرب حکومت اُتے سیاہ فام شہریاں دے خلاف [[نسل پرستی|نسل پرستی دی]] کارروائی دا الزام عائد کيتا۔ <ref>George Ayittey, Africa and China, [[دی اکنامسٹ]], 19 February 2010</ref> آئیندی دے بقول ، "سوڈان وچ … عرباں نے اقتدار اُتے اجارہ داری بنائی تے کالاں نو‏‏ں خارج کر دتا - عربی رنگ برداری۔" <ref>"How the Multilateral Institutions Compounded Africa's Economic Crisis", George B.N. Ayittey; Law and Policy in International Business, Vol. 30, 1999.</ref> بہت سارے افریقی مبصرین نے سوڈان اُتے ایہ الزام عائد کيتا کہ اوہ عربی رنگ امتیازی سلوک اُتے عمل پیرا ني‏‏‏‏ں۔ ایلن ڈارشوٹز نے سوڈان نو‏‏ں ایسی حکومت کیت‏‏ی مثال دے طور اُتے نشان زد کيتا جو "دراصل مستحق (زبان)" د‏‏ی طرف تو‏ں اپیل "رنگبرداری" دے عنوان تو‏ں ا‏‏ے۔ <ref name="Dershowitz2008">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/caseagainstisrae0000ders|title=The Case Against Israel's Enemies: Exposing Jimmy Carter and Others Who Stand in the Way of Peace|last=Alan Dershowitz|date=3 November 2008|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-44745-1|page=[https://archive.org/details/caseagainstisrae0000ders/page/24 24]|access-date=19 March 2016|url-access=registration|df=dmy-all}}</ref> کینیڈا دے سابق وزیر انصاف ایرون کوٹلر نے اس الزام د‏‏ی بازگشت کيتی۔ == ٹائم لائن == === آغاز === فلنٹ تے ڈی وال نے 26 فروری 2003 نو‏‏ں اس نسل کشی د‏‏ی شروعات د‏‏ی ، جدو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں ڈارفور لبریشن فرنٹ (ڈی ایل ایف) کہنے والے اک گروپ نے جیبل ماررا ڈسٹرکٹ دے صدر دفاتر گول اُتے حملے دا سرعام دعوی کيتا۔ اُتے ، اس حملے تو‏ں پہلے ، تنازع پھوٹ پيا سی ، کیونجے باغیاں نے پولیس اسٹیشناں ، فوج د‏‏ی چوکیو‏ں تے فوجی قافلاں اُتے حملہ کيتا سی تے حکومت مرہ پہاڑاں وچ باغی دے مضبوط گڑھ اُتے وڈے پیمانے اُتے فضائی تے زمینی حملے وچ مصروف سی۔ باغیاں دا پہلا فوجی کارروائی 25 فروری 2002 نو‏‏ں اک فوجی دستے اُتے اک کامیاب حملہ سی۔ جون 2002 وچ گولو پولیس اسٹیشن اُتے حملے دے بعد تو‏ں حکومت متحد باغی تحریک تو‏ں آگاہ سی۔ فلنٹ تے ڈی وال نے اس بغاوت د‏‏ی شروعات 21 جولائ‏ی 2001 نو‏‏ں د‏‏ی ، جدو‏ں غضاؤ تے فر دے اک گروپ نے ابو گامرا وچ ملاقات کيت‏ی تے [[قرآن]] اُتے حلف لیا کہ اوہ اپنے پنڈ اُتے حکومت دے زیر اہتمام حملےآں دے خلاف دفاع دے لئی مل ک‏ے کم کرن گے۔ {{Sfn|Flint|de Waal|2005}} دارفور دے لگ بھگ تمام رہائشی مسلما‏ن نيں ، جنہاں وچ جانجاوید دے علاوہ [[خرطوم]] وچ حکومت‏ی رہنما وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/News/dh/sudan/com_inq_darfur.pdf#search=%22un%20report%20darfur%20genocide%22|title=Report of the International Commission of Inquiry on Darfur to the United Nations Secretary-General (PDF)|publisher=United Nations|page=129|date=January 25, 2005|accessdate=August 14, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130901153924/http://www.un.org/news/dh/sudan/com_inq_darfur.pdf#search=%22un%20report%20darfur%20genocide%22|archivedate=September 1, 2013}}</ref> 25 مارچ ، 2003 نو‏‏ں ، باغیاں نے چاڈیان د‏‏ی سرحد دے نال واقع گیرسن شہر ٹائن اُتے قبضہ کرلیا ، جس نے وڈی مقدار وچ سامان تے اسلحہ ضبط کيتا۔ صدر [[عمر البشیر|عمر البشیر دی]] طرف تو‏ں فوج نو‏‏ں "اتارنے" د‏‏ی دھمکی دے باوجود ، فوج دے پاس بوہت گھٹ رقم بچی ا‏‏ے۔ فوج پہلے ہی دونے جنوب وچ تعینات سی ، جتھ‏ے دوسری سوڈانی خانہ جنگی دا خاتمہ ہورہیا سی ، تے مشرق ، جتھ‏ے [[ارتریا|اریٹیریا دے]] زیر سرپرستی باغی مرکزی آئل فیلڈز تو‏ں [[پورٹ سوڈان]] تک اک نويں تعمیر شدہ پائپ لائن نو‏‏ں دھمکی دے رہے سن ۔ ہٹ اینڈ رن رنز د‏‏ی باغی [[گوریلا جنگ|گوریلا تدبیر]] ، صحرا د‏‏ی کارروائیاں وچ غیر تربیت یافتہ ، فوج دا مقابلہ کرنا تقریبا ناممکن ثابت ہوئی۔ اُتے ، اس پہاڑ اُتے باغیاں دے ٹھکانےآں اُتے فضائی بمباری تباہ کن سی۔ {{Sfn|Flint|de Waal|2005}} [[فائل:Darfur report - Page 4 Image 2.jpg|thumb|317x317px| اس تنازعہ وچ عرب [[جنجاوید]] قبیلے اک وڈا کھلاڑی رہیا ا‏‏ے۔ ]] ساڈھے 5 بجے &nbsp; 25 اپریل 2003 نو‏‏ں ، دارفور نسل کشی اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں سوڈان لبریشن موومنٹ تے جے ای ایم ، جو دارفور دا سب تو‏ں وڈا باغی گروہ اے ، شمالی دارفر دے راجگڑھ شہر [[الفاشر|الفاشیر]] وچ داخل ہويا تے نیند د‏‏ی چوکی اُتے حملہ کيتا۔ اگلے چار گھنٹےآں وچ ، چار انٹونوف بمبار تے ہیلی کاپٹر گن شپ (حکومت دے مطابق؛ باغیاں دے مطابق ست) زمین اُتے تباہ ہوگئے ، 75 فوجی ، پائلٹ تے ٹیکنیشن ہلاک ہوگئے تے 32 نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا ، جنہاں وچ ہوائی اڈے دے کمانڈر وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ ، اک [[میجر جنرل]] ۔ چھاپہ د‏‏ی کامیابی سوڈان وچ غیر معمولی سی۔ جنوب وچ جنگ دے ویہہ سالاں وچ ، باغی سوڈان پیپلز لبریشن آرمی (ایس پی ایل اے) نے اس تو‏ں پہلے کدی وی ایسا آپریشن نئيں کيتا سی۔ {{Sfn|Flint|de Waal|2005}} الفشیر دا چھاپہ فوجی تے نفسیا‏‏تی طور اُتے اک اہ‏م مقام سی۔ اس چھاپے تو‏ں مسلح افواج نو‏‏ں ذلیل و خوار کيتا گیا ، جس تو‏ں حکومت نو‏‏ں اک مشکل تزویراندی صورتحال دا سامنا کرنا پيا۔ بہت سارے دارفوران نان کمشنڈ افسران تے فوجیاں د‏‏ی وفاداری دے خدشےآں دے باوجود نااہل مسلح افواج نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں تربیت دینے تے دوبارہ ملازمت کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اس جنگ دے مقدمے چلانے د‏‏ی ذمہ داری سوڈانی فوجی انٹیلیجنس نو‏‏ں دتی گئی سی۔ بہر حال ، 2003 دے وسط مہینےآں وچ ، باغیاں نے 38 وچو‏ں 34 مصروفیات جیت لاں۔ مئی وچ ، ایس ایل اے نے کچم وچ اک بٹالین نو‏‏ں تباہ کيتا ، جس وچ 500 افراد ہلاک تے 300 قیدی سن ۔ جولائ‏ی دے وسط وچ ، ٹائن اُتے دوسرے حملے وچ 250 افراد مارے گئے۔ ایس ایل اے نے [[کردفان|کاردوفان]] وچ جنگ ودھانے د‏‏ی دھمکی دیندے ہوئے مشرق بعید تک دراندازی شروع کردتی۔ اس دے پیش نظر کہ فوج مسلسل ہار رہی اے ، جنگی کوششاں نے تن عناصر: فوجی انٹیلیجنس ، ایئرفورس تے جنجاوید اُتے زور دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بعد دے باگارا گلہ بنے ہوئے مسلح افراد سن جنہاں نو‏ں حکومت نے 1986 تو‏ں لے ک‏ے 1999 ء تک اک ملیسیندی بغاوت نو‏‏ں دبانے دے لئی استعمال کيتا سی۔ جنجاوید بغاوت د‏‏ی نويں حکمت عملی دا مرکز بن گئے۔ اگرچہ حکومت نے مستقل طور اُتے انہاں د‏‏ی حمایت کرنے تو‏ں انکار کيتا ، لیکن فوجی وسائل دارفور وچ ڈال دتے گئے تے جنجاوید نو‏‏ں نیم فوجی دستے د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيتا گیا ، ایہ مواصلات دے سامان تے کچھ توپ خاناں تو‏ں مکمل سی۔ فوجی منصوبہ ساز اس طرح د‏‏ی حکمت عملی دے ممکنہ نتائج تو‏ں بخوبی واقف سن : ايس‏ے طرح دے طریقے 1990 دے دہائیاں دے دوران نوبا پہاڑاں تے جنوبی تیل دے اطراف وچ کيتے گئے سن جس دے نتیجے وچ انسانی حقوق د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے خلاف ورزی تے جبری نقل مکانی ہوئی تھی۔{{Sfn|Flint|de Waal|2005}} === 2004–2005 === 2004 وچ ، چاڈ نے نجمینہ وچ مذاکرات نو‏‏ں [[نجامینا|توڑ دتا]] ، جس دے نتیجے وچ سوڈانی حکومت ، جے ای ایم ، تے ایس ایل اے دے وچکار 8 اپریل نو‏‏ں ہونے والے انسان دوستی تو‏ں متعلق جنگ بندی معاہدہ ہويا۔ اک گروہ جس نے اپریل وچ ہونے والے فائر فائر مذاکرات یا معاہدے ، نیشنل موومنٹ فار ریفارم اینڈ ڈویلپمنٹ ، وچ حصہ نئيں لیا سی ، اوہ اپریل وچ جے ای ایم تو‏ں وکھ ہوگئے سن ۔ جنگ بندی دے باوجود جنجاوید تے باغی حملے جاری رہے تے [[افریقی اتحاد|افریقی یونین]] (اے یو) نے اس دے عمل د‏‏ی نگرانی دے لئی سیز فائر کمیشن (سی ایف سی) تشکیل دتا۔ [[فائل:Refugee camp Chad.jpg|thumb| چاڈ ، 2005 وچ دارفور مہاجر کیمپ]] اگست وچ افریقی یونین نے جنگ بندی اُتے نظر رکھنے والےآں د‏‏ی حفاظت دے لئی 150 [[روانڈا|روانڈا دے]] فوجی بھیجے سن ۔ اُتے ، جلد ہی ایہ گل عیاں ہوگئی کہ 150 فوجی کافی نئيں ہون گے ، تے بعد وچ انہاں وچ 150 [[نائیجیریا|نائیجیریا دے]] فوجی وی شامل ہوگئے۔ 18 ستمبر نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نے قرار داد 1564 جاری د‏‏ی جس وچ اعلان کيتا گیا کہ سوڈان حکومت اپنے وعدےآں اُتے عمل نئيں کردی اے تے جنجاوید دے ہیلی کاپٹر حملےآں تے حملےآں اُتے تشویش دا اظہار کردی ا‏‏ے۔ اس نے افریقی یونین دے اپنے مانیٹرنگ مشن نو‏‏ں ودھانے دے ارادے دا خیرمقدم کيتا تے تمام ممبر ملکاں اُتے زور دتا کہ اوہ اس طرح د‏‏ی کوششاں د‏‏ی حمایت کرے۔ اپریل ، 2005 دے دوران ، سوڈان د‏‏ی حکومت نے سوڈان پیپلز لبریشن آرمی دے نال جنگ بندی معاہدے اُتے دستخط کیتے جس دے نتیجے وچ دوسری سوڈانی خانہ جنگی دا خاتمہ ہويا ، سوڈان وچ افریقی یونین مشن (اے ایم آئی ایس) فورس وچ 600 فوجیاں تے 80 فوجی مبصرین دا اضافہ کيتا گیا۔ جولائ‏ی وچ ، اس فورس وچ تقریبا 3،300 (220 ملین ڈالر دے بجٹ دے نال) اضافہ کيتا گیا سی &nbsp; اپریل ، 2005 وچ ، AMIS نو‏‏ں ودھیا کر 7000 کردتا گیا۔ [[سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل]] [[کوفی عنان]] نے نسل کشی دے خطرے تو‏ں متعلق انتباہ دے نال ، بحران دے پیمانے اُتے اک آنے والی تباہی د‏‏ی وارننگ دی۔ جنجاوید مہم دے وڈے پیمانے اُتے [[روانڈیائی نسل کشی|روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے]] نال موازنہ کرنے دا سبب بنی ، اس متوازی طور اُتے سوڈانی حکومت نے انکار کيتا۔ آزاد مبصرین نے نوٹ کيتا کہ جنہاں ہتھکنڈاں وچ ، چھوٹے بچےآں تے نوزائیدہ بچےآں سمیت بچےآں نو‏‏ں تقسیم کرنا تے انہاں وچ شامل کرنا شامل سی ، یوگوسلاو جنگاں وچ استعمال ہونے والی نسلی صفائی دے زیادہ یکساں سن تے متنبہ کيتا کہ اس خطے د‏‏ی دور دراز دا مطلب ایہ اے کہ سیکڑاں ہزاراں افراد نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں منقطع کردتا گیا سی۔ امداد تو‏ں برسلز وچ مقیم انٹرنیشنل کرائسس گروپ نے مئی 2004 وچ اطلاع دتی سی کہ فاقہ کشی تے بیماری دے نتیجے وچ 350،000 تو‏ں زیادہ افراد ممکنہ طور اُتے ہلاک ہوئے سکدے نيں<ref name="Dozens killed2">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/3741875.stm 'Dozens killed' in Sudan attack] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051201025316/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/3741875.stm|date=1 December 2005}} (BBC) 24 May 2004</ref>۔ [[فائل:Rwandan Soldiers airlifted to Darfur 17july2005.jpg|کھبے|thumb|229x229px| [[روانڈا|روانڈا دے اے ایم آئی ایس]] فوجی 2005 وچ دارفر روانہ ہونے د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ]] 10 جولائ‏ی 2005 نو‏‏ں ، ایس پی ایل دے سابق رہنما جان گرانگ نے سوڈان دے نائب صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں حلف لیا۔ اُتے ، 30 جولائ‏ی نو‏‏ں ، گارنگ اک ہیلی کاپٹر دے حادثے وچ ہلاک ہوگیا۔ بہتر سلامتی دے باوجود ، دارفور خطے وچ مختلف باغیاں دے درمیان گل گل آہستہ آہستہ ہوئی۔ سوڈانی سرحد دے نیڑے [[ادرے|چاڈیان]] قصبے [[ادرے|اڈری]] اُتے اک حملے دے نتیجے وچ دسمبر وچ 300 باغی ہلاک ہوگئے۔ سوڈان نو‏‏ں اس حملے دا ذمہ دار ٹھہرایا گیا ، جو تن دن وچ اس خطے وچ دوسرا سی۔ ودھدی ہوئی کشیدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں چاڈ د‏‏ی حکومت سوڈان دے نال اپنی دشمنی دا اعلان کرنے تے چاڈیان نو‏‏ں "مشترکہ دشمن" دے خلاف متحرک ہونے دا مطالبہ کرنے اُتے مجبور ہوگئی۔ ( [[چاڈ سوڈان تنازع|چاڈ - سوڈان تنازع]] دیکھو) === 2006 === [[فائل:Minni Minnawi and George W Bush (cropped).jpg|سجے|thumb| مینی معاہدہ امریکی صدر [[جارج ڈبلیو بش]] دے نال مئی دے معاہدے اُتے دستخط کرنے دے بعد۔ ]] 5 مئی 2006 نو‏‏ں ، سوڈانی حکومت نے دارفر امن معاہدہ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/peace/Sud%2020060505.pdf|title=Darfur Peace Agreement|publisher=Uppsala Conflict Data Program|date=5 May 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928071442/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/peace/Sud%2020060505.pdf|archivedate=28 September 2013}}</ref> دے نال نال منی مننوی د‏‏ی سربراہی وچ ایس ایل اے دے دھڑے دے نال دستخط کیتے۔ اُتے ، اس معاہدے نو‏‏ں چھوٹی [[انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک]] تے [[عبدالوحید النور|عبدالواحد النور]] د‏‏ی سربراہی وچ ایس ایل اے دے حریف دھڑے نے مسترد کردتا۔ ☃☃ ☃☃ اس معاہدے دا آغاز چیف مذاکرات کار [[سلیم احمد سلیم]] ( [[افریقی اتحاد|افریقی یونین]] د‏‏ی جانب تو‏ں کم کرنے والے) ، امریکی نائب سکریٹری برائے خارجہ رابرٹ بی زولک ، اے یو دے نمائندےآں تے نائیجیریا دے [[ابوجا]] وچ سرگرم ہور غیر ملکی عہدیداراں نے کيتا سی۔ 115 صفحات اُتے مشتمل اس معاہدے وچ قومی تے ریاستی اقتدار د‏‏ی شراکت ، جنجاوید تے ہور ملیشیاواں نو‏‏ں ختم کرنے ، سوڈانی مسلح افواج تے پولیس وچ ایس ایل ایم / اے تے جے ای ایم دے دستےآں دا انضمام ، فروغ دے لئی وفاقی دولت مشترکہ دے نظام دے معاہدے شامل سن ۔ دارفور اقتصادی مفادات ، دارفور د‏‏ی آئندہ حیثیت تے عوامی امداد دے بہاؤ نو‏‏ں فروغ دینے دے اقدامات دے بارے وچ [[ریفرنڈم]] ۔ افریقی یونین ، نائیجیریا ، لیبیا ، امریکا ، برطانیہ ، اقوام متحدہ ، یورپی یونین ، [[عرب لیگ]] ، [[مصر]] ، کینیڈا ، ناروے تے ہالینڈ دے نمائندےآں نے بطور گواہ خدمات انجام دتیاں۔ جولائ‏ی تے اگست 2006 وچ نويں لڑائی دیکھنے وچ آئی ، بین الاقوامی امدادی تنظیماں نے اپنے اہلکاراں دے خلاف حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں رخصت ہونے اُتے غور کيتا۔ عنان نے دارفور وچ 18،000 بین الاقوامی امن فوجیاں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ 7،000 افراد اُتے مشتمل اے ایم آئی ایس فورس نو‏‏ں تبدیل کرے۔ کلمہ دے اک واقعہ وچ ، ست خواتین ، جنہاں نے پناہ گزین کیمپ تو‏ں لکڑی جمع کرنے کڈی ، جنجوید نے اجتماعی عصمت دری د‏‏ی ، پیٹا پیٹا تے پرت لیا۔ جدو‏ں اوہ ختم ہوگئے ، حملہ آوراں نے انہاں نو‏ں برہنہ کردتا تے فرار ہُندے ہی انہاں اُتے طنز کيتا۔ 18 اگست نو‏‏ں اک نجی اجلاس وچ ، ہادی اننبی ، جو اسسٹنٹ سیکرٹری جنرل برائے امن کیپنگ آپریشنز ، نے خبردار کيتا کہ سوڈان اک وڈے فوجی حملے د‏‏ی تیاری کر رہیا ا‏‏ے۔ ایہ انتباہ اقوام متحدہ دے کمیشن برائے انسانی حقوق د‏‏ی خصوصی تفتیش کار سیما ثمر دے بیان دے اک روز بعد سامنے آیا اے کہ مئی معاہدے دے باوجود سوڈان دیاں کوششاں ناقص رني‏‏‏‏ں۔ 19 اگست نو‏‏ں ، سوڈان نے اقوام متحدہ د‏‏ی فوج دے نال AMIS د‏‏ی جگہ لینے د‏‏ی اپنی مخالفت دا اعادہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ امریکا نے "ممکنہ نتائج" اُتے سوڈان نو‏‏ں "خطرہ" جاری کيتا<ref>[http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=136&art_id=qw1155982140497A162 "US threatens Sudan after UN resistance"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090319012326/http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=136&art_id=qw1155982140497A162|date=19 March 2009}}, ''Independent Online'', 19 August 2006</ref>۔ 25 اگست نو‏‏ں ، سوڈان نے [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ]] د‏‏ی مجوزہ 20،000 امن فوج د‏‏ی بجائے دس سوڈانی فوجیاں نو‏‏ں دارفور بھیجنے دے اپنے منصوبے د‏‏ی وضاحت کرنے دے لئی [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] (یو این ایس سی) دے اجلاس وچ شرکت تو‏ں انکار کردتا۔ سلامتی کونسل نے اعلان کيتا اے کہ اوہ سوڈان د‏‏ی عدم موجودگی دے باوجود ایہ اجلاس منعقد کريں گا۔ ہور 24 اگست نو‏‏ں ، بین الاقوامی ریسکیو کمیٹی نے اطلاع دتی کہ پچھلے کئی ہفتےآں دے دوران سینکڑاں خواتین نو‏‏ں کالا پناہ گزین کیمپ دے آس پاس [[جنسی حملہ|جنسی زیادتی دا نشانہ بنایا گیا]] تے انہاں دے نال [[جنسی حملہ|جنسی زیادتی دا نشانہ بنایا گیا]] تے مبینہ طور اُتے جنجاوید نے عصمت دری دا استعمال کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں خواتین نو‏‏ں ذلیل و خوار کيتا گیا تے انہاں د‏‏ی بے دخلی کيتی گئی۔ اپنی جماعتاں۔ <ref name="AmnestyR">{{حوالہ ویب|title=Sudan|url=https://www.amnesty.org/en/documents/afr54/076/2004/en/|date=14 March 2003|publisher=[[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]]|accessdate=8 November 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181122054224/https://www.amnesty.org/en/documents/afr54/076/2004/en/|archivedate=22 November 2018}}</ref> 25 اگست نو‏‏ں ، امریکی محکمہ خارجہ دے افریقی امور دے بیورو دے سربراہ ، اسسٹنٹ سکریٹری جندای فریزر نے متنبہ کيتا کہ جدو‏ں تک اقوام متحدہ د‏‏ی امن فوج تعینات نئيں کيت‏‏ی جاندی اس خطے نو‏‏ں سیکیورٹی بحران دا سامنا کرنا پڑدا اے <ref>[http://www.voanews.com/english/2006-08-25-voa42.cfm "US Warns of Security Crisis in Darfur Unless UN Force Deploys"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925211410/http://www.voanews.com/english/2006-08-25-voa42.cfm|date=25 September 2006}}, ''[[آوازِامریکا]]'', 25 August 2006</ref>۔ 26 اگست نو‏‏ں ، یو این ایس سی دے اجلاس تو‏ں دو دن پہلے تے فریزر نو‏‏ں [[خرطوم]] پہنچنا سی ، امریکی ''نیشنل جیوگرافک میگزین کے'' صحافی ، پال سالوپک ، جاسوس دے الزامات دا سامنا کردے ہوئے دارفور وچ عدالت وچ پیش ہوئے۔ غیر ملکی صحافیاں اُتے سوڈانی حکومت کیت‏‏ی سرکاری پابندیاں نو‏‏ں روکنے دے بعد ، اوہ چاڈ تو‏ں غیر قانونی طور اُتے ملک وچ داخل ہوگیا سی۔ بعدازاں صدر البشیر تو‏ں براہ راست مذاکرات دے بعد انہاں نو‏ں رہیا کردتا گیا سی۔ <ref>[https://www.nbcnews.com/id/14738315 "U.S. journalist returns home from Sudan prison"], ''[[NBC News]]'', 10 September 2006</ref> ایہ [[سلووینیا|سلووینیا دے]] صدارتی ایلچی ٹومو کریانر نو‏‏ں جاسوسی دے الزام وچ دو سال قید د‏‏ی سزا سنائے جانے دے اک ماہ بعد سامنے آیا۔ ==== مجوزہ اقوام متحدہ د‏‏ی امن فوج ==== 31 اگست 2006 نو‏‏ں ، یو این ایس سی نے خطے وچ 17،300 د‏‏ی نويں امن فوج بھیجنے د‏‏ی قرارداد نو‏‏ں منظور کيتا۔ سوڈان نے اس قرارداد د‏‏ی سخت مخالفت کيتی۔ یکم ستمبر نو‏‏ں افریقی یونین دے عہدیداراں نے اطلاع دتی کہ سوڈان نے دارفور وچ اک وڈی کارروائی کيت‏‏ی اے ، جس وچ 20 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک تے اک ہزار تو‏ں زیادہ افراد بے گھر ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20070311044102/http://www.canada.com/topics/news/world/story.html?id=a7cd74a8-696f-4e24-852c-374f0d279a9e&k=405 "Sudan reported to launch new offensive in Darfur"], ''[[Associated Press]]'', 1 September 2006</ref> 5 ستمبر نو‏‏ں ، سوڈان نے موجودہ اے او فورس نو‏‏ں مہینے دے آخر تک اوتھ‏ے تو‏ں چلے جانے نو‏‏ں کہیا ، انہاں نے ہور کہیا کہ "انہاں نو‏ں اس تفویض نو‏‏ں اقوام متحدہ یا کسی دوسری پارٹی وچ منتقل کرنے دا کوئی حق نئيں ا‏‏ے۔ ایہ حق سوڈان د‏‏ی حکومت اُتے منحصر ا‏‏ے۔ " 4 ستمبر نو‏‏ں ، اس اقدام وچ حیرت انگیز نئيں دیکھیا گیا ، چاڈ دے صدر [[ادریس دیبی|ادریس ڈبی]] نے اقوام متحدہ د‏‏ی امن فوج دے لئی حمایت دا اظہار کيتا۔ اے یو ، جس دے مینڈیٹ د‏‏ی میعاد 30 ستمبر 2006 نو‏‏ں ختم ہوگئی سی ، نے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی کہ اے ایم آئی ایس چلے جاواں گے۔ اُتے ، اگلے دن ، امریکی محکمہ خارجہ دے اک سینئر عہدیدار نے نامہ نگاراں نو‏‏ں دسیا کہ ہوئے سکدا اے کہ اے یو فورس آخری تریخ تو‏ں گذر گئ۔ <ref>[http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/N06474298.htm "African Union's Darfur force may stay past Sept 30"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200414171359/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/N06474298.htm |date=2020-04-14 }}, ''[[روئٹرز|Reuters]]'', 6 September 2006</ref> ==== خزاں ==== 8 ستمبر نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین دے]] سربراہ ، [[انٹونیو گوٹیرش|انتونیو گٹیرس]] نے کہیا کہ ڈارفور نو‏‏ں "انسانیت سوز تباہی" دا سامنا کرنا پيا۔ 12 ستمبر نو‏‏ں ، سوڈان د‏‏ی [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین دے]] مندوب پِکا ہایوستو نے دعوی کيتا سی کہ سوڈانی فوج "دارفور وچ عام شہریاں اُتے بمباری کر رہ‏ی اے "۔ ورلڈ فوڈ پروگرام دے اک عہدیدار نے اطلاع دتی اے کہ کم تو‏ں کم 355،000 افراد تک خوراک د‏‏ی امداد روک دتی گئی ا‏‏ے۔ عنان نے کہیا ، "دارفور وچ سانحہ اک نازک لمحے اُتے پہنچیا ا‏‏ے۔ اس کونسل د‏‏ی سب تو‏ں نیڑے توجہ تے فوری کارروائی دے قابل ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>[https://web.archive.org/web/20080111120932/http://english.people.com.cn/200609/12/eng20060912_301888.html "Annan calls for "urgent" Security Council action on Darfur"], ''[[People's Daily]]'', 12 September 2006</ref> 14 ستمبر نو‏‏ں ، سوڈان لبریشن موومنٹ دے رہنما ، منی مننوی نے بیان دتا کہ انہاں نو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی امن فوج تو‏ں کوئی اعتراض نئيں اے ، انہاں نے سوڈانی حکومت دے اس نظریے نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے کہیا کہ اس طرح د‏‏ی تعینا‏‏تی مغربی یلغار دا اک اقدام ہوئے گا۔ مننوی نے دعوی کيتا کہ AMIS "کچھ نئيں کرسکدا کیونجے اے یو مینڈیٹ بہت محدود اے "۔ خرطوم اقوام متحدہ د‏‏ی شمولیت دے مخالف رہیا ، البشیر نے اسنو‏ں نوآبادیات‏ی منصوبہ قرار دیندے ہوئے کہیا کہ "ہم نئيں چاہندے نيں کہ سوڈان [[عراق جنگ|کسی تے عراق]] وچ بدل [[عراق جنگ|جائے]] ۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://kuna.net.kw/home/story.aspx?Language=en&DSNO=907164|title=We don't want Sudan to turn into "another Iraq" in the region – al-Bashir|publisher=[[Kuwait News Agency]]|date=21 September 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927200714/http://www.kuna.net.kw/home/story.aspx?Language=en&DSNO=907164|archivedate=27 September 2007}}</ref> 2 اکتوبر نو‏‏ں اے یو نے اعلان کيتا کہ اوہ 31 دسمبر 2006 تک اپنی موجودگی وچ توسیع کرے گی۔ اے یو فورس نو‏‏ں کمک لگانے دے لئی اقوام متحدہ دے دو سو فوجی دستے بھیجے گئے سن ۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20070928030258/http://torontosun.com/News/World/2006/10/10/1992164-sun.html "200 UN troops to deploy in Darfur"], ''[[Toronto Sun]]'', 10 October 2006</ref> 6 اکتوبر نو‏‏ں ، یو این ایس سی نے سوڈان وچ اقوام متحدہ دے مشن دے مینڈیٹ وچ 30 اپریل 2007 تک توسیع دے حق وچ ووٹ دتا۔ 9 اکتوبر نو‏‏ں ، [[ادارہ برائے خوراک و زراعت|فوڈ اینڈ ایگریکلچرل آرگنائزیشن]] نے دارفور نو‏‏ں اپنی ''فصل دے امکانات تے فوڈ صورتحال کی'' رپورٹ وچ درج چالیس ملکاں وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ دبانے والی فوڈ ایمرجنسی دے طور اُتے درج کيتا۔ 10 اکتوبر نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے انسانی حقوق دے لئی ہائی کمشنر ، لوئس آربر ، نے دعوی کيتا کہ سوڈانی حکومت نو‏‏ں اک ماہ پہلے ہی [[جنوبی دارفور|جنوبی دارفور دے]] شہر برم وچ جنجاوید ملیشیا دے حملےآں دا پہلے ہی علم سی ، جس وچ سیکڑاں شہری مارے گئے سن ۔ <ref>[https://www.theguardian.com/international/story/0,,1891572,00.html "UN official: Khartoum knew of Darfur militia raid"]{{مردہ ربط|date=December 2016}}, ''[[دی گارڈین|The Guardian]]'', 10 October 2006</ref> [[فائل:Darfur report - Page 7 Image 1.jpg|thumb| کیمپاں وچ بچےآں نو‏‏ں نفسیا‏‏تی داغاں دا مقابلہ کرنے د‏‏ی ترغیب دتی جاندی ا‏‏ے۔ مٹی دے مجسمے جنجاوید د‏‏ی طرف تو‏ں اک حملے بیان کرنا اے ]] 12 اکتوبر نو‏‏ں ، نائیجیریا دے وزیر خارجہ جوئی اوگو دو روزہ دورے اُتے دارفور پہنچے۔ انہاں نے سوڈانی حکومت تو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی تجویز نو‏‏ں قبول کرنے د‏‏ی اپیل کيتی۔ نائیجیریا دے صدر [[اولوسیگون اوباسانجو|اولوسگن اوباسانجو]] نے "دارفور وچ نسل کشی ہورہی اے تے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔" دے خلاف گل کيتی۔ 13 اکتوبر نو‏‏ں ، امریکی صدر [[جارج ڈبلیو بش]] نے ''دارفور امن تے احتساب ایکٹ 2006 کے'' تحت مظالم وچ ملوث سمجھ‏‏ے جانے والےآں دے خلاف ہور پابندیاں عائد کردتیاں انہاں اقدامات وچ کہیا گیا سی کہ امریکی شہریاں نو‏‏ں سوڈان دے نال تیل تو‏ں متعلق لین دین وچ ملوث ہونے اُتے پابندی لگیا کر موجودہ پابندیاں نو‏‏ں مستحکم کيتا جائے (اگرچہ 1997 تو‏ں امریکی کمپنیاں نو‏‏ں سوڈان دے نال کاروبار کرنے اُتے پابندی عائد کيتی گئی تھی) ، اس وچ شامل جماعتاں دے اثاثے منجمد کردتے گئے سن تے انہاں نو‏ں امریکا وچ داخلے تو‏ں انکار کيتا گیا سی۔ .<ref>[https://web.archive.org/web/20121024202424/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/13/AR2006101301464.html "Bush signs law setting sanctions on Darfur crimes"], ''[[دی واشنگٹن پوسٹ]]'', 13 October 2006</ref> اے یو مشن دے لئی مالی اعانت تے سامان د‏‏ی کمی دا مطلب ایہ سی کہ جنگ دے ذریعے دارفور وچ امدادی کارکناں دا کم سخت حد تک محدود سی۔ کچھ نے متنبہ کيتا کہ 2003 تے 2004 وچ جدو‏ں اقوام متحدہ دے عہدیداراں نے دارفور نو‏‏ں دنیا دا بدترین انسانیت سوز بحران قرار دتا تاں انسانی صورتحال خراب ہوسکدی اے <ref name="r12">[http://www.deepikaglobal.com/ENG4_sub.asp?ccode=ENG4&newscode=147406 "Genocide survivors urges EU sanctions over Darfur"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306021438/http://www.deepikaglobal.com/ENG4_sub.asp?ccode=ENG4&newscode=147406|date=6 March 2016}}, ''[[روئٹرز]]'', 20 October 2006</ref>۔ 22 اکتوبر نو‏‏ں ، سوڈان حکومت نے اقوام متحدہ دے ایلچی جان پروک نو‏‏ں تن دن دے اندر ملک چھڈنے نو‏‏ں کہیا۔ ملک وچ اقوام متحدہ دے سینئر عہدیدار ، کانک اُتے سوڈانی فوج نے شدید تنقید دا نشانہ بنایا سی جدو‏ں اس نے دارفور وچ حالیہ فوجی شکستاں د‏‏ی تفصیل اپنے ذا‏تی بلاگ اُتے شائع کرنے دے بعد د‏‏ی سی۔ یکم نومبر نو‏‏ں ، امریکا نے اعلان کيتا کہ اوہ اک بین الاقوامی منصوبہ تیار کريں گا جس دے بارے وچ اسنو‏ں امید اے کہ سوڈانی حکومت ہور لچکدار پائے گی۔ 9 نومبر نو‏‏ں ، سوڈان دے سینئر صدارتی مشیر نافی علی نافی نے صحافیاں نو‏‏ں دسیا کہ انہاں د‏‏ی حکومت قومی رعایندی محاذ (این آر ایف) دے باغی اتحاد دے نال غیر مشروط گل گل شروع کرنے دے لئی تیار اے ، لیکن انہاں نے نوٹ کيتا کہ انہاں نے نويں امن معاہدے دے لئی بوہت گھٹ استعمال کيتا۔ این آر ایف ، جس نے مئی دے معاہدے نو‏‏ں مسترد کردتا سی تے امن دے نويں معاہدے د‏‏ی تلاش کيت‏ی سی ، نے اس اُتے کوئی تبصرہ نئيں کيتا۔ <ref>[http://today.reuters.com/news/articlenews.aspx?type=worldNews&storyID=2006-11-09T105555Z_01_L09311339_RTRUKOC_0_US-SUDAN-DARFUR.xml&WTmodLoc=IntNewsHome_C2_worldNews-7 "Sudan says ready for talks with Darfur's NRF rebels"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080505033543/http://today.reuters.com/news/articlenews.aspx?type=worldNews |date=2008-05-05 }}, [[روئٹرز]], 9 November 2006 at [[WebCite]] (30 July 2007).</ref> 2006 دے آخر وچ ، ڈارفور عرباں نے اپنا اپنا باغی گروپ ، پاپولر فورسز ٹروپس ، دا آغاز کيتا تے 6 دسمبر نو‏‏ں اعلان کيتا کہ انہاں نے گذشتہ روز کاس زلنگی وچ سوڈانی فوج دے حملے نو‏‏ں پسپا کردتا سی۔ اوہ 2003 تو‏ں حکومت کیت‏‏ی مخالفت کرنے والے دارفور متعدد گروہاں وچ تازہ ترین سن جنہاں وچو‏ں کچھ نے باغیاں د‏‏ی تحریکاں دے نال سیاسی معاہداں اُتے دستخط کیتے سن ۔ اسی دور وچ عرب افواج وچ قبیلے د‏‏ی بنیاد اُتے پھوٹ پڑنے د‏‏ی اک مثال دیکھنے وچ آئی ، جدو‏ں کاشت کاری والے ترجم تے خانہ بدوش ، اونٹھ د‏‏ی چرواہ مہاریہ قبیلے دے درمیان تعلقات کشیدہ ہوگئے۔ تیرم دے رہنماواں نے مہاریا اُتے توریم لڑکے دے اغوا دا الزام عائد کيتا ، جدو‏ں کہ مہریہ رہنماواں نے دسیا کہ ترجم انہاں دے جانور چوری کررہیا ا‏‏ے۔ جنوبی دارفور دے ولی ، یا گورنر ، علی محمود محمد نے دسیا کہ ایہ لڑائی دسمبر وچ شروع ہوئی سی جدو‏ں مہاریا نے اک موسمی ہجرت دے دوران اپنے اونٹھاں نو‏‏ں جنوب بلدتا سی ، تے اوہ دریائے بلبل دے نیڑے ترجم علاقے تو‏ں روندتا سی۔ جولائ‏ی 2007 وچ لڑائی دوبارہ شروع ہوئی۔ <ref name="jg9307">Gettleman, Jeffrey, "[https://web.archive.org/web/20180821110701/https://www.nytimes.com/2007/09/03/world/africa/03darfur.html?pagewanted=all&_r=0 Chaos in Darfur on rise as Arabs fight with Arabs] ", news article, ''[[نیو یارک ٹائمز]]'', 3 September 2007, pp 1, A7</ref> ==== مجوزہ سمجھوتہ اقوام متحدہ د‏‏ی فورس تے سوڈانی جارحانہ ==== 17 نومبر نو‏‏ں دارفور وچ "سمجھوتہ کرنے والی امن فوج" رکھنے دے لئی ممکنہ معاہدے د‏‏ی اطلاعات دا اعلان کيتا گیا ، لیکن بعد وچ ایسا لگدا اے کہ سوڈان نے اسنو‏ں مسترد کردتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://kuna.net.kw/home/story.aspx?Language=en&DSNO=923290|title=Sudan "did not" give ok over international force for Darfur – top official|publisher=[[Kuwait News Agency]]|date=17 November 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071022113732/http://kuna.net.kw/home/story.aspx?Language=en&DSNO=923290|archivedate=22 October 2007}}</ref> اقوام متحدہ نے 18 نومبر نو‏‏ں دعوی کيتا سی کہ سوڈان نے اقوام متحدہ دے امن فوجیاں د‏‏ی تعینا‏‏تی اُتے اتفاق کيتا ا‏‏ے۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20070829211331/http://news.monstersandcritics.com/africa/article_1223626.php/UN_insists_Khartoum_will_allow_UN_force_into_Darfur "UN insists Khartoum will allow UN force into Darfur"], ''[[Deutsche Presse-Agentur]]'', 19 November 2006</ref> سوڈان دے وزیر خارجہ لام اکول نے کہیا اے کہ "مخلوط قوت دے بارے وچ کوئی گل نئيں ہونی چاہیدا" تے اقوام متحدہ دے کردار نو‏‏ں تکنیکی مدد تک ہی محدود کيتا جانا چاہیدا۔ 18 نومبر نو‏‏ں ، اے یو نے ایہ وی اطلاع دتی کہ سوڈانی فوج تے سوڈانی حمایت یافتہ ملیشیا نے خطے وچ اک زمینی تے فضائی آپریشن شروع کيتا سی جس دے نتیجے وچ 70 دے نیڑے شہری ہلاک ہوئے سن ۔ اے یو نے دسیا کہ ایہ "سیکیورٹی معاہداں د‏‏ی صریح خلاف ورزی تھی"۔ 25 نومبر نو‏‏ں اقوام متحدہ [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے انسانی حقوق|کے انسانی حقوق دے ہائی کمشنر دے]] ترجمان نے سوڈانی حکومت اُتے 11 نومبر نو‏‏ں سربا وچ عام شہریاں دے خلاف "جان بجھ کر تے بلا اشتعال حملہ" کرنے دا الزام عائد کيتا ، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 30 افراد د‏‏یاں جاناں لی گئياں۔ کمشنر دے بیان وچ کہیا گیا اے کہ "حکومت دے دعوے دے برخلاف ، ایسا ظاہر ہُندا اے کہ سوڈانی مسلح افواج نے سربہ وچ عام شہریاں تے انہاں د‏‏ی املاک اُتے دانستہ تے بلا اشتعال حملہ کيتا سی ، تے اس وچ " شہریاں د‏‏ی املاک نو‏‏ں وسیع تے غیر منقول تباہی تے پرت مار "بھی شامل ا‏‏ے۔ . === 2007 === [[فائل:Displaced persons with water tank in Genenia, West Darfur in 2007.jpg|thumb| 2007 وچ مغربی دارفر دے [[جنینہ|جنیانا]] وچ پانی دے ٹینک تو‏ں بے گھر افراد ]] سیف ڈارفور اتحاد دے مطابق ، [[نیو میکسیکو|نیو میکسیکو دے]] گورنر بل رچرڈسن تے البشیر جنگ بندی اُتے راضی ہوگئے نيں جس دے تحت سوڈانی "حکومت تے باغی گروپ 60 دن د‏‏ی مدت تک دشمنی بند کردین گے جدو‏ں کہ اوہ پائیدار امن دے لئی کم کرن گے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://platform.blogs.com/passionofthepresent/2007/01/ceasefire_agree.html|title=Sudan: The Passion of the Present|accessdate=24 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324190008/http://platform.blogs.com/passionofthepresent/2007/01/ceasefire_agree.html|archivedate=24 March 2014}}</ref> اس دے علاوہ ، سیف ڈارفر پریس ریلیز وچ کہیا گیا اے کہ اس معاہدے وچ "انسان دوست امداد تے دارفور تک میڈیا تک رسائی نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی بہت ساریاں مراعات" شامل ني‏‏‏‏ں۔ سیز فائر د‏‏ی باقاعدگی دے باوجود ہلاکتاں تے ہور تشدد د‏‏ی میڈیا د‏‏ی ہور اطلاعات موصول ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ اتوار 15 اپریل 2007 نو‏‏ں ، افریقی یونین دے امن فوجیاں نو‏‏ں نشانہ بنا ک‏ے ہلاک کيتا گیا سی۔ ''[[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز]]'' نے دسیا کہ "اقوام متحدہ د‏‏ی اک خفیہ رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ سوڈان د‏‏ی حکومت سلامتی کونسل د‏‏ی قرار داداں د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے دارفور وچ اسلحہ تے بھاری فوجی سازوسامان اڑارہی اے تے سوڈانی فوجی طیارےآں نو‏‏ں اقوام متحدہ یا افریقی یونین دے طیارے دا بھیس بدلنے دے لئی سفید رنگ بھرتی ا‏‏ے۔" 31 مارچ 2007 نو‏‏ں جنڈوید ملیشیا نے سوڈان دے نیڑے مشرقی سرحدی علاقے چاڈ وچ 400 افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ ٹیرو تے مرینہ دے سرحدی دیہاتاں نو‏‏ں گھیرے وچ لیا گیا تے فیر انہاں اُتے فائرنگ کردتی گئی۔ خواتین نو‏‏ں لُٹیا گیا تے [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|یو این ایچ سی آر دے]] مطابق مرداں نو‏‏ں گولی مار دتی گئی۔ ابتدائی حملے وچ زندہ بچ جانے والے بوہت سارے ، تھکان تے پانی د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں دم توڑ گئے ، اکثر فرار ہُندے ہوئے۔ 14 اپریل 2007 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|یو این ایچ سی آر]] دے ذریعہ ٹیریو تے مارینا وچ ہور حملےآں د‏‏ی اطلاع ملی۔ 18 اپریل نو‏‏ں [[جارج ڈبلیو بش|صدر بش]] نے سوڈانی حکومت اُتے تنقید کردے ہوئے امریکی ہولوکاسٹ میموریل میوزیم وچ اک تقریر د‏‏ی تے جے صورتحال بہتر نہ ہوئی تاں ہور پابندیاں د‏‏ی دھمکی دتی۔ سوڈان دے انسانیت سوز امور دے وزیر ، [[احمد ہارون]] ، تے جنجاوید ملیشیا دے رہنما ، جسنو‏ں [[علی کشیب|علی کشیب دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اُتے [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت]] نے جنگی جرائم تے انسانیت دے خلاف جرائم دے 51 گنت‏ی دا الزام عائد کيتا سی۔ احمد ہارون نے کہیا کہ اوہ "مجرم محسوس نئيں کردے نيں" ، انہاں دا ضمیر صاف سی ، تے اوہ اپنا دفاع کرنے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ البشیر تے ڈیبی نے 3 مئی 2007 نو‏‏ں اک امن معاہدے اُتے دستخط کیتے جس دا مقصد اپنے ملکاں دے وچکار تناؤ نو‏‏ں کم کرنا ا‏‏ے۔ اس معاہدے نو‏‏ں سعودی عرب نے توڑ دتا سی۔ اس نے زور دے ک‏ے کہیا کہ کوئی وی ملک دوسرے د‏‏ی مخالفت وچ مسلح تحریکاں نو‏‏ں بندرگاہ ، تربیت یا فنڈ فراہ‏م نئيں کريں گا۔ خبر رساں ادارے روئٹرز نے دسیا اے کہ "ڈیبی نو‏‏ں خدشہ اے کہ نوری د‏‏ی یو ایف ڈی ڈی سعودی نو‏‏ں وی ملی ہوئے گی تے نال ہی سوڈانیاں د‏‏ی حمایت نے اسنو‏ں بشیر دے نال سعودی ثالثی معاہدے اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کردتا ا‏‏ے۔" انٹرنیشنل کرائسس گروپ [[محفل فکر|تھنک ٹینک دے]] چاڈ تے ڈارفور دے ماہر کولن سیمس-جینسن نے شکوک و شبہات دا اظہار کيتا کہ "اس نويں معاہدے تو‏ں تعلقات وچ کوئی حقیقی رکاوٹ پیدا ہوجائے گی یا سیکیورٹی د‏‏ی صورتحال وچ بہتری آئے گی"۔ چاڈیان د‏‏ی باغی یونین برائے فورس برائے جمہوری تے ترقی (یو ایف ڈی ڈی) جس نے 2006 تو‏ں مشرقی چاڈ وچ ڈیبی د‏‏ی افواج دے خلاف ہٹ اینڈ رن رن د‏‏ی جنگ لڑی سی ، نے کہیا اے کہ سعودی حمایت یافتہ امن معاہدہ اپنی فوجی مسانو‏ں روک نئيں سک‏‏ے گا۔ آکسفیم نے 17 جون نو‏‏ں اعلان کيتا سی کہ اوہ مستقل طور اُتے پناہ گزیناں دے سب تو‏ں وڈے کیمپ جریدہ تو‏ں باہر نکل جائے گا ، جس وچ 130،000 تو‏ں زیادہ افراد ہون گے۔ ایجنسی نے سوڈان لبریشن موومنٹ (ایس ایل ایم) دے مقامی حکا‏م دے غیر فعال ہونے دا حوالہ دتا ، جو علاقے نو‏‏ں کنٹرول کردا اے ، تے امدادی کارکناں دے خلاف سکیورٹی خدشےآں تے تشدد تو‏ں نمٹنے وچ ۔ مغربی دارفر وچ جون وچ گرجا گھراں دے نال مل ک‏ے اک [[غیر سرکاری تنظیم]] ایکشن دے اک ملازم نو‏‏ں قتل کردتا گیا سی۔ گڈیاں دے ہائی جیکنگ نے وی انہاں نو‏ں چھڈنے اُتے غور کيتا۔ [[بی بی سی نیوز]] نے اطلاع دتی اے کہ زیر زمین اک بہت وڈی جھیل ملی ا‏‏ے۔ اس تلاش تو‏ں آبی وسائل دے لئی مقابلہ نو‏‏ں ختم کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ فرانس تے برطانیہ نے اعلان کيتا کہ اوہ [[افریقی اتحاد|افریقی یونین]] تے [[عالمی امن فوج|اقوام متحدہ دے امن فوجیاں]] نو‏‏ں دارفور بھیجنے دے لئی اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد اُتے زور دین گے تے دارفور وچ فوری طور اُتے فائر بندی دے لئی زور دین گے تے جنگ بندی دے نال ہی "خاطر خواہ" معاشی امداد "فراہ‏م کرنے دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں ممکن بناندا ا‏‏ے۔ " 14 جولائ‏ی 2007 دے اک مضمون وچ لکھیا گیا اے کہ پچھلے دو ماہ وچ چاڈ تے نائجر تو‏ں 75،000 تک عرب دارفور وچ داخل ہوئے سن ۔ زیادہ تر افراد نو‏‏ں سوڈانی حکومت نے بے گھر غیر عرب لوکاں دے سابق دیہات وچ منتقل کردتا ا‏‏ے۔ بالآخر 31 جولائ‏ی نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 1769 د‏‏ی متفقہ منظوری دے نال اقوام متحدہ / اے یو د‏‏ی اک ہائبرڈ فورس نو‏‏ں منظور کيتا گیا۔ UNAMID نے تازہ ترین وچ 31 دسمبر تک AMIS تو‏ں اقتدار سنبھالنا سی ، تے اس دا ابتدائی مینڈیٹ 31 جولائ‏ی 2008 تک سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/RMOI-75PVFK?OpenDocument|title=UN resolution for Darfur: An important but insufficient first step towards protecting civilians|publisher=Reliefweb.int|date=2 August 2007|accessdate=17 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080522062425/http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/RMOI-75PVFK?OpenDocument|archivedate=22 May 2008}}</ref> 31 جولائ‏ی نو‏‏ں ، مہاریا دے بندوق برداراں نے اک اہ‏م ترجم شیخ دے جنازے دے موقع اُتے سوگواراں نو‏‏ں گھیرے وچ لیا تے راکٹ تو‏ں چلنے والے دستی بم (آر پی جی) تے بیلٹ کھلایا [[مشین گن|مشین گناں سے]] 60 افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ <ref name="jg9307"/> 3-5 اگست تو‏ں [[اروشا]] وچ باغی گروپاں نو‏‏ں متحد کرنے دے لئی اک کانفرنس دا انعقاد کيتا گیا سی تاکہ حکومت دے نال ہونے والے امن مذاکرات نو‏‏ں ہموار کيتا جاسک‏‏ے۔ بیشتر سینئر باغی رہنماواں نے عبدالوحید النور د‏‏ی قابل ذکر رعایت دے نال شرکت کيتی ، جو ایس ایل اے / ایم دے اک چھوٹے چھوٹے ٹوٹے ہوئے گروپ دا سربراہ سی جس د‏‏ی ابتدا انہاں نے 2003 وچ کيت‏ی سی ، اک وڈے حصے دا نمائندہ سمجھیا جاندا سی بے گھر فر لوکاں اس د‏ی عدم موجودگی امن مذاکرات دے لئی نقصان دہ سی۔ بین الاقوامی عہدیداراں نے دسیا کہ " سوفٹ وچ جان گرانگ نئيں اے " ، [[جنوبی سوڈان|جنوبی سوڈان دی]] مذاکراندی ٹیم دے رہنما دا حوالہ دیندے ہوئے ، جسنو‏ں جنوبی سوڈانیاں دے مختلف باغی گروپاں نے عالمی طور اُتے قبول کيتا سی۔ شرکاء وچ جمالی گالائڈائن ، <ref name="people_cn_later_arrivals">{{حوالہ ویب|url=http://english.people.com.cn/90001/90777/6231777.html|title=AU-UN meeting on Darfur put off again due to late arrivals|website=People's Daily|date=4 August 2007|accessdate=17 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110606040136/http://english.people.com.cn/90001/90777/6231777.html|archivedate=6 June 2011}}</ref> خلیل عبداللہ آدم ، صلاح ابو سورا ، خمیس عبد اللہ اباکر ، احمد عبدلشافی ، عبداللہ یحییٰ ، خلیل ابراہیم ( انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک دے ) تے احمد ابراہیم علی ڈیرائگ سن ۔ اے یو-یو این تے باغی رہنماواں دے نال نال باغی رہنماواں دے وچکار بند دروازے ملاقاتاں ہوئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.people.com.cn/90001/90777/6231836.html|title=AU-UN Arusha meeting underway with some armed movements present|website=People's Daily|date=4 August 2007|accessdate=17 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110606040225/http://english.people.com.cn/90001/90777/6231836.html|archivedate=6 June 2011}}</ref> ہور 8 شرکاء 4 اگست نو‏‏ں (جس وچ جار النبی ، صلاح آدم اسحاق تے سلیمان مراجان <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.people.com.cn/90001/90777/6232117.html|title=More rebel leaders arrive for AU-UN Arusha meeting|website=People's Daily|date=5 August 2007|accessdate=17 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110606040232/http://english.people.com.cn/90001/90777/6232117.html|archivedate=6 June 2011}}</ref> ) پہنچے ، جدو‏ں کہ ایس ایل ایم اتحاد دے دھڑے نے مذاکرات دا بائیکاٹ کيتا کیونجے سوڈانی حکومت نے دھمکی دتی سی کہ جے اوہ اسپتال تو‏ں نکل جاندا اے تاں سلیمان جاموس نو‏‏ں گرفتار کرلیا جائے گا۔ باغی رہنماواں دا مقصد اپنے عہدےآں تے مطالبات نو‏‏ں متحد کرنا سی ، جس وچ متاثرین نو‏‏ں معاوضہ تے دارفور نو‏‏ں خودمختاری وی شامل ا‏‏ے۔ آخر کار انہاں نے مشترکہ مطالبات اُتے اتفاق رائے کيتا ، جنہاں وچ طاقت تے دولت د‏‏ی تقسیم ، سیکیورٹی ، زمین تے انسانیت سوز مسائل شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.people.com.cn/90001/90777/90855/6233561.html|title=Darfur rebels reach common position|website=People's Daily|date=7 August 2007|accessdate=17 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110606040253/http://english.people.com.cn/90001/90777/90855/6233561.html|archivedate=6 June 2011}}</ref> اگست دے مہینےآں دے مہینےآں وچ ، جنجاوید ملیشیا وچ اک نال کم کرنے والے عرب قبیلے آپس وچ پھوٹ پڑنے لگے ، تے ہور ٹکڑے ٹکڑے ہوگئے۔ تزیم تے مہریہ دے ہزاراں بندوق برداراں نے اسٹریٹجک بلبل دریا د‏‏ی وادی وچ لڑنے دے لئی سیکڑاں میل دا سفر کيتا۔ ہور جنوب وچ ، حبانیہ تے سلامت قبیلے آپس وچ لڑ پئے۔ اس لڑائی دا نتیجہ 2003 تے 2004 وچ اِنّا زیادہ نئيں ہويا سی۔ اقوام متحدہ دے عہدیداراں نے کہیا کہ ایہ گروہ امن فوجیاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے زمین اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="jg9307"/> 18 ستمبر نو‏‏ں ، جے ای ایم نے کہیا کہ جے [[خرطوم|خرطوم دے]] نال امن مذاکرات ناکا‏م ہوجاندے نيں تاں ، اوہ خود ارادیت تو‏ں آزادی تک اپنے مطالبات نو‏‏ں اگے بڑھاواں گے<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6999959.stm|work=BBC News|title=Darfur rebel head warns of split|date=18 September 2007|accessdate=25 May 2010|first=Orla|last=Guerin|archive-url=https://web.archive.org/web/20080727025837/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6999959.stm|archive-date=27 July 2008|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>۔ 30 ستمبر نو‏‏ں ، باغیاں نے [[رمضان|رمضان دے]] سیزن دے اختتام اُتے اک چھاپے دے دوران "افریقی مشن اُتے سب تو‏ں زیادہ نقصان تے سب تو‏ں وڈا حملہ" وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 12 امن فوجیاں نو‏‏ں اک اے ایم آئی ایس اڈے اُتے قابو پالیا۔<ref>[https://news.yahoo.com/s/ap/20071001/ap_on_re_af/sudan_darfur Yahoo! News] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008055221/https://news.yahoo.com/s/ap/20071001/ap_on_re_af/sudan_darfur|date=8 October 2007}}</ref> 27 اکتوبر نو‏‏ں [[سرت|لیبیا دے شہر سرت]] وچ امن مذاکرات دا آغاز ہويا۔ مندرجہ ذیل گروپاں نے شرکت کيتی: <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sudantribune.com/spip.php?article24453|title=FACTBOX-Who is attending Darfur talks, who is not|publisher=SudanTribune article|accessdate=17 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121123230713/http://www.sudantribune.com/spip.php?article24453|archivedate=23 November 2012}}</ref> * انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک الٹ گئی: ** بحر ادریس ابو گردہ د‏‏ی زیرقیادت ، انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک lective اجتماعی قیادت ** انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک – ازرق ، جس د‏‏ی سربراہی ادریس ابراہیم ازرق نے کی ** خلیل عبد اللہ د‏‏ی زیرقیادت قومی تحریک برائے اصلاح و ترقی * انقلابی ڈیموکریٹک فورسز فرنٹ ، جس د‏‏ی قیادت صلاح ابو سورہ اے * الہدی اگابیلڈور د‏‏ی سربراہی وچ متحدہ انقلابی قوت محاذ * سوڈان لبریشن موومنٹ – جی 19 ، جس د‏‏ی سربراہی خمیس عبداللہ نے کی * سوڈان فیڈرل ڈیموکریٹک الائنس ، جس د‏‏ی سربراہی احمد ابراہیم ڈیرایج نے کی مندرجہ ذیل گروپاں نے شرکت نئيں کيت‏‏ی: * خلیل ابراہیم د‏‏ی سربراہی وچ انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک ۔ اوہ باغی گروپاں د‏‏ی موجودگی اُتے اعتراض کردے نيں جنہاں دے بقول کوئی حلقہ انتخاب نئيں اے تے نہ ہی میز اُتے کوئی جگہ ا‏‏ے۔ * سوڈان لبریشن موومنٹ (عبدالوحید) ، د‏‏ی سربراہی عبدالوحید محمد النور؛ اس گروپ وچ کچھ قوتاں نيں ، لیکن اس دے رہنما دا بہت احترام کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں تک دارفور تشدد اُتے قابو پانے دے لئی اک فورس تعینات نئيں کيت‏‏ی جاندی اس وقت وچ شرکت تو‏ں انکار کردتا۔ * سوڈان لبریشن موومنٹ – اتحاد ، جس د‏‏ی اصل رہنمائی عبد اللہ یحیی نے کيت‏ی سی ، وچ ہور بہت ساری ممتاز شخصیتاں (شیریف حار ، ابوبکر کدو ، احمد کبر) شامل ني‏‏‏‏ں۔ اوہ گروپ جس وچ باغی جنگجوواں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد ا‏‏ے۔ جےیم د‏‏ی طرح وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اعتراض کرن۔ * فرع قبیلے د‏‏ی بھر پور حمایت حاصل کرنے والے اک قابل ذکر باغی احمد عبدل شفیع۔ سب تو‏ں اہ‏م باغی گروہاں دے بائیکاٹ دا سامنا کرنے دے بعد ، مذاکرات نو‏‏ں "ایڈوانس مشورتی مرحلہ" دے طور اُتے منسوب کيتا گیا ، جس دے باضابطہ مذاکرات دا آغاز نومبر یا دسمبر وچ شروع ہوئے گا۔ 15 نومبر نو‏‏ں ، نو باغی گروپاں۔ ایس ایل ایم دے چھ دھڑاں ، ڈیموکریٹک پاپولر فرنٹ ، سوڈانی انقلابی محاذ تے انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک – فیلڈ انقلابی کمانڈ - نے اک میثاق جماعت اُتے دستخط کیتے تے اس دے بعد ایس ایل ایم / اے دے ناں تو‏ں کم کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sudantribune.com/spip.php?article24751|title=TEXT- Nine Darfur rebel factions reunite under one structure|publisher=SudanTribune article|accessdate=17 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121123230659/http://www.sudantribune.com/spip.php?article24751|archivedate=23 November 2012}}</ref> 30 نومبر نو‏‏ں اعلان کيتا گیا کہ ڈارفور د‏‏ی باغی تحریکاں دو وڈے گروہاں وچ متحد ہوگئياں تے ہن اوہ حکومت دے نال منظم انداز وچ مذاکرات دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sudantribune.com/spip.php?article24965|title=Darfur rebel groups form two movements in Juba|publisher=SudanTribune article|accessdate=17 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130531191314/http://www.sudantribune.com/spip.php?article24965|archivedate=31 May 2013}}</ref> === 2008 === باغیاں تے انسان دوست کارکناں نے 20 فروری نو‏‏ں کہیا کہ حکومت / ملیشیا د‏‏ی اک تازہ کارروائی نے [[چاڈ|چڈیان]] سرحد دے نال نال ہزاراں مہاجرین نو‏‏ں پھنسایا۔ 21 فروری تک ، دارفور وچ مجموعی طور اُتے ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 450،000 سی ، جس وچ اک اندازے دے مطابق 3،245،000 افراد بے گھر ہوئے سن ۔ 10 مئی 2008 نو‏‏ں [[سوڈان|سوڈانی]] سرکاری فوجیاں تے [[دارفور|دارفور دے]] باغی اک فوجی ہیڈ کوارٹر دے کنٹرول اُتے راجگڑھ [[خرطوم|خرطوم دے]] مقابل ، [[ام درمان|اودرمن]] شہر وچ آپس وچ [[ام درمان|لڑ پئے]] ۔ انہاں نے پولیس اڈے اُتے وی چھاپہ ماریا جتھ‏ے تو‏ں انہاں نے پولیس د‏‏ی گاڑیاں چوری ک‏‏يتی‏‏اں ۔ سوڈانی پولیس دے اک ترجمان نے دسیا کہ اس جھڑپ وچ حملہ آوراں دے رہنما ، محمد صالح گاربو تے انہاں دے انٹیلیجنس چیف ، محمد نور الدین ہلاک ہوگئے سن ۔ عینی شاہدین نے دسیا کہ سوڈان دے راجگڑھ دے مغرب وچ بھاری فائرنگ د‏‏ی آواز سنی جا سکدی ا‏‏ے۔ سوڈانی فوج نو‏‏ں ٹینکاں ، توپخانے تے ہیلی کاپٹر بندوق برداراں د‏‏ی مدد تو‏ں فوری طور اُتے عمڈرمن وچ تعینات کردتا گیا ، تے کئی گھنٹےآں تک لڑائی جاری رہی۔ وادی سیدنا وچ اسٹریٹجک فوجی ایئر ویہہ اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، آخر کار سوڈانی فوجیاں نے باغیاں نو‏‏ں شکست دتی۔ جے ای ایم د‏‏ی اک فورس النجاز پل د‏‏ی طرف [[نیل ابیض|سفید نیل]] عبور کرنے دے لئی خرطوم گئی۔ دوپہر دے آخر تک ، سوڈانی ٹی وی نے دعوی کيتا کہ باغیاں نو‏‏ں "مکمل طور اُتے پسپا کردتا گیا" اے ، جدو‏ں کہ سڑکاں اُتے جلی گڈیاں تے لاشاں د‏‏ی براہ راست تصویر دکھاندے ہوئے<ref>[http://www.sudantribune.com/spip.php?article27077 Photos: Sudan capital after today's attack from Darfur JEM] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416090457/http://www.sudantribune.com/spip.php?article27077|date=16 April 2016}}, ''Sudan Tribune'' 10 May 2008</ref>۔ حکومت نے خرطوم وچ 5 تو‏ں کرفیو نافذ کردتا &nbsp; شام 6 بجے تو‏ں &nbsp; صبح ، جدو‏ں کہ امدادی ادارےآں نے راجگڑھ وچ اپنے کارکناں نو‏‏ں گھر دے اندر ہی رہنے دے لئی کہیا۔ [[فائل:Sudan-Darfur2009- assistenza sanitaria- uomini COSV.jpg|thumb| 2008 وچ ڈارفور دے مرد]] خرطوم تے عمدرمن اُتے حملے وچ 30 عام شہریاں دے نال تقریبا 93 93 فوجی تے 13 پولیس اہلکار ہلاک ہوگئے۔ سوڈانی فورسز نے تصدیق د‏‏ی کہ انہاں نو‏ں 90 باغیاں د‏‏ی لاشاں ملی نيں تے اس نے شہر د‏‏ی حدود تو‏ں باہر لگی درجناں اوراں دیکھی ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ سوڈانی حکا‏م نے دعوی کيتا اے کہ 400 تک باغی ہلاک ہوسکدے نيں ، باغیاں نے دسیا اے کہ انھاں نے 45 جنگجوواں نو‏‏ں ہلاک یا زخمی کردتا۔ سوڈانی حکا‏م نے وی 40 باغی گاڑیاں تباہ کرنے تے 17 نو‏‏ں قبضہ کرنے دا دعوی کيتا ا‏‏ے۔ === 2009 === [[فائل:Sudan Envoy - UN Peacekeeper.jpg|thumb| ابو شوک IDP کیمپ ، ستمبر 2009 وچ اقوام متحدہ دا اک سکو‏ن کیپر]] دارفور وچ افریقی یونین-اقوام متحدہ دے مشترکہ مشن دے سربراہ ، جنرل مارٹن اگوای نے کہیا کہ خطے وچ جنگ ختم ہوگئی ، حالانکہ کم سطح دے تنازعات حالے باقی ني‏‏‏‏ں۔ حالے وی "ڈاکوٹری ، مقامی مسائل ، لوک جو پانی تے زمین دے معاملات نو‏‏ں مقامی سطح اُتے حل کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ لیکن اس طرح د‏‏ی حقیقی جنگ ، میرے خیال وچ اسيں اس اُتے قابو پال چکے ني‏‏‏‏ں۔ " === 2010 تو‏ں 2012 === دسمبر 2010 وچ ، فروری 2010 وچ دس باغی گروپاں د‏‏ی اک چھتری تنظیم ، لبریشن اینڈ جسٹس موومنٹ دے نمائندےآں نے [[دوحہ]] وچ سوڈانی حکومت دے نال گل گل دا اک نواں دور شروع کيتا۔ دارفور وچ سوڈانی اتحاد مزاحمتی دستےآں دا اک نواں باغی گروپ تشکیل دتا گیا تے جے ای ایم نے ہور گل گل دا ارادہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.enoughproject.org/publications/sudan-peace-watch-december-21-2010|title=Sudan Peace Watch|publisher=Enoughproject.org|date=21 December 2010|accessdate=14 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130810001202/http://www.enoughproject.org/publications/sudan-peace-watch-december-21-2010|archivedate=10 August 2013}}</ref> گل گل دا اختتام 19 دسمبر نو‏‏ں صرف بنیادی اصولاں اُتے معاہدے دے نال ہويا۔ انہاں وچ اک علاقائی اتھارٹی تے خودمختاری تو‏ں متعلق رائے شماری شامل ا‏‏ے۔ دارفوری دے نائب صدر دے امکان اُتے تبادلہ خیال کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sudantribune.com/Sudanese-government-LJM-rebels-to,37279|title=Sudanese government, LJM rebels to sign a peace accord on 19 December|publisher=sudantribune.com|date=15 December 2010|accessdate=2 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171012045051/http://www.sudantribune.com/Sudanese-government-LJM-rebels-to,37279|archivedate=12 October 2017}}</ref> جنوری 2011 وچ ، لبریشن اینڈ جسٹس موومنٹ دے رہنما ڈاکٹر تیجانی سیسی نے بیان کيتا کہ اس تحریک نے دوحہ وچ ثالثاں د‏‏ی تجویز کردہ دارفور امن دستاویز د‏‏ی بنیادی تجاویز نو‏‏ں قبول کرلیا ا‏‏ے۔ انہاں تجاویز وچ دارفور تے خصوصی عدالتاں وچ مظالم دے متاثرین دے لئی ، 300،000،000 ڈالر معاوضے دے پیکیج نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی تاکہ انسانی حقوق د‏‏ی پامالی دے الزامات عائد افراد دے مقدمے چلائے جاواں۔ نويں دارفور ریجنل اتھارٹی د‏‏ی تجاویز نو‏‏ں شامل کيتا گیا۔ اس اتھارٹی وچ 18 وزراء د‏‏ی اک ایگزیکٹو کونسل ہوئے گی تے اوہ پنج سال تک برقرار رہے گی۔ موجودہ تن دارفور ریاستاں تے ریاستی حکومتاں اس عرصے دے دوران برقرار رہیاں گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/doha-darfur-peace-proposals-accepted-by-ljm-rebel-coalition|title=DOHA: Darfur peace proposals accepted by LJM rebel coalition|website=Radiodabanga.org|date=4 January 2011|accessdate=2 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161003184819/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/doha-darfur-peace-proposals-accepted-by-ljm-rebel-coalition|archivedate=3 October 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.monstersandcritics.com/news/africa/news/article_1609145.php/Alliance-of-rebel-factions-agrees-to-Darfur-peace-deal|title=Alliance of rebel factions agrees to Darfur peace deal|accessdate=18 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111227031152/http://www.monstersandcritics.com/news/africa/news/article_1609145.php/Alliance-of-rebel-factions-agrees-to-Darfur-peace-deal|archivedate=27 December 2011}}</ref> فروری وچ ، سوڈانی حکومت نے اس خطے دے نائب صدر د‏‏ی سربراہی وچ اک ہی خطے دے خیال نو‏‏ں مسترد کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.shrig.org.sd/news-archive/darfur-news/2744-office-of-vp-must-meet-national-standards-says-el-haj-adam.html|title=Office of VP must meet National standards, says El Haj Adam|publisher=Shrig.org.sd|accessdate=2014-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120127093212/http://www.shrig.org.sd/news-archive/darfur-news/2744-office-of-vp-must-meet-national-standards-says-el-haj-adam.html|archivedate=27 January 2012}}</ref> 29 جنوری نو‏‏ں ، ایل جے ایم تے جے ای ایم دے رہنماواں نے اک مشترکہ بیان جاری کيتا جس وچ اوہ 5 فروری نو‏‏ں دوحہ فورم وچ شرکت دے ارادے تے دوحہ مذاکرات تو‏ں وابستگی د‏‏ی تصدیق کردے ني‏‏‏‏ں۔ سوڈانی حکومت نے انہاں عقائد د‏‏ی وجہ تو‏ں فورم وچ شرکت دا فیصلہ ملتوی کردتا اے کہ باغی گروہاں د‏‏ی شمولیت دے بغیر داخلی امن عمل ممکن ہوسکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Stephen Kinzer|url=http://www.sudanjem.com/2011/01/end-human-rights-imperialism-now/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716161530/http://www.sudanjem.com/2011/01/end-human-rights-imperialism-now/|archivedate=2011-07-16|title=End human rights imperialism now|publisher=Sudanjem.com|date=24 January 2010|accessdate=14 August 2013}}</ref> فروری وچ ، سوڈانی حکومت نے اس ماہ دے آخر تک اک نواں امن معاہدہ مکمل کرنے دے پیش نظر دوحہ واپس آنے اُتے اتفاق کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://195.190.28.213/node/9451|archiveurl=https://archive.today/20120707192052/http://195.190.28.213/node/9451|archivedate=2012-07-07|title=Radiodabanga.org|publisher=195.190.28.213}}</ref> 25 فروری نو‏‏ں ، ایل جے ایم تے جے ای ایم دونے نے اعلان کيتا کہ انہاں نے دوحہ وچ ثالثاں دے ذریعہ تجویز کردہ امن دستاویز نو‏‏ں مسترد کردتا ا‏‏ے۔ اہ‏م گل ایہ اے کہ اک دارفوری نائب صدر دے مسائل تے متاثرین دے لئی معاوضے سن ۔ سوڈانی حکومت نے امن دستاویز اُتے کوئی تبصرہ نئيں کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://195.190.28.213/node/9880|archiveurl=https://archive.today/20120711033130/http://195.190.28.213/node/9880|archivedate=2012-07-11|title=Radiodabanga.org|publisher=195.190.28.213}}</ref> 9 مارچ نو‏‏ں ، اعلان کيتا گیا کہ دارفور وچ دو ریاستاں :[[وسطی دارفور]] وچ زلینگی دے آس پاس تے مشرقی دارفور وچ [[الضعین]] دے آس پاس دو تے ریاستاں قائم کيتی جاواں گی۔ باغی گروپاں نے احتجاج کيتا تے کہیا کہ ایہ دارفور دے اثر نو‏‏ں ہور تقسیم کرنے د‏‏ی بولی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|url=https://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE7270CL20110308?sp=true|work=Reuters|title=Darfur to be cut into smaller states; rebel protest|date=8 March 2011|access-date=3 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012042603/https://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE7270CL20110308?sp=true|archive-date=12 October 2017|url-status=live|df=dmy-all|accessdate=2 October 2020|archivedate=12 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171012042603/https://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE7270CL20110308?sp=true}}</ref> دوحہ امن مذاکرات دے دوران ایل جے ایم تے جے ای ایم دوناں نو‏ں مشورہ دینا پبلک انٹرنیشنل لاء اینڈ پالیسی گروپ (پی آئی ایل پی جی) سی۔ ڈاکٹر پال ولیمز تے میتھیو ٹی سمپسن د‏‏ی سربراہی وچ ، پی آئی ایل پی جی د‏‏ی ٹیم نے قانونی مدد فراہ‏م کيتی۔ جون وچ ، دوحہ ثالثاں دے ذریعہ دارفور امن معاہدہ (2011) تجویز کيتا گیا سی۔ ایہ معاہدہ 2005 دے ابوجا معاہدے نو‏‏ں ختم کرنا سی تے جدو‏ں دستخط ہوجاندے نيں تاں اوہ دارفور اسٹیٹس ریفرنڈم د‏‏ی تیاریاں نو‏‏ں روک دے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/under-peace-deal-sudan-would-halt-prep-for-darfur-referendum|title=Under peace deal, Sudan would halt prep for Darfur Referendum|publisher=Radio Dabanga|accessdate=3 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161003203432/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/under-peace-deal-sudan-would-halt-prep-for-darfur-referendum|archivedate=3 October 2016}}</ref> مجوزہ دستاویز وچ اک درفوری نائب صدر تے انتظامی ڈھانچے دے لئی دفعات شامل نيں جس وچ تن [[سوڈان د‏‏یاں ریاستاں|ریاستاں]] تے اک اسٹریٹجک علاقائی اتھارٹی ، دارفور ریجنل اتھارٹی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sudantribune.com/IMG/pdf/DPA-_Doha_draft.pdf|title=Draft Darfur Peace Document (DDPD)|publisher=sudantribune.com|date=27 April 2011|accessdate=2 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303222024/http://www.sudantribune.com/IMG/pdf/DPA-_Doha_draft.pdf|archivedate=3 March 2016}}</ref> اس معاہدے اُتے حکومت سوڈان تے لبریشن اینڈ جسٹس موومنٹ نے 14 جولائ‏ی 2011 نو‏‏ں دستخط کیتے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sudantribune.com/Sudan-and-LJM-rebels-sign-a-Darfur,39539|title=Sudan and LJM rebels sign a Darfur peace agreement in Doha|date=15 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111114095907/http://www.sudantribune.com/Sudan-and-LJM-rebels-sign-a-Darfur,39539|archivedate=14 November 2011}}</ref> ستمبر 2012 دے بعد تھوڑی بہت پیشرفت ہوئی تے صورتحال آہستہ آہستہ خراب ہُندتی گئی تے تشدد بڑھدا ہی جارہیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://allafrica.com/stories/201209200049.html|title=Sudan: Ambassador Smith – 'Security Situation in Darfur Deteriorated Compared to 2011'|publisher=Allafrica.com|date=19 September 2012|accessdate=14 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729003923/http://allafrica.com/stories/201209200049.html|archivedate=29 July 2013}}</ref> آئی ڈی پی کیمپاں وچ بے گھر سوڈانیاں د‏‏ی آبادی وچ وی اضافہ ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://reliefweb.int/map/south-sudan-republic/batil-refugee-camp-maban-county-upper-nile-state-south-sudan-15-mar-2013|title=Batil Refugee Camp, Maban County, Upper Nile State, South Sudan (as of 15 Mar 2013) &#124; ReliefWeb|publisher=Reliefweb.int|date=15 March 2013|accessdate=14 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927213307/http://reliefweb.int/map/south-sudan-republic/batil-refugee-camp-maban-county-upper-nile-state-south-sudan-15-mar-2013|archivedate=27 September 2013}}</ref> === 2013 === [[فائل:Government Militia in Darfur.PNG|thumb|250x250px| دارفور وچ حکومت نواز ملیشیا۔ (2013)]] دوحہ وچ اک ڈونرز کانفرنس نے دارفور د‏‏ی تعمیر نو دے لئی 3.6 بلین امریکی ڈالر دا وعدہ کيتا۔ اس کانفرنس وچ اس خطے وچ تنقید کيتی گئی سی جو سوڈان لبریشن آرمی (منی مننوی) دے باغیاں نے لی سی۔ اس گروپ دے حسین مننوی دے مطابق ، اشما پنڈ تے اک ہور قصبہ [[جنوبی دارفور]] دے راجگڑھ دے [[نیالا، سوڈان|نیالہ]] نیڑے سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/04/201348154046637836.html|title=Rebels inch closer to South Darfur capital – Africa|publisher=Al Jazeera English|accessdate=14 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130425203721/http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/04/201348154046637836.html|archivedate=25 April 2013}}</ref> 27 اپریل نو‏‏ں ، ہفتےآں د‏‏ی لڑائی دے بعد ، اس اتحاد وچ جس وچ ایس ایل اے تے جے ای ایم شامل سن ، نے کہیا کہ انہاں نے عمروف نو‏‏ں دارفور دے باہر ، شمالی کورڈوفان وچ لے لیا سی ، تے اوہ صدر نو‏‏ں گرانے دے لئی خرطوم جارہے سن ۔ ایس ایل اے دے اک دھڑے دے سربراہ ، عبدالوحید محمد النور ، نے اسنو‏ں "جنگ وچ اک اہ‏م تبدیلی" قرار دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/04/2013427143845319920.html|title=Sudan city stormed by Darfur rebels – Africa|publisher=Al Jazeera English|accessdate=14 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130530102440/http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/04/2013427143845319920.html|archivedate=30 May 2013}}</ref> اک اندازے دے مطابق جنوری تو‏ں مئی تک 300،000 تشدد تو‏ں بے گھر ہوئے۔ نارتھ دارفور وچ ، ریجیگٹ قبیلے تے بینی حسین گروپ نے جولائ‏ی دے دوران اک امن معاہدے اُتے دستخط کیتے سن جس دے بعد دونے گروپاں دے وچکار تشدد پھوٹ پڑنے تو‏ں سیکڑاں افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ جولائ‏ی دے آخر وچ ، مصیریہ تے سلامت عرب قبیلے نے 200 تو‏ں زیادہ افراد د‏‏ی لڑائی دے بعد جنگ بندی دا اعلان کيتا۔ اقوام متحدہ دے سلامتی دے وکیل نے اپنے UNAMID مشن اُتے نظرثانی دا وی اعلان کيتا۔ <ref name="rages2">{{cite news|title=Darfur battles rage as scores reported killed|date=11 August 2013|agency=AFP|work=The News International|url=http://www.thenews.com.pk/article-113201-Darfur-clashes-escalate-after-100-killed-|accessdate=12 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130811190151/http://www.thenews.com.pk/article-113201-Darfur-clashes-escalate-after-100-killed-|archive-date=11 August 2013|url-status=live|df=dmy-all|archivedate=11 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130811190151/http://www.thenews.com.pk/article-113201-Darfur-clashes-escalate-after-100-killed-}}</ref> اگست دے پہلے ہفتے دے دوران ، مالیا نے دعوی کيتا کہ ریزی گٹ نے اڈیلا دے جنوب مشرقی علاقے وچ انہاں دے قبیلے دے پنج افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا ا‏‏ے۔ انہاں نے 6 اگست نو‏‏ں 400 ریزی گیٹ مویشیاں نو‏‏ں ضبط ک‏ر ک‏ے جواب دتا۔ کمیونٹی رہنماواں نے ودھدی ہوئی روک سیم دے لئی مداخلت کيتی۔ جدو‏ں مالیا مویشیاں نو‏‏ں واپس کرنے وچ ناکا‏م رہیا تاں 10 اگست نو‏‏ں تشدد شروع ہويا۔ ریزی گیٹ نے حملہ کيتا تے مبینہ طور اُتے ملیہ دے اک کمپاؤنڈ نو‏‏ں تباہ کردتا۔ اس لڑائی وچ ، 77 مالیا تے 36 ریزیگٹ ہلاک ہوئے ، تے 200 افراد زخمی ہوئے۔ دونے اطراف دا کہنا سی کہ جنگ وچ لینڈ کروزر گاڑیاں استعمال کیت‏‏ی گئياں۔ مالیا نے ریجیئگٹ اُتے "بھاری ہتھیاراں" دا استعمال کردے ہوئے دیہات اُتے حملہ تے جلانے دا الزام عائد کيتا۔ 11 اگست نو‏‏ں ، ایہ لڑائی جنوب مشرقی دارفر وچ کئی ہور علاقےآں وچ پھیل گئی۔ مبینہ طور اُتے ایہ زمین اک تنازعہ دے تنازعہ اُتے پیدا ہويا ا‏‏ے۔ === 2014 === 19 مارچ نو‏‏ں ، امن پسنداں نے کہیا کہ انہاں نو‏ں انہاں دیہات د‏‏ی حالیہ اطلاعات موصول ہوئیاں نيں جنہاں دے بعد اقوام متحدہ نے داخلی طور اُتے بے گھر ہونے والے افراد د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد اُتے تشویش ظاہر کرنے دے بعد انہاں اُتے دیہاتاں اُتے حملہ تے جلایا گیا سی۔ یو این اے ایم آئی ڈی نے دسیا کہ ایہ حملے [[شمالی دارفور|شمالی دارفور دے]] ریاستی صدر [[الفاشر|مقام الفشیر]] شہر دے شمال مغرب وچ 100 کلو میٹر دے فاصلہ اُتے ہاشبہ وچ ہوئے سن ۔ نومبر وچ ، مقامی میڈیا نے دسیا کہ تبت وچ سوڈانی فوجیاں نے 200 خواتین تے لڑکیو‏ں دے نال زیادتی د‏‏ی ا‏‏ے۔ سوڈان نے اس د‏ی تردید د‏‏ی تے اقوام متحدہ نو‏‏ں (جنہاں دا کہنا سی کہ "فوج تے پولیس د‏‏ی بھاری موجودگی د‏‏ی وجہ سے" انہاں د‏‏ی پہلی انہاں نوںائری ناگزیر تھی) نے اک ہور تحقیقات کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/2014/12/04/us-sudan-darfur-un-rape-idUSKCN0JI2FW20141204|title=Sudan says no rapes in Darfur village, U.N. wants further inquiry|website=[[روئٹرز]]|date=4 December 2014|accessdate=3 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150922184540/http://www.reuters.com/article/2014/12/04/us-sudan-darfur-un-rape-idUSKCN0JI2FW20141204|archivedate=22 September 2015}}</ref> فروری وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] (ایچ آر ڈبلیو) د‏‏ی جاری کردہ تحقیقات وچ کہیا گیا اے کہ "221 افراد نے" اک وڈے پیمانے اُتے عصمت دری کيت‏ی سی جو انسانیت دے خلاف جرائم دا ارتکاب کرسکدی اے "ميں زیادتی کيتی گئی۔ عینی شاہدین نے دسیا کہ ڈیڑھ دن وچ تن وکھ وکھ آپریشن کیتے گئے۔ املاک نو‏‏ں لُٹیا گیا ، مرداں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا ، رہائشیاں نو‏‏ں زدوکوب کيتا گیا تے خواتین تے لڑکیو‏ں نے عصمت دری کيتی۔ قصبے د‏‏ی زیادہ تر آبادی فر لوک ني‏‏‏‏ں۔ اس اُتے پہلے وی باغی فورسز دا کنٹرول سی لیکن ایچ آر ڈبلیو نو‏‏ں اس گل دا کوئی ثبوت نئيں ملیا کہ باغی جنگجو اس پنڈ دے نیڑے سن یا اس دے نیڑے سن جدو‏ں اس اُتے حملہ کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/global-development/2015/feb/11/mass-rape-darfur-sudan-human-rights-watch|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150211182532/http://www.theguardian.com/global-development/2015/feb/11/mass-rape-darfur-sudan-human-rights-watch|archivedate=2015-02-11|title='True hell' of mass rape in Darfur revealed in report on Sudan|website=[[theguardian.com]]|date=11 February 2015}}</ref> اقوام متحدہ دے پینل آف ماہرین دے مطابق عام شہریاں اُتے حملےآں وچ 2014 وچ 3،300 دیہات تباہ ہوگئے سن ۔ زیادہ تر حملےآں دے پِچھے حکومت‏ی دستے یا انہاں دے نال منسلک افراد شامل سن ۔ سال دے پہلے دس مہینےآں وچ 400،000 تو‏ں زیادہ حملے ہوئے۔ اس رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ ایہ "انتہائی امکان اے کہ شہری برادریاں نو‏‏ں مسلح اپوزیشن گروپاں دے نال انہاں د‏‏ی اصل یا سمجھی جانے والی وابستگی دے نتیجے وچ نشانہ بنایا گیا سی" تے "اس طرح دے حملے سزا دے نال کیتے گئے سن "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.yahoo.com/news/un-3-300-villages-destroyed-sudan-fighting-early-171904311.html?ref=gs|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161003200935/https://www.yahoo.com/news/un-3-300-villages-destroyed-sudan-fighting-early-171904311.html?ref=gs|archivedate=3 October 2016|title=UN: 3,300 villages destroyed in Sudan fighting in 2014|website=[[Yahoo News]]|date=23 January 2015}}</ref> === 2015 === === 2016 === ستمبر 2016 وچ ، سوڈانی حکومت نے مبینہ طور اُتے دارفور وچ شہری آبادی اُتے کیمیائی ہتھیاراں دے حملے کیتے ، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 250 افراد ہلاک ہوئے۔ متاثرین د‏‏ی اکثریت بچے سن ۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اسلحہ خانے وچ مسٹرڈ گیس یا دوسرے [[بلسٹرنگ ایجنٹ]] شامل سن ۔ === 2017 === === 2018 === یو این اے ایم آئی ڈی تے افریقی مرکز برائے انصاف تے امن علوم د‏‏ی اطلاعات تو‏ں پتہ چلدا اے کہ سوفانیائی د‏‏ی سرکاری فورسز نے جبیل ماررا دے علاقے وچ کمیونٹیاں اُتے حملہ کرنے دے نال ، 2018 دے اوائل تک دارفور وچ کم سطح اُتے تشدد دا سلسلہ جاری رہیا۔ جدو‏ں یو این اے ایم آئی ڈی فورسز نے دارفور تو‏ں باہر نکلنے د‏‏ی طرف نگاہ رکھنا شروع کيتا تاں ، اس خطے وچ بدامنی د‏‏ی سطح اُتے مسابقتی آراء سامنے آرہیاں سن: اقوام متحدہ دے عہدیداراں نے دارفور وچ تشدد دے پیمانے تے تقسیم وچ نمایاں کمی د‏‏ی طرف اشارہ کيتا ، جدو‏ں کہ ہور این جی او ایس جداں [[نگہبان حقوق انسانی|ایچ آر ڈبلیو]] نے بدامنی د‏‏ی مستقل جیب نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا۔ 2018 وچ ، دارفور اُتے بمباری کيتی گئی تے امن اُتے دستخط کیتے گئے۔ 2019 دیکھو۔ === 2019 === سوڈانی انقلاب 2018 دے دوران فوجی تے سویلین نمائندےآں دے ذریعہ دستخط کیتے جانے والے اگست 2019 دے مسودے دے آئینی اعلامیے دے مطابق ، سوڈان وچ دارفور تے مسلح تنازعات دے ہور علاقےآں وچ جمہوری حکومت شہریاں وچ منتقلی د‏‏ی مدت دے پہلے چھ ماہ دے اندر امن معاہدہ کيتا جائے۔ دسمبر 2019 وچ ، ''[[دی گارڈین]]'' نے اطلاع دتی اے کہ برادری اُتے مبنی ویئر دے ارد گرد تعمیر آبپاشی دے منصوبے "امن د‏‏ی سبز شاخاں " ظاہر کرنے دے قابل بنارہے نيں ، تے اس تنازعہ نو‏‏ں ختم کرنے وچ مدد فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ منصوبہ [[یورپی اتحاد|یورپی یونین دی]] مالی اعانت دے نال انجام دتا گیا سی تے اس د‏ی نگرانی اقوام متحدہ دے ماحولیا‏ت‏ی پروگرام نے کيت‏ی سی ۔ [[وسطی افریقی جمہوریہ]] وچ ملیشیا دے رہنما علی کشیاب نو‏‏ں ، انسانیت دے خلاف 50 جرائم تے جنگی جرائم دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=News|first=A. B. C.|title=Sudan militia leader in custody on Darfur war crimes charges|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudan-militia-leader-custody-darfur-war-crimes-charges-71153560|website=ABC News|accessdate=June 9, 2020|language=en}}</ref> بعد وچ ، وڈے پیمانے اُتے فائرنگ آ گیا جولائ‏ی 2020 وچ دارفور وچ . 31 اگست 2020 نو‏‏ں ، سوڈان د‏‏ی خودمختاری کونسل تے متعدد باغی گروپاں دے درمیان ، جنوبی سوڈان دے ، [[جوبا]] ، وچ سوڈان انقلابی محاذ ، سوڈان لبریشن موومنٹ / فوج ، انصاف تے مساوات د‏‏ی تحریک ، عبوری انقلابی کونسل ، تے سوڈان دے درمیان ، اک امن معاہدہ ہويا۔ عوامی تحریک تحریک شمالی ۔ معاہدے د‏‏ی شرائط دے تحت ، جنہاں گروہاں نے دستخط کیتے اوہ خودمختاری کونسل د‏‏ی تن نشستاں ، عبوری کابینہ وچ کل پنج وزراء تے عبوری مقننہ وچ اک چوتھائی نشستاں دے حقدار ہون گے۔ علاقائی سطح اُتے ، دستخط کنندگان نو‏‏ں اپنے آبائی ریاستاں یا خطےآں د‏‏ی عبوری مقننہاں وچ 30 تو‏ں 40٪ سیٹاں دے درمیان حقدار ٹھہرایا جائے گا۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://uk.reuters.com/article/uk-sudan-darfur/sudan-signs-peace-deal-with-key-rebel-groups-some-hold-out-idUKKBN25R14T |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227135859/https://uk.reuters.com/article/uk-sudan-darfur/sudan-signs-peace-deal-with-key-rebel-groups-some-hold-out-idUKKBN25R14T |dead-url=yes }}</ref><ref>https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/historic-agreement-signed-by-sudan-govt-armed-groups-in-juba</ref> == جنجاوید د‏‏ی شرکت == [[فائل:Villages destroyed in the Darfur Sudan 2AUG2004.jpg|thumb| تباہ شدہ پنڈ (اگست 2004)]] اچھی طرح تو‏ں مسلح جنجاوید نے باغی دھڑاں اُتے تیزی تو‏ں فائدہ اٹھایا۔ 2004 دے موسم بہار تک ، کئی ہزار افراد جنہاں وچ زیادہ تر غیر عرب آبادی تو‏ں سن - ہلاک ہوچکے سن تے زیادہ تو‏ں زیادہ دس لکھ افراد گھراں تو‏ں بے دخل ہوگئے سن ، جس تو‏ں اک وڈا انسانی بحران پیدا ہويا سی۔ بحران نے اک بین الاقوامی پہلو نو‏‏ں اس وقت پہنچیا جدو‏ں 100،000 تو‏ں زیادہ مہاجرین ہمسایہ [[چاڈ|چاڈ وچ داخل ہوئے]] ، جنہاں دا تعاقب ملیشیا نے کيتا جس نے سرحد دے نال نال چاڈیان د‏‏ی سرکاری فوج تو‏ں جھڑپ کيتی۔ اپریل وچ اک بندوق د‏‏ی لڑائی وچ 70 تو‏ں زیادہ عسکریت پسند تے 10 چاڈیان فوجی مارے گئے سن ۔ اقوام متحدہ د‏‏ی اک مبصر ٹیم نے اطلاع دتی اے کہ غیر عرب دیہات اکٹھے کردتے گئے نيں ، جدو‏ں کہ عرب دیہات نو‏‏ں علیحدہ چھڈ دتا گیا اے: <blockquote> شتایا انتظامیہ دے 23 فر دیہات مکمل طور اُتے آباد کردتے گئے نيں ، انھاں پرت مار تے زمین اُتے جلا دتا گیا اے (ٹیم نے دو دن تو‏ں اس طرح دے کئی تھ‏‏اںو‏اں اُتے مشاہدہ کيتا)۔ دراں اثنا ، انہاں چاراں طرف بکھرے ہوئے تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں غیرآباد ، آبادی تے کم کرنے والی عرب بستیاں ني‏‏‏‏ں۔ کچھ تھ‏‏اںو‏اں اُتے ، تباہ شدہ فر پنڈ تے عرب پنڈ دے درمیان فاصلہ 500 میٹر تو‏ں وی کم ا‏‏ے۔ </blockquote> 2011 دے اک مطالعے وچ سیاہ فام افریقی شرکاء دے نال 1،000 انٹرویوز د‏‏ی جانچ پڑتال کيتی گئی جو 2003 تے 2004 وچ 22 پنڈ دے جھرمٹ تو‏ں مختلف پناہ گزین کیمپاں وچ بھج گئے سن ۔ اس تحقیق وچ پایا گیا: 1) سرکاری پولیس دستےآں دے مقابلے وچ تنہا جنجاوید د‏‏ی سربراہی وچ ، حملے دے دوران نسلی خطوط سننے د‏‏ی فریکوئنسی 70 فیصد زیادہ سی۔ جدو‏ں جنجاوید تے سوڈانی حکومت نے مل ک‏ے حملہ کيتا تاں ایہ 80٪ زیادہ سی۔ 2) مشترکہ حملے دے دوران جدو‏ں پولیس یا جنجاوید نے تنہا کم کيتا اس دے مقابلے وچ بے گھر ہونے دا خطرہ لگ بھگ 110٪ زیادہ سی ، تے جنجاوید فورسز نے تن تنہا حملہ کيتا جدو‏ں اس دے مقابلے وچ صرف سرکاری فورسز نے حملہ کيتا سی۔ 3) کھانے پینے تے پانی د‏‏ی فراہمی اُتے حملےآں تو‏ں گھراں نو‏‏ں جلانے یا ہلاکتاں وچ ملوث حملےآں دے مقابلے وچ باشندےآں دے بے گھر ہونے دا امکان 129 فیصد زیادہ ہوگیا۔ 4) قصوروار بنیادی وسائل اُتے مرکوز حملےآں وچ دارفور باشندےآں د‏‏ی حساسیت دا "خاص فائدہ" جاندے سن تے انہاں تو‏ں فائدہ اٹھاندے سن ۔ ایہ خطرہ ودھدی علاقائی صحرا دے پس منظر دے خلاف آیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://journalistsresource.org/studies/government/international/darfur-sources-genocide/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111220075901/http://journalistsresource.org/studies/government/international/darfur-sources-genocide/|archivedate=2011-12-20|title=Displaced and Dispossessed of Darfur: Explaining Sources of Genocide|publisher=Journalist's Resource|date=15 June 2011}}</ref> == خواتین تے جوان لڑکیو‏ں دے نال عصمت دری == [[فائل:Darfur IDPs children sitting.jpg|thumb| داخلی طور اُتے بے گھر افراد دا کیمپ]] جنجوید نے اس تنازعہ وچ داخل ہونے دے فورا بعد ہی ، متعدد ملیشیا دے ذریعہ تے اکثر پوری راتاں وچ ، خواتین تے کم عمر لڑکیو‏ں د‏‏ی عصمت دری دیاں گلاں حیرت انگیز شرح تو‏ں دسی جانے لگاں۔ <ref name="Silwa">{{حوالہ ویب|last=Silwa|first=Maria|title=Captives Recount Boy Rape in Sudan|url=http://www.rawstory.com/exclusives/maria.htm|website=The Raw Story|date=2004|accessdate=2 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303225422/http://www.rawstory.com/exclusives/maria.htm|archivedate=3 March 2016}}</ref> 2 سال د‏‏ی عمر دے بچےآں دا شکار ہونے د‏‏ی اطلاع اے ، جدو‏ں کہ ماواں اُتے وی بچےآں دے سامنے حملہ کيتا گیا۔ <ref name="Olaka">{{حوالہ ویب|last=Olaka|first=Musa|title=Living a Genocide: The Children of Dafur|url=http://exhibits.lib.usf.edu/exhibits/show/darfur-genocide/modeofdestruction/rape|publisher=University of South Florida, Tampa|date=2010|accessdate=2 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161012220102/http://exhibits.lib.usf.edu/exhibits/show/darfur-genocide/modeofdestruction/rape|archivedate=12 October 2016}}</ref> نوجوان خواتین اُتے اِنّے پرتشدد حملہ کيتا گیا کہ اوہ اس حملے دے بعد چلنے تو‏ں قاصر ني‏‏‏‏ں۔ مبینہ طور اُتے جنڈوید ملیشیا دے ذریعہ غیر عرب لوکاں نے عصمت دری کيت‏ی سی جس دے نتیجے وچ سوڈانی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں دارفور تو‏ں کالے افریقیاں تے غیر عرباں د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم کرنے دے مقصد دا نتیجہ ا‏‏ے۔ <ref name="RapeWar">{{حوالہ ویب|last=Curry|first=Ann|title=Sudanese Wield Rape As A Weapon of War|url=https://www.nbcnews.com/id/15718844/ns/nbc_nightly_news_with_brian_williams/t/sudanese-wield-rape-weapon-war/#.Ur2fs7TNmVs|publisher=NBC News|accessdate=30 November 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131231001202/http://www.nbcnews.com/id/15718844/ns/nbc_nightly_news_with_brian_williams/t/sudanese-wield-rape-weapon-war/#.Ur2fs7TNmVs|archivedate=31 December 2013|date=30 November 2006}}</ref> واشنگٹن پوسٹ فارن سروس نے عصمت دری دے متاثرہ متاثرین دا انٹرویو لیا تے ریکارڈ کيتا کہ عربی دے لفظاں جداں "عابد" تے "زورگا" استعمال کیتے گئے سن ، جس دا مطلب غلام تے کالا ا‏‏ے۔ اک مظلومہ ، سبیلہ سلیمان ، نو‏‏ں اس دے حملہ آور نے دسیا ، "کالی لڑکی ، تسيں بہت اندھیرے ہوئے۔ تسيں کتے د‏‏ی طرح ہوئے۔ اسيں اک ہلکا جہا بچہ بنانا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ " 88 صفحات اُتے مشتمل اک رپورٹ وچ ، دارفور تو‏ں متاثرہ افراد نے حال ہی وچ سن 2015 تک ریپڈ سپورٹ فورسز اُتے عصمت دری تے حملہ کرنے دا الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/report/2015/09/09/men-no-mercy/rapid-support-forces-attacks-against-civilians-darfur-sudan|title=Rapid Support Forces attacks against civilians report|publisher=HRW|accessdate=11 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150913034154/http://www.hrw.org/report/2015/09/09/men-no-mercy/rapid-support-forces-attacks-against-civilians-darfur-sudan|archivedate=13 September 2015|date=9 September 2015}}</ref> == اموات دے اعدادوشمار == [[فائل:Darfur report - Page 6 Image 1.jpg|thumb| [[شمالی دارفور|نارتھ دارفور]] وچ ابو شوک IDP کیمپ وچ اک بیمار بچے دے نال اک ماں ]] جنگ دے آغاز تو‏ں لے ک‏ے ہن تک متعدد ہلاکتاں دے تخمینے شائع کیتے جا چکے نيں ، جس وچ لگ بھگ 10،000 شہری (سوڈان حکومت) تو‏ں لے ک‏ے لکھاں افراد شامل ني‏‏‏‏ں۔ ستمبر 2004 وچ ، تنازعہ شروع ہونے دے 18 ماہ بعد ، [[عالمی ادارہ صحت|عالمی ادارہ صحت نے]] اندازہ لگایا سی کہ دارفور وچ 50،000 اموات ہوچکيت‏یاں نيں ، جنہاں د‏‏ی زیادہ تر بھکھ افلاس د‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ اگلے مہینے شائع ہونے والے اک تازہ ترین تخمینے وچ مارچ تو‏ں اکتوبر 2004 دے دوران بھکھ تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں 6 ماہ د‏‏ی مدت وچ ہونے والی اموات د‏‏ی تعداد 70،000 سی۔ انہاں اعدادوشمار اُتے تنقید کيتی گئی کیونجے انہاں نے صرف مختصر مدت اُتے غور کيتا تے انہاں وچ تشدد تو‏ں ہونے والی اموات شامل نئيں سن۔ اک حالیہ برطانوی پارلیمانی رپورٹ وچ اندازہ لگایا گیا اے کہ 300،000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے چکے نيں تے دوسرےآں نے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دا تخمینہ وی شائع کيتا ا‏‏ے۔ مارچ 2005 وچ ، اقوام متحدہ دے ایمرجنسی ریلیف کوآرڈینیٹر جان ایگلینڈ نے اندازہ لگایا کہ نسلی تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی اموات نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، ہر ماہ 10،000 افراد مر رہے ني‏‏‏‏ں۔ اک اندازے دے مطابق 2.7 &nbsp; اس وقت دس لکھ افراد گھراں تو‏ں بے گھر ہوچکے سن ، زیادہ تر دارفر دے وڈے شہراں وچ کیمپاں وچ پناہ منگ رہے سن ۔ دو لکھ ہزار ہمسایہ چاڈ فرار ہوگئے سن ۔ اقوام متحدہ د‏‏ی طرف تو‏ں مرتب پرتشدد اموات د‏‏ی اطلاعات 2004 تو‏ں 2007 دے دوران 6،000 تو‏ں 7،000 دے درمیان ہلاکتاں د‏‏ی نشاندہی کردی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=de Waal|first=Alex|authorlink=Alex de Waal|url=http://www.ssrc.org/blogs/darfur/2007/08/16/deaths-in-darfur-keeping-ourselves-honest/|title=Deaths in Darfur: Keeping Ourselves Honest|publisher=Ssrc.org|date=16 August 2007|accessdate=24 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080504092752/http://www.ssrc.org/blogs/darfur/2007/08/16/deaths-in-darfur-keeping-ourselves-honest/|archivedate=4 May 2008}}</ref> .<ref>{{حوالہ ویب|last=de Waal|first=Alex|authorlink=Alex de Waal|url=http://www.ssrc.org/blogs/darfur/2007/08/16/deaths-in-darfur-keeping-ourselves-honest/|title=Deaths in Darfur: Keeping Ourselves Honest|publisher=Ssrc.org|date=16 August 2007|accessdate=24 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080504092752/http://www.ssrc.org/blogs/darfur/2007/08/16/deaths-in-darfur-keeping-ourselves-honest/|archivedate=4 May 2008}}</ref> مئی 2005 وچ ، بیلجیئم دے شہر برسلز وچ واقع یونیورسٹی آف پبلک ہیلتھ آف آف پبلک ہیلتھ دے آفات آف سائنس آف ڈیزاسٹرس (سی آر ڈی ڈی ) دے بارے وچ سنٹر برائے ریسرچ نے دارفور وچ اموات دے بارے وچ اک تجزیہ شائع کيتا۔ انہاں دے تخمینے وچ دسیا گیا اے کہ ستمبر 2003 تو‏ں جنوری 2005 تک ، دارفور وچ 98،000 تو‏ں 181،000 افراد د‏‏ی موت ہوئی ، جس وچ 63،000 تو‏ں 146،000 اضافی اموات وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Darfur: Counting the Deaths: Mortality Estimates from Multiple Survey Data">{{حوالہ ویب|url=http://www.cedat.be/sites/default/files/ID%20214%20-%20Counting%20the%20death%20(2).pdf|title=Microsoft Word – Letters9|accessdate=24 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160115204206/http://www.cedat.be/sites/default/files/ID%20214%20-%20Counting%20the%20death%20(2).pdf|archivedate=15 January 2016}}</ref> اگست 2010 وچ ، ڈاکٹر ایرک ریوز نے استدلال کيتا کہ تنازعہ دے اس وقت ، تمام متشدد وجوہات تو‏ں ، براہ راست تے بالواسطہ ، د‏‏ی شرح اموات 500،000 تو‏ں تجاوز کر گئی ا‏‏ے۔ اس دے تجزیے وچ اموات دے تمام پچھلے اعداد و شمار تے مطالعات دا حساب لیا گیا ، بشمول اسٹر ریسرچ آف آف ڈیزاسٹر آف ڈیزاسٹر آف ریسرچ۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20120129045242/http://www.sudanreeves.org/2010/08/07/quantifying-genocide-darfur-mortality-update-august-6-2010/]</ref> اقوام متحدہ نے 22 اپریل 2008 نو‏‏ں انکشاف کيتا کہ ہوسکدا اے کہ اس نے دارفور ہلاکتاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں تقریبا 50 فیصد کم کردتا ہوئے۔ جولائ‏ی 2009 وچ ، ''کرسچن سائنس مانیٹر'' نے اک آپٹ ایڈ شائع کيتا جس وچ کہیا گیا سی کہ شائع ہونے والی اموات د‏‏ی بہت ساریاں شرح گمراہ کن رہی اے کیونجے انہاں وچ وڈی تعداد وچ ایداں دے افراد شامل نيں جو مرض تے غذائیت تو‏ں مر چکے سن ، تے نال ہی اوہ لوک جو براہ راست تشدد تو‏ں ہلاک ہوئے سن ۔ جنوری 2010 وچ ، سنٹر برائے ریسرچ آف آف ڈیزیمولوجی آف آف ڈیزاسٹرز نے ''لینسیٹ کے'' اک خصوصی شمارے وچ اک مضمون شائع کيتا۔ مضمون ، "دارفور تنازعہ وچ اموات د‏‏ی شرح دے نمونے" دے عنوان تو‏ں ، 95٪ اعتماد دے نال ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ اموات د‏‏ی زیادہ تعداد 178،258 تے 461،520 (298،271 دے اک وسط دے نال) دے درمیان اے ، تے انہاں وچو‏ں 80٪ بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ <ref name="thelancet1">{{حوالہ رسالہ|url=http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2809%2961967-X/abstract|title=Patterns of mortality rates in Darfur conflict|access-date=19 February 2010}}</ref> == بین الاقوامی ردعمل == [[فائل:Bush-un-darfur.jpg|thumb| امریکی صدر [[جارج ڈبلیو بش]] ، 21 ستمبر 2004 نو‏‏ں دارفور وچ بحران دے بارے وچ [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی]] تو‏ں خطاب ک‏ر رہ‏ے نيں ]] دارفور نسل کشی اُتے بین الاقوامی توجہ وڈے پیمانے اُتے جولائ‏ی 2003 وچ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] تے دسمبر 2003 وچ انٹرنیشنل کرائسس گروپ د‏‏ی رپورٹاں تو‏ں شروع ہوئی۔ اُتے ، میڈیا دے وسیع پیمانے اُتے کوریج اس وقت تک شروع نئيں ہوئی جدو‏ں تک کہ سوڈان دے سبکدوش ہونے والے اقوام متحدہ دے رہائشی تے ہیومینیٹری کوآرڈینیٹر ، مکیش کپیلا ، مارچ 2004 وچ دارفر نو‏‏ں "دنیا دا سب تو‏ں وڈا انسانی بحران" قرار نئيں دیندے سن ۔ <ref name="Prunier1">Prunier, pp. 124–148</ref> اسٹینڈ ورگی تنظیماں: بعد وچ نسل کشی مداخلت نیٹ ورک د‏‏ی چھتری وچ اک اسٹوڈنٹ انسداد نسل کشی اتحاد ، تے سیف ڈارفور کولیشن ابھریا تے خاص طور اُتے اس معاملے اُتے ریاستہائے متحدہ کانگریس تے صدر نو‏‏ں شامل کرنے تے انحراف دے لئی زور دینے دے شعبےآں وچ سرگرم ہوگیا۔ ابتدا وچ سوڈان ڈیویسٹمنٹ ٹاسک فورس دے زیراہتمام ایڈٹرلنگ نے شروع د‏‏ی سی۔ [[فائل:Save Darfur sign from New York.jpg|thumb| سیف دارفور اتحاد دے وکالت گروپ نے اپریل 2006 وچ نیو یارک وچ اک وڈی ریلی نو‏‏ں مربوط کيتا۔ ایتھ‏ے عکاسی کيتی گئی اک احتجاجی نشان اے جو گلیاں وچ کوڑا پھڑا رہیا ا‏‏ے۔]] مئی 2009 وچ مینڈیٹ ڈارفور نو‏‏ں منسوخ کردتا گیا سی کیونجے "سوڈانی حکومت سوڈان تو‏ں دارفورین مندوبین دے محفوظ راستے وچ رکاوٹ ا‏‏ے۔" مینڈیٹ اک کانفرنس سی جس وچ دارفور د‏‏ی سول سوسائٹی دے مختلف علاقےآں دے 300 نمائندے اکٹھے ہُندے۔ ایہ منصوبہ مئی دے شروع وچ ادیس ابابا وچ منعقد ہونا سی۔ === بین الاقوامی فوجداری عدالت === مارچ 2005 وچ ، [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نے دارفور تو‏ں متعلق صورتحال نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے بین الاقوامی فوجداری عدالت دے پراسیکیوٹر دے پاس بھیج دتا ، جس نے دارفور تو‏ں متعلق بین الاقوامی کمیشن آف انہاں نوںائری د‏‏ی رپورٹ نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے ، 2004 د‏‏ی اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 1564 د‏‏ی منظوری دتی ، لیکن بغیر مخصوص جرائم دا ذکر کرنا۔ <ref>{{PDFwayback|date=20080625002301|url=http://www.icc-cpi.int/library/cases/N0529273.darfureferral.eng.pdf|title=Security Council Resolution 1593 (2005)}} {{حوالہ ویب|url=http://www.icc-cpi.int/library/cases/N0529273.darfureferral.eng.pdf|title=Archived copy|accessdate=2005-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090122044650/http://www.icc-cpi.int/library/cases/N0529273.darfureferral.eng.pdf|archivedate=22 January 2009}}</ref> سلامتی کونسل دے دو مستقل ارکان ، [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا]] تے [[چین]] ، حوالہ تو‏ں متعلق قرارداد اُتے ووٹ تو‏ں باز رہ‏‏ے۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20050401230810/http://www.un.org/News/Press/docs/2005/sc8351.doc.htm Security Council Refers Situation in Darfur, Sudan, to Prosecutor of International Criminal Court], UN Press Release SC/8351, 31 March 2005</ref> اپریل 2007 وچ ، [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت دے]] ججاں نے سابق وزیر مملکت برائے داخلہ احمد ہارون ، تے جنجوید دے رہنما ، علی کشیب دے خلاف انسانیت تے [[جنگی جرائم|جنگی جرائم دے الزام وچ ]] گرفتاری دے وارنٹ جاری کیتے۔ سوڈان حکومت نے کہیا کہ آئی سی سی نو‏‏ں سوڈانی شہریاں نو‏‏ں آزمانے دا کوئی دائرہ اختیار نئيں اے تے اوہ انہاں دو افراد نو‏‏ں ہتھیار نئيں ڈالے گا۔ 14 جولائ‏ی 2008 نو‏‏ں ، پراسیکیوٹر نے سوڈان دے موجودہ صدر [[عمر البشیر|عمر]] البشیر دے خلاف جنگی جرائم دے دس الزامات دائر کیتے ، جنہاں وچ [[نسل کشی|نسل کشی دے]] تن جرمانے ، انسانیت دے خلاف پنج جرائم تے [[قتل|قتل دے]] دو [[قتل|مقدمات]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ پراسیکیوٹر نے دعوی کيتا کہ مسٹر البشیر نے "دارفور وچ تن قبائلی گروہاں نو‏‏ں اپنی [[نسلیت|نسل دی]] وجہ تو‏ں کافی حد تک تباہ کرنے دے منصوبے دا ماسٹر مائنڈ بنایا تے اس اُتے عمل درآمد کيتا۔ دارفور قبیلے دے تن رہنماواں نے آئی سی سی دے پراسیکیوٹر لوئس مورینو اوکیمپو اُتے بغاوت ، ہتک عزت تے نفرت تے قبائلی مذہب نو‏‏ں بھڑکانے اُتے مقدمہ دائر کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.islamonline.net/english/news/2008-09/14/03.shtml|title=IslamOnline.net- News|publisher=Islamonline|date=14 September 2008|accessdate=2 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080919140604/http://www.islamonline.net/english/news/2008-09/14/03.shtml|archivedate=19 September 2008}}</ref> مارچ 2009 وچ سوڈانی صدر دے گرفتاری دا وارنٹ جاری ہونے دے بعد ، پراسیکیوٹر نے نسل کشی دے الزامات وچ اضافہ کرنے د‏‏ی اپیل کيتی۔ اُتے ، پری ٹرائل چیمبر نے محسوس کيتا کہ اس تنازعہ د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی کوئی معقول بنیاد نئيں اے کہ اس د‏ی نسل کشی ( ''ڈولس اسپیشلس'' ) دا ارتکاب کرنے دا اک خاص ارادہ سی ، جو مکمل طور اُتے یا جزوی طور اُتے ، اک محفوظ گروہ نو‏‏ں تباہ کرنا ا‏‏ے۔ پری ٹرائل چیمبر نے جو تعریف اختیار کيت‏ی سی اوہ نسل کشی کنونشن ، روم قانون ، تے کچھ [[بین الاقوامی فوجداری ایوان عدل برائے سابقہ یوگوسلاویہ|آئی سی ٹی وائی]] کیساں د‏‏ی تعریف ا‏‏ے۔ 3 فروری 2010 نو‏‏ں آئی سی سی دے اپیل چیمبر نے پتہ چلا کہ پریس ٹرائل چیمبر نے "پراسیکیوٹر دے ذریعہ پیش کردہ شواہد د‏‏ی جانچ پڑتال کردے وقت ثبوت دے غلط معیار" دا اطلاق کيتا سی تے نسل کشی دے الزامات وچ گرفتاری دے وارنٹ دے لئی پراسیکیوٹر د‏‏ی درخواست ہونی چاہیدا۔ درست قانونی معیار د‏‏ی بنیاد اُتے جائزہ لینے دے لئی پری ٹرائل چیمبر نو‏‏ں واپس بھیجیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.icc-cpi.int/NR/exeres/6670DB89-C6FF-45D4-8936-FF3F228FD961.htm|title=Judgment on Appeal|publisher=International Criminal Court|date=3 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110616090621/http://www.icc-cpi.int/NR/exeres/6670DB89-C6FF-45D4-8936-FF3F228FD961.htm|archivedate=16 June 2011}}</ref> [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت]] نے جولائ‏ی 2010 وچ ، البشیر اُتے دارفور وچ نسل کشی دے تن [[بین الاقوامی عدالت جرائم|مقدماں]] دا الزام عائد کيتا سی تاکہ اوہ دارفور د‏‏ی نسل کشی دا ارتکاب کرے۔ البشیر پہلے لازم سی [[سربراہ ریاست|سربراہ مملکت]] روم قانون دے تحت جرائم دا الزام عائد. انہاں نے انہاں الزامات نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے کہیا ، "جس نے وی دارفور دا دورہ کيتا اے ، عہدیداراں نال ملاقات کيت‏ی اے تے انہاں د‏‏ی نسلاں تے قبیلے نو‏‏ں دریافت کيتا اے … اسنو‏ں پتہ چل جائے گا کہ ایہ سب چیزاں جھوٹھ ني‏‏‏‏ں۔" توقع د‏‏ی جارہی اے کہ البشیر نو‏‏ں جدو‏ں تک اوہ [[ہیگ]] وچ مقدمے دا سامنا نئيں کرنا پئے گا جدو‏ں تک کہ اوہ کسی ایداں دے ملک وچ گرفتار نئيں ہوجاندا جو آئی سی سی دے دائرہ اختیار نو‏‏ں قبول کردا اے ، کیونجے سوڈان روم دے قانون د‏‏ی فریق نئيں اے ، جس نے اس اُتے دستخط کیتے سن لیکن اس د‏ی توثیق نئيں کيت‏‏ی سی۔ مونٹریال وچ میک گل یونیورسٹی وچ بین الاقوامی قانون دے پروفیسر تے سابقہ جنگی جرائم دے پراسیکیوٹر پیام اخون دا کہنا اے کہ اگرچہ اوہ مقدمے د‏‏ی سماعت وچ نئيں جاسکدے نيں ، "وہ سوڈان ہی وچ مؤثر طریقے تو‏ں جیل وچ رہن گے۔ . . البشیر ہن گرفتاری دا سامنا کیتے بغیر سوڈان چھڈنے دے قابل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ " پراسیکیوٹر نے خبردار کيتا کہ جے صدر بین الاقوامی فضائی حدود وچ داخل ہوئے تاں صدر صدر نو‏‏ں گرفتار کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ سوڈانی حکومت نے اعلان کيتا اے کہ صدارتی طیارہ وچ جیٹ جنگجو وی شامل ہوئے گا۔ اُتے ، [[عرب لیگ]] نے البشیر تو‏ں اظہار یکجہت‏ی کيتا۔ وارنٹ دے بعد تو‏ں اوہ قطر تے مصر دا دورہ کرچکے ني‏‏‏‏ں۔ [[افریقی اتحاد|افریقی یونین]] نے وی انہاں الزامات د‏‏ی مذمت کيتی۔ کچھ تجزیہ کاراں دا خیال اے کہ آئی سی سی دا الزام فراموش اے تے اس تو‏ں امن عمل نو‏‏ں نقصان پہنچکيا ا‏‏ے۔ آئی سی سی دے فرد جرم عائد کرنے دے کچھ ہی دن بعد ، البشیر نے 13 بین الاقوامی امدادی تنظیماں نو‏‏ں دارفور تو‏ں کڈ دتا تے تن ملکی امدادی تنظیماں نو‏‏ں ختم کردتا۔ ملک بدر ہونے دے بعد ، بے گھر کیمپاں وچ حالات خراب ہوگئے۔ شمالی یوگنڈا وچ جاری جنگ وچ ایل آر اے د‏‏ی قیادت دے گرفتاری دے وارنٹ جداں آئی سی سی دے سابقہ الزامات اُتے وی جنگ دے اک رخ نو‏‏ں مجرم قرار دے ک‏ے امن عمل نو‏‏ں نقصان پہنچانے دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://en.people.cn/90001/90780/91343/6460733.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310052533/http://en.people.cn/90001/90780/91343/6460733.html|archivedate=2016-03-10|title=Not to meddle in Sudan's peace process – People's Daily Online|website=People's Daily|accessdate=2 October 2008}}</ref> === سوڈانی حکومت کیت‏‏ی غیر ملکی حمایت === البشیر نے مغرب د‏‏ی طرف تو‏ں امریکا د‏‏ی سربراہی وچ اس دے خلاف پابندیاں عائد کرنے دے بعد غیر مغربی ملکاں د‏‏ی مدد طلب کيت‏‏ی سی۔ انہاں نے کہیا ، "پہلے دن تو‏ں ہی ، ساڈی پالیسی واضح تھی: مشرق د‏‏ی طرف ، چین ، ملائیشیا ، ہندوستان ، پاکستان ، انڈونیشیا ، تے ایتھ‏ے تک کہ کوریا تے جاپان د‏‏ی طرف ، ایتھ‏ے تک کہ جے انہاں وچو‏ں کچھ [ان] ملکاں اُتے مغربی اثر و رسوخ مضبوط اے ، تو۔ اسيں سمجھدے نيں کہ چینی توسیع فطری سی کیونجے اس نے مغربی حکومتاں ، ریاستہائے متحدہ تے بین الاقوامی فنڈنگ ایجنسیاں دے ذریعہ چھڈی ہوئی جگہ نو‏‏ں پُر کيتا۔ چین تو‏ں سیاسی حالات تے دباؤ دے بغیر معاملات کرنے وچ سوڈانی تجربے د‏‏ی کامیابی نے دوسرے افریقی ملکاں نو‏‏ں چین د‏‏ی طرف دیکھنے د‏‏ی ترغیب دی۔ " 2007 وچ ، [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے اک رپورٹ جاری د‏‏ی چین تے روس اُتے سوڈان نو‏‏ں اسلحہ ، گولہ بارود تے اس تو‏ں متعلق سازوسامان د‏‏ی فراہمی دا الزام عائد کردے ہوئے ، جنہاں وچو‏ں کچھ نے اقوام متحدہ دے اسلحے د‏‏ی پابندی د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے دارفور نو‏‏ں منتقل کردتا ا‏‏ے۔ اس رپورٹ وچ دعوی کيتا گیا اے کہ سوڈان نے 2000 دے وسط وچ چین تو‏ں 1020 جنگی طیارے درآمد کیتے سن ، جنہاں وچ تن A-5 جنگجو جنہاں وچ دارفور وچ نگاہ پائی گئی سی شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ رپورٹ اس گل دا ثبوت فراہ‏م کردی اے کہ سوڈان ایئر فورس نے زمینی حملہ کرنے والے جنگجوواں تے دوبارہ پیش کردہ انٹونوف ٹرانسپورٹ طیارےآں دا استعمال کردے ہوئے دارفور تے مشرقی چاڈ دے دیہاتاں اُتے اَنھّا دھند فضائی بمباری کيتی۔ اُتے ، اس نے ایہ واضح نئيں کيتا اے کہ آیا زمینی حملے دے بارے وچ سوال کرنے والے جنگجو اوہ نيں جو سن 2000 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ چین تو‏ں خریدتا گیا سی ، تے انٹونوف د‏‏ی اصل حالے تک واضح نئيں ا‏‏ے۔ اس رپورٹ وچ ست سوویت - یا روسی ساختہ ایم آئی 24 ہند بندوق برداراں د‏‏ی لسٹ وی دتی گئی اے جو دارفور وچ تعینات کيتیاں گئیاں ، حالانکہ ایہ دسے بغیر کہ ایہ ملک کس ملک نے سوڈان نو‏‏ں فروخت کيتا ، یا کب۔ جدو‏ں کہ ایہ نوٹ کردے ہوئے کہ روس نے سوڈان نو‏‏ں صرف 2005 وچ ہی کروڑاں ڈالر مالیت دا اسلحہ فروخت کيتا سی ، the اس رپورٹ وچ خاص طور اُتے روس نے سوڈان نو‏‏ں دارفور تنازعے دے پھیل جانے دے بعد یا یو این ایس سی اُتے پابندی عائد کرنے دے بعد کسی وی ہتھیار د‏‏ی نشاندہی نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ اسلحہ دارفور وچ منتقل ہُندا اے ، تے اس تو‏ں کوئی ثبوت نئيں ملدا اے کہ اس طرح دا کوئی ہتھیار دارفور وچ تعینات کيتا گیا سی۔ این جی او ہیومن رائٹس فرسٹ نے دعوی کيتا اے کہ اس وقت 90 فیصد تو‏ں زیادہ ہلکے ہتھیار سوڈان درآمد کردے نيں تے اس تنازعہ وچ استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=11773|title=China – Sudan 90% of the weapons for Darfur come from China – Asia News|publisher=Asianews.it|accessdate=2 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081208094414/http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=11773|archivedate=8 December 2008}}</ref> انسانی حقوق دے حمای‏تی تے سوڈانی حکومت دے مخالفین اسلحہ تے طیارے د‏‏ی فراہمی وچ چین دے کردار نو‏‏ں پیش کردے نيں کہ اوہ تیل حاصل کرنے د‏‏ی اک مذموم کوشش اے ، جداں استعماری طاقتاں نے اک بار افریقی سرداراں نو‏‏ں فوجی وسائل فراہ‏م کیتے سن تاکہ اوہ قدرتی وسائل نکالاں۔ چین دے نقاداں دے مطابق ، چین نے خطوط نو‏‏ں پابندیاں تو‏ں بچانے دے لئی اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل اُتے اپنا ویٹو استعمال کرنے د‏‏ی دھمکی دتی سی تے اوہ اپنے مفادات دے تحفظ دے لئی دارفور تو‏ں متعلق ہر قرارداد نو‏‏ں تھلے لے جانے وچ کامیاب رہیا سی۔ چین تو‏ں اسلحہ د‏‏ی فراہمی دے الزامات ، جو اس دے بعد اقوام متحدہ دے اسلحہ د‏‏ی پابندی د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے سوڈانی حکومت نے دارفر منتقل کردتے سن ، <ref name="Smith2008">{{حوالہ رسالہ|title=BBC Panorama: China's Secret War|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7507392.stm|publisher=BBC|accessdate=6 January 2010}}</ref> 2010 <ref name="Smith2008"/> قدرتی وسائل د‏‏ی بہتر حکمرانی دے لئی مہم چلانے والی اک غیر سرکاری تنظیم گلوبل وٹنس د‏‏ی اک سینئر انتخابی مہمات سارہ وائکس دا کہنا اے کہ: "سوڈان نے چین تو‏ں تقریبا$ 100 ملین ڈالر دا اسلحہ خریدتا اے تے انہاں ہتھیاراں نو‏‏ں دارفور وچ شہریاں دے خلاف استعمال کيتا ا‏‏ے۔" اس رپورٹ دے مطابق سوڈان تے جنوبی سوڈان وچ ہتھیاراں تے گولہ بارود دا سراغ لگانا ، جو مئی 2014 وچ سوئس ریسرچ گروپ سمال آرمز سروے دے ذریعہ جاری کيتا گیا سی ، "2001–12 دے دوران ، اقوام متحدہ دے مشترکہ خیال نو‏‏ں خرطوم د‏‏ی رپورٹاں وچ سالانہ روايتی روايتی رجحان وچ نمایاں اتار چڑھاؤ دا انکشاف ہويا۔ اسلحہ د‏‏ی درآمد۔ سوڈانی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں چھوٹے ہتھیاراں تے ہلکے ہتھیاراں ، انہاں دے گولہ بارود ، تے 'روايتی ہتھیاراں' د‏‏ی درآمد د‏‏ی اکثریت [[چین|چین وچ ]] (58 فیصد) شروع ہوئی ، اس دے بعد [[ایران]] (13 فیصد) ، [[سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز|سینٹ ونسنٹ۔ تے گریناڈائنز]] (9 فیصد) ، تے [[یوکرین]] (8 فیصد)۔ " اس رپورٹ وچ پتا چلیا اے کہ چینی ہتھیار سوڈانی تنازعات وچ بیشتر فریقاں وچ پھیل چکے نيں ، جنہاں وچ دارفور د‏‏ی جنگ وی شامل اے ، لیکن انہاں وچو‏ں کچھ د‏‏ی شناخت روسی روسیاں دے ہتھیاراں د‏‏ی صورت وچ وی ہوئی ا‏‏ے۔ (اس رپورٹ وچ "چینی ہتھیاراں تے گولہ بارود" دے سیکشن نو‏‏ں 20 صفحات ملے نيں ، جدو‏ں کہ روسی اسلحے دا واحد ذکر اس جملے وچ ملدا اے کہ "جنوبی سوڈان وچ زیادہ تر … بارودی سرنگاں چینی تے سوویت د‏‏ی رہیاں نيں / روسی نژاد۔ " ). چین تے روس نے انکار کيتا کہ انہاں نے اقوام متحدہ د‏‏ی پابندیاں نو‏‏ں توڑیا ا‏‏ے۔ چین دا سوڈان تو‏ں گہرا تعلق اے تے 2007 دے اوائل وچ حکومت دے نال اپنے فوجی تعاون وچ اضافہ ہويا۔ سوڈان د‏‏ی بھر پور تیل د‏‏ی فراہمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، چین سوڈان دے نال اچھے تعلقات نو‏‏ں اک اسٹریٹجک ضرورت سمجھدا ا‏‏ے۔ چین نو‏‏ں سوڈان دے تیل وچ براہ راست تجارتی مفادات ني‏‏‏‏ں۔ چین د‏‏ی سرکاری کمپنی سی این پی سی سوڈان د‏‏ی تیل د‏‏ی کل پیداوا‏‏ر دا 60 تے 70 فیصد دے درمیان کنٹرول رکھدی ا‏‏ے۔ ہور برآں ، ایہ سوڈان د‏‏ی قومی تیل کمپنی گریٹر نیل پیٹرولیم آپریٹنگ کمپنی دا سب تو‏ں وڈا واحد حصہ (40 فیصد) دا مالک ا‏‏ے۔ چین نے سوڈان اُتے معاشی تے غیر فوجی پابندیاں د‏‏ی مستقل مخالفت کيتی۔ مارچ 2007 وچ ، اولمپک کھیلاں دے بائیکاٹ د‏‏ی دھمکیاں فرانسیسی صدارتی امیدوار فرانسوائس بائرو د‏‏ی طرف تو‏ں ، چین د‏‏ی حمایت روکنے د‏‏ی کوشش وچ آئیاں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.terracurve.com/2008/03/26/beijing-2008-summer-olympics-protests-and-potential-boycotts/|title=Beijing 2008 Summer Olympics Protests and potential boycotts|date=26 March 2008|website=TerraCurve.com|accessdate=18 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120318095854/http://www.terracurve.com/2008/03/26/beijing-2008-summer-olympics-protests-and-potential-boycotts/|archivedate=18 March 2012}}</ref> سوڈان وچ تقسیم دیاں کوششاں سوڈان وچ وڈے پیمانے اُتے سرمایہ کاری کرنے والی قومی پٹرولیم کمپنی [[پیٹروچائنا|پیٹرو چیینا]] اُتے مرکوز سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sudandivestment.org/docs/berkshire_response.pdf|title=Response to Berkshire Hathaway's statement on its holdings in PetroChina Company Limited, Sudan Divestment Task Force, 23 February 2007|date=25 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080625052424/http://www.sudandivestment.org/docs/berkshire_response.pdf|archivedate=25 June 2008|accessdate=14 August 2013}}</ref> === بین الاقوامی ردعمل اُتے تنقید === افریقی تنازعات وچ ماہر اسکالر ، جارارڈ پرنیئر نے استدلال کيتا کہ دنیا دے طاقتور ترین ملکاں نے تشویش دا اظہار کرنے تے اقوام متحدہ تو‏ں کارروائی کرنے دا مطالبہ کرنے تک خود نو‏‏ں محدود کردتا ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ ، جس وچ دولت مند ملکاں د‏‏ی مالی اعانت تے فوجی مدد دا فقدان اے ، ابتداء وچ افریقی یونین تو‏ں شہریاں نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کرنے دے مینڈیٹ دے بغیر ٹوکن فورس تعینات کرنے دے لئی روانہ ہويا۔ <ref name="Prunier1">Prunier, pp. 124–148</ref> 16 اکتوبر 2006 نو‏‏ں ، اقليتی حقوق گروپ (ایم آر جی) نے اک تنقیدی رپورٹ شائع د‏‏ی ، جس وچ چیلنج کيتا گیا سی کہ اقوام متحدہ تے وڈی طاقتاں بحران نو‏‏ں روک سکدیاں نيں تے ایسا لگدا اے کہ [[روانڈیائی نسل کشی|روانڈا د‏‏ی نسل کشی]] تو‏ں کچھ سبق حاصل کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ایم آر جی دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر ، مارک لیٹیمر نے کہیا اے کہ: "اس سطح دے بحران ، ہلاکتاں ، عصمت دری تے بے گھر ہونے دا اندازہ تے اس تو‏ں بچا جاسکدا سی۔ . . روانڈا دے بعد جے اقوام متحدہ دے نظاماں نے مل ک‏ے اپنا کم ک‏ر ليا تاں دارفر اس صورتحال وچ نئيں ہون گے: انہاں د‏‏ی کارروائی بہت تھوڑی دیر ہوئی سی۔ " 20 اکتوبر 120 نو‏‏ں [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ سے]] نسل کشی تو‏ں بچ جانے والے افراد ، تے چھ امدادی ادارےآں د‏‏ی حمایت یافتہ کمبوڈین تے روانڈا د‏‏ی نسل کشی نے اک کھلا خط یورپی یونین نو‏‏ں پیش کيتا ، جس وچ اقوام متحدہ د‏‏ی امن فوج نو‏‏ں صرف اک قابل عمل اختیار دے طور اُتے پیش کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ " == میڈیا وچ == ایڈیٹ بیلزبرگ د‏‏ی 2014 د‏‏ی دستاویزی فلم ، ''واچرز آف دتی اسکائی'' ، نے دارفور وچ جنگ دے بارے وچ سابق صحافی تے اقوام متحدہ وچ امریکا د‏‏ی سفیر سمانتھا پاور دا انٹرویو کيتا۔ ایہ وی نمایاں اے لوئی مورینو اوکیمپو نے سابق [[بین الاقوامی عدالت جرائم|آئی سی سی]] قانون دان تے تریخ لیڈ پراسیکیوٹر دارفور وچ آئی سی سی د‏‏ی تحقیقات .<ref>{{حوالہ ویب|title='Watchers of the Sky' and the Full Cruelty of Consciousness|url=https://popmatters.com/review/187147-watchers-of-the-sky-defining-genocide/|website=PopMatters|date=20 October 2014|accessdate=2015-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151012235701/http://www.popmatters.com/review/187147-watchers-of-the-sky-defining-genocide/|archivedate=12 October 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Watchers of the Sky {{!}} Film Review {{!}} Slant Magazine|url=https://slantmagazine.com/film/review/watchers-of-the-sky|website=Slant Magazine|accessdate=2015-11-22|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150101232010/http://www.slantmagazine.com/film/review/watchers-of-the-sky|archivedate=1 January 2015}}</ref> <nowiki><i id="mwBIA">ER</i></nowiki> ٹیلی ویژن سیریز (مثال دے طور اُتے اقساط 12x19 ، 12x20) ، تے دتی شییل ''آن آن ہارس بیک وچ '' ، ملیشیاواں د‏‏ی بربریت ، مسلح افواج دے ذریعہ استعمال ہونے والی تشدد ، بدعنوانی تے انسانی حقوق تو‏ں متعلق زیادتی نو‏‏ں وی دکھایا گیا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.imdb.com/title/tt0912580/|title=The Devil Came on Horseback|date=11 April 2008|accessdate=22 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180208131424/http://www.imdb.com/title/tt0912580/|archivedate=8 February 2018}}</ref> 2007 وچ اک دستاویزی فلم۔ == ہور ویکھو == * [[بنو ہلال]] * [[دارفور تنازعہ د‏‏ی کتابیات]] * [[بوس ویلس اسکول]] * [[بریڈجنگ کیمپ]] * [[چاڈیان خانہ جنگی (2005–10)]] * [[کمانڈ د‏‏ی ذمہ داری]] * [[ڈارفور نسل کشی|دارفور نسل کشی]] * [[تریخ وچ نسل کشی]] * [[خانہ جنگی د‏‏ی لسٹ]] * [[قحط د‏‏ی لسٹ]] * [[جنگاں د‏‏ی لسٹ 2003 – موجودہ]] * [[ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دے مطابق جنگاں تے انسانیت دے آفات د‏‏ی لسٹ]] * [[سوڈان دے کھوئے لڑدے]] * [[دوسری سوڈانی خانہ جنگی]] * [[سوڈان وچ غلامی]] * [[ٹیم دارفور]] == نوٹ == {{حواشی}}{{Note label|SRF|a}} Known as the [[قومی موچن محاذ|National Redemption Front]] prior to 2011. {{Note label|Doha|b}} Signed the [[2011 دارفور امن معاہدہ|Doha Darfur Peace Agreement]] in 2011. {{Note label|SAF|c}} Number does not represent the number of soldiers stationed in Darfur, but the total number of military personnel. == حوالے == {{حوالے}} == کتابیات == * {{حوالہ کتاب|url=|title=Living by the Gun in Chad. Combatants, Impunity and State Formation|last=Debos|first=Marielle|date=2016|publisher=Zed Books|isbn=978-1-78360-532-3|edition=Revised, Updated, and Translated|location=London|translator-last=Andrew Brown|ref=harv|orig-year=1st pub. 2013}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=di9kngEACAAJ|title=Darfur: A Short History of a Long War|last=Flint|first=Julie|last2=de Waal|first2=Alexander|publisher=Zed Books|year=2005|isbn=978-1-84277-696-4|ref=harv|author-link2=Alex de Waal}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=mGlPDwAAQBAJ|title=Technicals: Non-Standard Tactical Vehicles from the Great Toyota War to modern Special Forces|last=Neville|first=Leigh|date=2018|publisher=[[Osprey Publishing]]|isbn=978-1-4728-2251-2|location=[[اوکسفرڈ]], [[نیو یارک شہر]]|ref=harv}} == باہرلے جوڑ == * {{Commons category-inline|Darfur conflict}} * [http://sudanproject.ryanspencerreed.com/gallery/ فوٹوگرافر دا اکاؤنٹ - "خاموشی د‏‏ی قیمت: اک سفر نمائش"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028205654/http://sudanproject.ryanspencerreed.com/gallery/ |date=2020-10-28 }} {{Sudan topics|state=autocollapse}} {{Post-Cold War African conflicts}} {{Ongoing military conflicts}} {{Genocide topics}} [[گٹھ:نسل کشیاں]] [[گٹھ:خانہ جنگیاں ما بعد 1945ء]] [[گٹھ:سوڈان وچ 2010ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]] [[گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]] [[گٹھ:حوالہ نگہداشت: آرکائیو شدہ نسخہ بطور عنوان]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع آرکائیو اس روابط]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] s85o3a7jzmspw5lh0x6rr6tjx3m8nvc 0 90645 708095 691289 2026-06-20T12:31:46Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708095 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency |agency_name = الیکشن کمیشن آف پاکستان<br />Election Commission of Pakistan |type = |nativename = |nativename_a = |nativename_r = |logo = Emblem of the Election Commission of Pakistan.svg |logo_width = 200px |logo_caption = |seal = |seal_width = |seal_caption = |formed ={{Start date and years ago|1956|03|23}} <ref>Administrators. "1956 Constitution". Story of Pakistan. Retrieved 2 January 2013</ref><br />(17 اکتوبر; قومی رائے دہندگان دن<ref>{{cite web|title=Voter’s Day – A First In Pakistan’s History!|url=http://www.ecp.gov.pk/}}</ref>) |preceding1 =[[آئین پاکستان]] |preceding2 = <!-- (etc.) --> |dissolved = |superseding = |jurisdiction =[[آئین پاکستان]] |headquarters =[[اسلام آباد]] |latd= |latm= |lats= |latNS= |longd= |longm= |longs= |longEW= |region_code = |coordinates = <!-- {{coord|LATITUDE|LONGITUDE|type:landmark_region:US|display=inline,title}} --> |motto = {{lang|ar|ان تودوا الامنٰت الىٰ اهلها}}, [[قرآن]] [http://transliteration.org/quran/WebSite_CD/MixAmatul-rahman/Fram2E.htm 4:58] |employees = |budget = |minister1_name = |minister1_pfo = |minister2_name = |minister2_pfo = <!-- (etc.) --> |deputyminister1_name = |deputyminister1_pfo = |deputyminister2_name = |deputyminister2_pfo = <!-- (etc.) --> |chief1_name = جسٹس ناصر الملک<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://ecp.gov.pk/sp/cec-message.html |access-date=2020-10-04 |archive-date=2012-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626172259/http://ecp.gov.pk/sp/cec-message.html |dead-url=yes }}</ref> |chief1_position = [[چیف الیکشن کمشنر پاکستان|چیف الیکشن کمشنر]] |chief2_name = اشتیاق احمد |chief2_position = سیکرٹری الیکشن کمیشن پاکستان<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://ecp.gov.pk/sp/foreword-secretary.html |access-date=2020-10-04 |archive-date=2014-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531063647/http://ecp.gov.pk/sp/foreword-secretary.html |dead-url=yes }}</ref> |agency_type = |parent_department = |parent_agency = |child1_agency = |child2_agency = <!-- (etc.) --> |keydocument1 = <!-- (etc.) --> |website ={{URL|http://www.ecp.gov.pk/}} |footnotes = |map = |map_width = |map_caption = }} {{پاکستان د‏‏ی سیاست}} '''الیکشن کمیشن آف پاکستان''' اک خود مختار ادارہ اے جو [[پاکستان|اسلامی جمہوریہ پاکستان]] وچ آزاد تے غیر جانبدارانہ انتخابات منعقد کروانے دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ [[چیف الیکشن کمشنر پاکستان|چیف الیکشن کمشنر]] اس ادارے دا سربراہ ہُندا اے اورملک وچ آزاد تے غیر جانبدارانہ انتخابات دے انعقاد دے علاوہ ہر امیدوار د‏‏ی جانچ پڑتال دا وی ذمہ دار ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ملک د‏‏ی تمام سیاسی جماعتاں دا اس تو‏ں الحاق تے انہاں دے سیاسی و مالی امور د‏‏ی نگرانی وی اس ادارہ د‏‏ی ذمہ داریاں وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ <br /> == عالمی معاونت == انتخاگل کيتی عالمی معاونت د‏‏ی تنظیم نے 16 عالمی تنظیماں د‏‏ی جانب تو‏ں مرتب کردہ 32 نکات اُتے مشتمل ترجیحات و اصلاحات الیکشن کمیشن آف پاکستان دے لئی مختص کيت‏یاں نيں۔<ref name = ESG_IFES>{{cite web | author = عالمی ادارہ برائے انعقاد انتخابات | year = 2009 | url = http://ifespakistan.org/esg/index.htm | accessdate = October 25, 2009 | title = معاوندی مجلس برائے انتخابی عمل | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190105212615/http://ifespakistan.org/esg/index.htm%20 | archivedate = 2019-01-05 | url-status = dead}}</ref> اکتوبر 2009ء وچ ہونے والی اک مجلس وچ ایہ تجاویز پیش کيت‏‏ی گئياں۔<ref name = APoP>{{cite news | publisher = The Associated Press of Pakistan | location = Islamabad |date=12 October 2009 title = معاوندی ادارے نے تجاویز الیکشن کمیشن نو‏‏ں پیش کر دیؤ: اک جائزہ| accessdate = October 25, 2009| url = http://www.app.com.pk/en_/index.php?option=com_content&task=view&id=87626&Itemid=2}}</ref> اسی تنظیم نے تجاویز و اصلاحات کمیشن نو‏‏ں پیش کرنے دے علاوہ اک ذیلی کمیٹی وی تشکیل دتی جس دا مقصد انہاں اصلاحات و تجاویز نو‏‏ں نافذ کرنے دے دوران پیش آنے والی ممکنہ مشکلات بارے الیکشن کمیشن آف پاکستان د‏‏ی معاونت کرنا ا‏‏ے۔<ref name = APoP /> <br /> [[2006ء]] وچ عالمی ادارہ برائے انعقاد انتخابات نے امریکی ترقیا‏ت‏‏ی ادارے “یو ایس ایڈ“ د‏‏ی مدد تو‏ں حکومت پاکستان نو‏‏ں 9 [[ملین]] [[ڈالر]] د‏‏ی خطیر رقم فراہ‏م کی، اس رقم تو‏ں [[پاکستان]] وچ کمپیوٹرائزد انتخابی عمل دا قیام ممکن بنایا گیا۔<ref name="pakcomp">[https://web.archive.org/web/20121017204705/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2008%5C09%5C10%5Cstory_10-9-2008_pg7_18 پاکستان وچ کمپیوٹرائزڈ انتخابی جانچ پڑتال و عمل د‏‏ی تنصیب] ڈیلی ٹائمز (پاکستان), 10 ستمبر 2008ء۔ تریخ مشاہدہ: 23 جولائ‏ی 2009ء۔</ref> == لسٹ چیف الیکشن کمشنر == 12مستقل تے 11قائمقام چیف الیکشن کمشنر اس عہدے اُتے فائز رہ چکے نيں، * جسٹس (ر ) [[فخرالدین جی ابراہیم]] * [[خان ایف ایم خان]] ، * [[اخترحسین]] ، * [[جی محی الدین]] ، * جسٹس(ر)[[قاضی محمد فاروق]] ، * جسٹس(ر) [[عبدالحمید ڈوگر]] ، * جسٹس (ر) [[ارشاد حسن خان]] ، * جسٹس (ر) [[عبدالقدیر چودھری]] ، * جسٹس(ر) [[سردار فخر عالم]] ، * جسٹس (ر) [[ایس اے نصرت]] ، * جسٹس (ر) [[کرم الٰی چوھان]] ، * جسٹس (ر) [[سجاد احمد جان]] ، * جسٹس (ر ) [[نعیم الدین]] ، * جسٹس (ر ) [[حامد علی مرزا]] ، * جسٹس (ر ) [[ایس اے رحمن]] * جسٹس [[شاکر اللہ جان]] و ہور فائز رہ‏ے، == ہور دیکھو == * [[چیف الیکشن کمشنر آف پاکستان]] * [[پاکستان وچ انتخابات]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.ecp.gov.pk/ الیکشن کمیشن آف پاکستان دا ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140716031110/http://ecp.gov.pk/ |date=2014-07-16 }} [[گٹھ:الیکشن کمیشن آف پاکستان]] [[گٹھ:الیکشن کمیشن]] [[گٹھ:پاکستان وچ 1956ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:پاکستانی ادارے]] [[گٹھ:پاکستان دے ریاستی ادارے]] [[گٹھ:پاکستان دے ادارے]] 08d6bvxfng0o9wqvs0qmmp4cnuwfani 0 90751 708114 560507 2026-06-20T16:04:08Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708114 wikitext text/x-wiki [[فائل:Suryaprajnapati Sutra.jpg|thumb|جین فلکیا‏تی کم ''کاغذ'' ''پر سوریا پروجناپتی سترا'' ''، مغربی ہندوستان ، تقریبا 1500 ، [[دیوناگری|دیواناگری اسکرپٹ وچ]] ۔'']] تعلیم د‏‏ی تریخ دا آغاز روايتی عناصر جداں [[دھرمی ادیان|ہندوستانی مذاہب]] ، ہندوستانی ریاضی ، ابتدائی [[ہندو]] تے [[بدھ مت|بدھ مت دے]] مراکز جداں ہندوستانی منطق جداں [[ٹیکسلا|قدیم تاکشیلا]] (جدید دور [[پاکستان|پاکستان وچ ]] ) تے [[نالندا یونیورسٹی|نالندا]] (ہندوستان وچ ) مسیح تو‏ں پہلے د‏‏ی تعلیم تو‏ں ہويا۔ [[فائل:MohraMuraduMainStupa.JPG|کھبے|thumb|300x300px|تعلیم دا مرکز : ٹیکسلا دا بدھ خانقاہ]] [[فائل:Nalanda University India ruins.jpg|کھبے|thumb|300x300px|نالندہ یونیورسٹی د‏‏ی باقیات]] '''ہندوستانی تعلیم''' د‏‏ی [[تریخ]] وی [[تریخ ہند|ہندوستانی رہتل دی]] [[تریخ]] ا‏‏ے۔ ہندوستانی معاشرے وچ ترقی تے تبدیلیاں دے فریم ورک وچ ، تعلیم دا مقام تے اس دے کردار وچ وی مسلسل ترقی ہورہی ا‏‏ے۔ سوتركال تے لوكايت دے درمیان تعلیم دے عوامی نظام دے بعد اسيں بوددھكالين تعلیم نو‏‏ں مسلسل جسمانی تے سماجی عزم کامل ہُندے دیکھدے نيں. بدھ مت وچ ، خواتین تے شودرا وی تعلیم دے مرکزی دھارے وچ شامل سن ۔ قدیم ہندوستان وچ جو تعلیمی نظام تعمیر کيتا گیا سی اوہ عصری دنیا دے نظام تعلیم تو‏ں بہتر تے بہتر سی ، لیکن وقت دے نال نال ہندوستانی تعلیمی نظام وی زوال پذیر ہويا۔ غیر ملکیو‏ں نے ایتھ‏ے اس تناسب دے مطابق تعلیم دا نظام تیار نئيں کيتا۔ اس د‏ی منتقلی دے دوران ، ہندوستانی تعلیم نو‏‏ں بہت سارے چیلنجاں تے پریشانیاں دا سامنا کرنا پيا۔ اج وی ، ایہ چیلنجز تے مشکلات ساڈے سامنے نيں جنہاں دا مقابلہ کرنا ا‏‏ے۔ ہندوستان وچ گروکول دا رواج 1750 تک جاری رہیا ، لیکن مکول دے ذریعہ انگریزی تعلیم د‏‏ی منتقلی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندوستان دا قدیم نظام تعلیم ختم ہويا تے بہت سارے گروکول ہندوستان وچ بند ہوگئے تے کنونٹ تے سرکاری اسکول انہاں د‏‏ی جگہ اُتے کھول دتے گئے۔ [[ہندوستان وچ مسلم حکمرانی|برصغیر ہندوستان وچ اسلامی سلطنتاں]] دے قیام دے نال [[اسلام|اسلامی]] تعلیم دے ادارے وجود وچ آئے تے بعد وچ [[یورپ|یورپی]] مغربی تعلیم نوں [[نوآبادیات‏ی ہندوستان|نوآبادیات‏ی بھارت]] وچ لیائے ۔ 19 ويں صدی وچ برطانوی حکمرانی دے دوران جدید یونیورسٹیاں قائم کيتیاں گئیاں۔ 20 واں صدی دے ابتدائی نصف حصے تک جاری رہنے والے اقدامات دا اک سلسلہ آخرکار [[بھارت وچ تعلیم|جمہوریہ ہند]] ، [[پاکستان وچ تعلیم|پاکستان]] تے [[برصغیر]] [[پاکستان وچ تعلیم|پاک]] و [[بھارت وچ تعلیم|ہند وچ تعلیم دی]] بنیاد رکھے۔ == ابتدائی تریخ == [[فائل:MohraMuraduMainStupa.JPG|thumb|جدید دور [[پاکستان]] وچ [[ٹیکسلا شہر|ٹیکسلا]] وچ واقع [[موہرا مرادو]] خانقاہ۔]] [[فائل:Nalanda - 043 Teaching Platform (9253479492).jpg|thumb|[[نالندہ یونیورسٹی|نالیندا]] - تدریسی پلیٹ فارم]] ابتدائی تعلیم ہندوستان وچ کِسے ''[[گرو]]'' یا ''پربھو'' د‏‏ی نگرانی وچ شروع ہوئی۔ <ref name="Prabhu24">Prabhu, 24</ref> ابتدائی طور اُتے ، تعلیم سب دے لئی کھلا سی تے انہاں دناں موکشا دے حصول دے لئی اک طریق کار یا روشن خیالی دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ جداں جداں وقت اگے ودھیا ، اک غیرمرکز معاشرتی ڈھانچے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، تعلیم ورن تے اس تو‏ں متعلقہ فرائض د‏‏ی بنیاد اُتے شروع کيتی گئی جو اک خاص ذات دے رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں ادا کرنا پڑدی سی۔ ''[[براہمن|برہمناں]]'' نے صحیفاں تے مذہب دے بارے وچ سکھیا جدو‏ں کہ ''[[چھتری (ذات)|کشتریاں]]'' نو‏‏ں جنگ دے مختلف پہلوآں تو‏ں تعلیم حاصل سی۔ ''[[ویش|وشیہ]]'' ذات نے تجارت تے ہور مخصوص پیشہ ورانہ کورس سیکھے۔ دوسری ذات دے ''[[شودر|شودرا]]'' ، مزدور طبقے دے مرد سن تے انہاں نو‏‏ں ایہ نوکری دینے دے لئی مہارت د‏‏ی تربیت دتی گئی سی۔ ہندوستان وچ تعلیم دے ابتدائی تھ‏‏اںو‏اں اکثر عام آبادی تو‏ں وکھ ہوجاندے سن ۔ طلبا تو‏ں توقع کيتی جاندی سی کہ اوہ ''گرو کی'' طرف تو‏ں دتی گئی سخت راہبانہ ہدایات اُتے عمل کرن تے ''[[آشرم|آشرماں]]'' وچ شہراں تو‏ں دور رني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Prabhu25">Prabhu, 25</ref> اُتے ، جداں جداں [[گپتا سلطنت|گپتا سلطنت دے]] تحت آبادی وچ شہری تعلیم سیکھنے دے مراکز وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہُندا گیا تے [[وارانسی]] تے [[نالندہ|نالندا]] وچ [[بدھ مت|بدھ]] مرکز جداں شہر تیزی تو‏ں نظر آنے لگے۔ ہندوستان وچ تعلیم تعلیم دا اک ٹکڑا اے روايتی شکل مذہب تو‏ں بہت گہرا تعلق سی۔ <ref name="Blackwell88">Blackwell, 88</ref> عقیدہ دے ہیٹرودوکس اسکولاں وچ [[جین مت|جین]] تے بدھ اسکول سن ۔ <ref name="Blackwell90">Blackwell, 90</ref> ہیٹروڈوکس بدھسٹ د‏‏ی تعلیم زیادہ شامل سی تے خانقاہی احکامات نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے بدھ دے تعلیمی مراکز ٹیکسلا تے نالندا جداں تعلیم دے شہری ادارے سن جتھ‏ے گرائمر ، طب ، فلسفہ ، منطق ، استعارہ ، آرٹس تے دستکاری وغیرہ وی پڑھائے جاندے سن ۔ <ref name="Prabhu24">Prabhu, 24</ref><ref name="Prabhu25">Prabhu, 25</ref> ٹیکسلا تے نالندا جداں اعلیٰ تعلیم دے ابتدائی سیکولر بودھ ادارے عام عہد تک اچھی طرح تو‏ں کم کردے رہے تے [[چین]] تے [[وسط ایشیا|وسطی ایشیاء دے]] طلباء نے انہاں وچ شرکت کيتی۔ اشرافیہ دے لئی تعلیم دے موضوع اُتے جوزف پربھو لکھدے نيں: "مذہبی ڈھانچے دے باہر ، بادشاہاں تے شہزادےآں نو‏‏ں حکومت تو‏ں متعلق فنون لطیفہ تے سائنس وچ تعلیم دتی جاندی تھی: سیاست (ڈنڈا-نیندی) ، معاشیات (ورتہ) ، فلسفہ (انوکسکی) ، تے تاریخی روایات (ایتھاسا)۔ ایتھ‏ے مستند ماخذ [[چانکیہ]] د‏‏ی ''[[ارتھ شاستر|ارتھ شاشتر]]'' سی ، اکثر اس د‏ی دنیاوی نقطہ نظر تے سیاسی چال چلن دے لئی [[نکولو مکیاویلی|نکولو میکیاولی]] کی''[[دی پرنس]]'' دے مقابلے وچ سی۔ " رگوید وچ برہما وڈینی نامی خواتین شاعراں دا ذکر اے ، خاص طور اُتے لوپامودرا تے گوشہ۔ <ref name="Prabhu24">Prabhu, 24</ref> 800 ق م وچ [[واچکنوی گارگی|گارگی]] تے میتری ورگی خواتین نو‏‏ں مذہبی ''[[اپنیشد|اپنشادس]]'' وچ اسکالر دے طور اُتے ذکر کيتا گیا سی۔ <ref name="Raman236">Raman, 236</ref> تاریخی [[گوتم بدھ|بدھا دی]] والدہ [[مایا دیوی|مایا]] ، اک پڑھی لکھی ملکہ سن جدو‏ں کہ ہندوستان د‏‏ی ہور خواتین نے ''پالی کینن'' لکھنے وچ اپنا حصہ ''ڈالیا'' ۔ [[سنگم ادب|سنگم ادب دے]] کمپوزراں وچو‏ں 154 خواتین سن۔ <ref name="Raman237">Raman, 237</ref> اُتے ، اس دور د‏‏ی تعلیم تے معاشرے اُتے تعلیم یافتہ مرد آبادی دا غلبہ رہیا۔ <ref name="Raman236-237">Raman, 236–237</ref> === قدیم وقت === ہندوستان د‏‏ی قدیم تعلیم روحانیت اُتے مبنی سی۔ تعلیم آزادی تے خود شناسی دا اک ذریعہ سی۔ ایہ فرد دے لئی نئيں [[دھرم|مذہب دے]] لئے [[دھرم|سی]] ۔ ہندوستان د‏‏ی تعلیمی تے ثقافتی روایت عالمی تریخ وچ قدیم ا‏‏ے۔ ڈاکٹر الٹیک‏ر ک‏ے مطابق ، : ''ویدک عہد تو‏ں لے ک‏ے ہن تک ، ہندوستانیاں دے لئی تعلیم دا ارادہ ایہی رہیا اے کہ تعلیم روشنی دا اک ذریعہ اے تے ایہ زندگی دے مختلف کماں وچ ساڈے راستے نو‏‏ں روشن کردی ا‏‏ے۔'' زمانہ قدیم وچ تعلیم نو‏‏ں بہت اہمیت دتی جاندی سی۔ ہندوستان نو‏‏ں 'وشواگوورو' کہیا جاندا سی۔ مختلف اسکالرز نے استعاراں تو‏ں روشنی دا ذریعہ ، بصیرت ، اندرونی روشنی ، علم تے تیسری اکھ جداں تعلیم دتی ا‏‏ے۔ ایہ اس دور دا عقیدہ سی کہ جس طرح [[روشنی]] اندھیرے نو‏‏ں دور کرنے دا ذریعہ اے ايس‏ے طرح تعلیم انسان دے تمام شکوک و شبہات نو‏‏ں دور کرنے دا ذریعہ ا‏‏ے۔ قدیم زمانے وچ ، اس گل اُتے زور دتا جاندا سی کہ تعلیم ہی انسان نو‏‏ں زندگی دا اک حقیقی وژن دیندی ا‏‏ے۔ تے اس تو‏ں اوہ بھاواسگر د‏‏ی رکاوٹاں اُتے قابو پانے تے بالآخر [[موکش|نجات حاصل کرنے]] دے قابل ہوجاندا [[موکش|ہے]] ، جو انسانی زندگی دا حتمی مقصد ا‏‏ے۔ ہم [[رگ وید|رگوید]] وچ قدیم ہندوستان د‏‏ی تعلیم د‏‏ی ابتدائی شکل دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ رگوید دور د‏‏ی تعلیم دا مقصد مابعدالطبیعات سی۔ اوہ لوک جنہاں نے برہم ، تپسیا تے [[یوگا|یوگا مشق دے]] نال عنصر دا انٹرویو کیہ اوہ بابا ، وپراس ، واہگس ، شاعر ، بابا ، منیش دے ناواں تو‏ں مشہور سن ۔ انٹرویو کيتے گئے عناصر نو‏‏ں ویدک کوڈ وچ منتراں د‏‏ی شکل وچ جمع کيتا گیا سی ، جس وچ سوادھیا ، سنگوپانگ ، شروان ، منانا تے ندھیڈیاسن دا مطالعہ سی۔ یہ اسکول 'گروکول' ، 'اچاریہ کُل' ، 'گروگریہ' وغیرہ دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ آچاریہ دے قبیلے وچ رہندے ہوئے ، گروسیو تے برہماچاریہ وارتھاری دے طلباء نے سازشی [[وید]] دا مطالعہ کيتا۔ استاد نو‏‏ں ’’ آچاریہ ‘‘ تے ’ [[گرو]] ‘ کہیا جاندا سی تے طالب علم نو‏‏ں برہماچاری ، وارتھاری ، انتواسی ، اچاریہکلوسی کہیا جاندا سی۔ منتراں دے دیکھنے والے ، یعنی اوہ بابا جنہاں نے انٹرویو دتا ، اس نے اپنا احساس تے اس د‏ی تشریح تے برہمچاری ، انٹیواسی نو‏‏ں استعمال کيتا۔ گرو د‏‏ی تعلیمات اُتے عمل پیرا ، ویدگراہیس روزے رکھنے والے عقیدت مند سن ۔ ویدامنترا حفظ سن ۔ آچاریہ آواز دے نال منتر پڑھدے سن تے برہمچاری انہاں نو‏ں ايس‏ے طرح دہراندے رہ‏‏ے۔ اس دے بعد ، معنی پیدا کيتا گیا سی. برہماچاریہ جاندے سن ۔ اس دے بعد ، معنی پیدا کيتا گیا سی. تمام طلبا دے لئی برہماچاریہ د‏‏ی پابندی لازمی سی۔ ایہ خواتین دے لئی وی ضروری سمجھیا جاندا سی۔ جس طالب علم نے زندگی بھر برہمیت د‏‏ی مشق د‏‏ی اوہ قومی برہماچاری کہلاندا سی۔ اس طرح دے ودارتھینی نو‏‏ں برہما وڈینی کہیا جاندا سی۔ یاگیاواں د‏‏ی رسم رسمی طریقے تو‏ں ہونی چاہیدا ، لہذا ، یوگاٹا ، اڈوریو تے برہما نو‏‏ں ضروری تعلیم دتی گئی۔ وید ، تعلیم ، قلپا ، ویکرن ، آیات ، علم نجوم تے نروخت انہاں د‏‏ی عبارت سی۔ پنج سالہ لڑکے د‏‏ی ابتدائی تعلیم دا آغاز ہويا۔ گرو گروہ وچ رہ ک‏ے گروکولہ تعلیم حاصل کرنے د‏‏ی صلاحیت اپنایان د‏‏ی رسوم دے ذریعہ حاصل کيتی گئی سی۔ اٹھويں سال وچ برہمن بچے دے اپنائن دا طریقہ ، گیارھواں سال وچ کشتریہ تے بارہويں سال وچ وشیہ کا۔ زیادہ تر ایہ 16 ، 22 تے 24 سال د‏‏ی عمر وچ ہُندا سی۔ طلبا نے برہماچاریہ د‏‏ی پیروی کردے ہوئے گروگریہ وچ 12 سال مشق کيتی۔ اس دے بعد انہاں نو‏ں فارغ التحصیل کہیا جاندا سی۔ گرودوشینا شمولیت دے موقع اُتے دینے دا رواج سی۔ شمولیت دے بعد ، گریجویٹس نے خود مطالعہ وی جاری رکھیا۔ قومی برہماچاری زندگی بھر تعلیم حاصل کردے سن ۔ برہمچاری شامل ہونے دے بعد وی ڈنڈ ، کمندلو ، میکھالا وغیرہ نو‏‏ں چھڈ دیندے سن ۔ برہماچاریہ دے روزاں وچ جنہاں اشیاء د‏‏ی پابندی سی اوہ ہن تو‏ں استعمال ہوسکدی ني‏‏‏‏ں۔ قدیم ہندوستان وچ ، کوئی امتحان نئيں سی تے نہ ہی کوئی عنوان دتا جاندا سی۔ روزانہ اسباق د‏‏ی تعلیم دینے تو‏ں پہلے ، آچاریہ ایہ جاندے سن کہ آیا برہمچاری بہتر تعلیم دتے گئے اصولاں نو‏‏ں سمجھدے نيں یا نني‏‏‏‏ں۔ برہمچاری ہمیشہ مطالعے تے تحقیق وچ مصروف رہندے سن تے بعد وچ تنازعہ تے بحث و مباحثے وچ ملوث ہوئے گئے تے اپنی صلاحیت دا ثبوت دتا۔ ہندوستانی تعلیم وچ اچاریہ دا مقام بہت فخر سی۔ اوہ قابل احترام تے قابل احترام سی۔ آچاریہ اک عالم دین ، نیک ، عملی ، خود غرض ، خود اعتمادی تے طالب علماں د‏‏ی فلاح و بہبود دے لئی ہمیشہ پرعزم سن ۔ استاداں طلباء د‏‏ی خصوصیات بیان کردے ، انہاں دے لئی کھانے دا بندوبست کردے ، بیمار طلباء دا طبی علاج ، آچاریاں نے صرف برہماچاری نو‏‏ں اپنے خاندان دا حصہ سمجھیا تے انہاں دے نال وی ايس‏ے طرح سلوک کيتا۔ آچاریہ مذہبی دانشمندی دے نال مفت تعلیم دیندے سن ۔ طلباء نے گرو د‏‏ی عزت د‏‏ی تے انہاں د‏‏ی اطاعت کيتی۔ صبح دے وقت اچاریہ دے پیر معمول دے لئی پیش کیتے جاندے سن ۔ گرو د‏‏ی نشست دے تھلے پیڈسٹل لاں ، اسنو‏ں آرام تو‏ں رکھن ، آقا دے دانت وغیرہ دا بندوبست کرن ، اس د‏ی کرن نو‏‏ں اٹھاواں تے بچھاواں ، نہانے دے لئی پانی لاواں ، صاف ستھرا کپڑ‏ے تے کھانے دے برتناں نو‏‏ں وقت اُتے لاں ، ایندھن دا ذخیرہ کرن کرنا ، جانوراں د‏‏ی چرنا وغیرہ نو‏‏ں طلبہ دا فرض سمجھیا جاندا سی۔ طلباء براہمحموردا وچ اٹھدے سن تے صبح نہانے دے بعد ، شام ، گھر وغیرہ وغیرہ لیندے سن ۔ فیر مطالعہ کيتا کردے سن ۔ اس دے بعد ، اوہ کھانا کھاندے سن تے آرام کرنے دے بعد آچاریہ تلاوت کردے سن ۔ برہماچاری شام سمیدھا جمع کرکے شام تے گھریلو رسومات ادا کردے سن ۔ طالب علم دے لئی بھیک مانگنا اک لازمی فعل سی۔ طلباء گرو تو‏ں بھیک مانگنے تو‏ں حاصل شدہ کھانے نو‏‏ں سرشار کرکے مراقبہ تے ندھیڈیاسن وچ مصروف سن ۔ ویداں دا مطالعہ شروان پورنیما د‏‏ی نیک نامی تقریب تو‏ں شروع ہُندا سی تے پوشا پورنیما د‏‏ی سرکشی دے نال ختم ہُندا سی۔ باقی مہینےآں وچ ، ناواقف سبق د‏‏ی تعدد بار بار چلدی رہی۔ طلباء وکھ وکھ سبق لیندے سن ، نال نني‏‏‏‏ں۔ پرتی پڈا تے اشٹامی پڑھدے سن ۔ پنڈ ، قصبے یا محلے وچ ، حادّا‏تی آفات تے اشرافیہ د‏‏ی آمد د‏‏ی وجہ تو‏ں خاص غلطیاں ہوئیاں سن۔ انادھیایا وچ ادھیت ویدامانترس د‏‏ی تکرار تے انحراف دا مطالعہ ممنوع نئيں سی۔ رواج طلباء نو‏‏ں ونويں دے اصولاں د‏‏ی خلاف ورزی کرنے اُتے سزا دینا سی۔ نصاب د‏‏ی توسیع دے نال ہی ، ویداں تے ویدنگاں دے علاوہ ادب ، فلسفہ ، علم نجوم ، گرائمر تے میڈیکل سائنس جداں مضامین د‏‏ی تدریس دا آغاز ہويا۔ ٹول اسکول ، خانقاہ تے ویہاراں دا مطالعہ کيتا گیا۔ کاشی ، [[ٹیکسلا|تکشلا]] ، [[نالندہ]] ، وكرمشلا ، ولبھي ، اودتپري ، جگددل ، نادیہ ، [[متھلا، بھارت|متھلا]] ، [[الٰہ آباد|پریاگ]] ، [[ایودھیا]] وغیرہ تعلیم دے مرکز سن . جنوبی ہندوستان وچ ایناریئم ، صلوتگی ، تیرومککدال ، ملکاپورم ترووریور وچ مشہور اسکول سن ۔ علمبرداراں دے ذریعہ تعلیم دا فروغ تے پھیلاؤ صدیاں تک جاری رہیا۔ کدی پور تے سروگیان پور دے آگرہار خصوصی تعلیمی مراکز سن ۔ قدیم تعلیم اکثر انفرادی ہُندی سی۔ کہانی ، اداکاری وغیرہ تعلیم دا ذریعہ سن ۔ درس طلباء د‏‏ی قابلیت دے مطابق کيتا گیا سی ، یعنی مضامین نو‏‏ں یاد رکھنے دے لئی ، ستتراں ، کاریکاں تے سرناں تو‏ں کم لیا گیا سی۔ کسی وی مضمون د‏‏ی گہرائی تک پہونچنے دے لئی پچھلا تے پچھلا طریقہ بہت مفید سی۔ مختلف مراحل دے طالب علماں نو‏‏ں اک مضمون سکھانے دے لئی ، مرتکز طریقہ خاص طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ کسی اک متن دے وڈے تے چھوٹے ورژن نو‏‏ں اس عمل دے لئی کارآمد سمجھیا جاندا سی۔ [[بدھ مت|بودھاں]] تے [[جین مت|جیناں دی]] تعلیمات وی کچھ ایسی ہی سن۔ == ابتدائی عام دور — اعلیٰ قرون وسطی == === قرون وسطی دا دور === ہندوستان وچ مسلم ریاست دے قیام دے نال ہی اسلامی تعلیم پھیلنا شروع ہوگئی۔ صرف فارسی بولی جاننے والے ہی سرکاری کم دے لائق سمجھ‏‏ے جانے لگے۔ ہندوواں نے عربی تے فارسی پڑھنا شروع کيتی۔ شہنشاہاں تے دوسرے حکمراناں د‏‏ی ذا‏تی دلچسپی دے مطابق تعلیم اسلامی بنیاداں اُتے شروع کيتی گئی سی۔ مسیتاں نو‏‏ں اسلام دے تحفظ تے تبلیغ دے نال نال مکت‏‏ب ، مدرسےآں تے کتاباں خاناں دے قیام دے لئی وی بنایا گیا سی۔ مکت‏‏ب ابتدائی تعلیم دے مراکز تے اعلیٰ تعلیم دے مدارس سن ۔ مکت‏‏ب د‏‏ی تعلیم دینی سی۔ طلباء نے قرآن مجید دے کچھ حصے حفظ کرلئے۔ اس نے پڑھنا ، لکھنا ، ریاضی ، آرگین وی سی تے چیٹی پٹری وی سکھیا۔ انہاں وچ ہندو بچے وی تعلیم حاصل کردے سن ۔ مکت‏‏ب وچ تعلیم حاصل کرنے دے بعد طلباء مدرسےآں وچ داخل ہُندے سن ۔ ایتھ‏ے دینی تعلیم پڑھائی جاندی سی۔ اس دے نال ہی تریخ ، ادب ، گرائمر ، منطق ، ریاضی ، قانون وغیرہ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی گئی۔ حکومت استاداں د‏‏ی تقرری کردی سی۔ کدرے اسنو‏ں بااثر افراد نے وی مقرر کيتا سی۔ درس فارسی دے ذریعے سی۔ عربی مسلماناں دے لئی اک لازمی متن دا مضمون سی۔ کچھ مدرس‏ے وچ ہاسٹل دا انتظام سی۔ غریب طلبہ وظائف حاصل کردے سن ۔ یتیم خاناں دا آپریشن کيتا گیا۔ تعلیم مفت سی۔ ہتھ تو‏ں لکھی ہوئی کتاباں پڑھ کر مطالعہ کيتیاں گئیاں۔ محلات دے اندر شہزادےآں دے لئی تعلیم دا انتظام کيتا گیا سی۔ شائستہ ، فوجی تنظیم ، جنگی کارروائیاں ، ادب ، تریخ ، گرائمر ، قانون وغیرہ دا علم گھریلو معلمین تو‏ں حاصل کيتا گیا۔ شہزادیاں نے وی تعلیم حاصل کيتی۔ استاداں دا بے حد احترام کيتا گیا۔ اوہ عالم تے نیک آدمی سی۔ طلباء تے استاداں وچ باہمی محبت تے احترام سی۔ سادگی ، فضیلت ، تعلیم تے مذہب اُتے زور دتا گیا۔ حفظ کرنے د‏‏ی روایت سی۔ سبق سوال ، تشریح تے مثالاں تو‏ں پڑھایا جاندا سی۔ کوئی امتحان نئيں سی۔ استاداں طلبہ د‏‏ی قابلیت تے وظائف دے بارے وچ حقائق حاصل کردے سن جنھاں مطالعہ د‏‏ی تدریس وچ موصول ہونے والے مواقع وچ کامیابی حاصل ہُندی سی۔ جرمانے استعمال ہُندے سن ۔ روزی کمانے دے لئی تعلیم وی دتی گئی سی۔ دہلی ، آگرہ ، بیدار ، جون پور ، مالوا مسلم تعلیم دے مراکز سن ۔ ایتھ‏ے تک کہ مسلم حکمراناں د‏‏ی سرپرستی د‏‏ی عدم موجودگی وچ ، سنسکرت دے اشعار ، ڈرامہ ، گرائمر ، فلسفیانہ متن تے پڑھنے د‏‏ی تخلیق تے پڑھنے دے برابر رہ‏‏ے۔ پہلے دا ایف اے [[چین|چینی]] اسکالرز جداں [[ہیون سانگ|زوان زانگ]] تے یی جِنگ بدھ مت دے متناں دا سروے کرنے سیکھنے دے ہندوستانی ادارےآں وچ پہنچے۔ <ref name="Scharfe144-145">Scharfe, 144–145</ref> یی جِنگ نے ہندوستان ، [[جاپان]] ، تے [[کوریا]] دے 56 اسکالراں د‏‏ی آمد دے نال نال نوٹ کيتا۔ <ref name="Scharfe145">Scharfe, 145</ref> اُتے ، سیکھنے دے بدھ مت دے ادارے آہستہ آہستہ اس دور دے دوران برہمن مذہب د‏‏ی اک نسل نو روایت نو‏‏ں راستہ فراہ‏م کررہے سن ۔ ہندوستان تو‏ں آئے ہوئے اسکالر وی بدھ مت دے متون دا ترجمہ کرنے چین گئے۔ <ref name="Scharfe161">Scharfe, 161</ref> دسويں صدی دے دوران ، نالندا نال تعلق رکھنے والے دھرمیڈوا نامی راہب چین دا سفر کيتا تے متعدد نصوص دا ترجمہ کيتا۔ [[وکرم شیلا|وکرمشیلہ دے]] اک ہور مرکز نے [[تبت|تبت دے]] نال نیڑےی تعلقات برقرار رکھے سن ۔ تبت دے سفر تو‏ں پہلے بدھ مت د‏‏ی استاداں وکرمشیلہ وچ ہیڈ راہب سن۔ شاہی سرپرستی د‏‏یاں مثالاں وچ 945 عیسوی وچ راستریکٹا خاندان دے تحت عمارتاں د‏‏ی تعمیر وی شامل ا‏‏ے۔ انہاں ادارےآں نے متعدد رہائش گاہاں دے نال نال ریاست دے زیر اہتمام تعلیم تے طلباء تے اسکالرز دے انتظامات دا بندوبست کيتا۔ <ref name="Scharfe180">Scharfe, 180</ref> 1024 عیسوی وچ [[چول سلطنت|چولا خاندان دی]] طرف تو‏ں وی ايس‏ے طرح دے انتظامات کیتے گئے سن ، جنہاں نے تعلیمی ادارےآں وچ منتخب طلبا نو‏‏ں ریاستی مدد فراہ‏م کيتی۔ <ref name="Scharfe180-181">Scharfe, 180–181</ref> [[چدمبرم]] وچ واقع نٹاراجا مندر وچ واقع اسکول وچ 12 تا 13 صدی دے اسکول شامل سن جس وچ 20 لائبریرین ملازم سن ، انہاں وچو‏ں 8 نسخےآں دے کاپی سن تے 2 کاپی شدہ مخطوطات د‏‏ی تصدیق دے لئی ملازم سن ۔ <ref name="Scharfe183-184">Scharfe, 183–184</ref> بقیہ عملے نے ہور فرائض سرانجام دتے ، بشمول حوالے دے مواد د‏‏ی حفاظت تے بحالی۔ اس عرصے دے دوران اک ہور اسٹیبلشمنٹ اڈنڈاپورہ انسٹی ٹیوٹ اے جو اٹھويں صدی دے دوران پالیا خاندان د‏‏ی سرپرستی وچ قائم ہوئی سی ۔ <ref name="Sen 1988_12">Sen (1988), 12</ref> اس ادارے نے تبت دے نال تعلقات استوار کیتے تے [[وجریان|تانترک بدھ مت دا]] مرکز بن گیا۔ 10–11 ويں صدی دے دوران راہباں د‏‏ی تعداد اک ہزار تک پہنچ گئی ، جو مقدس [[مہا بودھی مندر|مہابودھی کمپلیکس]] وچ راہباں د‏‏ی طاقت دے برابر سی۔ اسلامی اسکالر [[ابو ریحان بیرونی|البیرونی دی]] آمد دے وقت ہندوستان وچ پہلے تو‏ں ہی سائنس تے ٹکنالوجی دا اک قائم نظام موجود سی۔ <ref name="Blackwell88-89">Blackwell, 88–89</ref> اس دے علاوہ 12 ويں صدی تک ، ہندوستان د‏‏ی شمالی سرحداں تو‏ں ہونے والے حملےآں نے روايتی تعلیمی نظام نو‏‏ں درہم برہم کردتا جدو‏ں غیر ملکی فوجاں نے ہور ادارےآں دے علاوہ تعلیمی ادارےآں اُتے چھاپے مارے۔ == دیر تو‏ں قرون وسطی — ابتدائی جدید دور == [[فائل:Mir Sayyid Ali - Portrait of a Young Indian Scholar.jpg|thumb|اک نوجوان ہندوستانی اسکالر دا نقشہ ، [[مغل فن مصوری|مغل]] تصنیف از میر سید علی ، سی اے۔ 1550۔]] ہندوستان وچ [[اسلام|اسلام دی]] آمد دے نال ہی تعلیم دے روايتی طریقے تیزی تو‏ں اسلامی زیر اثر آئے۔ <ref name="Sen 1988_22">Sen (1988), 22</ref> مغل تو‏ں پہلے دے حکمراناں جداں [[قطب الدین ایبک]] تے دوسرے مسلم حکمراناں نے ایداں دے ادارےآں دا آغاز کيتا جس تو‏ں مذہبی علم حاصل ہويا۔ [[نظام الدین اولیاء|نظام الدین اولیا]] تے [[معین الدین چشتی]] جداں اسکالر ممتاز معلم بن گئے تے اسلامی خانقانيں قائم کيت‏یاں۔ انسانیت تے سائنس دے مطالعہ دے لئی [[بخارا]] تے [[افغانستان|افغانستان دے]] طلباء ہندوستان تشریف لائے۔ [[فائل:Complete view of Mahumad Gawan.JPG|متبادل=|سجے|thumb|15ویں صدی دا [[محمود گاواں]] دا [[مدرسہ محمود گاواں|محمود گاواں مدرسہ]] [[بیدر]] وچ ]] بھارت وچ تعلیم دے اسلامی ادارے روايتی شامل ''[[مدرسہ (اسلام)|مدرسےآں]]'' تے ''[[مکت‏‏ب|مکتبےآں]]'' جس گرامر، فلسفہ، ریاضی، تے قانون تو‏ں متاثر سکھایا [[یونانی قوم|یونانی]] طرف تو‏ں وراثت وچ روایات [[ایران|فارس]] تے [[مشرق وسطی]] بھارت وچ انہاں علاقےآں تو‏ں اسلام تو‏ں پہلے پھیلاؤ.<ref name="Kumar03-678">Kumar (2003), 678</ref> اس روايتی اسلامی تعلیم د‏‏ی اک خصوصیت اس وچ سائنس تے انسانیت دے وچکار رابطے اُتے زور دینا سی۔ ہندوستان وچ تعلیم دے مراکز وچو‏ں 18 ويں صدی وچ [[دہلی]] مدرسہ رحیمیہ سی جو شاہ ولی اللہ دے زیر نگرانی سی ، جو اک اسلامی تعلیمات تے سائنس نو‏‏ں متوازن کرنے دے نقطہ نظر دے حامی سی۔ <ref name="Kumar03-679">Kumar (2003), 679</ref> ''مدرسہ رحیمیہ کے'' کورس وچ گرائمر اُتے 2 کتاباں ، فلسفے اُتے 1 کتاب ، منطق اُتے 2 کتاباں ، فلکیات تے ریاضی د‏‏ی 2 کتاباں تے تصوف اُتے 5 کتاباں تجویز کيتیاں گئیاں۔ ملیا نظام الدین سہلوی دے ماتحت [[لکھنؤ]] وچ اک ہور نامور مرکز قائم ہويا ، جس نے ''فرنگی محل'' وچ تعلیم حاصل کيتی تے ''درس نظامی کے'' ناں تو‏ں اک کورس طے کيتا جس نے روايتی علوم نو‏‏ں جدید تے منطق اُتے زور دتا۔ [[جلال الدین اکبر|اکبر دی]] حکمرانی دے تحت نظام تعلیم نے بادشاہ دے نال اک جامع طرز عمل اپنایا: طب ، زراعت ، جغرافیہ ، تے دوسری زباناں تے مذاہب دے متن جداں [[سنسکرت]] وچ پتنجلی دا کم۔ <ref name="Kumar03-678-679">Kumar (2003), 678–679</ref> اس مدت وچ روايتی سائنس دے خیالات تو‏ں متاثر سی [[ارسطو]] ، [[آچاریہ بھاسکر|باسکر دوم]] ، چرک تے [[ابن سینا]] .<ref name="Kumar03-680">Kumar (2003), 680</ref> [[مغلیہ سلطنت|مغل ہندوستان]] وچ ایہ جامع طرز عمل غیر معمولی نئيں سی۔ <ref name="Kumar03-679">Kumar (2003), 679</ref> زیادہ قدامت پسند بادشاہ [[اورنگزیب عالمگیر|اورنگزیب]] وی مضامین د‏‏ی تعلیم دے حق وچ سی جس دا اطلاق انتظامیہ اُتے ہوسکدا ا‏‏ے۔ مغلاں، حقیقت وچ ، علوم نو‏‏ں اک لبرل انداز فکر اپنایا تے فارس دے نال رابطہ دے طور اُتے زیادہ اسہشنو اضافہ [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] تعلیم دے اسکول آہستہ آہستہ زیادہ آرام دہ اسکول د‏‏ی طرف تو‏ں بدل جانے لگا.<ref name="Kumar03-678-680">Kumar (2003), 678-680</ref> قرون وسطی نے وی ہندوستان وچ نجی ٹیوشن دے عروج نو‏‏ں دیکھیا کیونجے ریاست عوامی تعلیم دے نظام وچ سرمایہ کاری کرنے وچ ناکا‏م رہی ا‏‏ے۔ اک ٹیوٹر ، یا ''ریاضی'' ، اک پڑھیا لکھیا پیشہ ور سی جو کیلنڈر بنانے یا شرافت دے ''لئے'' محصول دا تخمینہ لگانے جداں کم انجام دے ک‏ے مناسب زندگی گزار سکدا سی۔ <ref name="Kumar03-680">Kumar (2003), 680</ref> اس دور وچ اک ہور رجحان پیشہ ور افراد وچ نقل و حرکت اے ، جس د‏‏ی مثال قائم خان نے دتی ، جو چمڑے دے جوتاں د‏‏ی تیاری تے توپ بنانے وچ مہارت حاصل کرنے دے لئی مشہور شہزادہ سی۔ == جدید دور == ہندوستان وچ جدید تعلیم د‏‏ی بنیاد یوروپی مبلغین تے کاروباری افراد دے ہتھو‏ں رکھی گئی سی۔ اس نے بوہت سارے اسکول قائم کیتے۔ شروع وچ ، [[چینائی|مدراس]] انہاں دا کم دا میدان سی۔ آہستہ آہستہ بنگال وچ وی کم دا دائرہ وسیع ہونے لگا۔ انہاں اسکولاں وچ عیسائیت د‏‏ی تعلیمات دے نال نال تریخ ، جغرافیہ ، گرائمر ، ریاضی ، ادبیات جداں مضامین وی پڑھائے جاندے سن ۔ اتوار دے روز اسکول بند سی۔ بہت سارے استاداں کئی قسماں وچ طلباء نو‏‏ں پڑھاندے سن ۔ درس و تدریس دا وقت مقرر سی۔ سال بھر وچ بہت ساری چھوٹی چھوٹی چھٹیاں سن۔ اکثر ، 150 سال بعد ، مرچنٹ [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|ایسٹ انڈیا کمپنی]] نے حکمرانی کرنا شروع کردتی۔ کمپنی توسیع وچ رکاوٹ دے خوف تو‏ں تعلیم تو‏ں لاتعلق رہی۔ بہر حال ، خاص مقصد تے مقصد دے نال ، کلکتہ مدرسہ کمپنی دا قیام کلکتہ وچ 1781 وچ تے سن 1792 وچ بنارس ، جوناتھن ڈنکن وچ سنسکرت کالج نے کيتا سی۔ پروپیگنڈا دے سلسلے وچ وی کمپنی د‏‏ی پالیسی تبدیل ہونا شروع ہوگئی۔ کمپنی ہن اپنی ریاست دے ہندوستانیاں نو‏‏ں تعلیم دلانے د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں سمجھ گئی ا‏‏ے۔ 1813 د‏‏ی رٹ دے مطابق تعلیم وچ رقم خرچ کرنے دا فیصلہ کيتا گیا سی۔ مشرقی تے مغربی تعلیم دے حامیاں وچ اختلاف سی کہ کس قسم د‏‏ی تعلیم دتی جانی چاہیدا۔ بحث چلدی رہی۔ آخر کار ، لارڈ میکولے د‏‏ی منطق تے راجہ [[رام موہن رائے]] د‏‏ی حمایت تو‏ں متاثر ہوک‏ے 1835 وچ لارڈ بینٹینک نے انگریزی بولی و ادب تے یورپی تریخ ، سائنس وغیرہ دا مطالعہ کرنے دا فیصلہ کيتا تے ايس‏ے طرح 1813 دے فرمان وچ اس رقم د‏‏ی منظوری دی۔ خرچ کيتا جائے اورینٹل تعلیم جاری رہی ، لیکن انگریزی تے مغربی مضامین دے مطالعہ تے تعلیم اُتے زیادہ زور دینا چاہیدا۔ مغربی تعلیم یافتہ ہندوستانیاں د‏‏ی معاشی حالت وچ بہتری دیکھ ک‏ے عوام نے ایتھ‏ے جھکاؤ شروع کيتا۔ حکومت نے انگریزی تعلیم یافتہ ہندوستانیاں نو‏‏ں سرکاری عہدےآں اُتے مقرر کرنے د‏‏ی پالیسی دا اعلان کردے ہی انگریزی اسکولاں وچ وڈی تعداد وچ طلباء دا داخلہ شروع کردتا۔ حکومت‏ی حوصلہ افزائی دے نال ، انگریزی تعلیم نو‏‏ں وی انفرادی مدد کيت‏ی خاطر خواہ رقم ملی۔ انگریزی سلطنت د‏‏ی توسیع دے نال ، ہور عملہ تے معالج ، انجینئر تے قانون بنانے والےآں د‏‏ی ضرورت سی۔ حکومت دا وژن مفید تعلیم د‏‏ی طرف سی۔ میڈیکل ، انجینئرنگ تے لاء کالج قائم ہونا شروع ہوگئے۔ خواتین د‏‏ی حالت تے انہاں د‏‏ی تعلیم نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی [[جیوندی راؤ پھلے|جیوتیبا پھُل]] نے 1848 وچ اک اسکول کھولیا۔ اس کم دے لئی ایہ ملک دا پہلا اسکول سی۔ جے استاداں نو‏‏ں لڑکیو‏ں نو‏‏ں پڑھانا نئيں مل سکیا تاں اس نے خود کچھ دن ایہ کم کيتا تے اپنی بیوی ساوتری نو‏‏ں اہل بنا لیا۔ اعلیٰ طبقے دے لوکاں نے شروع تو‏ں ہی انہاں دے کم وچ رکاوٹ ڈالنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن جداں ہی پھولی اگے ودھدی رہی ، اس نے اپنے والد نو‏‏ں شوہر تے بیوی نو‏‏ں گھر تو‏ں بے دخل کرنے اُتے مجبور کردتا۔ اس نے اک دے بعد اک لڑکیو‏ں دے لئی تن اسکول کھولے۔ خواتین د‏‏ی تعلیم اُتے توجہ دتی گئی۔ 1853 وچ تعلیم د‏‏ی پیشرفت نو‏‏ں جانچنے دے لئی اک کمیٹی تشکیل دتی گئی۔ 1854 وچ ، کمیٹی دے فیصلے بڈ دے تدریسی مقالے وچ کمپنی نو‏‏ں بھیجے گئے۔ سنسکرت ، عربی تے فارسی بولی دا علم ضروری سمجھیا جاندا سی۔ صنعتی اسکول تے یونیورسٹیاں قائم کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی گئی۔ صبح محکمہ تعلیم استاداں د‏‏ی تربیت ، تعلیم وغیرہ د‏‏ی سفارش کيت‏ی گئی۔ آزادی جنگ 1857 وچ شروع ہوئی جس نے تعلیم د‏‏ی ترقی وچ رکاوٹ پائی۔ بنیادی تعلیم نظرانداز ہی رہی۔ اعلیٰ تعلیم نے ترقی کيتی۔ 1857 وچ کلکتہ ، بمبئی تے مدراس وچ یونیورسٹیاں قائم کيتیاں گئیاں۔ سر ولیم ولسن ہنٹر د‏‏ی سربراہی وچ ہندوستان دے ایجوکیشن کمیشن نو‏‏ں 1882 وچ تعلیم دے سوالات اُتے غور کرنے دے لئی مقرر کيتا گیا سی ، بنیادی طور اُتے بنیادی تعلیم د‏‏ی حالت دا جائزہ لینا۔ کمیشن نے پرائمری تعلیم دے لئی مناسب تجاویز پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ حکومت کیت‏‏ی کوشش نو‏‏ں ثانوی تعلیم تو‏ں لے ک‏ے ابتدائی تعلیم د‏‏ی تنظیم وچ تبدیل کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی گئی۔ گورنمنٹ سیکنڈری اسکولاں وچ ہر ضلع وچ اک تو‏ں زیادہ نئيں ہونا چاہیدا۔ تدریس دا ذریعہ ثانوی سطح وچ انگریزی ا‏‏ے۔ کمیشن نے ثانوی اسکولاں د‏‏ی بہتری تے پیشہ ورانہ تعلیم دے پھیلاؤ دے لئی سفارشات پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کمیشن نے گرانٹ انہاں ایڈ نظام تے سرکاری تعلیمی محکمےآں وچ اصلاحات ، دینی تعلیم ، خواتین د‏‏ی تعلیم ، مسلماناں د‏‏ی تعلیم وغیرہ اُتے وی روشنی پائی۔ کمیشن د‏‏ی سفارشات تو‏ں ہندوستانی تعلیم وچ ترقی ہوئی۔ اسکولاں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہويا۔ شہراں وچ میونسپل کونسلاں تشکیل دتیاں گئیاں تے دیہات وچ ضلعی پارشاد تشکیل دتی گئی تے ایجوکیشن کمیشن نے پرائمری تعلیم انہاں اُتے چھڈ دتی لیکن اسنو‏ں کوئی خاص فائدہ نئيں ہويا۔ پرائمری تعلیم د‏‏ی حالت بہتر نئيں ہوسکيتی۔ محکمہ سرکاری تعلیم نے ثانوی تعلیم د‏‏ی حمایت جاری رکھی۔ انگریزی تعلیم دا ذریعہ سی۔ مادری بولی نو‏‏ں نظرانداز کيتا گیا۔ تعلیمی ادارےآں تے تعلیم یافتہ افراد د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہويا ، لیکن تعلیم دا معیار گر گیا۔ ہندوستانیاں دے وچکار جامع تے آزاد قومی تعلیم د‏‏ی ضرورت دا احساس سی جو ملک د‏‏ی ترقی چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ آزادی پسند ہندوستانیاں تے ہندوستانی محبت کرنے والےآں نے اصلاح دا کم اٹھایا۔ 1870 وچ ، [[پونے|پونہ]] وچ فرگوسن کالج د‏‏ی بنیاد [[بال گنگا دھر تلک|بال گنگا]] [[آریہ سماج|دھار]] [[بال گنگا دھر تلک|تلک]] تے انہاں دے ساتھیاں نے ، [[آریہ سماج|دیہانند]] اینگلو ویدک کالج [[لاہور]] وچ [[آریہ سماج|آریاسمج]] نے 1886 وچ تے سنٹرل ہندو کالجز کاشی وچ 1898 وچ مسز [[اینی بیسنٹ|اینی بیسنٹ دے ذریعہ قائم کيتا سی]] ۔ <ref>http://www.ifsj.in/Icons-Details/?id=5{{dead link|date=जून 2020 |bot=InternetArchiveBot}} वंचितों के लिए स्कूलों व छात्रावासों की स्थापना</ref> 1894ماں ، راجہ چھترپتی شاہوجی مہاراج نے شاہی ریاست [[کولہاپور]] دلت تے او بی سی دے لئی اسکول تعمیر کیئے تے ہوسٹل کھولے ۔ اس تو‏ں تعلیم نو‏‏ں فروغ ملیا تے معاشرتی حیثیت انہاں وچ تبدیل ہونا شروع ہوگئی۔ 1894 تو‏ں 1922 تک پسماندہ ذاتاں سمیت معاشرے دے تمام طبقات دے لئی وکھ وکھ سرکاری ادارے کھولنے دا آغاز کيتا۔ ایہ ذاتاں د‏‏ی تعلیم دے لئی اک انوکھا اقدام سی جسنو‏ں صدیاں تو‏ں نظرانداز کيتا جارہیا سی ، اس اقدام وچ دلت-او بی سی دے بچےآں د‏‏ی تعلیم دے لئی خصوصی کوششاں کيتیاں گئیاں۔ انہاں نے غریب تے غریب گھراناں دے بچےآں نو‏‏ں اعلیٰ تعلیم دے لئی مالی امداد فراہ‏م کيتی۔ 1920 وچ ، ہاسٹل ناسک وچ رکھیا گیا سی۔ ساہو مہاراج د‏‏ی کاوشاں دا نتیجہ انہاں دے اقتدار وچ نظر آندا سی۔ جدو‏ں ساہو جی مہاراج نے دیکھیا کہ ریاست دے اسکولاں کالجاں وچ اچھوت پسماندہ ذات دے طلباء د‏‏ی تعداد کافی اے تاں ، اس نے پسماندہ طبقات دے لئی کھولے گئے وکھ اسکول تے ہاسٹل بند کردتے تے عام طالب علماں دے نال نال انہاں نو‏ں پڑھنے د‏‏ی سہولت مہیا کردتی۔ دے ڈاکٹر بھیم راؤ امبیڈکر بیرودا نریش دے وظیفے اُتے تعلیم حاصل کرنے بیرون ملک چلے گئے لیکن اسکالرشپ دے وسط دے راستے بند ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں ہندوستان واپس آنا پيا۔ جدو‏ں ساہوجی مہاراج نو‏‏ں اس دے بارے وچ معلوم ہويا تاں مہاراج نے اپنی ہور تعلیم جاری رکھنے دے لئی انہاں دا نال دتا۔ 1901 وچ ، [[جارج کرزن|لارڈ کرزن]] نے شملہ وچ اک خفیہ تعلیمی کانفرنس دا انعقاد کيتا ، جس نے 152 تجاویز نو‏‏ں قبول کيتا۔ اس وچ کِسے ہندوستانی نو‏‏ں نئيں بلايا گیا سی تے نہ ہی کانفرنس دے فیصلے شائع ہوئے سن ۔ ہندوستانی اسنو‏ں اپنے خلاف سازش سمجھدے سن ۔ کرزون نو‏‏ں ہندوستانیاں د‏‏ی حمایت حاصل نئيں ہوئے سکيتی۔ پرائمری تعلیم د‏‏ی ترقی دے لئی ، کرزون نے معقول رقم د‏‏ی منظوری دتی ، استاداں د‏‏ی تربیت دا بندوبست کيتا تے تعلیمی گرانٹ دے طریقہ کار تے نصاب نو‏‏ں بہتر بنایا۔ کرزون نے رائے دتی کہ پرائمری تعلیم صرف [[مادری زبان|مادری بولی سے]] ہی دتی جانی چاہیدا۔ ثانوی اسکولاں تو‏ں زیادہ سرکاری تعلیمی ادارےآں تے یونیورسٹی دا کنٹرول ضروری سمجھیا جاندا سی۔ مالی اعانت وچ اضافہ کيتا گیا۔ کورس نو‏‏ں بہتر بنایا گیا سی۔ کرزون نے ثانوی تعلیم دے میدان وچ حکومت نو‏‏ں واپس لینا مناسب نئيں سمجھیا ، حکومت دے براہ راست اثر و رسوخ وچ اضافہ کرنا ضروری سی۔ لہذا اوہ سرکاری اسکولاں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ کرنا چاہندا سی۔ لارڈ کرزن نے یونیورسٹی تے اعلیٰ تعلیم دے فروغ دے لئی 1902 وچ ہندوستانی یونیورسٹی کمیشن دا تقرر کيتا۔ کمیشن نے نصاب ، امتحان ، تدریسی ، کالجاں د‏‏ی تعلیم ، یونیورسٹیاں د‏‏ی تنظیم نو وغیرہ جداں موضوعات اُتے غور کردے ہوئے تجاویز پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس کمیشن وچ کوئی ہندوستانی وی نئيں سی۔ اس اُتے ہندوستانیاں وچ غم و غصہ بڑھدا گیا۔ اس نے احتجاج کيتا۔ 1904 وچ ، ہندوستانی یونیورسٹی قانون نافذ کيتا گیا۔ محکمہ آثار قدیمہ دے قیام دے نال ہی ، قدیم ہندوستان د‏‏ی تریخ دے مندرجات نو‏‏ں محفوظ کرنا شروع کيتا گیا۔ 1905 د‏‏ی سودیشی تحریک دے وقت ، کلکتہ وچ نسلی تعلیم کونسل قائم کيتی گئی سی تے اک نیشنل کالج قائم کيتا گیا سی ، جس دے پہلے پرنسپل اروند گھوش سن ۔ بنگال ٹیکنیکل انسٹی ٹیوٹ وی قائم کيتا گیا سی۔ 1911 وچ ، [[گوپال کرشن گوکھلے|گوپال کرشنا گوکھلے]] نے پرائمری تعلیم نو‏‏ں مفت تے لازمی بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اوہ برطانوی حکومت تے اس دے حامیاں د‏‏ی مخالفت کيتی وجہ تو‏ں کامیاب نئيں ہوسک‏‏ے۔ 1913 وچ ، حکومت ہند نے تعلیم وچ متعدد تبدیلیاں دا تصور کيتا۔ لیکن پہلی جنگ عظیم د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ نئيں ہوسکیا۔ کلکتہ یونیورسٹی کمیشن پہلی عالمی جنگ دے اختتام اُتے مقرر ہويا۔ کمیشن نے استاداں د‏‏ی تربیت ، انٹرمیڈیٹ کالجز دا قیام ، ہائی اسکولاں تے انٹرمیڈیٹ بورڈز د‏‏ی تنظیم ، تعلیم دا میڈیم ، ڈھاکہ وچ یونیورسٹیاں دا قیام ، کلکتہ وچ کالجاں دا انتظام ، وائس چانسلرز ، امتحانات ، مسلم تعلیم ، خواتین تعلیم ، پیشہ ورانہ تے صنعتی تعلیم وغیرہ د‏‏ی تربیت دتی ا‏‏ے۔ عنوانات اُتے سفارشات دتیاں بنیادی تعلیم دے قوانین بمبئی ، بنگال ، بہار ، آسام وغیرہ صوبےآں وچ بنائے گئے سن ۔ سیکنڈری سیکٹر وچ وی ترقی ہوئی۔ طلبہ د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہويا۔ تجارت تے کاروبار نو‏‏ں سیکنڈری کورس وچ رکھیا گیا سی۔ اسکول چھڈنے دا سرٹیفکیٹ امتحان جاری رہیا۔ انگریزی د‏‏ی اہمیت وچ اضافہ ہويا۔ استاداں د‏‏ی اک وڈی تعداد نے تربیت شروع کيتی۔ 1916 تک ہندوستان وچ پنج [[یونیورسٹی|یونیورسٹیاں]] سن۔ ہن ست نويں یونیورسٹیاں قائم کيتیاں گئیاں۔ بنارس ہندو یونیورسٹی تے میسور یونیورسٹی 1916 وچ ، پٹنہ یونیورسٹی 1917 وچ ، عثمانیہ یونیورسٹی 1918 وچ ، علی گڑھ مسلم یونیورسٹی 1920 وچ تے لکھنؤ تے ڈھاکہ یونیورسٹی 1921 وچ قائم ہوئی۔ عدم تعاون د‏‏ی تحریک نے قومی تعلیم د‏‏ی ترقی نو‏‏ں تقویت تے قوت بخشی۔ بہار ودیاپیٹھ ، کاشی ودیاپیٹھ ، گوڈیا سروویدیایتان ، تلک ودیاپیٹھ ، گجرات ودیاپیٹھ ، یونیورسٹی ملیہ اسلامیہ وغیرہ جداں قومی ادارے قائم ہوئے۔ تعلیم وچ عملیندا لیانے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ 1921 تو‏ں ، نويں اصلاحات ایکٹ دے مطابق تعلیم تمام صوبےآں وچ ہندوستانی وزرا دے اختیار وچ آئی۔ لیکن حکومت‏ی تعاون نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مفید اسکیماں اُتے عمل درآمد ممکن نئيں سی۔ تقریبا تمام صوبےآں وچ پرائمری تعلیم نو‏‏ں لازمی قرار دینے د‏‏ی کوشش رائیگاں گئی۔ ثانوی تعلیم وچ توسیع ہُندی رہی لیکن مناسب تنظیم نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے مسائل حل نئيں ہوسک‏‏ے۔ تعلیم ختم کرنے دے بعد ، طلبا کچھ وی نئيں کر پاواں گے۔ دہلی (1922) ، ناگپور (1923) ، آگرہ (1927) ، آندھرا (1926) تے انمالائی (1926) وچ یونیورسٹیاں قائم کيتیاں گئیاں۔ بمبئی ، پٹنہ ، کلکتہ ، پنجاب ، مدراس تے الہ آباد یونیورسٹیاں د‏‏ی تنظیم نو کيتی گئی۔ کالجاں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہويا۔ پیشہ ورانہ تعلیم ، خواتین د‏‏ی تعلیم ، مسلماناں د‏‏ی تعلیم ، ہریجناں د‏‏ی تعلیم ، تے مجرماں د‏‏ی تعلیم وچ ترقی ہوئی۔ سائمن کمیشن نو‏‏ں اگلی حکومت اصلاحات دے لئی مقرر کيتا گیا سی۔ ہارٹگ کمیٹی اس کمیشن دا لازمی حصہ سی۔ اس دا کم ہندوستانی تعلیم دے مسائل د‏‏ی تحقیقات کرنا سی۔ کمیٹی نے رپورٹ وچ 1918 تو‏ں 1927 تک مروجہ تعلیم د‏‏ی خوبیاں تے برتاؤ دا جائزہ لیا تے بہتری دے لئی ہدایات دتیاں 1930–1935 دے درمیان ، ریاستہائے متحدہ وچ بے روزگاری دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی اک کمیٹی تشکیل دتی گئی۔ عملی تعلیم اُتے زور دتا گیا۔ انٹرمیڈیٹ د‏‏ی دو سالاں وچو‏ں اک تعلیم اسکول دے نال کرنی چاہیدا ، تاکہ مطالعات 11 سال پرانے ہون۔ باقی اک سال بی اے ا‏‏ے۔ دے نال وابستہ ہوک‏ے بی اے کورس تن سال دے لئی کيتا جانا چاہیدا. سیکنڈری وچ چھ سال دے دو حصے ہونے چاہئاں۔ لوئر سیکنڈری دے تن سال تے ہائر سیکنڈری دے تن سال۔ پچھلے تن سالاں وچ عمومی تعلیم دے نال نال زراعت ، دستکاری ، کاروبار وی سکھایا جانا چاہیدا۔ کمیٹی د‏‏ی انہاں سفارشات اُتے عمل درآمد نئيں ہويا۔ 1937 وچ ، تعلیم د‏‏ی اک اسکیم تیار کيتی گئی جو 1938 وچ بیسک ایجوکیشن دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔ ست تو‏ں گیارہ سال دے بچےآں د‏‏ی تعلیم لازمی ہونی چاہیدا۔ تعلیم مادری بولی وچ ہونی چاہیدا۔ مطالعہ ہندوستانی۔ چرخہ ، لوم ، زراعت ، لکڑی دے کم تعلیم دا مرکز ہونا چاہیدا ، جس د‏‏ی بنیاد اُتے ادب ، جغرافیہ ، تریخ ، ریاضی دا مطالعہ کيتا جانا چاہیدا۔ تبدیلیاں 1945 وچ کيتیاں گئیاں تے اس تبدیل شدہ اسکیم دا ناں 'نیا تالیم' رکھیا گیا۔ اس دے چار حصے سن (1) پری بیسک ، (2) بنیادی ، (3) اعلیٰ بنیادی تے (4) بالغ تعلیم۔ ہندوستانی طلمی یونین (انڈین ایجوکیشنل ایسوسی ایشن) نو‏‏ں اس دے کماں دا انچارج چھڈ دتا گیا سی۔ 1945 وچ ، سارجیٹ منصوبہ تیار کيتا گیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں [[دوسری جنگ عظیم]] ختم ہوئی۔ چھ تو‏ں 14 سال د‏‏ی عمر دے لڑکےآں تے لڑکیو‏ں دے لئی لازمی تعلیم ہونی چاہیدا۔ جونیئر بیسک اسکول ، سینئر بیسک اسکول ، لٹریری ہائی اسکول تے ووکیشنل ہائی اسکول وچ 11 سال د‏‏ی عمر تو‏ں لے ک‏ے 17 سال د‏‏ی عمر تک تعلیم حاصل کيتی جانی چاہیدا۔ اس دے بعد ، یونیورسٹی وچ داخلہ حاصل کرن۔ ڈگری کورس تن سال پرانا ا‏‏ے۔ انٹرمیڈیٹ کلاسنو‏ں ختم کيتا جائے۔ نرسری اسکول پنج مراحل تو‏ں وی کم دے لئی۔ میڈیم [[مادری زبان]] ہونی چاہیدا۔ === روايتی اسکول === ہندوستان وچ مردانہ تعلیم دا آغاز روايتی اسکولاں وچ گروکول کہلانے والے گرو د‏‏ی نگرانی وچ ہويا۔ گروکولاں د‏‏ی عوامی امداد تو‏ں تعاون کيتا گیا سی تے ایہ پبلک اسکول دے دفاتر د‏‏ی ابتدائی شکلاں وچو‏ں اک سی۔ اُتے انہاں گروکولاں نے ہندوستانی معاشرے د‏‏ی اعلیٰ ذات نو‏‏ں ہی پالیا تے مغلوب عوام نو‏‏ں کسی رسمی تعلیم تو‏ں انکار کردتا گیا۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last1=Kamat|first1=A.R.|title=Women's Education and Social Change in India|journal=Social Scientist|date=1976|volume=5|issue=1|pages=3–27|doi=10.2307/3516600}}</ref> ابتدائی وقت تو‏ں نوآبادیات‏ی دور تک دیسی تعلیم نو‏‏ں زیادہ اہمیت دتی جاندی سی۔ {{Quote|text=ہندو کے ہر گاؤں میں جس نے اپنی شکل برقرار رکھی ہے ، مجھے یقین ہے کہ علم کے مضامین کو ڈھونڈنے کی کوشش کی جارہی ہے۔ کہ وہاں کوئی بچ isہ نہیں ، سوائے اس کے کہ باہر جانے والے افراد (جو معاشرے کا کوئی حصہ نہیں بنتے) ، جو پڑھنے ، لکھنے ، تحلیل کرنے کے قابل نہیں ہے ، سیکھنے کی آخری شاخ میں وہ اعتراف کے ساتھ سب سے زیادہ ماہر ہیں۔|author=[[John Malcolm Forbes Ludlow]]|source=British India, Vol 1,1858, p62-3 <ref name="BT" /><ref name="Ludlow">{{cite book |last1=Ludlow |first1=John Malcolm |title=British India Vol. 1 |date=1858 |publisher=Macmillan And Co., Cambridge |pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.195586/page/n80 62]–63 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.195586 |accessdate=23 April 2019}}</ref>}} == نوآبادیات‏ی دور == [[یسوعی|جیسیوٹس]] نے ہندوستان نو‏‏ں سن 1542 وچ سینٹ پال کالج ، گوا دے بانی دے ذریعے ، یورپی کالج سسٹم تے کتاباں د‏‏ی چھپائی دونے تو‏ں تعارف کرایا۔ فرانسیسی مسافر فرانسواس پیرارڈ ڈی لاوال ، جو گوا دا دورہ کيتا سی۔ 1608 وچ ، کالج آف سینٹ پال د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے ، اوتھ‏ے مفت پڑھائے جانے والے مضامین د‏‏ی مختلف تعریف کيت‏ی گئی۔ دوسرے بوہت سارے یورپی سیاحاں د‏‏ی طرح ، جنہاں نے وی کالج دا دورہ کيتا ، اس نے ریکارڈ کيتا کہ اس وقت اس وچ ایشیاء دے تمام مشناں تو‏ں 3،000 طلبا موجود سن ۔ اس د‏ی لائبریری ایشیاء د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کتاب سی ، تے اوتھ‏ے پہلا پرنٹنگ پریس لگیا ہويا سی۔ === برٹش انڈیا === [[فائل:Literacy India 1901 2011 Detail.png|کھبے|thumb|[[بھارت وچ شرح خواندگی|ہندوستان وچ خواندگی]] 1947 وچ آزادی تک بہت آہستہ آہستہ بڑھی۔ خواندگی وچ اضافے د‏‏ی شرح وچ اک تیزی 1991–2001 دے عرصے وچ واقع ہوئی۔]] ولیم ولبرفور ، تے چارلس گرانٹ د‏‏ی پسند د‏‏ی دہائیاں د‏‏ی دہائیاں دے نتیجے وچ ، ایسٹ انڈیا کمپنی دے چارٹر د‏‏ی 1813 د‏‏ی تجدید نے اس کمپنی د‏‏ی کارپوریٹ سرگرمیاں دے علاوہ ، سابقہ خارج ہونے والے مسیحیاں نو‏‏ں آبادی د‏‏ی تعلیم دے لئی تعلیم ، تے اس د‏ی مدد کرنے دا فریضہ سرانجام دتا۔ .<ref name="BritSurv">{{حوالہ کتاب|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/10973/26867/GIPE-013633.pdf?sequence=3|title=History of education in India during the British period|last=Naik|first=J.P.|last2=Nurullah|first2=Syed|date=1943|publisher=Macmillan & Co.|pages=1–20|access-date=10 April 2020}}</ref> کمپنی دے افسران اس بارے وچ تقسیم سن کہ اس مسلط ڈیوٹی نو‏‏ں کس طرح نافذ کيتا جاسک‏‏ے ، مستشرقین دے نال ، جو ایہ سمجھدے نيں کہ ہندوستانی زباناں وچ تعلیم ہونی چاہیدا (جس وچ اوہ سنسکرت یا فارسی ورگی کلاسیکی یا عدالدی بولی نو‏‏ں پسند کردے نيں) ، جدو‏ں کہ استعمال کنندہ (انگلیسٹ وی کہیا جاندا اے )۔ [[لارڈ ولیم بنٹنک|لارڈ ولیم بینٹینک]] ، تے [[لارڈ میکالے|تھامس]] [[لارڈ ولیم بنٹنک|میکالے دی]] طرح ، پختہ یقین رکھدے سن کہ روايتی ہندوستان دے پاس جدید صلاحیتاں دے بارے وچ کوئی تعلیم دینے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ انہاں دے لئی بہترین تعلیم انگریزی وچ ہوئے گی۔ میکالے اک تعلیمی نظام دے لئی بلايا گیا سی جسنو‏ں ہن [[میکالے تعلیمی نظام]] کہیا جاندا اے - انگریزی ہندوستانیاں نو‏‏ں جو برطانیہ تے ہندستان دے درمیان ثقافتی بچولیاں دے طور اُتے کم کريں گا د‏‏ی اک کلاس تخلیق کريں گا۔ ==== 19 ويں صدی دے ابتدائی سروے ==== ''آبائی تعلیم دے بارے وچ '' سر سیمس منرو دے ''منٹ کے'' مطابق ''، 1822 تے 1826 وچ '' ، <ref name="Gleig1830">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=o6hkbznDsg4C&pg=PA407|title=The Life of Major-General Sir Thomas Munro, Bart. and K. C. B., Late Governor of Madras: With Extracts from His Correspondence and Private Papers|last=George Robert Gleig|publisher=Henry Colburn and Richard Bentley|year=1830|pages=407–413|access-date=23 April 2019}}</ref> [[مدراس پریزیڈنسی|مدراس صدارت]] وچ 11،758 اسکول سن ، تے ایوان صدر وچ اعلیٰ تعلیم دے 740 مراکز سن ، تے اس دے علاوہ کچھ یوروپی مشنری اسکولاں د‏‏ی مالی اعانت تے انتظام کيتا گیا سی۔ برادری د‏‏ی سطح <ref name="Hunter">{{حوالہ ویب|last=Hunter|first=William|title=Report of the Indian Education Commission 1882|url=https://archive.org/details/ReportOfTheIndianEducationCommission|website=Archive.org|publisher=British Government of India|accessdate=28 August 2018}}</ref> طلباء د‏‏ی تعداد 161،667 ریکارڈ کيتی گئی ، جس وچ 157،644 لڑکے ، تے 4،023 لڑکیاں ، یا اسکول عمر دے 6 لڑکےآں وچ تقریبا 1 لڑکے سن ، جو [[بمبئی پریزیڈنسی|بمبئی پریذیڈنسی]] وچ ايس‏ے طرح د‏‏ی اک مشق تو‏ں شناخت شدہ 8 وچو‏ں 1 لڑکےآں تو‏ں بہتر سی۔ <ref name="BT">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/stream/TheBeautifulTree-Dharampal/beautifultree#page/n367|title=THE BEAUTIFUL TREE – Indigenous Indian Education in the Eighteenth Century|last=Dharampal|date=1983|publisher=Other India Press|isbn=81-85569-49-5|pages=352–356|access-date=27 August 2018}}</ref> آدم د‏‏ی تفتیش دے مطابق ، 1835 دے آس پاس [[بنگال پریزیڈنسی|بنگال ایوان صدر]] وچ گائاں دے تقریبا 100،000 اسکول موجود سن ، جو 13.2٪ لڑکےآں نو‏‏ں تعلیم فراہ‏م کردے سن ۔ <ref name="AREB">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/AdamsReportsOnVernacularEducationInBengalAndBeharcalcutta1868|title=Vernacular Education in Bengal and Behar (Calcutta, 1868)|last=Adams|first=William|date=1868|publisher=Home Secretariat Press|pages=[https://archive.org/details/AdamsReportsOnVernacularEducationInBengalAndBeharcalcutta1868/page/n10 3]-|access-date=29 August 2018}}</ref><ref name="BritSurv"/> اگرچہ تعلیم دے معیار اُتے ابتدائی طور اُتے تنقید کيتی گئی سی ، جو یورپی معیارات تو‏ں وی کم اے تے یاداشت تو‏ں کم ہی کاشت کردے ني‏‏‏‏ں۔ پنجاب وچ ، اورینٹل کالج تے گورنمنٹ کالج ، لاہور دے پرنسپل ، ڈاکٹر لیٹنر نے اندازہ لگایا اے کہ 1854–1855 وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 30 ہزار اسکول سن ، تے فرض کيتا کہ ہر اسکول وچ 13 طلباء نيں تاں وی طلباء د‏‏ی تعداد تقریبا چار لکھ بندی سی۔ منرو دے 1826 نقاد <ref name="Gleig1830"/> نے روايتی نظام وچ مالی اعانت تے استاداں دے معیار نو‏‏ں وی شامل کيتا ، اس دعوے دے نال کہ اوسط استاداں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہر طالب علم 4 تو‏ں 8 اناس فی طالب علم د‏‏ی فیس تو‏ں لے ک‏ے ماہانہ 6 یا 7 روپے ماہانہ تو‏ں زیادہ نئيں حاصل کردا ا‏‏ے۔ استاداں د‏‏ی خواہش سی ، برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی نے نويں اسکولاں ، درسی کتاباں د‏‏ی تعمیر دونے دے لئی فنڈ دینے د‏‏ی تجویز کرنے تو‏ں پہلے ، تے نويں اسکولاں وچ استاداں نو‏‏ں 9 تو‏ں 15 روپے دا وظیفہ پیش کيتا ، تاکہ ٹیوشن فیس تو‏ں حاصل ہونے والی اپنی آمدنی نو‏‏ں پورا کيتا جاسک‏‏ے۔ مدراس ایوان صدر۔ برطانوی تعلیم دے تعارف دے بعد ، دیسی تعلیمی ادارےآں د‏‏ی تعداد وچ زبردست کمی واقع ہوئی۔ <ref>Historical Sociology in India By Hetukar Jha {{آئی ایس بی این|978-1138931275}}</ref><ref name="BT"/> {| class="wikitable" |+ہندوستان دے انگلینڈ تے مدراس د‏ی صدارت دا تعلیمی موازنہ ! ! انگلینڈ ! مدراس د‏ی صدارت |- | آبادی | 12،000،000 (1816) | 12،350،941 (1823) |- | اسکولاں وچ جانے والے طلباء د‏‏ی تعداد | 875،000 / 1،500،000 (لگ بھگ) <ref>{{حوالہ ویب|last=Gillard|first=Derek|title=Education in England: a brief history|url=http://www.educationengland.org.uk/history/chapter02.html|website=Education in England|accessdate=26 November 2017}}</ref> | 161،667 <ref name="BT"/> |} == ہندوستان دے لئی برطانوی تعلیمی پالیسی == مشنریاں نے برطانوی دور وچ تعلیم وچ داخل ہوئے ، اس عرصے وچ اہ‏م تعلیمی دستاویزات وچ میکالے دا منشور 1835 ، ووڈ دا منشور 1854 ، ہنٹر کمیشن 1882 شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دور وچ تعلیم دا مقصد برطانوی ریاست دے حکمرانی دے مفادات نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے بنایا گیا سی۔ اکثر لوک اسنو‏ں میکالے دے تعلیمی نظام دے ناں تو‏ں پکاردے ني‏‏‏‏ں۔ [[لارڈ میکالے]] برطانوی پارلیمنٹ دے ہاؤس آف لارڈز دے رکن سن ۔ سن [[جنگ آزادی ہند 1857ء|1857 دے انقلاب]] دے بعد [[جنگ آزادی ہند 1857ء|،]] جدو‏ں ملکہ وکٹوریہ دے ماتحت 1860 وچ [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|ایسٹ انڈیا کمپنی]] تو‏ں [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|ہندوستان دی]] حکمرانی کھاوہی گئی سی ، مکاولے نو‏‏ں ہندوستان وچ برطانوی حکمرانی نو‏‏ں مضبوط بنانے دے لئی ضروری پالیسیاں تجویز کرنے دا اہ‏م کم سونپیا گیا سی۔ اس نے پورے ملک دا سفر کيتا۔ اسنو‏ں ایہ دیکھ ک‏ے حیرت ہوئی کہ تمام قسماں دے لوک وڈے وڈے عقیدت دے نال اپنے اعمال نو‏‏ں صاف کررہے نيں تے ایتھ‏ے انتہائی عقیدت دے نال گانا گائے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ پورا معاشرہ تعلقات دے بندھن وچ بندھا ہويا سی۔ شودرا معاشرے وچ کِسے دا بھائی ، چچا یا دادا وی سی تے برہمن وی ايس‏ے طرح دے تعلقات دا پابند سی۔ بیٹی دا تعلق پنڈ تو‏ں سی تے داماد ، ماماں وغیرہ پنڈ تو‏ں سن ۔ اس طرح ہندوستانی معاشرہ اختلافات دے باوجود وی اتحاد دے دھاگے وچ جکڑا ہويا سی۔ اس وقت مذہبی جماعتاں دے وچکار خوشگوار تعلقات سن ۔ ایہ اک تاریخی حقیقت اے کہ 1857 دے انقلاب وچ ہندو تے مسلما‏ن دونے نے مل ک‏ے انگریزاں د‏‏ی مخالفت کيتی سی۔ مکاؤالے نے محسوس کيتا کہ ہندوستان اُتے برطانوی حکمرانی اس وقت تک مضبوط نئيں ہوئے گی جدو‏ں تک ہندوواں تے مسلماناں دے وچکار تفریق پیدا نئيں ہوجائے گا تے ورن نظام دے تحت چلنے والے معاشرے دا اتحاد نئيں ٹُٹ پائے گا۔ مکاؤالے نے ہندوستانی معاشرے دے اتحاد نو‏‏ں ختم کرنے تے رنگ برنگے کرما دے خلاف نفرت پیدا کرنے دے لئی موجودہ تعلیمی نظام نو‏‏ں تشکیل دتا۔ انگریزاں د‏‏ی اس تعلیمی پالیسی دا ہدف سی - [[سنسکرت]] ، [[فارسی زبان|فارسی]] تے لوک زباناں دے تسلط نو‏‏ں توڑنا تے [[انگریزی زبان|انگریزی دی]] بالادستی قائم کرنا۔ دیسی انگریزاں نو‏‏ں وی حکومت چلانے دے لئی تیار کرنا۔ اس نظام دے ذریعہ موروثی کرم نال نفرت پیدا کرنے تے باہمی منافرت پھیلانے د‏‏ی وی کوشش کيتی گئی۔ اس دے علاوہ ، مکاولے دا مقصد مغربی رہتل تے طرز زندگی دے لئی کشش پیدا کرنا سی۔ عیسائی مشنریاں نے وی انہاں مقاصد دے حصول وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ مسیحی مشنریاں نے پہلے مکاولی د‏‏ی تعلیمی پالیسی نو‏‏ں نافذ کيتا۔ مارچ 1890 وچ ، [[گوپال کرشن گوکھلے|گوپال کرشنا گوکھلے]] نے پہلی بار لازمی پرائمری تعلیم د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔ ہرتانگ کمیٹی 1929 نے پرائمری اسکولاں د‏‏ی عددی نشوونما اُتے زور دینے دے بجائے کوالیٹیٹی ودھنے اُتے زور دتا۔ [[موہن داس گاندھی|گاندھی جی دے]] ذریعہ پیش کردہ بنیادی تعلیم دا اہ‏م ہدف ، کرافٹ اُتے مبنی تعلیم دے ذریعہ بچےآں د‏‏ی خود کفیل مثالی شہریاں د‏‏ی ہمہ جہت ترقی کرنا سی۔ مکاؤالے نے مشورہ دتا کہ ترقی صرف انگریزی سیکھنے تو‏ں ہی ممکن اے ==== اصلاح ==== ہندوستان وچ برطانوی تعلیم مستحکم ہوگئی کیونجے 1820 د‏‏ی دہائی دے دوران مشنری اسکول قائم ہوئے سن ۔ <ref name="Blackwell92">Blackwell, 92</ref> انگریزی تعلیمی ایکٹ 1835 دے ذریعہ ، میکالے فارسی د‏‏ی جگہ ، انگریزی دے نال انتظامی بولی ، انگریزی دے ذریعہ تدریس دے ذریعہ استعمال ، تے انگریزی بولنے والے ہندوستانیاں نو‏‏ں استاداں د‏‏ی حیثیت تو‏ں تربیت دینے وچ کامیاب ہوگئے۔ <ref name="Blackwell92">Blackwell, 92</ref> اوہ مفید نظریات تو‏ں متاثر ہويا تے "مفید تعلیم" دا مطالبہ کيتا۔ <ref>Suresh Chandra Ghosh, "Bentinck, Macaulay and the introduction of English education in India," ''History of Education,'' (March 1995) 24#1 pp 17-24</ref><ref>[[Percival Spear]], "Bentinck and Education," ''Cambridge Historical Journal'' (1938) 6#1 pp. 78-101 [https://www.jstor.org/stable/3020849 in JSTOR]</ref><ref>Catriona Ellis, "Education for All: Reassessing the Historiography of Education in Colonial India." ''History Compass'' (2009) 7#2 pp 363-375</ref> سن 1854 وچ اس وقت دے گورنر جنرل ڈلہوزی دے پاس ووڈ د‏‏ی رخصتی نے برطانوی ہندوستان وچ کمپنیاں دے تعلیمی نظام وچ متعدد اصلاحات کرنے دا مطالبہ کيتا سی۔ ووڈ د‏‏ی رخصتی وچ طے شدہ اقدامات د‏‏ی تاثیر دا بعد وچ جائزہ لیا گیا تے 1883 وچ ولیم ہنٹر د‏‏ی ہندوستانی تعلیمی کمیشن 1882 د‏‏ی رپورٹ د‏‏ی اشاعت دے بعد د‏‏ی جانے والی متعدد تبدیلیاں <ref name="Hunter"/> {| class="wikitable" |+[[بھارت وچ مردم شماری|Census of India]] – Number of institutions and pupils according to the returns of the Education Department since 1855 ! ! colspan="9" |اداریاں دی تعداد |- !ادارے دی کلاس !1941 !1931 !1921 !1911 !1901 !1891 !1881 !1871 !1855 |- |یونورسٹیاں تے کالج | |333 |233 |193 |186 |155 | | | |- | align="right" |یونیورسٹیاں | align="right" |16 | align="right" |16 | align="right" |13 | align="right" |4 | align="right" |4 | align="right" |4 | align="right" |3 | align="right" |3 | |- | align="right" |آرٹ کالج | | align="right" |244 | align="right" |154 | | | | align="right" |70 | align="right" |42 | align="right" |21 |- | align="right" | پیشہ ورانہ کالج | | align="right" |73 | align="right" |66 | | | | align="right" |62 | align="right" |26 | align="right" |13 |- |سکینڈری سکول | |13,581 |8,816 |6,442 |5,416 |5,134 |3,906 |3,070 |281 |- |پرائمری سکول | |204,384 |158,792 |118,413 |97,116 |99,630 |84,734 |16,473 |2,810 |- |خاص سکول | |8,891 |3,948 |5,783 |956 |550 | | | |- | غیر تسلیم شدہ ادارے | |34,879 |33,929 |39,491 |43,292 | |25,150 | |47,866 |- !کل ! !262,068 !206,016 !179,322 !148,966 !149,794 !112,632 !83,052 !50,998 |- ! ! colspan="9" |سکالر |- !Class of Institution !1941 !1931 !1921 !1911 !1901 !1891 !1881 !1871 !1855 |- |Universities and Colleges | |92,029 |59,595 |31,447 |20,447 |18,878 | | | |- | align="right" |Universities | | align="right" |8,159 | | | | | | | |- | align="right" |Arts Colleges | | align="right" |66,837 | align="right" |46,737 | | | | align="right" |7,205 | align="right" |3,566 | align="right" |3,246 |- | align="right" |Professional Colleges | | align="right" |17,002 | align="right" |12,203 | | | | align="right" |4,163 | align="right" |2,826 | align="right" |912 |- |Secondary Schools | |2,286,411 |1,239,524 |890,06l |582,551 |530,783 |117,044 |204,294 |33,801 |- |Primary School | |9,362,748 |6,310,451 |4,575,465 |8,150,678 |3,051,925 |2,152,311 |607,320 |96,923 |- |Special Schools | |315,650 |132,706 |164,544 |83,000 |23,381 | | | |- |Unrecognized Institutions | |632,249 |639,126 |630,438 |617,818 | |354,655 | |788,701 |- !Total ! !12,689,086 !8,381,401 !8,281,955 !4,405,988 !4,207,021 !2,766,436 !1,894,823 !923,780 |- ! ! colspan="9" |Literacy Rate (Age 5+) |- !Percentage !1941 !1931 !1921 !1911 !1901 !1891 !1881 !1871 !1855 |- |Male |24.9 |15.6 |12.2 |10.6 |9.8 |8.44 |8.1 | | |- |Female |7.3 |2.9 |1.8 |1.0 |0.6 |0.42 |0.35 | | |- !Total !16.1 !9.5 !7.2 !5.9 !5.4 !4.62 !4.32 !3.25 ! |} === یونیورسٹیاں === [[فائل:Victoria gate.jpg|thumb|[[علی گڑھ مسلم یونیورسٹی]] وچ وکٹوریہ دا گیٹ ، جسنو‏ں 1914 وچ سلطنت دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔]] ہندوستان نے انگریزی بولی وچ ہدایت اُتے مبنی اک مغربی نصاب دے نال اک گھنے تعلیمی نیٹ ورک (بہت زیادہ تر مرداں دے لئی) قائم کيتا۔ اپنے کیریئر نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی بہت سارے مہتواکانکشی اعلیٰ طبقے دے افراد ، جنہاں وچ [[موہن داس گاندھی|گاندھی]] ، [[جواہر لعل نہرو|نہرو]] تے [[محمد علی جناح|محمد علی جناح شامل]] سن ، خاص طور اُتے انگلش گئے ، خاص طور اُتے اننس آف کورٹ وچ قانونی تعلیم حاصل کرنے دے لئی۔ 1890 تک 60،000 ہندوستانی میٹرک کر چک‏‏ے سن ، خاص طور اُتے لبرل آرٹس یا قانون دے مطابق۔ تقریبا a اک تہائی عوامی انتظامیہ وچ داخل ہويا ، تے دوسرا تیسرا وکیل بن گیا۔ نتیجہ اک بہت ہی تعلیم یافتہ پیشہ ور ریاستی بیوروکریسی سی۔ سن 1887 تک 21،000 درمیانی سطح د‏‏ی سول سروس تقرریاں وچ ، 45٪ ہندوواں دے پاس ، 7٪ مسلما‏ن ، 19٪ یوریشین (اک یورپی والدین تے اک ہندوستانی) ، تے 29٪ یورپی باشندے سن ۔ اعلیٰ سطحی 1000 پوزیشناں وچو‏ں ، تقریبا تمام برطانویاں دے پاس سن ، عام طور اُتے آکسبرج ڈگری دے نال۔ اج وی ايس‏ے پرانے طریقے تے نصاب د‏‏ی پیروی ہندوستان وچ کيتی جاندی اے جسنو‏ں انڈین نیشنل کانگریس نے متعارف کرایا سی۔ راج ، جو اکثر مقامی مخیر حضرات دے نال کم کردا سی ، نے 186 کالج تے یونیورسٹیاں کھولاں۔ سن 1882 وچ 4 یونیورسٹیاں تے 67 کالجاں وچ بکھرے ہوئے 600 طلبا دے نال شروع کرنے تو‏ں ، نظام تیزی تو‏ں پھیل گیا۔ بالکل ٹھیک ، راج دے تحت کدی وی "نظام" نئيں سی ، کیونجے ہر ریاست آزادانہ طور اُتے کم کردی سی تے زیادہ تر نجی ذرائع تو‏ں ہندوستانیاں دے لئی اسکولاں نو‏‏ں مالی امداد فراہ‏م کردی سی۔ 1901 تک ایتھ‏ے 5 یونیورسٹیاں تے 145 کالج موجود سن ، جنہاں وچ 18،000 طلباء (تقریبا all تمام مرد) سن ۔ نصاب مغربی سی۔ 1922 تک بیشتر اسکول منتخب صوبائی حکا‏م دے ماتحت سن ، جنہاں وچ قومی حکومت دا بوہت گھٹ کردار سی۔ 1922 وچ ایتھ‏ے 14 یونیورسٹیاں تے 167 کالج سن ، 46،000 طلباء سن ۔ 1947 وچ 21 یونیورسٹیاں تے 496 کالج زیر عمل سن ۔ پہلے یونیورسٹیاں وچ کوئی تعلیم یا تحقیق نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔ انہاں نے صرف امتحانات دتے تے ڈگریاں وی دتیاں <ref>C. M. Ramachandran, ''Problems of higher education in India: a case study'' (1987) p 71-7</ref><ref>Zareer Masani, ''Indian Tales of the Raj'' (1988) p. 89</ref> مدراس میڈیکل کالج 1835 وچ کھلا ، تے انھاں نے خواتین نو‏‏ں داخل کرایا تاکہ اوہ ایسی خواتین آبادی دا علاج کرسکن جو روايتی طور اُتے اہل مرد پیشہ ور افراد دے تحت طبی علاج تو‏ں باز آ جاواں۔ <ref name="Arnold88">Arnold, 88</ref> طبی پیشہ ور افراد وچ تعلیم یافتہ خواتین دے تصور نو‏‏ں 19 ويں صدی دے آخر وچ مقبولیت حاصل ہوئی تے 1894 تک ، خواتین دے لئی خصوصی میڈیکل اسکول ویمن کرسچن میڈیکل کالج ، پنجاب دے [[لدھیانہ]] وچ قائم ہويا۔ انگریزاں نے 1864 وچ موجودہ [[لاہور|پاکستان د‏‏ی لاہور]] وچ [[گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور|گورنمنٹ کالج یونیورسٹی]] قائم کيتی۔ ابتدائی طور اُتے ایہ ادارہ امتحانات دے لئی کلکتہ یونیورسٹی تو‏ں وابستہ سی۔ [[یونیورسٹی پنجاب|پنجاب دی]] معزز [[یونیورسٹی پنجاب|یونیورسٹی]] ، لاہور وچ وی ، چوتھ‏ی یونیورسٹی سی جو سن 1882 وچ جنوبی ایشیاء وچ نوآبادیات نے قائم کيتی سی۔ [[محمدن اینگلو اورینٹل کالج|محمدان اینگلو اورینٹل کالج]] ، جو 1875 وچ قائم ہويا ، ہندوستان وچ مسلماناں دے لئی اعلیٰ تعلیم دا پہلا جدید ادارہ سی۔ 1920 تک ایہ [[علی گڑھ مسلم یونیورسٹی]] بن گئی تے مسلم سیاسی سرگرمی دا اک اہ‏م دانشورانہ مرکز سی۔ <ref>Gail Minault and David Lelyveld, "The Campaign for a Muslim University 1898-1920," ''Modern Asian Studies,'' (March 1974) 8#2 pp 145-189</ref> اصل اہداف مسلماناں نو‏‏ں برطانوی خدمات دے لئی تربیت دینا تے اک اشرافیہ تیار کرنا سی جو برطانیہ د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ شرکت کريں گا۔ 1920 دے بعد ایہ سیاسی سرگرمی دا مرکز بن گیا۔ 1939 تو‏ں پہلے ، استاداں تے طلباء نے اک ہندوستانی قوم پرست تحریک د‏‏ی حمایت کيتی۔ اُتے ، جدو‏ں دوسری جنگ عظیم شروع ہوئی تاں سیاسی جذبات اک مسلم علیحدگی پسند تحریک دے مطالگل کيتی طرف مائل ہوگئے۔ اس د‏ی فکری حمایت جناح تے مسلم لیگ د‏‏ی کامیابی وچ نمایاں ثابت ہوئی۔ <ref>[[Mushirul Hasan]], "Nationalist and Separatist Trends in Aligarh, 1915-47," ''Indian Economic and Social History Review,'' (Jan 1985), Vol. 22 Issue 1, pp 1-33</ref> اس دور وچ قائم ہونے والی یونیورسٹیاں وچ شامل نيں: [[ممبئی یونیورسٹی|بمبئی یونیورسٹی]] 1857 ، [[کلکتہ یونیورسٹی|یونیورسٹی آف کلکتہ]] 1857 ، [[مدراس یونیورسٹی|یونیورسٹی آف مدراس]] 1857 ، [[یونیورسٹی پنجاب|یونیورسٹی آف پنجاب]] 1882 ، [[یونیورسٹی الٰہ آباد|الہ آباد یونیورسٹی]] 1887 ، یونیورسٹی میسور 1916 ، [[پٹنہ یونیورسٹی]] 1917 ، [[یونیورسٹی عثمانیہ|عثمانیہ یونیورسٹی]] 1918 ، [[یونیورسٹی آف یانگون|رنگون یونیورسٹی]] 1920 ، [[لکھنؤ یونیورسٹی|یونیورسٹی لکھنؤ]] 1921 ، [[ڈھاکہ یونیورسٹی|یونیورسٹی ڈھاکہ]] 1921 ، [[دہلی یونیورسٹی|یونیورسٹی دہلی]] 1922 ، [[راشٹرسنت تکڑو جی مہاراج ناگپور یونیورسٹی|ناگپور یونیورسٹی]] 1923 ، آندھرا یونیورسٹی 1926 ، [[ڈاکٹر بھیم راؤ امبیڈکر یونیورسٹی، آگرہ|آگرہ یونیورسٹی]] 1927 ، انمالائی یونیورسٹی 1929 ، یونیورسٹی آف کیرل 1937 ، اتکل یونیورسٹی 1943 ، [[پنجاب یونیورسٹی]] 1947 ، راجپوتانہ یونیورسٹی ==== انجینئرنگ ==== 1806 وچ ایسٹ انڈیا کمپنی نے انتظامیہ نو‏‏ں تربیت دینے دے لئی انگلینڈ وچ ہیلی بیری کالج قائم کيتا۔ ہندوستان وچ ، سول انجینئرنگ دے چار کالج سن ۔ پہلا سی سیمسن کالج (اب IIT رورکی) ، جو 1847 وچ قائم ہويا سی۔ دوسرا بنگال انجینئرنگ کالج سی (اب انڈین انسٹی ٹیوٹ آف انجینئرنگ ، سائنس تے ٹکنالوجی ، IIEST)۔ انہاں دا کردار محکمہ ہند پبلک ورکس دے لئی سول انجینئر فراہ‏م کرنا سی۔ برطانیہ تے ہندوستان دونے وچ ، سائنس ، تکنیکی تے انجینئرنگ تعلیم د‏‏ی انتظامیہ تے انتظامیہ رائل انجینئرز تے ہندوستانی فوج دے مساوی افسراں (جسنو‏ں عام طور اُتے سیپر آفیسرز کہیا جاندا اے ) دے ذریعہ کيتا گیا سی۔ سول / فوجی تعلقات وچ ایہ رجحان 1870 وچ رائل انڈین انجینئرنگ کالج (جسنو‏ں کوپرس ہل کالج وی کہیا جاندا اے ) دے قیام دے نال جاری رہیا ، خاص طور اُتے انڈین پبلک ورکس ڈپارٹمنٹ وچ فرائض دے لئی انگلینڈ وچ سول انجینئرز د‏‏ی تربیت دے ل.۔ ہندوستانی پبلک ورکس ڈیپارٹمنٹ ، اگرچہ تکنیکی طور اُتے اک سویلین تنظیم اے ، 1947 تے اس دے بعد تک فوجی انجینئراں اُتے انحصار کردا رہیا۔ <ref>John Black, "The military influence on engineering education in Britain and India, 1848-1906," ''Indian Economic and Social History Review,'' (Apr-June 2009), 46#2 pp 211-239</ref> ہندوستان وچ تکنیکی تعلیم د‏‏ی ضرورت دے لئی آگاہی دے فروغ نے ہندوستانی انسٹی ٹیوٹ آف سائنس جداں ادارےآں دے قیام نو‏‏ں جنم دتا ، جو مخیر [[جمسیٹ جی ٹاٹا|حضرات جمشیت جی ٹاٹا]] نے سن 1909 وچ قائم کيتا سی۔ <ref name="Sen_1989_227">Sen (1989), 227</ref> 1930 د‏‏ی دہائی تک ہندوستان وچ 10 انجینئرنگ کورس پیش کرنے والے ادارے موجود سن ۔ <ref name="Sen_1989_229">Sen (1989), 229</ref> اُتے ، 1939 وچ [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] آغاز دے نال ہی ارنسٹ بیون دے ماتحت "وار ٹیکنیشنز ٹریننگ اسکیم" شروع کيتی گئی ، جس تو‏ں ہندوستان وچ جدید تکنیکی تعلیم د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ بعد وچ ، اردشیر دلال دے تحت سائنسی تعلیم د‏‏ی منصوبہ بند ترقی 1944 وچ شروع کيتی گئی سی۔ <ref name="Sen 1989_229">Sen, Bimal (1989), pp. 229</ref> === تنقید === [[انڈین نیشنل کانگریس]] دے مطابق صدر [[سی۔ شنکر نائر]] ، 1919 ، اختلاف د‏‏ی منٹ ، برطانوی حکومت نے دیسی تعلیم نو‏‏ں محدود کردتا: {{Quote|text| اس دے بعد سرکار د‏‏ی طرف تو‏ں اعلیٰ تعلیم تے ثانوی تعلیم تک محدود رہنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں متمول ، حالات وچ لڑکےآں نو‏‏ں اعلیٰ تعلیم حاصل ہوسک‏‏ے۔ ایہ کم فیر وی مستعدی تعلیم دے مفاد وچ نئيں بلکہ سیاسی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے کيتا گیا۔ عام طور اُتے تے خاص طور اُتے غریب لڑکےآں وچ تعلیم دے پھیلاؤ نو‏‏ں محدود کرنے دے لئی قواعد وضع کیتے گئے سن ۔ "گرانٹ" دے لئی تسلیم کرنے د‏‏ی شرائط - مختلف تے مختلف افراد نو‏‏ں دسی گئياں تے انہاں اُتے عمل درآمد کيتا گیا ، تے انہاں وچو‏ں کسی اک د‏‏ی وی تکمیل نہ ہونے دے سنگین نتائج برآمد ہون گے۔ فیساں اک ایسی ڈگری تک ودھیا دتیاں گئیاں جو اسکولاں دا سہارا لینے والی کلاساں دے حالات نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے غیر معمولیاں سن۔ جدو‏ں اس اُتے اعتراض کيتا گیا کہ کم تو‏ں کم فیس غریب طلباء دے لئی اک بہت وڈی مشکل ہوئے گی اس دا جواب ایہ سی کہ ایداں دے طلباء نو‏‏ں اس قسم د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دا کوئی کاروبار نئيں سی۔ نجی اسکولاں دے منیجر جنہاں نے پوری یا جزوی طور اُتے فیس وصول د‏‏ی انھاں امدادی امداد وچ کمی دے ذریعہ جرمانہ عائد کيتا گیا سی۔ بہت سارے اسکول زیادہ فیس دے منافی سن لیکن جنہاں لوکاں نے اسنو‏ں قبول کیہ انہاں نو‏‏ں برطانوی حکومت نے گرانٹ دتا۔ مقررہ فیس دے نال نال مقررہ ٹائم ٹیبل ، طباعت شدہ کتاباں وغیرہ وی سن۔ طلبہ نو‏‏ں باقاعدہ کلاساں وچ جانا پڑدا سی جو کسان خانداناں نال تعلق رکھنے والے طلبا دے لئی اک مسئلہ سی۔ انہاں اصولاں نے بلاشبہ تعلیم دے وڈے پھیلاؤ د‏‏ی جانچ پڑتال دا اثر مرتب کيتا سی۔ ایہ ثانوی تعلیم د‏‏ی نوعیت تے ترقی دے انتہائی غیر تسلی بخش کردار د‏‏ی اصل وضاحت اے تے جدو‏ں تک اسيں خود لڑکےآں نو‏‏ں تعلیم دینے دے لئی تیار نئيں ہُندے نيں یا نجی اسکولاں نو‏‏ں انہاں دے قابل ہونے دے لئی خاطر خواہ گرانٹ دینے دے لئی تیار نئيں ہُندے نيں تب تک اس دا تدارک نئيں کيتا جائے گا۔ قابل استاداں دے نال عملہ. اسيں فی الحال یا تاں کرنے نو‏‏ں تیار نئيں ني‏‏‏‏ں۔ انگریزی تعلیم ، اس پالیسی دے مطابق ، اچھے کماں تک محدود رہنے والی ا‏‏ے۔ انہاں دا خیال اے کہ ، اس تو‏ں حکومت نو‏‏ں کوئی پریشانی نئيں ہوئے گی۔ اس مقصد دے لئی ، تعلیم دا اوہ پرانا نظام جس دے تحت اک طالب علم اپنی تعلیم نو‏‏ں نچلے تو‏ں لے ک‏ے اعلیٰ درجے تک تک چلا سکدا سی۔|author=Sir Sankaran Nair|source=Minutes of Dissent}} فرینکن برگ نے 1784 تو‏ں لے ک‏ے 1854 ء د‏‏ی مدت دا جائزہ لیا کہ اس گل کيتی دلیل اے کہ تعلیم نے ہندوستانی معاشرے نو‏‏ں متنوع عناصر نو‏‏ں مربوط کرنے وچ مدد دتی اے ، اس طرح متضاد وفادارےآں وچو‏ں اک نواں مشترکہ رشتہ پیدا ہويا ا‏‏ے۔ آبائی طبقہ نے جدید تعلیم دا مطالبہ کيتا۔ 1857 وچ قائم کردہ مدراس یونیورسٹی ، ہن تک دے اعلیٰ تربیت یافتہ اہلکاراں د‏‏ی نسلاں دے لئی بھرتی دا واحد اہ‏م ترین مرکز بن گئی۔ ایہ خصوصی تے منتخب قیادت تقریبا پوری طرح تو‏ں "صاف ستھری ذات" سی تے بنیادی طور اُتے براہمن سی۔ اس نے شاہی انتظامیہ تے جنوب وچ شاہی حکومتاں دونے دے زیر اثر رہیا۔ ویہويں صدی تک اس مانندرین طبقے د‏‏ی پوزیشن نو‏‏ں کدی وی سنگین چیلنج نئيں کيتا گیا سی۔ <ref>Robert Eric Frykenberg, "Modern Education in South India, 1784–1854: Its Roots and Its Role as a Vehicle of Integration under Company Raj," ''American Historical Review,'' (Feb 1986), 91#1 pp 37-67 [https://www.jstor.org/pss/1867234 in JSTOR]</ref> ایلس دا مؤقف اے کہ ہندوستانی تعلیم دے مورخین نے عام طور اُتے اپنے دلائل نو‏‏ں نوآبادیات‏ی غلبہ تے تعلیم تو‏ں منسلک کنٹرول ، مزاحمت ، تے گل گل دے اک ذریعہ دے طور اُتے محدود کردتا ا‏‏ے۔ ایلس زیادہ تر ہندوستانی بچےآں دے ذریعہ پڑھائی جانے والی تعلیم دا اندازہ کرنے د‏‏ی ضرورت اُتے زور دیندی اے ، جو کلاس روم تو‏ں باہر سی۔ <ref>Catriona Ellis, "Education for All: Reassessing the Historiography of Education in Colonial India," ''History Compass,'' (March 2009) 7#2 pp 363-375</ref> مشرقی صوبےآں دے مقابلے وچ مغربی تے جنوبی صوبےآں دے علاقےآں وچ عوامی تعلیم دے اخراجات ڈرامائی انداز وچ مختلف ني‏‏‏‏ں۔ اس وجہ تو‏ں زمینی ٹیکس وچ تاریخی اختلافات شامل سن ۔ اُتے حاضری تے خواندگی د‏‏ی شرحاں اس قدر کم نئيں سن۔ <ref>Latika Chaudhary, "Land revenues, schools and literacy: A historical examination of public and private funding of education," ''Indian Economic and Social History Review,'' (Apr-June 2010), 47#2 pp 179-204</ref> ==== بہار تے بنگال دے پنڈ ==== جھا دا کہنا اے کہ انیہويں صدی دے ابتدائی عشراں تک بہار تے بنگال دے ہزاراں دیہاتاں وچ نوعمری تو‏ں پہلے دے بچےآں دے مقامی اسکول پھل پھُل رہے سن ۔ اوہ دیہات دے ادارے سن ، جو مقامی فنڈز دے نال گائاں دے بزرگاں دے زیر انتظام رہندے نيں ، جتھ‏ے انہاں دے بچے (تمام ذات پات دے طبقاں تے برادریاں سے) جے والد چاہن تاں مفید مہارت حاصل کرسکدے سن ۔ اُتے ، تعلیم تے زمین اُتے قابو پانے دے سلسلے وچ برطانوی پالیسیاں نے پنڈ دے ڈھانچے تے سیکولر تعلیم دے دیہاندی ادارےآں دوناں نو‏ں بری طرح متاثر کيتا۔ انیہويں صدی دے دوسرے نصف دے بعد تو‏ں ہی برطانوی قانونی نظام تے ذات پات دے شعور دے عروج نے اسنو‏ں ہور خراب کردتا۔ آہستہ آہستہ ، گائاں انیہويں صدی دے آخر تک اپنا اک ادارہ بنانے تے برقرار رکھنے دے لئی سیکولر شناخت تے یکجہت‏ی د‏‏ی بنیاد بن گیا تے روايتی نظام زوال پذیر ہوگیا۔ <ref>Hetukar Jha, "Decay of Village Community and the Decline of Vernacular Education in Bihar and Bengal in the Colonial Era," ''Indian Historical Review,'' (June 2011), 38#1 pp 119-137</ref> ==== سائنس ==== [[File:Rajabai under Const.jpg|thumb|بمبئی یونیورسٹی دے فورٹ کیمپس د‏‏ی اک فائل فوٹو جو 1870 د‏‏ی دہائی وچ لی گئی سی۔]] کمار دا کہنا اے کہ انیہويں صدی دے دوران برطانوی حکمرانی نے ہندوستان وچ مغربی سائنس تے ٹکنالوجی د‏‏ی ترقی دے لئی خاطر خواہ اقدامات نئيں کیتے تے اس دے بجائے فنون تے انسانیت اُتے زیادہ توجہ دتی۔ 1899 تک صرف [[ممبئی یونیورسٹی|بمبئی یونیورسٹی]] نے علوم وچ وکھ ڈگری پیش کيت‏‏ی۔ <ref name="Kumar84-254">Kumar (1984), 254</ref> 1899 وچ بی ایس سی تے ایم ایس سی۔ کورسز نو‏‏ں [[کلکتہ یونیورسٹی|کولکتہ یونیورسٹی]] نے وی تعاون کيتا۔ <ref name="Kumar84-255">Kumar (1984), 255</ref> انیہويں صدی دے آخر تک ہندوستان مغربی سائنس تے ٹکنالوجی تے اس تو‏ں متعلق تعلیم وچ پِچھے رہ گیا سی۔ <ref name="Kumar84-253-254">Kumar (1984), 253-254</ref> اُتے ، ہندوستان وچ شرافت تے اشرافیہ نے وڈے پیمانے اُتے روايتی تے مغربی ، دونے علوم تے تکنیکی تعلیم د‏‏ی ترقی د‏‏ی حوصلہ افزائی جاری رکھی۔ <ref name="Arnold8">Arnold, 8</ref> جدو‏ں کہ 1850 د‏‏ی دہائی وچ سرکاری نصاب وچ سائنس تو‏ں متعلق کچھ مضامین د‏‏ی اجازت نئيں سی نجی کمپنیاں وی لیبارٹریاں دے قیام دے لئی درکار فنڈز د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں سائنس کورسز د‏‏ی پیروی نئيں کرسکدیاں سن۔ <ref name="Kumar84-255">Kumar (1984), 255</ref> برطانوی حکمرانی دے تحت سائنسی تعلیم د‏‏ی فیس وی زیادہ سی۔ نوآبادیات‏ی انتظامیہ وچ جو تنخواہ ملے گی اوہ معمولی سی تے اس نے اعلیٰ تعلیم دے حصول دا امکان کم کردتا کیونجے نوآبادیات‏ی سیٹ اپ وچ مقامی آبادی اعلیٰ عہدےآں اُتے ملازمت نئيں کيت‏‏ی جاندی سی۔ ایتھ‏ے تک کہ مقامی لوکاں نے وی جو اعلیٰ تعلیم دے حصول دا انتظام کيتا اے نو‏‏ں اجرت تے مراعات دے معاملے وچ امتیازی سلوک دا سامنا کرنا پيا۔ <ref name="Kumar84-255-256">Kumar (1984), 255-256</ref> کمار دا کہنا اے کہ ہندوستان وچ مغربی سائنس دے مطالعہ د‏‏ی طرف برطانوی لاتعلقی ایہ اے کہ خود انگلینڈ خود سائنس تے ٹکنالوجی وچ یوروپی حریف جرمنی تے تیزی تو‏ں ترقی پذیر امریکا دے ذریعہ اگے ودھ گیا سی لہذا برطانوی راج دے عالمی سطح نو‏‏ں اپنانے دے امکانات اپنی نوآبادیات دے بارے وچ سائنس د‏‏ی پالیسی وچ تیزی تو‏ں کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ <ref name="Kumar84-258">Kumar (1984), 258</ref> اُتے ، دیپک کمار نے 1860 د‏‏ی دہائی دے دوران برطانوی پیشہ ورانہ تعلیم د‏‏ی طرف متوجہ ہونے تے فرانسیسی کالونیاں وچ سائنس تے ٹکنالوجی دے بارے وچ شعور بیدار کرنے دے فرانسیسی اقدامات نو‏‏ں نوٹ کيتا۔ === آبائی ریاستاں === 1906 وچ ، [[ریاست بڑودا|ریاست بڑودہ دے]] مہاراجہ نے اپنے علاقے وچ ، دونے جنساں دے لئی لازمی بنیادی تعلیم دے نفاذ دے لئی اقدامات متعارف کروائے۔ اسکول بنائے گئے سن ، تے والدین نو‏‏ں جرمانہ عائد کيتا گیا سی ، تے کدی کدی عدم حاضری اُتے جیل بھیج دتا گیا سی ، جتھ‏ے اسکول موجود سن ۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last1=Naik|first1=J.p.|title=Compulsory Primary Education in Badora State|journal=Progress of Education|date=1941|volume=Bulletin No. 2|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/bitstream/handle/10973/33666/GIPE-051536.pdf?sequence=2&isAllowed=n|accessdate=11 April 2020}}</ref> اس پروگرام نے 1906–1939 دے عرصہ وچ ریاستاں د‏‏ی خواندگی نو‏‏ں 9 فیصد تو‏ں 27 فیصد تک ودھیا دتا ، تے اس دے نتیجے وچ اس مدت دے اختتام تک تقریبا 80٪ ہدف آبادی دے لئی پرائمری اسکول د‏‏ی فراہمی ہوئی۔ == آزادی دے بعد == [[انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی|ہندوستان]] وچ فنی تعلیم دے فروغ دے لئی پہلے [[انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی|ہندوستانی انسٹی ٹیوٹ آف سائنس]] 1950 وچ قائم کيتیاں گئیاں۔ ہن ، ہندوستان وچ 23 آئی آئی ٹی نيں جنھاں ملک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی انجینئرنگ یونیورسٹی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ [[سروا شکشا ابھیان|سبھا سکشا مہم]] ، وزیر اعظم [[اٹل بہاری واجپائی|اٹل بہاری واجپائی دی]] [[سروا شکشا ابھیان|زیرقیادت]] تحریک [[اٹل بہاری واجپائی|تھی]] ، جس دا مقصد 6 تو‏ں 14 سال د‏‏ی عمر دے بچےآں نو‏‏ں مفت تے لازمی تعلیم دا بنیادی حق سی۔ رائٹ ٹو ایجوکیشن ایکٹ 2009 وچ منظور کيتا گیا سی۔ آزادی دے بعد ، '''رادھاکرشنا کمیشن''' (19–4) ، '''سیکنڈری ایجوکیشن کمیشن''' (مدلیئر کمیشن) 1953 ، '''[[یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)|یونیورسٹی گرانٹس کمیشن]]''' (1953) ، '''کوٹھاری''' '''ایجوکیشن کمیشن''' (1979) ، '''قومی تعلیمی پالیسی''' (1979) تے '''نويں تعلیمی پالیسی''' (1979) وغیرہ۔ وقتا فوقتا ہندوستانی نظام تعلیم د‏‏ی رہنمائی دے لئی سنجیدہ کوششاں کيتیاں گئیاں۔ '''1948–49 وچ ''' ، یونیورسٹی آف انڈیا نو‏‏ں یونیورسٹیاں وچ اصلاحات دے لئی مقرر کيتا گیا سی۔ کمیشن د‏‏ی سفارشات نو‏‏ں پوری تیاری دے نال نافذ کيتا گیا۔ اعلیٰ تعلیم وچ کافی کامیابی حاصل ہوئی۔ پنجاب ، گوہاٹی ، پونا ، رورکی ، کشمیر ، بڑودہ ، کرناٹک ، گجرات ، ویمن یونیورسٹی ، وشوبھارتی ، بہار ، سریوینکتیشور ، یادو پور ، ولبھ بھائی ، کوروکشیترا ، گورکھپور ، وکرم ، سنسکرت یونیورسٹی بہت ساریاں نويں یونیورسٹیاں قائم کيتیاں گئیاں۔ آزادی دے بعد تعلیم نے ترقی کرنا شروع کيتی۔ وشوبھارتی ، گروکول ، اروند آشرم ، یونیورسٹی ملیہ اسلامیہ ، ودتا بھون ، مہیلا وشوکشیتھرا وانتھالی ودیاپیٹھ اسکول تے جدید ہندوستانی تعلیم دے تجربہ کار ني‏‏‏‏ں۔ '''1952–53 وچ ''' ، ثانوی تعلیمی کمیشن نے ثانوی تعلیم د‏‏ی ترقی دے لئی متعدد تجاویز پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ثانوی تعلیم د‏‏ی تنظیم نو دے نتیجے وچ تعلیم وچ خاطر خواہ کامیابی حاصل ہوئی۔ == ہندوستانی تعلیم د‏‏ی تریخ دے اہ‏م واقعات == * '''170''' : [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|ایسٹ انڈیا کمپنی دے]] ذریعہ قائم 'کولکتہ مدرسہ' [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|۔]] * '''17 9 1:''' [[وارانسی|بنارس دے]] ذریعہ ایسٹ انڈیا کمپنی ' [[گورنمنٹ سنسکرت کالج، واراناسی|سنسکرت کالج وچ ]] ' قائم ہوئی * '''1813''' : اک حکم نامے دے ذریعہ تعلیم وچ رقم خرچ کرنے دا فیصلہ کيتا گیا۔ * '''1835''' : مکاؤلے دا منشور * '''1848:''' مہاتما جوتبا پھُل نے اپنی بیوی ساویتربائی پھولے د‏‏ی تعلیم دے بعد 16 وچ پونے وچ لڑکیو‏ں دے لئی ہندوستان دا پہلا پرائمری اسکول کھولیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B5_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B5_%E0%A4%AB%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%87|title=संग्रहीत प्रति|accessdate=4 जुलाई 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170904053021/https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B5_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B5_%E0%A4%AB%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%87|archivedate=4 सितंबर 2017}}</ref> * '''1858''' : لکڑی دا منشور * '''1856''' : [[کولکات‏ا|کلکتہ]] ، [[ممبئی|بمبئی]] تے [[چینائی|مدراس]] وچ [[یونیورسٹی|یونیورسٹیاں]] قائم کيتیاں گئیاں۔ * '''170''' : [[بال گنگا دھر تلک|بال گنگا دھار تلک]] تے اس دے ساتھیاں دے ذریعہ [[پونے|پونا]] وچ فرگوسن کالج دا قیام۔ * '''1882:''' ہنٹ کمیشن * '''14''' : [[آریہ سماج|آریہ سماج دے]] ذریعہ [[لاہور]] وچ دیانند اینگلو ویدک کالج دا قیام۔ * '''1893''' : کاشی نگری پراچرینی سبھا دا قیام ۔ * '''18 9 3:''' [[وڈودرا|بورودا]] مہاراجہ سیاجی راو گائکواڈ نے پہلی ریاست لازمی تعلیم متعارف کروائی۔ * '''149-1922''' : [[شاہو اول|چھترپتی ساہو جی مہاراج]] نے پسماندہ تے غریب بچےآں دے لئی اسکول تے ہاسٹل قائم کیتے تے انہاں نو‏ں اعلیٰ تعلیم دے لئی مالی امداد فراہ‏م کيتی۔ * '''1897''' : کاشی وچ مسز [[اینی بیسنٹ|اینی بسنت دے]] ذریعہ قائم کردہ ' سنٹرل ہندو کالج '۔ * '''1901''' : [[جارج کرزن|لارڈ کرزن]] نے [[شملہ]] وچ اک خفیہ تعلیمی کانفرنس دا انعقاد کيتا جس وچ 152 تجاویز نو‏‏ں قبول کيتا گیا۔ * '''1902''' : ہندوستانی یونیورسٹی کمیشن د‏‏ی تقرری (بذریعہ لارڈ کرزن) ::: [[سوامی شردھانند|سوامی شردھانند دے]] ذریعہ [[ہردوار|ہریدوار دے]] نیڑے کنگری وچ گروکول کانگری یونیورسٹی دا قیام۔ * '''1907''' : ہندوستانی یونیورسٹی قانون بنایا۔ * '''1905''' : [[سودیشی تحریک|سودیشی موومنٹ دے]] وقت کلکتہ وچ نسلی تعلیم د‏‏ی کونسل قائم ہوئی تے اک نیشنل کالج قائم ہويا ، جس دے پہلے پرنسپل [[اروند گھوش]] سن ۔ بنگال ٹیکنیکل انسٹی ٹیوٹ وی قائم کيتا گیا سی۔ * '''1 9 06:''' [[وڈودرا|بورودا]] مہاراجہ سیاجی راو گائکواڈ مفت تے اپنی ریاست وچ لازمی ابتدائی تعلیم شروع کرن جو 1 9 06 وچ ہندوستان دا پہلا حکمران سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sayajirao_Gaekwad_III|title=संग्रहीत प्रति|accessdate=4 जुलाई 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170414095420/https://en.wikipedia.org/wiki/Sayajirao_Gaekwad_III|archivedate=14 अप्रैल 2017}}</ref> * '''1911''' : [[گوپال کرشن گوکھلے|گوپال کرشنا گوکھلے]] نے ابتدائی تعلیم نو‏‏ں مفت تے لازمی بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ * '''1 9 16:''' [[بنارس ہندو یونیورسٹی|بنارس ہندو یونیورسٹی دے]] ذریعہ مدن موہن مالویہ قائم کيتا * '''1937–38''' : گاندھیائی نظریات اُتے مبنی بنیادی تعلیم اسکیم لاگو۔ * '''1 9 45:''' سارجنٹ عمل درآمد دا منصوبہ۔ * '''19-4''' : [[یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)|یونیورسٹی ایجوکیشن کمیشن]] تشکیل دتا گیا * '''1951''' : [[کھرگپور|کھڑگ پور]] وچ پہلے IIT دا قیام۔ * '''1952–53''' : سیکنڈری ایجوکیشن کمیشن تشکیل دتا گیا * '''1956''' : [[یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)|یونیورسٹی گرانٹ کمیشن دا قیام]] * '''1956''' : [[ممبئی]] وچ دوسرا [[انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی|ہندوستانی انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی]] قائم ہويا * '''1959''' : تیسرا تے چوتھا [[انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی|آئی آئی ٹی]] [[کانپور]] تے [[چینائی|چنويں]] وچ قائم کيتا ::: * '''1 9 61:''' [[نیشنل کونسل آف ایجوکیشنل ریسرچ اینڈ ٹریننگ|این سی ای آر ٹی]] سیٹ ::: پہلے دو ہندوستانی مینیجمنٹ انسٹی ٹیوٹ [[احمد آباد (بھارت)|احمد آباد]] تے [[کولکات‏ا|کولکتہ]] وچ قائم ہوئے سن ۔ * '''1 9 63:''' پنجويں آئی آئی ٹی [[دہلی]] لگائی گئی ا‏‏ے۔ ::: [[بنگلور]] وچ تیسرا آئی آئی ایم قائم ہويا۔ * '''1964–66''' : کوٹھاری ایجوکیشن کمیشن دا قیام ، رپورٹ پیش کيت‏‏ی۔ * '''1968:''' قومی تعلیمی پالیسی دے ایجوکیشن کمیشن دے مطابق پہلے کوٹھاری اختیار کيتا گیا۔ * '''1985''' : چھ سال تک دے بچےآں د‏‏ی مناسب نشوونما دے لئی انٹیگریٹڈ چلڈیل ڈویلپمنٹ سروسز اسکیم ۔ * 1979 ''': آئین وچ ترمیم کرکے [[تعلیم]] نو‏‏ں 'ریاست' تو‏ں "ہ‏م آہنگی" وچ تبدیل کيتا گیا۔''' * '''1984:''' چوتھا آئی آئی ایم لکھنؤ قائم کيتا۔ * '''1985''' : پارلیمنٹ دے ایکٹ دے ذریعہ [[اندرا گاندھی نیشنل اوپن یونیورسٹی|اندرا گاندھی نیشنل اوپن یونیورسٹی دا]] قیام۔ * '''1979''' : نويں قومی تعلیمی پالیسی اپنائی گئی۔ * '''1987–88''' : آل انڈیا کونسل برائے ٹیکنیکل ایجوکیشن (AICTE) اک قانون پارلیمنٹ دے ذریعہ پارلیمنٹ دے ایکٹ دے ذریعہ قائم کيتا گیا۔ ::: قومی خواندگی مشن شروع ہويا۔ * '''1992''' : آچاریہ رامامورتی کمیٹی دے جائزے اُتے مبنی قومی تعلیمی پالیسی ، 1986 وچ ترمیم * '''193''' : پارلیمنٹ دے اک ایکٹ دے ذریعہ قومی کونسل برائے استاداں تعلیم اک قانونی ادارہ دے طور اُتے قائم ہويا۔ * '''1979''' : اعلیٰ تعلیم دے ادارےآں نو‏‏ں جانچنے تے اس د‏ی توثیق کرنے دے لئی یونیورسٹی گرانٹس کمیشن دے ذریعہ قومی تشخیص تے ایکریڈیشن کونسل دا قیام۔ (ہیڈ کوارٹر [[بنگلور|بنگلور وچ ]] ) ::: [[گوہاٹی]] وچ چھیويں آئی آئی ٹی دا قیام۔ * '''195''' : پرائمری اسکولاں وچ سنٹرل ایڈیٹڈ مڈ ڈے کھانے اسکیم دا آغاز * '''1 99 6:''' پنجواں آئی آئی ایم کوزیک کوڈ قائم ہويا * '''1 99 8:''' چھٹا آئی آئی ایم [[اندور]] قائم ہويا * '''2001''' : [[مردم شماری|مردم شماری دی]] شرح خواندگی 65.4 ٪ (مجموعی طور پر) ، 53.7 ٪ (عورت) ::: [[سروا شکشا ابھیان|ساری تعلیم مہم]] نے پورے ملک وچ معیاری ابتدائی تعلیم نو‏‏ں عالمگیر بنانے دے لئی آغاز کيتا۔ ::: رورکی یونیورسٹی ستويں آئی آئی ٹی وچ تبدیل ہوگئی۔ * '''2002''' : مفت تے لازمی تعلیم نو‏‏ں بنیادی حق بنانے دے لئی آئین وچ ترمیم کرنا۔ * '''2003''' : 17 ریجنل انجینئرنگ کالجز نو‏‏ں قومی قومی ادارےآں وچ تبدیل کيتا گیا۔ * '''2008''' : تعلیم دے لئی وقف کردہ اک مصنوعی سیارہ "ایڈو سیٹ" لانچ کيتا گیا۔ * '''2005''' : پارلیمنٹ دے ایکٹ دے ذریعہ قومی اقليتی تعلیمی ادارہ کمیشن تشکیل دتا گیا۔ ::: NCERT دے ذریعہ تیار کردہ قومی نصاب دا فریم ورک 2005 منظور ہويا۔ * '''2007''' : دو ہندوستانی انسٹی ٹیوٹ آف سائنس ایجوکیشن اینڈ ریسرچ [[کولکات‏ا|کولکتہ]] تے [[پونے]] وچ قائم ہوئے۔ * '''2007''' : ستويں آئی آئ ایم [[شیلانگ|شیلونگ]] وچ قائم کيتا گیا سی۔ ::: [[اجیت گڑھ|موہالی]] وچ اک ہندوستانی انسٹی ٹیوٹ آف سائنس ایجوکیشن اینڈ ریسرچ دا قیام عمل وچ آیا۔ ::: قومی سنسکرت کونسل تشکیل دتی گئی۔ ::: مرکزی تعلیمی ادارےآں (داخلہ وچ ریزرویشن) ایکٹ نو‏‏ں مطلع کيتا گیا۔ * '''2009''' : ہندوستانی پارلیمنٹ نے رائٹ ٹو فری تے لازمی چائلڈ ایجوکیشن ایکٹ (آر ٹی ای) منظور کيتا۔ * '''20 مارچ 2014''' : 42 یونیورسٹیاں تے 4 کالجاں (جس وچ جے این یو ، بی ایچ یو تے ایچ سی یو سمیت پنج مرکزی یونیورسٹیاں) نو‏‏ں خودمختاری دا اعلان <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.patrika.com/miscellenous-india/jnu-bhu-amu-with-60-institutions-graded-autonomy-nod-by-ugc-2524981/|title=अब जेएनयू और बीएचयू समेत 60 संस्थान खुद लागू कर सकेंगे नियम, यूजीसी ने दी स्वायत्तता|accessdate=3 अप्रैल 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180403174713/https://www.patrika.com/miscellenous-india/jnu-bhu-amu-with-60-institutions-graded-autonomy-nod-by-ugc-2524981/|archivedate=3 अप्रैल 2018}}</ref> == ہور ویکھو == * [[لسٹ یونیورسٹیاں، بھارت|برطانوی ہندوستان وچ نوآبادیات‏ی یونیورسٹیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[قدیم ہندوستانی تعلیم]] * [[گروکول]] * [[نالندہ یونیورسٹی|نالندہ مہاویہار]] * [[مہاتما گاندھی دا تعلیمی فلسفہ]] * [[وردہ ایجوکیشن سکیم]] * [[بنیادی تعلیم]] * [[گروکول کانگری یونیورسٹی]] * [[دیانند اینگلو ویدک اسکول|دیانند اینگلو ویدک کالج]] * [[ہندوستان دا نظام تعلیم]] * [[کوٹھاری کمیشن|قومی تعلیمی کمیشن]] * تمام مہم دے لئی تعلیم * [[مفت تے لازمی تعلیم بل ، 2009|تعلیم دا حق ایکٹ]] * [[اودتا (بدھ مت)|سیکھنا تے سیکھنا]] * [[تعلیم (ویدنگ)]] == نوٹ == {{حوالے}} == حوالے == * آرنلڈ ، ڈیوڈ (2004) ، ''ہندوستان دا نیو کیمبرج ہسٹری: نوآبادیات‏ی ہندوستان وچ سائنس ، ٹکنالوجی تے میڈیسن'' ، کیمبرج یونیورسٹی پریس ،{{آئی ایس بی این|0-521-56319-4}} ۔ * بلیک ویل ، فرٹز (2004) ، ''ہندوستان: اک عالمی مطالعے د‏‏ی ہینڈ بک'' ، اے بی سی - سی ایل آئی او ، انکارپوریشن ،{{آئی ایس بی این|1-57607-348-3}} ۔ * دھرمپال ،۔ (2000) خوبصورت درخت: اٹھارہويں صدی وچ دیسی ہندوستانی تعلیم۔ ببلیا امپیکس پرائیویٹ لمیٹڈ ، نويں دہلی 1983؛ کیرتی پبلشنگ ہاؤس پرائیوٹ لمیٹڈ ، کوئمبٹور 1995 د‏‏ی طرف تو‏ں دوبارہ طباعت۔ * ایلس ، کٹریونا (2009) "سب دے لئی تعلیم: نوآبادیات‏ی ہندوستان وچ ہسٹو گرافی د‏‏ی تعلیم دا جائزہ ،" ''ہسٹری کمپاس ،'' (مارچ 2009) ، 7 2 پی پی 363–375 ، * جیا پالن این (2005) ''ہندوستان وچ تعلیم د‏‏ی تریخ کا'' [https://books.google.com/books?id=IDNeW78fedkC اقتباس تے متن د‏‏ی تلاش] * کمار ، دیپک (2003) ، "ہندوستان" ، ''کیمبرج ہسٹری آف سائنس جلد 4: اٹھارہويں صدی سائنس'' رائی پورٹر دے ذریعہ ترمیم شدہ ، پی پی۔&nbsp;669–687 ، کیمبرج یونیورسٹی پریس ،{{آئی ایس بی این|0-521-57243-6}} ۔ * کمار ، دیپک (1984) ، "ہائر ایجوکیشن وچ سائنس: وکٹورین انڈیا وچ اک مطالعہ" ، ''انڈین جرنل آف ہسٹری آف سائنس'' ، 19 3 پی پی: 253–260 ، انڈین نیشنل سائنس اکیڈمی۔ * {{حوالہ کتاب|title=The Empire and the century|last=Morison|first=Theodore|date=1905|publisher=John Murray|location=London|pages=696–706|chapter=[[s:The Empire and the century/Indian Education|Indin Education]]|author-link=Theodore Morison}} * پربھو ، جوزف (2006) ، "تعلیمی ادارے تے فلسفہ ، روايتی تے جدید" ، ''انسائیکلوپیڈیا آف انڈیا (جلد 2)'' اسٹینلے وولپرٹ دے ذریعہ ترمیم شدہ ، پی پی۔&nbsp;23–28 ، سیمسن گیل ،{{آئی ایس بی این|0-684-31351-0}} . * اک ٹیچر ، اک اسکول: انیہويں صدی دے ہندوستان وچ دیسی تعلیم دے بارے وچ ایڈم رپورٹس ، جوزف ڈی بونا ، ببلیا امپیکس پرائیوٹ۔ لمیٹڈ ، نويں دہلی۔ * رامان ، SA (2006) ، "خواتین د‏‏ی تعلیم" ، ''انسائیکلوپیڈیا آف انڈیا (جلد 4)'' اسٹینلے ولپرٹ دے ذریعہ ترمیم شدہ ، پی پی&nbsp;235–239 ، سیمسن گیل ،{{آئی ایس بی این|0-684-31353-7}} . * {{حوالہ کتاب|url=http://www.lib.utexas.edu/etd/d/2003/rosseryc036/rosseryc036.pdf|title=Curriculum as Destiny: Forging National Identity in India, Pakistan, and Bangladesh|last=Rosser|first=Yvette Claire|publisher=University of Texas at Austin|year=2003|type=Dissertation|access-date=2017-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080911035259/http://www.lib.utexas.edu/etd/d/2003/rosseryc036/rosseryc036.pdf|archive-date=2008-09-11|url-status=dead}} * سکارفے ، ہارٹمٹ (2002) ، ''قدیم ہندوستان وچ تعلیم'' ، (برل اکیڈمک پبلشرز ،{{آئی ایس بی این|978-90-04-12556-8}} ) * سین ، بمل (1989) ، "ہندوستان وچ تکنیکی تعلیم د‏‏ی ترقی تے ریاستی پالیسی and اک تاریخی تناظر" ، ''ہندوستانی جریدہ د‏‏ی تریخ برائے سائنس'' ، 24 2 پی پی: 224–248 ، انڈین نیشنل سائنس اکیڈمی۔ * سین ، ایس این (1988) ، "قدیم تے قرون وسطی وچ تعلیم وچ تعلیم" ، ''انڈین جرنل آف ہسٹری آف سائنس'' ، 23 1 پی پی: 1-32 ، انڈین نیشنل سائنس اکیڈمی۔ * شرما ، رام ناتھ۔ (1996) ''ہندوستان وچ تریخ تعلیم کی'' [https://books.google.com/books?id=yqtAAgS3NSEC اقتباست تے متن د‏‏ی تلاش] * نیزہ ، پرکیوال "بینٹینک تے تعلیم۔" ''کیمبرج ہسٹوریکل جرنل'' 6 1 (1938): 78-101۔ 1834 وچ [https://www.jstor.org/stable/3020849 آن لائن] مباحثے۔ * شکل ، رام (1971) تعلیم دا ہندو نظریہ۔ * شکل ، رام (2000) ''"پہلے از برطانوی ایام دے دوران تعلیمی نظام"'' وچ : ہندومت پر: جائزہ تے عکاسی۔ نويں دہلی: وائس آف انڈیا * لیٹنر ، جی ڈی ڈبلیو ''ہسٹری آف دیسیئن ایجوکیشن آف انڈیسی ایشن دے بعد تو‏ں تے 1882 وچ '' 1883 وچ ، محکمہ لسانیات ، پنجاب ، پٹیالہ ، 1971 نے دوبارہ طباعت کيتی۔ == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20110901055816/http://hindi.anypursuit.com/tiki-read_article.php?articleId=231 ہندوستانی تعلیم دا سنہری ماضی] * [https://web.archive.org/web/20140222153646/http://www.bhartiyapaksha.com/?p=4544 روايتی ہندوستانی تعلیمی نظام کیواں دا سی؟] (آنند سبرامنیم شاستری) * [https://web.archive.org/web/20160706163949/http://www.sansarlochan.in/history-of-modern-indian-education-committee-commission-in-hindi/ جدید ہندوستانی تعلیم د‏‏ی ترقی] * [http://mahilashakti.blogspot.com/2009/12/blog-post_28.html ہندوستان وچ خواتین د‏‏ی تعلیم د‏‏ی تریخ] * [https://web.archive.org/web/20170923043540/http://prakashblog-google.blogspot.com/2011/03/blog-post_22.html ہندوستانی ماحول وچ بولی ، معاشرے ، سبھیاچار تے تعلیم دا باہمی ربط] * [https://web.archive.org/web/20111112113442/http://www.amaidi.org/pdf/History_of_Indian_Education.pdf ہندوستانی تعلیم د‏‏ی تریخ] * [https://web.archive.org/web/20121006013412/http://india_resource.tripod.com/britishedu.htm ہندوستان وچ برطانوی تعلیم] * [https://web.archive.org/web/20160305075116/http://www.bharat-swabhiman.com/forum/viewtopic.php?t=1091 سانو‏ں ہندوستانی تعلیم دے سنہری ماضی اُتے فخر اے ] * [https://web.archive.org/web/20160305123408/http://abhindumahasabha.blogspot.com/2011/06/blog-post_2268.html ہندوستان د‏‏ی موجودہ تعلیم تے معاشرتی نظام وچ مکاؤالے د‏‏ی مطابقت تے مکاؤلے دا اثر] * [https://web.archive.org/web/20160305050633/http://www.funonthenet.in/forums/index.php?topic=213709.0;wap2 ہندوستان دے موجودہ تعلیم تے معاشرتی نظام وچ مکاؤالے اثر و رسوخ] * [https://web.archive.org/web/20140322001954/http://www.bharatiyashiksha.com/?p=282 18 ويں صدی وچ ، دنیا دے سب تو‏ں وڈے تعلیمی ادارے ہندوستان] (ہندوستانی تعلیم) وچ سن ۔ * [https://web.archive.org/web/20170706120436/http://www.vivacepanorama.com/development-of-education-in-india/ ہندوستان وچ تعلیم د‏‏ی ترقی] (vivacepanorama) * [http://www.iasplanner.com/civilservices/hindi/ias-pre/gs-history/modern-indian-history-colonial-policies-british-india-educational-development%20%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9F%E0%A4%BF%E0%A4%B6%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%20%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82%20%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BE%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B8 برطانوی ہندوستان وچ تعلیم د‏‏ی ترقی]{{مردہ ربط|date=जून 2020}} * [https://web.archive.org/web/20180403174801/https://books.google.co.in/books?id=idERT6Tg4MMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false ہندوستان وچ تعلیمی فکر دا ارتقاء] (مصنف - بھنور لال دوویدی) <nowiki> [[زمرہ:بھارت کی معاشرتی تاریخ]]</nowiki> [[گٹھ:پاکستان وچ تریخ تعلیم]] [[گٹھ:بھارت وچ تعلیم د‏‏ی تریخ]] 9lsy2185k0hcl62fmtrl612m3du4ma1 0 91038 708102 707620 2026-06-20T13:35:33Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708102 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ انگریزی ضلعے''' (List of English districts) ا‏‏ے۔ اس د‏ی معلومات قومی شماریات دے دفتر تو‏ں 2010 ء دے اندازےآں دے مطابق ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{United Kingdom district population citation}}</ref> == لسٹ اسما == [[انگلستان]] وچ فی الحال 326 ضلعے ني‏‏‏‏ں۔ * 32 [[لندن بورو]]* 36 [[میٹروپولیٹن بورو|میٹروپولیٹن ضلعے]]* 201 [[غیر میٹروپولیٹن ضلعے]]* 55 وحدانی اتھارٹی* [[لندن شہر]] * [[جزائر سیلی]] == موجودہ ضلعے == {| class="wikitable sortable" |- !نام ! class="unsortable" | ویب سائٹ !آبادی<br />(2011 تخمینہ) !قسم ![[انگلستان د‏‏ی رسمی کاؤنٹیاں|رسمی کاؤنٹی]] |- |[[آدور (ضلع)|آدور]] |[http://www.adur.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|61,300 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[الیرڈیل]] |[http://www.allerdale.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|96,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کامبریا]] |- |[[امبر ویلی]] |[http://www.ambervalley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|122,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈربیشائر]] |- |[[ارون]] |[http://www.arun.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|149,800 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[ایشفیلڈ]] |[http://www.ashfield-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|119,500 | |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[ایشفورڈ (بورو)|ایشفورڈ]] |[http://www.ashford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|118,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[ایلزبری ویل]] |[http://www.aylesburyvaledc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140211011946/http://www.aylesburyvaledc.gov.uk/ |date=2014-02-11 }} |align=right|174,900 | |[[بکنگھمشائر]] |- |[[بےبر]] |[http://www.babergh-south-suffolk.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828044852/http://www.babergh-south-suffolk.gov.uk/ |date=2008-08-28 }} |align=right|87,900 | |[[سافک]] |- |[[لندن بورو بارکنگ تے ڈیگنہیم|بارکنگ تے ڈیگنہیم]] |[http://www.barking-dagenham.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025163946/http://www.barking-dagenham.gov.uk/ |date=2005-10-25 }} |align=right|187,000 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[لندن بورو بارنیٹ|بارنیٹ]] |[http://www.barnet.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|357,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو بارنسلے|بارنسلے]] |[http://www.barnsley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|231,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[جنوبی یارکشائر]] |- |[[بیرو-ان-فرنیس (بورو)|بیرو-ان-فرنیس]] |[http://www.barrowbc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|69,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کامبریا]] |- |[[بیسیلڈن (ضلع)|بیسیلڈن]] |[http://www.basildon.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130622025104/http://www.basildon.gov.uk/ |date=2013-06-22 }} |align=right|175,000 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[بیسنگسٹوک تے ڈین]] |[http://www.basingstoke.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328011058/http://www.basingstoke.gov.uk/ |date=2014-03-28 }} |align=right|168,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[باسیٹلو]] |[http://www.bassetlaw.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140530022511/http://www.bassetlaw.gov.uk/ |date=2014-05-30 }} |align=right|113,000 | |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[باتھ تے شمالی مشرقی سامرسیٹ]] |[http://www.bathnes.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|175,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[سامرسیٹ]] |- |[[بورو بیڈفورڈ|بیڈفورڈ]] |[http://www.bedford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|157,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بیڈفورڈشائر]] |- |[[لندن بورو بیکزلی|بیکزلی]] |[http://www.bexley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|232,800 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[برمنگھم]] |[http://www.birmingham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|1,074,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1889) |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[بلابی (ضلع)|بلابی]] |[http://www.blaby.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|94,100 | |[[لیسٹرشائر]] |- |[[بلیکبرن مع ڈاروین]] |[http://www.blackburn.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208211710/http://www.blackburn.gov.uk/ |date=2012-02-08 }} |align=right|147,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[بلیکپول]] |[http://www.blackpool.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|142,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[بولسوور (ضلع)|بولسوور]] |[http://www.bolsover.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923022124/https://www.bolsover.gov.uk/ |date=2020-09-23 }} |align=right|76,000 | |[[ڈربیشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو بولٹن|بولٹن]] |[http://www.bolton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|277,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[بوسٹن (بورو)|بوسٹن]] |[http://www.boston.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|64,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکنشائر]] |- |[[بورنموتھ]] |[http://www.bournemouth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|183,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈورسٹ]] |- |[[براکنیل فارسٹ]] |[http://www.bracknell-forest.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|113,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بارکشائر]] |- |[[بریڈفورڈ شہر|بریڈفورڈ]] |[http://www.bradford.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160509013149/http://www.bradford.gov.uk/ |date=2016-05-09 }} |align=right|523,100 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1897) |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[برینٹری (ضلع)|برینٹری]] |[http://www.braintree.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|147,500 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[بریکلینڈ (ضلع)|بریکلینڈ]] |[http://www.breckland.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051211091729/http://www.breckland.gov.uk/ |date=2005-12-11 }} |align=right|131,000 | |[[نورفک]] |- |[[لندن بورو برینٹ|برینٹ]] |[http://www2.brent.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050930224812/http://www2.brent.gov.uk/ |date=2005-09-30 }} |align=right|312,200 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[برینٹووڈ (بورو)|برینٹووڈ]] |[http://www.brentwood-council.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025141728/http://www.brentwood-council.gov.uk/ |date=2005-10-25 }} |align=right|73,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[برائیٹن اینڈ ہوو]] |[http://www.brighton-hove.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|273,000 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (2000) |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[برسٹل]] |[http://www.bristol-city.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820043630/http://www.bristol-city.gov.uk/WardFinder/pdfs/cliftonmap-high.pdf |date=2008-08-20 }} |align=right|428,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1542) |[[برسٹل]] |- |[[براڈلینڈ]] |[http://www.broadland.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140325021638/http://www.broadland.gov.uk/ |date=2014-03-25 }} |align=right|124,700 | |[[نورفک]] |- |[[لندن بورو بروملی|بروملی]] |[http://www.bromley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|310,600 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[برومسگروف (ضلع)|برومسگروف]] |[http://www.bromsgrove.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150312185509/http://www.bromsgrove.gov.uk/ |date=2015-03-12 }} |align=right|93,700 | |[[ووسٹرشائر]] |- |[[بروکسبورن (بورو)|بروکسبورن]] |[http://www.broxbourne.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|93,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[بروکسٹوے]] |[http://www.broxtowe.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102001122/http://www.broxtowe.gov.uk/ |date=2012-11-02 }} |align=right|109,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[برنلی (بورو)|برنلی]] |[http://www.burnley.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110704110756/http://www.burnley.gov.uk/ |date=2011-07-04 }} |align=right|87,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو بری|بری]] |[http://www.bury.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|185,400 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[کلڈرڈیل]] |[http://www.calderdale.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228042334/http://www.calderdale.gov.uk/ |date=2014-02-28 }} |align=right|204,200 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[کیمبرج]] |[http://www.cambridge.gov.uk/cambridge.htm ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060101044125/http://www.cambridge.gov.uk/cambridge.htm |date=2006-01-01 }} |align=right|122,700 |شہر (1951) |[[کیمبرجشائر]] |- |[[لندن بورو کیمڈن|کیمڈن]] |[http://www.camden.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|220,100 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[کینوک چیز (ضلع)|کینوک چیز]] |[http://www.cannockchasedc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|97,600 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[کینٹربری شہر|کینٹربری]] |[http://www.canterbury.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|150,600 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[کینٹ]] |- |[[کارلایل شہر|کارلایل]] |[http://www.carlisle-city.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511180247/http://www.carlisle-city.gov.uk/ |date=2008-05-11 }} |align=right|107,500 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[کامبریا]] |- |[[کیسل پوائنٹ]] |[http://www.castlepoint.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|88,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[وسطی بیڈفورڈشائر]] |[http://www.centralbeds.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820084136/http://www.centralbeds.gov.uk/ |date=2008-08-20 }} |align=right|255,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[بیڈفورڈشائر]] |- |[[چارنووڈ (بورو)|چارنووڈ]] |[http://www.charnwoodbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041001020312/http://www.charnwoodbc.gov.uk/ |date=2004-10-01 }} |align=right|165,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لیسٹرشائر]] |- |[[چلمسفورڈ شہر|چلمسفورڈ]] |[http://www.chelmsford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|168,500 |شہر (2012) |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[چیلٹنہیم]] |[http://www.cheltenham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|115,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[چرویل (ضلع)|چرویل]] |[http://www.cherwell-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|142,300 | |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[چیشائر مشرقی]] |[http://www.cheshireeast.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|370,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[چیشائر]] |- |[[چیشائر مغربی تے چیسٹر]] |[http://www.cheshirewestandchester.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|329,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[چیشائر]] |- |[[چیسٹرفیلڈ]] |[http://www.chesterfieldbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010926122156/http://www.chesterfieldbc.gov.uk/ |date=2001-09-26 }} |align=right|103,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈربیشائر]] |- |[[چیچیسٹر (ضلع)|چیچیسٹر]] |[http://www.chichestercity.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|114,000 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[چلٹرن (ضلع)|چلٹرن]] |[http://www.چلٹرن۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|92,700 | |[[بکنگھمشائر]] |- |[[چورلے (بورو)|چورلے]] |[http://www.chorley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|107,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[کرائسٹ چرچ، ڈورسٹ|کرائسٹ چرچ]] |[http://www.christchurch.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|47,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈورسٹ]] |- |[[کولچیسٹر (بورو)|کولچیسٹر]] |[http://www.colchester.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|173,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[کوپلینڈ، کامبریا|کوپلینڈ]] |[http://www.copelandbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060101020624/http://www.copelandbc.gov.uk/ |date=2006-01-01 }} |align=right|70,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کامبریا]] |- |[[کوربی]] |[http://www.corby.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160220222920/http://www.corby.gov.uk/ |date=2016-02-20 }} |align=right|61,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[کونوال]] |[http://www.cornwall.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|533,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[کونوال]] |- |[[کوٹسوولڈ (ضلع)|کوٹسوولڈ]] |[http://www.cotswold.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|83,200 | |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[کووینٹری]] |[http://www.coventry.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|316,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1345) |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[کاروین]] |[http://www.cravendc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327174650/http://www.cravendc.gov.uk/ |date=2014-03-27 }} |align=right|55,500 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[کراولی]] |[http://www.crawley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|107,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[مغربی سسیکس]] |- |[[لندن بورو کروئڈن|کروئڈن]] |[http://www.croydon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|364,800 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ڈیکورم]] |[http://www.dacorum.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410110649/http://www.dacorum.gov.uk/ |date=2014-04-10 }} |align=right|145,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[ڈارلنگٹن (بورو)|ڈارلنگٹن]] |[http://www.darlington.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021130091335/http://www.darlington.gov.uk/ |date=2002-11-30 }} |align=right|105,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کاؤنٹی ڈرہم|ڈرہم]] |- |[[ڈارٹفورڈ (بورو)|ڈارٹفورڈ]] |[http://www.dartford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|97,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[ڈاوینٹری (ضلع)|ڈاوینٹری]] |[http://www.daventrydc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|78,100 | |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[ڈربی]] |[http://www.derby.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|248,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1977) |[[ڈربیشائر]] |- |[[ڈربیشائر ڈیلز]] |[http://www.derbyshiredales.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213192417/http://www.derbyshiredales.gov.uk/ |date=2014-02-13 }} |align=right|71,100 | |[[ڈربیشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو ڈانکاسٹر|ڈانکاسٹر]] |[http://www.doncaster.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19991126044042/http://www.doncaster.gov.uk/ |date=1999-11-26 }} |align=right|302,500 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[جنوبی یارکشائر]] |- |[[ڈوور (ضلع)|ڈوور]] |[http://www.dover.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|111,700 | |[[کینٹ]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو ڈڈلی|ڈڈلی]] |[http://www.dudley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|313,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[کاؤنٹی ڈرہم]] |[http://www.durham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|513,000 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[کاؤنٹی ڈرہم]] |- |[[لندن بورو ایلنگ|ایلنگ]] |[http://www.ealing.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|339,300 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[مشرقی کیمبرجشائر]] |[http://www.eastcambs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|84,200 | |[[کیمبرجشائر]] |- |[[مشرقی ڈیون]] |[http://www.east-devon.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041204084640/http://www.east-devon.gov.uk/ |date=2004-12-04 }} |align=right|133,300 | |[[ڈیون]] |- |[[مشرقی ڈورسٹ]] |[http://www.eastdorsetdc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051029091016/http://www.eastdorsetdc.gov.uk/ |date=2005-10-29 }} |align=right|87,300 | |[[ڈورسٹ]] |- |[[مشرقی ہیمپشائر]] |[http://www.easthants.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|116,000 | |[[ہیمپشائر]] |- |[[مشرقی ہارٹفورڈشائر]] |[http://www.eastherts.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|138,200 | |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[مشرقی لنڈسے]] |[http://www.e-lindsey.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|136,700 | |[[لنکنشائر]] |- |[[مشرقی نارتھیمپٹنشائر]] |[http://www.east-northamptonshire.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913040554/http://www.east-northamptonshire.gov.uk/ |date=2008-09-13 }} |align=right|86,900 | |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[ایسٹ رائڈنگ یارکشائر]] |[http://www.eastriding.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|334,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[ایسٹ رائڈنگ یارکشائر]] |- |[[مشرقی سٹیفورڈشائر]] |[http://www.eaststaffsbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140927183751/http://www.eaststaffsbc.gov.uk/ |date=2014-09-27 }} |align=right|113,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[ایسٹبورن]] |[http://www.eastbourne.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|99,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[ایسٹلی (بورو)|ایسٹلی]] |[http://www.eastleigh.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140320141424/http://www.eastleigh.gov.uk/ |date=2014-03-20 }} |align=right|125,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[ایڈن، کامبریا|ایڈن]] |[http://www.eden.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081105160240/http://www.eden.gov.uk/ |date=2008-11-05 }} |align=right|52,500 | |[[کامبریا]] |- |[[ایلمبرج]] |[http://www.elmbridge.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|131,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[لندن بورو اینفیلڈ|اینفیلڈ]] |[http://www.enfield.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|313,900 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[اپنگ فارسٹ (ضلع)|اپنگ فارسٹ]] |[http://www.eppingforestdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|124,900 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[اپسوم تے ایویل]] |[http://www.epsom-ewell.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|75,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[عریواش]] |[http://www.عریواش۔gov.uk ویب سائٹ] |align=right|112,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈربیشائر]] |- |[[ایکسٹر]] |[http://www.exeter.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511205833/https://exeter.gov.uk/ |date=2020-05-11 }} |align=right|117,100 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[ڈیون]] |- |[[فارہیم (بورو)|فارہیم]] |[http://www.fareham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|111,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[فینلینڈ]] |[http://www.fenland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|95,500 | |[[کیمبرجشائر]] |- |[[فارسٹ ہیتھ]] |[http://www.forest-heath.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140321115446/http://www.forest-heath.gov.uk/ |date=2014-03-21 }} |align=right|60,000 | |[[سافک]] |- |[[فارسٹ آف ڈین (ضلع)|فارسٹ آف ڈین]] |[http://www.fdean.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|82,200 | |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[فیلڈ (بورو)|فیلڈ]] |[http://www.fylde.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|76,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو گیٹسہیڈ|گیٹسہیڈ]] |[http://www.gateshead.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|200,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[گیڈلنگ]] |[http://www.gedling.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|113,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[گلوسٹر]] |[http://www.glos-city.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|121,900 |شہر (1541) |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[گاسپورٹ]] |[http://www.gosport.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|82,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[گریوشیم]] |[http://www.گریوشیم۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|101,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[گریٹ یارموتھ (بورو)|گریٹ یارموتھ]] |[http://www.great-yarmouth.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228021952/http://www.great-yarmouth.gov.uk/ |date=2014-02-28 }} |align=right|97,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نورفک]] |- |[[شاہی بورو گرینچ|گرینچ]] |[http://www.greenwich.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|255,500 |[[لندن بورو]]، [[List of place names مع royal patronage in the مملکت متحدہ|شاہی بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[گیلڈفورڈ (بورو)|گیلڈفورڈ]] |[http://www.guildford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|137,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[لندن بورو ہیکنی|ہیکنی]] |[http://www.hackney.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|247,200 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہالٹن (بورو)|ہالٹن]] |[http://www.halton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|125,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[چیشائر]] |- |[[ہیمبلیٹن]] |[http://www.hambleton.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140706221940/http://www.hambleton.gov.uk/ |date=2014-07-06 }} |align=right|89,600 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[لندن بورو ہیمرسمتھ تے فلہم|ہیمرسمتھ تے فلہم]] |[http://www.lbhf.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|182,400 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہاربرا]] |[http://www.harborough.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|85,700 | |[[لیسٹرشائر]] |- |[[لندن بورو ہارنگے|ہارنگے]] |[http://www.haringey.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|255,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہارلو]] |[http://www.harlow.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|82,200 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[ہاروگیٹ (بورو)|ہاروگیٹ]] |[http://www.harrogate.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|158,700 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[لندن بورو ہیعرو|ہیعرو]] |[http://www.harrow.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|240,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہارٹ (ضلع)|ہارٹ]] |[http://www.hart.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|91,700 | |[[ہیمپشائر]] |- |[[ہارٹلپول (بورو)|ہارٹلپول]] |[http://www.hartlepool.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|92,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کاؤنٹی ڈرہم|ڈرہم]] |- |[[ہیسٹینگز]] |[http://www.hastings.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|90,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[ہاوانٹ (بورو)|ہاوانٹ]] |[http://www.havant.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|120,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[لندن بورو ہیورنگ|ہیورنگ]] |[http://www.havering.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|237,900 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہیرفورڈشائر]] |[http://www.herefordshire.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407060243/http://www.herefordshire.gov.uk/ |date=2014-04-07 }} |align=right|183,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[ہیرفورڈشائر]] |- |[[ہیرٹسمیر]] |[http://www.hertsmere.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|100,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[ہائی پیک، ڈربیشائر|ہائی پیک]] |[http://www.highpeak.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|91,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈربیشائر]] |- |[[لندن بورو ہلنگٹن|ہلنگٹن]] |[http://www.hillingdon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|275,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہنکلے تے بوسورتھ]] |[http://www.hinckleyandbosworthonline.org.uk/ ویب سائٹ] |align=right|105,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لیسٹرشائر]] |- |[[ہورشام (ضلع)|ہورشام]] |[http://www.horsham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|131,500 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[لندن بورو ہونسلو|ہونسلو]] |[http://www.hounslow.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|254,900 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[کنگسٹن اپون ہل|ہل]] |[http://www.hullcc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|256,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1299) |[[ایسٹ رائڈنگ یارکشائر]] |- |[[ہنٹنگڈومشائر]] |[http://www.huntsdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|170,000 | |[[کیمبرجشائر]] |- |[[ہنڈبرن]] |[http://www.hyndburnbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060530050349/http://www.hyndburnbc.gov.uk/ |date=2006-05-30 }} |align=right|80,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[اپسوئچ (بورو)|اپسوئچ]] |[http://www.ipswich.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|133,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سافک]] |- |[[آئل آف ویٹ]] |[http://www.iwight.com/ ویب سائٹ] |align=right|138,400 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، کاؤنٹی |[[آئل آف ویٹ]] |- |[[جزائر سیلی]] |[http://www.scilly.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|2,200 | ''[[sui generis]]'' |[[کونوال]] |- |[[لندن بورو ازلنگٹن|ازلنگٹن]] |[http://www.islington.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|206,300 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[شاہی بورو کینزنگٹن تے چیلسی|کینزنگٹن تے چیلسی]] |[http://www.rbkc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|158,300 |[[لندن بورو]]، [[List of place names مع royal patronage in the مملکت متحدہ|شاہی بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[کیٹیرنگ (بورو)|کیٹیرنگ]] |[http://www.kettering.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120806035451/http://www.kettering.gov.uk/ |date=2012-08-06 }} |align=right|93,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[کنگز لین تے مغربی نورفک]] |[http://www.west-norfolk.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|147,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نورفک]] |- |[[شاہی بورو کنگسٹن اپون ٹیمز|کنگسٹن اپون ٹیمز]] |[http://www.kingston.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|160,400 |[[لندن بورو]]، [[List of place names مع royal patronage in the مملکت متحدہ|شاہی بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[کرکلیز]] |[http://www.kirkleesmc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050922183721/http://www.kirkleesmc.gov.uk/ |date=2005-09-22 }} |align=right|423,000 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو نوزلی|نوزلی]] |[http://www.knowsley.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729122520/http://www.knowsley.gov.uk/ |date=2009-07-29 }} |align=right|145,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مرزیسائڈ]] |- |[[لندن بورو لیمبیتھ|لیمبیتھ]] |[http://www.lambeth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|304,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[لنکاسٹر شہر|لنکاسٹر]] |[http://www.lancaster.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328022608/http://www.lancaster.gov.uk/ |date=2014-03-28 }} |align=right|137,800 |شہر (1937) |[[لنکاشائر]] |- |[[لیڈز شہر|لیڈز]] |[http://www.leeds.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|750,700 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1893) |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[لیسٹر]] |[http://www.leicester.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|329,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1919) |[[لیسٹرشائر]] |- |[[لیویس (ضلع)|لیویس]] |[http://www.lewes.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|97,600 | |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[لندن بورو لیوشم|لیوشم]] |[http://www.lewisham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|276,900 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[لیچفیلڈ (ضلع)|لیچفیلڈ]] |[http://www.lichfielddc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|100,900 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[لنکن، لنکنشائر|لنکن]] |[http://www.lincoln.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|93,100 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[لنکنشائر]] |- |[[لیورپول]] |[http://www.liverpool.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060328002145/http://www.liverpool.gov.uk/ |date=2006-03-28 }} |align=right|465,700 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1880) |[[مرزیسائڈ]] |- |[[لندن شہر]] |[http://www.cityoflondon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|7,400 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'')، ''[[sui generis]]'' |[[لندن شہر]] |- |[[لوٹن]] |[http://www.luton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|203,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بیڈفورڈشائر]] |- |[[میڈسٹون (بورو)|میڈسٹون]] |[http://www.digitalmaidstone.co.uk/ ویب سائٹ] |align=right|155,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[مالڈن (ضلع)|مالڈن]] |[http://www.maldon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|61,700 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[مالورن ہلز (ضلع)|مالورن ہلز]] |[http://www.malvernhills.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140608095352/http://www.malvernhills.gov.uk/ |date=2014-06-08 }} |align=right|74,700 | |[[ووسٹرشائر]] |- |[[مانچسٹر]] |[http://www.manchester.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303042405/http://www.manchester.gov.uk/ |date=2011-03-03 }} |align=right|502,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1853) |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[مینسفیلڈ (ضلع)|مینسفیلڈ]] |[http://www.mansfield.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|104,600 | |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[میڈوے]] |[http://www.medway.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040124162034/http://www.medway.gov.uk/index/leisure/localhistory/timeline/17909.htm |date=2004-01-24 }} |align=right|264,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[میلٹن (بورو)|میلٹن]] |[http://www.melton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|50,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لیسٹرشائر]] |- |[[میندیپ]] |[http://www.mendip.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130416233913/http://www.mendip.gov.uk/ |date=2013-04-16 }} |align=right|109,400 | |[[سامرسیٹ]] |- |[[لندن بورو مرٹن|مرٹن]] |[http://www.merton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|200,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[مڈ ڈیون]] |[http://www.middevon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|77,900 | |[[ڈیون]] |- |[[مڈ سافک]] |[http://www.mid-suffolk-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050305123936/http://www.mid-suffolk-dc.gov.uk/ |date=2005-03-05 }} |align=right|97,100 | |[[سافک]] |- |[[مڈ سسیکس]] |[http://www.midsussex.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|140,200 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[میڈیلزبرو (بورو)|میڈیلزبرو]] |[http://www.middlesbrough.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191006165155/https://middlesbrough.gov.uk/ |date=2019-10-06 }} |align=right|138,400 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[ملٹن کینز (بورو)|ملٹن کینز]] |[http://www.miltonkeynes.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829214812/http://www.miltonkeynes.gov.uk/ |date=2012-08-29 }} |align=right|249,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بکنگھمشائر]] |- |[[مول ویلی]] |[http://www.molevalley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|85,600 | |[[سرے]] |- |[[نیوآرک تے شرووڈ]] |[http://www.newark-sherwooddc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|115,000 | |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[نیوکیسل-انڈر-لائم (بورو)|نیوکیسل-انڈر-لائم]] |[http://www.newcastle-staffs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|123,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[نیوکیسل اپون ٹائین]] |[http://www.newcastle.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208200135/http://www.newcastle.gov.uk/ |date=2011-02-08 }} |align=right|279,100 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1882) |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[نیو فارسٹ (ضلع)|نیو فارسٹ]] |[http://www.nfdc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525044829/http://nfdc.gov.uk/ |date=2013-05-25 }} |align=right|176,800 | |[[ہیمپشائر]] |- |[[لندن بورو نیوہیم|نیوہیم]] |[http://www.newham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|310,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[شمالی ڈیون]] |[http://www.northdevon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|94,000 | |[[ڈیون]] |- |[[شمالی ڈورسٹ]] |[http://www.north-dorset.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060710085632/http://www.north-dorset.gov.uk/ |date=2006-07-10 }} |align=right|69,000 | |[[ڈورسٹ]] |- |[[شمالی مشرقی ڈربیشائر]] |[http://www.ne-derbyshire.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110205101637/http://www.ne-derbyshire.gov.uk/ |date=2011-02-05 }} |align=right|99,100 | |[[ڈربیشائر]] |- |[[شمالی مشرقی لنکنشائر]] |[http://www.nelincs.gov.uk/IC/Index.htm ویب سائٹ] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20040802063022/http://www.nelincs.gov.uk/IC/Index.htm |date=2004-08-02 }} |align=right|159,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکنشائر]] |- |[[شمالی ہارٹفورڈشائر]] |[http://www.nhdc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030807201733/http://www.nhdc.gov.uk/ |date=2003-08-07 }} |align=right|127,500 | |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[شمالی کیسٹایون]] |[http://www.n-kesteven.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|108,500 | |[[لنکنشائر]] |- |[[شمالی لنکنشائر]] |[http://www.northlincs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|167,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکنشائر]] |- |[[شمالی نورفک]] |[http://www.north-norfolk.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|101,700 | |[[نورفک]] |- |[[شمالی سامرسیٹ]] |[http://www.n-somerset.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|203,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[سامرسیٹ]] |- |[[شمالی ٹینیسائڈ]] |[http://www.northtyneside.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923012827/https://northtyneside.gov.uk/ |date=2020-09-23 }} |align=right|201,200 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[شمالی وارکشائر]] |[http://www.northwarks.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|62,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[وارکشائر]] |- |[[شمالی مغربی لیسٹرشائر]] |[http://www.nwleics.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|93,700 | |[[لیسٹرشائر]] |- |[[نارتھیمپٹن]] |[http://www.northampton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|212,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[نارتھمبرلینڈ]] |[http://www.northumberland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|316,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[نارتھمبرلینڈ]] |- |[[نارویچ]] |[http://www.norwich.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|132,200 |شہر (1195) |[[نورفک]] |- |[[ناٹنگھم]] |[http://www.nottinghamcity.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|303,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1897) |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[نانیٹن تے بیڈورتھ]] |[http://www.nuneatonandbedworth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|125,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[وارکشائر]] |- |[[اواڈبی تے ویگسٹن]] |[http://www.oadby-wigston.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|56,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لیسٹرشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو اولڈھم|اولڈھم]] |[http://www.oldham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|225,200 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[آکسفورڈ]] |[http://www.oxford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|150,200 |شہر (1542) |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[پینڈل]] |[http://www.pendle.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722025859/http://www.pendle.gov.uk/ |date=2011-07-22 }} |align=right|89,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[پیٹربورو]] |[http://www.peterborough.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|184,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1541) |[[کیمبرجشائر]] |- |[[پلایماؤتھ]] |[http://www.plymouth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|256,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1928) |[[ڈیون]] |- |[[پول، انگلستان]] |[http://www.poole.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140516185533/http://poole.gov.uk/ |date=2014-05-16 }} |align=right|148,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈورسٹ]] |- |[[پورٹسماؤتھ]] |[http://www.portsmouth.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208200226/http://www.portsmouth.gov.uk/ |date=2011-02-08 }} |align=right|205,400 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1926) |[[ہیمپشائر]] |- |[[پریسٹن شہر، لنکاشائر|پریسٹن]] |[http://www.preston.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|140,100 |شہر (2002) |[[لنکاشائر]] |- |[[پربیک (ضلع)|پربیک]] |[http://www.purbeck-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010302020750/http://www.purbeck-dc.gov.uk/ |date=2001-03-02 }} |align=right|45,200 | |[[ڈورسٹ]] |- |[[بورو ریڈنگ|ریڈنگ]] |[http://www.reading.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|155,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بارکشائر]] |- |[[لندن بورو ریڈبرج|ریڈبرج]] |[http://www.redbridge.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|281,400 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ریڈکار تے کلیولینڈ]] |[http://www.redcar-cleveland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|135,200 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[ریڈیچ]] |[http://www.redditchbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131040122/http://www.redditchbc.gov.uk/ |date=2016-01-31 }} |align=right|84,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ووسٹرشائر]] |- |[[رائگیٹ تے بانسٹیڈ]] |[http://www.reigate-banstead.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|138,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[ربل ویلی]] |[http://www.ribblevalley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|57,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[لندن بورو رچمنڈ اپون ٹیمز|رچمنڈ اپون ٹیمز]] |[http://www.richmond.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|187,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[رچمنڈشائر]] |[http://www.richmondshire.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327163824/http://www.richmondshire.gov.uk/ |date=2014-03-27 }} |align=right|53,300 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو راچڈیل|راچڈیل]] |[http://www.rochdale.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|211,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[روچفورڈ (ضلع)|روچفورڈ]] |[http://www.rochford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|83,300 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[راسینڈئل]] |[http://www.rossendale.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|68,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[روتھر]] |[http://www.rother.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|90,700 | |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو روتھرہیم|روتھرہیم]] |[http://www.rotherham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|257,700 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[جنوبی یارکشائر]] |- |[[رگبی (بورو)|رگبی]] |[http://www.rugby.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|100,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[وارکشائر]] |- |[[رینیمیڈ (بورو)|رینیمیڈ]] |[http://www.runnymede.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|80,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[رشکلف]] |[http://www.rushcliffe.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140326160416/http://www.rushcliffe.gov.uk/ |date=2014-03-26 }} |align=right|111,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[رشمور]] |[http://www.rushmoor.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|94,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[راٹلینڈ]] |[http://www.rutland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|37,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[راٹلینڈ]] |- |[[رایڈیل]] |[http://www.ryedale.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140406211149/http://www.ryedale.gov.uk/ |date=2014-04-06 }} |align=right|51,900 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[سینٹ البینز شہر|سینٹ البینز]] |[http://www.stalbans.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|141,200 |شہر (1877) |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[سینٹ ایڈمنڈسبری (بورو)|سینٹ ایڈمنڈسبری]] |[http://www.stedmundsbury.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191229215041/http://www.stedmundsbury.gov.uk/ |date=2019-12-29 }} |align=right|111,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سافک]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو سینٹ ہیلنز|سینٹ ہیلنز]] |[http://www.sthelens.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|175,400 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مرزیسائڈ]] |- |[[سالفورڈ شہر|سالفورڈ]] |[http://www.salford.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327011636/http://www.salford.gov.uk/ |date=2014-03-27 }} |align=right|234,500 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1926) |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[سینڈویل]] |[http://www.smbc.sandwell.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716141714/http://www.smbc.sandwell.gov.uk/ |date=2011-07-16 }} |align=right|309,000 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[سکاربرو (بورو)|سکاربرو]] |[http://www.scarborough.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201005065205/https://www.scarborough.gov.uk/ |date=2020-10-05 }} |align=right|108,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[سیجمور]] |[http://www.sedgemoor.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140313080617/http://www.sedgemoor.gov.uk/ |date=2014-03-13 }} |align=right|114,900 | |[[سامرسیٹ]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو سیفٹن|سیفٹن]] |[http://www.sefton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|274,000 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مرزیسائڈ]] |- |[[سیلبی (ضلع)|سیلبی]] |[http://www.selby.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|83,500 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[سیوناوکس (ضلع)|سیوناوکس]] |[http://www.sevenoaks.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|115,400 | |[[کینٹ]] |- |[[شیفیلڈ]] |[http://www.sheffield.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|551,800 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1893) |[[جنوبی یارکشائر]] |- |[[شیپوے]] |[http://www.shepway.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|108,200 | |[[کینٹ]] |- |[[شروپشائر]] |[http://www.shropshire-cc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417020343/http://www.shropshire-cc.gov.uk/ |date=2009-04-17 }} |align=right|307,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[شروپشائر]] |- |[[سلاو]] |[http://www.slough.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|140,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو سولیہل|سولیہل]] |[http://www.solihull.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|206,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[جنوبی بکس]] |[http://www.southbucks.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907200205/http://www.southbucks.gov.uk/ |date=2020-09-07 }} |align=right|67,100 | |[[بکنگھمشائر]] |- |[[جنوبی کیمبرجشائر]] |[http://www.scambs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|149,800 | |[[کیمبرجشائر]] |- |[[جنوبی ڈربیشائر]] |[http://www.south-derbys.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716012317/http://www.south-derbys.gov.uk/ |date=2011-07-16 }} |align=right|94,900 | |[[ڈربیشائر]] |- |[[جنوبی گلوسٹرشائر]] |[http://www.southglos.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|263,400 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[جنوبی ہیمز]] |[http://www.south-hams-dc.gov.uk/ ویب سائٹ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130125134209/http://www.south-hams-dc.gov.uk/ |date=2013-01-25 }} |align=right|83,600 | |[[ڈیون]] |- |[[جنوبی ہالینڈ، لنکنشائر|جنوبی ہالینڈ]] |[http://www.sholland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|88,400 | |[[لنکنشائر]] |- |[[جنوبی کیسٹایون]] |[http://www.skdc.com/ ویب سائٹ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040105013149/http://www.skdc.com/ |date=2004-01-05 }} |align=right|134,100 | |[[لنکنشائر]] |- |[[جنوبی لیکلینڈ]] |[http://www.southlakeland.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430031933/http://www.southlakeland.gov.uk/ |date=2013-04-30 }} |align=right|103,700 | |[[کامبریا]] |- |[[جنوبی نورفک]] |[http://www.south-norfolk.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060102223444/http://www.south-norfolk.gov.uk/ |date=2006-01-02 }} |align=right|124,500 | |[[نورفک]] |- |[[جنوبی نارتھیمپٹنشائر]] |[http://www.southnorthants.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|85,400 | |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[جنوبی آکسفورڈشائر]] |[http://www.southoxon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|135,000 | |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[جنوبی ربل]] |[http://www.south-ribblebc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025041957/http://www.south-ribblebc.gov.uk/ |date=2005-10-25 }} |align=right|109,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[جنوبی سامرسیٹ]] |[http://www.southsomerset.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140703124829/https://www.southsomerset.gov.uk/ |date=2014-07-03 }} |align=right|162,100 | |[[سامرسیٹ]] |- |[[جنوبی سٹیفورڈشائر]] |[http://www.sstaffs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|108,300 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[جنوبی ٹینیسائڈ]] |[http://www.southtyneside.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|148,200 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[ساؤتھمپٹن]] |[http://www.southampton.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110218194008/http://www.southampton.gov.uk/ |date=2011-02-18 }} |align=right|235,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1964) |[[ہیمپشائر]] |- |[[ساوتھاینڈ-آن-سی]] |[http://www.southend.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|174,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[لندن بورو سدرک|سدرک]] |[http://www.southwark.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|288,700 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[سپیلتھون]] |[http://www.سپیلتھون۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|95,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[سٹیفورڈ (بورو)|سٹیفورڈ]] |[http://www.staffordbc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|130,900 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[سٹیفورڈشائر موورلینڈز]] |[http://www.staffsmoorlands.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|97,200 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[سٹیوینڈیج]] |[http://www.stevenage.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|84,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو سٹاکپورٹ|سٹاکپورٹ]] |[http://www.stockport.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|283,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[سٹاکٹن-آن-ٹیز (بورو)|سٹاکٹن-آن-ٹیز]] |[http://www.stockton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|191,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کاؤنٹی ڈرہم|ڈرہم]] تے [[شمالی یارکشائر]] |- |[[سٹوک آن ٹرینٹ]] |[http://www.stoke.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|248,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1925) |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[سٹراٹفورڈ-آن-ایون (ضلع)|سٹراٹفورڈ-آن-ایون]] |[http://www.stratford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|120,800 | |[[وارکشائر]] |- |[[سٹراوڈ (ضلع)|سٹراوڈ]] |[http://www.stroud.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|113,100 | |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[سافک ساحلی]] |[http://www.suffolkcoastal.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|124,600 | |[[سافک]] |- |[[سنڈرلینڈ شہر|سنڈرلینڈ]] |[http://www.sunderland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|275,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1992) |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[سرے ہیتھ]] |[http://www.surreyheath.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|86,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[لندن بورو سٹن|سٹن]] |[http://www.sutton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|191,100 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[سوالے]] |[http://www.swale.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|136,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[سوینڈون (بورو)|سوینڈون]] |[http://www.swindon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|209,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ویلٹشائر]] |- |[[ٹیمسائڈ]] |[http://www.tameside.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|219,700 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[ٹیمورتھ (بورو)|ٹیمورتھ]] |[http://www.tamworth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|76,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[ٹینڈرج (ضلع)|ٹینڈرج]] |[http://www.tandridge.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|83,200 | |[[سرے]] |- |[[ٹاونٹن ڈین]] |[http://www.tauntonڈین۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|110,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سامرسیٹ]] |- |[[ٹینبریج]] |[http://www.ٹینبریج۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|124,300 | |[[ڈیون]] |- |[[ٹیلفورڈ تے ریکن]] |[http://www.telford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|166,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[شروپشائر]] |- |[[ٹینڈرنگ]] |[http://www.tendringdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|138,100 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[ٹیسٹ ویلی]] |[http://www.testvalley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|116,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[ٹوکسبری (بورو)|ٹوکسبری]] |[http://www.tewkesburybc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|82,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[تھانیٹ (ضلع)|تھانیٹ]] |[http://www.thanet.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|134,400 | |[[کینٹ]] |- |[[تھری ریورز (ضلع)|تھری ریورز]] |[http://www.3rivers.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050930201223/http://www.3rivers.gov.uk/ |date=2005-09-30 }} |align=right|87,900 | |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[تھاراک]] |[http://www.thurrock.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|158,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[ٹونبریج تے مالنگ]] |[http://www.tmbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013112247/http://www.tmbc.gov.uk/cgi-bin/buildpage.pl?mysql=996 |date=2007-10-13 }} |align=right|121,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[ٹوربے]] |[http://www.torbay.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|131,200 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈیون]] |- |[[ٹوریج]] |[http://www.torridge.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|64,000 | |[[ڈیون]] |- |[[لندن بورو ٹاور ہیملٹس|ٹاور ہیملٹس]] |[http://www.towerhamlets.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|256,000 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ٹریفرڈ]] |[http://www.trafford.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921184244/http://www.trafford.gov.uk/ |date=2013-09-21 }} |align=right|227,100 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[ٹنبریج ویلز (بورو)|ٹنبریج ویلز]] |[http://www.tunbridgewells.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|115,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[اوٹلسفورڈ]] |[http://www.uttlesford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|80,000 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[ویل آف وائٹ ہارس]] |[http://www.whitehorsedc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|121,900 | |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[ویکفیلڈ شہر|ویکفیلڈ]] |[http://www.wakefield.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|326,400 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1888) |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو والسال|والسال]] |[http://www.walsall.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905165129/https://www.walsall.gov.uk/ |date=2017-09-05 }} |align=right|269,500 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[لندن بورو والتھم فارسٹ|والتھم فارسٹ]] |[http://www.lbwf.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051013062358/http://www.lbwf.gov.uk/ |date=2005-10-13 }} |align=right|259,700 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[لندن بورو وینڈزورتھ|وینڈزورتھ]] |[http://www.wandsworth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|307,700 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[وارنگٹن]] |[http://www.warrington.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|202,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[چیشائر]] |- |[[وارک (ضلع)|وارک]] |[http://www.warwickdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|137,700 | |[[وارکشائر]] |- |[[واٹفورڈ]] |[http://www.watford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|90,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[ویونے]] |[http://www.waveney.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160622223341/http://www.waveney.gov.uk/ |date=2016-06-22 }} |align=right|115,400 | |[[سافک]] |- |[[ویورلی، سرے|ویورلی]] |[http://www.waverley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|121,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[ویلڈین]] |[http://www.wealden.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009122858/https://www.wealden.gov.uk/ |date=2020-10-09 }} |align=right|149,400 | |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[ویلنگبورو (بورو)|ویلنگبورو]] |[http://www.wellingborough.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907132810/http://www.wellingborough.gov.uk/ |date=2020-09-07 }} |align=right|75,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[ویلون ہیٹفیلڈ]] |[http://www.welhat.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|110,700 | |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[مغربی بارکشائر]] |[http://www.westberks.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|154,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[بارکشائر]] |- |[[مغربی ڈیون]] |[http://www.westdevon.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927031925/http://www.westdevon.gov.uk/ |date=2006-09-27 }} |align=right|53,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈیون]] |- |[[مغربی ڈورسٹ]] |[http://www.westdorset-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150301004708/http://www.westdorset-dc.gov.uk/ |date=2015-03-01 }} |align=right|99,300 | |[[ڈورسٹ]] |- |[[مغربی لنکاشائر]] |[http://www.westlancsdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|110,600 | |[[لنکاشائر]] |- |[[مغربی لنڈسے]] |[http://www.west-lindsey.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|89,400 | |[[لنکنشائر]] |- |[[ویسٹمنسٹر شہر|ویسٹمنسٹر]] |[http://www.westminster.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|219,600 |[[لندن بورو]]، شہر (1540) |[[لندن عظمی]] |- |[[مغربی آکسفورڈشائر]] |[http://www.westoxon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|105,400 | |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[مغربی سامرسیٹ]] |[http://www.westsomersetonline.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828083812/http://www.westsomersetonline.gov.uk/ |date=2008-08-28 }} |align=right|34,600 | |[[سامرسیٹ]] |- |[[ویماؤتھ تے پورٹلینڈ]] |[http://www.weymouth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|65,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈورسٹ]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو ویگان|ویگان]] |[http://www.wiganmbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051203095320/http://www.wiganmbc.gov.uk/ |date=2005-12-03 }} |align=right|318,100 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[ویلٹشائر]] |[http://www.wiltshire.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|474,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[ویلٹشائر]] |- |[[ونچیسٹر شہر|ونچیسٹر]] |[http://www.winchester.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|116,800 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[ہیمپشائر]] |- |[[شاہی بورو ونڈسر تے میڈنہیڈ|ونڈسر تے میڈنہیڈ]] |[http://www.rbwm.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|145,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[List of place names مع royal patronage in the مملکت متحدہ|شاہی بورو]] |[[بارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو ویرال|ویرال]] |[http://www.wirral.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|319,800 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مرزیسائڈ]] |- |[[بورو ووکنگ|ووکنگ]] |[http://www.woking.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|99,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[ووکنگہیم (ضلع)|ووکنگہیم]] |[http://www.wokingham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|154,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[بارکشائر]] |- |[[وولورہیمپٹن]] |[http://www.wolverhampton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|249,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (2000) |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[ووسٹر]] |[http://www.cityofworcester.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051001063735/http://www.cityofworcester.gov.uk/ |date=2005-10-01 }} |align=right|98,700 |شہر (1189) |[[ووسٹرشائر]] |- |[[وردنگ]] |[http://www.worthing.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|105,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[مغربی سسیکس]] |- |[[وچیوان]] |[http://www.wychavon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|117,100 | |[[ووسٹرشائر]] |- |[[ویکم (ضلع)|ویکم]] |[http://www.wycombe.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205023624/http://www.wycombe.gov.uk/ |date=2009-12-05 }} |align=right|172,000 | |[[بکنگھمشائر]] |- |[[ویر]] |[http://www.wyrebc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060804091037/http://www.wyrebc.gov.uk/ |date=2006-08-04 }} |align=right|107,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[وایر فارسٹ (ضلع)|وایر فارسٹ]] |[http://www.wyreforestdc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140406161721/http://wyreforestdc.gov.uk/ |date=2014-04-06 }} |align=right|98,000 | |[[ووسٹرشائر]] |- |[[یورک]] |[http://www.york.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|197,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[شمالی یارکشائر]] |} == ہور ویکھو == * [[لسٹ انگلستان دے ضلعے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ انگریزی ضلعے تے انہاں دے نسلی تناسب]] * [[لسٹ انگریزی ضلعے بلحاظ کثافت آبادی]] * [[لسٹ انگریزی ضلعے بلحاظ رقبہ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:انگلستان دے ضلعے]] [[گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی مقامی حکومت]] [[گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی ذیلی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں]] 4e0m6edk7gzs18qd26ttd63j46iu58z 0 91162 708109 698964 2026-06-20T14:46:28Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708109 wikitext text/x-wiki ایہ '''[[ایشیا]]''' دے '''[[جڑواں شہر|جڑواں شہراں]]''' د‏‏ی لسٹ {{ہور نام|انگریزی=List of twin towns and sister cities in Asia}} ا‏‏ے۔ == افغانستان == * [[کابل]] :{{پرچم تصویر|Turkey}} [[استنبول]]، [[ترکی]]<ref>{{cite web|title=Sister Cities of Istanbul|url=http://www.greatistanbul.com/sister_cities.htm|publisher=Greater Istanbul|accessdate=10 اپریل 2015}}</ref> :{{پرچم تصویر|RUS}} [[قازان]]، [[روس]]<ref>Cultures and Globalization: Cities, Cultural Policy and Governance by Helmut K Anheier, p.376</ref> :{{پرچم تصویر|Turkey}} [[انقرہ]]، [[ترکی]] (2003)<ref name="ankara.bel.tr">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ankara.bel.tr/en/foreign-relations-department/sister-cities-of-ankara#۔V6zuCGVvfxs |access-date=2020-10-16 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224190520/https://www.ankara.bel.tr/en/foreign-relations-department/sister-cities-of-ankara/#۔V6zuCGVvfxs |dead-url=yes }}</ref> * [[غزنی]] :{{پرچم تصویر|USA}} [[ہیورڈ، کیلیفورنیا]] (2006)<ref>https://www.windofhopeafghanistan.net/sister-city</ref> == آرمینیا == * [[یریوان]] :{{پرچم تصویر|USA}} [[کیمبرج، میساچوسٹس]]، [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]<ref name="dept">[http://www.cambridgema.gov/deptann.cfm?story_id=1597 "A Message from the Peace Commission: Information on Cambridge's Sister Cities,"] 15 فروری 2008. Retrieved 12 اکتوبر 2008.</ref><ref name="thompson">Richard Thompson. [http://www.boston.com/news/local/massachusetts/articles/2008/10/12/looking_to_strengthen_family_ties_with_sister_cities/?page=full "Looking to strengthen family ties with 'sister cities'،"] ''Boston Globe''، 12 اکتوبر 2008. Retrieved 12 اکتوبر 2008.</ref> == آذربائیجان == {{اصل مضمون|آذربائیجان دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} == بنگلہ دیش == {{اصل مضمون|بنگلہ دیش دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} == کمبوڈیا == {{خالی قطعہ|date=جنوری 2019}} == چین == {{اصل مضمون|چین دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} == مشرقی تیمور (مشرقی تیمور) == * [[آئنارو]] :{{پرچم تصویر|USA}} [[میڈیسون، وسکونسن]]، [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]<ref>http://aideasttimor.org/masa.html</ref> == مصر == {{اصل مضمون|مصر دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} == جارجیا == {{اصل مضمون|جارجیا دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} == بھارت == {{اصل مضمون|بھارت دے جڑواں شہراں تے قصبےآں د‏‏ی فہرست}} == انڈونیشیا == {{اصل مضمون|انڈونیشیا دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} == ایران == * [[تہران]]<ref>[http://www.irna.ir/en/News/82287372/ Sarajevo mayor's Tehran visit to give impetus to city diplomacy] 30 اکتوبر 2016</ref><ref>[http://en.mehrnews.com/news/108076/All-Tehran-s-sister-cities All Tehran’s sister cities.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825101117/https://en.mehrnews.com/news/108076/All-Tehran-s-sister-cities |date=2019-08-25 }}</ref><ref>[http://vestnikkavkaza.net/news/economy/71194.html The Capitals of Georgia and Iran to become twin cities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825101104/http://vestnikkavkaza.net/news/economy/71194.html |date=2019-08-25 }} 22 مئی 2015</ref><ref>{{cite web|url=http://english.farsnews.com/newstext.aspx?nn=13920927001088 |title=Tehran, Ankara to Sign Sister City Agreement Today |publisher=FarsNews |accessdate=18 دسمبر 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://minsk.gov.by/en/city/|title=Minsk City Executive Committee|accessdate=29 اکتوبر 2015|archive-date=2017-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402003124/http://minsk.gov.by/en/city/|dead-url=yes}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090105114236/http://el.mos.ru/cgi-bin/pbl_web?vid=2&osn_id=0&id_rub=2368&news_unom=35877 "Тверская 13" 4.12.04]۔ el.mos.ru (in Russian)</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ettelaat.com/etbarchive/1996-2014/2001/05/24/P8.pdf|title=Ettela't International|accessdate=29 اکتوبر 2015|archive-date=2017-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018145244/http://www.ettelaat.com/etbarchive/1996-2014/2001/05/24/P8.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.payvand.com/news/01/mar/1053.html |title=Tehran, Havana named sister cities |publisher=Payvand.com |date=22 نومبر 2006 |accessdate=15 مارچ 2011 |archive-date=2020-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411141138/http://www.payvand.com/news/01/mar/1053.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sistercitiesofla.com/tehran-2 |title=Tehran – Iran |publisher=Sister Cities of Los Angeles, Inc. |accessdate=3 جون 2015}}</ref> :{{پرچم تصویر|ROK}} [[سؤل]] :{{پرچم تصویر|USA}} [[لاس اینجلس]] :{{پرچم تصویر|CUB}} [[ہوانا]] :{{پرچم تصویر|RUS}} [[ماسکو]] :{{پرچم تصویر|BLR}} [[منسک]] :{{پرچم تصویر|TUR}} [[انقرہ]] :{{پرچم تصویر|GEO}} [[تبلیسی]] :{{پرچم تصویر|HUN}} [[بوداپست]] :{{پرچم تصویر|BIH}} [[سرائیوو]] * [[اصفہان]] :{{پرچم تصویر|MAS}} [[کوالا لمپور]]، [[ملائیشیا]]<ref>[http://www.council.isfahan.ir/EStatic/WFESisterhood.aspx :Isfahan Islamic Council:<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012000000/http://www.council.isfahan.ir/EStatic/WFESisterhood.aspx |date=12 اکتوبر 2007}}</ref> * [[مشہد]] :{{پرچم تصویر|PAK}} [[لاہور]]، [[پاکستان]]<ref>{{cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2007%5C03%5C02%5Cstory_2-3-2007_pg7_43 |title=Leading News Resource of Pakistan |publisher=Daily Times |date=2 مارچ 2007 |accessdate=1 ستمبر 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130929013640/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2007%5C03%5C02%5Cstory_2-3-2007_pg7_43 |archivedate=29 ستمبر 2013}}</ref>{{Better source|date=ستمبر 2016}} :{{پرچم تصویر|MAS}} [[کوالا لمپور]]، ملائیشیا (اکتوبر 2006)<ref>(3 اکتوبر 2006)۔ [http://kuala-lumpur-news.newslib.com/story/453-3234431/ "Mashad-Kuala Lumpur Become Sister cities"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714174230/http://kuala-lumpur-news.newslib.com/story/453-3234431/ |date=14 جولائ‏ی 2011}}۔ ''Kuala Lumpur News''</ref> * [[کیش (ایران)]] :{{پرچم تصویر|MAS}} [[لانگکاوی]]، [[ملائیشیا]]<ref>{{cite web|last1=LTD|first1=Kaspid|title=Senior KFZO Advisor, Malaysian Ambassador Meet in Kish|url=http://en.kishairlines.ir/news/detail/Senior-KFZO-Advisor--Malaysian-Ambassador-Meet-in-Kish/1083/view/|website=en.kishairlines.ir|accessdate=26 اگست 2017|language=fa|archive-date=2015-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20151221055021/http://en.kishairlines.ir/news/detail/Senior-KFZO-Advisor--Malaysian-Ambassador-Meet-in-Kish/1083/view/|dead-url=yes}}</ref> == عراق == {{اصل مضمون|عراق دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} == اسرائیل == {{اصل مضمون|اسرائیل دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} {{ہور ویکھو|#فلسطینی علاقہ جات}} == جاپان == {{اصل مضمون|جاپان دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} == اردن == {{اصل مضمون|اردن دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} == قازقستان == * [[نور سلطان]] :{{پرچم تصویر|Latvia}} [[ریگا]]، [[لٹویا]]<ref>{{cite web|url=http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm |title=Twin cities of Riga |publisher=[[Riga City Council]] |accessdate=27 جولائ‏ی 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081204021323/http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm |archivedate=4 دسمبر 2008}}{{Better source|date=ستمبر 2016}}</ref> :{{پرچم تصویر|POL}} [[گدانسک]]، [[پولستان]] (1996)<ref name="Gdańsk">{{cite web|url=http://www.gdansk.pl/samorzad,62,733.html |title=Gdańsk Official website: 'Miasta partnerskie' |publisher= 2009 Urząd Miejski w Gdańsku |language=Polish, English |accessdate=11 جولائ‏ی 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130723091807/http://www.gdansk.pl/samorzad%2C62%2C733.html |archivedate=23 جولائ‏ی 2013}}</ref> :{{پرچم تصویر|Georgia}} [[تبلیسی]]، [[جارجیا]] (2005)<ref name="Tbilisi Sister Cities">{{cite web|url=http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=4571 |title=Tbilisi Municipal Portal – Sister Cities |publisher= 2009 – Tbilisi City Hall |accessdate=16 جون 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130724120155/http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=4571 |archivedate=24 جولائ‏ی 2013}}</ref> :{{پرچم تصویر|Philippines}} [[منیلا]]، [[فلپائن]]<ref name="manila1">{{cite web|url=http://www.manila.gov.ph/localgovt.htm#sistercities |title=Existing Sister Cities |publisher=City of Manila |accessdate=2 ستمبر 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090806191943/http://www.manila.gov.ph/localgovt.htm |archivedate=6 اگست 2009}}</ref> :{{پرچم تصویر|PRC}} [[بیجنگ]]، [[چین]]<ref name="Beijing">{{cite web|url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|title=Sister Cities|publisher=Beijing Municipal Government|accessdate=23 جون 2009|archive-date=2017-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716081317/http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|dead-url=yes}}</ref> == کرغیزستان == {{خالی قطعہ|date=جنوری 2019}} == کویت == * [[کویت شہر]] :{{پرچم تصویر|MEX}} [[میکسیکو شہر]]، [[میکسیکو]]<ref name="Mexico-Kuwait">{{cite web|title=Acuerdo de Hermandad abrirá horizontes de colaboración|work=[[El Universal (Mexico City)|El Universal]]|url=http://www.eluniversaldf.mx/home/nota36162.html|access-date=2020-10-16|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923235920/http://www.eluniversaldf.mx/home/nota36162.html|dead-url=yes}}</ref> == لبنان == {{خالی قطعہ|date=اگست 2019}} == ملائیشیا == {{اصل مضمون|ملائیشیا دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} == منگولیا == {{خالی قطعہ|date=جنوری 2019}} == نیپال == * [[کاٹھمنڈو]] :{{پرچم تصویر|PRK}} [[پیانگ یانگ]]، [[شمالی کوریا]]<ref name="Corfield2013" /> == شمالی کوریا == * [[چونگجن]] :{{پرچم تصویر|CHN}} [[چانگچون]]، [[چین]]<ref name="en.c_Chan">{{cite web| title = Chongjin（D.P.R.K.）| publisher = Changchun Municipal People's Government| accessdate = 22 اکتوبر 2017| url = http://en.changchun.gov.cn/yc/Asia/Chongjin/201307/t20130712_1082954.htm| archive-date = 2018-09-25| archive-url = https://web.archive.org/web/20180925072028/http://en.changchun.gov.cn/yc/Asia/Chongjin/201307/t20130712_1082954.htm| dead-url = yes}}</ref> :{{پرچم تصویر|CHN}} [[جیلن شہر]]، [[چین]]<ref name="engl_Chon">{{cite web | title = Chongjin（D.P.R.K.） | publisher = People's Government of Jilin | date = 12 اپریل 2011 | accessdate = 22 اکتوبر 2017 | url = http://english.jl.gov.cn/AboutJilin/SisterCities/201104/t20110412_975194.html | archive-date = 2017-10-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171023010419/http://english.jl.gov.cn/AboutJilin/SisterCities/201104/t20110412_975194.html | dead-url = yes }}</ref> * [[ہایجو]] :{{پرچم تصویر|Ecuador}} [[گواراندا]]، [[ایکواڈور]]<ref name="KCNA2008">{{cite web|title=Agreements Signed between DPRK and Ecuador|url=http://www.kcna.co.jp/item/2008/200804/news04/28.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908191556/http://www.kcna.co.jp/item/2008/200804/news04/28.htm|archive-date=8 ستمبر 2017|publisher=KCNA|date=27 اپریل 2008}}</ref> :{{پرچم تصویر|Russia}} [[اولان-اودے]]، [[روس]]<ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908211646/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201209/news30/20120930-08ee.html|archive-date=8 ستمبر 2017|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201209/news30/20120930-08ee.html|date=30 ستمبر 2012|accessdate=3 دسمبر 2017|publisher=KCNA|title=Sister Relations Established between Cities in DPRK and Russia}}</ref> * [[ہامہونگ]] :{{پرچم تصویر|CHN}} [[شنگھائی]]، [[چین]]<ref name="Sun2008">{{cite book|last=Sun|first=Jiaming|title=Global Connectivity and Local Transformation: A Micro Approach to Studying the Effect of Globalization on Shanghai|url=https://books.google.com/books?id=O-vcCwAAQBAJ&pg=PA47|year=2008|publisher=University Press of America|isbn=978-1-4616-8182-3|page=47}}</ref> * [[کائسونگ]] :{{پرچم تصویر|Peru}} [[کوزکو]]، [[پیرو]]<ref name="cuidadhermanas">{{cite web|url=http://www.municusco.gob.pe/ver.php?id=6 |title=Ciudades Hermanas|trans-title=Sister Cities|publisher=Municipalidad del Cusco |language=Spanish |accessdate=23 ستمبر 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090803122352/http://www.municusco.gob.pe/ver.php?id=6 |archivedate=3 اگست 2009}}</ref> * [[نامپو]] * {{پرچم تصویر|Mexico}} [[چیاوتیمپان]]، [[میکسیکو]]<ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908185926/http://kcna.co.jp/item/2003/200307/news07/28.htm#3|archive-date=8 ستمبر 2017|url=http://kcna.co.jp/item/2003/200307/news07/28.htm#3|date=27 جولائ‏ی 2003|accessdate=3 دسمبر 2017|publisher=KCNA|title=Sister cities between DPRK and Mexico}}</ref> * {{پرچم تصویر|Ecuador}} [[لوخا، ایکواڈور]]، [[ایکواڈور]]<ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908195306/http://kcna.co.jp/item/2005/200508/news08/11.htm#19|archive-date=8 ستمبر 2017|url=http://kcna.co.jp/item/2005/200508/news08/11.htm#19|date=10 اگست 2005|accessdate=3 دسمبر 2017|publisher=KCNA|title=Friendly Ties Opened between DPRK and Ecuadorian Cities}}</ref> :{{پرچم تصویر|Russia}} [[سینٹ پیٹرز برگ]]، [[روس]]<ref>{{cite web|script-title=ru:Перспективные направления сотрудничества|trans-title=Prospective areas of cooperation|url=http://kvs.gov.spb.ru/media/uploads/userfiles/2017/06/05/5Democratic_Peoples_republic_of_Korea.docx|access-date=22 اکتوبر 2017|publisher=Committee for External Relations of Saint-Petersburg|language=ru|archive-date=2019-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923093951/http://kvs.gov.spb.ru/media/uploads/userfiles/2017/06/05/5Democratic_Peoples_republic_of_Korea.docx|dead-url=yes}}</ref> * [[پیونگسونگ]] :{{پرچم تصویر|Bulgaria}} [[پیرنک]]، [[بلغاریہ]]<ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908195204/http://kcna.co.jp/item/2000/200002/news02/10.htm#13|archive-date=8 ستمبر 2017|url=http://kcna.co.jp/item/2000/200002/news02/10.htm#13|date=10 فروری 2000|accessdate=3 دسمبر 2017|publisher=KCNA|title=Agreement signed between DPRK and Bulgaria}}</ref> * [[پیانگ یانگ]] :{{پرچم تصویر|ALG}} [[الجزائر شہر]]، [[الجزائر]]<ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908195204/http://kcna.co.jp/item/2000/200002/news02/10.htm#13|archive-date=26 جنوری 2005|url=http://kcna.co.jp/item/2000/200001/news01/06.htm#3|date=6 جنوری 2000|accessdate=3 دسمبر 2017|publisher=KCNA|title=Anniversary of sister-city relations}}</ref> :{{پرچم تصویر|IRQ}} [[بغداد]]، [[عراق]]<ref name="Corfield2013">{{cite book|last=Corfield|first=Justin|title=Historical Dictionary of Pyongyang|chapter-url=https://books.google.com/books?id=a46gFDWr3aMC&pg=PA196|year=2013|publisher=Anthem Press|location=London|isbn=978-0-85728-234-7|page=196|chapter=Sister Cities}}</ref> :{{پرچم تصویر|THA}} [[چیانگ مائی]]، [[تھائی لینڈ]]<ref name="Corfield2013" /> :{{پرچم تصویر|UAE}} [[دبئی]]، [[متحدہ عرب امارات]]<ref name="Corfield2013" /> :{{پرچم تصویر|IDN}} [[جکاردا]]، [[انڈونیشیا]]<ref name="Corfield2013" /> :{{پرچم تصویر|NEP}} [[کاٹھمنڈو]]، [[نیپال]]<ref name="Corfield2013" /> :{{پرچم تصویر|RUS}} [[ماسکو]]، [[روس]]<ref name="Corfield2013" /> :{{پرچم تصویر|CHN}} [[تیانجن]]، [[چین]]<ref name="Corfield2013" /> * [[ساریوون]] :{{پرچم تصویر|Pakistan}} [[لاہور]]، [[پاکستان]]<ref name=Shayan>{{cite web |url=http://www.peela.pk/column4.html |title=Ground Realities 4|last1=Syed Shayan |date=فروری 2015 |website= |publisher=Akhbar Peela |access-date=23 اکتوبر 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305094736/http://www.peela.pk/column4.html|archive-date=5 مارچ 2016}}</ref> :{{پرچم تصویر|Mexico}} [[رافائل لارا گراخالیس (بلدیہ)|رافائل لارا گراخالیس]]، [[میکسیکو]]<ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908203633/http://kcna.co.jp/item/2004/200404/news04/22.htm#3|archive-date=8 ستمبر 2017|url=http://kcna.co.jp/item/2004/200404/news04/22.htm#3|date=21 اپریل 2004|accessdate=3 دسمبر 2017|publisher=KCNA|title=Sister City Ties Established between DPRK and Mexico}}</ref> * [[سنچون کاؤنٹی|سنچون]] :{{پرچم تصویر|SER}} [[کراگویوتس]]، [[سربیا]]<ref>{{cite book|title=Yugoslav Survey|url=https://books.google.com/books?id=VS1pAAAAMAAJ|volume=19|year=1978|publisher=Jugoslavija Publishing House|location=Belgrade|issn=0044-1341|page=146}}</ref> * [[سؤنچون]] :{{پرچم تصویر|Ecuador}} [[آتونتاکی]]، [[ایکواڈور]]<ref name="KCNA2008" /> * [[وونسان]] :{{پرچم تصویر|Mexico}} [[پوئبلا، پوئبلا]]، [[میکسیکو]]<ref>{{Cite web |title=Acuerdo de Hermanamiento entre la ciudad de Puebla de los Estados Unidos Mexicanos y la ciudad de Wonsan, Provincia de Kangwon, de la República Popular Democrática de Corea. |url=http://www.sre.gob.mx/coordinacionpolitica/images/stories/documentos_gobiernos/rai/pue/pue5.pdf |access-date=2020-10-16 |archive-date=2012-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120627041017/http://www.sre.gob.mx/coordinacionpolitica/images/stories/documentos_gobiernos/rai/pue/pue5.pdf |dead-url=yes }}</ref> :{{پرچم تصویر|Japan}} [[ساکایمیناتو، توتوری]]، [[جاپان]]<ref name="Vyas2010">{{cite book|last=Vyas|first=Utpal|title=Soft Power in Japan-China Relations: State, Sub-state and Non-state Relations|url=https://books.google.com/books?id=Jn2rAgAAQBAJ&pg=PA107|year=2010|publisher=Routledge|location=Oxon|isbn=978-1-136-85896-3|page=107}}</ref> :{{پرچم تصویر|Russia}} [[ولادیوستوک]]، [[روس]]<ref>{{cite web|url=http://www1.korea-np.co.jp/pk/183rd_issue/2002090401.htm|title=Kim Jong Il Holds Third Summit Talks with Putin during Tour of Far Eastern Region of Russia|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817073618/http://www1.korea-np.co.jp/pk/183rd_issue/2002090401.htm|archive-date=17 اگست 2016}}</ref> == سلطنت عمان == {{خالی قطعہ|date=جنوری 2019}} == پاکستان == {{اصل مضمون|پاکستان دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} == فلسطینی علاقہ جات == {{اصل مضمون|فلسطینی علاقہ جات دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} == فلپائن == {{اصل مضمون|فلپائن دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} == روس == {{اصل مضمون|روس دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} == سعودی عرب == {{خالی قطعہ|date=جنوری 2019}} == جنوبی کوریا == {{اصل مضمون|جنوبی کوریا دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} == سری لنکا == {{خالی قطعہ|date=جنوری 2019}} == شام == * [[حلب]] {{Div col}} :{{پرچم تصویر|TUR}} [[ازمیر]]، ترکی (5 مئی 1993)<ref>{{cite web|title=İzmir sister cities |url=http://www.izmir-yerelgundem21.org.tr/kardes.htm |language=Turkish |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090105165403/http://www.izmir-yerelgundem21.org.tr/kardes.htm |archivedate=5 جنوری 2009}}</ref> :{{پرچم تصویر|FRA}} [[لیون]]، فرانس (18 اکتوبر 2000)<ref name="Lyon">{{cite web|url=http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1 |title=''Partner Cities of Lyon and Greater Lyon'' |publisher=[[حقوق نسخہ]] 2008 Mairie de Lyon |accessdate=17 جولائ‏ی 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090719003816/http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1 |archivedate=19 جولائ‏ی 2009}}</ref> :{{پرچم تصویر|TUR}} [[غازی انتیپ]]، ترکی (13 نومبر 2005)<ref>{{cite web|title=Gaziantep cultural committee: Gaziantep sister cities، Aleppo-شام (in Turkish) |url=http://www.gaziantepkultursanat.org/gaziantep/kardes_sehirleri/halep.htm |archive-url=https://archive.is/20120731024943/http://www.gaziantepkultursanat.org/gaziantep/kardes_sehirleri/halep.htm |url-status=dead |archive-date=31 جولائ‏ی 2012}}</ref>{{Better source|date=اگست 2017| reason= this is WP:en، a source verifiable by an English-speaking user is required}} :{{پرچم تصویر|BLR}} [[بریسٹ، بیلاروس]]، بیلاروس (28 جنوری 2010)<ref>{{cite web|title=Jamahir newspaper: 28 جنوری 2010 (in Arabic) |url=http://jamahir.alwehda.gov.sy/_View_news2.asp?FileName=103164560320100127234904 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100219021807/http://jamahir.alwehda.gov.sy/_View_news2.asp?FileName=103164560320100127234904 |archivedate=19 فروری 2010}}</ref>{{Better source|date=اگست 2017| reason= this is WP:en، a source verifiable by an English-speaking user is required}} {{Div col end}} * [[دمشق]] {{Div col}} :{{پرچم تصویر|ESP}} [[طلیطلہ]]، ہسپانیہ<ref name="Toledo Tourism">{{cite web|url=http://www.toledo-turismo.com/turismo/contenido/mas-toledo/toledo-historia/ciudades-hermanadas.aspx |title=Sister Cities |accessdate=16 اکتوبر 2008 |work=Toledo Turismo |publisher=Patronato Municipal de Turismo |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080919034552/http://www.toledo-turismo.com/turismo/contenido/mas-toledo/toledo-historia/ciudades-hermanadas.aspx |archivedate=19 ستمبر 2008}}</ref> :{{پرچم تصویر|ESP}} [[قرطبہ]]، ہسپانیہ<ref>[https://web.archive.org/web/20070927051633/http://www.cordoba.es/portal/servlet/noxml?id=turcanaContenido%20M01164792238750~S45798~Ncooperacion_directa.pdf&mime=application%2Fpdf La Cooperación Directa en el Ayuntamiento de Córdoba] – Córdoba City Council Web</ref> :{{پرچم تصویر|ARM}} [[یریوان]]، آرمینیا، (1997)<ref name="Yerevan Sister Cities">{{cite web|url=http://yerevan.am/main.php?lang=3&page_id=194 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002075135/http://www.yerevan.am/main.php?page_id=194&lang=3 |url-status=dead |archive-date=2 اکتوبر 2011 |title=Yerevan Municipality – Sister Cities |publisher=2005-2009 www.yerevan.am |accessdate=22 جون 2009}}</ref> :{{پرچم تصویر|BRA}} [[ساؤ پاؤلو]]، برازیل<ref name="prefeitura.sp.gov.br">[http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/cidadesirmas/index.php?p=1066 International تعلقات - São Paulo City Hall – Official Sister Cities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511050415/http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/cidadesirmas/index.php?p=1066 |date=11 مئی 2013}}</ref> :{{پرچم تصویر|TUR}} [[استنبول]]، ترکی<ref>{{cite web|url=http://www.greatistanbul.com/sister_cities.htm|title=Sister Cities of Istanbul - ترکی|publisher=Sister Cities of Istanbul - ترکی|date= |accessdate=24 نومبر 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://translate.google.ca/translate?hl=en&sl=ar&u=http://www.thenewalphabet.com/details1138.html&ei=l2gTS6W7Lon8sQPOjazCAQ&sa=X&oi=translate&ct=result&resnum=2&ved=0CAwQ7gEwAQ&prev=/search%3Fq%3D%25D8%25AA%25D9%2588%25D8%25A1%25D9%2585%25D8%25A9%2B%25D8%25AF%25D9%2585%25D8%25B4%25D9%2582%26hl%3Den%26sa%3DG|title=اتفاقية توءمة بين دمشق واسطنبول Twining agreement between Damascus and Istanbul|publisher=The New Alphabet/SANA|date=|accessdate=29 نومبر 2009|archive-date=2020-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200417010723/http://translate.google.ca/translate?hl=en&sl=ar&u=http%3A%2F%2Fwww.thenewalphabet.com%2Fdetails1138.html&ei=l2gTS6W7Lon8sQPOjazCAQ&sa=X&oi=translate&ct=result&resnum=2&ved=0CAwQ7gEwAQ&prev=%2Fsearch%3Fq%3D%25D8%25AA%25D9%2588%25D8%25A1%25D9%2585%25D8%25A9%2B%25D8%25AF%25D9%2585%25D8%25B4%25D9%2582%26hl%3Den%26sa%3DG|dead-url=yes}}</ref> {{Div col end}} == تائیوان == {{اصل مضمون|تائیوان (جمہوریہ چین) دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} == تاجکستان == {{خالی قطعہ|date=جنوری 2019}} == سیئی لینڈ == {{اصل مضمون|تھائی لینڈ دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} * [[بینکاک]] {{Div col}} :{{پرچم تصویر|ریاستہائے متحدہ امریکا}} واشنگٹن، D.C.، ریاستہائے متحدہ (1962، 2002)<ref>{{cite web |title=Resolution: Sister شہر Affiliation of واشنگٹن، D.C. and بنکاک، سیئی لینڈ |date=19 فروری 1962 |url=http://os.dc.gov/sites/default/files/dc/sites/os/publication/attachments/OS_DC_بنکاک_Agreement_1962.pdf |author1=District of کولمبیا |author2=بنکاک Metropolitan Administration |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303190831/http://os.dc.gov/sites/default/files/dc/sites/os/publication/attachments/OS_DC_%D8%A8%D9%86%DA%A9%D8%A7%DA%A9_Agreement_1962.pdf |archivedate=2016-03-03 |access-date=2020-09-21}}</ref><ref>{{cite web|title=Reaffirmation agreement between واشنگٹن، D.C. and بنکاک، سیئی لینڈ|date=15 جولائ‏ی 2002| url=http://os.dc.gov/sites/default/files/dc/sites/os/publication/attachments/OS_DC_بنکاک_Renewal_2002.pdf|author1=District of کولمبیا|author2=بنکاک Metropolitan Administration}}</ref> :{{پرچم تصویر|CHN}} بیجنگ، چین (1993)<ref>{{cite web|title= Agreement on the Establishment of Sister شہر تعلقات between بنکاک Metropolitan Administration of the مملکت سیئی لینڈ and the بیجنگ Municipality of the عوامی جمہوریہ چین|date= 26 مئی 1993|url=http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/بیجنگ.pdf |author1=بنکاک Metropolitan Administration}}</ref> :{{پرچم تصویر|HUN}} [[بوداپست]]، ہنگری (1997)<ref>{{cite web|title= Letter of Intent of Cooperation between بنکاک Metropolitan Administration (BMA) and Local Government of بوداپست|date= 20 فروری 1997|url=http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/بوداپست.pdf |author1=بنکاک Metropolitan Administration |author2=Local Government of بوداپست}}</ref> :{{پرچم تصویر|AUS}} [[برسبین]]، آسٹریلیا (1997)<ref>{{cite web|title= Memorandum of Understanding between the شہر of بنکاک، The مملکت سیئی لینڈ and the شہر of برسبین، کوئنزلینڈ، آسٹریلیا|date= 7 مئی 1997|url=http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/برسبین.pdf |author1=بنکاک Metropolitan Administration |author2=شہر of برسبین}}</ref> :{{پرچم تصویر|RUS}} ماسکو، روس (1997)<ref>{{cite web|title= Protocol of friendly ties between the cities of بنکاک and ماسکو|date= 19 جون 1997|url=http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/ماسکو.pdf |author1=بنکاک Metropolitan Administration |author2=شہر of ماسکو}}</ref> :{{پرچم تصویر|RUS}} [[سینٹ پیٹرز برگ]]، روس (1997)<ref>{{cite web|url=http://eng.gov.spb.ru/figures/ities |archive-url=https://archive.is/20090224073839/http://eng.gov.spb.ru/figures/ities |url-status=dead |archive-date=24 فروری 2009 |title=سینٹ پیٹرز برگ in figures > بین الاقوامی and Interregional Ties |publisher=Eng.gov.spb.ru |accessdate=27 جون 2010}}</ref><ref>{{cite web|title= Protocol on Cooperation between the شہر of بنکاک (the مملکت سیئی لینڈ) and the شہر of سینٹ پیٹرز برگ (the روسی وفاق)|date= 20 جون 1997|url= http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/St%27%20Petersburg.pdf|author1= بنکاک Metropolitan Administration|author2= شہر of St.Petersburg|access-date= 2020-10-16|archive-date= 2020-04-08|archive-url= https://web.archive.org/web/20200408191355/http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/St%27%20Petersburg.pdf|dead-url= yes}}</ref> :{{پرچم تصویر|PHL}} [[منیلا]]، فلپائن (1997)<ref name="manila1" /><ref>{{cite web|title= Sister city friendship affiliation|date= 24 جون 1997|url=http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/منیلا.doc |author1=بنکاک Metropolitan Administration |author2=شہر of منیلا}}</ref> :{{پرچم تصویر|IDN}} [[جکاردا]]، انڈونیشیا (2002)<ref>{{cite web |title=Memorandum of understanding between بنکاک Metropolitan Administration، مملکت سیئی لینڈ and the جکارتہ Capital شہر Administration، جمہوریہ انڈونیشیا concerning sister city cooperation |date=21 جنوری 2002 |url=http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/jakarta%5B1%5D.pdf |author1=بنکاک Metropolitan Administration |author2=جکارتہ Capital شہر Administration |access-date=2020-10-16 |archive-date=2018-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003112455/http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/jakarta%5B1%5D.pdf |dead-url=yes }}</ref> :{{پرچم تصویر|VNM}} [[ہنوئی]]، ویتنام (2004)<ref>{{cite web|title= Agreement on cooperative and friendship تعلقات between ہنوئی Capital شہر and بنکاک Metropolitan Administration|date= 25 فروری 2004|url=http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/ہنوئی.pdf |author1=ہنوئی Capital شہر |author2=بنکاک Metropolitan Administration}}</ref> :{{پرچم تصویر|LAO}} [[وینتیان]]، لاؤس (2004)<ref>{{cite web|title= บันทึกว่าด้วยความร่วมมือ ระหว่างนครหลวงเวียงจันทน์และกรุงเทพมหานคร|date= 24 مئی 2004|url=http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/وینتیان.pdf |author1=شہر of وینتیان |author2=بنکاک Metropolitan Administration}}</ref> :{{پرچم تصویر|KAZ}} [[نور سلطان]]، قازقستان (2004)<ref>{{cite web|title= Agreement on establishment of bilateral تعلقات between the Akimat of آستانہ شہر of the جمہوریہ قازقستان and the شہر of بنکاک of Kingdom سیئی لینڈ|date= 11 جون 2004|url=http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/آستانہ.pdf |author1=Akimat of آستانہ شہر |author2=بنکاک Metropolitan Administration}}</ref> :{{پرچم تصویر|CHN}} [[چاوژوو]]، چین (2005)<ref>{{cite web|url=http://office.bangkok.go.th/iad/eng/viewpage.php?page_id=38 |title=Agreement of Sister شہر تعلقات |publisher=Office.bangkok.go.th |accessdate=27 جون 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501041551/http://office.bangkok.go.th/iad/eng/viewpage.php?page_id=38 |archivedate=1 مئی 2011}}</ref><ref>{{cite web|title= Agreement between Chaozhou شہر، the عوامی جمہوریہ چین and بنکاک، مملکت سیئی لینڈ on the Establishment of Sister شہر تعلقات|date= 23 نومبر 2005|url= http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/Chaozhou.pdf|author1= Chaozhou شہر|author2= بنکاک Metropolitan Administration|access-date= 2020-10-16|archive-date= 2018-10-03|archive-url= https://web.archive.org/web/20181003112431/http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/Chaozhou.pdf|dead-url= yes}}</ref> :{{پرچم تصویر|JPN}} [[فوکوکا پریفیکچر]]، جاپان (2006)<ref>{{cite web|url=http://iad.bangkok.go.th/en/showsister_cities?id=40|title=تعلقاتhip with Sister Cities: فوکوکا|author=بین الاقوامی Affairs Division|work=بین الاقوامی Affairs Division website|publisher=بین الاقوامی Affairs Division، بنکاک Metropolitan Administration|accessdate=12 ستمبر 2012|archive-date=2019-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715161416/http://iad.bangkok.go.th/en/showsister_cities?id=40|dead-url=yes}}</ref> :{{پرچم تصویر|KOR}} [[سؤل]]، جنوبی کوریا (2006)<ref>{{cite web|title= Sister شہر Agreement between the سیول Metropolitan Government، جمہوریہ کوریا and the بنکاک Metropolitan Administration، the مملکت سیئی لینڈ|date= 16 جون 2006|url=http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/سیول.pdf |author1=سیول Metropolitan Government |author2=بنکاک Metropolitan Administration}}</ref> :{{پرچم تصویر|CHN}} [[گوانگژو]]، چین (2009)<ref name="گوانگژو">{{cite web|url=http://www.gzwaishi.gov.cn/Item/3970.aspx |title=Sister Cities of گوانگژو |publisher=گوانگژو Foreign Affairs Office |accessdate=10 فروری 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111020140927/http://www.gzwaishi.gov.cn/Item/3970.aspx |archivedate=20 اکتوبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|title= Agreement on the establishment of sister city تعلقات between بنکاک، مملکت سیئی لینڈ and شہر of گوانگژو، the عوامی جمہوریہ چین|date= 13 نومبر 2009|url=http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/گوانگژو.pdf |author1=بنکاک Metropolitan Administration |author2=شہر of Guanzhou}}</ref> :{{پرچم تصویر|CHE}} [[لوزان]]، سوئٹزرلینڈ (2009)<ref>{{cite web|title= Accord de fraternité entre La Ville de لوزان Capitale du Canton de Vaud Confédération Helvétique et La Ville de بنکاک Royaume de Thaïlande|date= 29 دسمبر 2009|url=http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/لوزان%5B1%5D.pdf |author1=شہر of لوزان |author2=بنکاک Metropolitan Administration}}</ref> :{{پرچم تصویر|KOR}} [[بوسان]]، جنوبی کوریا (2011)<ref>{{cite web|title= بسان Metropolitan شہر - بنکاک Metropolitan Administration Agreement on the Establishment of a Friendship شہر تعلقاتhip|date= 14 مارچ 2011|url=http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/بسان.pdf |author1=بسان Metropolitan شہر |author2=بنکاک Metropolitan Administration}}</ref> :{{پرچم تصویر|CHN}} [[چونگ چنگ]]، چین (2011)<ref>{{cite web|title= Agreement between Chonqing Municipality of the عوامی جمہوریہ چین and بنکاک Metropolitan Administration of the مملکت سیئی لینڈ on the establishment of sister-city تعلقاتhip|date= 26 ستمبر 2011|url=http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/چونگ جنگ.pdf |author1=Chonqing Municipality |author2=بنکاک Metropolitan Administration}}</ref> :{{پرچم تصویر|CHN}} [[تیانجن]]، چین (2012)<ref>{{cite web|title= Agreement between تیانجین Municipal Government of the عوامی جمہوریہ چین and بنکاک Metropolitan Administration of the مملکت سیئی لینڈ on the establishment of friendship exchanges and cooperative تعلقاتhip|date= 27 فروری 2012|url=http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/تیانجین.pdf |author1=تیانجین Municipal Government |author2=بنکاک Metropolitan Administration}}</ref> :{{پرچم تصویر|TUR}} [[انقرہ]]، ترکی (2012)<ref>{{cite web|title= Friendship and cooperation agreement between بنکاک Metropolitan Administration of the مملکت سیئی لینڈ and the Greater انقرہ Municipality of the جمہوریہ ترکی|date= 21 مارچ 2012|url= http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/Angara.pdf|author1= بنکاک Metropolitan Administration|author2= Greater انقرہ Municipality|access-date= 2020-10-16|archive-date= 2019-04-11|archive-url= https://web.archive.org/web/20190411202948/http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/Angara.pdf|dead-url= yes}}</ref> :{{پرچم تصویر|MYS}} [[جارج ٹاؤن، پینانگ]]، ملائیشیا (2012)<ref>{{cite web|title= Memorandum of understanding between Municipal Council of پینانگ Island of ملائیشیا and بنکاک Metropolitan Administration of the مملکت سیئی لینڈ on the establishment of friendly cities|date= 5 اپریل 2012|url= http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/GeorgeTown.pdf|author1= Municipal Council of پینانگ Island|author2= بنکاک Metropolitan Administration|access-date= 2020-10-16|archive-date= 2018-10-03|archive-url= https://web.archive.org/web/20181003103700/http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/GeorgeTown.pdf|dead-url= yes}}</ref> :{{پرچم تصویر|JPN}} [[ایچی پریفیکچر]]، جاپان (2012)<ref>{{cite web|url=http://iad.bangkok.go.th/en/showsister_cities?id=52|title=تعلقاتhip with Sister Cities: Aichi|author=بین الاقوامی Affairs Division|work=بین الاقوامی Affairs Division website|publisher=بین الاقوامی Affairs Division، بنکاک Metropolitan Administration|accessdate=12 ستمبر 2012|archive-date=2019-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714230703/http://iad.bangkok.go.th/en/showsister_cities?id=52|dead-url=yes}}</ref> :{{پرچم تصویر|CHN}} شنگھائی، چین (2012)<ref>{{cite web|title= Memorandum on Friendly Cooperation and Exchange between Foreign Affairs Office، شنگھائی Municipal People's Government عوامی جمہوریہ چین and بین الاقوامی Affairs Division، بنکاک Metropolitan Administration مملکت سیئی لینڈ|date= 17 دسمبر 2012|url= http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/seanghai.pdf|author1= Foreign Affairs Office، شنگھائی Municipal|author2= بین الاقوامی Affairs Division، بنکاک Metropolitan Administration|access-date= 2020-10-16|archive-date= 2019-11-09|archive-url= https://web.archive.org/web/20191109190814/http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/seanghai.pdf|dead-url= yes}}</ref> :{{پرچم تصویر|KHM}} [[پنوم پن]]، کمبوڈیا (2013)<ref>{{cite web|title= Memorandum of understanding between Municipality of پنوم پن مملکت کمبوڈیا and بنکاک Metropolitan Administration مملکت سیئی لینڈ|date= 4 جنوری 2013|url= http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/Phnom%20Penh.jpg|author1= Municipality of پنوم پن|author2= بنکاک Metropolitan Administration|access-date= 2020-10-16|archive-date= 2016-10-08|archive-url= https://web.archive.org/web/20161008074726/http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/Phnom%20Penh.jpg|dead-url= yes}}</ref> :{{پرچم تصویر|CHN}} [[شانڈونگ]]، چین (−)<ref>{{cite web |title=Memorandum of understanding between People's Government of Shandong Province عوامی جمہوریہ چین and بنکاک Metropolitan Administration مملکت سیئی لینڈ |date= |url=http://iad.bangkok.go.th/th/showsister_cities?id=104 |author1=People's Government of Shandong Province |author2=بنکاک Metropolitan Administration |access-date=2020-10-16 |archive-date=2017-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170601005101/http://iad.bangkok.go.th/th/showsister_cities?id=104 |dead-url=yes }}</ref> :{{پرچم تصویر|CHN}} [[ووہان]]، چین (−)<ref>{{cite web |title=Memorandum of understanding between People's Government of ووہان Municipal عوامی جمہوریہ چین and بنکاک Metropolitan Administration مملکت سیئی لینڈ |date= |url=http://iad.bangkok.go.th/th/showsister_cities?id=105 |author1=People's Government of ووہان Municipal |author2=بنکاک Metropolitan Administration |access-date=2020-10-16 |archive-date=2018-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180418101251/http://iad.bangkok.go.th/th/showsister_cities?id=105 |dead-url=yes }}</ref> :{{پرچم تصویر|IRN}} [[تہران]]، ایران (2012)<ref>{{cite web |title=Memorandum of understanding between تہران Municipality Islamic جمہوریہ ایران and بنکاک Metropolitan Administration مملکت سیئی لینڈ |date=6 دسمبر 2012 |url=http://iad.bangkok.go.th/th/showsister_cities?id=102 |author1=تہران Municipality |author2=بنکاک Metropolitan Administration |access-date=2020-10-16 |archive-date=2017-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170601005056/http://iad.bangkok.go.th/th/showsister_cities?id=102 |dead-url=yes }}</ref> :{{پرچم تصویر|VNM}} [[ہو چی من شہر]]، ویتنام (2015)<ref>{{cite web |title=Agreement on Establishment Friendly تعلقات between The People's Committee of ہوئے چی من شہر The Socialist جمہوریہ ویتنام and The بنکاک Metropolitan Administration The مملکت سیئی لینڈ |date=3 اپریل 2015 |url=http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/HCM_Eng_0.pdf |author1=People's Committee of ہوئے چی من شہر |author2=بنکاک Metropolitan Administration |access-date=2020-10-16 |archive-date=2016-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008055158/http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/HCM_Eng_0.pdf |dead-url=yes }}</ref> :{{پرچم تصویر|CHN}} [[شینزین]]، چین (2015)<ref>{{cite web|title= Memorandum of understanding on The Establishment of Sister-شہر تعلقات between The شہر of شینزین of The عوامی جمہوریہ چین and The شہر of بنکاک of The مملکت سیئی لینڈ|date=10 جولائ‏ی 2015 |url=http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/شینزین_mou.pdf |author1=The شہر of شینزین |author2=The شہر of بنکاک}}</ref> :{{پرچم تصویر|PRT}} [[لزبن]]، پرتگال (2016)<ref>{{cite web |title=Friendship And Co-Operation Agreement between The شہر of لزبن پرتگال جمہوریہ and The بنکاک Metropolitan Administration مملکت سیئی لینڈ |date=19 جولائ‏ی 2016 |url=http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/10021601.PDF |author1=The شہر of لزبن |author2=بنکاک Metropolitan Administration |access-date=2020-10-16 |archive-date=2016-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008074713/http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/10021601.PDF |dead-url=yes }}</ref> :{{پرچم تصویر|CHN}} [[ڈالیان]]، چین (2016)<ref>{{cite web|title= Memorandum of Understanding on the Establishment of Friendly تعلقات between The شہر of دالیان The عوامی جمہوریہ چین and The بنکاک Metropolitan Administration The مملکت سیئی لینڈ|date=19 جولائ‏ی 2016 |url=http://iad.bangkok.go.th/sites/default/files/MoU%20دالیان%20%283%20copies%29.pdf |author1=The شہر of دالیان |author2=بنکاک Metropolitan Administration}}</ref> :{{پرچم تصویر|PRT}} [[پورٹو]]، پرتگال (2016)<ref>{{cite web |title=Memorandum of understanding between The Municipality of پورٹو پرتگال جمہوریہ and The بنکاک Metropolitan Administration مملکت سیئی لینڈ |date=5 اگست 2016 |url=http://iad.bangkok.go.th/th/showsister_cities?id=112 |author1=The Municipality of پورٹو |author2=بنکاک Metropolitan Administration |access-date=2020-10-16 |archive-date=2018-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180114023236/http://iad.bangkok.go.th/th/showsister_cities?id=112 |dead-url=yes }}</ref> :{{پرچم تصویر|VNM}} [[ہوائے]]، ویتنام (2016)<ref>{{cite web |title=Memorandum of understanding between The People's Committee of Hue شہر The Socialist جمہوریہ ویتنام and The بنکاک Metropolitan Administration The مملکت سیئی لینڈ |date=5 اگست 2016 |url=http://iad.bangkok.go.th/th/showsister_cities?id=113 |author1=People's Committee of Hue شہر |author2=بنکاک Metropolitan Administration |access-date=2020-10-16 |archive-date=2017-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170601004706/http://iad.bangkok.go.th/th/showsister_cities?id=113 |dead-url=yes }}</ref> {{Div col end}} == ترکی == {{اصل مضمون|ترکی دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} == ترکمانستان == * [[ترکمن آباد]] :{{پرچم تصویر|TUR}} [[ازمیر]]، ترکی<ref name="Izmir's sister cities">{{cite web |url=https://www.izmir.bel.tr/KardesKentler/128/tr |title=::Izmir City Hall:: |publisher=www.izmir.bel.tr |accessdate=28 جون 2012 |archive-date=2018-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180122060016/http://www.izmir.bel.tr/KardesKentler/128/tr |dead-url=yes }}</ref> == متحدہ عرب امارات == * [[ابوظبی (شہر)]] :{{پرچم تصویر|PSE}} [[بیت لحم]]، فلسطین<ref name="BethlehemTwinning">{{cite web|url=http://www.bethlehem-city.org/Twining.php |title=::Bethlehem Municipality:: |publisher=www.bethlehem-city.org |accessdate=10 اکتوبر 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100724140854/http://www.bethlehem-city.org/Twining.php |archivedate=24 جولائ‏ی 2010}}</ref> :{{پرچم تصویر|ESP}} [[میدرد]]، ہسپانیہ (2007)<ref name="hermanadas">{{cite web|title=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas |publisher=Ayuntamiento de Madrid |url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&vgnextfmt=especial1&idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |work=Madrid city council webpage |accessdate=22 جولائ‏ی 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://archive.is/20120526204453/http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&vgnextfmt=especial1&idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |archivedate=26 مئی 2012}}</ref> :{{پرچم تصویر|ریاستہائے متحدہ امریکا}} [[ہیوسٹن]]، ریاستہائے متحدہ (2002)<ref>[http://www.uaeinteract.com/docs/Abu_Dhabi_Houston_to_sign_Sister_City_pact/5673.htm Abu Dhabi، Houston to sign 'Sister City' pact UAE – The Official Web Site – News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091031053402/http://www.uaeinteract.com/docs/Abu_Dhabi_Houston_to_sign_Sister_City_pact/5673.htm |date=2009-10-31 }}۔ Uaeinteract.com. Retrieved on 16 جولائ‏ی 2009.</ref> :{{پرچم تصویر|AUS}} [[برسبین]]، آسٹریلیا (2009)<ref>{{cite web|url=http://www.zawya.com/Story.cfm/sidWAM20090203063026923/Abu%20Dhabi,%20Brisbane%20ink%20sister%20city%20agreement/ |title=Abu Dhabi، Brisbane ink sister city agreement |date=2 فروری 2009|work=Zawya|agency=WAM |accessdate=9 جولائ‏ی 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://archive.is/20120629023116/http://www.zawya.com/Story.cfm/sidWAM20090203063026923/Abu%20Dhabi,%20Brisbane%20ink%20sister%20city%20agreement/ |archivedate=29 جون 2012}}</ref> :{{پرچم تصویر|BLR}} [[منسک]]، بیلاروس<ref name="Minsk">{{cite web |url = http://minsk.gov.by/en/city/ |title = Twin towns of Minsk |publisher = The department of protocol and international تعلقات of Minsk City Executive Committee |accessdate = 17 مئی 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170402003124/http://minsk.gov.by/en/city/ | archive-date = 2 اپریل 2017 | url-status=live}}</ref> * [[دبئی]] :{{پرچم تصویر|ESP}} [[برشلونہ]]، [[کاتالونیا]]، ہسپانیہ (2006)<ref>[https://web.archive.org/web/20090216085914/http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0%2C4022%2C229724149_257215678_1%2C00.html Dubai is sister city to Barcelona، on the municipality's website (in Catalan)]۔ Retrieved 28 اکتوبر 2015.</ref> :{{پرچم تصویر|KOR}} [[بوسان]]، جنوبی کوریا (2006)<ref>[http://english.busan.go.kr/SubPage.do?pageid=sub020927&pagecode=sub020927_01 Dubai and Busan are sister cities، on the municipality's website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927130557/http://english.busan.go.kr/SubPage.do?pageid=sub020927&pagecode=sub020927_01 |date=2020-09-27 }}، 13 نومبر 2006.</ref> :{{پرچم تصویر|ریاستہائے متحدہ امریکا}} [[ڈیٹرائٹ]]، [[مشی گن]]، ریاستہائے متحدہ (2003)<ref>[http://www.sister-cities.org/sites/default/files/Detroit%2C%20MI-Dubai%2C%20United%20Arab%20Emirates.pdf Sister Cities Agreement between Detroit and Dubai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222121800/http://www.sister-cities.org/sites/default/files/Detroit%2C%20MI-Dubai%2C%20United%20Arab%20Emirates.pdf |date=22 دسمبر 2015}}، 28 ستمبر 2003.</ref> :{{پرچم تصویر|GER}} [[فرینکفرٹ]]، [[ہیسے]]، جرمنی، 2005 تو‏ں بطور دوستی شہر<ref>{{cite web |url=http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Frankfurt+am+Main&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche&order_by=partner_seit&direction=asc |publisher=Council of یورپی Municipalities and Regions |title=Partnerships: Frankfurt am Main |language=جرمن |accessdate=16 فروری 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150208134449/http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Frankfurt+am+Main&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche&order_by=partner_seit&direction=asc |archivedate=8 فروری 2015}}</ref> :{{پرچم تصویر|AUS}} [[گولڈ کوسٹ، کوئنزلینڈ]]، [[کوئنزلینڈ]]، آسٹریلیا (2001)<ref>[http://www.goldcoast.qld.gov.au/business/sister-cities-international-partnerships-15053.html Dubai and Gold Coast are sister cities، on the municipality's website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213031956/http://www.goldcoast.qld.gov.au/business/sister-cities-international-partnerships-15053.html |date=13 فروری 2015}}۔ Retrieved 28 اکتوبر 2015.</ref> :{{پرچم تصویر|PRC}} [[شنگھائی]]، چین (2009)<ref>[http://www.shfao.gov.cn/wsb/english/Sister_Cities/u1a14233.html Dubai is sister city to Shanghai، on the municipality's site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303193034/http://www.shfao.gov.cn/wsb/english/Sister_Cities/u1a14233.html |date=3 مارچ 2016}}، 27 جولائ‏ی 2009.</ref> :{{پرچم تصویر|TUR}} [[استنبول]]، ترکی (1997)<ref>[http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/kurumsal/Birimler/DisIliskilerMd/Documents/guncelleme08032010/kardes_sehir_isbirligi_ve_iyi_niyet_anlasmasi_imzalanan_seh.pdf Dubai and Istanbul are sister cities، on the municipality's website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161015224753/http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/kurumsal/Birimler/DisIliskilerMd/Documents/guncelleme08032010/kardes_sehir_isbirligi_ve_iyi_niyet_anlasmasi_imzalanan_seh.pdf |date=15 اکتوبر 2016}} (in Turkish)، 22 مارچ 1997.</ref> :{{پرچم تصویر|INA}} [[پادانگ]]، انڈونیشیا (2015)<ref>{{cite web|url=http://sumbar.antaranews.com/berita/157585/wako-kerjasama-padang-perth-dubai-saling-menguntungkan.html|title=Wako: Kerjasama Padang-Perth-Dubai Saling Menguntungkan|date=15 ستمبر 2015|accessdate=27 دسمبر 2015|work=[[Antara (news agency)|ANTARA]]|language=Indonesian|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151227144234/http://sumbar.antaranews.com/berita/157585/wako-kerjasama-padang-perth-dubai-saling-menguntungkan.html|archivedate=27 دسمبر 2015}}</ref> :{{پرچم تصویر|PRK}} [[پیانگ یانگ]]، شمالی کوریا<ref name="Corfield2013" /> :{{پرچم تصویر|MAS}} [[کوالا لمپور]]، ملائیشیا (2010)<ref>[http://poskod.my/features/kls-sister-cities/ Dubai is listed as one of Kuala Lumpur's sister cities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130830201710/http://poskod.my/features/kls-sister-cities/ |date=30 اگست 2013}}</ref> :{{پرچم تصویر|UK}} [[ڈنڈی، سکاٹ لینڈ]]، اسکاٹ لینڈ، [[مملکت متحدہ]] (2004)<ref>{{cite web | url=https://stv.tv/news/tayside/110625-scotlands-links-with-uae-celebrated-in-dundee/ | title=اسکاٹ لینڈ's links with UAE celebrated in Dundee | access-date=2020-10-16 | archive-date=2017-03-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170325201716/https://stv.tv/news/tayside/110625-scotlands-links-with-uae-celebrated-in-dundee/ | dead-url=yes }}</ref> * [[شارجہ (شہر)]] :{{پرچم تصویر|ESP}} [[غرناطہ]]، [[ہسپانیہ]]<ref>{{cite web |url=http://www.uaeinteract.com/docs/Sultan_attends_signing_of_Sharjah-Granada_sister_city_agreement/34150.htm |title=Sultan attends signing of Sharjah-Granada sister city agreementUAE – The Official Web Site – News |publisher=Uaeinteract.com |accessdate=18 نومبر 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/69goM3dVj?url=http://www.uaeinteract.com/docs/Sultan_attends_signing_of_Sharjah-Granada_sister_city_agreement/34150.htm |archivedate=5 اگست 2012}}</ref> == ازبکستان == {{خالی قطعہ|date=جنوری 2019}} == ویتنام == {{خالی قطعہ|date=جنوری 2019}} == يمن == * [[صنعاء]] :{{پرچم تصویر|TUR}} [[انقرہ]]، ترکی (2004)<ref name="ankara.bel.tr" /> == حوالے == {{حوالے}} {{جڑواں شہر بلحاظ ملک}} [[گٹھ:ایشیا دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرستاں]] 625cor0qapzeu0r8m9w1kbzwcjqm438 0 91398 708097 676216 2026-06-20T12:47:55Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708097 wikitext text/x-wiki [[تصویر:Nicknames of the states, 1884.jpg|thumb|ریاستی عرفیت]] ایہ '''لسٹ امریکی ریاستی عرفیت''' (List of U.S. state nicknames) اے - == ریاستی عرفیت == {| class="wikitable" |- ! ریاست!! عرفیت |- | {{flag|Alabama}}<br />(کوئی سرکاری عرفیت نئيں)<ref>{{cite news | first = | last = | coauthors = | title = Emblems Index | date = | publisher = State of Alabama | url = http://www.archives.alabama.gov/kids_emblems/ | work = | pages = | accessdate = 2008-01-26 | language = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224225251/http://www.archives.alabama.gov/kids_emblems/%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live}}</ref> | * Cotton Plantation State<ref name="ala" />* Cotton State<ref name=AL>{{cite web |url=http://www.archives.state.al.us/emblems/emblems.html |title=Alabama Emblems, Symbols and Honors |accessdate=2007-03-18 |date=2006-04-20 |publisher=Alabama Department of Archives & History |quote=Alabama does not have an official nickname. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225303/http://www.archives.state.al.us/emblems/emblems.html%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}</ref> * Heart of Dixie (used on [[Vehicle registration plates of Alabama|license plates]])<ref name=AL /><ref>{{cite web |url=http://www.archives.state.al.us/emblems/Heart_of_Dixie.html |title=Heart of Dixie |accessdate=2007-03-18 |date=2004-06-29 |work=Alabama Emblems, Symbols and Honors |publisher=Alabama Department of Archives & History |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225249/http://www.archives.state.al.us/emblems/Heart_of_Dixie.html%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news | first= | last= | coauthors= | authorlink= | title=Nicknames: America's 50 States (First of Four Parts) | date=2008-01-06 | publisher=VOA Special English program | url=http://www.voanews.com/specialenglish/archive/2008-01/2007-12-31-voa3.cfm | work=Voice of America | pages= | accessdate=2009-01-04 | language= | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190105214253/https://learningenglish.voanews.com/ | archivedate=2019-01-05 | url-status=live}}</ref> * Lizard State<ref name="ala">[http://www.netstate.com/states/intro/al_intro.htm Introduction to Alabama], 50 States, retrieved April 24, 2009.</ref> * [[Northern Flicker|Yellowhammer]] State<ref name=AL /> |- | {{flag|Alaska}} | * Land of the [[آفتاب نصف شب]]<ref name=ak /> * Land of the Noonday Moon<ref name=ak /> * '''The Last Frontier''' (presently used on license plates)<ref name="ak">[http://www.netstate.com/states/intro/ak_intro.htm The Last Frontier State], 50 States, retrieved April 24, 2009.</ref><ref name="alaska">{{cite web |url=http://www.commerce.state.ak.us/ded/dev/student_info/student.htm |title=Alaska Division of Economic Development |accessdate=2011-07-30 |publisher=Alaska Division of Economic Development |author=Alaska Division of Economic Development |date=2010-12-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190105214337/https://www.commerce.alaska.gov/ |archivedate=2019-01-05 |url-status=live}}</ref> * [[الاسک‏ا د‏‏ی خریداری]] (named after U.S. Secretary of State [[William H. Seward]])<ref name=ak />* Seward's Ice Box, Icebergia, Polaria, Walrussia, and [[انڈریو جانسن|Johnson]]'s Polar Bear Garden were satirical names coined by members of the [[امریکی کانگرس|U.S. Congress]] during debate over the [[الاسک‏ا د‏‏ی خریداری]]<ref name=ak /> |- | {{flag|Arizona}} | * [[اپاچی]] State<ref name=az />* [[آزٹیک]] State<ref name=az />* Baby State (Because Arizona is the newest continental state in the Union)<ref name=az /> * [[تانبا]] State<ref name=az /> * '''[[گرینڈ کینین]] State''' (currently used on [[Vehicle registration plates of Arizona|license plates]])<ref name="az">[http://www.netstate.com/states/intro/az_intro.htm Introduction to Arizona], 50 States, retrieved April 24, 2009.</ref><ref>[http://www.azleg.gov/FormatDocument.asp?inDoc=/legtext/50leg/1r/bills/hb2549o.asp Ariz. HB 2549] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120729082312/http://www.azleg.gov/FormatDocument.asp?inDoc=/legtext/50leg/1r/bills/hb2549o.asp |date=2012-07-29 }} Officially adopted by Arizona on February 14, 2011</ref> * [[اطالیہ]] of America<ref name=az />* Sand Hill State<ref name=az />* Sunset State<ref name=az />* Sweetheart State (See below)<ref name=az />* [[ویلنٹائن ڈے|Valentine]] State (Arizona gained statehood on February 14, 1912)<ref name=az /> |- | {{flag|Arkansas}} |* [[ریچھ]] State<ref name=ark />* [[Bowie knife|Bowie]] State<ref name=ark />* [[Hot spring|Hot Springs]] State<ref name=ark /> * Land of Opportunity (former official nickname; previously used on [[Vehicle registration plates of Arkansas|license plates]])<ref name=ark /> * '''The Natural State''' (currently used on license plates)<ref name=ark /><ref>[http://law.justia.com/codes/arkansas/2010/title-1/chapter-4/1-4-106/ Arkansas §&nbsp;1-4-106 – State nickname] Retrieved Feb. 28, 2011</ref> * [[Boar|Razorback]] State<ref name=ark />* [[Arkansas toothpick|Toothpick]] State<ref name="ark">[http://www.netstate.com/states/intro/ar_intro.htm Introduction to Arkansas], US States, retrieved April 24, 2009.</ref> * Wonder State<ref name=ark /> |- | {{flag|California}} | * El Dorado State<ref name=nie /> * '''The Golden State'''<ref>[http://law.onecle.com/california/government/420.75.html California Government Code Section 420.75] Retrieved Feb. 28, 2011</ref><ref>{{cite news | first = | last = | coauthors = | title = State Symbols | date = | publisher = State of California | url = http://www.library.ca.gov/history/symbols.html#Heading13 | work = California State Library | pages = | accessdate = 2008-01-26 | language = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190105214315/http://www.library.ca.gov/california-history/state-symbols/#Heading13 | archivedate = 2019-01-05 | url-status = live}}</ref> (previously used on [[Vehicle registration plates of California|license plates]]) * The Eureka State<ref>{{cite web |author=SHG Resources |url=http://www.shgresources.com/ca/symbols/motto/ |title=California Symbols, State Motto |publisher=SHG Resources |date= |accessdate=2013-05-24 |archive-date=2013-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130119091349/http://www.shgresources.com/ca/symbols/motto/ |dead-url=yes }}</ref> |- | {{flag|Colorado}} | * [[American bison|Buffalo]] [[High Plains (United States)|Plains]] State<ref name=COnetstate>{{cite web | url = http://www.netstate.com/states/intro/co_intro.htm | title = Colorado | work = NetState.com | publisher = NState, LLC. | accessdate = 2007-02-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224225237/http://www.netstate.com/states/intro/co_intro.htm%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live}}</ref> (no longer used) * '''Centennial State'''<ref name=COnames>{{cite web | url = http://www.colorado.gov/dpa/doit/archives/history/symbemb.htm#Name | title = Colorado State Name and Nicknames | work = Colorado State Symbols & Emblems | publisher = [[کولوراڈو|State of Colorado]], Department of Personnel & Administration, Colorado State Archives | accessdate = 2007-02-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190107145753/https://www.colorado.gov/archives#Name | archive-date = 2019-01-07 | archiveurl = http://web.archive.org/web/20190110051112/https://www.colorado.gov/archives | archivedate = 10 جنوری 2019 | url-status = live}}</ref> (previously used on [[Vehicle registration plates of Colorado|license plates]]. Colorado was admitted to the Union in 1876.) * Colorful Colorado<ref name=COnames /> (previously used on [[Vehicle registration plates of Colorado|license plates]])* [[Aquilegia caerulea|Columbine]] State<ref name=COflower>{{cite web | url = http://www.colorado.gov/dpa/doit/archives/history/symbemb.htm#Flower | title = Colorado State Flower | work = Colorado State Symbols & Emblems | publisher = [[کولوراڈو|State of Colorado]], Department of Personnel & Administration, Colorado State Archives | accessdate = 2007-02-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190105214317/https://www.colorado.gov/archives#Flower | archivedate = 2019-01-05 | url-status = live}}</ref> * Highest State<ref name=COnetstate />* [[سیسہ]] State<ref name=COnetstate /> (no longer used)* Mother of Rivers<ref name=COwater>{{cite web | url = http://www.coloradohistory.org/RIPsigns/show_markertext.asp?id=797 | title = Colorado Water History | format = asp | publisher = Colorado Historical Society | accessdate = 2007-11-29 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224225322/https://www.historycolorado.org/?id=797%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live}}</ref> * [[سلسلہ کوہ راکی|Rocky Mountain]] Empire<ref name = wikiDenver>{{cite web | url = [[:en:Denver, Colorado]] | title = Denver | work = wikipedia.org | publisher = Wikipedia | accessdate = 2007-05-05 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224225258/[[:en:Denver, Colorado]] | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live}}</ref> (no longer used) * [[سلسلہ کوہ راکی|Rocky Mountain]] State<ref name=COusatourist>{{cite web | url = http://www.usatourist.com/english/places/colorado/index.html | title = Colorado | work = USAtourist.com | publisher = USATourist | accessdate = 2007-02-21 | archive-date = 2010-04-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100410204830/http://usatourist.com/english/places/colorado/index.html | dead-url = yes }}</ref> (no longer used) * [[چاندی]] State<ref name=COnetstate /> (no longer used; see Nevada)* [[Skiing|Ski]] Country USA<ref name=CSCUSA>{{Cite web |title=Colorado Ski Country USA history |url=http://www.coloradoski.com/cscusa-history-contact |access-date=2020-10-18 |archive-date=2014-03-16 |archive-url=https://archive.is/20140316180331/http://www.coloradoski.com/cscusa-history-contact |dead-url=yes }}</ref> * [[سویٹزرلینڈ]] of America<ref name="colo">[http://www.netstate.com/states/intro/co_intro.htm Introduction to Colorado], 50 States, retrieved April 24, 2009.</ref> (no longer used) |- | {{flag|Connecticut}} | * '''Constitution State''' (official, but not technically identified as a nickname)<ref>[http://www.cga.ct.gov/current/pub/chap_033.htm#sec_3-110a Conn. Stat. Sec. 3-110a], retrieved Nov. 4, 2013</ref> * Nutmeg State<ref name=nie />* Blue Law State<ref name=nie />* Freestone State<ref name=nie />* Land of Steady Habits<ref name=nie /> |- | {{flag|Delaware}} |* Chemical Capital<ref name=del />* [[شرکہ|Corporate]] Capital (due to the state's business-friendly laws)<ref name=del /> * Diamond State (allusion to the [[Flag of Delaware|state flag]])<ref name=del /> * [[Blue Hen of Delaware|Blue Hen]] State or Blue Hen Chicken State<ref name="PopikSmoky">Barry Popik, [http://www.barrypopik.com/index.php/new_york_city/entry/summary12/ Smoky City], barrypopik.com website, March 27, 2005</ref> * '''The First State'''<ref name=del /><ref>[http://delcode.delaware.gov/title29/c003/#318 Delaware Code Title 29 Section 318] retrieved on February 28, 2011</ref> (Delaware was the first state to ratify the [[ریاستہائے متحدہ امریکا دا آئین]]; currently used on [[Vehicle registration plates of Delaware|license plates]]) * Home of Tax Free Shopping<ref name=del />* [[New Sweden]]<ref name=del />* [[آڑو]] State<ref name="del">[http://www.netstate.com/states/intro/de_intro.htm Introduction to Delaware], 50 States, retrieved April 24, 2009.</ref> * Small Wonder<ref name=del />* [[چچا سام]]'s Pocket Handkerchief<ref name=del /> |- | {{flag|Washington, D.C.}} | * Nation's Capital<ref name="farhi">Farhi, Paul. (2010, July 30). [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/07/29/AR2010072905868.html After initial obscurity, 'The DMV' nickname for Washington area picks up speed]. ''[[واشنگٹن پوسٹ]]''. Retrieved 20 December 2013.</ref> * DMV (nickname for the broader metropolitan area of Washington, D.C., Maryland, and Virginia)<ref name="farhi" /> |- | {{flag|Florida}} |* [[American alligator|Alligator]] State<ref name=fla /> * [[Everglades|Everglade]] State<ref name="fla">[http://www.netstate.com/states/intro/fl_intro.htm Introduction to Florida], 50 States, retrieved April 24, 2009.</ref> * Flower State<ref name=fla />* [[خلیج میکسیکو|Gulf]] State<ref name=fla /> * [[Spanish Florida|La Florida]] * [[مالٹا (پھل)|Orange]] State<ref name=fla /> * Peninsula State or Peninsular State<ref name=PopikSmoky /> * '''Sunshine State''' (currently used on [[Vehicle registration plates of Florida|license plates]]) |- | {{flag|Georgia (U.S. state)|name=Georgia}} | * '''[[آڑو]] State'''<ref name=GAnames>{{cite web | url = http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/QuickFacts.jsp?hl=y&id=State_Symbols&action=openTo#idState_Symbols | title = Quick Facts: State Symbols | work = The New Georgia Encyclopedia | publisher = [[University of Georgia Press]] | accessdate = 2008-03-03 | archive-date = 2013-05-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130514021800/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/QuickFacts.jsp?hl=y&id=State_Symbols&action=openTo#idState_Symbols | dead-url = yes }}</ref> (previously used on [[Vehicle registration plates of Georgia (U.S. state)|license plates]]) <!-- * [[Buzzard]] State (from laws Georgia introduced to protect buzzards)<ref name="حوالہ 1">{{cite web | url = http://www.netstate.com/states/intro/ga_intro.htm | title = Georgia | work = State Flags Flowers Birds Symbols and Emblems State Quarters Geography and Maps Newspapers History and Economy for the 50 States | format = [[ایچ ٹی ایم ایل]] | publisher = [http://www.aboutus.org/NetState.com NetState] | accessdate = 2008-03-03| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181224225237/http://www.netstate.com/states/intro/ga_intro.htm%20 | archivedate = 24 دسمبر 2018}}</ref> --> * [[Georgia cracker|Cracker State]] — Along with Florida, Georgia had been called "The Cracker State" in earlier times, perhaps a derogatory term that referred to immigrants, called "crackers," from the mountains of Virginia and North Carolina.<ref name="حوالہ 5">{{cite web | url = http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?path=/Folklife/CustomsandLocalTraditions&id=h-552 | title = Folklife: Customs and Local Traditions | work = The New Georgia Encyclopedia | publisher = [[University of Georgia Press]] | accessdate = 2008-03-03 | archive-date = 2012-10-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121009041406/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?path=%2FFolklife%2FCustomsandLocalTraditions&id=h-552 | dead-url = yes }}</ref> See also [[Atlanta Crackers#Origin of the team's name|Atlanta Crackers: Origin of the name]] * Empire State of the South — Refers to economic leadership<ref name="حوالہ 2">{{cite web | url = http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-1018&hl=y | title = History & Archaeology: Antebellum Industrialization | work = The New Georgia Encyclopedia | publisher = [[University of Georgia Press]] | accessdate = 2008-03-03 | archive-date = 2013-04-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130405154630/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-1018 | dead-url = yes }}</ref> * Yankee-land of the South: Similarly to the above nickname, "Yankee-land of the South" speaks to industrial and economic development in the south. This nickname may be used in a derogatory sense.<ref name="حوالہ 4">{{cite web | url = http://www.netstate.com/states/intro/ga_intro.htm | title = Georgia | work = State Flags Flowers Birds Symbols and Emblems State Quarters Geography and Maps Newspapers History and Economy for the 50 States | publisher = [http://www.aboutus.org/NetState.com NetState] | accessdate = 2008-03-03 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224225237/http://www.netstate.com/states/intro/ga_intro.htm%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live}}</ref> * [[Goober Peas|Goober]] State — Refers to peanuts, the official state crop.<ref name="حوالہ 3">{{cite web | url = http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-1809&hl=y | title = Land & Resources: Peanuts | work = The New Georgia Encyclopedia | publisher = [[University of Georgia Press]] | accessdate = 2008-03-03 | archive-date = 2011-08-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110805150437/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-1809&hl=y | dead-url = yes }}</ref> * State of Adventure (On highway welcome signs) <!-- Deleted image removed: [[تصویر:Welcome sign Georgia State.jpg|thumbnail|سجے|Welcome sign Georgia State]] --> |- | {{flag|Hawaii}} | * '''Aloha State''' (officially the "popular" name,<ref>[http://www.capitol.hawaii.gov/hrscurrent/Vol01_Ch0001-0042F/HRS0005/HRS_0005-0007.htm], Haw. Rev. Stat. §&nbsp;5-7, retrieved Nov. 4, 2013</ref> currently used on [[Vehicle registration plates of Hawaii|license plates]])<ref name="hi">[http://www.netstate.com/states/intro/hi_intro.htm Introduction to Hawaii], 50 States.</ref> * Paradise * The Islands of Aloha * Paradise of the Pacific<ref name=hi /> * Pineapple State<ref name=hi /> * Rainbow State<ref>{{cite web |url=http://www.guidebookamerica.com/news/hawaii_rainbow/index.htm |title=HAWAII: A RAINBOW OF CULTURAL RICHES: A world of traditions blending for centuries offers cultural activities of colorful diversity |publisher=Guidebookamerica.com |date= |accessdate=2013-05-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225332/http://www.guidebookamerica.com/ |archivedate=2018-12-24 |url-status=dead}}</ref> * Youngest State<ref name=hi /> |- | {{flag|Idaho}} |* '''[[جواہرات|Gem]] State'''<ref>{{cite news | first= | last= | coauthors= | authorlink= | title=Nicknames: America's 50 States (Second of Four Parts) | date=2008-01-12 | publisher=VOA Special English program | url=http://www.voanews.com/specialenglish/archive/2008-01/2008-01-13-voa3.cfm | work=Voice of America | pages= | accessdate=2009-01-04 | language= | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225231/https://learningenglish.voanews.com/ | archivedate=2018-12-24 | url-status=live}}</ref> * Gem of the Mountains<ref name="ida">[http://www.netstate.com/states/intro/id_intro.htm Introduction to Idaho], 50 States.</ref> * Little Ida<ref name=ida /> * [[آلو|Spud]] State<ref name=spud>{{cite web | url = http://www.superpages.com/states/ID/history.html | title = SuperPages: Idaho History | accessdate = 2008-03-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224225243/https://www.superpages.com/states/ID/history.html%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live}}</ref> * Potatonia * Little Ida<ref name="ida" /> (currently used on [[Vehicle registration plates of Idaho|license plates]]) |- | {{flag|Illinois}}<ref name=ILnames>{{cite web | url = http://www.netstate.com/states/intro/il_intro.htm | title = Illinois | work = Illinois State Symbols & Emblems | accessdate = 2007-04-29 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224225301/http://www.netstate.com/states/intro/il_intro.htm%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live}}</ref> | * Land of Lincoln<ref name="ill" /> (currently used on [[Vehicle registration plates of Illinois|license plates]]) * '''Prairie State'''<ref name="ill" /> * Corn State<ref name="ill">[http://www.netstate.com/states/intro/il_intro.htm#nickname Introduction to Illinois], 50 States, retrieved April 24, 2009.</ref> * Inland Empire State * Garden of the West<ref name="ill" /> |- | {{flag|Indiana}} | * Crossroads of America (previously used on [[Vehicle registration plates of Indiana|license plates]]) * '''[[Hoosier]] State'''<ref name="Hoosier_State">The unofficial sobriquet of the [[انڈیانا]] has given rise to the humorous constructions Hoosierana (the land of Hoosiers; see uses in [http://www.depauw.edu/library/archives/ijhof/inductees/thomassond.htm Indiana Journalism Hall of Fame] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050912120101/http://www.depauw.edu/library/archives/ijhof/inductees/thomassond.htm |date=2005-09-12 }} and [http://www.highbeam.com/doc/1P1-28003622.html by sports journalist Frank DeFord] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105033436/http://www.highbeam.com/doc/1P1-28003622.html |date=2012-11-05 }}) and Hoosierstan (the place of Hoosiers).</ref> |- | {{flag|Iowa}} | * '''[[Black Hawk (Sauk leader)|Hawkeye]] State'''<ref>{{cite web| title=Iowa State Nickname – "The Hawkeye State"| url=http://www.statesymbolsusa.org/Iowa/nickname_hawkeye.html| publisher=State Symbols USA| accessdate=May 24, 2013| archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225255/https://statesymbolsusa.org/Iowa/nickname_hawkeye.html%20| archivedate=2018-12-24| url-status=live}}</ref> * Land of the Rolling Prairie * Tall Corn State |- | {{flag|Kansas}} | * America's Bread Basket * Wheat State (previously used on [[Vehicle registration plates of Kansas|license plates]]) * Home of Beautiful Women<ref>{{cite web |url=http://www.roadsideamerica.com/attract/KSPRAwatertowers.html |title=Kansas Signage |accessdate=2007-03-26 |publisher=roadsideamerica.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225308/https://www.roadsideamerica.com/notfound.html |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}</ref> * Central State<ref name=nie />* '''Sunflower State'''<ref name=nie /> |- | {{flag|Kentucky}} | * '''[[Smooth Meadow-grass|Bluegrass]] State''' (currently used on [[Vehicle registration plates of Kentucky|license plates]])<ref name="ky">[http://www.netstate.com/states/intro/ky_intro.htm Introduction to Kentucky], 50 States.</ref> * Corn-cracker State (reported in 1881)<ref name=PopikSmoky /> * The Dark and Bloody Ground State (an allusion to battles between the Creek , [[Shawnee]], [[Chickasaw]], and [[چروکی]] tribes)<ref name=ky />* [[Hemp]] State<ref name=ky /> * [[تمباکو]] State<ref name=ky /> |- | {{flag|Louisiana}} | * [[Bayou]] State (previously used on [[Vehicle registration plates of Louisiana|license plates]]) * Child of the Mississippi * [[Louisiana Creole people|Creole]] State<ref name=nie />* Fisherman's Paradise* [[نیدرلینڈز|Holland]] of America * '''[[Brown Pelican|Pelican]] State'''<ref name=nie /> * Sportsman's Paradise<!-- see [[لوویزیانا]] Talk page --> (currently used on license plates) * Sugar State |- | {{flag|Maine}} | * Vacationland (currently used on [[Vehicle registration plates of Maine|license plates]]) * '''[[صنوبر]] Tree State'''<ref>{{cite web|url=http://www.50states.com/bio/nickname2.htm |title=State Nicknames |publisher=50states.com |date= |accessdate=2013-05-24}}</ref> * Lumber State<ref name=nie /> |- | {{flag|Maryland}} | * America in Miniature<ref>Judy Colbert, ''Off the Beaten Path: Maryland and Delaware'', 8th ed., 2007, ISBN 15385485.</ref> * [[خلیج چیساپیک|Chesapeake]] State<ref name="netmd" /> * [[Cockade]] State<ref name="netmd" /> * Crab State{{Citation needed|date=April 2009}} * Free State<ref>{{cite news | first= | last= | coauthors= | authorlink= | title=Nicknames: America's 50 States (Third of Four Parts) | date=2008-01-19 | publisher=VOA Special English program | url=http://www.voanews.com/specialenglish/archive/2008-01/2008-01-16-voa2.cfm | work=Voice of America | pages= | accessdate=2009-01-04 | language= | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107145720/https://learningenglish.voanews.com/ | archivedate=2019-01-07 | url-status=live}}</ref> * Monumental State<ref name="netmd" /> * '''Old Line State'''<ref name="netmd" /> * [[Oyster]] State<ref name="netmd">{{cite web |url=http://www.netstate.com/states/intro/md_intro.htm |title=The State of Maryland – An Introduction to the Old Line State from |publisher=Netstate.Com |date= |accessdate=2013-05-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225306/http://www.netstate.com/states/intro/md_intro.htm%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}</ref> * [[Henrietta Maria of France|Queen]] State<ref name="netmd" /> * [[Diamondback terrapin|Terrapin]] State<ref>{{Cite web |title=Archives of Maryland Online |url=http://www.msa.md.gov/megafile/msa/speccol/sc2900/sc2908/html/oldline.html |access-date=2020-10-18 |archive-date=2012-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503092142/http://www.msa.md.gov/megafile/msa/speccol/sc2900/sc2908/html/oldline.html |dead-url=yes }}</ref> |- | {{flag|Massachusetts}} | * [[baked beans|Baked Bean]] State<ref name=mass />* Codfish State (formerly represented on license plates by a codfish) * '''The Bay State'''<ref name="mass">[http://www.netstate.com/states/intro/ma_intro.htm Introduction to Massachusetts], 50 States, retrieved April 24, 2009.</ref> * The Commonwealth{{Citation needed|date=April 2009}} * Old Colony State<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/368402/Massachusetts Massachusetts (state, United States)], [[انسائیکلوپیڈیا بریطانیکا]], retrieved April 24, 2009.</ref> * Pilgrim State<ref name=mass />* The Spirit of America (currently used on [[Vehicle registration plates of Massachusetts|license plates]]) * The People's Republic of Massachusetts (colloquial) * Taxachusetts (colloquial)<ref>Andrew Ryan, [http://www.boston.com/news/globe/city_region/breaking_news/2007/04/report_taxachus.html Report: 'Taxachusetts' label remains part of Massachusetts' past], ''[[Boston Globe]]'', April 6, 2007.</ref><ref>Daniel J. Flynn, [http://www.forbes.com/2008/10/22/massachusetts-income-tax-oped-cx_df_1022flynn.html 'Taxachusetts' no more?], ''[[فوربس میگزین|Forbes]]'', October 22, 2008.</ref><ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,433702,00.html 'Taxachusetts' Voters May Eliminate State Income Tax], [[Fox News]], October 7, 2008.</ref><ref>Michael D. Shear, [http://voices.washingtonpost.com/44/2007/12/12/giuliani_backers_attack_taxach.html Giuliani Backers Attack 'Taxachusetts Romney'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525063229/http://voices.washingtonpost.com/44/2007/12/12/giuliani_backers_attack_taxach.html |date=2017-05-25 }}, ''[[واشنگٹن پوسٹ|The Washington Post]]'', December 12, 2007.</ref><ref>[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4111010 Slate's Chatterbox: The Myth of 'Taxachusetts'], [[این پی ار]], October 15, 2004.</ref> |- | {{flag|Michigan}} | * '''The [[عظیم جھلیاں (امریکا)|عظیم جھلیاں]] State''' (previously used on [[Vehicle registration plates of Michigan|license plates]]) * Mitten State * Winter Water Wonderland (previously used on license plates) * [[Wolverine]] State<ref name=PopikSmoky /> * The World's Motor Capital * America's High Five |- | {{flag|Minnesota}} | * Butter Country * Gopher State<ref name=nie /> * Land of 10,000 Lakes ("10,000 Lakes" currently used on [[Vehicle registration plates of Minnesota|license plates]]) * Land of Lakes * Land of Sky-Blue Waters * New England of the West<ref name=nie /> * '''North Star State''' * State of Hockey<ref>Jess Myers, [http://sports.espn.go.com/nhl/allstar2004/columns/story?id=1724057 Hockey roots run deep in Minnesota], ESPN.com, February 10, 2004</ref> * Vikings State * Bread and Butter State<ref name=nie /> |- | {{flag|Mississippi}} | * Hospitality State (previously used on [[Vehicle registration plates of Mississippi|license plates]]) * '''[[Magnolia grandiflora|Magnolia]] State''' * The South's Warmest Welcome * The Birthplace of America's Music (currently being used on [[Vehicle registration plates of Mississippi|license plates]]) * The Bayou State<ref name=nie /> |- | {{flag|Missouri}} | * [[Gold bullion|Bullion]] State<ref name=nie /> * [[غار]] State * Gateway State * [[Bellwether]] State * Lead State * The Great Rivers State * [[سلسلہ کوہ اوزارک|Ozark]] State * '''Show-Me State''' (currently used on [[Vehicle registration plates of Missouri|license plates]]) |- | {{flag|Montana}} | * Big Sky Country (currently used on [[Vehicle registration plates of Montana|license plates]]) * The Last Best Place<ref>[http://www.nytimes.com/2008/08/18/us/18trademark.html?_r=1&em In Montana, a Popular Expression Is Taken Off the Endangered List] نیو یارک ٹائمز، August 17, 2008; Retrieved February 28, 2011</ref> * '''Treasure State''' (previously used on license plates) |- | {{flag|Nebraska}} | * Beef State (previously used on [[Vehicle registration plates of Nebraska|license plates]]) * '''Cornhusker State''' (technically the name in a popular sense rather than a nickname,<ref>[http://nebraskalegislature.gov/laws/statutes.php?statute=90-101], Nebraska Rev. Stat. §&nbsp;90-101, retrieved Nov. 4, 2013</ref> previously used on license plates) * Tree Planter's State * Blackwater State<ref name=nie /> |- | {{flag|Nevada}} | * Battle Born State (refers to the fact that Nevada joined the Union during the [[امریکی خانہ جنگی|Civil War]]) * [[Artemisia tridentata|Sagebrush]] State * '''[[چاندی]] State''' (currently used on [[Vehicle registration plates of Nevada|license plates]]) |- | {{flag|New Hampshire}} | * '''[[Granite]] State'''<ref name="NHnickname">{{cite web | url =http://www.nh.gov/nhinfo/fastfact.html | title =New Hampshire Almanac>Fast New Hampshire Facts | work =State of New Hampshire official website | accessdate =October 12, 2012 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20190105214312/https://www.nh.gov/almanac/ | archivedate =2019-01-05 | url-status =live}}</ref> * Mother of Rivers<ref name=NHnickname /> * Live Free or Die (motto currently used on license plates)<ref name=NHnickname /> * [[White Mountains (New Hampshire)|White Mountain]] State<ref name=NHnickname /> |- | {{flag|New Jersey}} | * '''Garden State''' (currently used on [[Vehicle registration plates of New Jersey|license plates]])* [[Crossroads of the American Revolution Association|The Crossroads of the Revolution]] (previously used on license plates) * The Tomato State * The Armpit of America<ref>[http://www.latimes.com/nation/shareitnow/la-sh-dove-kills-ad-calling-new-jersey-the-armpit-of-america-20140304-story.html Dove kills ad calling New Jersey 'the Armpit of America'], [[Los Angeles Times]], 2014-03-04</ref> |- | {{flag|New Mexico}} | * [[Cactus]] State<ref name=SHG-NM /> * The Colorful State * '''Land of Enchantment'''<ref>New Mexico Revised Statutes, Sec. 12-3-4-N, retrieved Nov. 4, 2013</ref> (currently used on [[Vehicle registration plates of New Mexico|license plates]]) * Land of Sunshine (predates "Land of Enchantment"; this earlier nickname highlighted the large percentage of sunshine received statewide)<ref name="SHG-NM">[http://www.shgresources.com/nm/symbols/names/ New Mexico Symbols, State Names] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617031414/http://www.shgresources.com/nm/symbols/names/ |date=2013-06-17 }}, SHG Resources website, accessed July 7, 2008</ref> * New [[اندلوسیا]]<ref name=SHG-NM /> * The Outer Space State * The Tex-Mex State * The Spanish State{{Citation needed|date=October 2008}} |- | {{flag|New York}} | * '''[[Empire State]]''' (currently used on [[Vehicle registration plates of New York|license plates]])<ref name=nie /> * Excelsior State<ref name=nie /> |- | {{flag|North Carolina}} | * '''Old North State'''<ref name="nc">[http://www.netstate.com/states/intro/nc_intro.htm Introduction to North Carolina], 50 States, retrieved February 28, 2011.</ref> * [[Tar Heel]] State<ref name=nc /> * [[Turpentine]] State<ref>{{cite news | first = | last = | coauthors = | title = Why We are Called Tar Heels | date = | publisher = UNC Libraries | url = http://www.lib.unc.edu/ncc/tarheel.html | work = | pages = | accessdate = 2008-01-26 | language = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224225301/http://www.lib.unc.edu/ncc/tarheel.html%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live}}</ref> * Variety Vacationland<ref>[http://www.lib.unc.edu/ncc/vacationland/index.html Variety Vacationland Postcard Exhibit] Retrieved February 28, 2011.</ref> * [[Rip Van Winkle]] State * [[Land of the Sky]] * First in Flight State (currently used on [[Vehicle registration plates of North Carolina|license plates]]) |- | {{flag|North Dakota}} | * [[Richardson's Ground Squirrel|Flickertail]] State * '''[[International Peace Garden|Peace Garden]] State''' (currently used on [[Vehicle registration plates of North Dakota|license plates]]) * [[Rough Riders|Rough Rider]] State * [[Sioux]] State |- | {{flag|Ohio}} | * ''' Buckeye State'''<ref name=PopikSmoky /> * Birthplace of Aviation<ref name=OH>{{cite web |url=http://www.enquirer.com/editions/2003/06/14/loc_ohioflight14.html |title=It's official: Ohio IS the birthplace of aviation |accessdate=2007-04-06 |date=2003-06-14 |publisher=The Cincinnati Enquirer}}</ref> (currently used on [[Vehicle registration plates of Ohio|license plates]]) * Mother of Modern Presidents * The Heart Of It All<ref>{{cite book | url=http://books.google.com/books?id=eJfQouwIMNgC&lpg=PP1&pg=PA293#v=onepage&q&f=false | title=Mr. E. 2003: Manifest Lessons from Ohio's Bicentennial Celebration | publisher=iUniverse | author=Elkins, Keith A. | year=2011 | pages=293 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225304/https://books.google.com/books?id=eJfQouwIMNgC&lpg=PP1&pg=PA293&hl=en#v=onepage&q&f=false | archivedate=2018-12-24 | access-date=2014-11-25 | url-status=live}}</ref> |- | {{flag|Oklahoma}} | * Native America (currently used on [[Vehicle registration plates of Oklahoma|license plates]]) * Land of the Red Man * '''[[Sooners|Sooner]] State'''<ref>{{cite news | first= | last= | coauthors= | authorlink= | title=Nicknames: America's 50 States (Fourth of Four Parts) | date=2008-01-26 | publisher=VOA Special English program | url=http://www.voanews.com/specialenglish/archive/2008-01/2008-01-16-voa3.cfm | work=Voice of America | pages= | accessdate=2009-01-04 | language= | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190110051120/https://learningenglish.voanews.com/ | archivedate=2019-01-10 | url-status=live}}</ref> <!-- though "official" is the wrong word in this case --><!-- though "official" is the wrong word in this case --> |- | {{flag|Oregon}} | * '''[[American Beaver|Beaver]] State''' * Union State * Pacific Wonderland (previously used on [[Vehicle registration plates of Oregon|license plates]] and currently available on an extra cost plate)<ref name=OR>{{cite web |url=http://www.plateshack.com/oregon/oregon3.html |title=Oregon's license plate from 1960 to circa 1966 |accessdate=2007-07-12 |publisher=Plate Shack |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225305/http://www.plateshack.com/oregon/oregon3.html%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=dead}}</ref> * Sunset State * Webfoot State<ref name=nie /> |- | {{flag|Pennsylvania}} | * [[Liberty Bell]] State * Independence State * '''[[Keystone (architecture)|Keystone]] State'''<ref name=PopikSmoky /> * Quaker State * Toll Booth State<ref name="Daniel B. Klein, and John Majewski">{{cite web|title=Turnpikes and Toll Roads in Nineteenth Century America|url=http://eh.net/encyclopedia/article/klein.majewski.turnpikes|accessdate=8 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225234/http://eh.net/encyclopedia/article/klein.majewski.turnpikes|archivedate=2018-12-24|url-status=dead}}</ref> |- | {{flag|Puerto Rico}} | * '''Isla del Encanto''' ("Island of Enchantment") (currently used on [[Vehicle registration plates of Puerto Rico|license plates]]) * Borinquen (name given by indigenous people, the Tainos)<ref>{{cite web|url=http://www.yale.edu/ynhti/curriculum/units/1998/3/98.03.04.x.html |title=98.03.04: The Taínos of Puerto Rico: Rediscovering Borinquen |publisher=Yale.edu |date= |accessdate=2013-05-24}}</ref> * The Shining Star of the Caribbean * Progress Island<ref>{{cite web|title=Progress Island U.S.A.|url=[[:en:Progress Island U.S.A]].|work=Progress Island U.S.A.|publisher=wikipedia|accessdate=20 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225253/[[:en:Progress Island U.S.A]].|archivedate=2018-12-24|url-status=live}}</ref> |- | {{flag|Rhode Island}} | * Little Rhody<ref name=PopikSmoky /> * '''Ocean State''' (currently used on [[Vehicle registration plates of Rhode Island|license plates]]) |- | {{flag|South Carolina}} | * '''[[Sabal palmetto|Palmetto State]]'''<ref name=PopikSmoky /> * Sandlapper State * [[آیوڈین]] Products State (no longer used)<ref name=SC>{{cite web |url=http://www.scencyclopedia.com/iodine.htm |title=Iodine |accessdate=2007-04-06 |date=2007-04-14 |publisher=South Carolina Encyclopedia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225318/http://www.scencyclopedia.org/sce/ |archivedate=2018-12-24 |url-status=dead}}</ref> (previously used on [[Vehicle registration plates of South Carolina|license plates]]) |- | {{flag|South Dakota}} | * [[Artesian aquifer|Artesian]] State<ref name=SHG-SD /> * [[Blizzard]] State<ref name=SHG-SD /> * [[Coyote]] State<ref name="SHG-SD">[http://www.shgresources.com/sd/symbols/names/ South Dakota Symbols, State Names] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616172203/http://www.shgresources.com/sd/symbols/names/ |date=2013-06-16 }}, SHG Resources website, accessed July 7, 2008</ref> * Land of Infinite Variety * '''The [[رشمور پہاڑی]] State'''<ref>[http://legis.state.sd.us/statutes/DisplayStatute.aspx?Type=Statute&Statute=1-6-16.5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105050718/http://legis.state.sd.us/statutes/DisplayStatute.aspx?Type=Statute&Statute=1-6-16.5 |date=2013-11-05 }}, S.D. Laws 1-6-16.5, retrieved Nov. 4, 2013</ref> (officially adopted in 1980 in place of the former nickname of Sunshine State)<ref name=SHG-SD /> * Sunshine State<ref name=SHG-SD /> |- | {{flag|Tennessee}} | * Big Bend State (refers to the [[دریائے ٹینیسی]])<ref name="TNbluebook">[http://www.state.tn.us/sos/bluebook/07-08/46-Symbols%20&%20Honors.pdf Tennessee Symbols and Honors], in [[Tennessee Blue Book]]</ref> * Butternut State (refers to the tan color of the uniforms worn by Tennessee soldiers in the [[امریکی خانہ جنگی]])<ref name=TNbluebook /> * Hog and [[Hominy]] State<ref name=TNbluebook /> * The Mother of Southwestern Statesmen<ref name=TNbluebook /> * '''Volunteer State'''<ref name=TNbluebook /> (currently used on [[Vehicle registration plates of Tennessee|license plates]]) |- | {{flag|Texas}} | * Friendship State<ref name="ELT">{{cite news | url=http://www.enchantedlearning.com/usa/states/texas/ | title=Texas:Facts, Map, and State Symbols | work=EnchantedLearing.com | accessdate=2008-03-09 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225309/https://www.enchantedlearning.com/nosuchfile.html | archivedate=2018-12-24 | url-status=live}}</ref> * '''Lone Star State'''<ref name=PopikSmoky /><ref name="ELT" /> (currently used on [[Vehicle registration plates of Texas|license plates]]) * Chili State |- | {{flag|Utah}} | * '''Beehive State''' * [[Mormon]] State<ref name=mormon>{{cite web | url = http://www.netstate.com/states/intro/ut_intro.htm | title = NetState: Utah | accessdate = 2008-03-24 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224225238/http://www.netstate.com/states/intro/ut_intro.htm%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live}}</ref> * Friendly State (formerly used on [[Vehicle registration plates of Utah|license plates]])<ref>{{cite web | title = State it on a plate — Over the years, slogans, designs have taken some poetic license | publisher = [[Deseret News]] | url = http://www.deseretnews.com/article/1,5143,660210998,00.html?pg=1 | access-date = 2020-10-18 | archive-date = 2009-08-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090822222036/http://www.deseretnews.com/article/1,5143,660210998,00.html?pg=1 }}</ref> |- | {{flag|Vermont}} | * '''Green Mountain State'''<ref name=PopikSmoky /> (currently used on [[Vehicle registration plates of Vermont|license plates]]) |- | {{flag|Virginia}} | * Mother of Presidents<ref name=nie /> * Mother of States<ref name=nie /> * '''The Old Dominion'''<ref name=PopikSmoky /> * The Commonwealth |- | {{flag|Washington}} | * '''Evergreen State'''<ref name="WA">{{cite web | title = Symbols of Washington State | publisher = Washington State Legislature | url = http://www.leg.wa.gov/Symbols/Pages/default.aspx | accessdate = 2012-08-16 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190105214351/http://leg.wa.gov/Symbols/Pages/default.aspx | archivedate = 2019-01-05 | url-status = dead}}</ref> (currently used on [[Vehicle registration plates of Washington|license plates]]) * Apple State |- | {{flag|West Virginia}} | * '''Mountain State''' (previously used on [[Vehicle registration plates of West Virginia|license plates]]) * ''Almost Heaven''' * Panhandle State<ref name=nie /> |- | {{flag|Wisconsin}} | * America's Dairyland (currently used on [[Vehicle registration plates of Wisconsin|license plates]]) * Cheese State * '''[[American Badger|Badger]] State'''<ref name=nie>{{Cite NIE|wstitle=States, Popular Names of}}</ref> |- | {{flag|Wyoming}} | * Cowboy State * '''Equality State''' * Park State * Like No Place On Earth * Forever West (On highway welcome signs) |} == حوالے == {{حوالے|2}} {{ریاستی نشان}} {{فہارست ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی ریاستیں}} [[گٹھ:علامات ریاستہائے متحدہ بلحاظ ریاست]] [[گٹھ:عرفیت]] r1jurlex0e7cytfdgzc9yzjfa4z33ua 0 91697 708150 707856 2026-06-21T00:14:29Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708150 wikitext text/x-wiki [[فائل:World map of countries by rate of unemployment.svg|thumb|شرح بے روزگاری]] یہ '''لسٹ ملکاں بلحاظ شرح بے روزگاری''' اے اس د‏ی معلومات [[سی آئی اے]] [[کتاب حقائق عالم]] (the world factbook) دے مطابق نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- bgcolor="#ececec" valign=top ! ملک / علاقہ !! شرح بے روزگاری (%) !! ماخذ / معلومات د‏‏ی تریخ |- |{{flag|افغانستان}}||36.0||2008<ref name=CIA>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html|title=CIA The World Factbook|publisher=[[سی آئی اے|CIA]]|accessdate=2010-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106100416/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html|archivedate=2019-01-06|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|البانیہ}}||13.23||2011 (چوتھ‏ی سہ ماہی)<ref>[http://www.instat.gov.al/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |date=2019-02-10 }} Institute of Statistics - البانیہ</ref> |- |{{flag|الجزائر}}||10.0||2010 (ستمبر)<ref>[http://www.ons.dz/Emploi-et-Chomage,957.html] Office National des Statistiques (ONS) - الجزائر</ref> |- |{{flag|امریکی سمووا}} ([[ریاستہائے متحدہ امریکا]])||[http://www.rawstory.com/rs/2011/04/14/shock-employment-figures-fewer-than-half-of-americans-have-jobs/ 23.8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121228133322/http://www.rawstory.com/rs/2011/04/14/shock-employment-figures-fewer-than-half-of-americans-have-jobs/ |date=2012-12-28 }}||2010<ref name="CIA" /> |- |{{flag|انڈورہ}}||2.9||2011 |- |{{flag|اینگویلا}} ([[برطانیہ]])||7.8||2002 (جولائ‏ی)<ref>[http://www.gov.ai/statistics/labour_force_survey.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181025123117/http://www.gov.ai/statistics/labour_force_survey.htm |date=2018-10-25 }} Statistics Department - اینگویلا</ref> |- |{{flag|اینٹیگوا و باربوڈا}}||11.0||2001<ref name="CIA" /> |- |{{flag|ارجنٹائن}}||7.1||2012 (پہلی سہ ماہی)<ref>{{Cite web|url=http://www.indec.mecon.ar/|title=Rate of unemployment in ارجنٹائن|language=Spanish|publisher=[[National Institute of Statistics and Census of ارجنٹائن|National Statistics and Censuses Institute]]|accessdate=2012-06-20|archive-date=2016-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221215704/http://www.indec.mecon.ar/|dead-url=yes}}</ref> |- |{{flag|آرمینیا}}||7.0||2010 (دسمبر)<ref>[http://www.armstat.am/en/?nid=126&id=08008&year=2010&submit=Search] National Statistical Service of the Republic of آرمینیا</ref> |- |{{flag|اروبا}} ([[نیدرلینڈز]])||5.7||2007<ref>http://%5Bwww.cbs.aw/cbs/manageDocument.do?dispatch=view&id=22] CBS اروبا The Central Bureau of Statistics</ref> |- |{{flag|آسٹریلیا}}||5.2||2012 ()<ref>[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/6202.0?OpenDocument] آسٹریلیاn Bureau of Statistics</ref> |- |{{flag|آسٹریا}}||3.9||2012 (اپریل)<ref name=eurostat>{{Cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=teilm020&tableSelection=1&plugin=1|title=Harmonised unemployment rate by gender|publisher=[[Eurostat]]|accessdate=2011-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226010453/https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=teilm020&tableSelection=1&plugin=1|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|آذربائیجان}}||6.0||2009<ref>[http://www.azstat.org/publications/azfigures/2010/en/005.shtml] The State Statistical Committee of the Republic of آذربائیجان</ref> |- |{{flag|بحرین}}||15||2005<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821073349/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html |date=2016-08-21 }} The World Factbook</ref> |- |{{flag|بنگلہ دیش}}||5.0||2009<ref>[http://www.bbs.gov.bd/] بنگلہ دیش Bureau of Statistics</ref> |- |{{flag|بارباڈوس}}||9.4||2010 (تیسری سہ ماہی)<ref>[http://www.barstats.gov.bb/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151105151638/http://www.barstats.gov.bb/ |date=2015-11-05 }} بارباڈوس Statistical Service</ref> |- |{{flag|بیلاروس}}||0.7||2010<ref>[https://web.archive.org/web/20120510180238/http://belstat.gov.by/homep/en/indicators/main1.php] National Statistical Committee of the Republic of بیلاروس</ref> |- |{{flag|بیلجیم}}||7.4||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|بیلیز}}||23.2||2010<ref>[http://www.statisticsبیلیز۔org.bz/images/sib%20explain%20unemployment%20rates.pdf] Statistical Institute of بیلیز (SIB)</ref> |- |{{flag|برمودا}}||4.5||2009 (مئی)<ref>[http://www.gov.bm/portal/server..pt/?open=512&objID=227&mode=2&in_hi_userid=2&cached=true] برمودا Government, Department of Statistics</ref> |- |{{flag|بھوٹان}}||4.0||2009<ref>[http://www.nsb.gov.bt/index.php?id=13] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115105551/http://www.nsb.gov.bt/index.php?id=13 |date=2013-01-15 }} The National Statistics Bureau (NSB) - بھوٹان</ref> |- |{{flag|بولیویا}}||6.0||2010 (دوسری سہ ماہی)<ref name=MBS>{{Cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/mbs/app/DataSearchTable.aspx|title=Monthly Bulletin of Statistics Online|publisher=[[اقوام متحدہ]]|accessdate=2010-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226010455/https://unstats.un.org/unsd/mbs/app/DataSearchTable.aspx|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|بوسنیا تے ہرزیگووینا}}||27.6||2011<ref>[http://www.bhas.ba/index.php?lang=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130226020559/http://www.bhas.ba/index.php?lang=en |date=2013-02-26 }} Agency for Statistics of بوسنیا تے ہرزیگووینا</ref> |- |{{flag|بوٹسوانا}}||7.5||2007<ref name="CIA" /> |- |{{flag|برازیل}}||4.7||2011 (دسمبر)<ref>[http://news.ph.msn.com/business/article.aspx?cp-documentid=5810536] MSN</ref> |- |{{flag|برطانوی ورجن جزیرے}} ||3.1||2007<ref>[http://www.dpu.gov.vg/index.php?option=com_content&view=article&id=53&Itemid=63] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090903090154/http://www.dpu.gov.vg/index.php?option=com_content&view=article&id=53&Itemid=63 |date=2009-09-03 }} Development Planning Unit (DPU) – Virgin Islands (UK)</ref> |- |{{flag|برونائی}}||3.7||2008<ref name="CIA" /> |- |{{flag|بلغاریہ}}||12.6||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|برما}}||4.9||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|کمبوڈیا}}||1.68||2008<ref>[http://www.nis.gov.kh/index.php/home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130121074016/http://www.nis.gov.kh/index.php/home |date=2013-01-21 }} The National Institute of Statistics (NIS) - کمبوڈیا</ref> |- |{{flag|کیمرون}}||4.4 (جزوی ملازمت - 75.8) 30.0<ref name="CIA" />(سی آئی اے دا اندازہ)||2005<ref>[http://www.statistics-کیمرون۔org/fr5/index.php] Institut National de la Statistique du Cameroun</ref> |- |{{flag|کینیڈا}}||7.3||2012 (مارچ)<ref>[http://www.statcan.gc.ca/subjects-sujets/labour-travail/lfs-epa/lfs-epa-eng.htm Latest release from the Labour Force Survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811033027/http://www.statcan.gc.ca/subjects-sujets/labour-travail/lfs-epa/lfs-epa-eng.htm |date=2011-08-11 }}. [[Statistics کینیڈا]]. Accessed 2012-08-27.</ref> |- |{{flag|کیپ ورڈی}}||13.1||2010 (مئی)<ref>{{Cite web |title=کیپ ورڈی: THE UNEMPLOYMENT RATE REACHES 13.1 PERCENT |url=http://www.caboverdelove.com/news/590-cape-verde-the-unemployment-rate-reaches-131-percent |access-date=2020-10-21 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511180534/http://www.caboverdelove.com/news/590-cape-verde-the-unemployment-rate-reaches-131-percent |dead-url=yes }}</ref> |- |{{flag|کیمین جزیرے}} ([[برطانیہ]])||4.0 (5.5 – 2010 اندازہ)<ref>[http://www.caymannewsservice.com/headline-news/2010/01/10/unemployment-still-growing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120821211341/http://www.caymannewsservice.com/headline-news/2010/01/10/unemployment-still-growing |date=2012-08-21 }} Cayman News Service</ref>||2008<ref>[http://www.eso.ky/employement.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113152418/http://www.eso.ky/employement.php |date=2012-11-13 }} Economics and Statistics Office - کیمین جزیرے</ref> |- |{{flag|وسطی افریقی جمہوریہ}}||8.0||2001<ref name="CIA" /> |- |{{flag|چلی}}||6.7||2012 (Jul)<ref>[http://www.ine.cl/canales/چلی_estadistico/mercado_del_trabajo/nene/cifras_trimestrales.php] Instituto Nacional de Estadisticas de چلی (INE)</ref> |- |{{flag|چین}}||4.1||2010 (ستمبر)<ref>http://news.xinhuanet.com/english2010/چین/2010-10/22/c_13570193.htm</ref> |- |{{flag|جزائر کوکوس}} ([[آسٹریلیا]])||11.3||2006<ref>[http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?method=Place%20of%20Usual%20Residence&subaction=2&producttype=QuickStats&areacode=IARE99003&action=401&collection=Census&period=2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200819032154/https://www.abs.gov.au/websitedbs/censushome.nsf/home/cowsredirect |date=2020-08-19 }} آسٹریلیاn Bureau of Statistics 2006 Census</ref> |- |{{flag|کولمبیا}}||9.7||2011 (ستمبر)<ref>[http://www.dane.gov.co/daneweb_V09/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113142309/http://www.dane.gov.co/daneweb_V09/ |date=2010-11-13 }} The National Administrative Department of Statistics (DANE) - کولمبیا</ref> |- |{{flag|کوموروس}}||20.0||1996<ref name="CIA" /> |- |{{flag|کک جزیرے}}||13.1||2001<ref>[http://www.stats.gov.ck/Statistics/Economic/Labmarket/labmarket.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308124430/http://www.stats.gov.ck/Statistics/Economic/Labmarket/labmarket.htm |date=2012-03-08 }} کک جزیرے Statistics Office (CISO)</ref> |- |{{flag|کوسٹاریکا}}||7.8||2009 (اکتوبر)<ref>[http://en.centralamericadata.com/en/article/home/Record_High_Unemployment_in_Costa_Rica Record High Unemployment in Costa Rica – CentralAmericaData :: The Regional Business Portal<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |- |{{flag|کروشیا}}||16.4||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|کیوبا}}||1.6||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|قبرص}}||10.1||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|چیک جمہوریہ}}||6.6||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|ڈنمارک}}||6.2||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|جبوتی}}||59.0||2007<ref name="CIA" /> |- |{{flag|ڈومینیکا}}||23.0||2000<ref name="CIA" /> |- |{{flag|جمہوریہ ڈومینیکن}}||14.4||2010 (اپریل)<ref>[http://www.dominicantoday.com/dr/economy/2010/6/22/36093/Dominican-Republics-75-growth-births-05-more-jobs جمہوریہ ڈومینیکن’s 7.5% growth births 0.5% more jobs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307231552/http://www.dominicantoday.com/dr/economy/2010/6/22/36093/Dominican-Republics-75-growth-births-05-more-jobs |date=2012-03-07 }} Dominicantoday</ref> |- |{{flag|مشرقی تیمور}}||20.0||2006 |- |{{flag|ایکواڈور}}||7.7||2010 (دوسری سہ ماہی)<ref name="MBS" /> |- |{{flag|مصر}}||9.4||2009 (چوتھ‏ی سہ ماہی)<ref name="MBS" /><ref>[http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/pls/educ/egpt_labor?lang=0&lname=free] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510035531/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/pls/educ/egpt_labor?lang=0&lname=free |date=2011-05-10 }} Central Agency for Public Mobilization And Statistics – Arab Republic of مصر</ref> |- |{{flag|ایل سیلواڈور}}||7.2||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|استوائی گنی}}||30.0||1998<ref name="CIA" /> |- |{{flag|استونیا}}||10.8||2012 (مارچch)<ref name="epp.eurostat.ec.europa.eu">[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/3-01032011-AP/EN/3-01032011-AP-EN.PDF] Eurostat</ref> |- |{{flag|یورپی اتحاد}}||11.1||2012 (جولائ‏ی)<ref>[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=teilm020&tableSelection=1&plugin=1 Harmonised unemployment rate by gender Totals] Eurostat</ref> |- |{{flag|فارو جزیرے}} ||5.9||2010 (مئی)<ref>[http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511090929/http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands |date=2011-05-11 }} Statistics فارو جزیرے</ref> |- |{{flag|فجی}}||8.6||2007<ref>[http://www.statsفجی۔gov.fj/Census2007/census07_index2.htm] فجی Islands Bureau of Statistics (FIBOS)</ref><ref>[http://www.فجیlive.com/news/2010/05/23/25917.فجیlive فجی targets 4.2 percent unemployment rate] فجیlive</ref> |- |{{flag|فنلینڈ}}||7.6||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|فرانس}}||10.2||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|فرانسیسی پولینیشیا}} ||11.7||2007<ref>[http://www.ispf.pf/ISPF/Chiffres/Emploi/chomage.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091113154823/http://www.ispf.pf/ISPF/Chiffres/Emploi/chomage.aspx |date=2009-11-13 }} Institut de la statistique de la Polynésie française</ref> |- |{{flag|گیبون}}||21.0||2006<ref name="CIA" /> |- |{{flag|فلسطینی علاقہ جات}}||37.8||2010<ref name="pcbs.gov.ps">[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1744.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113221916/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1744.pdf |date=2012-11-13 }} Palestinian Central Bureau of Statistics Labour Force Survey 2010 (p.59)</ref> |- |{{flag|جارجیا}}||16.3||2010<ref>[http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=146&lang=eng] National Statistics Service of جارجیا</ref> |- |{{flag|جرمنی}}||5.4||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|گھانا}}||3.6||2008 (ستمبر)<ref>[http://www.statsگھانا۔gov.gh/Publications.html گھانا LIVING STANDARDS SURVEY (GLSS 5)] گھانا Statistical Service</ref> |- |{{flag|جبل الطارق}} ([[برطانیہ]])||1.8||2011<ref>[http://www.recruitmentجبل الطارق۔com/unemploymentinجبل الطارق۔php] جبل الطارق Recruitment Agency</ref> |- |{{flag|یونان}}||24.4||2012 () |- |{{flag|گرین لینڈ}} ([[ڈنمارک]])||7.8||2009<ref>[http://www.stat.gl/Statistik/tabid/57/language/en-US/Default.aspx] Statistics گرین لینڈ</ref> |- |{{flag|گریناڈا}}||24.5||2009 ()<ref name=isla /> |-<!-- |{{flag|گوام}} ([[ریاستہائے متحدہ امریکا]])||56||2010 (اگست)<ref>[http://www.rawstory.com/rs/2011/04/14/shock-employment-figures-fewer-than-half-of-americans-have-jobs/]</ref> |-Figure for گوام is not in source --> |{{flag|گوئٹے مالا}}||3.2||2005<ref name="CIA" /> |- |{{flag|گرنزی}} ||1.5||2010 (دوسری سہ ماہی)<ref>[http://www.gov.gg/ccm/navigation/government/facts---figures/labour-market/] The Official گرنزی Government Website</ref> |- |{{flag|گیانا}}||9.0||2009 (جولائ‏ی)<ref name=bg>[http://www.stabroeknews.com/2009/business/07/10/rupturing-an-old-friendship/ Rupturing an old friend] Stabroek News</ref> |- |{{flag|ہونڈوراس}}||27.8||2007 |- |{{flag|ہانگ کانگ}} ([[People's جمہوریۂ چین|چین]])||3.5||2011 (جولائ‏ی)<ref>[http://www.news.gov.hk/en/categories/school_work/html/2011/07/20110719_141605.shtml] The Census and Statistics Department (C&SD)</ref> |- |{{flag|ہنگری}}||10.7||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|آئس لینڈ}}||6.6||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|بھارت}}||9.8 ||2011 est.<ref>[http://labourbureau.gov.in/Final_Report_Emp_Unemp_2009_10_New.pdf Report on Employment & Unemployment Survey (2009-10)] Labour Bureau, Government of بھارت</ref> |- |{{flag|انڈونیشیا}}||6.56||2011 (اگست)<ref>[http://www.bps.go.id/brs_file/naker_07nov11.pdf KEADAAN KETENAGAKERJAAN AGUSTUS 2011: TINGKAT PENGANGGURAN TERBUKA SEBESAR 6,56 PERSEN] Badan Pusat Statistik, Central Statistics Agency</ref> |- |{{flag|ایران}}||11.5||2011 (تیسری سہ ماہی)<ref>{{Cite web |title='ایران's unemployment rate 11.5%' |url=http://www.presstv.ir/detail/189932.html |access-date=2020-10-21 |archive-date=2013-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618074003/http://www.presstv.ir/detail/189932.html |dead-url=yes }}</ref> |- |{{flag|عراق}}||18.0||2009 (فروری)<ref>[http://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/عراق/2009/02/عراق-090218-irin01.htm عراق: Growing unemployment threatens stability, UN says] Global Security</ref> |- |{{flag|جمہوریہ آئرلینڈ}}||14.9||2012 ()<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|آئل آف مین}}||1.8||2010 (اگست)<ref>[https://web.archive.org/web/20071221192907/http://www.gov.im/treasury/economic/data/labour.xml] Economic Affairs Division - آئل آف مین</ref> |- |{{flag|اسرائیل}}||7.1||2012 (مئی)<ref>[http://www.cbs.gov.il/engindex.htm] The Central Bureau of Statistics اسرائیل</ref> |- |{{flag|اطالیہ}}||10.2||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|جمیکا}}||11.3||2009 (جولائ‏ی)<ref>[http://statinja.gov.jm/UnemploymentRatesByAgeGroup.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113143321/http://statinja.gov.jm/UnemploymentRatesByAgeGroup.aspx |date=2010-11-13 }} Statistical Institute of جمیکا (STATIN)</ref> |- |{{flag|جاپان}}||4.5||2012 (فروری)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|جرزی}} ||2.7||2009 (جولائ‏ی)<ref>http://%5Bwww.gov.je/Government/جرزیWorld/StatisticsUnit/EmploymentEarnings/Pages/RegisteredUnemployment.aspx] States of جرزی Statistics Unit</ref> |- |{{flag|اردن}}||11.9||2010 (چوتھ‏ی سہ ماہی)<ref>[http://www.dos.gov.jo/sdb_ec/sdb_ec_e/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819123554/http://www.dos.gov.jo/sdb_ec/sdb_ec_e/index.htm |date=2010-08-19 }} The Hashemite Kingdom of اردن - Department of Statistics (DOS)</ref> |- |{{flag|قازقستان}}||6.1||2010 (مئی)<ref>[http://www.eng.stat.kz/digital/Labour/Pages/default.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113033831/http://www.eng.stat.kz/digital/Labour/Pages/default.aspx |date=2010-01-13 }} The Agency of Statistics of the Republic of قازقستان</ref> |- |{{flag|کینیا}}||40.0||2009<ref>Krishnamurthy Sriramesh and Dejan Verčič. The Global Public Relations Handbook Revised Edition, 331. (Taylor & Francis: 2009).</ref> |- |{{flag|کیریباتی}}||38.2||2006<ref>[http://www.spc.int/prism/country/ki/stats/CensusSurveys/censurveys-index.htm] کیریباندی National Statistics Office</ref> |- |{{flag|کوسووہ}}{{ref label|status|a|}}||40.0||2010<ref>[http://www.ks.undp.org/?cid=2,32,84 UNDP in Kosovo<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512190440/http://www.ks.undp.org/?cid=2,32,84 |date=2013-05-12 }}</ref> |- |{{flag|کویت}}||1.5||2008 (مارچ)<ref>[http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?Language=en&id=1892543 کویت has low unemployment rates compared with Arab countries -- economists] کویت News Agency (KUNA)</ref> |- |{{flag|کرغیزستان}}||8.2||2008<ref>[http://www.stat.kg/rus/part/trud.htm] National Statistical Committee of Kyrgyz Republic (In روسn)</ref><ref>[http://translate.google.com/translate?hl=en&sl=ru&u=http://www.stat.kg/&ei=5m0kTOGdIJL9_Abzqb3cBA&sa=X&oi=translate&ct=result&resnum=4&ved=0CCoQ7gEwAw&prev=/search?q=کرغیزستان+statistics&hl=en] National Statistical Committee of Kyrgyz Republic (In روسn)</ref> |- |{{flag|لاؤس}}||2.5||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|لٹویا}}||15.2||2012 (مارچ)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|لبنان}}||10.0||2009 (جولائ‏ی)<ref>[http://www.dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=1&categ_id=3&article_id=103969 Major reforms needed to reduce لبنان’s unemployment] The Daily Star</ref> |- |{{flag|لیسوتھو}}||22.7||2008<ref>[http://www.bos.gov.ls/] لیسوتھو Bureau of Statistics</ref> |- |{{flag|لائبیریا}}||3.6||2010<ref>[http://www.lisgis.org/] لائبیریا Bureau of Statistics</ref> |- |{{flag|لیبیا}}||13.0||2005 (مئی)<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4515919.stm لیبیا grapples with unemployment] BBC News</ref> |- |{{flag|لیختینستائن}}||1.5||2007 (دسمبر)<ref name="CIA" /> |- |{{flag|لتھووینیا}}||13.8||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|لکسمبرگ}}||5.2||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|مکاؤ}} ([[People's جمہوریۂ چین|چین]])||3.0||2010 (اپریل)<ref>[http://www.dsec.gov.mo/Statistic/LabourAndEmployment/EmploymentSurvey/EmploymentSurvey2010M02.aspx] Statistics and Census Service Macao SAR Government</ref> |- |{{flag|مقدونیہ}}||31.6||2012<ref>[http://www.stat.gov.mk/Default_en.aspx] State Statistical Office – Republic of مقدونیہ</ref> |- |{{flag|ملائشیا}}||3.0||2011 (اکتوبر)<ref>[http://www.statistics.gov.my/portal/images/stories/files/LatestReleases/employment/Labour_Force_Indicator_ملائشیا_Okt2011_BI.pdf] Department of Statistics ملائشیا</ref> |- |{{flag|مالی}}||30.0||2004<ref name="CIA" /> |- |{{flag|مالٹا}}||5.7||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|مارشل جزیرے}}||30.9||1999<ref>[http://www.spc.int/prism/country/mh/stats/Economic/eco_index.htm] Planning and Statistics Office - مارشل جزیرے</ref> |- |{{flag|موریتانیہ}}||30.0||2008<ref name="CIA" /> |- |{{flag|موریشس}}||8.4||2010 (پہلی سہ ماہی)<ref>[http://www.gov.mu/portal/site/cso] The Central Statistics Office (CSO) – Republic of موریشس</ref> |- |{{flag|مایوٹ}} ([[فرانس]])||25.4||2005<ref name="CIA" /> |- |{{flag|میکسیکو}}||5.5||2010 (اپریل)<ref name="oecd.org">[http://www.oecd.org/document/18/0,3343,en_2649_34251_45449106_1_1_1_1,00.html] OECD Unemployment Statistics</ref><ref>[http://portal.ksh.hu/portal/page?_pageid=38,119919&_dad=portal&_schema=PORTAL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409161607/http://portal.ksh.hu/portal/page?_pageid=38,119919&_dad=portal&_schema=PORTAL |date=2010-04-09 }} Hungarian Central Statistical Office</ref> |- |{{flag|مائکرونیشیا}}||22.0||2000<ref>[http://www.spc.int/prism/country/fm/stats/Census%20&%20Surveys/census-index.htm] مائکرونیشیا Division of Statistics</ref> |- |{{flag|مالدووا}}||9.1||2010 (پہلی سہ ماہی)<ref>[http://statbank.statistica.md/pxweb/Database/EN/03%20MUN/MUN06/MUN06.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514220016/http://statbank.statistica.md/pxweb/Database/EN/03%20MUN/MUN06/MUN06.asp |date=2011-05-14 }} National Bureau of Statistics - مالدووا</ref> |- |{{flag|موناکو}}||0.0||2011<ref name="CIA" /> |- |{{flag|منگولیا}}||12.2||2010 (پہلی سہ ماہی)<ref>[http://www.nso.mn/v3/index2.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101109125702/http://www.nso.mn/v3/index2.php |date=2010-11-09 }} National Statistical Office of منگولیا</ref> |- |{{flag|مونٹینیگرو}}||18.1||2011)<ref>[http://www.monstat.org/eng/novosti.php?id=427] Statistical Office of مونٹینیگرو</ref> |- |{{flag|مانٹسریٹ}} ||6.0||1998<ref name="CIA" /> |- |{{flag|مراکش}}||10.0||2010 (پہلی سہ ماہی)<ref>[https://web.archive.org/web/20240712044651/https://www.menafn.com/qn_news_story_s.asp?StoryId=1093328910] MENAFN</ref><ref>[http://www.hcp.ma/frmInd.aspx?id=0101010100] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100509124806/http://www.hcp.ma/frmInd.aspx?id=0101010100 |date=2010-05-09 }} HCP مراکش Statistics</ref> |- |{{flag|موزمبیق}}||60.0||2009 |- |{{flag|نمیبیا}}||51.2||2008<ref name="CIA" /> |- |{{flag|ناورو}}||90.0||2004<ref name="CIA" /> |- |{{flag|نیپال}}||46.0||2008<ref name="CIA" /> |- |{{flag|نیدرلینڈز}}||5.2||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|نیدرلینڈز انٹیلیز}} ([[نیدرلینڈز]])||10.0||2008<ref>[http://www.cbs.an/labour/labour_tables.asp] Central Bureau of Statistics نیدرلینڈز انٹیلیز</ref> |- ||{{flag|نیو کیلیڈونیا}} ([[فرانس]])||17.1||2004<ref name="CIA" /> |- |{{flag|نیوزی لینڈ}}||6.8||2012 ()<ref>[http://stats.govt.nz/browse_for_stats/income-and-work/employment_and_unemployment/HouseholdLabourForceSurvey_MRJun12qtr.aspx] Statistics نیوزی لینڈ</ref> |- |{{flag|نکاراگوا}}||5.9||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|نائجیریا}}||23.9||2009 (مارچch)<ref>[http://www.businessdayonline.com] Business Day</ref> |- |{{flag|شمالی کوریا}}||NA%||2012 (اپریل)<ref name="CIA" /> |- |{{flag|ناروے}}||3.0||2012 (مارچch)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|نیووے}}||10.7||2006<ref>[http://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:AGSEeXrwptoJ:www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006-reports/Pacific%20Profiles/نیووےan-Profile-updated-مئی2008.ashx+نیووے+census+2006+site:stats.govt.nz&hl=en&pid=bl&srcid=ADGEESjPwskeqyqxCXaBa3XNVX] نیووے Census 2006</ref> |- |{{flag|پاکستان}}||5.7||2010<ref>{{Cite web |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html |access-date=2020-10-21 |archive-date=2020-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519185029/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html |dead-url=yes }}</ref> |- |{{flag|پلاؤ}}||4.2||2005<ref name="CIA" /> |- |{{flag|پاناما}}||5.6||2011<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.critica.com.pa/hoy/nacional-interna-20111213-martinelli_se_libro_de_aliados_y_mantiene_una_economia_pujante.html |access-date=2020-10-21 |archive-date=2012-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120822172911/http://www.critica.com.pa/hoy/nacional-interna-20111213-martinelli_se_libro_de_aliados_y_mantiene_una_economia_pujante.html |dead-url=yes }}</ref> |- |{{flag|پاپوا نیو گنی}}||1.8||2004<ref name="CIA" /> |- |{{flag|پیراگوئے}}||7.9||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|پیرو}}||7.7||2010 (مئی)<ref>[http://www.inei.gob.pe/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970412040139/http://www.inei.gob.pe/ |date=1997-04-12 }} National Institution of Statistics and Information (INEI) - پیرو</ref> |- |{{flag|فلپائن}}||6.9||2012 (اپریل)<ref>[http://www.census.gov.ph//] NSO National Statistics Office of the فلپائن</ref> |- |{{flag|پولینڈ}}||9.9||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|پرتگال}}||15.7||2012 (جولائ‏ی) |- |{{flag|پورٹو ریکو}} ([[ریاستہائے متحدہ امریکا]])||16||2011 ()<ref>[http://data.bls.gov/timeseries/LASST43000003] U.S. Bureau of Labor Statistics</ref> |- |{{flag|قطر}}||0.5||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|جمہوریۂ چین}} ([[تائیوان]])||5.14||2010 (مئی)<ref>[http://eng.stat.gov.tw/mp.asp?mp=5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425183615/http://eng.stat.gov.tw/mp.asp?mp=5 |date=2009-04-25 }} National Statistics - جمہوریۂ چین(تائیوان)</ref> |- |{{flag|رومانیہ}}||7.4||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|روس}}||6.4||2012 (جنوری)<ref>[http://www.gks.ru/bgd/free/b04_03/IssWWW.exe/Stg/d01/37.htm] Federal State Statistics Service – Rosstat</ref> |- |{{flag|سینٹ ہلینا}} ||14.0||1998<ref name="CIA" /> |- |{{flag|سینٹ کیٹز}}||5.1||2006<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2341.htm] U.S. Department of State</ref> |- |{{flag|سینٹ لوسیا}}||15.7||2006<ref>[http://www.stats.gov.lc/na_main/na_mainpage.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030091552/http://www.stats.gov.lc/na_main/na_mainpage.htm |date=2012-10-30 }} سینٹ لوسیا's Official Statistics</ref> |- |{{flag|سینٹ پیئغ و میقولون}} ([[فرانس]])||10.3||1999<ref name="CIA" /> |- |{{flag|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}}||18.0||2009 ()<ref name=isla>[http://www.trinidadexpress.com/index.pl/article_news?id=161496351 pm: T&T reaching out] ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو Express</ref> |- |{{flag|سان مارینو}}||3.1||2008<ref name="CIA" /> |- |{{flag|سعودی عرب}}||10.8 (صرف مرد)||2010<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html|title=Country Comparison to the World: unemployment rate|publisher=[[سی آئی اے|CIA]]|work=[[کتاب حقائق عالم]]|accessdate=2011-04-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226010450/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|سینیگال}}||48.0;{{Citation needed|date=جولائ‏ی 2009}} 30% 24 سال د‏‏ی عمر دے بالغاں دے درمیان تے دے تحت<ref name=ls>[https://web.archive.org/web/20090617035625/http://www.voanews.com/english/2009-06-15-voa43.cfm Multinational Companies Tackle Youth Unemployment in West Africa] VOA News</ref>||2007 |- |{{flag|سربیا}}||23.7||2011 (نومبر)<ref>[http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/public/PublicationView.aspx?pKey=41&pLevel=1&pubType=2&pubKey=951] Statistical Office of سربیا</ref> |- |{{flag|سنگاپور}}||1.9||2011 (مارچch)<ref>[http://www.channelnewsasia.com/stories/سنگاپورlocalnews/view/1135224/1/.html Breaking News, Singapore News, World and Asia – Channel NewsAsia<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |- |{{flag|سلوواکیہ}}||13.7||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|سلووینیا}}||8.7||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|جنوبی افریقہ}}||23.9||2011 (تیسری سہ ماہی)<ref>[http://www.statssa.gov.za/keyindicators/keyindicators.asp] Statistics جنوبی افریقہ</ref> |- |{{flag|جنوبی کوریا}}||3.7||2010 (اپریل)<ref name="oecd.org" /> |- |{{flag|ہسپانیہ}}||25.1||2012 (جولائ‏ی) |- |{{flag|سری لنکا}}||4.2||2012 (پہلی سہ ماہی)<ref>[http://www.statistics.gov.lk/price/press_rel.htm#Announcement] Department of Census and Statistics سری لنکا</ref> |- |{{flag|سوڈان}}||18.7||2002<ref name="CIA" /> |- |{{flag|سرینام}}||9.5||2004<ref name="CIA" /> |- |{{flag|سوازی لینڈ}}||40.6||2007<ref>[http://www.gov.sz/home.asp?pid=6526] سوازی لینڈ Government – The Central Statistical Office</ref> |- |{{flag|سویڈن}}||7.3||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|سوئٹزرلینڈ}}||3.1||2012 (اپریل)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.seco.admin.ch/aktuell/00277/01164/01980/index.html?lang=en&msg-id=39505 |access-date=2020-10-21 |archive-date=2013-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513051013/http://www.seco.admin.ch/aktuell/00277/01164/01980/index.html?lang=en&msg-id=39505 |dead-url=yes }}</ref> |- |{{flag|شام}}||9.2||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|تاجکستان}}||60.0||2008 (اگست)<ref>[http://ceres.georgetown.edu/esp/ponarsmemos/page/55924.html PONARS Eurasia Policy Memo No. 28] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617205247/http://ceres.georgetown.edu/esp/ponarsmemos/page/55924.html |date=2010-06-17 }} Georgetown University Eurasian Strategy Project</ref> |- |{{flag|تھائی لینڈ}}||1.2||2009 (ستمبر)<ref>[http://web.nso.go.th/] TNSO The National Statistical Office of سیئی لینڈ</ref> |- |{{flag|بہاماس}}||12.6||2009 (ستمبر)<ref>[http://statistics.بہاماس۔gov.bs/key.php?cat=21] بہاماس Department of Statistics</ref> |- |{{flag|ٹونگا}}||1.1||2006<ref>[http://www.spc.int/prism/country/to/stats/Economic/eco-index.htm] ٹونگا Department of Statistics</ref> |- |{{flag|ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو}}||5.8||2009 (تیسری سہ ماہی)<ref name=MBS /> |- |{{flag|تونس}}||13.3||2009<ref>[http://www.ins.nat.tn/indexen.php] NATIONAL INSTITUTE OF STATISTICS - تونس</ref> |- |{{flag|ترکی}}||8.2||2012 (فروری)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|ترکمانستان}}||70.0||2008 (نومبر)<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35884.htm Background Note: ترکمانستان] U.S. Department of State</ref> |- |{{flag|جزائر کیکس و ترکیہ}}||5.4||2007<ref>[http://www.depstc.org/quickstats/qstat1.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140913165548/http://depstc.org/quickstats/qstat1.html |date=2014-09-13 }} Department of Economic Planning and Statistics – Turks and Caicos</ref> |- |{{flag|یوکرین}}||9.2||2009 (دسمبر)<ref name=MBS /> |- |{{flag|متحدہ عرب امارات}}||4.3||2010<ref>[http://jobs.spotpages.com/category/unemployment/ HugeDomains.com – SpotPages.com is for sale (Spot Pages)<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |- |{{flag|برطانیہ}}||8.1||2012 (مئی)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||8.1||2012 (اگست)<ref>[http://www.bls.gov/news.release/empsit.nr0.htm Employment Situation Summary<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |- |{{flag|یوراگوئے}}||5.3||2012 (جنوری)<ref>[http://www.ine.gub.uy/] National Institute of Statistics (INE) - یوراگوئے</ref> |- |{{flag|ازبکستان}}||8.0||2008 (دسمبر)<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2924.htm Background Note: ازبکستان] U.S. Department of State</ref> |- |{{flag|وانواتو}}||78.21||1999<ref>[http://www.spc.int/prism/Country/VU/stats/SOCIAL/soc_index.htm] The وانواتو National Statistics Office (VNSO)</ref> |- |{{flag|وینزویلا}}||8.3||2011 (ستمبر)<ref>[ne.gov.ve/hogares/hogares2.asp?Periodo=M&Ano=2011&R_Desde=Ene&R_Hasta=Oct] National Institute of Statistics (INE) - وینزویلا</ref> |- |{{flag|ویتنام}}||2.9||2009 (اپریل)<ref name="CIA" /> |- |{{flag|امریکی ورجن جزیرے}} ||7.9||2010 (اپریل)<ref>[http://www.vidol.gov/] The Virgin Islands Department of Labor</ref> |- |{{flag|والس و فتونہ}} ||12.2||2008<ref>[http://www.spc.int/prism/country/wf/stats/Statistics/Economic/eco-index.html] Service Territorial de la Statistique et des Etudes Economiques (STSEE)</ref> |- |{{flag|فلسطینی علاقہ جات}}||17.2||2010<ref name="حوالہ 1">[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1744.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113221916/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1744.pdf |date=2012-11-13 }} Palestinian Central Bureau of Statistics Labour Force Survey 2010 (p.58)</ref> |- |{{flag|يمن}}||35.0||2009 ()<ref>[http://www.zawya.com/Story.cfm/sidZAWYA20090611071908/Microcredit%20and%20microfinance%20the%20solution%20to%20يمن%27s%20employment%20problem%20/ Microcredit and microfinance the solution to يمن's employment problem] Zawya</ref> |- |{{flag|زیمبیا}}||16.0||2005<ref>[http://www.zamstats.gov.zm/] Central Statistical Office, زیمبیا</ref> |- |{{flag|زمبابوے}}||70 ||2011<ref>[http://www.bloomberg.com/news/2011-04-18/زمبابوے-s-unemployment-rate-اندازہd-at-70-daily-news-says.html] Daily News</ref> |} == حوالے == {{حوالے|2}} {{فہارست آبادی بلحاظ ملک}} {{فہارست مالیات ملک}} [[گٹھ:سماجی اقتصادیات]] [[گٹھ:لسٹ ملکاں بلحاظ موضوعات آبادی]] [[گٹھ:فہرستاں بلحاظ اقتصادی اشارے]] [[گٹھ:کلیاندی معاشیات]] [[گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں]] td586d5pbi0gyznjpnrdpzhvtfxhrjw 0 92523 708134 578894 2026-06-20T19:58:03Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708134 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = یونیورسٹی سندھ مدرستہ الاسلام | latin_name = | image = | mottoeng = ''Enter To Learn Go Forth to Serve'' | established = 1885<br />University Status Granted in 2012 | type = [[عوامی یونیورسٹی]] | chancellor = [[گورنر سندھ]] | vice_chancellor = Muhammed Ali Shaikh | undergrad = | postgrad = | address = Aiwan-e-Tijarat Road, [[Serai Quarter]] | city = [[کراچی]] | province = [[سندھ]] | country = [[پاکستان]] | campus = 8 acres | affiliations = [[ہائر ایجوکیشن کمیشن]], chartered by the [[حکومت سندھ]] | website = [http://smiu.edu.pk/ smiu.edu.pk] }} '''سندھ مدرسۃ الاسلام''' یکم ستمبر 1885ء وچ قائم کيتا گیا۔ سندھ مدرسۃ الاسلام دے بانی [[حسن علی آفندی]] [[سندھ]] دے اک معزز گھرانے وچ 14 اگست 1830ء وچ پیدا ہوئے۔ آپ دا تعلق [[اخوند]] خاندان تو‏ں سی اوران دے آبائو اجداد [[ترکی]] تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے [[حیدر آباد]] وچ آباد ہوئے سن ۔انہاں نے [[وکالت]] د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ [[حسن علی آفندی]] دے فلاحی کارنامےآں دے اعتراف وچ برطانوی سرکار نے انہاں نو‏ں ’’خان بہادر‘‘ دا خطاب دتا۔ آپ مسلم لیگ پارلیمانی بورڈ تے 1934ء تو‏ں 1938تک اوہ سندھ د‏‏ی قانون ساز اسمبلی دے رکن وی رہ‏‏ے۔ انہاں دا انتقال 20اگست 1895ء وچ ہويا۔ سندھ مدرسۃ الاسلام دے قیام دے وقت 1885ء اس دے پہلے مینجمنٹ بورڈ دے صدر منتخب ہوئے سن ۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے سب تو‏ں وڈے بیٹے مسٹر علی محمد نے اپنے والد حسن علی آفندی د‏‏ی جگہ سنبھالی۔ انہاں نے اس وقت محسوس کيتا کہ [[مدرسہ]] دے انتظامات درست نئيں چل رہے لہٰذا انہاں نے ادارے وچ تبدیلی لیانے دا فیصلہ کيتا۔ اس مسئلہ نو‏‏ں حل کرنے دے لئی اس وقت برٹش حکومت سندھ وچ سرگرم عمل سی۔ انہاں د‏‏ی کوششاں سےاز سر نو [[سندھ مدرسۃ الاسلام]] دا مینجمنٹ بورڈ تشکیل دتا گیا۔30 نومبر 1896کو مسٹر ایچ ای یو جیمز کمشنر سندھ نو‏‏ں صدرجب کہ آرجائلز، کلکٹرکراچی نو‏‏ں نائب صدرمنتخب کيتا گیا۔ Mr. HS. Lawrence خان بہادر شیخ صادق علی، شیر علی، سیٹھ غلام حسین چھاگلہ، [[خان بہادر خداداد خان، سیٹھ معیز الدین جے عبدالعلی، مسٹر محمد حسین، میاں خیر محمد ابدالی تے ڈاکٹر جے ایف مرزا، مرزا لطف علی بیگ، پرنسپل مسٹر ولی محمد نے بطور سیکرٹری بورڈ میٹنگ وچ شامل سن ۔ مگر کچھ عرصے بعد ہی ولی محمد اپنے عہدے تو‏ں مستعفی ہوگئے۔ پرنسپل د‏‏ی رخصتی دے بعد، وائس پرنسپل مسٹر ڈی پی کوٹلہ کوپرنسپل دا چارج دتا گیا جوکہ اک سال اپنے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ اس دوران وچ [[ریاست خیرپور]] نے پیشکش کیت‏‏ی کہ جے [[یورپی]] پرنسپل [[سندھ مدرسۃ الاسلام]] وچ مقرر کيتا گیا تاں [[ریاست]] سالانہ 12ہزار روپے ماہوار گرانٹ دے گی۔ لہٰذا پیشکش نو‏‏ں قبول کردے ہوئے یورپین پرنسپل د‏‏ی تلاش شروع کر دتی گئی تے مسٹر پیری ہائیڈکو پرنسپل نامزد کر دتا گیا۔ انہاں نے چھ سال 1897-1903ء تک اپنی خدمات انجام دتیاں۔ سندھ مدرسۃ الاسلام دے ہور پرنسپلز وچ ایم میتھیواینگلو انڈین اسکالر لاہور، ڈاکٹر عمر بن محمد دائود پوتہ، 1930ء تک پرنسپل رہ‏‏ے۔ انہاں دے بعد مسٹر ہیمیسن پرنسپل مقرہوئے۔ سندھ مدرنال کيتی134سال اُتے محیط تریخ وچ ایتھ‏ے تو‏ں کئی تاریخی شخصیتاں فارغ التحصیل ہونے دے بعد [[مسلم]] امہ دے لئی فقیدالمثال کارہائے نمایاں انجام دیندی رہیاں۔ = قائداعظم محمد علی جناح مادر علمی= 1887ء وچ سندھ مدرستہ الاسلام دے قیام دے دو سال بعد قائداعظم ؒمحمد علی جناح نے اس مادر علمی وچ داخلہ لیا۔ آپ 1887ء تو‏ں 1897ء تقریباً ساڈھے چار سال اس ادارے تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ قائداعظم نو‏‏ں اپنی مادر علمی تو‏ں اس قدر محبت سی کہ انہاں نے اپنی وصیت وچ اپنی جائداد دا اک تہائی حصہ اس ادارے دے ناں کر دتا سی۔ ترقی دے مراحل طے کردے ہوئے21 جون 1943ء نو‏‏ں سندھ مدرسۃ الاسلام کالج دا قیام عمل وچ آیا، جس دا افتتاح قائداعظم نے اپنے دست مبارک تو‏ں کيتا۔ [[File:Quaid-i-Azam's Will at Islamia College Peshawar.jpg|thumb|Muhammad Ali Jinnah's will, excerpt]] اس تاریخی موقع اُتے انہاں نے اس ادارے تو‏ں اپنی وابستگی کوان لفظاں وچ بیان فرمایا کہ ’’ماں اس ادارے دے میداناں د‏‏ی اک اک انچ تو‏ں اچھی طرح واقف ہون۔ جتھے ميں نے مختلف کھیلاں وچ حصہ لیا تے پڑھیا ہون۔ اج مینو‏ں خوشی اے کہ وچ اسنو‏ں کالج دا درجہ دے رہیا ہاں۔‘‘ == سندھ مدستہ الاسلام دے نامور طلبہ == سندھ مدرس‏ے نامور طلبہ وچ [[قائد اعظم محمد علی جناح]]، سر[[عبداللہ ہارون]]، سر [[شاہنواز بھٹو]]، سر غلام حسین ہدایت اللہ خان، خان بہادر محمد، ایوب کھوڑو، شیخ عبدالمجید سندھی، [[علامہ آئی آئی قاضی]]، محمد ہاشم گزدر، [[غضنفر علی خان]]، [[چودھری خلیق الزماں]]، ڈاکٹر عمر بن محمد دائود پوتہ، [[محمد ابراہیم جویو]]، جسٹس [[سجاد علی شاہ]]، [[قاضی محمد عیسی]]، [[رسول بخش پلیجو]]، [[اے دے براوہی]]، [[علی احمد براوہی]]، پیرالٰہی بخش، میر [[غوث بخش بزنجو]]، عطااللہ مینگل، غلام محمد بھر گڑی، علامہ علی خان ابڑو، جی الانہ، حکیم محمد احسن، موسیقار، سہیل رعنا، فلمسٹار ندیم، قومی ترانے د‏‏ی دھن دے خالق احمد علی چھاگلہ، میران محمد شاہ، قاضی فضل اللہ، لٹل ماسٹر، [[حنیف محمد]] تے بے شمار اہل علم شاعر، ادباء، وکلا، سیاست داناں نے ایتھ‏ے تو‏ں استفادہ کيتا۔ اس تریخ ساز ادارے د‏‏ی مرکزی عمارت دا سنگ بنیاد گورنر ووائسرائے آف سندھ لارڈ ڈفرن نے 14نومبر 1887ء وچ رکھیا سی۔ = سندھ مدرستہ الاسلام طرز تعمیر = یہ عمارت گوتھک طرز تعمیر دا خوبصورت شاہکار اے جس دا ڈیزائن کراچی میونسپلٹی دے انجینئر جیمس اسٹریجن نےبنایا سی۔ سندھ مدرنال کيتی دوسری قدیم عمارت حسن علی آفندی لائبریری ا‏‏ے۔ ایہ عمارت 19واں صدی دے آخری دناں وچ خیر پور ریاست دے ٹالپر حکمراناں د‏‏ی مالی معاونت تو‏ں پرنسپل ہائوس دے طور اُتے تیار کيتی گئی سی۔ 1985ء وچ اس عمارت نو‏‏ں لائبریری وچ تبدیل کيتا گیا سی۔ اج اس لائبریری وچ 20 ہزار تو‏ں ودھ کتاباں موجود نيں جنہاں وچ اک صدی قدیم کتاباں وی شامل نيں۔ سندھ مدرنال کيتی اک ہور خوبصورت عمارت تالپور ہائوس اے جو جدید تے اسلامی طرز تعمیر دا اک خوبصورت امتزاج ا‏‏ے۔ ایہ عمارت وی سندھ دے سابق ٹالپر حکمراناں د‏‏ی مالی اعانت سےجولائ‏ی 1901ء وچ تعمیر کيتی گئی سی۔ ابتدا وچ ٹالپر ہائوس سندھ مدرس‏ے وچ ٹالپر حکمراناں دے زیر تعلیم بچےآں دے لئی بورڈنگ ہائوس دے طور اُتے زیر استعمال سی۔ قائداعظم تے ہور شخصیتاں جو سندھ مدرس‏ے تو‏ں وابستہ رہیاں انہاں دے استعمال کیت‏‏ی اشیاء تے نوادرات دے لئی جناح میوزیم وی اے ۔سندھ مدستہ الاسلام شہر کراچی دے مصروف ترین کاروباری مرکز وچ واقع اے تے آئی آئی چندریگر روڈ دے پاس حبیب بینک پلازہ تو‏ں متصل ا‏‏ے۔ نال ہی چیمبر آف کامرس کراچی د‏‏ی عمارت ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ آلے دوالے وچ سٹی ریلوے اسٹیشن، اسٹیٹ بینک آف پاکستان، نیشنل بینک آف پاکستان، میڈیا دے دفاتر، پاکستان اسٹاک ایکسچینج، ٹاور تے نال ہی برنس گارڈن واقع نيں۔ اج اس مادر علمی وچ جدید تقاضاں دے مطابق علمی ضرورتاں پوری د‏‏ی جاندیاں نيں۔اس وچ چار سائنسی لیبارٹری قائم نيں۔ فزکس، کیمسٹری، بوٹنی تے زولوجی د‏‏ی تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔ تن کمپیوٹر سینٹرز قائم نيں۔ کمپیوٹر سینٹرز سندھ مدرس‏ے دے سابق طلباء دے ناواں تو‏ں منسوب نيں۔ قائداعظم کمپیوٹر سینٹر، سر عبداللہ ہارون کمپیوٹر سینٹرز ايس‏ے عمارت وچ واقع نيں جدو‏ں کہ ڈاکٹر محمد دائود پوتہ کمپیوٹر سینٹر گرلز سیکشن وچ واقع ا‏‏ے۔ سندھ مدرسہ الاسلام اپنے قیام دے 58برس بعد کالج دے مدارج تک پہنچیا تے فیر ہور اگے دے مراحل طے کردے ہوئے 79سال بعد بالآخر یونیورسٹی دا روپ دھار گیا۔ 1974ء وچ ذوالفقار علی بھٹو دے دور وچ ہور تعلیمی ادارےآں د‏‏ی طرح اسنو‏ں وی قومیا لیا گیا ا‏‏ے۔ جس دے بعد تو‏ں ایہ صوبائی حکومت دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ سندھ مدرسۃ الاسلام نو‏‏ں یونیورسٹی دا درجہ دلانے دے لئی سابق صدر مملکت آصف علی زرداری (جو حسن علی آفندی دے پڑ دھوہندے وی نيں) نے خصوصی دلچسپی دا مظاہرہ کيتا۔ سندھ مدرسۃ الاسلام یونیورسٹی دے قیام دا بل دسمبر 2011ء وچ سندھ اسمبلی تو‏ں منظور ہويا تے 21فروری 2012ء نو‏‏ں گورنر سندھ جناب عشرت العباد خان نے مدرسۃ الاسلام یونیورسٹی دا چار ٹر شیخ الیونیورسٹی محمد علی شیخ دے حوالے کيتا۔ جس دے بعد2012ماں اس وچ پہلے تعلیمی سیشن دا آغاز ہويا۔ ابتدائی طور اُتے ایتھ‏ے پنج شعبہ جات وچ تعلیم دتی جا رہی اے، جنہاں وچ کمپیوٹر سائنس، بزنس ایڈمنسٹریشن، میڈیا اسٹڈیز، ایجوکیشن تے انوائرنمنٹل اسٹڈیز شامل نيں۔ جدو‏ں کہ کچھ ہی سالاں وچ ہور اہ‏م شعبےآں دا آغاز وی کيتا گیا۔ یونیورسٹی وچ اعلیٰ تعلیم یافتہ تے قابل پی ایچ ڈی فیکلٹی نو‏‏ں سو فی صد میرٹ د‏‏ی بنیاد اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ سندھ مدرس‏ے یونیورسٹی وچ ٹی وی ا سٹوڈیو، ایف ایم ریڈیو اسٹوڈیو وی شامل نيں۔اسنو‏ں یونیورسٹی کادرجہ حاصل ہونے دے بعد شہر قائد وچ اعلیٰ تعلیمی ادارےآں د‏‏ی کمی دا ازالہ ممکن ہويا اے، جو بلاشبہ اعلیٰ درس تے تدریس دے شعبے وچ مثبت قدم ا‏‏ے۔ سندھ مدرسۃ الاسلام دنیا د‏‏ی انہاں چند درس گاہاں وچو‏ں اک اے جنہاں د‏‏ی تاریخی حیثیت تے اہمیت نو‏‏ں عالمی سطح اُتے تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ سندھ مدرنال کيتی اس طرح د‏‏ی عالمی حیثیت د‏‏ی وجہ اس ادارے دے سابق طلباء قائداعظم محمد علی جناح، سر شاہنواز بھٹو، عبداللہ ہارون تے سر غلام حسین ہدایت اللہ نيں۔ حسن علی آفندی د‏‏ی تعلیم دوست خدمات نو‏‏ں ہمیشہ سنہری لفظاں وچ یاد رکھیا جائے گا۔ سندھ مدرسۃ الاسلام یونیورسٹی ترقی تے کامیابی د‏‏ی طرف گامزن ا‏‏ے۔ سندھ مدرسۃ الاسلام نو‏‏ں ’’لیڈرز آف نرسری‘‘ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سندھ مدرسۃ الاسلام یونیورسٹی دے پہلا کیمپس ملیر کیمپس دا سنگ بنیاد رکھ دتا گیا ا‏‏ے۔ اس کےلئے100 ایکڑ زمین سندھ د‏‏ی صوبائی حکومت نے بلامعاوضہ فراہ‏م د‏‏ی اے ملکی ترقی دے لئی معاشی استحکا‏م ناگزیر اے ايس‏ے طرح معاشی ترقی وچ تیزی اعلیٰ تعلیم دے فروغ تو‏ں ہی ممکن ا‏‏ے۔ اعلیٰ تعلیم تے تحقیق تو‏ں دور جدید تے عصر حاضر د‏‏ی ضروریات دے مطابق ترقی یقینی ا‏‏ے۔ پاکستان دے ہر شہر وچ تعلیمی ادارےآں دا قیام وقت د‏‏ی اہ‏م ضرورت ا‏‏ے۔ حسن علی آفندی دے نقش قدم اُتے چلدے ہوئے ساڈے سیاستداناں نو‏‏ں قوم تے ملک د‏‏ی بقاء تے ترقی دے لئی تعلیمی د‏‏ی وسعت تے ترقی دے لئی اہ‏م اقدامات کرنے ہون گے۔ جو تاریخی درس گاہاں خاص طور اُتے سندھ مدرسۃ الاسلام موجود نيں انہاں د‏‏ی حفاظت نو‏‏ں یقینی بنایا جائے تے انہاں د‏‏ی تزئین تے آرائش اُتے خصوصی توجہ دتی جائے۔ یہ تاریخی درس گاہاں ساڈا قومی اثاثہ نيں تے مستقب‏‏ل دے معماراں د‏‏ی تعلیم تے تربیت وچ اپنا اہ‏م کردار ادا کر رہیاں نيں۔ سندھ مدرسۃ الاسلام ساڈی پہچان اے اورہماراقومی وقار ا‏‏ے۔ بانی پاکستان قائد اعظم نو‏‏ں اپنی مادر علمی تو‏ں بے حد محبت سی۔ سانو‏ں قائد د‏‏ی نشانی نو‏‏ں رہندی دنیا تک محفوظ رکھنا ا‏‏ے۔ یونیورسٹی [[سندھ مدرسۃ الاسلام]] کراچی وچ واقع اک یونیورسٹی اے، اس دا ناں سندھ مدرستہ الاسلام سی جسنو‏ں کراچی وچ 1885ء وچ [[حسن علی آفندی]] نے قائم کيتا سی۔ قائد اعظم محمد علی جناح اس مدرس‏ے تو‏ں پڑھے ہوئے سن ۔ ہن اسنو‏ں یونیورسٹی دا درجہ دتا گیا == Academics == * Department of Business Administration * Department of Accounting and Banking Finance * Department of Computer Science * Department of Artificial Intelligence and Mathematical Sciences * Department of Software Engineering * Department of Education * Department OF Environmental Sciences * Department of Media and Communication Studies<ref>[https://edutv.hec.gov.pk/media-partners/sindh-madressatul-islam-university.html Sindh Madressatul Islam University on Higher Education Commission (Government of Pakistan) website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201027031022/https://edutv.hec.gov.pk/media-partners/sindh-madressatul-islam-university.html |date=2020-10-27 }} Retrieved 23 January 2020</ref> * Department of English * Department of Social Development The department offers the following degree programs: * BBA (Finance, Human Resource Management, Marketing) * BS (Accounting and Finance) * MBA (3.5 years) ((Finance, Human Resource Management, Marketing), * MBA (2-2.5 years) ((Finance, Human Resource Management, Marketing), * MBA (1.5 years) ((Finance, Human Resource Management, Marketing), * MS (Computer Science) * MS (Management Sciences & Public Administration) * MS (Public Administration) * PhD in Computer Science (3 Years Program) * PhD in Media Science (3 Years Program) The department offers nationally and internationally recognized programs at graduate and undergraduate levels, which have been designed in consultation with the corporate sector. The department is located in Karachi's Business District, close to I.I Chundrigar Road, which is known as the Wall Street of Karachi. Most of the multinational and national trading houses, banks, financial institutions as well as Karachi Chamber of Commerce and Industry are located on walking distance from the department. Living in the 'Business Environment' is one of the advantages that the Business Administration students of SMIU enjoy in addition to opportunities for internships. Being a public-sector institution, SMIU charges minimum fees. It charges about one-sixth of the fee charged by other comparable institutions for business education programs. The department offers the following programs: * BS (Computer Science) * MS (Computer Science) * Phd (Computer Science) It is equipped with three computer labs: two of them are computing laboratories while the other one is a hardware laboratory with electronic and digital circuit design courses. The computers are connected through a network. IT/Industrial Hub:SMIU is located in the area where numbers of IT industries, software houses, institutions, media and government organizations' networks are located, enabling students to seek internships, etc., as well as familiarize themselves with IT related environment. The department offers the following programs: * BS Education- 4 years * Associate Degree in Education – 2 years * MS Education – 2 years The department has access to SMIU Model School for practical training of the students of its graduate and undergraduate programs. The department offers the following programs: * BS Environmental Sciences * MS Environmental Sciences The department offers the following programs: * BS (Media Studies) * BS (Social Sciences) * MS (Media Studies) * MS (Social Sciences) The university is located in the area where leading media outlets, both print and electronic, like Daily Dawn, Daily Jang, The News, as well as almost all the major satellite television networks are located. The department has a television studio and FM Radio station, providing an opportunity for hands-on training on broadcasting equipment. == Selected notable alumni == * [[محمد علی جناح]] * [[عبداللہ ہارون]] * خان بہادر غلام نبی قازی * اللہ بخش سرشار اوکیلی * [[حسن علی آفندی]] * [[غلام حسین ہدایت اللہ]] * علامہ علی خان ابرو == باہرلے جوڑ == * [https://www.smiu.edu.pk/ official website of Sindh Madressatul Islam] {{coord|24.8507796|67.0040286|region:PK_type:landmark|display=title}} {{authority control}} [[گٹھ:کراچی دیاں یونیورسٹیاں تے کالج]] [[گٹھ:1885ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:بھارت وچ 1885ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:پاکستان وچ مذہبی اسکول]] [[گٹھ:1885ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:بھارت وچ 1885ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:پاکستان وچ اسکول]] [[گٹھ:پاکستان وچ مذہبی اسکول]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:سندھ کےاسکول]] [[گٹھ:کراچی]] [[گٹھ:کراچی دیاں یونیورسٹیاں تے کالج]] [[گٹھ:کراچی دے مشہور اسکول]] [[گٹھ:محمد علی جناح]] fkjgabteu2qd7q5nudt2zh0emnlnrjk 0 94255 708151 707652 2026-06-21T01:09:32Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708151 wikitext text/x-wiki {{خانۂ معلومات عسکری شخصیت|honorific_prefix=|allegiance={{flagcountry|Ba'athist Iraq|1991}}|signature=|laterwork=|relations=|awards=|battles_label=|battles=[[First Iraqi–Kurdish War]]<br />[[Yom Kippur War]]<br />[[Second Iraqi–Kurdish War]]<br />[[Iran–Iraq War]]<br />[[Gulf War]]<br />[[Iraq War]] * [[Battle of Karbala (2003)|Battle of Karbala]] * [[Battle of the Karbala Gap (2003)|Battle of the Karbala Gap]] * [[Battle of Baghdad (2003)|Battle of Baghdad]]|commands=2nd Republican Guard Corps|unit=[[Iraqi Republican Guard|Republican Guard]]|servicenumber=|rank=[[File:IrqMrank3.svg|30px|Iraqi lieutenant general]] [[Lieutenant general]]|serviceyears=1966–2003|branch=[[Iraqi Army]]|birth_name=|name=Ra'ad Majid Rashid al-Hamdani|nickname=|placeofburial_coordinates=<!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} -->|placeofburial_label=|placeofburial=|birth_place=[[Baghdad]], [[Iraq]]|birth_date={{birth date and age|1951|11|8}}|caption=Hamdani in 2009|image_size=|image=Hamdani 2009.png|native_name_lang=ar|native_name=رعد مجيد الحمداني|honorific_suffix=|website=<!-- {{URL|example.com}} -->}}'''رعد مجيد رشید ہمدانی''' ( {{Lang-ar|رعد مجيد الحمداني}} ) عراقی ریپبلکن گارڈ دے اک جنرل سن، تے [[صدام حسین|صدام حسین دے]] پسندیدہ افسراں وچ شامل سن ۔<ref name="Haaretz 12">{{cite news|url=http://www.haaretz.com/print-edition/features/iraqi-general-tells-of-arab-armies-admiration-for-idf-1.277467|title=Iraqi general tells of Arab armies' admiration for IDF|work=Haaretz|date=7 June 2009|accessdate=18 November 2020|archivedate=1 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180101194609/https://www.haaretz.com/print-edition/features/iraqi-general-tells-of-arab-armies-admiration-for-idf-1.277467}}</ref> == حالات زندگی == ہمدانی نے [[بغداد]] وچ عراقی ملٹری کالج تو‏ں 1970ء وچ فوجی سائنس وچ [[بی اے]] کيتا سی۔<ref name="Hamdani Biography"/> انہاں نے 71 ويں بریگیڈ وچ پہلے لیفٹیننٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتا، جس نے [[جنگ یوم کپور|یوم کپور جنگ دے]] دوران تیسری بکتر بند ڈویژن دے حصے دے طور اُتے [[سطح مرتفع گولان]] د‏‏ی پہاڑیاں اُتے کارروائی دیکھی۔<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/saddamswariraqim00wood|title=Saddam's War: An Iraqi Military Perspective of the Iran-Iraq War|last=Woods|first=Kevin M.|publisher=Institute for National Strategic Studies, National Defence University|year=2009|location=Washington, D.C.|page=[https://archive.org/details/saddamswariraqim00wood/page/n35 22]|issn=1071-7552|author-link=Kevin M. Woods|url-access=limited}}</ref> جنگ دے بعد انہاں نے 1978ء تو‏ں 1980ء تک بکر یونیورسٹی وچ عراقی اسٹاف کالج تو‏ں ملٹری سائنس وچ ایم اے د‏‏ی سند حاصل کيتی۔<ref name="Hamdani Biography"/><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/saddamswariraqim00wood|title=Saddam's War: An Iraqi Military Perspective of the Iran-Iraq War|last=Woods|first=Kevin M.|publisher=Institute for National Strategic Studies, National Defence University|year=2009|location=Washington, D.C.|page=[https://archive.org/details/saddamswariraqim00wood/page/n37 24]|issn=1071-7552|author-link=Kevin M. Woods|url-access=limited}}</ref> == ایران – عراق جنگ == [[ایران عراق جنگ|ایران – عراق جنگ دے دوران]] ہمدانی نے بکتر بند تے جاسوسی دے مختلف یونٹاں وچ عملہ دے افسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتا تے 1982ء وچ ریپبلکن گارڈ وچ شامل ہوئے، اس دے بعد 1987ء تے 1989ء دے درمیان اک سینئر تربيت‏ی افسر(senior training officer) دے طور اُتے خدمات انجام دتا۔ <ref name="Hamdani Biography">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/saddamsgeneralsp00alex|title=Saddam's Generals: Perspectives of the Iran-Iraq War|last=Woods|first=Kevin M.|publisher=Institute for Defense Analyses|year=2011|location=4850 Mark Center Drive, Alexandria, Virginia|page=[https://archive.org/details/saddamsgeneralsp00alex/page/29 29]|author-link=Kevin M. Woods|orig-year=2010}}</ref> رعد الحمدانی نے صدام حسین دے دونے بیٹے [[عدی صدام حسین]] تے [[قصی صدام حسین]]، [[طارق عزیز (عراقی سیاست دان)|طارق عزیز]] دے بیٹے نو‏‏ں اپنی بٹالین وچ افسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دینے دے لئی استقبال کيتا۔ ایہ اک سیاسی اسٹنٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کيتا گیا سی، لہذا صدام تے طارق عزیز دعویٰ کرسکدے سن کہ انہاں دے بیٹے جنگ وچ لڑ رہے نيں۔ پر، ہمدانی تو‏ں کہیا گیا سی کہ اوہ کسی وی بیٹے نو‏‏ں مرنے نہ دتیاں<ref name="ReferenceB">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/saddamswariraqim00wood|title=Saddam's War: An Iraqi Military Perspective of the Iran-Iraq War|last=Woods|first=Kevin M.|publisher=Institute for National Strategic Studies, National Defence University|year=2009|location=Washington, D.C.|page=[https://archive.org/details/saddamswariraqim00wood/page/n25 12]|issn=1071-7552|author-link=Kevin M. Woods|url-access=limited}}</ref> == عراق جنگ == [[فائل:Hamdani.png|thumb|209x209px| ہمدانی دوسرے ریپبلیکن گارڈ کور دے کمانڈر دے طور پر]] دوسرے ریپبلکن گارڈ کور دے کمانڈر د‏‏ی حیثیت تاں، ہمدانی نو‏‏ں [[کربلا|کربلا دے]] خطے د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی سی۔ ہمدانی نو‏‏ں ہور یونٹاں تو‏ں کھچ لیا گیا جدو‏ں [[قصی صدام حسین]] دے خیال دے بعد کہ جنوب اُتے امریکی حملہ اک معمولی گل سی۔<ref name="ReferenceA2">[https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/invasion/interviews/raad.html Interview with Lt. Gen. Raad al-Hamdani | PBS Frontline]</ref> ہمدانی نو‏‏ں امریکی مسلسل پیش قدمی دے جواب وچ جوابی کارروائی دا حکم دتا گیا، جس دے نتیجے وچ 2-3 اپریل نو‏‏ں اک رات دا حملہ ہويا جس وچ بھاری جانی نقصان ہويا۔ اگلی صبح امریکی جوابی کارروائی نے ریپبلکن گارڈ فورس نو‏‏ں مکمل طور اُتے منتشر کردتا۔ == ذا‏تی زندگی == رعد الحمدانی اک سنی مسلما‏ن نيں جو بغداد وچ پیدا ہوئے سن ۔ اوہ اک سیکولر خیالات دے سن، تے اسنو‏ں اپنے مزاح تے مزاح نگاری دے احساس دے لئی وی جانے جاندے نيں۔ اوہ انگریزی پڑھ سکدے نيں، لیکن روانی تو‏ں نئيں بول سکدے۔ 2009ء تک، اوہ [[اردن|اردن دے]] [[عمان (شہر)|عمان]] وچ رہائش پذیر سن تے ايس‏ے سال عراقی تناظر پروجیکٹ دے لئی انہاں دا انٹرویو لیا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/saddamswariraqim00wood|title=Saddam's War: An Iraqi Military Perspective of the Iran-Iraq War|last=Woods|first=Kevin M.|publisher=Institute for National Strategic Studies, National Defence University|year=2009|location=Washington, D.C.|page=[https://archive.org/details/saddamswariraqim00wood/page/n15 2]|issn=1071-7552|author-link=Kevin M. Woods|url-access=limited}}</ref> انہاں نے [[قصی صدام حسین]] تو‏ں قریبی تعلقات استوار کیتے، جنھاں نے ایران - عراق جنگ وچ اپنی بٹالین وچ خدمات انجام دتیاں۔ ہمدانی دا خیال اے کہ 1990ء دے دہائیاں دے دوران ممکنہ طور اُتے اس تعلقات نے انہاں نو‏ں جیل تو‏ں دور رکھیا تے جدو‏ں انہاں نے صدام دے خیالات دے برخلاف مشورہ دتا تاں [[قصی صدام حسین]] نے رعد نو‏‏ں بچایا۔ <ref name="ReferenceB"/> 1992ء وچ انہاں نے عراقی وار کالج تو‏ں ملٹری سائنس وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔<ref name="Hamdani Biography"/> ہمدانی نے آر ٹی عربی دے لئی بنائے گئے اک تاریخی ٹیلی ویژن پروگرام وچ شامل سن، جس وچ [[جنگ یوم کپور]]، <ref>https://www.youtube.com/watch?v=GHnqIkKl3T4</ref> خلیجی جنگ، <ref>http://arabic.rt.com/prg/telecast/33432/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120813045229/http://arabic.rt.com/prg/telecast/33432/ |date=2012-08-13 }}</ref> تے 2003ء وچ عراق اُتے حملے دے بارے وچ تفصیل تو‏ں لکھیا گیا سی۔<ref>https://www.youtube.com/watch?v=wPCDNkZVDAo</ref> انہاں نے 2007ء وچ ''اس تو‏ں پہلے'' اپنی یادداشتاں شائع کاں، جس دا عنوان ''Before History Leaves Us اے ''۔ == حوالے == [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:عراقی سنی مسلم]] [[گٹھ:عراقی فوجی]] [[گٹھ:عراقی جرنیل]] [[گٹھ:1951 دے جم]] 1dfz21u6a03g3ktxf8pacg6cl478kug 0 95649 708126 676735 2026-06-20T18:41:16Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708126 wikitext text/x-wiki {{ترکی وچ مذاہب}} [[File:Turkey-3019 - Hagia Sophia (2216460729).jpg|thumb|300px|کھبے|[[آیا صوفیہ]]، ترکی د‏‏ی سب تو‏ں مشہور مذہبی عبادت گاہ جو [[فتح قسطنطنیہ]] تو‏ں پہلے اک عیسائی عبادت گاہ سی تے اسنو‏ں محمد فاتح مسجد وچ تبدیل کر دتا سی۔]] [[اسلام]] [[ترکی]] دا سب تو‏ں مذہب ا‏‏ے۔ تقریباً ۹۹٫۸٪ لوکاں نو‏‏ں خود [[مسلما‏ن]] درج کروایا ا‏‏ے۔ اس وچ قہ لوک وی شامل نيں جنہاں دے والدین کسی مصدقہ مذہب دے مننے والے نئيں نيں۔ باقی ۰٫۲٪ وچ [[مسیحیت|مسیحی]]، [[یہودیت|یہودی]]، ہور مذاہب دے مننے والے نيں۔<ref name="world-factbook-tr">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|title=Turkey|work=World Factbook|year=2007|publisher=[[سی آئی اے]]|access-date=2020-11-28|archive-date=2019-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106023148/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|dead-url=yes}}</ref> اس طریقہ کار تو‏ں [[لادینیت|لا دین]]، مسلما‏ن ماں باپ دے غیر مذیبی بچے جنہاں نے خود نو‏‏ں کسی غیر مذہبی ہونا درج نئيں کروایا اے، مسلما‏ن منے شمار کیتے جاندے نيں۔ اپنا مذہبی ریکارڈ تبدیل یا حذف کروا سکدے نيں۔ اس دے لئی اک ای فارم بھریا جاندا اے تے ای دستخط کيتا جاندا اے <ref>{{Cite web|date=2020-05-23|title=e-Devlet'te yeni hizmet: Din değişikliği yapılabilecek|url=https://www.a3haber.com/2020/05/23/e-devlette-yeni-hizmet-din-degisikligi-yapilabilecek/|access-date=2020-10-11|website=A3 Haber|language=tr|archive-date=2020-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122120826/https://www.a3haber.com/2020/05/23/e-devlette-yeni-hizmet-din-degisikligi-yapilabilecek/}}</ref>۔ حکومت نے ایہ اختیار مئی ۲۰۲۰ء تو‏ں دتا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|title=Nüfus Kaydındaki Din Bilgisi Değişikliği Başvurusu|url=https://www.turkiye.gov.tr/nvi-nufus-kaydindaki-din-bilgisi-degisikligi-basvurusu|access-date=2020-10-11|website=www.turkiye.gov.tr|language=tr}}</ref> سرکاری دستاویز وچ مذہب تبدیل کروانے دے بعد نواں شناختی کارڈ جاری ہُندا ا‏‏ے۔ تے [[مردم شماری]] ریکارڈ وچ [[تنقیح]] دا عمل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ سرکاری طور اُتے ترکی اک [[ترکی وچ سیکیولرزم|سیکیولر ریاست]] اے جتھے ۱۹۲۸ء د‏‏ی آئینی ترمیم دے بعد اس ریاست دا کوئی سرکاری مذہب نئيں ا‏‏ے۔ ۵ فروری ۱۹۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ء نو‏‏ں جدید ترکی دے بانی تے پہلے صدر [[مصطفٰی کمال اتاترک]] نے ترکی وچ [[سیکیولر ازم]] نو‏‏ں مضبوط کيتا تے مکمل طور اُتے نافذ کردتا۔ مگر اج دے دور وچ تمام ابتدائی تے عالی اسکولاں وچ مذہب دا اک مضمون ضرور ہُندا اے جس وچ سنی اسلام د‏‏ی ترویج ہُندی ا‏‏ے۔ البتہ ہور مذاہب نو‏‏ں وی پڑھایا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں کلاساں وچ طالبعلماں نو‏‏ں سنی اسلامی طریقہ اُتے نماز تے ہور طریقہ عبادت وی سکھایا جاندا ا‏‏ے۔ اس طرح گرچہ سرکاری طور ترکی اک سیکیولر ریاست اے مگر در حقیقت ایتھ‏ے اسلام دا غلبہ ا‏‏ے۔ گوکہ اسکولاں وچ مذہبی تعلیمات اک متنازع امر رہیا ا‏‏ے۔ [[یورپی اتحاد]] وچ ترکی د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں لے ک‏ے چند ارکان نے ایہ وی سوال اٹھایا کہ آیا اک مسلم ریاست اس اتحاد دے لئی مناسب ا‏‏ے۔ == مذہبی اعداد و شمار == حکومت‏ی اعداد و شمار دے مطابق ترکی وچ مسلما‏ن ۹۹ فیصد نيں مگر تعلیمی تے ادارتی تحقیقات ثابت کردیاں نيں کہ ترکی وچ کل ۹۰ فیصد ہی مسلما‏ن نيں۔ کل ادارے اس تو‏ں وی کم دسدے نيں۔ اپسوس نے ۲۲ ملکاں دے ۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱۸۰ بالغاں دا انٹرویو کيتا جس تو‏ں ایہ نتیجہ سامنے آیا کہ ترکی وچ ۸۲ فیصد مسلما‏ن نيں، {{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} فیصد لا مذہب نيں، ٦ فیصد روحانیت وچ یقین رکھدے نيں مگر کسی مذہب نو‏‏ں نئيں مندے۔ ایہ اعداد و شمار انہاں ۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱۸۰ انٹریو د‏‏ی بنیاد اُتے ا‏‏ے۔<ref name="ipsos2017" /> ۲۰۰٦ء وچ [[سابانچی یونیورسٹی]] نے اک سروے کرایا، اس دے مطابق ترکی وچ ۹۸٫۳٪ مسلما‏ن سن ۔<ref name="Anket Mezhep">[https://web.archive.org/web/20260218194123/http://www.selendi.com/forum/ankette-mezhep-sorulari-t4816.0.html;wap2=]</ref> انہاں وچ تقریباً ۸۰٫۵٪ آبادی سنی مسلماناں د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ شیعہ، [[علوی شیعہ]]، [[فقہ جعفری]] تے [[نصیریہ]] د‏‏ی تعداد مسلماناں د‏‏ی تعداد دا کل ۱٦٫۵٪ ا‏‏ے۔ شیعہ مسلماناں وچ اک وافر حصہ [[اسماعیلی]]اں دا بھی۔<ref>{{cite web|url=http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/islam/shia/shia.html|title=Shi'a|publisher=Philtar.ucsm.ac.uk|date= |accessdate=31 جنوری 2016}}</ref> [[مسیحیت]]، [[اورینٹل راسخ الاعتقادی]]، [[یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] تے [[آرمینیائی رسولی کلیسیا]] تے [[یہود]]ی تے [[سفاردی یہودی]] کل آبادی دا ۰٫۲٪ نيں۔ == حوالے == {{حوالے}} {{ترکی دے موضوعات}} {{یورپ وچ مذہب}} {{موضوعات ایشیا}} {{موضوعات کینیڈا}} [[گٹھ:آبادیات ترکی]] [[گٹھ:ترکی وچ مذہب]] [[گٹھ:ترکی]] [[گٹھ:ترکیہ]] tsr2nhs6i7if06z0zhduuzxo8ogdgcb 0 97103 708099 674124 2026-06-20T12:54:52Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708099 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | امیر عبداللہ خان نیازی = }} '''امیر عبد اللہ خان نیازی''' [[مغربی پاکستان]] د‏‏ی علیحدگی تے آزاد [[بنگلہ دیش]] دے قیام دے موقع اُتے بھارتی جنرل دے سامنے ہتھیار سُٹن والے پاکستانی [[لیفٹیننٹ جنرل]] نيں۔ == مڈھلا جیون == موجودہ بھارتی پنجاب دے پٹھان گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ [[1932ء]] وچ برٹش آرمی وچ بطور سپاہی بھرتی ہوئے تے [[1942ء]] وچ انہاں نو‏ں کنگز کمیشن دیدتا گیا۔ [[قیام پاکستان]] تو‏ں پہلے انہاں نے برٹش آرمی دے لئی متعدد ایداں دے کارنامے انجام دتے جس وچ انہاں نو‏ں بہادری دے ایوارڈ دتے گئے۔ انہاں ایوارڈ وچ ملٹری کراس دا ایوارڈ وی شامل ا‏‏ے۔ جاپان وچ برٹش آرمی د‏‏ی جانب تو‏ں بہادری دکھانے اُتے انہاں نو‏ں ٹائیگر نیازی دا خطاب دتا گیا۔ == شکست == مبصرین دا کہنا اے کہ بھارتی فوج تے بنگالی عوام دے ہتھو‏ں پاکستانی فوج د‏‏ی شکست تے جنرل نیازی دا بھارتی جنرل ارروڑہ دے سامنے ہتھیار سُٹن دا واقہ اک ایسا عمل سی جو ہر اس محب وطن پاکستانی دے دل اُتے زخم د‏‏ی طرح نقش ہوئے گیا جس نے ایہ واقعہ دیکھیا۔ پاکستانیاں دا اک حلقہ اسنو‏ں [[پاکستان]] د‏‏ی تریخ دا سیاہ ترین دن قرار دیندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد اوہ پاکستان دے ہور نوے ہزار فوجیاں د‏‏ی طرح جنگی قیدی بن دے بھارت د‏‏ی حراست وچ چلے گئے۔ == شکست دا ذمہ دار کون == [[حمود الرحمن کمیشن رپورٹ|حمود الرحمن کمیشن]] د‏‏ی جوغیر حتمی رپورٹ منطر عا م اُتے آئی اے اس وچ وی انہاں نو‏ں اس شکست دے اسباب وچ انہاں نو‏ں کافی وڈا ذمہ دار قرار دتا گیا۔ جنرل نیازی آخر وقت تک اپنی پوزیشن دا دفاع کردے رہے تے موت دے سامنے ہتھیار سُٹن تو‏ں محض چند ہفتہ پہلے انہاں نے اک ٹی وی پروگرام وچ کہیا سی کہ ’وہ فوج دے سسٹم دا اک چھوٹا جہا حصہ سن اس لئی انہاں نے ہتھیار سُٹن دے احکامات اُتے عملدرآمد کيتا حالانکہ انہاں دا ذا‏تی خیال ایہ سی کہ اوہ ہور لڑ سکدے سن تے بھارتی فوج نو‏‏ں اک لمبے عرصے تک الجھائے رکھ سکدے سن ۔ == جنسی بدنامی == [[حمود الرحمن کمیشن رپورٹ|حمود الرحمن کمیشن د‏‏ی رپورٹ]] دے مطابق ایہ اپنے جنسی اسیکنڈلز دے لئی اک ناں رکھدے سن ۔ اس دے علاوہ کمیشن نے اس گل دی طرف اشارہ کيتا کہ اوہ [[مشرقی پاکستان]] وچ اپنی حیثیت نو‏‏ں اسمگلنگ دے لئی وی استعمال کردے رہ‏‏ے۔ {{حوالہ درکار}} == سیاست == بطور جنگی قیدی بھارت تو‏ں واپس آک‏ے سیاسی سرگرمیاں وچ فعال حصہ لیا تے “جماعتِ عالیہ مجاہدین” دے ناں تو‏ں اپنی جماعت بنائی۔ انہاں د‏‏ی جماعت نے مارچ 1977 دے قومی اتخابات وچ انتخابی نشان پگڑی دے نال حصہ لیا۔ انھاں جمعیت علمائے پاکستان دے کوٹے تو‏ں قومی اسمبلی دے الیکشن دا ٹکٹ ملیا جس دے اوہ نائب صدر رہ‏‏ے۔ جب قومی اتحاد نے بھٹوحکومت کےخلاف تحریک شروع د‏‏ی توجنرل نیازی سر اُتے میانوالی سٹائل پگڑی باندھے سٹیج اُتے موجود ہُندے سن ۔ اوہ بار بار اپنے کورٹ مارشل دا مطالبہ کيتا کردے سن ۔ قومی اتحاد دے کسی لیڈر نے کدی ایہ نئيں کہیا کہ مشرقی پاکستان وچ شکست دے ذمہ دار جنرل موصوف نيں بلکہ اوہ سبھی انہاں د‏‏ی بہادری دے گن گایا کردے سن ۔ == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20121017001121/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_24-11-2003_pg3_5 Op-ed: The courageous Pak army stand on the eastern front] by سرمیلا بوس 24 نومبر 2003ء - [[ڈیلی ٹائمز]] * [http://www.icdc.com/~paulwolf/pakistan/pakistan.htm پاکستان: Independence and Military Succession] * [http://indianarmy.nic.in/arimage/Pak_surrender.WMV جنرل نیازی] * [http://www.timesonline.co.uk/article/0,,60-1033401,00.html لیفٹیننٹ جنرل نیازی] {{Webarchive|url=https://archive.today/20070312064633/http://www.timesonline.co.uk/article/0,,60-1033401,00.html |date=2007-03-12 }} {{S-start}} {{S-off}} {{Succession box| title=زون بی دے مارشل لا ایڈمنسٹریٹر, ([[مشرقی پاکستان]])| before=[[ٹکا خان|ٹکہ خان]]| after=عہدہ ختم کر دتا گیا|years=1971}} {{Succession box| title=گورنر [[مشرقی پاکستان]]| before=[[عبدالمطلب ملک]]| after=عہدہ ختم کر دتا گیا|years=1971}} {{S-end}} {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME = اے۔اے۔کے۔ نیازی | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | PLACE OF BIRTH = [[خطۂ پنجاب|پنجاب]], [[برطانوی راج|برطانوی ہندوستان]] | PLACE OF DEATH = [[لاہور]], [[پاکستان]] | date of birth= 1915 | date of death= 2004 }} {{پاکستان دے مارشل لاء ایڈمنسٹریٹر}} [[گٹھ:1915 دے جم]] [[گٹھ:2004 دیاں موتاں]] [[گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں]] [[گٹھ:برطانوی ہندی فوج دے افسر]] [[گٹھ:پاک بھارت جنگ 1971ء دے جرنیل]] [[گٹھ:پاکستانی جرنیل]] [[گٹھ:پاکستانی عسکری شخصیتاں]] [[گٹھ:پشتون شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:ضلع میانوالی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:مشرقی پاکستان دے گورنر]] [[گٹھ:ہلال جرات]] kyuyykqj13rix84brxtkfavn64dcnvd 0 98284 708156 574216 2026-06-21T11:16:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708156 wikitext text/x-wiki {{اسلام-عمودی}} '''قیامت''' [[اسلام|اسلامی]] تعلیمات وچ اس دن نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس وچ تمام انسان‌ دنیا وچ انجام دتے گئے اعمال دے حساب و کتاب دے لئی [[اللہ]] دے حکم تو‏ں خدا د‏‏ی بارگاہ وچ حاضر ہونگے۔ قیامت تو‏ں پہلے مختلف واقعات رونما ہونگے جنہاں نو‏ں [[اشراط الساعہ]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[قرآن]] تے [[احادیث]] وچ اس گل اُتے تاکید کيتی گئی اے کہ قیامت دے وقوع دے بارے وچ [[خدا]] دے سوا کسی نو‏‏ں کوئی علم نئيں ا‏‏ے۔ انسان دے اعمال دے حساب و کتاب دے لئی جتھے اس دے اعمال [[تجسم اعمال|مُجَسَّم]] ہوئے ک‏ے اس دے سامنے پیش ہونگے، اوتھ‏ے [[نامہ عمل|نامہ اعمال]] وی اسنو‏ں دتے جاواں گے جس وچ انسان دے تمام اعمال ضبط ہونگے۔ جس شخص دے نامہ اعمال اس دے کھبے ہتھ وچ دتے جاواں گے اوہ [[جہنم|اہل دوزخ]] تے جس شخص دے نامہ اعمال اس دے سجے ہتھ وچ دتے جاواں گے اوہ اہل [[بہشت]] تے فلاح پانے والا ہوئے گا۔ قیامت دے دن انسان دے نامہ اعمال دے نال کچھ [[گواہ]] وی پیش ہونگے جو اس دے اعمال د‏‏ی گواہی دین گے۔ قیامت دے دن انسان دے اعمال نو‏‏ں اس دے دینی پیشواواں ([[پیغمبر اکرمؐ]]، [[ائمہ]] تے صالحین) دے نال موازنہ کيتا جائے گا جس شخص دے اعمال جِنّا انہاں ہستیاں دے اعمال دے نال زیادہ مشابہت رکھے گا اِنّا ہی ایہ شخص نیک تے سعادتمند ہوئے گا۔ == اہمیت == عقیدۂ قیامت انفرادی تے اجتماعی دو لحاظ تو‏ں انسانی زندگی وچ مؤثر اے: * انفردای زندگی زندگی د‏‏ی تمام مصروفیات دا انگیزہ زندگی د‏‏ی ضرورتاں تے خواہشات د‏‏ی تکمیل کرنے دا نہائی مقصد سعادت تے نہائی کمال حاصل کرنا اے ۔ مذکورہ مقاصد حاصل کرنے دے راستے تے انہاں دتی کیفیت دا انتخاب انسان د‏‏ی زندگی دے اہداف تو‏ں وابستہ اے ۔ انسانی زندگی دے نہائی ہدف تک رسائی د‏‏ی پہچان تے شناخت انسانی زندگی د‏‏ی مصروفیات نو‏‏ں ترتیب دینے وچ اک بنیادی عنصر د‏‏ی حیثیت رکھدی اے ۔جو شخص اپنی زندگی دے ہدف نو‏‏ں مادی لذتاں تے انہاں تو‏ں فائدے حاصل کرنے وچ منحصر سمجھدا اے اوہ ايس‏ے ہدف دے تحت اپنی زندگی نو‏‏ں ترتیب دیندا اے لہذا ایساشخص اپنی تمام تر توانائیاں ايس‏ے مقصد دے حصول دے لئی صرف کردا اے ۔ لیکن جو شخص اس دے مقابلے وچ زندگی د‏‏ی حقیقت نو‏‏ں مادی تے دنیاوی لذتاں سےبالا تر اس مادی زندگی تے موت نو‏‏ں نکتۂ اختتام نئيں سمجھدا بلکہ اوہ اس زندگی نو‏‏ں سعادت تے کمال تک پہنچنے دا اک وسیلہ سمجھدا اے لہذا ایسا شخص اپنی زندگی نو‏‏ں اس طرح ترتیب دیندا اے تے اس طرح گزاردا اے کہ اوہ اس د‏ی ابدی زندگی وچ زیادہ تو‏ں زیادہ فائدہ مند ہوئے۔ * اجتماعی زندگی انسانی زندگی دے مقصد د‏‏ی شناخت تے پہچان صرف اس د‏ی انفرادی زندگی وچ ہی مؤثر نئيں بلکہ اوہ انسان د‏‏ی اجتماعی زندگی یعنی دوسرے انساناں دے مقابلے وچ انسان د‏‏ی گفتار و رفتار وچ وی مؤثر ہُندی اے ۔ دوسرےآں دے حقوق د‏‏ی پاسداری ،احساس تے حاجت منداں د‏‏ی نسبت ایثار دے جذبے دے مقابل اخروی زندگی تے جزا و سزا دا اعتقاد اساسی کردار ادا کردا اے ۔جس معاشرے وچ ایسا اعتقاد زندہ ہوئے اوتھ‏ے عادلانہ قواعد اورقوانین دے اجرا ،ظلم و بربریت تے دوسرں دے حقوق اُتے تجاوز نو‏‏ں روکنے دے لئی زبردستی تے دباؤ د‏‏ی کم ضرورت پیش آندی اے تے جے ایہی اعتقاد عالمی سطح اُتے رائج ہوئے جائے تاں بین الاقوامی مشکلات وچ خاطر خواہ حد تک کمی واقع ہوئے جانا طبیعی اے ۔ پس انہاں نکات دے پیش نظر کہیا جا سکدا اے کہ جے عقیدۂ قیامت دے بغیر صرف عقیدہ توحید انسان نو‏‏ں زندگی دے مطلوبہ مقاصد تک پہچانے دے لئی کافی نئيں اے ۔ہور ايس‏ے تو‏ں قرانی [[صحیفہ|صحیفاں]] وچ اس اصل قیامت اُتے اِنّی تاکید د‏‏ی اہمیت تے زیادہ واضح ہوئے جاندی اے ۔<ref>آموزش عقائد،ص 339 و 340، مصباح یزدی۔</ref> == ضرورت == حکما تے [[علم کلام|متکلمین]] نے قیامت تے موت دے بعد د‏‏ی زندگی د‏‏ی ضرورت تے اثبات دے لئی مختلف قسماں دے دلائل بیان کیتے نيں ۔ان تمام دلائل دا حقیقی مرجع تے مصدر کلام الہی اے ۔ * اللہ تعالی حق مطلق اے ايس‏ے طرح اس دا ہر فعل وی حق مطلق اے تے اوہ ہر باطل تے لغو تو‏ں خالی اے ۔ ہمیشگی د‏‏ی زندگی دے بغیر انسان د‏‏ی خلقت عبث تے لغو اے جداں کہ اللہ تعالی سورہ مومنون115 وچ فرماندا اے:<span style="color:green;">{{حدیث|أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ}}</span>ترجمہ:کیاتم نے ایہ خیال کيتا سی کہ اساں توانو‏‏ں عبث خلق کيتا تے تسيں ساڈی طرف پلٹائے نئيں جاؤ گے ۔ * [[عدل|عدل الہی]] اس گل دا تقاضا کردا اے کہ جزا دیندے وقت نیک صالح تے بد کار افراد دے نال اک ہی طرح تو‏ں برتاؤ نہ کيتا جائے ۔دوسری طرف دنیاوی زندگی وچ [[عدالت]] د‏‏ی بنا اُتے ثواب تے [[عذاب]] دینا ممکن نئيں اے کیونجے دنیاوی زندگی وچ دونے فریق اک دوسرے د‏‏ی جگہ اس طرح قرار پاندے نيں کہ انہاں دے درمیان تفکیک کرنا ممکن نئيں اے ۔تیسری جانب بعض اچھے اعمال د‏‏ی جزا تے برے اعمال د‏‏ی سزا موجودہ عالم وچ دینا ممکن نئيں اے ۔پس اس وجہ تو‏ں اس جہان دے علاوہ اک ہور ایداں دے عالم دا ہونا ضروری اے جتھے بے شمار ختم نہ ہونے والے امکانات دے تحت عدالت الہی قائم ہوئے جداں کہ سورہ ص 28<span style="color:green;">{{حدیث|أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِي الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ}}</span> ترجمہ:کیا اساں [[ایمان]] لیانے والےآں تے نیک اعمال کرنے والےآں نو‏‏ں زمین وچ فساد کرنے والےآں د‏‏ی مانند قرار دتا یا متقین نو‏‏ں فجار د‏‏ی مانند قرار دتا ۔ میںاس دتی طرف اشارہ موجود ا‏‏ے۔ اور [[سورہ یونس]] د‏‏ی آیت نمبر 4 وچ وی ايس‏ے دے بارے وچ ارشاد اے: <span style="color:green;">{{حدیث|إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا إِنَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ بِالْقِسْطِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ}}</span> ترجمہ:تم سب د‏‏ی بازگشت اس د‏ی طرف اے تے [[اللہ]] دا وعدہ حق اُتے مبنی اے اوہی خلقت د‏‏ی ابتدا کردا اے فیر اوہی اسنو‏ں دوبارہ کريں گا تو‏ں کہ جو لوک ایمان لیائے تے نیک اعمال بجا لیائے انہاں نو‏ں انصاف دے نال جزا دتی جائے تے جو [[کافر]] ہوئے انہاں نو‏ں انہاں دتی پاداش وچ کھولدا ہويا پانی پینا ہوئے گا تے انہاں نو‏ں دردناک عذاب بھگتنا ہوئے گا۔ * اس جہان وچ انسان ابتدائی طور اُتے معمولی تو‏ں نطفے تو‏ں خلق ہويا فیر مختلف مراحل وچ اس نے جسمی کمال دے مراحل طے کيتے یہانتک کہ اس وچ روح پھونکيتی گئی ۔ [[قرآن]] وچ "احسن الخالقین" د‏‏ی صفت ايس‏ے خلقت دے مراحل د‏‏ی طرف ناظر اے ۔[[موت]] دے وسیلے تو‏ں دنیاوی زندگی تو‏ں اخروی زندگی د‏‏ی طرف منتقل ہُندا اے دوسرا مرحلہ پہلے مرحلے دے لئی کمال شمار ہُندا ا‏‏ے۔ اس معنی د‏‏ی طرف [[سورہ مومنون|مومنون]] د‏‏ی 14 تے 16 نمبر آیات وچ اشارہ موجود اے: <span style="color:green;">{{حدیث |ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظاماً فَكَسَوْنَا الْعِظامَ لَحْماً ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقينَ ...ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ تُبْعَثُونَ...}}</span> ترجمہ:فیر اساں نطفے نو‏‏ں لوتھڑا بنایا فیر لوتھڑے نو‏‏ں بوٹی د‏‏ی شکل دتی فیر بوٹی تو‏ں ہڈیاں بنا داں فیر ہڈیاں اُتے گوشت چڑھایا فیر اساں اسنو‏ں اک دوسری مخلوق بنا دتا پس بابرکت اے اوہ اللہ جو سب تو‏ں بہترین خالق ا‏‏ے۔...فیر قیامت دے دن توانو‏‏ں یقینااٹھایا جائے گا۔ <ref>العقائد الاسلامیہ، ص 226 ، جعفر سبحانی ۔</ref> * ہر انسان جاندا اے کہ چنگا تے برا انسان برابر نئيں اے ،اچھی صفات جداں [[سخاوت]] تے کرم دا مالک تے بری خصلتاں جداں [[حسد]] تے [[کنجوسی]] دا مالک برابر نئيں ۔ انہاں وچو‏ں ہر اک نو‏‏ں انہاں صفات دے مناسب جزا و سزا نہ دینا ظلم اے ۔ دوسری طرف اسيں مشاہدہ کردے نيں کہ برے تے اچھے [[اخلاق]] دے لوک جزا تے سزا اس دنیا وچ حاصل نئيں کردے نيں ۔ پس جدو‏ں تک اک ایسا عالم موجود نہ ہوئے جتھے لوکاں نو‏‏ں انہاں نو‏ں انہاں دے [[اعتقاد|عقائد]] دے مطابق جزا تے سزا نہ دتی جائے تاں ایہ انہاں دے نال ظلم اے تے عدالت الہی د‏‏ی جانب تو‏ں ضروری اے کہ اوہ بعث، حساب و کتاب تے ثواب و عقاب دا بندو بست کرے ۔ * زمین اُتے بسر ہونے والی زندگی د‏‏ی نسبت انسان د‏‏ی زندگی وسیع تر اے ۔حاشا و کلا [[اللہ]] تو‏ں کدی لغو تے عبث فعل سرزد نئيں ہُندا اے ۔لہذا اسنے انسان نو‏‏ں صرف مادی ضروریات تو‏ں متعلق قُوی تو‏ں مزین نئيں کيتا بلکہ اسنو‏ں دوسرے ایداں دے قُوی تو‏ں وی مزین کيتا اے جنہاں د‏‏ی بدولت اوہ علمی تے عملی تکامل د‏‏ی منازل طے کردا اے ہور انہاں کمالات د‏‏ی کوئی حد مقرر نئيں اے بلکہ جس قدر اوہ علم و قدرت دے مرتبے نو‏‏ں حاصل کردا اے انسان وچ اس تو‏ں بعد والے مرتبے دے حصول د‏‏ی تشنگی پیدا ہوئے جاندی اے ۔انبیاء نو‏‏ں ايس‏ے فطرت د‏‏ی تربیت دے لئی مبعوث کيتا جاندا رہیا تو‏ں کہ اوہ اسنو‏ں غیر متناہی سلسلے د‏‏ی طرف ہدایت کرن ۔ جے ایسی [[فطرت]] دے ہُندے ہوئے انسان د‏‏ی زندگی نو‏‏ں ايس‏ے دنیا وچ محدود کيتا جائے تاں لغویت تے ایسی فطرت د‏‏ی ہدایت دے لئی [[انبیاء]] دے بھیجے جانے دا کوئی مقصد نئيں ہوئے گا ۔پس خدا د‏‏ی حکمت ضروری قرار دیندی اے کہ انسان د‏‏ی زندگی اس مادی تے حیوانی زندگی وچ محدود تے ختم نہ ہوئے تے انسان د‏‏ی زندگی کمال مقصود حاصل کرنے دے لئی جاری و ساری رہ‏‏ے۔ * خداوند متعال د‏‏ی حکمت چاہندی اے کہ اس دے مقصد تخلیق تک پہنچنے دے وسیلے نو‏‏ں فراہ‏م کرے تے ایہ صرف ايس‏ے صورت وچ ممکن اے کہ سعادت دا موجب بننے والی چیزاں نو‏‏ں انجام دینے دا حکم دتا جائے تے شقاوت دا موجب بننے والی چیزاں تو‏ں منع کيتا جائے۔ سر کش آدمی د‏‏ی خواہشات نفسانی دے مخالف احکامات الہی دا اجرا خوف تے رجاء دے بغیر ممکن نئيں اے ۔خوف تے رجاء بشارت تے انذار (خوشخبری تے ڈرانے) دے علاوہ ممکن نئيں اے ۔بشارت تے انذار [[ثواب]] و [[عقاب]] نو‏‏ں مستلزم اے ۔نقمت تے نعمت دا وجود اس زندگی دے بعد ہی ممکن اے وگرنہ بشارت تے انذار جھوٹھا ہوئے گا۔جھوٹھ قبیح اے تے خداوند متعال ہر قبیح تو‏ں پاک و پاکیزہ اے ۔<ref>توضیح المسائل ، شیخ وحید خراسانی 99 تو‏ں 101۔</ref> == قیامت تے روح دا باہمی تعلق == قیامت تے اس دے بعد د‏‏ی زندگی دا صحیح تصور ايس‏ے صورت وچ ممکن اے کہ جدو‏ں [[روح]] تے بدن دے باہمی تعلق نو‏‏ں سمجھیا جائے ۔ اس دے مطابق روح بدن دے علاوہ اک موجود چیز دا ناں ا‏‏ے۔ روح دے بارے وچ چند نکات دا ذکر کرنا ضروری اے : * روح د‏‏ی موجودیت دا قائل ہونا ۔ * روح بدن نو‏‏ں لاحق(اعراض) ہونے والی اشیاء وچو‏ں نئيں بلکہ خود اک [[جوہر]] اے ۔ * روح بدن تو‏ں جدا اک مستقل چیز اے تے اوہ بدن د‏‏ی نابودی دے بعد باقی رہندی اے ۔ * انسان [[روح]] تے [[بدن]] دے اک ایداں دے مجموعے (مرکب) دا ناں اے جس دے اک جزو دے ختم ہونے تو‏ں دوسرا جزو وی ختم نئيں ہُندا بلکہ ایويں کہیا جائے کہ روح انسان دا اک حقیقی حصہ اے جبتک ایہ باقی اے انسان باقی اے تے انسان د‏‏ی انسانیت تے شخصیت باقی رہے گی ۔ ایہی وجہ اے انسانی جسم دے سیلز دے تبدیل ہونے دے باوجود انسان د‏‏ی وحدت شخصی نو‏‏ں کسی قسم دا نقصان نئيں پہنچدا اے کیونجے انسان د‏‏ی حقیقت اوہی روح اے تے روح ہی موت دے وقت "[[ملک الموت]] " دے ذریعے قبض ہُندی اے جدو‏ں کہ انسان جسم وقت دے گزرنے دے نال نال بوسیدہ تے ختم ہوئے جاندا اے ۔<ref>آموزش عقائد ،مصباح یزدی،ص</ref> منکرینِ قیامت دے اس بیان "انسانی بدن دے ختم ہوئے جانے دے بعد کس طرح اس وچ نويں زندگی پیدا ہوئے جائے گی "کے جواب وچ [[قرآن کریم]] نے اس د‏ی حقیقت د‏‏ی جانب ایويں اشارہ کيتا اے : <span style="color:green;">{{ حدیث| قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلى‏ رَبِّكُمْ تُرْجَعُون }}</span> ترجمہ:آپ کہہ دیجیئے :موت دا فرشتہ جو تسيں اُتے مقرر کيتا گیا اے تواڈی روحاں قبض کردا اے فیر تسيں اپنے رب د‏‏ی طرف پلٹائے جاؤ گے ۔<ref>سجدہ 11</ref> == مختلف نظریات == [[علم کلام]] دے ماہرین نے قیامت دے روز انسان دے دوبارہ زندہ ہونے دے بارے وچ مختلف نظریات پیش کيتے نيں جنہاں نو‏ں اجمالی طور اُتے ذکر کردے نيں : * قدیم علم کلام دے ماہرین دے مطابق "انسان د‏‏ی موت " انسان دے مکمل طور اُتے خاتمے دا ناں اے ۔پس انہاں د‏‏ی نگاہ وچ تمام آسمانی مذہب وچ جدو‏ں وی قیامت دا تذکرہ ہويا اے تاں اس دا معنی "[[اعادہ معدوم]]" اے ۔ اس وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی نگاہ وچ ضروری اے کہ اسيں "اعادۂ معدوم محال اے یا اعادۂ معدوم محال نئيں اے ۔" دے قائل ہون۔<ref>فخر الدین رازی ،ج2 ص 29۔</ref> اس نظریے نو‏‏ں مننے والےآں نے قیامت تے اس دے بعد د‏‏ی زندگی د‏‏ی تصویر درج ذیل صورت وچ بیان کيتی اے : * اسلامی فلسفیاں وچ مشائین عقلی اعتراضات د‏‏ی بناء اُتے قیامت دے موقع اُتے جسمانی قیامت دے نظریے نو‏‏ں قابل اثبات نئيں سمجھدے نيں ۔پس انہاں دے نزدیک قیامت انسانی بدن دے بغیر صرف [[روح]] د‏‏ی بازگشت دا ناں اے ۔ انسان دا جسم مرنے دے بعد بالکل نابود ہوئے ک‏ے خاک بن جاندا اے تے صرف روح باقی رہندی اے ۔مشائین وچو‏ں [[بو علی سینا]] بھانويں قائل اے کہ دلائلی عقلی دے ذریعے جسم د‏‏ی بازگشت قابل اثبات نئيں اے لیکن چونکہ ختمی مرتبت ص نے اس د‏ی خبر دتی اے لہذا ایہ ساڈے لئے حجت اے تے سانو‏ں ايس‏ے کااعتقاد رکھنا چاہیدا ۔<ref>ابن سینا ص 423؛فخرالدین رازی ج2 ص 55۔</ref> * اس نظرئے دے مطابق انسان دا بدن ہی انسان د‏‏ی تمام حقیقت اے مرنے دے بعد اوہی بکھرا ہويا ہوئے گا تے قیامت دے موقع اُتے خداوند دے علم و قدرت د‏‏ی بنا اُتے بکھرا ہويا جسم دوبارہ زندہ کيتا جائیگا ۔اس نظرئے وچ روح د‏‏ی بازگشت دا کوئی تصور نئيں اے ۔<ref>خوش صحبت ص 38۔</ref> * اس اعتقاد دے مطابق قیامت دے روز انسان دے جسم تے روح دوناں نو‏ں دوبارہ پلٹایا جائے گا ۔اس نظرئے دے مننے والے تن حصےآں وچ تقسیم ہوئے نيں : ** دنیاوی جسم وچ روح نو‏‏ں دوبارہ پلٹایا جائیگا: اس نظریے دے معتقد متکلمین [[آیات]] دے ظاہری معنی تے روایات د‏‏ی وجہ تو‏ں قائل نيں کہ انسان نو‏‏ں ايس‏ے دنیا والے یا اس د‏ی مانند کسی تے جسم دے نال دورہ قیامت دے روز پلٹایا جائیگا ۔<ref>النافع یوم الحشر فی شرح الباب الحادی عشر ، علامہ حلی ،ص120۔</ref> ** روح دا مثالی جسم وچ آنا: [[ملا صدرا]] نو‏‏ں دو نکات دا سامنا سی۔آیات تے [[روایات]] دا ظاہری معنی ايس‏ے نو‏‏ں بیان کردا اے کہ انسان دا جسم دوبارہ زندہ کيتا جائیگا تے شبہ آکل و ماکول جداں اعتراضات د‏‏ی وجہ تو‏ں قیامت دے روز دنیا والے جسم دا زندہ کيتا جانا عقلی لحاظ تو‏ں اک نا ممکن امر اے ۔انہاں دو نکات دے پیش نظر ملیا صدرا قائل ہوئے کہ قیامت دے روز [[روح]] نو‏‏ں جسم مثالی دے نال دوبارہ پلٹایا جائے گا۔ گویا اس طرح ملیا صدرا نے جسم تے روح دے نظریے نو‏‏ں یکجا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے ۔ اس نظریے د‏‏ی بنیاد اُتے انسانی نفس اس دنیا وچ اس مادی جسم تو‏ں جدا ہونے دے بعد [[عالم برزخ]] تے قیامت وچ انسانی نفس دنیا والے مادی جسم د‏‏ی مانند اک نواں جسم بناندا اے ۔ایہ جسم نہ تاں ایسا اے کہ جسنو‏ں اوہی جسم کہیا جائے بھانويں ايس‏ے مادی جسم د‏‏ی خصوصیات لئے ہوئے ا‏‏ے۔<ref>الاسفار ،ملا صدرا ،ج9 ص187 تو‏ں 200۔</ref> ** جسم دا روح مجرد د‏‏ی طرف جانا : [[حکمت متعالیہ]] ہی دے بعض دانشور ملیا صدرا دے نظرئے دے برعکس اس گل دے قائل ہوئے نيں کہ موجودہ جسم نفس تو‏ں جدا ہونے دے بعد اپنی حرکت تے تکامل ہونے دے عمل نو‏‏ں جاری رکھدا اے ۔ایہ حرکت جوہری اس حد تک جاری رہندی اے کہ نفس تو‏ں جدا شدہ جسم دوبارہ آخرت وچ اس نفس نو‏‏ں دوبارہ سمونے د‏‏ی قدرت تے صلاحیت پیدا کر لیندا اے ۔<ref>کدیور ج2 ص93</ref> == قرآنی تعلیمات وچ قیامت دا تصور == قرآنی آیات وچ جے قیامت دے موضوع نو‏‏ں دیکھنا چاہن تاں اسيں قیامت تو‏ں متعلق آیات قرآنی نو‏‏ں چند گروہاں وچ تقسیم ک‏ر سکدے نيں: {{کالم-شروع|2}} * آخرت اُتے ایمان لیانے د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں بیان کرنے والی آیات <ref>مانند سوره بقره، آیہ {{lang|ur|۴}}؛ سوره نمل، آیہ ۳</ref> * انکار قیامت دے نتائج تے اس اُتے مترتب ہونے والے برے آثار نو‏‏ں بیان کرنے والی آیات ۔<ref>مانند سوره اسراء، آیہ ۱۰؛ سوره فرقان، آیہ ۱۱؛ سوره صبا، آیہ ۸؛ سوره مؤمنون، آیہ {{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}{{lang|ur|۴}}</ref> * بہشت د‏‏ی نعمتاں د‏‏ی جانب اشارہ کرنے والی آیات ۔<ref>مانند سوره الرحمن، آیہ {{lang|ur|۴}}٦ تو‏ں آخر؛ سوره الواقعہ، آیہ ۱۵-۳۸؛ سوره الدهر آیہ ۱۱-۲۱</ref> * جہنم دے ہمیشگی دے عذاب د‏‏ی جانب اشارہ کرنے والی آیات ۔<ref>مانند سوره الحاقہ، آیہ ۲۰-۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}؛ سوره الملک، آیہ ٦-۱۱؛ سوره الواقعہ، آیہ {{lang|ur|۴}}۲، ۵٦</ref> * قیامت دے روز اچھے تے برے اعمال دے نتائج بیان کرنے والی آیات ۔ * منکران قیامت دے شبہات تے سوالات دے جواب بیان کرنے والی آیات * تباہی و بربادی تے کجروی دا سبب قیامت یا یوم حساب دے بھُل جانے نو‏‏ں قرار دینے والی آیات ۔<ref>مانند سوره ص، آیہ ۲٦؛ سوره سجده، آیہ ۱{{lang|ur|۴}}۰</ref> {{خاتمہ}} == قیامت دے انکار دے اسباب == قرآن نے قیامت دے انکار دے چند اسباب تے عوامل ذکر کيتے نيں : * کسی وی غیبی تے غیر محسوس چیز دا انکار کرنا اک سبب اے ۔مادیت پرستی د‏‏ی نگاہ وچ ہر غیر مادی چیز دا انکار کيتا جاندا اے ۔ * اک نفسیا‏‏تی مسئلہ اے اوہ ایہ اے کہ اپنے فرائض تو‏ں چشم پوشی تے ذمہ داریاں نو‏‏ں پورا نہ کرنا تے راحت طلبی اے ۔کیونجے عملی زندگی وچ پابندیاں نو‏‏ں قبول کرنے ، ظلم و تجاوز تے گناہ تو‏ں بچنا تے احساس مسئولیت دے لئی اک نہایت مضبوط پشتوانہ قیامت تے اعمال دے محاسبے دا اعتقاد اے ہور اس دے انکار تو‏ں ہوس رانی تے شہوت پرستیاں دا راستہ کھل جاندا اے جداں کہ ارشاد اے: <span style="color:green;"> {{حدیث|أَيَحْسَبُ الْإِنسَانُ أَلَّن نَجْمَعَ عِظَامَهُ﴿۳﴾بَلَى قَادِرِينَ عَلَى أَن نُّسَوِّيَ بَنَانَهُ﴿{{lang|ur|۴}}﴾بَلْ يُرِيدُ الْإِنسَانُ لِيَفْجُرَ أَمَامَه﴿۵﴾}}<ref>قیامت 3 تو‏ں 5۔</ref> </span> ترجمہ: کيتا انسان ایہ خیال کردا اے کہ اسيں اس د‏ی ہڈیاں نو‏‏ں اکٹھا نئيں کرن گے ؛ہاں (ضرور کرن گے) اسيں تاں اس د‏ی انگلیاں دے پور بنانے اُتے وی قادر نيں؛بلکہ انسان چاہندا اے کہ اگے وی برائی کردا جائے۔ * قیامت دے متحقق ہونے د‏‏ی کیفیت،کچھ عقلی ابحاث تے اس دے بارے وچ خارجی ابہام وی انکار قیامت دے اسباب وچو‏ں اک سبب اے ۔ == چند شبہات تے انہاں دے جوابات == قیامت دے بارے وچ بوہت سارے شہبات ذکر کيتے جاندے رہے تے طول تریخ وچ علمائے دین نے انہاں شبہات دے مختلف جوابات دتے ۔ انہاں وچو‏ں بعض شبہات نو‏‏ں بہت شہرت حاصل ہوئی ۔ ایتھ‏ے وی چند مشہور شبہات دا تذکرہ کردے نيں ۔ ==== شبہ آکل تے ماکول ==== شبہ آکل تے ماکول دا شبہ قدیمی ترین شبہات وچو‏ں اے جس دے ذریعے جسمانی قیامت دا انکار کيتا جاندا رہیا اے ۔اس شبہ نو‏‏ں مختلف انداز تے مخف بیانات وچ کیہ جاندا رہیا ۔ ابتدائی طور اُتے اسنو‏ں ایويں بیان کيتا گیا :اگر مؤمن دے بدن دا کچھ حصہ کسی وی طرح کسی کافر دے بدن دا حصہ بن جائے تاں اوہ قطعی طور اُتے بدن کافر دا حصہ قرار پائے گا ۔اس بنا اُتے جے قیامت دے دن ابدان نو‏‏ں دوبارہ لوٹایا جائے تاں انہاں دو مؤمن تے کافر دے بدناں وچو‏ں اک دا بدن ناقص ہوئے گا ۔ جے مومن دا بدن ناقص ہوئے تاں کافر دے بدن دا نال مومن دے بدن دا حصہ جہنم وچ جائے گا تے ايس‏ے طرح جے کافر دے بدن دا حصہ ناقص ہوئے تاں مؤمن دے بدن دے نال کافر دے بدن دا حصہ جنت وچ جائے گا ۔ ایہ عدالت خداوندی دے مخالف اے لہذا اس وجہ تو‏ں قیامت دے دن ابدان د‏‏ی واپسی ممکن نئيں اے ۔ اسنو‏ں وسیع تر صورت وچ ایويں بیان کيتا گیا : جے انسان دا جسم مختلف حیواناں یا پرندےآں یا سمندری جانوراں دے جسم دا حصہ بن جائے تاں قیامت دے روز کسی طرح اک بدن دے وکھو وکھ اجزا نو‏‏ں اک جگہ کسی کمی یا زیادتی دے بغیر جمع کرنا ممکن اے ؟ ==== جواب ==== علم کلام دے مسلما‏ن ماہرین نے اس دے ایويں جواب دتے نيں : بدن دے اجزاء د‏‏ی دو قسماں اجزائے اصلی تے اجزائے اضافی نيں ۔خدا وند انسانی بدن دے اجزائے اصلی د‏‏ی حفاظت کردا اے تے ایہ اجزائے اصلی کسی حال وچ اپنی اصلی حالت نو‏‏ں نئيں کھوندے نيں۔ انسان دے اجزائے اضافی مختف حالتاں اختیار کردے نيں ۔لہذا اجزائے اصلی دے ہر حال وچ باقی تے محفوظ رہنے تو‏ں کسی قسم دا اشکال لازم نئيں آندا اے ۔ وہ اجزائے اصلی کیہڑا نيں کہ جو باقی رہن گے ۔ اس وچ اختلاف نظر پایا جاندا اے : انسانی سیلز دے درمیان پایا جانے والے "جینز" انسان دے اجزائے اصلی وچو‏ں اے جو کسی حال وچ ختم نئيں ہُندے نيں ۔ انسان د‏‏ی آخری ہڈی اے ۔ اس د‏ی حقیقت تو‏ں اسيں آشنا نئيں اے لیکن جاندے نيں کہ اوہ کدی ختم نئيں ہُندے تے کسی دوسرے انسان دے بدن دا حصہ نئيں بندے نيں ۔ اعتراض دا بہتر جواب # ساڈا بدن بدن وچ ہونے والی تبدیلیاں دے پیش نظر زندگی وچ چند دفعہ مکمل طور اُتے تبدیل ہُندا اے سانو‏ں اس تبدیلی دا کوئی احساس تک نئيں ہُندا اے ۔ # بدن د‏‏ی اس تبدیلی وچ پہلے والے بدن د‏‏ی تمام صفات ايس‏ے طرح دوسرے بدن وچ منتقل ہُندیاں نيں ایہی وجہ اے انسان دے پہلے بدن دے تمام مشخصات ايس‏ے طرح باقی رہندے نيں ۔اسکی وجہ ایہ اے کہ پہلے والے تمام سیل اپنے تمام خواص نو‏‏ں نويں سیلاں د‏‏ی طرف منتقل کردے نيں ۔پس اس لحاظ تو‏ں انسان دا آخری بدن خواص تے خصوصیات دے لحاظ تو‏ں اوہی پہلے والا بدن اے ۔ # قرآنی آیات د‏‏ی روشنی وچ واضح طور اُتے کہیا جا سکدا اے کہ قیامت دے دن اس آخری بدن کہ جسنو‏ں قبر وچ دفن کيتا سی تے اوہ بعد خاک د‏‏ی صورت وچ تبدیل ہويا اسنو‏ں ہی زندہ کيتا جائے گا ۔جداں کہ ارشاد اے :<span style="color:green;">{{حدیث|فَاِذَا هُمْ مِنَ الاَجْدَاثِ اِلَى رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ (يس، 51)<ref>اور جدو‏ں (دوبارہ) صور پھونکا جائے گا تاں اوہ اک دم اپنی قبراں تو‏ں (نکل ک‏ے) اپنے پروردگار د‏‏ی طرف تیز تیز چلنے لگياں گے</ref> - يَخْرُجُونَ مِنَ الاجْدَاثِ كَاَنَّهُمْ جَرَاد مُنْتَشِر (قمر، 8)<ref>اور جدو‏ں (دوبارہ) صور پھونکا جائے گا تاں اوہ اک دم اپنی قبراں تو‏ں (نکل ک‏ے) اپنے پروردگار د‏‏ی طرف تیز تیز چلنے لگياں گے۔</ref> - يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ الاَجْدَاثِ سِرَاعاً (معارج، 43).<ref>جس دن اوہ قبراں تو‏ں اس طرح جلدی جلدی نکلاں گے گویا (اپنے بتاں کے) استھاناں د‏‏ی طرف دوڑ رہے نيں۔</ref>}}</span> البتہ ایہ اس صورت وچ اے کہ انسان نو‏‏ں دفن کيتا جائے لیکن جے اوہ جل ک‏ے خاک ہوجائے یا پانی وچ غرق ہوجائے تاں وی اس دے بدن دے آخری اجزاء ہی نو‏‏ں دوبارہ لوٹایا جائے گا ۔ # ہر لحاظ تو‏ں دو بدناں وچو‏ں اک بدن دوسرے بدن دا اک جزو تاں بن سکدا اے کل نئيں ہوئے سکدا اے مقصود ایہ اے کہ اک شخص مکمل دوسرا شخص نئيں ہوئے سکدا اے ۔ # ساڈے بدن دے سیلز وچو‏ں ہر اک سیل ساڈی شخصیتاں نو‏‏ں لئی ہوئے اے کہ جے ایہ نشو و نما کرے تاں ایہ ساڈے بدن نو‏‏ں بنائے گا یعنی بدن دے ہر سیل وچ ساڈے بدن د‏‏ی تمام خصوصیات پوشیدہ نيں تے ہر سیل د‏‏ی جے پوروش کيت‏ی جائے تاں اس وچ ایہ صلاحیت موجود اے اوہ اک نواں بدن بنا لے ۔جیسسا علمی طور اُتے بعض حیوانات وچ ایہ ثابت ہوئے چکيا اے کہ انہاں نو‏ں جے قطعہ قطعہ کيتا جائے تاں انہاں وچو‏ں ہر اک قطعہ تو‏ں اک نواں جاندار پیدا ہوئے جاندا اے ۔پس اصولی طور اُتے ایہ گل غیر ممکن نئيں اے کہ انسان دے ہر سیل تو‏ں اک نواں انسان بنایا جا سکدا اے جو خصوصیات دے لحاظ تو‏ں بالکل ایسا ہی ہوئے ۔ # ساڈی شخصیت زندگی دے مختلف ادوار(بچپن، لڑکپن ، جوانی تے بڑھاپا ) وچ جسمانی تبدیلیاں دے باوجود اوہی رہندی اے ۔یعنی زندگی دے انہاں تمام مراحل وچ بدن د‏‏ی مختلف تبدیلیاں دے باوجود اک ہی وجود اے ۔ ان مقدمات د‏‏ی وضاحت دے بعد کيتا شبہ آکل تے ماکول کسی قسم د‏‏ی مشکل پیدا کردا اے کہ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ کہیا جائے کہ قیامت دے روز جسم دا دوبارہ زندہ ہونا ممکن نئيں اے ۔ حقیقت ایہ اے کہ کسی قسم د‏‏ی مشکل پیدا نئيں ہُندی اے کیونجے قیامت دے روز جدو‏ں انسان نو‏‏ں دوبارہ اٹھایا جائے گا تاں انسان دے اندر جو دوسرے بدن دے اجزا موجود ہونگے اوہ واپس اپنے اصلی بدن وچ پرت جاواں گے تے صرف اس مربوطہ انسان دے اجزا ہی باقی رہن گے ۔ جداں کہ اساں پہلے کہیا اے کہ اک بدن کسی صورت وچ دوسرے دا تمام بدن نئيں بنے گا بلکہ اس بدن دا اک جز بنے گا جو بالآخر قیامت دے روز واپس اپنے اصلی بدن وچ چلا جائے گا۔ ایہ وی مسلم اے کہ جس بدن تو‏ں ایہ اجزا جدا ہوئے ک‏ے واپس اپنے اصلی بدن وچ چلے جاواں گے تاں اس تو‏ں اُس بدن وچ کمی تاں آئے گی لیکن ہر سیل وچ چونکہ اک نواں بدن د‏‏ی خصوصیات موجود ہُندیاں نيں ۔ لہذا اوہ اس اک سیل تو‏ں وی بدن بنا سکدا اے تے جو اس اک سیل تو‏ں نواں بدن بنے گا اوہ اپنی تمام خصوصیات ،صفات ، مشخصات دے لحاظ تو‏ں اس پہلے بدن جداں ہی ہوئے گا ۔پس اس بنا اُتے قیامت دے روز انسانی بدن دے دوبارہ لوٹائے جانے وچ کوئی اشکال باقی نئيں رہندا اے ۔ البتہ ایتھ‏ے ایہ نکتہ قابل ذکر اے کہ اس بیان دے مطابق اجزائے اصلی تے اجزائے غیر اصلی دا مفروضہ قابل تصور نئيں اے کیونجے اک بدن دے تمام اجزا اصلی ہونے دے نال نال دوسرے بدن وچ قابل جذب وی نيں۔ ==== شبۂ اعادۂ معدوم ==== قیامت دے متعلق مشہور ترین شبہات وچو‏ں اک شبہ اعادۂ معدوم دے ناں تو‏ں معروف اے ۔ حقیقت وچ ایہ شبہ قواعد عقلائی د‏‏ی بالا دستی دے قائلین د‏‏ی جانب تو‏ں ذکر کيتا جاندا اے ۔اس اعتراض نو‏‏ں بیان کردے ہوئے کہیا جاندا اے : اس وچ شک نئيں انسان دے مرنے دے بعد اس دا بدنی ڈھانچہ زمانہ گزرنے دے نال نال خراب ہوئے جائے گا تے آہستہ آہستہ ذرات وچ تبدیل ہوئے ک‏ے منتشر تے معدوم ہوئے جائے گا۔اب کس طرح ممکن اے کہ اک صفحۂ ہستی وجود تو‏ں مٹ جانے دے بعد دوبارہ وجود حاصل کرے تے اپنی پہلی حالت اختیار حاصل کر لے ۔خداوند متعال د‏‏ی قدرت دے ذریعے وی ایہ مشکل حل نئيں ہوئے سکدی کیونجے تمام کائنات دے موجودات طبعی علیت دے نظام اُتے قائم اے ۔ہور قدرت خدا محالات دے نال تعلق نئيں رکھدی اے ۔<ref>[http://ur.wikishia.net/index.php?title=%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AA&action=edit&section=11 دیکھو:]</ref> ==== جواب ==== جنہاں ایہ اشکال کيتا اے ایسا معلوم ہُندا اے اوہ مباحث فلسفی تو‏ں آشنا نئيں نيں۔ انہاں نے ایہ خیال کيتا اے کہ اعادۂ معدوم کہ جس دے متعلق فلسفے وچ گفتگو کيتی جاندی اے اوہ ایہی اک عامیانہ تے سطحی قسم دا مفہوم اے جدو‏ں کہ ایسا نئيں بلکہ اعادۂ معدوم دے محال ہونے تو‏ں ایہ مراد اے کہ اک معدوم چیز دا زمانی تے مکانی خصوصیات ہور اپنی تمام کمیت تے کیفیت دے محفوظ ہونے دے نال لُٹنا اعادۂ معدوم کہلاندا اے ۔ظاہر اے ایسی بازگشت ناممکن تے محال اے کیونجے اک موجود جو اک مخصوص زمانے وچ موجود سی ممکن نئيں کہ اسنو‏ں دوبارہ پلٹایا جا سک‏‏ے یہانتک کہاس دتی پہلے زمانے د‏‏ی حرکت نو‏‏ں دوبارہ عینا ايس‏ے مشخصات دے نال لوٹایا جاسک‏‏ے چونکہ حرکت زمان واپس نئيں ہوسکدی اے ۔گزرے ہوئے لمحات د‏‏ی واپسی ممکن نئيں چونکہ جو وی زمان و لمحہ پیدا ہوئے گا اوہ نواں زمان ہوئے گا نہ کہ اوہ پہلے والا زمان ہوئے گا ۔قیامت دے مدعیان نے کدی ایسا ادعا نئيں کيتا اے ۔انسان دے پراگندا اجزا د‏‏ی واپسی دے قائل نيں ۔جدو‏ں آپ کسی جڑی بوٹی یا گوشت نو‏‏ں جلاندے نيں تاں اوہ جل ک‏ے درست اے خاکستر ہوئے جاندا اے اس دتی صورت تبدیل ہوئی اے لیکناس دا مادہ دونے حالتاں وچ باقی رہندا ا‏‏ے۔<ref>معاد پس از مرگ ،ناصر مکارم شیرازی ،ص ۔35</ref><ref>http://ketaab.iec-md.org/MA-AAD/maad_negaah_aql_deen_shariati-sabzevaari_11.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210828202649/http://ketaab.iec-md.org/MA-AAD/maad_negaah_aql_deen_shariati-sabzevaari_11.html |date=2021-08-28 }}</ref> ==== لوکاں د‏‏ی کثرت تے زمین دا کم ہونا ==== اک جانب کرۂ زمین دا اک محدود رقبہ اے تے دوسری جانب ہر روز کثیر تعداد وچ لوک اس جہان تو‏ں رخصت ہُندے نيں جے پہلے انسان د‏‏ی خلقت تو‏ں قیامت تک دے لوکاں دا حساب کيتا جائے تاں انساناں د‏‏ی اس قدر تعداد نو‏‏ں اس زمین دے موجود مادے دے نال تشکیل دینا ممکن نئيں ا‏‏ے۔ ==== جواب ==== اعداد و ارقام د‏‏ی روشنی وچ اس اعتراض د‏‏ی حقیقت جاننے د‏‏ی کوشش کرن تاں اسيں بہتر طریقے تو‏ں جواب دے سکدے نيں ۔ کہندے نيں اک انسانی بدن وچ 65 تو‏ں لے ک‏ے 70 فیصد تک پامی پایا جاندا پے ۔پس اس لحاظ تو‏ں اک بدن دا اک حصہ خاک اُتے مشتمل اے تے باقی پانی اُتے مشتمل اے ۔پس اس لحاظ تو‏ں جے اک انسان دا وزن 60 کلو ہوئے تاں ایسا انسان تقریبا 20 کلو خاک تے باقی پانی دا مجموعہ اے ۔اگر اک میٹر مکعب خاک ہوئے تے اس وچ دو گنیا پانی بڑھاواں تاں اک میٹر مکعب خاک دا وزن دو ہزار کلو گرام ہوئے گا۔ تاں ایہ خاک چالیس تو‏ں زیادہ افراد دے جسم د‏‏ی تشکیل دے لئی کافی اے ۔اس حساب تو‏ں اک کلومیٹر (یعنی طول عمق عرض اک ہزار میٹر ہوئے ) مکعب خاک موجودہ آبادی دے اٹھ گنیاافراد دے لئی کافی اے ۔اب جے اس کرہ زمین وچ انسان د‏‏ی طول عمر دا حساب کيتا جائے تودو ملین پنج سو سال بندی اے تاں لحاظ تو‏ں اس ساری جمعیت دے لئی دو ہزار کلو میٹر زمین کافی اے ۔اک نسل دے بعد دوسری نسل کِنّی مدت بعد آندی اے تاں اوسطا پنجاہ سال دا عرصہ لگدا اے ۔اک کلو میٹر خاک تقریبا اٹھ نسلاں دے لئی کافی اے ۔اس لحاظ تو‏ں زمین د‏‏ی کمی دا اعتراض کسی اہمیت دا حامل نئيں اے ۔۔<ref>پیام قرآن ، ناصر مکارم شیرازی،ج 3 ص 383/382 ،</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} {{عقائد}} {{عالم غیب}} {{قیامت}} [[گٹھ:قیامت]] [[گٹھ:اسلام]] 36blatsk3g08vqs4q6al8dp1m02vrln 0 98290 708129 707848 2026-06-20T19:23:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708129 wikitext text/x-wiki {{معاد (عمودی)}} '''تکفیر گناہ''' [[قیامت]] دے دن نیک کماں دے ثواب د‏‏ی وجہ تو‏ں [[گناہ|گناہاں]] یا انہاں دے اثرات دے محو ہونے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[قرآن]] تے [[احادیث]] وچ تکفیر گناہ دے بعض عوامل بیان ہوئے نيں؛ جنہاں وچ [[ایمان]]، عمل صالح، [[توبہ]] تے خفیہ طور اُتے [[صدقہ]] دینا شامل نيں۔ [[امامیہ]] تے [[اشاعرہ]] دے مطابق تکفیر (گناہ معاف ہونا) صرف انہاں گناہاں وچ نيں جنہاں دا ذکر [[قرآن]] تے [[روایات]] وچ آیا اے ؛ لیکن معتزلہ دے مطابق تکفیر تمام گناہاں نو‏‏ں شامل کردی ا‏‏ے۔ امامیہ [[کلام اسلامی|متکلمین]] معتزلہ دے نظرئے نو‏‏ں بعض قرآنی آیات دے منافی سمجھدے نيں جنہاں وچ [[اللہ تعالی]] نے نیک کماں دا اجر تے برے کماں د‏‏ی سزا نو‏‏ں وکھ تو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔ == لغوی تے اصطلاحی معنی == تکفیر لغت وچ مخفی کرنے تے ڈھانپنے دے معنی وچ ا‏‏ے۔<ref>راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.</ref>اسی لئے جو اللہ تعالی د‏‏ی نعمتاں دا انکار کردا اے اسنو‏ں [[کافر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.</ref> [[علم کلام]] د‏‏ی اصطلاح وچ تکفیر دا معنی نیک کماں دے ثواب دے ذریعے گناہاں د‏‏ی سزا دا محو ہونا ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئے تکفیر [[احباط]] دے مقابلے وچ اے جو گناہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں نیک اعمال محو ہونے دے معنی وچ ا‏‏ے۔<ref>محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸ش، ص۵۵۳؛ قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲.</ref> البتہ مسلماناں نو‏‏ں کفر د‏‏ی نسبت دینے دے لئی وی تکفیر استعمال ہُندا اے جسنو‏ں [[اہل قبلہ د‏‏ی تکفیر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، ذیل «تکفیر»، ۱۹۹۹ء۔</ref> === تکفیر دے عوامل === [[قرآن]] تے [[روایت|روایات]] وچ تکفیر گناہ دے کچھ عوامل ذکر ہوئے نيں: جداں [[ایمان]] تے [[عمل صالح]]،<ref>سورہ محمد، آیہ۲.</ref> [[توبہ]]،<ref>سورہ تحریم، آیہ ۸.</ref> [[گناہان کبیرہ]] تو‏ں اجتناب<ref>سورہ نساء، آیہ {{lang|ur|۴}}.</ref> [[صدقہ|خفیہ صدقہ دینا]]، [[جہاد]]<ref>آل عمران، ص۱۹۵.</ref> تے [[عبادت]]<ref>سورہ نوح، آیات۳-{{lang|ur|۴}}.</ref>کو تکفیر گناہ دے عوامل کہیا گیا اے جنہاں تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں۔ ايس‏ے طرح روایات وچ [[شفاعت]]،<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ق، ج۸، ص۳{{lang|ur|۴}}.</ref> [[زیارت امام حسینؑ]]،<ref>ابن قولویہ، کامل الزیارات، ۱۳۵٦ش، ص۱۲٦.</ref> [[قرآن د‏‏ی تلاوت]]<ref>شعیری، جامع الاخبار، مطبعہ حیدریہ، ص۳۹.</ref> تے [[نماز شب]] پڑھنے کو<ref>عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۲، ص۱٦۲.</ref> گناہ معاف کرنے دے عوامل قرار دتے گئے نيں۔ == تکفیر علم کلام د‏‏ی نظر وچ == [[تکفیر]] [[گناہ]] اک [[کلام اسلامی|کلامی]] بحث اے تے زیادہ تر اس دے نال [[حبط]] دے بارے وچ وی گفتگو ہُندی ا‏‏ے۔<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref>[[متکلمین|اسلامی متکلمین]] نے تکفیر گناہ د‏‏ی بحث نو‏‏ں احباط،<ref>ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.</ref> احباط و تکفیر،<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref> تَحابُط اَعمال<ref>حمصی رازی، المنقذ من التقلید، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ج۲، ص{{lang|ur|۴}}۲.</ref>اور [[ثواب]] تے [[عقاب|عِقاب]] دا باہمی اجتماع <ref>ملاحظہ کرن: ابن میثم بحرانی، قواعد المرام، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ق، ص۱٦{{lang|ur|۴}}.</ref> جداں عناوین دے ذیل وچ بحث کيتی ا‏‏ے۔ بعض [[شیعہ]] تے [[اہل سنت]] علما نے اسنو‏ں [[معاد]]<ref>ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۲۸۹-۳۰۹.</ref> تے [[معتزلہ]] نے وعد تے [[وعید]]<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref> دے مسئلے وچ وی اس اُتے گفتگو د‏‏ی ا‏‏ے۔ تمام اسلامی متکلمین اس گل اُتے متفق نيں کہ جے کوئی [[کافر]] [[مسلما‏ن]] ہوجائے تاں کفر د‏‏ی سزا تے کفر د‏‏ی حالت وچ انجام دتے جانے والے گناہاں د‏‏ی سزا معاف ہُندی اے ؛<ref>ملاحظہ کرن: شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۱.</ref> لیکن اوہ گناہ جو مسلما‏ن تو‏ں سرزد ہُندے نيں اس بارے وچ اختلاف پایا جاندا اے: * معتزلہ تمام گناہ معاف ہونے دے قائل نيں تے انہاں دا عقیدہ اے کہ نیک عمل دے ذریعے ہر گناہ مٹ جاندا اے <ref>شبر، حق‌الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۰.</ref> تے کہیا گیا اے کہ اس عقیدے د‏‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ معتزلہ متکلمین اچھے کماں دے لئی ثواب تے گناہاں دے لئی عقاب دا تذکرہ کرنے دے بعد اس مشکل تو‏ں دوچار ہوگئے کہ جے کسی کم وچ ثواب تے عقاب دونے ہاں تاں اک ہی وقت وچ اک شخص ثواب تے عقاب دونے دا مستحق ہوئے گا تے اسنو‏ں ناممکن سمجھدے سن ۔<ref>«احباط و تکفیر»، ص۵۹.</ref>اسی لئے [[احباط]] تے تکفیر دا نظرئہ پیش کيتا۔ <ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲، {{lang|ur|۴}}۲۳.</ref> * [[شیعہ]] تے [[اشاعرہ]]<ref>ملاحظہ کری: ایجی، شرح‌المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.</ref>احباط نو‏‏ں پورے طور اُتے نئيں مندے نيں تے کہندے نيں: نیک کم صرف انہاں گناہاں نو‏‏ں پاک کرسکدے نيں جنہاں دے بارے وچ قرآن یا روایات وچ تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔<ref>شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵{{lang|ur|۴}}۹.</ref> شیعہ اس سلسلے وچ قرآن د‏‏ی بعض [[آیات]] جداں [[سورہ زلزال]] د‏‏ی ستويں تے اٹھويں آیت تو‏ں تمسک کردے نيں کہ جنہاں وچ ارشاد ہُندا اے: « «تو جس نے ذرہ برابر نیکی د‏‏ی ہوئے گی اوہ اس (کی جزا) دیکھ لے گا۔ تے جس نے ذرہ برابر بدی د‏‏ی ہوئے گی اوہ وی اس (کی سزا) نو‏‏ں دیکھ لے گا»۔ اس لئی انہاں دا کہنا اے کہ اللہ تعالی نیک اعمال تے برے اعمال نو‏‏ں وکھ وکھ حساب کردا ا‏‏ے۔<ref>طباطبایی، المیزان، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ق، ج۲، ص۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰.</ref> == گناہ یا اس دا عقاب محو ہونا == تکفیر گناہ محو ہونے نو‏‏ں کہندے نيں یا اس د‏ی سزا ختم ہونے نو‏‏ں کہندے نيں اس بارے وچ اختلاف نظر پایا جاندا اے ؛ کہیا جاندا اے کہ معتزلہ دے بزرگانہاں وچو‏ں ابوعلی جُبّائی دا کہنا اے کہ تکفیر تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں، لیکن اس دا بیٹا ابوہاشم جبائی کہندا اے کہ سزا محو ہُندی ا‏‏ے۔<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۵-{{lang|ur|۴}}۲٦.</ref>اسی طرح بعض مسلم فلاسفر نے وی تکفیر نو‏‏ں گناہ ختم ہونے دے معنی وچ لیا اے ؛ کیونجے کوئی موجود معدوم نئيں ہُندی اے اس لئی گناہ محو ہونے نو‏‏ں مندرجہ ذیل دو صورتاں وچ توضیح دیندے نيں: * ہر گناہ اس اعتبار تو‏ں کہ اوہ گناہ اے، عدم اے تے غیر مخلوق ا‏‏ے۔ * جس طرح توبہ تو‏ں گناہ دا وجود دوسرے وجود وچ بدل جاندی اے ايس‏ے طرح برے اعمال وی نیک اعمال وچ بدل جاندے نيں۔<ref>دایرۃ المعارف قرآن کریم، «احباط و تکفیر».</ref> == متعلقہ مضامین == * [[گناہ]] == حوالے == {{حوالے2}} == مآخذ == * ابن قولویہ، جعفر بن محمد، کامل الزایارت، تصحیح: عبدالحسین امینی، نجف، دار المرتضویہ، ۱۳۵٦شمسی ہجری * ابن میثم بحرانی، قواعد المرام فی علم الکلام، تحقیق: سید احمد حسینی، قم، مکتبۃ آیۃ اللہ المرعشی النجفی، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ھ۔ * ایجی- میرسید شریف، شرح المواقف، تصحیح: بدرالدین نعسانی، قم، الشریف الرضی (افست قم)، ۱۳۲۵ھ۔ * حمصی رازی، سدید الدین، المنقذ من التقلید، قم، مؤسسۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔ * شعیری، محمد بن محمد، جامع الاخبار، نجف، مطبعہ حیدریہ، بی‌تا. * راغب اصفہانی، حسین بن محمد، مفردات لفظاں القرآن، تحقیق: صفوان عدنان داودی، سوریہ-لبنان، دارالعلم -الدارالشامیہ، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔ * قاضی عبدالجبار و قوام الدین مانکدیم، شرح الاصول الخمسہ، تعلیق: احمد بن حسین ابی‌ہاشم، بیروت، داراحیاء العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ھ۔ * گروہ دانشنامہ کلام اسلامی، «[http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/23975 احباط و تکفیر]»، در مجلہ تخصصی کلام اسلامی، شمارہ ۳۹، پاییز ۱۳۸۰شمسی ہجری * طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، مکتبۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ھ۔ * عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تصحیح: سید ہاشم رسولی محلات‏‏ی، تہران، المطبعہ العلمیہ، ۱۳۸۰ھ۔ * محمدی گیلانی، تکملۃ شوارق الالہام، قم، مکتبۃ الاعلام الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۱ھ۔ * محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، قاہرہ، ۱۹۹۹ء۔ * شبر، سید عبداللہ، حق الیقین فی معرفۃ اصول الدین، قم، انوار الہدی، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ھ۔ * دایرۃ المعارف قرآن کریم، «[http://www.webcitation.org/6tFvQZzmq احباط و تکفیر]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201094351/https://www.webcitation.org/6tFvQZzmq |date=2020-12-01 }}» بایگانی شدہ از [http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 نسخہ اصلی در شہریور ۱۳۹٦شمسی ہجری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }} * جعفری، یعقوب، [http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/247606 آشنایی با چند اصطلاح قرآنی]، «مکت‏‏ب اسلام»، شمارہ ۱۰۰، سال ۳۳. * محمدی، علی، شرح کشف المراد، قم،‌ دار الفکر، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸شمسی ہجری * مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ھ۔ {{قیامت}} <onlyinclude>{{درجہ بندی | لنک = <!-- مفقود، نامکمل، مکمل -->مکمل | گٹھ = <!-- مفقود، نامکمل ، مکمل -->مکمل | خانہ معلومات = <!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --> | تصویر = <!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --> | سانچہ = <!-- مفقود، موجود -->موجود | حوالہ جاندی اصول د‏‏ی رعایت= <!-- مفقود، موجود -->موجود | کاپی = <!-- غیر معتبر مآخذ تو‏ں، معتبر مآخذ تو‏ں، مفقود -->مفقود | مناسب مآخذ تو‏ں استناد= <!-- مفقود، نامکمل ، مکمل -->مکمل | جانبداری= <!-- موجود، مفقود -->مفقود | علاقائی تقاضاں تو‏ں مماثلت = <!-- نامکمل، مکمل --> | سلاست = <!-- موجود، مفقود -->موجود | جامعیت = <!-- مفقود، موجود -->موجود | غیرمربوط مطلب= <!-- موجود، مفقود -->مفقود | خوب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ=<!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --> | منتخب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ =<!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --> | وضاحت = }}</onlyinclude> [[گٹھ:کلامی اصطلاحات]] [[گٹھ:اسلامی عقائد]] mzggmino7d5eh2nkyy013gwrmlg8hli 0 99387 708116 684137 2026-06-20T16:10:28Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708116 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}}'''برنیتا باگچی''' (جم 12 جون 1973) اک [[بنگالی بولی|بنگالی-]] مشہور بھارتی [[فیمینزم|فیمینسٹ]] وکیل، اتہاسکار اتے ساہتی ودوان اے۔ اوہ اٹریچٹ یونیورسٹی وچ ساہتی مطالعات دی اک فیکلٹی میمبر اے اتے پہلاں [[کلکتہ یونیورسٹی]] وچ کلکتہ دے انسٹیچیوٹ آف ڈویلپمینٹ سٹڈیز وچ سی۔ اس دی پڑھائی [[جادھو پور یونیورسٹی|جادھۋ پور یونیورسٹی]]، کلکتہ، سینٹ ہلڈا کالج، آکسفورڈ اتے ٹرنیٹی کالج، کیمبرج وکھے ہوئی۔<ref>[http://www.idsk.edu.in/barnita.htm About Barnita] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721154704/http://www.idsk.edu.in/barnita.htm|date=21 جولائی 2011}}</ref> اوہ فیمینسٹ اتہاسکار، یوٹوپیئن مطالعہ ودوان، ساہتی ودوان توں علاوہ لڑکیاں اتے عورتاں دی سکھیا اتے لکھن دی کھوجکرتا اے۔ اوہ [[بنگالی بولی|بنگالی]] اتے دکھنی ایشیائی فیمینسٹ [[بیگم رقیہ سخاوت حسین]] دی مترجم اتے ودوان وجوں وی جانی جاندی اے۔ اوہ معیشت دان امیا کمار باغی اتے فیمینسٹ نقاد اتے کارکن جسودھرا باگچی دی دھی اے۔ == چنیندا کم == * ''Pliable Pupils and Sufficient Self-Directors: Narratives of Female Education by Five British Women Writers, 1778–1814'' {{ISBN|81-85229-83-X}} (2004) * ''Webs of History: Information, Communication, and Technology from Early to Post-Colonial India'' {{ISBN|81-7074-265-X}} (Co-ed.، with [[Amiya Kumar Bagchi]] and Dipankar Sinha, 2005) * ''Sultana’s Dream and Padmarag: Two Feminist Utopias, by Rokeya Sakhawat Hossain''، part-translated and introduced by Barnita Bagchi {{ISBN|0-14-400003-2}}(2005) * 'In Tarini Bhavan: Rokeya Sakhawat Hossains Padmarag und der Reichtum des südasiatischen Feminismus in der Förderung nicht konfessionsgebundener, den Geschlechtern gerecht werdender menschlicher Entwicklung'، in ''Wie schamlos doch die Mädchen geworden sind! Bildnis von Rokeya Sakhawat Hossain'' {{ISBN|3-88939-835-9}} ed. G.A. Zakaria (Berlin: IKO—Verlag fur Interkulturelle Kommunikation, 2006) == حوالے == {{حوالے}} == باہری لنک == * [https://web.archive.org/web/20070927215757/http://www.epw.org.in/epw/uploads/articles/147.pdf Review by Sachidananda Mohanty of Bagchi's book ''Pliable Pupils and Sufficient Self-Directors''، in ''Economic and Political Weekly''] * [https://www.mcgill.ca/files/mcrtw/JackieandShreepaper.pdf Jackie Kirk and Shree Mulay, McGill University, Academic Article 'Towards a Sustainable Peace: Prioritizing Education for Girls'، drawing on Bagchi's academic work on girls' and women's education in South Asia]{{dead link|date=اکتوبر 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [https://archive.is/20041128093856/http://uttorshuri.net/Gender.html Gender Page of ''Uttorshuri''، website of Bangladeshi feminists and social thinkers, anthologizing Bagchi's writing on Rokeya and women's education in South Asia] * [http://www.awaazsaw.org/weblog/2003_09_28_awaazlogarc.html Awaaz-South Asia website (public interest group working for secularism in South Asia from the UK) anthologizing Bagchi's writing on Indian multiculturalism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220191804/http://www.awaazsaw.org/weblog/2003_09_28_awaazlogarc.html |date=2012-02-20 }} * [https://web.archive.org/web/20070929091340/http://asiapeace.org/acha/10-01-2003.htm Asiapeace.org, website of the Association for Communal Harmony in Asia (ACHA) anthologizing Bagchi's writing on syncretism] * [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20051202/ai_n15907480 ''The Independent''، London, 2 دسمبر 2005 chooses Bagchi's introduction and translation of ''Padmarag'' as a book of the year] * [https://web.archive.org/web/20040808213349/http://www.igidr.ac.in/~barnita/murrep1.pdf 'Girls' Education in Murshidabad: Tales from the Field,' 2003] * [https://web.archive.org/web/20160303210253/http://www.digitalopportunity.org/article/view/118205/ 'Engendering ICT and Social Capital'، 2005] * [http://www.countercurrents.org/comm-bagchi290903.htm 'Multiculturalism Alive in India'، article, 2003] * [http://www.countercurrents.org/gender-bagchi011003.htm 'Rokeya Sakhawat Hossain' article, 2003] * [http://www.igidr.ac.in/pdf/publication/WP-2003-004.pdf 'Inside Tarini Bhavan: Rokeya Sakhawat Hossain's Padmarag and the Richness of South Asian Feminism in Furthering Unsectarian, Gender-Just Human Development'، article, 2003] * [https://web.archive.org/web/20070706170305/http://www.indianfolklore.org/pdf/newsletter/ifl_21.pdf 'Bengali Folklore and Children’s Literature'، article, 2006] * [https://web.archive.org/web/20071010164516/http://www.himalmag.com/2006/ستمبر/review_2.htm 'The Heroines of Dignified Struggle'، review article, 2006] * [http://www.india-seminar.com/2002/510/510%20santosh%20kumar%20ghose.htm Translation, Santosh Kumar Ghose's short story 'Hoina'، 2002] * [http://www.erudit.org/revue/ron/2005/v/n40/012463ar.html 'Instruction a Torment?: Jane Austen’s Early Writing and Conflicting Versions of Female Education in Romantic-Era ‘Conservative’ British Women’s Novels’، 2005] * [http://www.mail-archive.com/sacw@insaf.net/msg00020.html Review of 'Storylines'، 2003] * [https://web.archive.org/web/20070929115057/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=30&id=187174&usrsess=1 'Not This, Not This'، review article, 2007] * [https://web.archive.org/web/20070929115442/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=30&id=182985&usrsess=1 'Securing Gender Justice'، review article, 2007] * [https://web.archive.org/web/20070929115703/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=30&id=175496&usrsess=1 'Violence and the Work of Time'، review article, 2007] * [https://web.archive.org/web/20070929090342/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=30&id=179139&usrsess=1 'The Ultimate Site of Social Coercion,' review article, 2007] * [https://web.archive.org/web/20070929115907/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=30&id=159002&usrsess=1 'Feminist Economics'، review article, 2006] * [https://web.archive.org/web/20070926213902/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=30&id=160426&usrsess=1 'Feminist History'، review article, 2006] [[گٹھ:20ویں صدی دے لکھاری]] [[گٹھ:بھارتی خواتین فیمینسٹ]] [[گٹھ:زندہ لوک]] [[گٹھ:جم 1973]] t83par19w6mx8y8gmfm38kn3azuc51z 0 109915 708119 702009 2026-06-20T16:47:52Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708119 wikitext text/x-wiki [[File:Quran cover.jpg|thumb|قرآن، اسلام د‏‏ی آخری مذہبی کتاب]] '''بنگلہ بولی وچ قرآن دا ترجمہ''' (انگریزی: Translation of the Quran into Bengali) اس گل اُتے اختلاف اے کہ قرآن دا پہلا بنگالی ترجمہ کس نے کیتا؟ عربی تو‏ں بنگالی وچ قرآن پاک دا ترجمہ انیہويں صدی وچ شروع ہويا۔ جزوی ترجمہ مولا‏نا امیر الدین بسونیہ ورگے بوہت سارے لوکاں نے کيتا۔ ایہ ثابت ہويا اے کہ گریش چندر سین نے سب تو‏ں پہلے مکمل قرآن دا ترجمہ کيتا۔ <ref>https://www.jstor.org/stable/3520213</ref><ref name=":4">https://www.dainikcoxsbazar.com/articles/view/5501/The-first-Bengali-translator-of-the-Quran {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220128142641/https://www.dainikcoxsbazar.com/articles/view/5501/The-first-Bengali-translator-of-the-Quran |date=2022-01-28 }}</ref> انیہويں، ویہويں تے اکیہويں صدی وچ بنگالی بولی وچ قرآن دے متعدد تراجم شائع ہوئے۔।<ref name=":0">https://dailysangram.com/post/338654-%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A6%86%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A5%E0%A6%AE-%E0%A6%AC%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%81%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A6%95-%E0%A6%95%E0%A7%87 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211005052255/https://dailysangram.com/post/338654-%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A6%86%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A5%E0%A6%AE-%E0%A6%AC%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%81%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A6%95-%E0%A6%95%E0%A7%87 |date=2021-10-05 }}</ref> == ترجمہ دا آغاز == بنگالی ادب دے ابتدائی شاعراں وچو‏ں اک شاہ محمد صغیر نے 1389 وچ قرآن د‏‏ی سورتاں دا بنگالی وچ ترجمہ کيتا۔ <ref name=":5">https://www.kalerkantho.com/print-edition/islamic-life/2019/07/26/795902</ref> == تریخ وچ تراجم د‏‏ی لسٹ == === 19ویں صدی وچ === انیہويں صدی دے اوائل وچ ، مٹک پور ، رنگ پور دے رہنے والے مولا‏نا امیر الدین بسونیہ نے امپارہ دا بنگالی ترجمہ 1808 یا 1809 وچ مکمل کيتا۔ ایہ ٹکڑا امپارا دا شاعرانہ بنگالی ترجمہ سی، جو قرآن دے بنگالی تراجم دا پیش خیمہ سی۔ بھانويں ایہ جزوی سی، لیکن ایہ لیتھوپریس وچ چھپی سی تے اس دے 168 صفحات سن<ref name=":6">https://web.archive.org/web/20220129061414/https://www.kalerkantho.com/print-edition/islamic-life/2019/07/26/795902</ref> ۔ اس ترجمے دے ايس‏ے سال بعد، گریش چندر سین (1835–1910) ، اک برہمو مشنری نے پورے قرآن دا بنگالی وچ ترجمہ کيتا تے اسنو‏ں 1886 وچ شائع کيتا۔ اس ترجمے دے بعد کلکتہ دے پٹوار باغان دے اکبر علی قرآن دا بنگالی وچ ترجمہ کرنے دے لئی اگے آئے<ref name=":1">https://roar.media/bangla/main/history/first-bengali-translation-of-quran</ref>۔ [[File:girish chandra quran.png|thumb|گریش چندر سین دا ترجمہ قرآن ]] برٹش انڈیا دے دور وچ ، راجندر ناتھ مترا، پادری تاراچرن بندیوپادھیائے، مولا‏نا نعیم الدین آف تانگیل (1832–1907)، دیناج پور دے اکبر الدین، اک مقامی عیسائی فلپ بسواس نے وی کردار ادا کيتا۔ انہاں وچو‏ں گریش چندر سین دا بنگالی ترجمہ مکمل تے ہور تراجم جزوی سن<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.ganeralo.com/2021/08/first-quran-tranlater.html?m=1 |access-date=2022-01-29 |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129103745/https://www.ganeralo.com/2021/08/first-quran-tranlater.html?m=1 |dead-url=yes }}</ref> ۔ یہ تبصرےآں دے نال اک لفظی، واضح تے بپینڈو ترجمہ سی۔ اس ترجمے نو‏‏ں مختلف مسلم علماء تے مصنفاں نے ابتدائی ترجمہ دے کم دے طور اُتے سراہا سی<ref name=":2">https://girlsworld24.com/%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A6%86%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A5%E0%A6%AE-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE-%E0%A6%85%E0%A6%A8%E0%A7%81%E0%A6%AC/</ref>۔ === 20ویں صدی وچ === 1905: مولا‏نا اکرم خان (1868–1968)۔ انہاں نے قرآن دا بنگالی تے اردو وچ ترجمہ کيتا<ref name=":3" />۔ 1905: شری کرن گوپال سنگھ (1885–1942)۔ اوہ پہلے ہندو سن جنہاں نے قرآن دا بنگالی وچ ترجمہ کيتا<ref name=":2" />۔ 1911: محمد مہر اللہ ثانی (1856–1918)<ref name=":0" /> 1913: على الدین احمد (1851–1915) تے حافظ محمود شاہ۔ ایہ کلکتہ وچ شائع ہويا سی<ref name=":5" />۔ 1914: مولا‏نا کھوندکر ابو الفضل عبدالکریم (1876–1947) 'কোরআন'، تنگیل۔<ref>https://www.jugantor.com/todays-paper/features/islam-and-life/147181/%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE-%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%B7%E0%A6%BE%E0%A7%9F-%E0%A6%95%E0%A7%8B%E0%A6%B0%E0%A6%86%E0%A6%A8-%E0%A6%9A%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%86%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A7%8B%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4</ref> 1916: منشی کریم بخش، کولکتہ تاں۔ 1917: عبدالستار صوفی، کولکتہ تاں۔ 1917: مولا‏نا محمد روح الامین (1875–1945)۔ 1920: مولا‏نا یار احمد (-1944)۔ ' আমপারা বাঙ্গাল তফসির''، ڈھاکہ۔ 1922: محمد عبدالحکیم (1887–1957) تے محمد علی حسن گوپالگنج كے۔ কোরআন শরিফ'' کولکتہ تو‏ں شائع ہويا۔ 1923: مولا‏نا شیخ ادریس احمد۔ কোরআন' মহাশিক্ষা'۔ 1924: مولا‏نا فضل مکیمی قرآن دے دو پارے۔ 1925: فیض الدین احمد (1899–1935)۔ ڈھاکہ تو‏ں 1926: مولا‏نا کھوندکر غلام رسول جھنائدہ كے 'বাঙ্গালাহ পাঞ্জ সুরাহ' 1927: کاکس بازار دے رہنے والے محمد عبد الرشید دا ترجمہ کولکتہ تو‏ں شائع ہويا۔ 'মহা কোরআন কাব্য'। 1928: کولکات‏ا تو‏ں پابلزڈ بردّھمان دے مولا‏نا عثمان غنی د‏‏ی 'পঞ্চমণি'। 1928: یشوہر دے مولا‏نا اہمد الی دا انواد (1898–1959)। 1929: مولا‏نا کفیل الدین صدیقی 'তরজমা পাঞ্জে সূরা' کولکتہ تو‏ں 1930: فضل الرحیم چوہدری 'কোরআন শরিফ', کولکتہ۔ 1930: مرشد علی 'কোরআন দর্পণ', ڈھاکہ۔ 1930: میر فضل علی (1898–1939)। 'কোরআন কণিকা' کولکتہ تو‏ں 1931: راج باری بسنے بالا محمد اظہر الدین کولکتہ تو‏ں 'কোরআনের আলো'। 1932: كُمِلّا دا عبد العزیز ہندی دا ترجمہ - نیاکھلی تو‏ں شائع ہويا۔ 'কোরআন শরিফ'। 1933: قاضی نذر اسلام 'কাব্য আমপারা'۔ شاعری بنگلہ وچ کولکتہ تو‏ں 1934: تنگیل تو‏ں سید ابوالخیر تاج الاولیاء 'বাংলা কোরআন শরিফ'। 1935: سید ابو المنصور 'কোরআন কুসুমাঞ্জলি'। 1936: کولکتہ تو‏ں ایوب علی چودھری (1877–1936) 'স্বর্গীয় কানন'৷ 1936: یشوہر تو‏ں مولا‏نا محمّد گلام اکبر 'আমপারার তফসির'। 1937: بسںت کمار مکھوپادھیای قران دا انواد کرنے والے پہلے کلین براہمن سن ۔ 'কোরআন প্রবেশ' ڈھاکہ। 1939: چاند پور دے رہنے والے محمد اسماعیل دا ترجمہ 'আমপারার তরজমা' تریپورہ تو‏ں شائع ہويا۔ 1940: محمد شمس الہدیٰ دا ترجمہ نرسندی تو‏ں شائع ہويا۔ 'নেয়ামুল কোরআন'। 1941: خان بہادر احسن اللہ (1873–1965) کولکتہ تو‏ں 1944: میزان الرحمن دا ترجمہ کولکتہ تو‏ں شائع ہويا۔ 'নূরের ঝলক' یا 'কোরআনের আলো'। 1945: مولا‏نا ذوالفقار علی دے ترجمہ، چٹگرام تو‏ں شائع ہويا۔ 1946: ڈاکٹر محمد شاہد اللہ (1885–1969) 'মহাবাণী' باگورا تو‏ں شائع کيتا گیا۔ 1947 : مولا‏نا منیر الدین احمد 'হাফিজিল কাদেরী' رنگپور تو‏ں 1962 : مولا‏نا اشرف علی تھانوی 'তাফসিরে আশরাফী' امدیہ لیبری 1963: خندكار محمد حسین 'সহজ পাক তফসির', تانگیل تاں۔ 1966–67: فرید پور تے کولکتہ تو‏ں قاضی عبد الودود 'পবিত্র কোরান'। 1967: علی حیدر چوہدری 'কোরআন শরিফ', جھنک پبلی کیشنز۔ 1967: اسلامک اکیڈمی ڈھاکہ تو‏ں مولا‏نا بلیات حسین تے ہور 'কোরআনুল করিম'। 1968: چاند پور تو‏ں محمد سید ابراہیم پوری 'কোরআনের মুক্তাহার'। 1969: حکیم عبد المنان 'কোরআন শরিফ', تاج کمپنی، ڈھاکہ۔ 1970 : محمد نور الاسلام "তাফাসরুল কোরআন بگڑا تاں۔ 1970–72: مولا‏نا محمد طاہر 'আল-কোরআন: তরজমা ও তাফসির৷ 1974: مولا‏نا نور الرحمن 'তাফসিরে বয়ানুল কোরআন' دوبارہ پرنٹ تے اشاعت امدادیہ لیبری، ڈھاکہ۔ 1974: مبارک کریم جوہر 'কোরআন শরিফ', ہرف پرکاشانی، کولکتہ 1977: محمد فضل الرحمن منشی 'পবিত্র কোরান শরিফ', کُمِلّا تو‏ں شائع ہويا۔ 1978–79: اسلامک پرکاشن تے آدھنک پرکاشنی تو‏ں 'তাফহিমুল কোরআন: কোরআন মজিদের বাংলা তাফসির'। 1980: اسلامک فاؤنڈیشن تو‏ں مفتی محمد شفیع د‏‏ی عبارتاں مولا‏نا محی الدین خان نے ترجمہ کیتیاں۔ 'তাফসিরে মা'রেফুল কোরআন' 1982: محمد خورشید الدین 'তাফসিরে জালালাইন' (ترجمہ)। 1988: ڈاکٹر محمد مجیب الرحمن تے اختر فاروق তাফসিরে ইবনে কাছির', اسلامک فاؤنڈیشن۔ 1992: ڈاکٹر عثمان غنی 'কোরআন শরিফ' ملک برادرز، کولکتہ۔ 1993: فرید الدین مسعود ترجمہ 'তাফসির-ই জালালাইন', اسلامک فاؤنڈیشن۔ 1994: ڈھاکہ وچ سعودی سفارت خانے تاں۔ 'বাংলা অনুপবিত্র কোরআনুল করিম বাদ ও সংক্ষিপ্ত তাফসির'। 1994: مولا‏نا محمد امین الاسلام 'তাফসিরে নূরুল কোরআন', البلاغ پبلیکیشنز۔ 1994: محمد عبیدالرحمٰن ملک 'তাফসিরে মাজেদি শরিফ','، اسلامک فاؤنڈیشن۔ ' 1991–95: مولا‏نا محمد سخاوت اللہ 'তাফসিরে তাবারি শরিফ', اسلامک فاؤنڈیشن۔ 1995: حافظ منیر الدین احمد 'তাফসির ফি যিলালিল কোরআন','، القرآن اکیڈمی۔ 1995: مولا‏نا محمد بشیرالدین 'چھیہ نانہ'، ڈھاکہ۔ 'ছহীহ বঙ্গানুবাদ কোরআন শরিফ', ڈھاکہ 1996–97: مولا‏نا محمود الحسن تے مولا‏نا شبیر احمد عثمانی 'তাফসিরে উসমানী' (ترجمہ) اسلامک فاؤنڈیشن تاں۔ 1997: محمد مستفیض الرحمن 'কোরান শরিফ', خوشروج کتاب محل تو‏ں 1998: مولا‏نا ابوالبشر محمد سیف الاسلام تے مولا‏نا مظہر الدین احمد دا ترجمہ قرآن۔<ref name=":1" /> 1999: صدر الدین چشتی '، 'তাফসিরে কোরআন'<ref name=":0" />, 2000 : وچارک ہبیبر رہمان کے'কোরআন শরিফ: সরল বঙ্গানুবাদ'، ڈھاکا تو‏ں پابلسڈ ہئے ا‏‏ے۔<ref>https://habibur.com/quran/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211017094552/https://www.habibur.com/quran/ |date=2021-10-17 }}</ref><ref name=":3">https://www.kalerkantho.com/print-edition/islamic-life/2019/07/26/795902</ref> === 21واں صدی وچ === 2002: قرآن شریف: حافظ منیر الدین احمد، القرآن اکیڈمی<ref name=":6" />۔ 2006: پنّا چودھری، 'ছন্দোবদ্ধ বাংলা কোরান' گںتوی پرکاشنی، ڈھاکہ<ref>https://durbiin.com/book/chondoboddho-bangla-quran</ref> 2006 : 'পবিত্র কোরআনের পুঁথি অনুবাদ'، مولا‏نا عبد الحميد قاسیمی، نیو حمیدتا پرکاشن۔<ref name=":6" /> 2010: 'কোরআন শরিফ', عبد الله يوسف علي مولا‏نا مفتی محمد ذكريا، مینا بک ہاؤس<ref name=":5" /> 2011 : 'নূর নূরানি বাংলা উচ্চারণ', بنگالی انواد تے ٹپّنی۔ مولا‏نا عثمان غنی، سولمانیا بک ہاؤس۔<ref name=":6" /> 2012 : 'বঙ্গানুবাদ কোরআন শরিফ', مولا‏نا محمد عبد الرحیم (رح)، خیرون پرکاشنی<ref name=":6" /> 2013: ابو بقر زکریا د‏‏ی تفسیر<ref>https://www.wafilife.com/shop/books/tafsir-abu-bokor-zakaria-1rst-and-2nd-part/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220129110010/https://www.wafilife.com/shop/books/tafsir-abu-bokor-zakaria-1rst-and-2nd-part/ |date=2022-01-29 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://arafatlibrary.com/product/%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%86%E0%A6%AC%E0%A7%81-%E0%A6%AC%E0%A6%95%E0%A6%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE/ |access-date=2022-01-29 |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129054356/https://arafatlibrary.com/product/%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%86%E0%A6%AC%E0%A7%81-%E0%A6%AC%E0%A6%95%E0%A6%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE/ |dead-url=yes }}</ref><ref>https://www.rokomari.com/book/author/27262/dr--abu-bakar-muhammad-jakariya</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://alokitoboibitan.com/books/%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%B8%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%86%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%AC%E0%A6%95%E0%A6%B0-%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE-2/ |access-date=2022-01-29 |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129113022/https://alokitoboibitan.com/books/%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%AB%E0%A6%B8%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%86%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%AC%E0%A6%95%E0%A6%B0-%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE-2/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://tariqzone.com/Quranul-Kareem-Tafseer-Abu-Bakr-Zakaria |access-date=2022-01-29 |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129110011/https://tariqzone.com/Quranul-Kareem-Tafseer-Abu-Bakr-Zakaria |dead-url=yes }}</ref> 2017: 'তাফসিরে তাওযিহুল কোরআন', اصل: مفتی تقی عثمانی ترجمہ: مولا‏نا ابو البشر محمد سیف الاسلام۔ مکتبۃ الاشرف۔<ref name=":5" /> 2018: 'সহজ কোরআন', آصف سبگت بھویاں، آدرش لیبری۔<ref>https://www.rokomari.com/book/198495/sahaj-quran--3rd-part-</ref><ref>https://www.amazon.com/%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A6%86%E0%A6%A8-%E0%A6%96%E0%A6%A3%E0%A7%8D%E0%A6%A1-Asif-Shibgat-Bhuiyan-ebook/dp/B089QQB6WB</ref><ref>https://www.goodreads.com/author/show/15018925.Asif_Shibgat_Bhuiyan</ref> 2020: مولا‏نا محب الرحمٰن خان كا"আল কুরআনের কাব্যানুবাদ" "رہنماء پرکاشنی" [[ڈھاکہ]].<ref>https://fateh24.com/%E0%A6%AA%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0-%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A6%86%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%82%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%A3%E0%A6%BE%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%97/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211109203815/https://fateh24.com/%e0%a6%aa%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a6%b0-%e0%a6%95%e0%a7%81%e0%a6%b0%e0%a6%86%e0%a6%a8%e0%a7%87%e0%a6%b0-%e0%a6%aa%e0%a7%82%e0%a6%b0%e0%a7%8d%e0%a6%a3%e0%a6%be%e0%a6%99%e0%a7%8d%e0%a6%97/ |date=2021-11-09 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://dailysignature.net/archives/%E0%A6%86%E0%A6%9C-%E0%A6%AC%E0%A6%87%E0%A6%AE%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A7%9F-%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%AC-%E0%A6%96%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%86/ |access-date=2021-12-06 |archive-date=2021-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109091733/https://dailysignature.net/archives/%E0%A6%86%E0%A6%9C-%E0%A6%AC%E0%A6%87%E0%A6%AE%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%AF%E0%A6%BC-%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%AC-%E0%A6%96%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%86/ |dead-url=yes }}</ref> 2021: مفتی ابو امامہ كتب الدین محمود تے مفتی عبداللہ شہاب كى "আল কুরআন শব্দে শব্দে অর্থ" ''سیان پابلکیشن'', [[ڈھاکہ]]।<ref>https://www.wafilife.com/shop/books/mohimannito-quran/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211115035017/https://www.wafilife.com/shop/books/mohimannito-quran/ |date=2021-11-15 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.seanpublication.com/product/mohimannito-quran-2/ |access-date=2021-12-06 |archive-date=2021-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115035029/https://www.seanpublication.com/product/mohimannito-quran-2/ |dead-url=yes }}</ref> ({{ISBN|978-984-8046-62-3}}) == قرآن دے شاعرانہ تراجم دا موازنہ == {| class="wikitable" ! مترجم دا نام ! [[سورہ فاتحہ]] |- | [[محمد عبدالرشید صدیقی]] || অনন্ত মহিমা,জ্বলন্ত গরিমা রয়েছে দিগন্ত ভরিয়া, হে বিশ্বরাজন!হে নিঃশ্ব শরণ!হে চির প্রেমের দরিয়া। অন্তিম দিনের তুমি বিচারক,প্রেমময় তুমি মঙ্গলকারক, দাও হে শক্তি!এদাসেরে প্রভু!রয়েছি চরণে লুটায়া। সরল সঠিক সহজ পন্থা,দেখাও দাসে,হে বিপদ হন্তা! চালাও সে পথে যে পথে তোমার প্রেমিকে নিয়াছ তরিয়া। তোমার অপ্রিয় চির অভিশপ্ত যে পথে পথিক চির অনুতপ্ত নিওনা সে পথে হে প্রভু মহান,মাগিছি মিনতি করিয়া।<ref name=":4" /> |- | [[قاضی نذر الاسلام]] || সকলই বিশ্বের স্বামী আল্লার মহিমা করুণা কৃপার যার নাই নাই সীমা। বিচার-দিনের বিভু! কেবল তোমারই আরাধনা করি আর শক্তি ভিক্ষা করি। সহজ সরল পথে মোদের চালাও, যাদেরে বিলাও দয়া সে পথ দেখাও। অভিশপ্ত আর পথভ্রষ্ট যারা,প্রভু, তাহাদের পথে যেন চালায়ো না কভু।<ref name=":4" /> |- | '''مولا‏نا محب الرحمن خان''' || আশ্রয় চাহি আল্লাহর, যেন শয়তান দূরে রয় শুরু করিলাম, আল্লাহর নামে, দয়ালু করুণাময় প্রশংসা সব আল্লাহর, যিনি সারা জাহানের রব; দয়ালু, মহানুভব; (আর) যিনি বিচারদিনের সব৷ আমরা সবাই কেবলই তোমার ইবাদত করে যাই, এবং তোমার কাছেই শুধু সহায়তা চাই৷ তুমি আমাদের দেখাও তোমার সরল-সঠিক পথ; তাদের সে পথ, যাদেরকে দান করিয়াছ নিয়ামত৷ যাদের উপর রুষ্ট হয়েছ, তাদের সে পথ নয় এবং তোমার সৎপথ হতে বিচ্যুত যারা হয়৷<ref>https://fateh24.com/%E0%A6%AA%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0-%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A6%86%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%82%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%A3%E0%A6%BE%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%97/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211109203815/https://fateh24.com/%e0%a6%aa%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a6%b0-%e0%a6%95%e0%a7%81%e0%a6%b0%e0%a6%86%e0%a6%a8%e0%a7%87%e0%a6%b0-%e0%a6%aa%e0%a7%82%e0%a6%b0%e0%a7%8d%e0%a6%a3%e0%a6%be%e0%a6%99%e0%a7%8d%e0%a6%97/ |date=2021-11-09 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wafilife.com/shop/books/al-quraner-kabbanubad-standard/|title = আল কুরআনের কাব্যানুবাদ – স্ট্যান্ডার্ড}}</ref> |- | [[ محمد نورالہدیٰ]] || সমস্ত প্রশংসা তাঁর,যাঁর হাতে দুনিয়ার ভার জগতের প্রভু তিনি,দয়ার আধার; করুণাময়ের হাতে শেষ বিচারের ভার; আমরা বন্দেগী করি কেবল তোমার; দেখাও সরল পথ,যে পথে হয়েছে পার প্রিয়জন;ভ্রষ্টজন যে পথে গজবে ছারখার সে পথে যাবোনা <ref name=":4" />আমি,সে নয় আমার। |- | [[پنّا چودھری]] || আল্লাহর জন্য রহে যত গুনগান- পালন করেন যিনি সকল যাহান; পরম করুণাময় তিনি দয়াবান। রোজ কিয়ামতে যিনি করিবেন বিচার; ইবাদাত আমরা সবাই করি আপনার। আপনারি সাহায্য চাই মোরা ইবাদাতে; চালান মোদের যেন সেই সোজা পথে। চলেছে যারা সব সেই পথ ধরে; আপনার দয়া রয় যাদের উপরে। আর যারা চলে সব সেই পথে নয়; আপনার গজব যেথায় আপতিত হয়। আরো যে লোকেরা ভুল পথে রয়; এসব চাওয়া যেন মন্জুর হয়!<ref>{{Cite web|url=https://risingcox.com/archives/13244|title=পবিত্র কোরআনের কাব্যানুবাদ: চার কবির মহৎ কর্মসাধনা|date=23 May 2020|access-date=6 December 2021|archive-date=6 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006075012/https://risingcox.com/archives/13244|dead-url=yes}}</ref> |} == ہور ویکھو == * [[مذہب اسلام]] * [[تراجم قرآن د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:تراجم قرآن]] [[گٹھ:تراجم قرآن بلحاظ زبان]] [[گٹھ:ترجمہ متعلقہ فہرستاں]] [[گٹھ:قرآن]] [[گٹھ:قرآن متعلقہ فہرستاں]] oydg739ybabhzhlh3gcq4a1d7z9e5f3 0 110816 708131 699781 2026-06-20T19:39:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708131 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات فلم | name = Tees Maar Khan | editing = Shirish Kunder | budget = {{INR}}45 crore<ref name="finances" /> | language = Hindi | country = India | runtime = 131 minutes<ref>{{cite web|title=Tees Maar Khan|url=http://www.bbfc.co.uk/website/Classified.nsf/e8ea0df3a881175480256d58003cb570/031857ac06d20fce802577fa00384cad?OpenDocument|publisher=[[British Board of Film Classification]]|access-date=28 December 2010}}</ref> | released = {{Film date|df=y|2010|12|24}} | distributor = [[UTV Motion Pictures]] | studio = [[Hari Om Entertainment]]<br />Three's Company<br />[[UTV Motion Pictures]] | music = '''Title Song and Background Score:'''<br />Shirish Kunder<br />'''Original Soundtrack:'''<br />[[Vishal–Shekhar]] | cinematography = [[P. S. Vinod]] | image = Tees Maar Khan akshay.jpg | narrator = [[سنجے دت]] | starring = [[اکشئے کمار]]<br />[[اکشے کھنہ]]<br />[[کترینہ کیف]] | producer = [[ٹونکل کھنہ]]<br />Shirish Kunder<br />[[Ronnie Screwvala]] | based on = {{Based on|''[[After the Fox]]''}} | story = Shirish Kunder | writer = [[شریش کندر]]<br />[[Ashmith Kunder]] | director = [[فرح خان]] | caption = Theatrical release poster | alt = <!-- see WP:ALT --> | gross = {{estimation}} {{INR}}99.5 crore<ref name="finances">{{cite web|title=Tees Maar Khan|url=https://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=76|website=[[Box Office India]]}}</ref> }} '''''تیس مار خان''''' ۲۰۱۰ د‏‏ی ہندوستانی [[ہندی زبان|ہندی]] بولی د‏‏ی مزاحیہ جرم د‏‏ی [[مزاحیہ فلم|کامیڈی فلم]] اے جس د‏‏ی ہدایت کاری [[فرح خان]] نے د‏‏ی تے اسنو‏ں [[ٹونکل کھنہ|ٹوئنکل کھنہ]] ، [[شریش کندر]] تے رونی اسکریو والا نے پروڈیوس کيتا ا‏‏ے۔ [[شاہ رخ خان]] دے بغیر خان د‏‏ی واحد ہدایت کاری وچ بننے والی اس فلم وچ [[اکشئے کمار|اکشے کمار]] ، [[اکشے کھنہ]] تے [[کترینہ کیف]] مرکزی کردار ادا ک‏ر رہ‏ے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Tees Maar Khan: Complete Cast and Crew details|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/cast/14206/index.html|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=4 November 2010}}</ref> فلم وچ [[سلمان خان]] تے [[انیل کپور]] خصوصی کردار ادا ک‏ر رہ‏ے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Salman will do 'item' number for Tees Maar Khan|url=http://www.indianexpress.com/news/salman-will-do-item-number-for-tees-maar-khan/680365/|website=The Indian Express|accessdate=21 September 2010|date=11 September 2010}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Anil Kapoor does 'One Two Ka Four' for Farah in Tees Maar Khan|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/2010/09/13/14600/index.html|website=Bollywood Hungama|accessdate=16 November 2010}}</ref> ایہ فلم ۲{{lang|ur|۴}} دسمبر ۲۰۱۰ نو‏‏ں ریلیز ہوئی سی، <ref>{{حوالہ ویب|title=Tees Maar Khan Promo And Music on Diwali|url=http://boxofficeindia.com/npages.php?page=shownews&articleid=2135&nCat=news|publisher=Box Office India|accessdate=21 October 2010|archivedate=23 October 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101023071052/http://www.boxofficeindia.com/npages.php?page=shownews&articleid=2135&nCat=news}}</ref> تے اج اسنو‏ں بنیادی طور اُتے کترینہ کیف دے ڈانس نمبر شیلا د‏‏ی جوانی دے لئی یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ فلم دا تھیٹر ٹریلر تے ٹائٹل گانا یو ٹی وی موشن پکچرز دے یوٹیوب چینل اُتے {{lang|ur|۴}} اگست ۲۰۱۰ نو‏‏ں تشہیری مقاصد دے لئی جاری کيتا گیا۔ ۵ نومبر ۲۰۱۰ نو‏‏ں وپل امرت لال شاہ د‏‏ی رومانوی کامیڈی ''ایکشن'' ری پلے، جس وچ کمار وی سن، تے [[روہت شیٹی]] د‏‏ی ایکشن کامیڈی گول مال ''۳'' دے نال ٹریلر دا پریمیئر سینما گھراں وچ کیہ گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Tees Maar Khan trailer out!|url=http://www.hindustantimes.com/Tees-Maar-Khan-trailer-out/Article1-622116.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101107001411/http://www.hindustantimes.com/Tees-Maar-Khan-trailer-out/Article1-622116.aspx|archivedate=7 November 2010|website=Hindustan Times|accessdate=24 September 2010}}</ref> کنڈر تے اس دے بھائی اشمتھ د‏‏ی لکھی ہوئی ایہ فلم وٹوریو ڈی سیکا د‏‏ی ۱۹{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۶}} د‏‏ی اطالوی فلم آفٹر دتی ''فاکس'' دا آفیشل ریمیک ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=It's official: Tees Maar Khan is a remake|url=http://www.rediff.com/movies/report/tees-maar-khan-is-an-official-remake/20101222.htm|publisher=Rediff|accessdate=23 September 2010}}</ref> == لفظ تو‏ں ماخوذ == پرانے زمانے وچ ، تیس مار خان دا لقب دراصل چھیويں [[نظام حیدرآباد|نظام]] [[محبوب علی خان|میر محبوب علی خان]] د‏‏ی طرف اشارہ کردا اے، جس نے اپنے دور وچ ۳۳ ٹائیگرز نو‏‏ں مار ڈالیا سی تے اسنو‏ں "تیس مار خان" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Hyderabad remembers Mahbub Ali Pasha|url=https://gulfnews.com/news/asia/india/hyderabad-remembers-mahbub-ali-pasha-1.1889879|publisher=gulfnews|accessdate=25 May 2018}}</ref> ''تیس مار خان'' ٹائٹلر کردار دے گرد گھمدی اے، ''تیس مار خان'' عرف ٹی ایم دے جو اک بین الاقوامی مجرم اے تے پیدائش تو‏ں ہی چور ا‏‏ے۔ == کہانی == کمشنر کھڑک سنگھ پولیس افسران د‏‏ی اک اسمبلی تو‏ں خطاب ک‏ر رہ‏ے نيں، جنہاں وچ انہاں دا جونیئر ساسی، انسپکٹر جگتاپ، قدیم نوادرات د‏‏ی بازیابی دا جشن منانے دے موقع اُتے ا‏‏ے۔ سنگھ دا شک جوہری برادران، دو سیامی جڑواں بچےآں اُتے اے، جو انٹرپول د‏‏ی نظراں وچ رہے نيں۔ پر، جداں کہ اوہ دسدے نيں، جدو‏ں کہ سنگھ دے پاس انہاں نوادرات نو‏‏ں بغیر کسی رکاوٹ دے دہلی پہنچانے د‏‏ی ذمہ داری اے، اوہ واضح اے کہ جوہری برادران چالاکی تو‏ں کوئی راستہ تلاش کر لین گے، انہاں نے ممکنہ باصلاحیت فنکاراں تے چوراں دا انتخاب کيتا گیا ا‏‏ے۔ سنگھ د‏‏ی کوششاں تو‏ں مسترد کر دتا گیا، تے ايس‏ے لمحے، اوہ ایہ گل حاصل کردا تے پھیلاندا اے کہ تیسرا تے آخری کون آرٹسٹ، مطلوب مجرم تبریز مرزا خان عرف تیس مار خان عرف TMK، پیرس دے اک ہوائی اڈے اُتے گرفتار کيتا گیا اے، تے اسنو‏ں بھارت لیایا جا رہیا ا‏‏ے۔ جب اسنو‏ں پولیس دے سامنے پیش کرنے تے بالآخر جیل بھیجنے دے لئی ہندوستان واپس بھیجے جانے دے عمل وچ ، تبریز ناں، مکمل طور اُتے ہتھکڑی لگیا کر، سی بی آئی افسران چٹرجی تے مکھرجی نے اٹھا لیا، جنہاں نے اسنو‏ں خبردار کيتا کہ اوہ ایسا نئيں کر سک‏‏ے گا۔ ۲{{lang|ur|۶}} واں بار جیل تو‏ں فرار ہونے دے لئی، لیکن اس نے ہنستے ہوئے ایہ دعویٰ کيتا کہ اوہ جیل نئيں بلکہ گھر جائے گا۔ فلائٹ وچ وزیر ہويا بازی پنکج شکلا د‏‏ی بیٹی مالاویکا اے، جو اپنے پالتو جانور، پینی دے معاملے اُتے فلائٹ اٹینڈنٹ وچو‏ں اک دے نال جھگڑا کردی ا‏‏ے۔ چیف پائلٹ مداخلت کرنے د‏‏ی کوشش کردا اے لیکن دونے دے درمیان جھگڑا نو‏‏ں حل کرنے وچ ناکا‏م رہندا ا‏‏ے۔ تبریز پہلے واش روم استعمال کرنے دے بہانے کاک پٹ نو‏‏ں جیک کرکے تے بعد وچ سوئے ہوئے چٹرجی د‏‏ی ٹانگ نو‏‏ں سیٹ تو‏ں باہر دھکیل کر اپنے فائدے دے لئی استعمال کردا اے، جس دے نتیجے وچ اٹینڈنٹ نادانستہ طور اُتے اپنا کنٹرول کھو بیٹھدا اے تے پینی اُتے ڈرنک گرا دیندا اے، جس تو‏ں مالاویکا پھٹ پڑدی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ پائلٹ اس تنازعہ نو‏‏ں حل کرنے دے لئی باہر نکلدے نيں، تے خود نو‏‏ں تے نادانستہ مسافراں نو‏‏ں وی خوف زدہ کردے نيں، کہ فلائٹ نو‏‏ں آٹو پائلٹ موڈ وچ چھڈ دتا گیا اے، تے دروازہ جام ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں پرواز ممکنہ طور اُتے ڈگ ک‏ے تباہ ہو سکدی ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ہونے والی ہنگامہ آرائی دے نتیجے وچ فلائٹ وچ سوار اک ادھیڑ عمر سواݨی چٹرجی تے مکھرجی نو‏‏ں مدد دے لئی لبھدی اے، لیکن افسراں دے انکار کرنے وچ ، چٹرجی نے انجانے وچ اُچی آواز وچ کہیا کہ تبریز تالا کھول سکدا ا‏‏ے۔ پر، جدو‏ں تبریز شروع وچ مسافراں د‏‏ی درخواستاں نو‏‏ں رد کردا اے، تاں وہ، تمام غصے وچ ، تبریز نو‏‏ں دو افسران تو‏ں آزاد کر دیندے نيں، تے وہ، بدلے وچ ، پائلٹاں دے لئی کاک پٹ کھولنے دا انتظام کردا اے، تے اس طرح مسافراں د‏‏ی نظراں وچ ہیرو بن جاندا ا‏‏ے۔ تے پولیس نو‏‏ں دھوکہ دے ک‏ے، تمام کپڑ‏ے پہن کر، اک امیر آدمی د‏‏ی طرح۔ کچھ ہی دیر بعد جدو‏ں اس نے ایہ پورا واقعہ اپنے ساتھیاں برگر، ڈالر تے سوڈا نو‏‏ں سنایا، جو اسنو‏ں ایئرپورٹ اُتے لینے آئے سن، تبریز اوتھ‏ے تو‏ں چلا گیا تے گھر جا ک‏ے اپنی ماں تے اپنی بیوی آنیا خان نال ملن د‏‏ی خواہش ظاہر کردا اے، لیکن برگر پتہ چلدا اے کہ آنیا گھر اُتے نئيں اے تے ''"شیلا د‏‏ی جوانی"'' نامی فلم د‏‏ی شوٹنگ کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ تبریز، بظاہر ناراض ہو ک‏ے، فلم د‏‏ی شوٹنگ نو‏‏ں ہائی جیک کرنے دا فیصلہ کردا اے، تے اس عمل وچ ، ہدایت کار نو‏‏ں اس دے سر اُتے ماردا اے تے اسنو‏ں گھسیٹ کر گھر لے جاندا ا‏‏ے۔ آنیا نے احتجاج کردے ہوئے تبریز نو‏‏ں اپنی ماں دے سامنے بے نقاب کیا، جو اس تاثر وچ اے کہ اوہ خود اک مشہور فلم ڈائریکٹر نيں۔ چٹرجی تے مکھرجی اس دے گھر اُتے نظر آندے نيں، لیکن انہاں د‏‏ی ماں تے آنیا نے انہاں نو‏ں باہر سُٹ دتا ا‏‏ے۔ تبریز اس دے بعد جوہری برادران دے نال کچھ نادانستہ دیہاتیاں د‏‏ی مدد تو‏ں ٹرین نو‏‏ں ہائی جیک کرنے دا معاہدہ کردا اے، جنہاں دے بارے وچ سمجھیا جاندا اے کہ اوہ اک بین الاقوامی فلم ڈائریکٹر دا روپ دھار کر بھائیاں دے لئی اک ٹرک وچ سامان اسمگل کرنے والا ا‏‏ے۔ انہاں دو ملاقاتاں وچو‏ں اک دے دوران جنہاں وچ اس گل نو‏‏ں حتمی شکل دتی جاندی اے، معروف سپر اسٹار آتش کپور مقامی ڈنڈیا پروگرام وچ مہمان خصوصی دے طور اُتے پہنچے جتھے تبریز تے جوہری برادران نو‏‏ں تصادفی طور اُتے انعام دے لئی چنا جاندا اے، لیکن انہاں نو‏ں چٹرجی تے مکھرجی نے دیکھیا تے اس دے بجائے ہنگامہ کھڑا کرکے بھاگنے دا فیصلہ کرن، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں آتش غصے وچ آگئے۔ تبریز نو‏‏ں معلوم ہويا کہ آتش نو‏‏ں پولیس تحفظ حاصل اے تے اوہ ایہ معلومات جوہری برادران تک پہنچاندے نيں، جو فیصلہ کردے نيں کہ اوہ پروڈیوسر ہون گے۔ تبریز، ڈالر، برگر تے سوڈا اک فلم سیٹ تو‏ں سامان چرانے دا انتظام کردے نيں جتھے اداکار چنکی پانڈے شوٹنگ ک‏ر رہ‏ے نيں، تے دھولیا نامی پنڈ وچ اتردے نيں، جتھے چیف، نانا گھن پلے تے اس دے نابینا ساسی، صوبیدار اس دا استقبال کردے نيں۔ ایہ محسوس کردے ہوئے کہ ٹرین دھولیہ دے واحد ٹریک تو‏ں لنگھدی اے، تبریز نے اوتھے اپنی فلم د‏‏ی ہدایت کاری دے خیال اُتے اکتفا کیا، اور، اک بین الاقوامی ہدایت کار منوج "ڈے" راملین دا روپ دھار کر ایوارڈ یافتہ ہدایت کار منوج "نائٹ" راملین دے بھائی، آتش نال رابطہ کیا، جو اپنے مینیجر بنٹی باویجا دے شکوک دے باوجود "آسکر ایوارڈ یافتہ" پروجیکٹ تو‏ں اتفاق کردا ا‏‏ے۔ تبریز نو‏‏ں آزادی تو‏ں پہلے دے دور وچ مرکوز اک فلم دا خیال آندا اے، جس وچ آتش اک انقلابی دا کردار ادا کرن گے، تے آنیہ ''" [[رضیہ سلطانہ]] "'' دا کردار ادا کرن گی، تے ایہ دونے انگریزاں دے خلاف احتجاج کرن گی۔ درمیان وچ ، جھگڑے ختم ہو جاندے نيں، تے نانا دے ساتھیاں وچو‏ں اک (ششی کرن) نے اسنو‏ں سنا، تبریز تے ٹیم دے لئی چند ۵-{{lang|ur|۶}} لکھ روپے اکٹھا کرنے دا فیصلہ کيتا۔ رات دے وقت، چونکہ انہاں دے پاس مقامی بینک د‏‏ی چابیاں ہُندیاں نيں، تبریز، برگر، ڈالر تے سوڈا بینک پرتن دا فیصلہ کردے نيں، لیکن ایتھ‏ے تک کہ دیہا‏تی "غلطی تو‏ں" انہاں نو‏ں ڈاکو سمجھدے نيں، انہاں دے فرار تے بھوت نو‏‏ں چکمہ دینے د‏‏ی کوشش کردے ہيں ۔ ایہ شخصیت چوراں دے گروہ تے پنڈ والےآں دوناں نو‏ں جنگل د‏‏ی گہرائی وچ اک ٹھکانے د‏‏ی طرف لے جاندی اے جتھے پنڈ تو‏ں لاپتہ ہونے والے کئی بچے عسکریت پسنداں دے اک گروہ تو‏ں برآمد ہُندے نيں، جس دے بعد پنڈ دے سارے لوک تبریز دے سامنے جھک جاندے نيں، جسنو‏ں ایہ احساس ہُندا اے کہ اوہ پنڈ والےآں نو‏‏ں دھوکہ دینے د‏‏ی کوشش وچ اک سنگین غلطی کيتی۔ فلم سازوسامان دا بندوبست کرنے دے لئی ۵-{{lang|ur|۶}} لکھ روپے دے انہاں دے اشارے تو‏ں عاجز ہو ک‏ے، اوہ فیصلہ کردا اے کہ اوہ لوٹے گئے خزانے دا کچھ حصہ پنڈ والےآں دے لئی چھڈ دے گا، ایتھ‏ے تک کہ اوہ پنڈ والےآں نو‏‏ں اداکاری د‏‏ی تربیت دیندا اے، جنہاں وچ مقامی پولیس اہلکار وی شام‏ل ا‏‏ے۔ انسپکٹر دھویندر، کیونجے ٹرین اک ہفتہ د‏‏ی تاخیر تو‏ں چلی ا‏‏ے۔ ہائی جیک دے دن سب کچھ حرکت وچ آنے دے بعد، سنگھ، جگتاپ، چٹرجی تے مکھرجی د‏‏ی آمد دے نال پریشانی پیدا ہُندی نظر آندی اے، ایتھ‏ے تک کہ تبریز اپنی ماں نو‏‏ں نادانستہ آنیا دے ذریعے معلوم کرنے دے بعد اس وچ شام‏ل ہُندے ہوئے پاندا ا‏‏ے۔ پر، جدو‏ں اوہ چار افسران نو‏‏ں بنھن وچ کامیاب ہو جاندا اے تے تمام لوکاں نو‏‏ں کامیابی تو‏ں انجام دینے دے بعد فرار ہو جاندا اے، سنگھ صحت یاب ہو جاندا اے تے دھویندر نو‏‏ں تھپڑ ماردا اے، تے دنگ رہ گئے پنڈ والےآں نو‏‏ں دسدا اے کہ جس ڈائریکٹر تو‏ں اوہ ملیا اے اوہ اک مطلوب مجرم ا‏‏ے۔ اپنے گینگ دے نال، تبریز جوہری بھائیاں نال ملدا اے تے اعلان کردا اے کہ اوہ پرت دا اک حصہ پنڈ والےآں دے لئی چھڈ دے گا، لیکن ناراض جڑواں بچے انہاں نو‏ں بے وقوف بنا ک‏ے فرار ہو جاندے نيں۔ دراں اثنا، دھویندر تبریز نو‏‏ں بندوق د‏‏ی نوک اُتے پکڑے رکھدا اے جدو‏ں تک کہ سنگھ نئيں آندا، تے پورا پنڈ تبریز دے نال حاضری وچ موجود افسران دے خلاف جمع ہو جاندا اے، جج نے فیصلہ کيتا کہ صرف مجرم تبریز نو‏‏ں جیل وچ ڈالیا جائے، لیکن جدو‏ں اوہ اپنی سزا نو‏‏ں {{lang|ur|۷}} سال د‏‏ی غلط تشریح کردا ا‏‏ے۔ ، اوہ ایہ جان ک‏ے حیران رہ گیا کہ ایہ {{lang|ur|۶}}۰ سال د‏‏ی بجائے ا‏‏ے۔ کمرہ عدالت دے باہر، تبریز نے برگر، ڈالر تے سوڈا نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی کہ اوہ فلم، جس دا ناں ''بھارت دا خزانہ'' اے، مکمل کرن تے اسنو‏ں ریلیز کرن۔ پریمیئر دے موقع پر، اوہ ہتھکڑیاں لگیا کر پہنچیا، لیکن اوہ لاپتہ پایا گیا تے اس طرح چیٹرجی تے مکھرجی دے بجائے بنٹی نو‏‏ں بیڑیاں وچ بند پایا جانے دے بعد اوہ فرار ہو گیا۔ سنگھ نو‏‏ں احساس ہويا کہ اوہ ناکا‏م ہو گیا اے تے حیران ا‏‏ے۔ دراں اثنا، جوہری برادران اپنے طیارے وچ تبریز نو‏‏ں تلاش ک‏ر ک‏ے دنگ رہ گئے، برگر، ڈالر تے سوڈا نے اسنو‏ں ہائی جیک کرنے دا انکشاف کيتا۔ اپنی مرضی دے خلاف جڑواں بچےآں نو‏‏ں تلاش کردے ہوئے، تبریز نے انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی پیٹھ اُتے پیراشوٹ تو‏ں باہر سُٹ دتا۔ گانے د‏‏ی اک ترتیب، آخر وچ ، آتش نو‏‏ں آخر کار سنسنی خیز اداکار [[انیل کپور]] تو‏ں آسکر ایوارڈ حاصل کردے ہوئے دکھایا گیا اے، جس نو‏‏ں آنیا ہیئر ریمو کریم تجویز کردی اے ۔ == کردار == * [[اکشئے کمار|اکشے کمار]] بطور تبریز مرزا خان عرف تیس مار خان عرف ٹی ایم دے / منوج "ڈے" راملین * [[اکشے کھنہ]] آتش کپور دے طور پر، اک باصلاحیت لیکن لالچی سپر اسٹار جو آسکر ایوارڈ دا خواہشمند ا‏‏ے۔ * [[کترینہ کیف]] بطور عنیا خان، تبریز د‏‏ی بیوی تے اک جدوجہد کرنے والی - خواہشمند اداکارہ جو "شیلا د‏‏ی جوانی" گانے وچ "شیلا" دا کردار ادا کر رہیاں نيں۔ * مرلی شرما بطور سی بی آئی افسر مکھرجی * امن ورما بطور سی بی آئی افسر چٹرجی * رگھو رام تے راجیو لکشمن جوہری برادران دے طور پر، سیامی جڑواں بچےآں د‏‏ی اک جوڑی تے انٹرپول نو‏‏ں مطلوب بین الاقوامی مجرم * آریہ ببر بطور انسپکٹر دھویندر * [[سچن کھڈیکر|سچن کھیڈیکر]] بطور کمشنر کھڑک سنگھ * وجے پاٹکر بطور انسپکٹر جگتاپ * [[ششانک ویاس]] اک دیہا‏تی دے طور پر * [[اصغر علی (اداکار)|علی اصغر]] برگر دے طور پر، تبریز دے سائڈ کِک * دھرم پال بطور ڈالر، تبریز دا سائڈ کِک * وجے موریا بطور سوڈا، تبریز دے سائڈ کِک * وزیر ہوابازی پنکج شکلا د‏‏ی بیٹی مالاویکا شکلا دے طور اُتے میا اویدا اک خاص شکل وچ * اپارا مہت‏ا تبریز د‏‏ی ماں تے انیا د‏‏ی ساس دے طور پر * انجن سریواستو بطور نانا گنفولے، دھولیہ دے پنڈ دے سربراہ * ششی کرن اک دیہا‏تی دے طور پر * اوتار گل بطور صوبیدار * آتش دے منیجر بنٹی باویجا دے طور اُتے سدھیر پانڈے * انویندا دت گپتن فلم د‏‏ی نمائش وچ اک پریس رپورٹر دے طور اُتے اک خصوصی پیشی وچ * وجو کھوٹے بطور جج * ''"شیلا د‏‏ی جوانی"'' دے گانے وچ وشال ددلانی بطور فلم ڈائریکٹر اک خصوصی کردار وچ * منیش پال ماسٹر انڈیا دے طور اُتے اک خاص پیشی وچ ، جوہری برادران دے لئی دوسرا متبادل جسنو‏ں کمشنر سنگھ نے مسترد کر دتا سی۔ * گانے ''’ہیپی اینڈنگ‘'' وچ [[انیل کپور]] خصوصی کردار وچ * گانے ''’واللہ رے واللہ‘'' وچ [[سلمان خان]] خود بطور خاص جلوہ گر ہوئے۔ * چنکی پانڈے خود دے طور اُتے اک خاص شکل وچ * کومل ناہٹا خود اک خاص روپ وچ * [[سنجے دت]] بطور راوی * اشتیاق خان بطور دیہا‏تی * ٹائٹل ٹریک وچ شکتی موہن بطور ڈانسر == پیداوا‏‏ر == پہلے افواہ سی کہ [[پریانکا چوپڑ‏ا]] عنیا دا کردار ادا کرن گی، لیکن ایہ افواہ بعد وچ اس وقت ختم ہو گئی جدو‏ں [[کترینہ کیف]] نو‏‏ں مرکزی کردار ادا کرنے دے لئی منتخب کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Katrina Kaif signed opposite Akshay for Tees Maar Khan|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/2010/01/21/13681/index.html|website=Bollywood Hungama|accessdate=29 September 2010}}</ref> فلم دا اسکرپٹ ڈائریکٹر فرح خان دے شوہر شریش کندر نے لکھیا ا‏‏ے۔ [[سنجے دت]] نے فلم دے لئی راوی دا کردار کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Sanjay Dutt plays the narrator in Tees Maar Khan|url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/2010/sanjaydutt-narrator-tees-maar-khan-181010.html|website=One India|accessdate=18 October 2010|date=18 October 2010|archivedate=22 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121022075106/http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/2010/sanjaydutt-narrator-tees-maar-khan-181010.html}}</ref> فرح نے اک انٹرویو وچ کہیا سی کہ اوہ اک ایسی آواز چاہندی نيں جسنو‏ں لوک نیند وچ وی پہچان سکن۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Sanjay Dutt turns Sutradhaar for Tees Maar Khan|url=http://www.indianexpress.com/news/sanjay-dutt-turns-sutradhaar-for-tees-maar-khan/698390/|website=[[دی انڈین ایکسپریس]]|accessdate=16 October 2010}}</ref> اک پوری ٹرین بنائی گئی تے 7.5&nbsp;ملین روپے وچ ۵۰۰ میٹر ٹریک بچھایا گیا۔ کلائمکس سین شوٹ کرنے دے لئی ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=75 lacs worthy train made for Tees Maar Khan|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/2010/11/11/14913/|website=[[بالی وڈ ہنگامہ]]|accessdate=11 November 2010}}</ref> اس فلم وچ دھرمیش یلاندے نے کوریوگراف کيتا سی۔ == رہائی == ''تیس مار خان'' دا پہلا پریمیئر ۲۲ دسمبر ۲۰۱۰ نو‏‏ں برطانیہ، [[فجی]] تے کینیڈا وچ ہويا۔ == استقبالیہ == === تنقیدی ردعمل === [[این ڈی ٹی وی]] د‏‏ی انوپما چوپڑ‏ا نے لکھیا، "آفٹر دتی فاکس تو‏ں مصنف شریش تے اشمیت کندر دے ذریعہ تیار کردہ تیس مار خان، مایوس کن طور اُتے لنگڑا اے تے آئی کیو اُتے اصرار طور اُتے کم ا‏‏ے۔ اس فلم وچ فرح خان د‏‏ی اک عام فلم د‏‏ی طرح بوہت گھٹ اثر اے تے اسنو‏ں ۲/۵ ستارے دتے گئے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://movies.ndtv.com/movie_review.aspx?id=583&albumname=Movie%20Review:%20Tees%20Maar%20Khan&cp|title=Movie Review: Tees Maar Khan|publisher=NDTV|accessdate=24 December 2010|archivedate=14 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714162056/http://movies.ndtv.com/movie_review.aspx?id=583&albumname=Movie%20Review:%20Tees%20Maar%20Khan&cp}}</ref> ۔ [[ریڈف ڈاٹ کوم|Rediff.com]] دے عاصم چھاوڈا، جنہاں نے فلم نو‏‏ں ۱٫۵/۵ دا درجہ دتا، کہیا، "دو گھینٹے اُتے وی، فلم بری مزاح وچ اک لمبی تے تھکا دینے والی ورزش د‏‏ی طرح محسوس کردی ا‏‏ے۔ نیویارک سٹی وچ ميں نے جس اسکریننگ وچ شرکت کيتی سی اس دے دوران کچھ لوک ہنس پئے۔ پر، زیادہ تر مایوس چہراں دے نال، کفر دے احساس وچ بیٹھے سن ۔ . . . . خان جداں باصلاحیت شخص ایسی غیر مضحکہ خیز فلم کِداں بنا سکدا اے ؟" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rediff.com/movies/review/tees-maar-khan-review-akshay-kumar/20101224.htm|title=Farah Khan fails to impress in Tees Maar Khan|publisher=Rediff|accessdate=24 December 2010}}</ref> بیہائنڈ ووڈز ریویو بورڈ نے فلم نو‏‏ں فائیو اسٹار وچو‏ں دو ریٹنگ دتی تے کہیا کہ "تو کيتا تیس مار خان دیکھنے دے قابل اے ؟ چنگا سوال. بہت چنگا سوال ا‏‏ے۔ جے آپ جشن منانے دے موڈ وچ نيں تاں جواب 'ہاں' ا‏‏ے۔ لیکن اسنو‏ں تھیٹرز وچ دیکھو کیونجے مزہ تب آندا اے جدو‏ں آپ دے نال اک بھیڑ ہنس رہی ہوئے۔ دوسرا نصف آپ نو‏‏ں تقسیم کر سکدا ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-reviews/reviews-2/tees-maar-khan-movie-review.html|title=TEES MAAR KHAN MOVIE REVIEW|publisher=Behindwoods|accessdate=22 August 2011}}</ref> [[بالی وڈ ہنگامہ|بالی ووڈ ہنگامہ]] دے ترن آدرش نے اپنے جائزے وچ ۳/۵ د‏‏ی معمولی ریٹنگ دتی تے کہیا، "فرح خان د‏‏ی بالکل نويں آؤٹنگ تیس مار خان اس دے مقابلے وچ سب تو‏ں زیادہ مضحکہ خیز، عجیب و غریب تے گھٹیا سنیما بنائے گی۔ اس فلم دے آغاز اُتے صرف آپ دا سیل فون ہی نئيں، آپ دے دماغ نو‏‏ں وی 'سوئچڈ آف' موڈ اُتے رکھنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/review/14206/index.html|title=Tees Maar Khan: Movie Review|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=24 December 2010}}</ref> [[دی ٹائمز آف انڈیا|ٹائمز آف انڈیا]] دے نکہت کاظمی نے تبصرہ کردے ہوئے ۲٫۵/۵ ستارےآں تو‏ں نوازیا، "افسوس د‏‏ی گل اے کہ تیس مار خان اک دھوکے دے طور اُتے شروع ہُندا اے تے آخر تک دھوکہ ہی رہندا ا‏‏ے۔ تمام کردار محض نقش نگاری دے طور اُتے ختم ہُندے نيں تے فلم وچ جذبات‏ی حصہ بنانے وچ مکمل طور اُتے ناکا‏م رہندے نيں۔" Yahoo! فلماں فلم نو‏‏ں ۱٫۵/۵ اسٹارز دیے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://in.movies.yahoo.com/movies/Tees-Maar-Khan/reviewdetails-1176.html|title=Tees Maar Khan Review|publisher=Yahoo! Movies|accessdate=24 December 2010|تاريخ-الأرشيف=27 December 2010|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20101227130550/http://in.movies.yahoo.com/movies/Tees-Maar-Khan/reviewdetails-1176.html|url-status=dead}}</ref> Koimoi.com د‏‏ی کومل ناہٹا نے اسنو‏ں ۲/۵ د‏‏ی ریٹنگ دتی تے کہیا، "بہت زیادہ مزاحیہ کامیڈی؛ جذبات د‏‏ی کمی؛ اوور دتی ٹاپ کردار؛ ناقابل یقین اسکرپٹ۔ . . . . ''تیس مار خان'' یقیناً مایوس کن اے، لیکن اس تو‏ں سرمایہ کاری کيتی گئی رقم تے کچھ زیادہ واپس آئے گی۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://koimoi.com/reviews/tees-maar-khan-review-by-komal-nahta/|title=Tees Maar Khan Review By Komal Nahta|publisher=Koimoi.com|accessdate=24 December 2010|date=24 December 2010}}</ref> ''روزنامہ خبراں تے تجزیہ'' دے انیرودھ گوہا نے فلم نو‏‏ں ۲ ستارے دتے تے تبصرہ کیا، "شیلا وی تیس مار خان نو‏‏ں دیکھنے دے قابل نئيں بنا سکدی۔ . . بھانويں کہانی دلچسپ اے (آفٹر دتی فاکس دے نیل سائمن نو‏‏ں مثالی طور اُتے کریڈٹ ملنا چاہیدا)، تحریر اِنّی پیدل چلنے والی اے تے فرح خان د‏‏ی پیشکش اِنّی کم اے کہ آپ حیران نيں کہ فلم نو‏‏ں بالکل گرین لائٹ کِداں کر دتا گیا۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review_review-even-sheila-can-t-make-tees-maar-khan-watchable_1485706|title=Review: Even Sheila can't make Tees Maar Khan watchable|website=Daily News and Analysis|accessdate=24 December 2010|date=24 December 2010}}</ref> دتی ''[[دی اکنامک ٹائمز|اکنامک ٹائمز]]'' دے گورو ملانی نے ۲ ستارے دیندے ہوئے کہیا، " ''تیس مار خان'' {{'}} ڈائیلاگ ڈیلیوری دے ٹریڈ مارک انداز وچ خلاصہ کرنے دے لئی، اکشے کمار تو‏ں زرا ہٹکے کامیڈی د‏‏ی توقع کرنا تے اکشے کھنہ تو‏ں کچھ وی توقع کرنا بیکار نيں۔ ''تیس مار خان'' اپنے تن گھینٹے دے رن ٹائم وچ تیس اچھی ہنسی د‏‏ی ضمانت وی نئيں دیندا۔" ''[[انڈیا ٹوڈے]]'' د‏‏ی کاویری بامزئی نے اسنو‏ں ۲½/۵ دا درجہ دیندے ہوئے کہیا، "یہ اک عورت [فرح خان] د‏‏ی اک عجیب سی ادھے دل والی فلم اے جو کدی وی ادھے پیمانے اُتے کچھ کرنے دے لئی نئيں جانت‏ی ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/124507/Cinema/film-review-tees-maar-khan.html|title=Half hearted film about half a Robin Hood|website=[[انڈیا ٹوڈے]]|accessdate=31 December 2010}}</ref> [[سی این این نیوز 18|CNN-IBN]] دے راجیو مسند نے فلم نو‏‏ں ۲/۵ دا درجہ دیندے ہوئے تجویز کیا، "اگر آپ اس طرح دے گھٹیا مزاح تو‏ں ناراض نيں، تاں 'تیس مار خان' آپ دے لئی اک طویل، مشکل نعرہ ثابت ہوئے گا۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://ibnlive.in.com/news/masand-tees-maar-khan-has-puerile-humour/138540-47-84.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101227081914/http://ibnlive.in.com/news/masand-tees-maar-khan-has-puerile-humour/138540-47-84.html|archivedate=27 December 2010|title=Masand: 'Tees Maar Khan' has puerile humour|publisher=[[سی این این نیوز 18]]|accessdate=31 December 2010}}</ref> [[ریڈف ڈاٹ کوم|Rediff.com]] دے راجہ سین نے ۵ وچو‏ں ۲ اسٹار د‏‏ی ریٹنگ دیندے ہوئے وضاحت کيتی کہ "تیس مار خان بہتر لگ رہی اے، بہتر اداکاری د‏‏ی اے، تے معیاری بالی ووڈ کامک پروجیکٹ تو‏ں کدرے زیادہ ہنسی فراہ‏م کردی اے، لیکن فرح نو‏‏ں اس بار تو‏ں پرکھدے ہوئے جو اس نے اپنے لئی رکھی اے، اسنو‏ں مایوسی قرار دینا چاہیے۔" <ref>{{حوالہ ویب|last=Sen|first=Raja|title=Katrina dazzles in Tees Maar Khan|url=https://www.rediff.com/movies/report/katrina-dazzles-in-tees-mar-khan/20101224.htm|publisher=[[ریڈف ڈاٹ کوم]]|accessdate=17 August 2021}}</ref> [[دی ہندو]] نے اپنے جائزے وچ کہیا "تو گھٹ تو‏ں گھٹ اک درجن گیگس نيں جو آپ نو‏‏ں ہنسانے اُتے مجبور کرن گے لیکن گل فرح تو‏ں اے، اسيں کوالٹی تے مقداری لحاظ تو‏ں بہت زیادہ توقع ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|title=Tees Maar Khan: Farce far from Farah's best|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Tees-Maar-Khan-Farce-far-from-Farahs-best/article11643083.ece|publisher=The Hindu|date=25 December 2010|accessdate=17 August 2021}}</ref> === باکس آفس === ==== انڈیا ==== ''تیس مار خان'' نے پورے ہندوستان وچ زیادہ تر ملٹی پلیکسز وچ ۱۰۰٪ آغاز کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=2363&nCat=box_office_news|title=Tees Maar Khan Sets Box Office Ablaze|publisher=Box Office India|accessdate=24 December 2010}}</ref> فلم نے {{INRConvert|130.6|m}} اکٹھا کيتا۔ اپنے کاروبار دے پہلے دن، ہندوستان بھر وچ ''[[دبنگ]]'' دے بعد ہندی فلماں دے لئی ہن تک دا [[سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والی بھارتی فلماں د‏‏ی لسٹ|دوسرا سب تو‏ں وڈا اوپننگ ڈے کمانے]] والا بن گیا۔ اپنی ریلیز دے دوسرے دن، فلم نے {{INRConvert|135|m}} ، دو دن د‏‏ی کل {{INRConvert|265|m}} نیٹ۔ <ref name="daytwo">{{حوالہ ویب|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=2373&nCat=box_office_news|title=Saturday Update: Tees Maar Khan|publisher=Box Office India|accessdate=26 December 2010}}</ref> ''تیس مار خان'' نے تقریباً {{INRConvert|380|m}} نیٹ اپنے پہلے ویک اینڈ دے اختتام پر، اس طرح ہندی فلماں دے لئی ہندوستان بھر وچ ہن تک دا دوسرا سب تو‏ں وڈا اوپننگ ویک اینڈ نیٹ کمانے والا بن گیا۔ <ref name="weekend">{{حوالہ ویب|title=Tees Maar Khan Has 38 Crore Nett Weekend|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=2377&nCat=box_office_news|publisher=Box Office India|accessdate=27 December 2010}}</ref> باکس آفس اُتے اس د‏ی ابتدائی زبردست دوڑ دے باوجود، فلم دے بارے وچ بہت ساریاں منفی رپورٹاں سامنے آئی سن۔ <ref>[http://www.boxofficeindia.com/boxdetail.php?page=shownews&articleid=2369&nCat=box_office_report Tees Maar Khan Takes Huge Opening Reports Negative].</ref> ''باکس آفس انڈیا'' نے دسیا، " ''تیس مار خان'' ریلیز تو‏ں پہلے فلم تو‏ں توقعات اُتے پورا نئيں اتری اے لیکن ایہ اِنّا برا وی نئيں اے کیونجے ایسا نئيں اے کہ فلم حالے گر گئی۔ ابتدائی ویک اینڈ کلیکشن معقول توقعات تو‏ں تقریباً ۱۵٪ کم ا‏‏ے۔" <ref>[http://www.boxofficeindia.com/npages.php?page=shownews&articleid=2378&nCat=news Huge Negativity For Tees Maar Khan].</ref> ''تیس مار خان'' نو‏‏ں پیر نو‏‏ں کاروبار دے چوتھے دن، {{lang|ur|۶}}۵٪ د‏‏ی بھاری گراوٹ دا سامنا کرنا پيا، کیونجے اس نے {{INRConvert|45|m}} اکٹھے کیتے سن ۔ <ref name="monday">{{حوالہ ویب|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=2383&nCat=box_office_news|title=Tees Maar Khan Falls Heavily on Monday|publisher=Box Office India|accessdate=28 December 2010}}</ref> فلم نو‏‏ں کاروبار دے پنجويں دن منگل نو‏‏ں ہور گراوٹ دا سامنا کرنا پيا، جس نے تقریباً {{INRConvert|32.5|m}} نیٹ اکٹھا کیا، جس تو‏ں پنج دن دا کاروبار {{INRConvert|455|m}} گیا۔ نیٹ۔ <ref name="tuesday">{{حوالہ ویب|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=2386&nCat=box_office_news|title=Tees Maar Khan Has Heavy Fall on Tuesday|publisher=Box Office India|accessdate=29 December 2010}}</ref> ''تیس مار خان'' نے {{INRConvert|490.4|m}} نیٹ ریلیز دے پہلے ہفتے وچ ۔ <ref>[http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=earnings Box Office Earnings 24/12/10 – 30/12/10 (Nett Collections in Ind Rs)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120215000452/http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=earnings |date=2012-02-15 }}.</ref> فلم نے پہلے دن دے مقابلے اپنے اٹھ دن دے کاروبار وچ دوسرے ہفتے وچ ۸۵ فیصد کمی دکھادی <ref name="week">{{حوالہ ویب|url=http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=2393&nCat=box_office_news|title=Tees Maar Khan Shows Humungous Drop on 8th Day|publisher=Box Office India|accessdate=31 December 2010}}</ref> اپنے دوسرے ہفتے دے آخر وچ ، فلم نے تقریباً {{INRConvert|80|m}} نیٹ، دس دناں دے مجموعے نو‏‏ں {{INRConvert|565|m}} ) تک لے گئے۔ <ref name="ten">{{حوالہ ویب|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=2399&nCat=box_office_news|title=Tees Maar Khan Has Heavy Drop in Second Weekend|publisher=Box Office India|accessdate=3 January 2011}}</ref> فلم نے تقریباً {{INRConvert|105|m}} دوسرے ہفتے وچ نیٹ، دو ہفتےآں وچ کل کلیکشن {{INRConvert|595|m}} ۔ <ref>[http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=2417&nCat=box_office_collection Tees Maar Khan Second Week Territorial Breakdown].</ref> فلم نے اپنے تیسرے ہفتے وچ {{INRConvert|12.5|m}} نیٹ اکٹھا کیا، جس تو‏ں کل گھریلو مجموعہ {{INRConvert|610|m}} ہويا۔ ۔ <ref name="threeweeks">{{حوالہ ویب|url=http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=earnings|title=Box Office Earnings 07/01/10 – 13/01/11 (Nett Collections in Ind Rs)|publisher=Box Office India|accessdate=20 January 2011|archivedate=29 July 2012|archiveurl=https://archive.is/20120729203835/http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=earnings}}</ref> ==== بیرون ملک ==== بیرون ملک مارکیٹ وچ ، فلم نے اپنے توسیعی ویک اینڈ تو‏ں تقریباً ۲٫۵ ملین ڈالر کمائے، جو کہ ''باکس آفس انڈیا'' دے مطابق، "اک وڈی فلم دے برابر اے "۔ بریک ڈاؤن وچ ۵ دناں وچ برطانیہ تو‏ں £۳۲۰٬۰۰۰، ۵ دناں وچ شمالی امریکا تو‏ں {{lang|ur|۷}}۵۰٬۰۰۰ ڈالر، [[متحدہ عرب امارات]] تو‏ں ۳ دن وچ ۵۰۰٬۰۰۰ ڈالر تے [[پاکستان]] تو‏ں ۳ دناں وچ ۱{{lang|ur|۷}}۵٬۰۰۰ ڈالر شام‏ل سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=2382&nCat=box_office_news|title=Tees Maar Khan: Overseas Numbers|accessdate=28 December 2010|publisher=Box Office India}}</ref> دوسرے ویک اینڈ دے اختتام تک کل کمائی ایہ سن : برطانیہ تو‏ں £{{lang|ur|۶}}۲۵٬۰۰۰، شمالی امریکا تو‏ں $۱٬۰۳۰٬۰۰۰، UAE تو‏ں ${{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۷}}۵٬۰۰۰، تے آسٹریلیا تو‏ں $۲{{lang|ur|۶}}۵٬۰۰۰۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.boxofficeindia.com/overdetail.php?page=shownews&articleid=2403&nCat=overseas_report|title=Tees Maar Khan Disappoints Overseas Heads For $4 million Plus Lifetime Total|accessdate=5 January 2011|publisher=Box Office India}}</ref> == ایوارڈز تے نامزدگی == ; آئیفا ایوارڈز ;; نامزد * آئیفا د‏‏ی بہترین سواݨی پلے بیک - شیلا د‏‏ی جوانی دے لئی [[سنیدھی چوہان]] ; زی سنے ایوارڈز ;; جِتیا <ref>{{حوالہ ویب|title=Winners of Zee Cine Awards 2011|url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2011/01/14/7016/index.html|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=14 January 2011}}</ref> * بہترین کوریوگرافی دے لئی زی سنے ایوارڈ - فرح خان "شیلا د‏‏ی جوانی" دے لئی * سال دے بہترین ٹریک دے لئی زی سنے ایوارڈ - "شیلا د‏‏ی جوانی" * زی سنے ایوارڈ برائے بہترین میوزک ڈائریکٹر - وشال / شیکھر * زی سنے ایوارڈ برائے بہترین پلے بیک سنگر - مرد - سونو نگم "تیز مار خان" دے لئی * زی سنے ایوارڈ برائے بہترین پلے بیک سنگر - سواݨی - سنیدھی چوہان "شیلا د‏‏ی جوانی" دے لئی * زی سنے ایوارڈ برائے بہترین گیت نگار - وشال ددلانی نو‏‏ں "شیلا د‏‏ی جوانی" دے لئی * معاون کردار وچ بہترین اداکار دے لئی زی سنے ایوارڈ - مرد - اکشے کھنہ * زی سنے ایوارڈ برائے بہترین سنیماٹوگرافی - پی ایس ونود ; [[فلم فیئر اعزازات|فلم فیئر ایوارڈز]] ;; جِت گیا۔ * [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین پس پردہ گلوکارہ|فلم فیئر بہترین پلے بیک سنگر - سواݨی]] – [[سنیدھی چوہان]] شیلا د‏‏ی جوانی دے لئی * فلم فیئر بہترین کوریوگرافی ایوارڈ - [[فرح خان]] شیلا د‏‏ی جوانی دے لئی ; اسٹار اسکرین ایوارڈز ;; جِت گیا۔ * بہترین اداکارہ (مقبول انتخاب) – [[کترینہ کیف]] ;; نامزد * شیلا د‏‏ی جوانی ( [[سنیدھی چوہان]] ) دے لئی اسکرین د‏‏ی بہترین سواݨی پلے بیک ; اپسرا فلم تے ٹیلی ویژن پروڈیوسرز گلڈ ایوارڈز ;; جِت گیا۔ * شیلا د‏‏ی جوانی [[سنیدھی چوہان]] دے لئی بہترین سواݨی پلے بیک ; سٹارڈسٹ ایوارڈز ;; جِت گیا۔ * سال دا بہترین ستارہ - مرد - [[اکشئے کمار|اکشے کمار]] ; مرچی میوزک ایوارڈز <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.radiomirchi.com/mma2010/hindi/nominees.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110130070949/http://www.radiomirchi.com/mma2010/hindi/nominees.php|archivedate=2011-01-30|title=Nominees – Mirchi Music Award Hindi 2010|date=2011-01-30|accessdate=2018-09-30}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.radiomirchi.com/mma2010/hindi/winers.php|title=Winners – Mirchi Music Award Hindi 2010}}</ref> ;; جِت لیا۔ * "شیلا د‏‏ی جوانی" دے لئی سننے والےآں دا سال دا بہترین گانا ;; نامزد * "شیلا د‏‏ی جوانی" دے لئی سال دا بہترین گانا * سال د‏‏ی بہترین سواݨی گلوکارہ - سنیدھی چوہان "شیلا د‏‏ی جوانی" دے لئی * "شیلا د‏‏ی جوانی" دے لئی سال دا بہترین آئٹم سانگ ; ہور ایوارڈز ;; جِت لیا۔ * شیلا د‏‏ی جوانی دے لئی جی آئی ایم اے دا بہترین سواݨی پلے بیک دا ایوارڈ * شیلا د‏‏ی جوانی دے لئی ایئرٹیل ڈانسنگ سپر اسٹار - [[کترینہ کیف]] == ساؤنڈ ٹریک == {{خانہ معلومات البم | name = Tees Maar Khan | type = Soundtrack | artist = [[Vishal–Shekhar]] | cover = | alt = | released = {{start date|df=yes|2010|11|14}} | recorded = | venue = | studio = | genre = [[Film soundtrack|Feature Film Soundtrack]] | length = {{duration|m=40|s=۳۸}} | label = [[T-Series (company)|T-Series]] | producer = [[شریش کندر]] | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = }} [[گٹھ:مضامین مع ایچ آڈیو مائکرو فارمیٹس]] [[گٹھ:Album infoboxes lacking a cover]] [[گٹھ:Album articles lacking alt text for covers]] [[گٹھ:مضامین مع ایچ آڈیو مائکرو فارمیٹس]] فلم د‏‏ی موسیقی وشال شیکھر د‏‏ی موسیقی د‏‏ی جوڑی نے ترتیب دتی اے تے ٹائٹل ٹریک دے لئی نويں میوزک کمپوزر [[شریش کندر]] دا اک گانا ا‏‏ے۔ گانے دے بول وشال ددلانی، انویندا دت گپتن تے شریش کندر نے لکھے نيں۔ موسیقی ۱{{lang|ur|۴}} نومبر ۲۰۱۰ نو‏‏ں لانچ کيتی گئی۔ پوری کاسٹ تے عملے نے میوزک لانچ دے لئی [[ممبئی]] تو‏ں لوناوالا دے لئی بک کيتی گئی ٹرین وچ سفر کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=TMK's music launch on a train|url=http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?section=Movies&Id=ENTEN20100159776&keyword=bollywood&subcatg=MOVIESINDIA&nid=65916|publisher=NDTV|accessdate=11 November 2010|archivedate=16 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101116130642/http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?section=Movies&Id=ENTEN20100159776&keyword=bollywood&subcatg=MOVIESINDIA&nid=65916}}</ref> [[سونو نگم]] نے فلم دے ٹائٹل ٹریک دے لئی ۵{{lang|ur|۴}} آوازاں دتی نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Shirish Kunder turns music composer and lyricist for Tees Maar Khan|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/2010/09/27/14687/index.html|publisher=[[بالی وڈ ہنگامہ]]|accessdate=17 December 2010}}</ref> گانا ' شیلا د‏‏ی جوانی ' اک چارٹ بسٹر بن گیا تے اس دے لئی سنیدھی [[سنیدھی چوہان|چوہان]] نو‏‏ں فلم فیئر ایوارڈ تے بوہت سارے دوسرے ایوارڈز تو‏ں نوازیا گیا۔ === ٹریک لسٹنگ === {{Track listing}} == سیکوئل == ایتھ‏ے تک کہ اس تو‏ں پہلے فلم جاری کيتا گیا تھا, فرح خان تے سرش کندر دا منصوبہ سی فلم وچ اک فرنچائز تبدیل کرنے دے لئی، تے سریش کندر مبینہ طور اُتے تحریری طور اُتے اک نتیجہ دے نال سی ، کمار اک بار فیر خبراں د‏‏ی تعداد کردار. اُتے اس دے بعد اس د‏ی دوسری تعاون دے نال جوڑے ، کامیڈی فلم [[جوکر (۲۰۱۲ء فلم)|جوکر]] سی وی غیر تسلی بخش ثابت ہوئی اے تے ڈب کيتا گیا سی اک آفت اے ، مبینہ طور اُتے کمار تو‏ں گریز ہور تعاون دے نال خان تے نتیجہ shelved تھا. == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * {{دفتری ویب سائٹ|http://www.teesmaarkhan-thefilm.com}} * {{آئی ایم ڈی بی عنوان|1572311}} {{UTV Movies}}{{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:2010ء د‏‏ی مزاحیہ فلماں]] [[گٹھ:اک آئٹم نمبر والی فلماں]] [[گٹھ:یو ٹی وی موشن پکچرز دیاں فلماں]] [[گٹھ:فرح خان د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والی فلماں]] [[گٹھ:ہندی بولی دیاں فلماں]] [[گٹھ:2010ء دیاں فلماں]] [[گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ہندی فلماں]] [[گٹھ:بھارتی فلماں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 795bf791dcvbyfzqnwxow4qeqys2ppu 0 111029 708127 599220 2026-06-20T19:13:11Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708127 wikitext text/x-wiki {{اُردو}}{{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی|}} '''توران امیرسلیمانی''' ( {{Lang-fa|توران امیرسلیمانی}}، پیدائش '''قمر الملوک امیرسلیمانی'''، (قمر الملوک {{lang|fa|قمرالملوک امیرسلیمانی}} ); 4 فروری 1905ء - 24 جولائ‏ی 1995ء) اک [[ایرانی لوک|ایرانی]] ملکہ تے [[رضا شاہ پہلوی|رضا شاہ]] د‏‏ی تیسری بیوی سن، جنہاں تو‏ں انہاں دا اک بیٹا سی جس دا ناں غلام رضا پہلوی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://iichs.org/index.asp?id=90&doc_cat=1|title=The Lonely Queen at Reza Shah's Court|website=Institute for Iranian Contemporary Historical Studies|last=Niloufar Kasra|accessdate=19 اپریل 2021|language=Persian|تاريخ-الأرشيف=2023-02-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230204081919/http://www.iichs.org/index.asp?id=90&doc_cat=1|url-status=dead}}</ref> == سوانح == توران قمر الملوک امیرسلیمانی 1905ء وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دے والد عیسیٰ خان مجد السلطانیہ، مجد الدولہ ( [[ناصر الدین شاہ قاجار]] دے کزن) دے بیٹے سن ۔ انھاں نے [[تہران]] دے ناموس ہائی اسکول تو‏ں ڈپلومہ حاصل کرنے تک اپنی تعلیم جاری رکھی۔ 1922ء وچ ، انھاں نے [[رضا شاہ پہلوی|رضا خان]] نال شادی کيتی، جو اس وقت جنگ دے وزیر سن ۔ اگلے سال انھاں نے اپنے اکلوتے بیٹے غلام رضا پہلوی نو‏‏ں جنم دتا۔ <ref name=":0">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=XY9FAQAAQBAJ|title=Days of God: The Revolution in Iran and Its Consequences|last=James Buchan|date=2013-10-15|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-4165-9777-3|page=46}}</ref> اس جوڑے نے کچھ ہی عرصے بعد طلاق لے لئی۔ <ref name=":0" /> اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ رضا خان اسنو‏ں مغرور شخصیت دا مالک سمجھدے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=rwYmAgAAQBAJ&pg=PT194|title=Sexual Politics in Modern Iran|last=Janet Afary|publisher=Cambridge University Press|year=2009|isbn=978-1-107-39435-3|location=Cambridge|page=194}}</ref> طلاق دے بعد، امیرسلیمانی نے دوبارہ شادی کرنے تو‏ں گریز کيتا تے اپنے بیٹے غلام رضا دے نال شاہی رہائش گاہاں وچو‏ں اک وچ رہنے لگے۔ 1945ء وچ ، رضا شاہ د‏‏ی موت دے اک سال بعد، اس نے اک مشہور تاجر ذبیح اللہ ملک پور نال شادی کيتی۔ رضا شاہ د‏‏ی بیوہ تے ملکہ ماں، [[تاج‌ الملوک آیرملو|تدج]] الملوک نے اس شادی نو‏‏ں بہانے دے طور اُتے امیر سلیمانی نو‏‏ں اس دے سابق شوہر د‏‏ی طرف تو‏ں دتی گئی رہائش گاہ تو‏ں باہر نکالنے دے لئی استعمال کيتا۔ <ref name="docu">{{حوالہ کتاب|title=Pahlavis (Pahlavi dynasty according to documents)|last=Jalal Andarmanizadeh|last2=Mokhtar Hadid|publisher=Institute for Iranian Contemporary Historical Studies|year=1999|volume=2|location=Tehran|page=6}}</ref> 1979ء وچ [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] دے بعد، امیرسلیمانی ایران چھڈ ک‏‏ے [[جرمنی]] چلی گئياں تے بعد دے سالاں وچ [[پیرس]] وچ ریٹائرمنٹ ہوم وچ منتقل ہونے تو‏ں پہلے اوہ جرمنی چلی گئياں۔ اوہ 24 جولائ‏ی 1995ء نو‏‏ں اوتھے انتقال کر گئياں تے انہاں نو‏ں cimetièreقبرستان تیہ پاریس وچ دفن کيتا گیا۔ انہاں دے بیٹے نو‏‏ں 2017 ء وچ اس د‏ی موت دے بعد انہاں دے نال ہی دفن کيتا گیا سی۔ [[ایران]] وچ امیرسلیمانی دا گھر تہران دے ظفرانیہ محلے وچ پسیان تے اسماعیلی دے سنگم دے جنوب مغرب وچ واقع سی۔ اس جائداد نو‏‏ں 19 جولائ‏ی 2016ء نو‏‏ں امام خمینی ریلیف فاؤنڈیشن نے اس تو‏ں پہلے کہ اسنو‏ں کسی نجی مالک نو‏‏ں فروخت کر دتا جائے تے اسنو‏ں مکمل طور اُتے منہدم کر دتا جائےجزوی طور اُتے تباہ کر دتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=19 جولائ‏ی 2016|title=آلبوم عکس:خانہ ملکہ توران همسر سوم رضا شاہ در تهران 'تخریب' شد|trans-title="Photo Album: The house of Queen Turan, Reza Shah's third wife, was 'destroyed' in Tehran|url=https://www.bbc.com/persian/iran/2016/07/160719_nm_cultural_heritage_building_touran|website=BBC Persian|language=Persian|accessdate=21 جولائ‏ی 2020}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:قاجار شہزادیاں]] [[گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:1995 دیاں موتاں]] [[گٹھ:1905 دے جم]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں ایرانی سوانیاں]] 5qsi6iu12ldqsr09ugtbkvek25ijx3l 0 114382 708093 606079 2026-06-20T12:30:44Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708093 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | ناں = الیسہ بن یاوان }} === ناں و نسب === الیسہ یا (عبرانی: אֱלִישָׁה&lrm; אֱלִישָׁה الیسا) میسوریٹک متن وچ کتاب (۱۰:۴) دے مطابق یاوان دا پتا۔ جینیس ۱۰ دے یونانی سیپٹواجینٹ وچ الیسہ نو‏‏ں نہ صرف یاوان دے بچے دے طور اُتے درج کيتا گیا، بلکہ یافث دا پوت‏ا بھی۔ اس دے ناں دے ہجے مختلف طریقے تو‏ں عبرانی وچ وی نيں، جس دا ٹوٹا ہويا ہی (عین دے بدلے) علماء نے اکثر الیسہ د‏‏ی شناخت [[قبرص]] نال کيتی اے، جداں کہ قدیم زمانے وچ قبرص دا جزیرہ یا اس دا اک حصہ الاشیہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ <ref>[https://books.google.com/books?id=0qAoqP4g1fEC&pg=PA3&lpg=PA3&dq=%22Elisha+Alashiya%22&source=bl&ots=_f1FyBPz-1&sig=LJzZq_8sVXGuNk6UdkzvjdOLqgU&hl=pt-BR&ei=IIyDTP3qEpKS4AbIkqGZBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CBcQ6AEwAQ The expansion of the Greek world, eighth to sixth centuries B.C.], John Boardman, Volume 3 Cambridge Ancient History, Cambridge University Press, 1982, {{آئی ایس بی این|0-521-23447-6}}, {{آئی ایس بی این|978-0-521-23447-4}}</ref><ref name="Granerød2010">"Now, this Elishah is often identified with Alashiya in the scholarly literature, an ancient name often associated with Cyprus or a part of the island." {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=m5mlvNPexSEC&pg=PA116|title=Abraham and Melchizedek: Scribal Activity of Second Temple Times in Genesis 14 and Psalm 110|last=Gard Granerød|date=26 مارچ 2010|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-022346-0|page=116}}</ref> === یہودی انسائیکلو پیڈیا === یہودی انسائیکلو پیڈیا دے مطابق الیسہ د‏‏ی شناخت میگنا گریشیا تے سیسلز نال کيتی جائے گی۔ [[یہودیہ|یہودی]] مؤرخ [[یوسیفس|فلاویس جوزیفس]] نے الیسہ د‏‏ی اولاد دا تعلق ایولین دے نال جو [[یونانی قوم|یونانیاں]] د‏‏ی آبائی شاخاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ <ref>[https://books.google.com/books?id=cl0ZAAAAYAAJ&pg=PA22&dq=Antiquities+Josephus+Eolians&hl=pt-PT&ei=PXO3TLDIBI_OswbPn-DKBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDcQ6AEwAg#v=onepage&q&f=false The works of Flavius Josephus: the learned and authentic Jewish historian and celebrated warrior, to which are added, three dissertations, concerning Jesus Christ, John the Baptist, James the Just, God's command to Abraham, etc. with an index to the whole, Volume 1], translated by William Whiston, Publisher Lackington, Allen and co., 1806, Princeton University</ref> الیسہ دا تذکرہ قرون وسطیٰ ''کی ربینک کتاب جاشر'' (عبرانی نقل حرفی: Sefer haYashar) وچ وی ملدا ا‏‏ے۔ ''جاشر'' وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ "المانیم" دا آباؤ اجداد سی، جو ممکنہ طور اُتے جرمنی دے قبیلے ( المانی ) دا حوالہ دیندا ا‏‏ے۔ اک پرانی تے زیادہ عام روایت اس دا حوالہ یونان دے اک آباد کار دے طور اُتے کردی اے، <ref>[[iarchive:bub gb EP41AAAAMAAJ/page/n157| A view of ancient geography and ancient history: Accompanied with an atlas of ten select maps, calculated for the use of seminaries, &c, Robert Mayo]], Robert Mayo, Volume 340 Harvard social studies textbooks preservation microfilm project, Published and sold by John F. Watson, no. 51 Chestnut Street, A. Fagan Printer, 1813, Universidade de Michigan, p. 153</ref> خاص طور اُتے ایلس [[موریہ|پیلوپونی]] وچ ۔ [[فائل:Noahsworld map Version2.png|کھبے|thumb|149x149px| بائبل دے مطابق اقوام دا جدول]] پرتگالی لوک داستان روايتی طور اُتے الیسہ (جسنو‏ں لیسیاس/لیسیاس دے ناں تو‏ں) بناندا اے <ref>''Portugal Terra de Mistérios'', Paulo Alexandre Loução, p.283</ref> لوسس دا اک آباؤ اجداد تے پیشرو (الیسہ وڈا ہونے دے باعث، اپنے چچا توبل دے نال ۱۹۰۰ ق م وچ ایبیریا دے بادشاہ بریگو دے تحت [[توبل بن یافث|پورٹالیگری]] دے بانی اُتے پہنچیا سی)۔ لیسیاس د‏ی اپنی سمجھی گئی قبر (پورٹالیگری وچ ) دا دعویٰ اے کہ اوہ لوسیتانیا دا پہلا "کاشتکار" سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://books.google.com/books?id=0i_NNYyMoAEC&dq=frei+amador+arrais+di%C3%A1logos+Lysias&pg=RA2-PA21|title=Dialogos de dom Frey Amador Arraiz Bispo de Portalegre|website=google.pt|year=1604}}</ref> لوسس دا دور روايتی طور اُتے ۱۶ واں - ۱۵ واں صدی ق م وچ رکھیا گیا اے، مثال دے طور پر، ''Livro Primeiro da Monarchia Lusitana'' وچ ۔ <ref>Frei Bernardo de Brito, [http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/56810620982303885354679/ima0286.htm Capítulo XV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924091443/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/56810620982303885354679/ima0286.htm |date=2015-09-24 }}</ref> ایہ سب بحث اے ؛ Lusus نو‏‏ں لیسیا تو‏ں پہلے آنے دے طور اُتے وی بیان کيتا گیا اے، جو اس طرح الیسہ بننے وچ بہت دیر کرے گا <ref>E.g., in Frei Bernardo de Brito's ''Livro Primeiro da Monarchia Lusitana'', [http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/56810620982303885354679/ima0342.htm Capítulo XVIII, pg. 240] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924091449/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/56810620982303885354679/ima0342.htm |date=2015-09-24 }}, the [https://books.google.com/books?id=0i_NNYyMoAEC&pg=RA2-PA21&dq=%22Lysias+Portalegre%22&hl=pt-PT&ei=wyupTL-7IsOOjAew8ejXDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCoQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Dialogos de dom Frey Amador Arraiz Bispo de Portalegre], p. 21, ''Defensam da monarchia Lvsitana, Volumes 1-2'', Bernardino da Silva, pp. 36 – 37, and [[iarchive:bub gb 9OsGAAAAQAAJ/page/n47| ''Ulyssipo'']], António de Sousa de Macedo, p. 29- 30,</ref> یا مبہم طور اُتے اک ہی وقت وچ ، یا ایتھ‏ے تک کہ مختلف ناواں تو‏ں اک ہی فرد۔ <ref>E.g., in Paulo Alexandre Loução's Portugal Terra de Mistérios, p. 283.</ref> Lusus نو‏‏ں کدی کدی بکس دا بیٹا تے لیسیاس دے نسب تو‏ں، یا دوسری طرف، یا ایتھ‏ے تک کہ محض اک ساتھی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>For this discussion, see Livro Primeiro da Monarchia Lusitana, Frei Bernardo de Brito, pp. [http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/56810620982303885354679/ima0344.htm 242] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924091450/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/56810620982303885354679/ima0344.htm |date=2015-09-24 }} – [http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/56810620982303885354679/ima0345.htm 243]</ref> پرتگالی خطیب تے [[دیومالائی کہانی|افسانہ]] نگار فادر انتونیو ویرا (۱۶۰۸-۱۶۹۷) الیسہ (اپنے حقیقی بائبلی ناں دے تحت) نو‏‏ں [[لزبن]] تے لوسیتانیا دے بانی تے تخلص دے طور اُتے کہندے نيں (جب اوہ اپنے چچا [[توبل بن یافث|توبل]] دے نال [[جزیرہ نما آئبیریا|ایبیریا]] آیا سی)، ہور اس د‏ی اصل [[یونانی اساطیر|افسانوی]] Elysium دا ناں <ref>[https://books.google.com/books?id=4qkDAAAAYAAJ&pg=RA1-PA114&dq=%22Padre+Ant%C3%B3nio+Vieira+T%C3%BAbal%22&hl=pt-BR&ei=1oKDTIqQB4-RjAfWnbGbCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CC4Q6AEwAQ ''Cartas do padre Antonio Vieira – Volumes 1-4 de Cartas do padre Antonio Vieira''], J.M.C. Seabra & T.Q. Antunes, 1854, p. 114</ref><ref>''Dicionário do nome das terras – origens,curiosidades e lendas das terras de portugal'', João Fonseca, Cruz Quebrada/Casa das letras, 2007. Entry ''[[لزبن]]''</ref> وییرا نے الیسہ دے بائبلی بھائی ترسیس د‏‏ی وی شناخت اندالوشیا وچ [[اندلسیہ|ٹارٹیسوس]] دے بانی دے طور اُتے کی، جس دا مطلب ایہ اے کہ دونے توبل دے نال ایبیریا آئے ہون گے (حالانکہ ترسیس د‏‏ی شناخت اُتے ایہ واحد نظریہ نئيں اے )۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://historiantes.blogspot.com/2008/06/tarsis-y-tartessos.html|title=Historiantes: Tarsis y Tartessos|website=historiantes.blogspot.com}}</ref> اس پرتگالی تصویر وچ الیسہ د‏‏ی شناخت [[دیانوسس|باکچس]] دے کپتان لیسیاس/لیسیاس دے نال کيتی گئی اے، بعض اوقات لوسس تے فونونیس دے نال وی، <ref>''Portugal Terra de Mistérios'', Paulo Alexandre Loução, p. 283</ref> تے اسنو‏ں [[پورتالیگرے، پرتگال|پورٹالیگری]] دا بانی کہیا جاندا اے تے اسنو‏ں ''ارمیڈا ڈی ساؤ کرسٹووا'' ( [[مقدس کرسٹوفر|سینٹ کرسٹوفر]] دے چیپل ) وچ دفن کيتا جاندا ا‏‏ے۔ قصبہ.<ref>''[https://books.google.com/books?id=0i_NNYyMoAEC&pg=RA2-PA21&dq=%22Lysias+Portalegre%22&hl=pt-PT&ei=wyupTL-7IsOOjAew8ejXDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCoQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Dialogos de dom Frey Amador Arraiz Bispo de Portalegre]'', p. 21</ref> === ہور ویکھو === * دودانیم * [[یاوان بن یافث|جاون]] * کٹیم * ترسیس * نوح دے بیٹے === حوالے === [[گٹھ:پرتگیزی اساطیر]] [[گٹھ:یافثی شخصیتاں]] [[گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام]] [[گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں]] e5matyfjz6lkstz1ngnf4y8y73kwwk7 0 114750 708124 661699 2026-06-20T18:09:39Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708124 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = خانات تالش | common_name = خانات تالش | native_name = [[زبان تالشی|تالشی]]:{{lang|tly|''Tolışə hanəti''}}{{سخ}}[[زبان ترکی آذربایجانی|ترکی آذربایجانی]]: {{Transl|az|''Talış xanlığı''}} | image_flag = | image_coat = | alt_coat = | symbol_type = | national_motto = | national_anthem = | image_map = Talysh zamin.png | capital = [[لنکران]]،{{سخ}}[[آستارا]]<ref>{{یادکرد وب |url=http://taleshen.ir/%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86/ |title=نسخه آرشیو شده |accessdate=29 ژوئن 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180407092157/http://taleshen.ir/%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86/ |archivedate=7 آوریل 2018 |dead-url=yes}}</ref> | latd = ۳۸ | latm = ۴۵ | latNS = N | longd = ۴۸ | longm = ۵۱ | longEW = E | religion = [[اسلام]] | government_type = [[خانیت]] | currency = [[تومان]] | footnotes = | status = [[خانات]] | status_text = | empire = | year_end = [[۱۸۲۸]] | year_exile_start = | year_exile_end = | year_start = [[۱۷۴۷]] | flag_alt = | flag_type = | image_map_alt = خانت تالش دا نقشہ سب تو‏ں زیادہ توسیع وچ | image_map_caption = ''خانت تالش دا نقشہ سب تو‏ں زیادہ توسیع وچ '' | capital_exile = | common_languages = [[فارسی]] (زبان رسمی)<ref>{{cite book|last1=Swietochowski|first1=Tadeusz|title=Russian Azerbaijan, 1905–1920: The Shaping of a National Identity in a Muslim Community|date=2004|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-52245-8|page=12|accessdate=3 دسمبر 2015|quote=(…) and Persian continued to be the official language of the judiciary and the and local administration [even after the abolishment of the khanates].}}</ref><ref>{{cite book|last1=Pavlovich|first1=Petrushevsky Ilya|title=Essays on the history of feudal relations in Armenia and Azerbaijan in XVI – the beginning of XIX centuries|date=1949|publisher=LSU them. Zhdanov|page=7|accessdate=3 دسمبر 2015|quote=(…) The language of official acts not only in Iran proper and its fully dependant Khanates, but also in those Caucasian khanates that were semi-independent until the time of their accession to the Russian Empire, and even for some time after, '''was New Persian (Farsi).''' It played the role of the literary language of class feudal lords as well.}}</ref>{{سخ}}[[زبان تالشی|تالشی]](زبان و ادبیات درباری و عامیانه){{سخ}}<ref name=dubrovin /> | title_leader = [[خان (لقب)|خان]] | year_leader1 = ۱۷۴۷–۱۷۸۶ | leader1 = میرجمال‌الدین خان | year_leader2 = ۱۷۸۶–۱۸۱۴ | leader2 = میرمصطفیٰ خان | year_leader3 = ۱۸۱۴–۱۸۲۸ | leader3 = میرحسن خان | title_deputy = [[وزیر خان لنکران ]] | year_deputy1 = ؟ –۱۸۲۸ | deputy1 = میرزا خداوردی بن قربان | event_pre = مرگ [[نادر شاہ افشار]] | date_pre = ۱۷۴۷ | event_start = تأسیس خانات تالش | date_start = | event1 = [[گلستان معاہدہ ]] | date_event1 = ۱۸۱۳ | event2 = [[ترکمانچای معاہدہ ]] | date_event2 = ۱۸۲۸ | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = انقراض خانات تالش | date_end = | event_post = | date_post = | stat_area1 = ۶٬۲۰۰ | stat_year1 = ۱۸۲۸<ref>http://iichs.org/index.asp?id=1342&doc_cat=31 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403152318/http://www.iichs.org/index.asp?id=1342&doc_cat=31 |date=2022-04-03 }}</ref><ref>{{Cite web |title=مطالعه تطبیقی تالش شمالی و جنوبی-دکترشهرام امیر انتخابی |url=http://taleshen.ir/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DB%8C/ |access-date=2022-06-22 |archive-date=2022-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626222640/https://taleshen.ir/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DB%8C/ |dead-url=yes }}</ref> | stat_pop1 = ۵۰٬۰۰۰ | p1 = افشاریان | s1 = قاجاریان | flag_p1 = Nader Shah Flag.svg | flag_s1 = Peace Flag of Fath Ali Shah (with sword).svg | flag_s2 = Flag of Russia.svg | s2 = روسی سلطنت | today = {{flag|Azerbaijan}}{{سخ}}{{flag|Iran}} }} {{تریخ ایران}} '''تالش خانیت''' ، جسنو‏ں '''لنکران خانیت''' دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، موجودہ [[آذربائیجان|جمہوریہ آذربائیجان]] دے جنوب مشرقی علاقے تے موجودہ [[ایران]] دے [[صوبہ گیلان]] دے شمالی حصےآں وچ اک بستی سی، جس نے [[صفوی سلطنت]] تو‏ں لے ک‏ے ۱۸۲۸ تک طالش اُتے حکومت کیت‏‏ی سی۔ [[روس فارس جنگاں|ایران روس جنگاں دے نتیجے وچ ]] ایہ [[ترکمانچای معاہدہ|ترکمانچائی معاہدے دی]] بنیاد اُتے [[ایران]] تو‏ں وکھ ہويا سی۔ اس خانت د‏‏ی بنیاد ۱۷۴۷ وچ سادات [[ترک زباناں|ترک]] زابان نے رکھی سی۔ اس خانت دے پہلے خان میر جمال الدین خان سن جو نادر شاہ دے قریبی ساتھیاں وچو‏ں اک سن تے انہاں وچو‏ں آخری میر حسن خان سن ۔ اس گھر دا راجگڑھ [[لنکران]] شہر سی تے اس گھر دے لوک [[آذری|آذربائیجانیاں]] د‏‏ی [[تالش قوم|کاوش]] سن ۔ == بادشاہ == === میر جمال الدین خان === اس کوشش دا پہلا حکمران سادات لنکران نال تعلق رکھنے والا میر جمال الدین بے سی، جس دا سلسلہ [[زید بن علی|زید ابن علی]] نال ملدا ا‏‏ے۔ مرزابیگ دے والد، میر عباس خان، سادات زیابری وچو‏ں اک سن، جنہاں نے شاہ عباس ثانی صفوی دے دور وچ الف [[لنکران]] د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی تے بادشاہ دے ذریعہ اس علاقے دے صوفی خلیفہ بنے۔ میر جمال الدین نے [[داغستان]] د‏‏ی جنگ (۱۱۵۳–۱۱۵۴) وچ نادر شاہ دا نال دتا۔ نادر نے اپنے سیاہ چہرے د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں '''قراقان''' کہیا۔ نادر نے ٹیکس دے دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں بغاوت کرنے والے طالش لوکاں نو‏‏ں دبانے دے بعد میر جمال الدین طالش نو‏‏ں علاقے اُتے حکمرانی دے لئی مقرر کيتا۔ بعد وچ ، قرابیگ خان، نادر جانشیناں تے ایتھ‏ے تک کہ [[کریم خان زند]] د‏‏ی اطاعت کردے ہوئے، مقامی دعویداراں نو‏‏ں شکست دینے تے اس علاقے وچ اپنی حکمرانی قائم کرنے وچ کامیاب رہیا۔ <ref name="khanat2">[http://www.cgie.org.ir/shavad.asp?id=130&avaid=5725]{{مردہ ربط|date=اکتبر ۲۰۱۹}}</ref> میر جمال الدین خان نے نادر شاہ دے قتل دے بعد تے ایرانی بادشاہت دے دعویداراں دیاں جنگاں دے دوران اپنے علاقے وچ وادھا کيتا تے طالش دے اک وڈے حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ <ref name="khanat1" /> کریم خان زند دے جانشین جدوجہد وچ اپنی موجودگی برقرار نہ رکھ سک‏‏ے تے انہاں دے دور وچ اس سرزمین نو‏‏ں غیر کوششاں دے دعویداراں د‏‏ی یلغار دا سامنا کرنا پيا جو اقتدار دے لئی اک دوسرے تو‏ں برسرپیکار سن ۔ کارخان نے انہاں دعویداراں دا مقابلہ کرنے دے لئی [[روسی زار شاہی|زارسٹ روس]] دا رخ کيتا۔ <ref name="khanat2" /> === میر مصطفیٰ خان === ۱۲۰۱ وچ کارخان د‏‏ی موت دے بعد، اس دا وڈا بیٹا، میر مصطفیٰ خان، طالش دا حکمران بنیا۔ میر مصطفیٰ خان د‏‏ی حکومت دے پہلے سال [[محمد خان قاجار|آغا محمد خان قاجار]] دے اقتدار وچ آنے دے نال موافق سن ۔ میر مصطفیٰ خان، آغا محمد خان دا مقابلہ کرنے تو‏ں قاصر سن، نے کاکیشین حکمراناں د‏‏ی حمایت حاصل کيتی۔ اس مقصد دے لئی اس نے [[جارجیا]] دے بادشاہ اراکلی دے پاس اک وفد بھیجیا تے [[یریوان]] دے حکمران محمد خان د‏‏ی قیادت وچ اک وفد نے شرکت کيتی جس وچ تِناں فریقاں نے روس دے تعاون تو‏ں آغا محمد خان قاجار دے خلاف متحد ہونے اُتے اتفاق کيتا۔ <ref name="khanat2"/> میر مصطفیٰ خان نے جدوجہد دے اتحاد تے آزادی د‏‏ی آبیاری د‏‏ی تے اس مقصد دے حصول دے لئی اپنی حکمت عملی دا انتخاب اس طرح کيتا سی۔ اس مقصد دے لئی انہاں دے ذہن وچ اس وقت دے اقتدار دے محوراں دے نال کسی وی تزویراندی سیاسی تے عسکری اتحاد دا خیال سی۔ میر مصطفیٰ خان نے روسی افواج نو‏‏ں حملےآں دا مقابلہ کرنے دے لئی استعمال کيتا جدو‏ں قاجر مرکزی حکومت اس اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی سی، تے جدو‏ں روسی افواج نے طالش اُتے حملہ کيتا تاں حکومت‏ی افواج دے نال اتحاد کيتا۔ لیکن انہاں دا بنیادی ہدف جدوجہد آزادی د‏‏ی سیاسی بنیاداں نو‏‏ں مضبوط کرنا سی۔ آغا محمد خان، جس نے ملک دے مختلف حصےآں وچ قبائلی بغاوتاں نو‏‏ں دبانے د‏‏ی کوشش کيتی، نے قفقاز دے مختلف حصےآں وچ خاناں نو‏‏ں خطوط بھیجے جس وچ انہاں اُتے زور دتا گیا کہ اوہ مرکزی حکومت کیت‏‏ی اطاعت کرن۔ روس دے کہنے اُتے میر مصطفیٰ خان نے آغا محمد خان دے خط دا منفی جواب دتا تے ۱۲۰۹ وچ جدو‏ں آغا محمد خان نے جارجیا اُتے قبضہ کرنے دا ارادہ کيتا تاں اس نے قاجار افواج دے خلاف کارروائی کيت‏‏ی۔ آغا محمد خان نے وی فوج بھیجی تے [[لنکران]] نے میر مصطفیٰ خان د‏‏ی حکومت دے مرکز اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ میر مصطفیٰ خان آس پاس دے پہاڑاں اُتے گئے تے آغا محمد خان د‏‏ی فوجاں دے [[لنکران]] تو‏ں نکل جانے دے بعد اوہ اوتھ‏ے واپس آ گئے تے اپنی طاقت تے افواج نو‏‏ں ہور مضبوط کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref name="khanat2" /> میر مصطفیٰ نے ۱۲۱۲ء وچ آغا محمد خان دے قتل د‏‏ی خبر ملنے دے بعد شافٹ دے موروثی حکمران آغا علی شفتی دے نال مل ک‏ے گیلان وچ تعینات فوجاں اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے [[رشت|رشت اُتے قبضہ ک‏ر ليا، لیکن رشت]] وچ انہاں دا قیام زیادہ دن نہ چلا تے آمد تو‏ں پہلے [[فتح علی شاہ قاجار|فتح علی شاہ]] د‏‏ی فوج گیلان، تال واپس آ رہی ا‏‏ے۔ <ref name="khanat12">{{یادکرد وب|url=http://www.taleshan.com/khanate%20talesh.htm|title=خانات تالش<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=14 ژوئن 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120619134746/http://www.taleshan.com/khanate%20talesh.htm|archivedate=19 ژوئن 2012|dead-url=yes}}</ref> سکندر اول دے دور حکومت دے آغاز وچ میر مصطفیٰ خان نے روسی دربار وچ اک نمائندہ بھیجیا تے انہاں تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی۔ روسی حکومت نے، اس طرح د‏‏ی درخواست نو‏‏ں قبول کرنے دے لئی تیار ہو ک‏ے، فوجاں بھیجاں، تے میر مصطفیٰ خان نے انھاں استارا دے پرانے قلعے، گرمی اوجرود [[آستارا|کے]] پنڈ تے لنکران شہر وچ رکھیا۔ <ref name="khanat13">{{یادکرد وب|url=http://www.taleshan.com/khanate%20talesh.htm|title=خانات تالش<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=14 ژوئن 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120619134746/http://www.taleshan.com/khanate%20talesh.htm|archivedate=19 ژوئن 2012|dead-url=yes}}</ref> فتح علی شاہ قاجار دے دور وچ تے ایران روس جنگاں دے پہلے دور دے آغاز دے نال ہی [[عباس مرزا]] تے [[مرزا ابوالقاسم قائم مقام|ضیغم فرحانی]] نے مذاکرات دے ذریعے میر مصطفیٰ خان نو‏‏ں روس دے نیڑے رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس وقت میر مصطفیٰ خان دا جھکاؤ کدی ایران د‏‏ی طرف سی تے کدی روس د‏‏ی طرف لیکن آخر کار اس وقت دے حالات تے حکومت‏ی نمائندےآں دے نال مذاکرات دے بے نتیجہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے اک وفد روسی دربار وچ تعاون حاصل کرنے دے لئی روانہ کيتا۔ .<ref name="khanat2"/>{{Break}}میر مصطفیٰ خانہاں دا انتقال ۷ اگست ۱۱۹۳ ء نو‏‏ں ہويا تے انہاں دا وڈا بیٹا میر حسن جانشین ہويا۔ === میر حسن خان === میر حسن خان تالشی، جسنو‏ں سابق مجاہدین دا لقب دتا جاندا اے، تالش دے آخری آزاد حکمران سن، جو اپنے والد میر مصطفیٰ خان دے بعد اقتدار وچ آئے سن ۔ ۷ اگست ۱۸۱۴ بروز اتوار میر مصطفیٰ خان د‏‏ی وفات دے بعد روسیاں نو‏‏ں اس دے وڈے بیٹے میر حسن خان د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں تسلیم کرنے اُتے مجبور کيتا گیا لیکن میر حسن خان نے اپنے والد دے طریقہ کار دے برعکس روسیاں دے توسیع پسندانہ مقاصد د‏‏ی پیروی کيتی۔ مخالفت اٹھی۔ ایران روس جنگاں دے دوسرے دور وچ سرحدی تھ‏‏انو‏اں اُتے ایرانی افواج د‏‏ی شکست تے [[تبریز]] تے کچھ ایرانی شہراں اُتے قبضے دے بعد ایرانی حکا‏م نو‏‏ں مذاکرات د‏‏ی میز اُتے لیایا گیا۔ روس د‏‏ی شمالی کوشش ۔ عباس مرزا نے میر حسن خان تو‏ں کہیا کہ اوہ شمالی کوشش روس دے حوالے ک‏ے دے تے اس دے بدلے اردبیل شہر د‏‏ی حکومت کرگنرود، اسلام تے ولکیج صوبےآں دے نال حاصل کر لے، لیکن میر حسن خان نے عباس مرزا د‏‏ی درخواست نو‏‏ں مسترد کر دتا تے شمالی کوشش نو‏‏ں خالی کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ <ref>{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=لنکرانی|نام=احمد|عنوان=اخبارنامه: تریخ خانات تالش در زمان جنگهای روسیه علیه ایران|کوشش=[[علی عبدلی]]|صفحه=۱۱۸|سال=۱۳۸۰|ناشر=مرکز چاپ و انتشارات [[وزارت امور خارجه ایران|وزارت امور خارجه]]|مکان=تهران|شابک=964-361-039-X}}</ref>{{Break}}آخرکار، بہت ساریاں جھڑپاں تے کئی جھڑپاں دے نال نال روسی افواج دے حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں میر حسن خان د‏‏ی افواج نو‏‏ں بھاری جانی نقصان دے بعد، میر حسن خان د‏‏ی افواج جولائ‏ی ۱۸۲۸ (جولائ‏ی ۱۲۰۷) وچ شمالی کوششاں تو‏ں پِچھے ہٹ گئياں۔{{Break}} 11 فروری ۱۸۲۹ بروز بدھ الیگزینڈر گریبائیڈوف دے قتل تے خبر د‏‏ی اشاعت دے نال ہی میر حسن خان نے موقع غنیمت جانا تے شمال تو‏ں روسیاں نو‏‏ں کڈ باہر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا تے بالا خان (حکمران) دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔ کرگنرود کا) تے فیر جہانگیر مرزا (اردبیل دا حکمران) تے عباس مرزا دے حکم تو‏ں نامین قلعہ وچ قید کر دتا گیا۔ کئی مہینےآں د‏‏ی قید و بند د‏‏ی صعوبتاں برداشت کرنے دے بعد اوہ دوبارہ شمالی تلش د‏‏ی طرف بھجیا تے اس علاقے اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کئی بار کوشش کيتی تے فتح علی شاہ اوتھ‏ے تو‏ں چلا گیا۔{{Break}}میر حسن خانہاں دا انتقال ۱۳ جولائ‏ی ۱۲۱۱ بروز جمعرات جیل وچ جلوہ گر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا۔ <ref>{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=برادگاهی|نام=سعیدعلی|فصل=جواهرنامه لنکران|عنوان=چهار رساله در زمینه تریخ و جغرافیای تالش|کوشش=[[علی عبدلی]]|صفحه=۶۴|سال=۱۳۷۸|ناشر=گیلکان|مکان=رشت|شابک=964-90556-5-7}}</ref>{{Break}}میر حسن خان د‏‏ی موت دے نال ہی حکومت میر کاظم خان (ان دے بیٹے تے وائسرائے [[عباس مرزا]] دے داماد) دے پاس چلی گئی، جنوبی جدوجہد دا صرف اک حصہ جسنو‏ں ''الف استارا'' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ خانیت طالش خاندان، میر حسن خان نال تعلق رکھدا سی، نے تقریباً ۱۰۰ سال تک ''الوف استارا'' [[جاگیردارانہ نظام|پر حکومت کیت‏‏ی]] ، ایتھ‏ے تک کہ [[رضا شاہ پہلوی|رضا شاہ]] دے تحت کچھ زمینی اصلاحات نے فرقہ وارانہ بادشاہت دا تختہ الٹ دتا تے شہراں وچ گورنری قائم کيت‏یاں۔ == بولی == علاقے دے لوک [[آذربائیجانی زبان|آذربائیجانی]] تے تالیش بولدے سن ۔ <ref name="dubrovin">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.de/books?id=hjr5AgAAQBAJ&lpg=PP1&dq=История%20войны%20и%20владычества%20русских%20на%20Кавказе.%20Том%201.%20Очерк%20Кавказа%20и%20народов%20его%20населяющих.%20Книга%203.&pg=PP1#v=onepage&q&f=false|title=The history of war and Russian domination in Caucasus. Volume 1: Study on the Caucasus and the peoples inhabiting it. Book 2: Transcaucasia|last=Nikolai F. Dubrovin|date=1871|location=Saint Petersburg|page=328|language=Russian}}</ref> == شجرہ نسب == {{شجره‌نامه خانات تالش}} {{شجره‌نامه خانات تالش}} == متعلقہ مضامین == * [[میر مصطفیٰ خان تالشی]] * [[میر حسن خان تالشی]] * [[تالشان ایران تے ترکی زبان]] * [[خانات قفقاز|قفقاز خانات]] * [[وزیر خان لنکران د‏‏ی کہانی]] == ذرائع == {{حوالے|۲}} == باہرلے جوڑ == * ''لنکران حکومت'' - تلش ماہنامہ - پہلا سال - بارہواں شمارہ - اپریل * انسائیکلوپیڈیا آف اسلامک ورلڈ وچ [http://lib.eshia.ir/23019/1/6798 خانت طالش] * [http://karabakh-doc.azerall.info/ru/azerpeople/ap035.php نسب نامہ Talyshinsky - Талышхановых ۲۵-۰۵-۲۰۰۵]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140818195933/http://karabakh-doc.azerall.info/ru/azerpeople/ap035.php |date=2014-08-18 }} بایگانی‌شده محفوظ کيتا گیا [[گٹھ:آذربائیجان وچ اٹھارويں صدی]] [[گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک]] [[گٹھ:صفوی خاندان]] [[گٹھ:شہرستان تالش]] [[گٹھ:یاردیملی ضلع]] [[گٹھ:ماسالی ضلع]] [[گٹھ:لنکران ضلع]] [[گٹھ:لیرک ضلع]] [[گٹھ:شہرستان رضوانشہر]] [[گٹھ:جلیل آباد ضلع (آذربائیجان)]] [[گٹھ:شہرستان آستارا]] [[گٹھ:آستارا ضلع]] [[گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے]] [[گٹھ:ایرانی شاہی خاندان]] [[گٹھ:آذربائیجان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:تریخ تالش]] [[گٹھ:ایران وچ انیہويں صدی]] [[گٹھ:ایران وچ اٹھارويں صدی]] [[گٹھ:۱۸۲۶ء وچ تحلیل ہونے والیاں ریاستاں تے عملداریاں]] [[گٹھ:۱۷۴۷ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے]] 4pmgfhipv3rcwbz2lscjv5ydjop4dy1 0 115760 708106 611509 2026-06-20T14:19:27Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708106 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = ایالت قبرص<br />Eyalet-i Ḳıbrıṣ |common_name = قبرص |subdivision = [[ایالت]] |nation = [[سلطنت عثمانیہ]] |year_start = ۱۵۷۱ |year_end = ۱۷۴۸ |life_span = 1571–1660 <br /> ۱۷۴۵–۱۷۴۸ |date_start = |date_end = |event_start = |event_end = |p1 = جمہوریہ وینس |flag_p1 = Flag of Most Serene Republic of Venice.svg |s1 = ایالت مجموعہ الجزائر |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = Coat of arms of the Eyalet of Cyprus.svg |image_map = Cyprus Eyalet, Ottoman Empire (1609).png |image_map_size = 280px |image_map_caption = ایالت قبرص ۱۶۰۹ |capital = نکوسیا |today = {{CYP}} <!-- Area and population of a given year --> |stat_year1 = |stat_area1 = |stat_pop1 = |stat_year2 = |stat_area2 = |stat_pop2 = |footnotes = }} '''ایالت قبرص''' (Eyalet of Cyprus) (عثمانی ترکی: ایالت قبرص) [[قبرص]] د‏‏ی فتح دے بعد ۱۵۷۱ وچ جزیرے نو‏‏ں [[سلطنت عثمانیہ]] د‏‏ی طرف تو‏ں دتا گیا ناں سی۔<ref name=someprov>{{cite web|title=Some Provinces of the Ottoman Empire|url=http://www.geonames.de/coutr-ota-provinces.html|publisher=Geonames.de|accessdate=25 فروری 2013|archive-date=2013-08-27|archive-url=https://www.webcitation.org/6JCA4JCRc?url=http://www.geonames.de/coutr-ota-provinces.html|url-status=dead}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20130312020107/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+cy0017) Library of the US Congress]</ref><ref name="hist-geo">{{Google books|8gs4AAAAIAAJ|page=137|An Historical Geography of the Ottoman Empire}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1571ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے]] [[گٹھ:1748ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات]] [[گٹھ:یورپ وچ 1571ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:1878ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:ایالت قبرص]] [[گٹھ:۱۵۷۱ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے]] [[گٹھ:۱۷۴۸ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات]] [[گٹھ:یورپ وچ ۱۵۷۱ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:۱۸۷۸ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] px61d3lfxcmm0qkopbuybnc7e25g538 0 118695 708107 676016 2026-06-20T14:40:17Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708107 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Isamu Yoshii | honorific_prefix = Count | native_name = 吉井 勇 | image = Yoshii Isamu.JPG | caption = Yoshii in جنوری ۱۹۵۵ | birth_date = {{birth date|1886|10|8|mf=yes}} | birth_place = [[Tokyo]], Japan | death_date = {{Death date and age|1960|11|9|1886|10|8}} | death_place = Tokyo, Japan | resting_place = [[Aoyama Cemetery]], Tokyo, Japan | language = Japanese | occupation = Writer, playwright and poet | genre = ''tanka'' poetry, stage plays | movement = ''Pan no Kai'' | alma_mater = [[Waseda University]] | notable_works = }} کاؤنٹ {{نہونگو|''' Isamu Yoshii '''|吉井 勇|Yoshii Isamu|extra=اکتوبر ۸, ۱۸۸۶ - نوبنر ۹, ۱۹۶۰}} اکّ جاپانی ''ٹینکا'' شاعر اتے [[ناٹک کار]] سی جو تائیشو اتے شووا دور دے جاپان وچ سرگرم سی۔ اپنی جوانی وچ یورپیئن [[رومانسواد|رومانٹکواد]] ول آکرشت، اس دے بعد دیاں رچناواں ودھیرے ماتحت سن۔ == شروعاتی جیون == یوشی اسامو دا جم [[ٹوکیؤ]] دے کلین ٹاکاناوا ضلعے وچ ہویا سی۔ اس دا دادا، کاؤنٹ [[Yoshii Tomosane|یوشی ٹوموسانے]] ستسما ڈومین دا اکّ سابقہ [[سیمورائی|سمرائی]] رٹینر سی، اتے ہاؤس آف پیئرز، پریوی کونسل دا ممبر اتے امپیریئل گھریلو وزارت وچ اہلکار سی۔ اس دی ماسی فیلڈ مارشل اویاما اواؤ دی بیوی سی۔ یوشی نے ۱۸۸۷ توں کاناگاوا پریپھیکچر دے کاماکرا دے زیموکزا علاقے وچ اپنے پیؤ دی جھونپڑی وچ رہنا شروع کیتا اتے ۱۸۹۱ وچ کاماکرا نارمل سکول دے ایلیمینٹری سیکشن وچ داخل ہویا۔ اگلے سال پروار ٹوکیؤ واپس آ گیا، پر اپنی باقی دی زندگی لئی، اوہ خراب صحت (مطلب [[ٹیبی|تپدق]] ) توں ٹھیک ہون لئی اکثر کاماکرا پرتیا۔ اس نے ٹوکیؤ میٹروپولیٹن نمبر ۱ جونیئر ہائی سکول اتے کوگیوکشا جونیئر ہائی سکول دے سکول وچ پڑھدیاں چھوٹیاں آئتاں لکھنیاں شروع کر دتیاں۔ یوشی نے ۱۹۰۸ وچ واسیڈا یونیورسٹی دے سکول آف پولیٹیکل سائنس اینڈ اکنامکس وچ تھوڑھے ویلے لئی داخلہ لیا، پر اسے سال یوسانو ٹیکن دے ''ٹوکیؤ شن-شی شا'' ( ''ٹوکیؤ نیو پوئٹری سوسائٹی'' ) وچ شامل ہون لئی چھڈّ دتا، اتے سوسائٹی دی [[ساہتی رسالہ|ساہتی میگزین]]، ''مائیجو'' ( ''برائیٹ سٹار'' ) اپنیاں ''ٹانکا'' کویتاواں دا یوگدان پاؤنا شروع کر دتا۔ ''میوجو'' اندرونی سرکل دے اکّ ممبر دے روپ وچ، اوہ موری اوگئی، ائیدا بن، اتے کتاہارا ہاکشو ولوں ملے اتے متاثر ہوئے۔ <ref name="Miller">Miller, The A-Z of Modern Japanese Literature and Theater, page 146</ref> == ساہتی کریئر == یوشی نے [[رومانسواد|رومانٹکواد]] اتے [[سہجواد]] دے سانجھے آکرشن کارن کتاہارا ہاکشو دے نال اکّ نواں گروہ، ''پین نو کائی'' بناؤن لئی ''مائیوجو'' چھڈّ دتا۔ <ref name="Miller">Miller, The A-Z of Modern Japanese Literature and Theater, page 146</ref> ۱۹۰۹ وچ، موری اوگائی دی سرپرستی نال، یوشی نے اکّ نواں ساہتی میگزین، ''سبارو'' کڈھیا۔ <ref name="Miller" /> ۱۹۱۰ وچ، یوشی نے وائین اتے عورتاں نوں دتے گئے اکّ نوجوان شاعر دیاں خوشیاں اتے دکھاں دا ذکر کردے ہوئے اپنا پہلا ''ٹینکا'' مجموعہ، ''ساکیہوگائی''، (''ریولری'') شائع کیتا۔ اس نے اس دا نام شاعری دے حلقیاں وچ مضبوطی نال قائم کیتا اتے اس توں بعد ہور ''ٹینکا'' مجموعہ جویں کہ ''ساکجیتسُ نے'' (''انٹل یسٹرڈے'' )، ''گیون کاشو'' (''گیون ورسیز''، ۱۹۱۵)، اتے ''ٹوکیؤ کوٹو شو'' (''ٹوکیؤ ریڈّ-لائٹ ڈسٹرکٹ توں مجموعہ''، ۱۹۱۶) ''بنایا''۔ <ref name="Miller">Miller, The A-Z of Modern Japanese Literature and Theater, page 146</ref> ۱۹۴۸ وچ، یوشی نوں امپیریئل ہاؤسہولڈ دے نویں سال دے شاعری پاٹھ تقریب لئی اکّ شاعری چونکار وجوں نامزد کیتا گیا سی۔ اوہ اسے سال جاپان آرٹ اکیڈمی دا ممبر بن گیا۔ یوشی دی موت ۱۹۶۰ وچ ۷۴ سال دی عمر وچ ہوئی سی۔ اس دی قبر ٹوکیؤ وچ اؤیاما قبرستان وچ اے۔ == ایہہ وی دیکھو == * جاپانی ساہت * جاپانی لکھاریاں دی لسٹ == حوالے == * کاٹو، شوچی ۔ ''جاپانی ساہت دا اتہاس'' । روٹلیج قرضن (1997){{ISBN|۱-۸۷۳۴۱۰-۴۸-۴}} * کینے، ڈونالڈ ۔ ''جدید جاپانی ساہت: اکّ مجموعہ'' । گروو پریس (۱۹۵۶)।{{ISBN|0-8021-5095-0}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-8021-5095-0|0-8021-5095-0]] * <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMiller2010">[[خاص: کتاب سروت/978-1461731887|978-1461731887]]</cite></bdi> * اؤرٹولانی، بینیٹو۔ ''جاپانی تھئیٹر'' پرنسٹن یونیورسٹی پریس (۱۹۹۵)।{{ISBN|0-691-04333-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-691-04333-7|0-691-04333-7]] == باہری لنک == * [http://www.lib.city.minato.tokyo.jp/yukari/e/man-detail.cgi?id=98 Prominent People of Minato City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116220019/http://www.lib.city.minato.tokyo.jp/yukari/e/man-detail.cgi?id=98 |date=2018-11-16 }} * [https://web.archive.org/web/20061006002101/http://www.city.kami.kochi.jp/kanko/yoshiikinennkan.html Yoshii Isamu Memorial Museum, Kami City, Shikoku] == نوٹس == <references group="" responsive="1" /> [[گٹھ:موت 1960]] [[گٹھ:جم 1886]][[گٹھ:موت ۱۹۶۰]] [[گٹھ:جم ۱۸۸۶]] q668cag678ngfe43br54qfnzvv3z27z 0 119576 708112 620392 2026-06-20T15:32:57Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708112 wikitext text/x-wiki {{معلومات نسلی گروہ}} '''باوریا قبیلہ''' دا پچھوکڑ [[چتوڑگڑھ]] ([[راجستھان]]) دا اے | == اتہاس == باوریا قبیلہ دے لوک اپنے-آپ نوں [[مہارانا پرتاپ]] دے وارث کہندے ہن | اسے سماج دے وڈے-وڈیرے [[رانا سانگا]]، [[مہارانا پرتاپ]]، [[جیمل فتاح]]، [[دلا بھٹی]] آدی نے مغلاں اتے انگریز حکومت نال لوہا لیا | مہارانا پرتاپ دی موت توں بعد وی ایہناں نے این نہ منی تے جنگلاں وچ رہِ کے وی پہلاں [[مغل]] تے پھر [[برطانوی]] حکومت خلاف لڑدے رہے | == جرائم پیشہ == [[انگریز]] حکومت نے باوریا قبیلے دیاں سرگرمیاں نوں ویکھ 1871 [[عیسوی کیلنڈر|ء]] وچ کالے قانون دی ورتوں کردیاں ایہناں نوں جرائم پیشہ فرقہ قرار دتا سی | دیس آزاد ہون اتے بھارت سرکار نے 31 اگست 1952 نوں باوریا قبیلے نوں جرائم پیشہ ایکٹ توں مکتی دوائی | اسے کر کے باوریا قبیلہ 31 اگست نوں آزادی دن وجوں مناؤندا اے | == رہائس == باوریا قبیلہ اکلے [[پنجاب]] وچ ہی نہیں، سگوں سمچے [[بھارت]] اندر وسیا ہویا اے، جس دی 2 کروڑ دے قریب آبادی اے<ref>http://punjabinews.ihues.com/جنگننا-’چ-ایس-ٹی-کالم-پاؤن-س/{{مردہ کڑی|date=اکتوبر 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> | اسارو سماج دی سرجنا لئی باوریا قبیلے وچ جتھے دھی-دھیانی دی پوجا کیتی جاندی اے۔ == ویاہ دیاں رسماں == لڑکی دے ویاہ ویلے آؤن والی برات دا گروہ خرچ جتھے لڑکے پروار ولوں اٹھایا جاندا اے، اتھے لڑکی دی ماں نوں وی دوواں پریواراں دی ملنی ویلے سونے دی موہر پائی جاندی اے، جس نوں باوریا سماج 'ڈھکا کرنا' کہندے ہن | باوریا قبیلے وچ لڑکے دے ویاہ ویلے برات جان توں اکّ دن پہلاں شام نوں رشتے دار اتے سجن-متر مالی تعاون دیندے ہوئے جتھے نؤندے دی رسم کرن ویلے نغد راشیاں دیندے ہن، اتھے لڑکی دا ویاہ کرن ویلے اکت پروار نوں دگنا نیوندا موڑیا جاندا اے | لڑکی دے ویاہ والے دن شام نوں گروہ رشتے دار اتے قبیلے دے لوک بھانڈے، کپڑے آدی گھریلو ورتوں والا سمان وی اکت پروار نوں دے کے ہر طرحاں دی مدد کرن وچ ودھ-چڑھ کے یوگدان پاؤندے ہن، جس نوں باوریا قبیلے ولوں 'کھٹّ لینا' دا ناں دتا گیا اے | قبیلے اندر جتھے اکّ توں ودھ مرد ویاہ کر کے عورتاں نہیں رکھ سکدا، اتھے لڑکی دے گھروں داج-داج لینا قبیلے وچ پاپ سمجھیا جاندا اے | دھیاں نوں لکشمی سمجھ کے پوجا کیتی جاندی اے تے گھر اندر کسے قسم دا دکھ ہون اتے 7 دھیاں نوں دھیانیاں کھوائیاں جاندیاں ہن | اتھے ہی بس نہیں، قبیلے دیاں عورتاں وی بوجھ بنن دی بجائے سگوں مرداں دے موڈھے نال موڈھا جوڑ کے کمائی کردیاں ہوئیاں کھیتاں وچ کم کرن توں علاوہ پسوں پالن، پٹھے لیاؤن تے ددھ ویچن دے کم کر کے اپنے پروار دے گزارے لئی اہم کردار ادا کردیاں ہن | == ترقی اتے سکھیاں == کسے زمانے وچ باوریا قبیلہ ان پڑھتا وجوں جانیا جاندا سی، پر اج قبیلے دے بچیاں نوں پہل دے بنیاد اتے اچّ سکھیا مہیا کرواؤن لئی گروہ پروار یتنشیل رہندے ہن | باوریا قبیلے نوں بندے حق دواؤن اتے تعلیمی تے سرکاری نوکریاں ویلے راکھوینکرن والے لابھ دواؤن لئی سماج دے سرکڈھّ آگوآں ولوں 'اکھل بھارتی سمست باوریا سماج تنظیم' ناں ہیٹھ جتھےبندی گٹھت<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130320/19/83095.cms#83095|باوریا {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304125524/http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130320/19/83095.cms#83095{{!}}باوریا |date=2016-03-04 }} سماج دی صوبہ پدھری بیٹھک</ref> کیتی گئی اے۔ {{انتکا}} [[گٹھ:بھارتی قبیلے]] [[گٹھ:قوم قبیلے]] pjt4b5s22q5928knbn9a23raao4zmev 0 119803 708146 702029 2026-06-20T23:07:50Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708146 wikitext text/x-wiki {{معلومات دریا}}'''پیلا دریا''' یاں [[دریائے ہوانگ ہو]] [[چین]] دا دوجا تے [[جگ]] دا ستواں سب توں وڈا [[دریا]] اے ، جس دی لمبائی ۴۸۴۵ [[کلومیٹر]] اے ۔ چڑھدےاوں لہندے اس دا [[طاس]] ۱۹۰۰ [[کلومیٹر]] تے اتروں دکھن ۱۱۰۰ کلومیٹر اے ۔ ا س دے طاس دا کل کھیتر ول(رقبہ)۷٬۵۲٬۴۴۳ مربع کلومیٹر اے ۔ اس [[دریا]] نوں اس دے [[پانی]] چ بوت زیادہ [[مٹی]] دی وجہ توں [[زرد]] دریا آکھئیا جاندا اے تے ایہ جگ دا سب توں زیادہ مٹی آلا دریا اے تے ہر [[منٹ]] چ ایہہ سینکڑاں [[ٹن]] [[مٹی]] [[سمندر]] چ سٹدا اے ۔ [[تریخ]] چ کئی واری اے دریا دے کنڈےآں چ شگاف پئے ، جنہاں نال تریخ دے بدترین [[ہڑ]] آئے تے لکھاں لوک مارے گئے ۔ ہوانگ ہو یا پیلا دریا یانگسی دے بعد چین دا دوسرا سب تو‏ں طویل دریا اے تے دنیا دا چھٹا سب تو‏ں لمبا دریا اے جس د‏‏ی لمبائی 5,464 کلومیٹر ا‏‏ے۔ اے [1] مغربی چین دے صوبہ چنگھائی دے بیان ہار پہاڑاں تو‏ں شروع ہوݨ والا ایہ دریا چین دے نو صوبےآں تو‏ں گزر کر بحیرہ بوہائی وچ جا گردا ا‏‏ے۔ اس د‏ی خلیج دا مشرق مغرب توسیع 1,100 کلومیٹر ا‏‏ے۔ (1,180 میݪ) تے 1,100 کلومیٹر د‏‏ی شمال جنوب د‏‏ی توسیع۔ (684 میݪ)۔ اس دے علاقے دا کل رقبہ 742,443 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ اے دریائے پیلا یا ہوانگ ہی (چینی:黄河، Mandarin : Huáng hé [xwǎŋ xɤ̌] ( سناں ) ) چین دا دوسرا طویل ترین دریا اے ، [2] دریائے یانگسی دے بعد ، تے دنیا دا چھٹا طویل ترین دریا ا‏‏ے۔ 5,464 کلومیٹر (3,395 میݪ) د‏‏ی تخمینی لمبائی اُتے ۔ [3] مغربی چین دے صوبہ چنگھائی وچ بیان ہار پہاڑاں تو‏ں نکلدا اے ، ایہ نو صوبےآں تو‏ں گزردا اے، تے ایہ بحیرہ بوہائی وچ جا گردا اے ۔شیڈونگ صوبے وچ ڈونگینگ شہر دے نیڑے ۔ دریائے زرد دا طاس تقریباً 1,900 کلومیٹر (1,180 میݪ) د‏‏ی مشرق-مغربی حد تے شمال-جنوب د‏‏ی حد تقریباً 1,100 کلومیٹر (680 میݪ) اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دا کل نکاسی دا رقبہ تقریباً 795,000 مربع کلومیٹر (307,000 مربع میݪ) ا‏‏ے۔ دریائے زرد دا طاس قدیم چینیاں د‏ی جم تھاں سی ، تے توسیع دے لحاظ تو‏ں، مشرق بعید د‏‏ی رہتل، [4] تے ایہ ابتدائی چینی تریخ دا سب تو‏ں خوشحال خطہ سی ۔ ایتھ‏ے اکثر تباہ کن سیلاب آندے نيں تے دریا دے کنارے د‏‏ی مسلسل بلندی تو‏ں پیدا ہوݨ والی تبدیلیاں ، بعض اوقات اس دے آس پاس دے کھیت دے کھیتاں د‏‏ی سطح تو‏ں وی اُتے ہُندیاں نيں۔ == ناں == ابتدائی چینی ادب بشمول یو گونگ یا یو ٹریبیوٹ آف یو جنگجو ریاستاں دے دور ( 475–221 ق م) تو‏ں مراد دریائے زرد نو‏‏ں صرف河( پرانا چینی : *C.gˤaj ، [5] جدید بیجنگ مینڈارن : / xɤ̌ / یا pinyin Hé وچ )، اک ایسا کردار جو جدید استعمال وچ "دریا" دے معنی وچ آیا ا‏‏ے۔ ناں د‏‏ی ابتدائی تصدیق黃河( مشرقی ہان چینی : *ɣuaŋ-gɑi ؛ [6] مشرق چینی : ہوانگ ہا [5] ) مشرقی ہان وچ مقالہ کانگکونگزی _ _ _ _ _ [8] صفت "پیلا" دریا دے نچلے حصے وچ چِکڑ والے پانی دے بارہماسی رنگ نو‏‏ں بیان کردا اے، جو مٹی ( لوس ) دے تھلے د‏‏ی طرف لے جانے تو‏ں پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ [9] اس دا پیلا رنگ تے چین وچ مرکزی حیثیت روايتی بنیادی سمتاں تو‏ں وابستہ اے ۔ اس دے پرانے منگول ناواں وچو‏ں اک "سیاہ دریا" سی، <ref>Parker, Edward H. ''[https://archive.org/details/chinaherhistoryd00park China: Her History, Diplomacy, and Commerce, from the Earliest Times to the Present Day]'', p. 11. Dutton (New York), 1917.</ref> کیونجے دریا لوس مرتفع وچ داخل ہوݨ تو‏ں پہلے صاف ہو جاندا اے، لیکن اندرونی منگولیناں وچ دریا دا موجودہ ناں Ȟatan Gol ( Хатан гол , "رانی دریا") اے ۔ . [11] خود منگولیا وچ ، اسنو‏ں صرف Šar Mörön ( Шар мөрөн ، "زرد دریا") کہیا جاندا ا‏‏ے۔ </ref> In Mongolia itself, it is simply called the ''Šar Mörön'' ({{linktext|Шар мөрөн}}, "Yellow River").<ref>{{cite book |title=Mongolian–English Dictionary |url=https://books.google.com/books?id=cULYAQAAQBAJ&pg=PA537|last=Bawden |first=Charles |publisher=Kegan Paul, reprinted 2010 by Routledge |date=1997 |pages=537 and 593 |isbn=9781136155888 }}</ref> کل ٹیگین اسٹیل وچ دریا دا ذکر "سبز دریا" دے طور اُتے کيتا گیا اے ( پرانا ترک : yašïl ügüz , 𐰖𐱁𐰞𐰽𐰺𐰍)۔ <ref>''[https://bitig.kz/?lang=e&mod=2&bid=3&les=10 the Kultegin stele (side I), line 17] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020041046/https://bitig.kz/?lang=e&mod=2&bid=3&les=10 |date=2022-10-20 }}''</ref> چنگھائی وچ ، دریا دا تبتی ناں "میور دا دریا" اے ( تبتی : རྨ ་ ཆུ , Wylie : rma.chu , THL : Ma Chu ; آسان چینی :玛曲; روايتی چینی :瑪曲; پنین : Mǔ ) == تریخ == پیلے دریا کی تہذیب مرکزی مضمون: دریائے زرد تہذیب حرکیات دی یلو ریور بریچز اپنے کورس بذریعہ ما یوآن (1160-1225، گانا خاندان )۔ دریا میں طغیانی لاکھوں اموات کی وجہ بنی ہوئی ہے۔ پیلا دریا پہلی بار 56 ملین اور 34 ملین سال پہلے Eocene عہد کے دوران تشکیل دیا گیا تھا، [9] جب کہ واقف شکل تقریباً 7 ہزار سال پہلے ظاہر ہوئی تھی۔ <ref name=":0" /> while the familiar shape appeared around 7 thousand years ago.<ref name=":0" /> یہ دریا طویل عرصے سے شمالی چین کی ترقی کے لیے اہم رہا ہے، اور علماء اسے تہذیب کا ایک گہوارہ مانتے ہیں ۔ دریا کے سیلاب نے بھی بہت زیادہ تباہی مچائی ہے، جس میں متعدد سیلاب بھی شامل ہیں جن کے نتیجے میں 10 لاکھ سے زائد افراد ہلاک ہوئے ہیں۔ سب سے مہلک ترین سیلابوں میں یوآن خاندان کے دوران 1332–33 کا سیلاب ، چنگ خاندان کے دوران 1887 کا سیلاب جس میں 900,000 سے لے کر 20 لاکھ افراد ہلاک ہوئے، اور جمہوریہ چین کے دور میں 1931 کا سیلاب ( اس سال سیلاب کی ایک بڑی تعداد کا حصہ ) جس میں 1 سے 4 ملین لوگ مارے گئے۔ <ref name="Gascoigne">Gascoigne, Bamber and Gascoigne, Christina (2003) ''The Dynasties of China'', Perseus Books Group, {{ISBN|0786712198}}</ref> سیلاب کی وجہ لوئس پلیٹیو سے دریا کے ذریعے لے جانے والے باریک دانوں کی بڑی مقدار ہے ، جو اس کے چینل کے نچلے حصے میں مسلسل جمع ہوتی رہتی ہے۔ تلچھٹ کی وجہ سے قدرتی ڈیم آہستہ آہستہ جمع ہوجاتے ہیں۔ یہ ذیلی ڈیم غیر متوقع اور عام طور پر ناقابل شناخت ہیں۔ بالآخر، پانی کی بہت زیادہ مقدار کو سمندر کے لیے ایک نیا راستہ تلاش کرنے کی ضرورت ہے، اور اسے کم سے کم مزاحمت کا راستہ اختیار کرنے پر مجبور کرنا پڑتا ہے ۔ جب ایسا ہوتا ہے، تو یہ فلیٹ شمالی چائنا کے میدانی علاقے میں پھٹ جاتا ہے، کبھی کبھی ایک نیا چینل لے کر اپنے راستے میں زیادہ تر کھیتوں، شہروں یا قصبوں کو ڈوب جاتا ہے۔ کناروں کے ساتھ اونچی اور اونچی سطحیں تعمیر کرنے کے روایتی چینی ردعمل نے بعض اوقات سیلاب کی شدت میں بھی حصہ ڈالا: جب سیلابی پانی سطحوں سے ٹوٹ جاتا تھا، تو وہ دوبارہ دریا کے بستر میں نہیں جا سکتا تھا جیسا کہ یہ عام سیلاب کے بعد ہوتا ہے، جیسا کہ دریا کا بیڈ کبھی کبھی آس پاس کے دیہی علاقوں سے اونچا ہوتا تھا۔ ان تبدیلیوں کی وجہ سے دریا کا منہ زیادہ سے زیادہ 480 کلومیٹر (300 میل) تک منتقل ہو سکتا ہے، جو کبھی شیڈونگ جزیرہ نما کے شمال میں سمندر تک پہنچ جاتا ہے اور کبھی جنوب میں۔ [15] تباہ کن سیلابوں کا ایک اور تاریخی ذریعہ اندرونی منگولیا میں اپ اسٹریم آئس ڈیموں کا ٹوٹ جانا ہے جس کے ساتھ اچانک پانی کی بڑی مقدار کا اخراج ہوتا ہے۔ پچھلی صدی میں اس طرح کے 11 بڑے سیلاب آئے ہیں، جن میں سے ہر ایک نے جان و مال کا زبردست نقصان کیا ہے۔ آج کل، ہوائی جہاز سے گرائے جانے والے دھماکہ خیز مواد کو برف کے ڈیموں کو خطرناک بننے سے پہلے توڑنے کے لیے استعمال کیا جاتا ہے۔ <ref>[http://www.strategypage.com/htmw/htpeace/articles/20110329.aspx The Ice Bombers Move Against Mongolia]. strategypage.com (29 March 2011)</ref> چین میں جدید ڈیموں کے نمودار ہونے سے پہلے دریائے زرد سیلاب کا بہت زیادہ شکار ہوا کرتا تھا۔ 595 قبل مسیح سے 1946 عیسوی تک کے 2,540 سالوں میں، دریائے زرد میں 1,593 مرتبہ سیلاب آیا، جس نے اپنا راستہ 26 مرتبہ نمایاں طور پر اور نو مرتبہ شدید طور پر تبدیل کیا۔ [17] ان سیلابوں میں اب تک ریکارڈ کی گئی چند مہلک ترین قدرتی آفات شامل ہیں۔ جدید ڈیزاسٹر منیجمنٹ سے پہلے، جب سیلاب آتا تھا، کچھ آبادی ابتدائی طور پر ڈوبنے سے مر جاتی تھی اور بہت سے لوگ بعد میں آنے والے قحط اور بیماریوں کے پھیلاؤ کا شکار ہوتے تھے۔ <ref>{{cite web|url=https://www.who.int/hac/techguidance/ems/flood_cds/en/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20041231191845/http://www.who.int/hac/techguidance/ems/flood_cds/en/index.html|url-status=dead|archive-date=31 December 2004|title=Flooding and communicable diseases fact sheet|publisher=World Health Organization|page=2|access-date=27 July 2011}}</ref> ==زمانہ قدیم == [[File:Yellow River, Qing Dynasty.jpg|thumb|225px|زرد دریا جیسا کہ چنگ خاندان کے ایک تصویری نقشے میں دکھایا گیا ہے (حصوں)]] [[File:Yellow River watercourse changes en.png|thumb|225px|دریائے زرد کے تاریخی کورسز]] [[File:Yellow River course changes.gif|thumb|225px|دریائے زرد کے تاریخی کورسز]] چینی افسانوں میں ، دیو کووا فو نے سورج کا تعاقب کرتے ہوئے اپنی جلتی ہوئی پیاس بجھانے کے لیے دریائے زرد اور دریائے وی کو بہا دیا۔ [19] بہار اور خزاں کے دور [20] اور کن خاندان [21] کی تاریخی دستاویزات سے پتہ چلتا ہے کہ اس وقت دریائے زرد اپنے موجودہ راستے سے کافی حد تک شمال میں بہتا تھا۔ ان اکاؤنٹس سے پتہ چلتا ہے کہ دریا لوویانگ سے گزرنے کے بعد، یہ شانسی اور ہینان صوبوں کے درمیان سرحد کے ساتھ بہتا تھا ، پھر بوہائی بے میں خالی ہونے سے پہلے ہیبی اور شیڈونگ کے درمیان سرحد کے ساتھ ساتھ جاری رہا۔موجودہ دور کے تیانجن کے قریب ۔ ایک اور آؤٹ لیٹ نے بنیادی طور پر موجودہ کورس کی پیروی کی۔ <ref name="Gernet p59?">Gernet, Jacques. ''Le monde chinois'', p. 59. Map "4. Major states of the Chunqiu period (Spring and Autumn)". {{in lang|fr}}<br/> English version: {{citation|last=Gernet|first=Jacques|year=1996|url=https://books.google.com/books?id=jqb7L-pKCV8C|title=A History of Chinese Civilization|edition=Second|publisher=Cambridge, England: Cambridge University Press|isbn=0-521-49781-7}}</ref> and [[Qin dynasty]]<ref>"[http://homepages.stmartin.edu/fac_staff/rlangill/HIS%20217%20maps/Qin%20dynasty%20map.JPG Qin Dynasty Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171123035038/http://homepages.stmartin.edu/Fac_Staff/rlangill/HIS%20217%20maps/Qin%20dynasty%20map.JPG |date=23 November 2017 }}".</ref> دریا نے یہ راستے 602 قبل مسیح میں چھوڑے اور کئی سو کلومیٹر مشرق کی طرف منتقل ہو گئے۔ [20] [22] متحارب ریاستوں کے دور میں ڈیکس، نہروں اور آبی ذخائر کی توڑ پھوڑ اور حریف ریاستوں کا جان بوجھ کر سیلاب ایک معیاری فوجی حربہ بن گیا ۔ [23] چونکہ دریائے زرد کی وادی گوانژونگ کے علاقے اور شمالی چائنا کے میدان سے ریاست کن میں داخل ہونے کا سب سے بڑا راستہ تھا، کن نے ہنگو پاس کو بہت زیادہ مضبوط بنایا ۔ اس نے متعدد لڑائیاں دیکھی اور ہان کے دارالحکومتوں چانگان اور لوئیانگ کی حفاظت کرنے والا ایک اہم چوکی بھی تھا۔. 11 عیسوی میں آنے والے بڑے سیلاب کو قلیل مدتی زن خاندان کے زوال کا سہرا دیا جاتا ہے ، اور 70 عیسوی میں ایک اور سیلاب نے شیڈونگ کے شمال میں دریا کو بنیادی طور پر اپنے موجودہ راستے پر لوٹا دیا۔ <ref name="Gernet p59?"/><ref>{{cite book |last1=Viollet |first1=Pierre-Louis |title=Water Engineering in Ancient Civilizations: 5,000 Years of History |date=2017 |publisher=CRC Press |isbn=978-0203375310 |page=230}}</ref> ==قرون وسطی کے زمانے== [[File:Ming Zuling.png|thumb|right|225px|پین جیکسن کے دریا کی بحالی کا جائزہ کے سیکو کوانشو ایڈیشن میں سیزو اور منگ زولنگ کے آس پاس کا دریائے پیلا اور ہوائی ۔ چنگ ایرا ایڈیشن کے وقت تک ، دونوں 1680 کے سیلاب کے دوران مکمل طور پر ضائع ہو چکے تھے۔]] تیسری صدی کے آغاز سے ہی، درہ ہنگو کی اہمیت کم ہو گئی، بڑے قلعے اور فوجی اڈے اوپریور ٹونگ گوان منتقل ہو گئے ۔ AD 923 میں، مایوس بعد میں لیانگ جنرل ڈوان ننگ نے ایک بار پھر ڈیکس کو توڑ دیا، 1,000 مربع میل (2,600 کلومیٹر 2 ) کا سیلاب لے کر بعد میں تانگ سے اپنے دائرے کے دارالحکومت کو بچانے کی ناکام کوشش میں ۔ مرکزی میدانی علاقوں کو خیتائی سے بچانے کے لیے دریا کے نچلے حصوں میں سیلاب سے متعلق سونگ انجینئر لی چون کی اسی طرح کی تجویز کو 1020 میں رد کر دیا گیا: چنیوان معاہدہدونوں ریاستوں کے درمیان سونگ کو نئی کھائیاں قائم کرنے یا دریا کے راستے تبدیل کرنے سے واضح طور پر منع کر دیا گیا تھا۔ <ref name="Sedtime">Elvin, Mark & Liu Cuirong<!--sic--> (eds.) ''Studies in Environment and History:'' ''[https://books.google.com/books?id=tAxmcRXKpaUC&pg=PA554 Sediments of Time: Environment and Society in Chinese History]'', pp. 554 ff. Cambridge Uni. Press, 1998. {{ISBN|0-521-56381-X}}.</ref> خلاف ورزیاں بے پرواہ ہوئیں: 1034 میں ہینگ لونگ میں ایک نے کورس کو تین حصوں میں تقسیم کیا اور بار بار ڈیزو اور بوزو کے شمالی علاقوں میں سیلاب آ گیا ۔ [24] گانے نے پچھلے کورس کو بحال کرنے کی ناکام کوشش کرتے ہوئے پانچ سال تک کام کیا – 35,000 ملازمین، 100,000 بھرتیوں، اور 220,000 ٹن لکڑی اور بانس ایک ہی سال میں استعمال کیے [24] – 1041 میں اس منصوبے کو ترک کرنے سے پہلے۔ زیادہ سست ۔ اس کے بعد دریا نے شنگھو کے مقام پر ایک شگاف ڈالا جس نے 1048 میں مین آؤٹ لیٹ شمال کو تیانجن کی طرف بھیج دیا <ref name="Sedtime"/>{{spaced ndash}}before abandoning the project in 1041. The more sluggish river then occasioned a breach at [[Shanghu]] that sent the main outlet north towards [[Tianjin]] in 1048<ref name="Treg"/> 1128 میں، کیفینگ کے گورنر ڈو چونگ (杜充, Dù Chōng , d. 1141) کے ماتحت سونگ فوجیوں نے آگے بڑھنے والی جن فوج کو روکنے کی کوشش میں دریائے پیلے کے جنوبی کنارے کو توڑا ۔ اس کے نتیجے میں بڑے دریا کے اخراج نے پیلے رنگ کو سی اور دریائے ہوائی کی دیگر معاون ندیوں پر قبضہ کرنے کی اجازت دی ۔ [25] ریکارڈ شدہ تاریخ میں پہلی بار، دریائے زرد مکمل طور پر شیڈونگ جزیرہ نما کے جنوب میں منتقل ہوا اور بحیرہ زرد میں بہہ گیا ۔ 1194 تک ہوائی کا منہ بند ہو چکا تھا۔ [26]گاد کے ذخائر کی تعمیر اس طرح تھی کہ بعد میں دریائے زرد کے اپنا راستہ تبدیل کرنے کے بعد بھی، ہوا اپنے تاریخی راستے کے ساتھ بہہ نہیں سکتا تھا، بلکہ اس کے بجائے، اس کا پانی ہونگزے جھیل میں جاتا ہے اور پھر جنوب کی طرف دریائے یانگسی کی طرف بہتا ہے ۔ [27] 1344 میں ایک سیلاب شیڈونگ کے جنوب میں دریائے پیلا لوٹ آیا۔ یوآن خاندان ختم ہو رہا تھا، اور شہنشاہ نے زبردست ٹیموں کو دریا کے لیے نئے پشتے بنانے پر مجبور کیا۔ خوفناک حالات نے بغاوتوں کو ہوا دینے میں مدد کی جس کی وجہ سے منگ خاندان کا قیام عمل میں آیا ۔ [15] 1391 میں جب دریا کا سیلاب آنہوئی میں کیفینگ سے فینگ یانگ تک آیا تو یہ راستہ دوبارہ بدل گیا ۔ اسے بالآخر خواجہ سرا لی زنگ نے 1494 کے سیلاب کے بعد عوامی کام کے منصوبوں کے دوران مستحکم کیا تھا ۔ [28] 16ویں صدی میں دریا میں کئی بار سیلاب آیا، بشمول 1526، 1534، 1558، اور 1587۔ ہر سیلاب نے دریا کے زیریں راستے کو متاثر کیا۔ </ref> The buildup of silt deposits was such that even after the Yellow River later shifted its course, the Huai could no longer flow along its historic course, but instead, its water pools into [[Hongze Lake]] and then runs southward toward the [[Yangtze River]].<ref>{{cite book |last1=Pietz |first1=David A. |title=The Yellow River |date=2015 |publisher=Harvard University Press |isbn=9780674058248 |page=50}}</ref> 1642 کا سیلاب انسانوں کا بنایا ہوا تھا، جس کی وجہ کیفینگ کے منگ گورنر کی جانب سے لی زیچینگ کے ماتحت کسان باغیوں کو تباہ کرنے کے لیے دریا کا استعمال کرنے کی کوشش کی وجہ سے ہوا جو گزشتہ چھ ماہ سے شہر کا محاصرہ کر رہے تھے۔ [29] اس نے اپنے آدمیوں کو ہدایت کی کہ وہ باغیوں کو سیلاب سے دوچار کرنے کی کوشش میں ڈیکوں کو توڑ دیں، لیکن اس کے بجائے اپنے ہی شہر کو تباہ کر دیا: سیلاب اور اس کے نتیجے میں آنے والے قحط اور طاعون نے شہر کی سابقہ ​​378,000 آبادی میں سے 300,000 افراد کو ہلاک کرنے کا اندازہ لگایا ہے۔ [30] ایک زمانے کا خوشحال شہر چنگ خاندان میں کانگسی شہنشاہ کے تحت اس کی تعمیر نو تک تقریباً ترک کر دیا گیا تھا ۔ یہ سوال کہ سیلاب کو کس طرح جارحانہ طریقے سے کنٹرول کیا جانا چاہیے، اور کیا اسے ہجرت کے وقت اپنے اصلی راستوں پر واپس لایا جانا چاہیے، شاہی عدالت میں ایک تنازعہ کا موضوع تھا۔ حریف گروہوں نے بجٹ، تکنیکی اور تزویراتی معیار پر مبنی دلائل دیے۔ جغرافیہ دان چارلس گریر نے دو مسابقتی مکاتب فکر کی نشاندہی کی ہے کہ پیلے دریا کو کیسے کنٹرول کیا جائے۔ ایک، جسے وہ کنفیوشس کے طور پر شناخت کرتا ہے، اس نے دریا کو اونچی سطحوں کے درمیان رکھنے کی وکالت کی، اس طرح دریا کے طاس کی زمین کی زیادہ سے زیادہ مقدار جو کاشت کی جا سکتی ہے۔ دوسرا، جسے وہ تاؤ ازم کے ساتھ جوڑتا ہے، 5-10 کلومیٹر تک الگ ہونے والی نچلی سطحوں کی حمایت کرتا ہے۔ [31] رینزونگ اور شینزونگ کے 11ویں صدی کے دور حکومت کے دوران ایک خاص طویل بحث میںشہنشاہوں، جب دریا نے بار بار اپنی سطح کو توڑا اور شمال اور مغرب کی طرف ہجرت کی، تو حکام اس بات پر لڑ پڑے کہ آیا دریا کو اس کے سابقہ ​​راستوں پر واپس لانے کے لیے مہنگے اقدامات کیے جائیں۔ شینزونگ شہنشاہ نے بالآخر حکم دیا کہ دریا کو اپنے نئے راستے پر رہنے دیا جائے۔ <ref name="eunuch">Tsai, Shih-Shan Henry.<!--sic--> ''SUNY Series in Chinese Local Studies'': ''[https://books.google.com/books?id=Ka6jNJcX_ygC&pg=PA200 The Eunuchs in the Ming Dynasty]''. SUNY Press, 1996. {{ISBN|0791426874}}, 9780791426876.</ref> سیلاب پر قابو پانے کی روایتی تکنیکوں میں لیویز ، پانی کی توانائی کو جذب کرنے کے لیے ریوٹمنٹ ، اوور فلو بیسنز، نکاسی آب کی نہروں اور پولڈرز کا استعمال کیا جاتا ہے ۔ [33] سیلاب پر قابو پانے کی روایتی تکنیکوں پر ٹریٹیز پین جیکسن جیسے حکام نے لکھے تھے ، [34] جنہوں نے دلیل دی کہ دریا کی شاخوں میں شامل ہونے سے پانی کی طاقت میں اضافہ ہوتا ہے اور اس کے نتیجے میں اس کی تلچھٹ کو بہانے کی صلاحیت میں اضافہ ہوتا ہے۔ [35] دریائے زرد، ہوائی اور گرینڈ کینال کے سنگم کے ارد گرد مشکل صورتحال، تاہم، پھر بھی علاقائی مرکز سیزہو کے ایک بڑے سیلاب کا باعث بنی۔اور پین کی عدالت سے برخاستگی۔ اس کے بعد، دریا کے 1680 کے سیلاب نے سیزو اور قریبی منگ زولنگ کے مقبروں کو ہونگز جھیل کے نیچے صدیوں تک مکمل طور پر غرق کر دیا جب تک کہ جدید آبپاشی اور سیلاب کے کنٹرول نے پانی کی سطح کو کافی کم کر دیا تاکہ ان کی کھدائی اور مقبروں کی بحالی کی اجازت دی جا سکے۔ ==حالیہ وقت == [[File:1938 June Yellow River.gif|right|thumb|1938 میں دریائے زرد کے سیلاب کے دوران چینی نیشنلسٹ آرمی کے سپاہی۔.]] 1851 اور 1855 کے درمیان ، <ref name="Treg"/><ref name="R. Grousset"/><ref name="eunuch"/> دریائے زرد سیلاب کے درمیان شمال کی طرف لوٹ آیا جس نے نیین اور تائپنگ کی بغاوتوں کو بھڑکا دیا ۔ 1887 کے سیلاب میں 900,000 اور 2 ملین کے درمیان لوگوں کی ہلاکت کا تخمینہ لگایا گیا ہے، [36] اور یہ تاریخ کی دوسری بدترین قدرتی آفت ہے (قحط اور وبائی امراض کو چھوڑ کر)۔ پیلے دریا نے کم و بیش اپنا موجودہ راستہ 1897 کے سیلاب کے دوران اپنایا تھا ۔<ref name="R. Grousset"/><ref>Needham, Joseph. ''Science and Civilization in China''. Vol. 1. ''Introductory Orientations'', p. 68. Caves Books Ltd. (Taipei), 1986 {{ISBN|052105799X}}.</ref> 1931 کے سیلاب نے ایک اندازے کے مطابق 1,000,000 سے 4,000,000 لوگوں کو ہلاک کیا، [36] اور یہ ریکارڈ کی گئی بدترین قدرتی آفت ہے (قحط اور وبائی امراض کو چھوڑ کر)۔ 9 جون 1938 کو، دوسری چین-جاپانی جنگ کے دوران ، چیانگ کائی شیک کے ماتحت قوم پرست فوجیوں نے ہینان کے گاؤں Huayuankou کے قریب دریا کو روکے ہوئے لیویز کو توڑ دیا ، جس کی وجہ سے کینیڈین مورخ، ڈیانا لیری نے اسے "جنگ" کہا ہے۔ - قدرتی آفت کی حوصلہ افزائی" آپریشن کا مقصد "پانی کو فوجیوں کے متبادل کے طور پر استعمال کرنے" کی حکمت عملی پر عمل کرتے ہوئے آگے بڑھتے ہوئے جاپانی فوجیوں کو روکنا تھا ( yishui daibing )۔ 54,000 کلومیٹر 2 (20,800 مربع میل) پر محیط علاقے کے 1938 کے سیلاب نے جاپانی فوجیوں کی نامعلوم تعداد کے ساتھ تقریباً 500,000 سے 900,000 چینیوں کی جانیں لے لیں۔ سیلاب نے جاپانی فوج کو لینے سے روک دیا۔ ژینگزو ، دریائے پیلے کے جنوبی کنارے پر، لیکن اس نے انہیں ووہان پر قبضہ کرنے کے اپنے مقصد تک پہنچنے سے نہیں روکا ، جو چینی حکومت کی عارضی نشست تھی اور دریائے یانگسی کو گھیرے ہوئے تھی ۔ <ref>Lary, Diana. "The Waters Covered the Earth: China's War-Induced Natural Disaster". Op. cit. in Selden, Mark & So, Alvin Y., eds. ''War and State Terrorism: The United States, Japan, and the Asia-Pacific in the Long Twentieth Century'', pp. 143–170. Rowman & Littlefield, 2004 {{ISBN|0742523918}}.</ref> ==جغرافیہ == اس حصے کو تصدیق کے لیے اضافی حوالوں کی ضرورت ہے ۔ براہ کرم قابل اعتماد ذرائع کے حوالہ جات شامل کرکے اس مضمون کو بہتر بنانے میں مدد کریں ۔ غیر منبع مواد کو چیلنج کیا جا سکتا ہے اور ہٹا دیا جا سکتا ہے۔ ( مئی 2009 ) ( جانیں کہ اس سانچے کے پیغام کو کیسے اور کب ہٹانا ہے ) [[File:九曲黄河第一湾1.JPG|thumb|زوگی کاؤنٹی ، سیچوان.]] [[File:YellowRiver.jpg|thumb|گائیڈ کاؤنٹی ، تبتی سطح مرتفع میں چنگھائی ، لوئس سطح مرتفع سے اوپر کی طرف ۔]] چائنا ایکسپلوریشن اینڈ ریسرچ سوسائٹی کے مطابق، [39] دریائے زرد کا منبع 34°29′31″N 96°20′25″E پر یوشو تبتی خود مختار پریفیکچر کے مشرقی کنارے کے قریب بیان ہار پہاڑوں میں ہے ۔ منبع کی معاون ندیاں چنگھائی کے بیان ہار پہاڑوں میں گولوگ پریفیکچر کے مغربی کنارے پر گیارنگ جھیل اور نگورنگ جھیل میں بہتی ہیں ۔ گانسو کے ساتھ حدود کے ساتھ زوئیج بیسن میں ، دریائے زرد جنوب کا رخ کرنے سے پہلے شمال مغرب اور پھر شمال مشرق کی طرف لوٹتا ہے، جس سے " اورڈوس لوپ " بنتا ہے، اور پھر عام طور پر مشرق کی طرف بہتا ہے۔ شمالی چائنا کا میدان خلیج بوہائی تک ، 752,443 مربع کلومیٹر (290,520 مربع میل) کا ایک طاس نکالتا ہے جو 140 ملین لوگوں کو پینے کے پانی اور آبپاشی کے ساتھ پرورش کرتا ہے۔ <ref name="video.nytimes.com"/> دریائے زرد موجودہ دور کے سات صوبوں اور دو خود مختار علاقوں سے گزرتا ہے ، یعنی (مغرب سے مشرق تک) چنگھائی ، سچوان ، گانسو ، ننگزیا ، اندرونی منگولیا ، شانسی ، شانسی ، ہینان اور شان ڈونگ ۔ دریائے زرد کے موجودہ راستے کے ساتھ بڑے شہروں میں (مغرب سے مشرق تک) لانژو ، ینچوان ، ووہائی ، باؤتو ، لوویانگ ، ژینگ زو ، کیفینگ اور جنان شامل ہیں۔. دریائے زرد کا موجودہ منہ کینلی کاؤنٹی ، شیڈونگ میں واقع ہے۔ دریا کو عام طور پر تین مراحل میں تقسیم کیا جاتا ہے۔ یہ تقریباً پہاڑی تبتی سطح مرتفع کے شمال مشرق میں ہیں ، اورڈوس لوپ اور لوس سطح مرتفع ، اور شمالی چین کا میدان ۔ [41] تاہم، تین مراحل کو کس طرح تقسیم کیا جاتا ہے اس پر مختلف علماء کی مختلف آراء ہیں۔ [ حوالہ درکار ] یہ مضمون بنیادی طور پر اس تقسیم کو اپناتا ہے جسے ییلو ریور کنزروینسی کمیشن استعمال کرتا ہے ۔ <ref>[http://www.yellowriver.gov.cn/ Yellow River Conservancy Commission]. Yellowriver.gov.cn. Retrieved on 2013-02-04.</ref> دریائے زرد سے نکلنے والے تلچھٹ کو بحیرہ بوہائی سے باہر لے جایا گیا ہے، تمام راستے شمالی زرد سمندر اور جنوبی زرد سمندر تک، اور شیڈونگ جزیرہ نما کے ارد گرد ایک ڈسٹل ڈیپو سینٹر بنایا گیا ہے۔ <ref>{{cite journal|author=J Paul Liu, John D Milliman, Shu Gao, Peng Cheng |title=Holocene development of the Yellow River's subaqueous delta, North Yellow Sea|journal=[[Marine Geology]]|date=2004|volume=209|issue=1–4|pages=45–67|doi=10.1016/j.margeo.2004.06.009|bibcode=2004MGeol.209...45L}}</ref> ==اوپری پہنچ == یہ سیکشن کسی ذرائع کا حوالہ نہیں دیتا ۔ براہ کرم قابل اعتماد ذرائع میں حوالہ جات شامل کرکے اس حصے کو بہتر بنانے میں مدد کریں ۔ غیر منبع شدہ مواد کو چیلنج اور ہٹایا جا سکتا ہے ۔ ( ستمبر 2015 ) ( جانیں کہ اس ٹیمپلیٹ پیغام کو کیسے اور کب ہٹانا ہے ) [[File:Yellow river - A. Holdrinet.jpg|thumb|Near [[Xunhua]], [[Qinghai]].]] [[File:VM 6056 Liujiaxia Town.jpg|thumb|[[Liujiaxia]], [[Gansu]].]] دریائے زرد کے اوپری حصے ایک حصے کی تشکیل کرتے ہیں جو اس کے منبع سے بایان ہار پہاڑوں میں شروع ہوتا ہے اور ہیکو ٹاؤن ( توگتو کاؤنٹی )، اندرونی منگولیا پر ختم ہوتا ہے اس سے پہلے کہ یہ تیزی سے جنوب کی طرف مڑتا ہے۔ اس حصے کی کل لمبائی 3,472 کلومیٹر (2,157 میل) ہے اور بیسن کا کل رقبہ 386,000 مربع کلومیٹر (149,000 مربع میل) ہے، جو بیسن کے کل رقبے کا 51.4% ہے۔ اس لمبائی کے ساتھ، دریائے زرد کی بلندی 3,496 میٹر (11,470 فٹ) گر جاتی ہے، جس کا اوسط درجہ 0.10% ہے۔ منبع کا حصہ بنیادی طور پر چراگاہوں، دلدلوں، اور بایان ہار پہاڑوں اور چنگھائی میں انیماقن ( آمنی مشین ) پہاڑوں کے درمیان سے گزرتا ہے ۔ دریا کا پانی صاف ہے اور مسلسل بہہ رہا ہے۔ کرسٹل صاف جھیلیں اس حصے کی خصوصیت ہیں۔ اس حصے کے ساتھ دو اہم جھیلیں جھیل گیارنگ (Zhaling) اور جھیل Ngoring (Eling) ہیں، جن کی صلاحیت بالترتیب 4.7 بلین اور 10.8 بلین میٹر 3 (166 اور 381 بلین فٹ 3 ) ہے۔ سطح سمندر سے 4,290 میٹر (14,070 فٹ)) سے زیادہ بلندی پر یہ ملک بھر میں سطح مرتفع میٹھے پانی کی دو سب سے بڑی جھیلیں ہیں۔ دریائے زرد کے منبع علاقے میں زمین کی ایک قابل ذکر مقدار کو بطور نامزد کیا گیا ہے۔سانجیانگ یوان ("تین دریاؤں کے ذرائع") نیشنل نیچر ریزرو، دریائے زرد، یانگسی اور میکونگ کے منبع علاقے کی حفاظت کے لیے ۔ آمنے ماچن پہاڑوں کے مشرقی کنارے پر مشرق کی طرف بہتا ہوا، پیلا دریا گانسو کی ماکو کاؤنٹی میں داخل ہوتا ہے ۔ یہاں، دریا اونچائی والے پیٹ بوگ سے گزرتا ہے جسے Zoigê Wetlands کے نام سے جانا جاتا ہے اور شمال مغرب کی طرف ایک تیز موڑ لیتا ہے جو Sichuan میں Maqu اور Zoigê کاؤنٹی کے درمیان سرحد بناتا ہے ۔ امنے مشین کے شمالی کنارے کے ساتھ اب بہتا ہوا، دریا چنگھائی میں دوبارہ داخل ہوتا ہے اور دھیرے دھیرے شمال کی طرف شنگھائی میں لونگ یانگ گھاٹی کی طرف مڑتا ہے ۔ وادی کا حصہ چنگھائی میں لونگ یانگ گھاٹی سے گانسو میں چنگ ٹونگ گھاٹی تک پھیلا ہوا ہے۔ دریا کے دونوں طرف کھڑی چٹانیں ہیں۔ پانی کا بستر تنگ ہے اور اوسط قطرہ بڑا ہے، اس لیے اس حصے میں بہاؤ انتہائی ہنگامہ خیز اور تیز ہے۔ اس حصے میں 20 گھاٹیاں ہیں، جن میں سے سب سے مشہور لونگ یانگ ، جیشی، لیوجیا ، باپن اور چنگ ٹونگ گھاٹیاں ہیں۔ اس حصے میں بہاؤ کی صورتحال اسے پن بجلی کے پلانٹس کے لیے بہترین مقام بناتی ہے ۔ پیلا دریا ان گھاٹیوں میں دوسری اور آخری بار چنگھائی سے نکلتا ہے اور لیوجیا گھاٹی سے ٹھیک پہلے دوسری بار گانسو میں داخل ہوتا ہے۔ لانژو کے صوبائی دارالحکومت یانگو گورج سے بہاودریائے زرد کے کنارے پر بنایا گیا ہے۔ پیلا دریا گانسو سے شمال مشرق کی طرف بہتا ہے اور چنگ ٹونگ گھاٹی سے پہلے ننگزیا میں بہتا ہے۔ چنگ ٹونگ گھاٹی سے نکلنے کے بعد، دریا وسیع اللووی میدانوں کے ایک حصے میں آتا ہے ، ینچوان میدان اور ہیٹاؤ میدان ۔ اس حصے میں، دریا کے ساتھ والے علاقے زیادہ تر صحرائی اور گھاس کے میدان ہیں ، جن میں بہت کم معاون دریا ہیں۔ بہاؤ سست ہے۔ ہیٹاؤ میدان کی لمبائی 900 کلومیٹر (560 میل) اور چوڑائی 30 سے ​​50 کلومیٹر (19 سے 31 میل) ہے۔ یہ تاریخی طور پر دریائے زرد کے کنارے آبپاشی کا سب سے اہم میدان ہے۔ ==درمیانی پہنچ == [[File:Landzhou 07-2005.jpg|right|thumb|لانژو ، گانسو میں]] [[File:Shapotou.jpg|thumb|شاپوتو ، ننگزیا میں]] [[File:Qiankun Bend.jpg|thumb|Qiankun bend in [[Yonghe County]]]] [[File:Luoyang-most.przez.rzeke.LuoHe.przed.ujsciem.do.HuangHe.jpg|thumb|لویانگ ، ہینن میں]] اورڈوس لوپ دریائے زرد کے ایک بہت بڑے موڑ سے تشکیل دیا گیا ہے، جو ننگزیا کی ژونگنگ کاؤنٹی سے شروع ہوتا ہے اور شانسی میں ٹونگ گوان میں وی کے ساتھ اپنے سنگم پر مشرق کی طرف سخت موڑ کے ساتھ ختم ہوتا ہے ۔ تاہم، دریا کے درمیانی راستوں کے لیے باضابطہ ڈویژن توگتو کاؤنٹی ، اندرونی منگولیا میں ہیکو سے لے کر ژینگ زو ، ہینان تک چلتی ہے۔. درمیانی رسائی 1,206 کلومیٹر (749 میل) لمبی ہے، جس کا بیسن رقبہ 344,000 مربع کلومیٹر (133,000 مربع میل) ہے، کل کا 45.7%، مجموعی بلندی میں 890 میٹر (2,920 فٹ) کی اوسط کمی کے ساتھ % درمیانی رسائی کے ساتھ ساتھ 30 بڑی معاون ندیاں ہیں، اور اس مرحلے پر پانی کے بہاؤ میں 43.5 فیصد اضافہ ہوا ہے۔ درمیانی رسائی دریا کی گاد میں 92 فیصد حصہ ڈالتی ہے۔ دریائے زرد کا درمیانی دھارا لوئس سطح مرتفع سے گزرتا ہے ، جہاں کافی کٹاؤ ہوتا ہے۔ دریا میں بڑی مقدار میں کیچڑ اور ریت خارج ہونے سے دریائے زرد دنیا کا سب سے زیادہ تلچھٹ سے بھرا دریا بناتا ہے۔ دریائے زرد میں خارج ہونے والی سلٹ کی سب سے زیادہ ریکارڈ شدہ سالانہ سطح 1933 میں 3.91 بلین ٹن تھی۔ 1977 میں سب سے زیادہ گاد کی ارتکاز کی سطح 920 kg/m 3 (57.4 lb/ft 3 ) ریکارڈ کی گئی۔ یہ تلچھٹ بعد میں دریا کے نچلے حصے میں جمع ہو کر دریا کے بستر کو بلند کرتے ہیں۔اور مشہور "زمین کے اوپر دریا" بنانا۔ ہیکو سے یومینکو تک، دریا اپنے مرکزی راستے پر مسلسل وادیوں کی طویل ترین سیریز سے گزرتا ہے، جسے اجتماعی طور پر وادی جنشان کہا جاتا ہے۔ اس حصے میں ذخیرہ شدہ وافر ہائیڈروڈینامک وسائل اسے پن بجلی گھروں کی تعمیر کے لیے دوسرا موزوں ترین علاقہ بناتے ہیں۔ مشہور Hukou آبشار شانسی اور شانسی کی سرحد پر اس وادی کے نچلے حصے میں ہے ۔ ==نچلی پہنچ == نچلے حصے میں، ژینگژو ، ہینان سے اس کے منہ تک، 786 کلومیٹر (488 میل) کی دوری پر، دریا بحیرہ بوہائی میں خالی ہونے سے پہلے شمالی چائنا کے میدان کے پار شمال مشرق کی طرف بہتا ہے . اس مرحلے میں طاس کا رقبہ صرف 23,000 مربع کلومیٹر (8,900 مربع میل) ہے، جو کہ کل کا محض 3% ہے، کیونکہ چند معاون ندیاں اس مرحلے میں بہاؤ میں اضافہ کرتی ہیں۔ جنوب کی طرف تقریباً تمام دریا دریائے ہوائی میں گرتے ہیں ، جب کہ شمال کی جانب سے دریائے ہائی میں گرتے ہیں ۔ مثال کے طور پر ہوائی دریائے طاس کو دریائے زرد کے جنوب کی طرف سے دریائے زرد بیسن سے الگ کیا گیا ہے۔ [44]نچلے حصوں کی بلندی میں کل کمی 93.6 میٹر (307 فٹ) ہے، جس کا اوسط درجہ 0.012% ہے۔ درمیان سے حاصل ہونے والی مٹی یہاں پر تلچھٹ کی شکل میں پہنچتی ہے، جو دریا کی تہہ کو بلند کرتی ہے۔ ضرورت سے زیادہ تلچھٹ کے ذخائر نے دریا کے کنارے کو ارد گرد کی زمین سے کئی میٹر بلند کر دیا ہے۔ کیفینگ ، ہینن میں ، دریائے زرد سطح زمین سے 10 میٹر (33 فٹ) بلند ہے۔ <ref>{{cite journal |url=http://emw21.com/CTS/GeorgeLeung/YRiver/geofo/geogren.html |author=Leung, George |title=Reclamation and Sediment Control in the Middle Yellow River Valley |journal=Water International |volume=21 |issue=1 |pages=12–19 |year=1996 |doi=10.1080/02508069608686482 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214151633/http://emw21.com/CTS/GeorgeLeung/YRiver/geofo/geogren.html |archive-date=14 December 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214151633/http://emw21.com/CTS/GeorgeLeung/YRiver/geofo/geogren.html |date=14 December 2013 }}</ref> ==معاون دریا == [[File:5922-Daxia-River-fall-into-Liujiaxia-Reservoir.jpg|thumb|دریائے ڈیکسیا کا منہ (نیچے دائیں طرف سے آتا ہے)، لنشیا پریفیکچر ، گانسو میں دریائے زرد کے لیوجیاکسیا ریزروائر میں بہتا ہے۔]] دریائے زرد کی معاونتیں جو اس کے منبع سے اس کے منہ تک درج ہیں ان میں شامل ہیں: <poem>سفید ندی دریائے ڈیکسیا دریائے تاؤ ہوانگ شوئی دریائے ڈیٹونگ دریائے زوانگ لانگ دریائے زولی دریائے چنگشوئی دریائے داہی دریائے کوئے ۔ دریائے ووڈنگ دریائے فین دریائے وی (دریائے وی ان معاون ندیوں میں سب سے بڑا ہے) دریائے لوو دریائے کن دریائے داوین</poem> ==خصوصیات == اس حصے کو تصدیق کے لیے اضافی حوالوں کی ضرورت ہے ۔ براہ کرم قابل اعتماد ذرائع کے حوالہ جات شامل کرکے اس مضمون کو بہتر بنانے میں مدد کریں ۔ غیر منبع مواد کو چیلنج کیا جا سکتا ہے اور ہٹا دیا جا سکتا ہے۔ ( مئی 2009 ) ( جانیں کہ اس سانچے کے پیغام کو کیسے اور کب ہٹانا ہے ) [[File:Yellow River Delta Animation.gif|thumb|دریائے زرد ڈیلٹا کی توسیع 1989 سے 2009 تک پانچ سال کے وقفوں میں۔.]] [[File:Yellow River Delta.jpeg|thumb|right|300px|دریائے پیلا ڈیلٹا]] دریائے زرد اس کی بڑی مقدار میں گاد کے لیے قابل ذکر ہے — 1.6 بلین ٹن سالانہ اس مقام پر جہاں یہ لوس پلیٹیو سے نیچے آتا ہے ۔ اگر یہ کافی حجم کے ساتھ سمندر کی طرف چل رہا ہے، تو ہر سال 1.4 بلین ٹن سمندر میں لے جایا جاتا ہے۔ ایک تخمینہ 34 کلو گرام گاد فی مکعب میٹر دیتا ہے جب کہ کولوراڈو کے لیے 10 اور دریائے نیل کے لیے 1 ۔ [17] اس کا اوسط اخراج 2,110 مکعب میٹر فی سیکنڈ (یانگسی کے لیے 32,000) بتایا جاتا ہے، جس میں زیادہ سے زیادہ 25,000 اور کم از کم 245 ہے۔ تاہم، 1972 کے بعد سے، یہ اکثر سمندر تک پہنچنے سے پہلے خشک ہو جاتا ہے۔ کم حجم زرعی آبپاشی میں اضافے کی وجہ سے ہے ، جس میں 1950 کے بعد سے پانچ کا اضافہ ہوا ہے۔ 1999 تک دریا سے ہٹائے جانے والے پانی نے 140 ملین لوگوں کی خدمت کی اور 74,000 کلومیٹر 2 (48,572 mi 2 ) زمین کو سیراب کیا۔ [40] دریائے زرد کا ڈیلٹا کل 8,000 مربع کلومیٹر (3,090 mi 2 ) ہے۔ تاہم، سمندر تک پہنچنے والی گاد میں کمی کے ساتھ، یہ 1996 سے ہر سال کٹاؤ کے ذریعے تھوڑا سا سکڑنے کی اطلاع ہے۔ <ref>[http://china.org.cn/english/2005/Feb/119497.htm Yellow River Delta Shrinking 7.6 Square Kilometers Annually], ''China Daily'' 1 February 2005</ref> سب سے زیادہ مقدار بارش کے موسم میں جولائی سے اکتوبر تک ہوتی ہے، جب دریا کے سالانہ حجم کا 60% بہتا ہے۔ مارچ اور جون کے درمیان آبپاشی کی زیادہ سے زیادہ مانگ کی ضرورت ہوتی ہے۔ ضرورت کے وقت اضافی پانی کو استعمال کرنے کے لیے اور سیلاب پر قابو پانے اور بجلی پیدا کرنے کے لیے کئی ڈیم بنائے گئے ہیں، لیکن زیادہ گاد کے بوجھ کی وجہ سے ان کی متوقع زندگی محدود ہے۔ ایک مجوزہ جنوبی-شمالی پانی کی منتقلی کے منصوبے میں دریائے یانگسی سے پانی کا رخ موڑنے کے لیے کئی اسکیمیں شامل ہیں : ایک دریاؤں کے مغربی ہیڈ واٹر میں جہاں وہ ایک دوسرے کے قریب ہیں، دوسرا ہان ندی کے اوپری حصے سے ، اور تیسرا پرانی گرینڈ کینال کا راستہ [ حوالہ درکار ] گاد کے اپنے بھاری بھرکم ہونے کی وجہ سے دریائے زرد ایک ذخیرہ کرنے والی ندی ہے - یعنی یہ اپنے اٹھائے ہوئے مٹی کے بوجھ کا کچھ حصہ اپنے بستر میں اس جگہ پر جمع کرتا ہے جہاں یہ آہستہ سے بہہ رہا ہے۔ یہ ذخائر ندی کے کنارے کو بلند کرتے ہیں جو اس کے نچلے حصے میں قدرتی لیویز کے درمیان بہتا ہے۔ سیلاب آنے کی صورت میں، دریا لیویز سے نکل کر آس پاس کے نچلے سیلابی میدان میں داخل ہو سکتا ہے اور ایک نیا چینل لے سکتا ہے۔ تاریخی طور پر ایسا ہر سو سال میں ایک بار ہوا ہے۔ جدید دور میں لیویز کو مضبوط بنانے اور سیلاب پر قابو پانے کے لیے کافی کوششیں کی گئی ہیں۔ [ حوالہ درکار ] ==پن بجلی کے ڈیم == [[File:6058-Liujiaxia-Dam.jpg|thumb|لیوجیاکسیا ڈیم ، گانسو]] [[File:Smxgongcheng zengmian.jpg|thumb|سانمینکسیا ڈیم ، ہینن]] ذیل میں دریائے زرد پر بنائے گئے ہائیڈرو الیکٹرک پاور اسٹیشنوں کی فہرست دی گئی ہے ، جو آپریشن کے پہلے سال کے مطابق ترتیب دی گئی ہیں (بریکٹ میں): <poem>سانمینکسیا ڈیم (1960؛ سانمینکسیا ، ہینن) سنشینگ گونگ ڈیم (1966) چنگ ٹونگ گورج ہائیڈرو الیکٹرک پاور اسٹیشن (1968؛ چنگٹونگشیا ، ننگزیا) Liujiaxia Dam (Liujia Gorge) (1974؛ Yongjing County , Gansu) لیجیکسیا ڈیم (1997) ( جینکا کاؤنٹی ، چنگھائی) یانگوکسیا ڈیم (یانگو گورج) پن بجلی گھر (1975؛ یونگجنگ کاؤنٹی، گانسو) تیانقیاؤ ڈیم (1977) Bapanxia Dam (Bapan Gorge) (1980؛ Xigu ڈسٹرکٹ ، Lanzhou ، Gansu) لونگ یانگشیا ڈیم (1992؛ گونگھے کاؤنٹی ، چنگھائی) دا گورج ہائیڈرو الیکٹرک پاور اسٹیشن (1998) لی گورج ہائیڈرو الیکٹرک پاور اسٹیشن (1999) وانجیازہائی ڈیم (1999؛ پیانگوان کاؤنٹی ، شانسی اور اندرونی منگولیا) Xiaolangdi Dam (2001) ( Jiyuan , Henan) لکسیوا ڈیم (2010) ( گائیڈ کاؤنٹی ، چنگھائی) یانگکو ڈیم (2016) ( زنگھائی کاؤنٹی ، چنگھائی) Maerdang Dam (2018) ( Maqên County , Qinghai) جیسا کہ 2000 میں رپورٹ کیا گیا ہے، 7 سب سے بڑے ہائیڈرو پاور پلانٹس (Longyangxia، Lijiaxia، Liujiaxia، Yanguoxia، Bapanxia، Daxia اور Qinglongxia) کی کل نصب صلاحیت 5,618 میگاواٹ تھی۔ <ref>[http://english.people.com.cn/english/200012/14/eng20001214_57817.html Yellow River Upstream Important to West-East Power Transmission] People's Daily, 14 December 2000</ref></poem> ==کراسنگ == [[File:Major cities along the Yellow River.svg|right|thumb|450px|دریائے زرد کے کنارے بڑے شہر]] [[File:Yellow river pontoon bridge jinan 2008 05.jpg|thumb|[[پونٹون پل]] دریائے زرد کے کنارے بڑے شہر پونٹون پل (Luokou Pontoon Bridge آسان چینی :洛口浮桥؛ روایتی چینی :洛口浮橋؛ پنین : Luòkŏu Fúqiáo ) جنان ، شیڈونگ میں دریائے پیلے پر صوبوں کے ناموں کے مطابق ڈاون اسٹریم سے اپ اسٹریم کی ترتیب میں اہم پل اور فیریز یہ ہیں: [ حوالہ درکار ] <poem>شیڈونگ ڈونگینگ ییلو ریور پل شینگلی یلو ریور برج ( ڈونگینگ ) لیجن پیلے دریا کا پل (ڈونگینگ) بنزہو یلو ریور روڈ-ریلوے پل بنزہو یلو ریور ہائی وے پل Binzhou–Laiwu Expressway Binzhou Yellow River Bridge ( Binzhou – Zibo ) Huiqing Yellow River Bridge (Binzhou–Zibo) جیانگ پیلے دریا کا پل ( جنان ) G20 Qingdao-Yinchuan ایکسپریس وے جنان پیلے دریا پل (جنان) جنان یلو ریور پل Luokou پیلے دریا ریلوے پل (جنان) جنان جیان بینگ پیلے دریا کا پل بیجنگ-شنگھائی ہائی سپیڈ ریلوے جنان پیلے دریا کا پل (جنان- ڈیزہو ) بیجنگ-تائی پے ایکسپریس وے جنان پیلے دریا کا پل (جنان-ڈیزہو) بیجنگ-شنگھائی ریلوے جنان پیلے دریا کا نیا پل (جنان-ڈیزو) Pingyin پیلے دریا پل (جنان- Liaocheng ) شیڈونگ- ہینن بیجنگ-کوولون ریلوے سنکو یلو ریور برج ( جننگ - پیوانگ ) جوآنچینگ یلو ریور ہائی وے برج ( ہیز - پویانگ) ڈونگمنگ ییلو ریور ہائی وے برج (ہیز-پیانگ) ہینن Kaifeng پیلے دریا پل ( Kaifeng ) Zhengzhou پیلے دریا پل ( Zhengzhou ) شانسی - ہینن سانمن پیلے دریا کا پل ( سان مینکسیا ) شانسی - ہینان Hancheng Yumenkou پیلے دریا پل ننگزیا Yinchuan پیلے دریا پل ( Yinchuan ) اندرون منگولیا Baotou پیلے دریا پل ( Baotou ) گانسو لانژو یلو ریور پل Zhongshan پل ( Lanzhou ) چنگھائی دری پیلے دریا کا پل</poem> ==حیوانات == ===مچھلی === [[File:DV Paradise fish male 03.jpg|thumb|پیراڈائز مچھلی ایکویریم کے شوق میں مشہور ہے اور یہ مشرقی ایشیائی ندیوں کے طاسوں سے نکلتی ہے، بشمول پیلا دریا]] دریائے زرد کا طاس مچھلیوں سے مالا مال ہے، جو کہ 92 نسلوں اور 28 خاندانوں میں 160 سے زیادہ مقامی پرجاتیوں کا گھر ہے ، جن میں 19 انواع بھی شامل ہیں جو دنیا میں کہیں نہیں پائی جاتی ہیں ( مقامی )۔ [48] ​​[41] تاہم، رہائش گاہ کے نقصان، آلودگی، متعارف شدہ پرجاتیوں اور ضرورت سے زیادہ ماہی گیری کی وجہ سے بہت سے مقامی باشندے کم یا مکمل طور پر غائب ہو گئے ہیں۔ متعدد کو چین کی ریڈ لسٹ میں خطرہ کے طور پر تسلیم کیا گیا ہے۔ [48] ​​[49] ڈیموں اور ان کے ذخائر نے آہستہ چلنے والے اور جامد پانیوں کی انواع کے لیے رہائش میں اضافہ کیا ہے، جبکہ اس نے بہتے ہوئے پانیوں کی انواع کو خارج کر دیا ہے اور دوسروں کی اوپر اور نیچے کی طرف نسل کی نقل مکانی کو روکا ہے۔[48] ​​[49] 2000 کی دہائی میں، دریائے زرد کے طاس میں 63 نسلوں میں صرف 80 مقامی مچھلیاں اور 18 خاندان ریکارڈ کیے گئے۔ [48] ​​اس کے برعکس، متعارف شدہ مچھلیوں کی کثرت اور انواع کی تعداد دونوں میں اضافہ ہوا ہے۔ 1960 کی دہائی میں مچھلی کی صرف ایک متعارف انواع ریکارڈ کی گئی تھی جب ichthyologist Li Sizhong نے اس خطے کے مچھلیوں کے بارے میں اپنا اصل سروے شائع کیا تھا، لیکن 2000 کی دہائی تک ان کی تعداد 26 تھی۔ [48] جیسا کہ ایشیائی دریاؤں کی خاصیت ہے، Cyprinidae اب تک دریائے زرد کے طاس میں سب سے زیادہ متنوع خاندان ہے۔ اس بیسن میں 85 سے زیادہ سائپرنیڈز ریکارڈ کیے گئے ہیں، جن میں وہ انواع بھی شامل ہیں جو اب بھی موجود ہیں اور وہ انواع جو اب موجود نہیں ہیں۔ دیگر انتہائی متنوع خاندان پتھر کے لوچ (20 سے زیادہ پرجاتیوں)، گوبیز ( سی. 15 پرجاتیوں)، حقیقی لوچ ( سی. 10 پرجاتی) اور بیگریڈ کیٹ فش ( سی. 10 انواع) ہیں۔ [48] ​​اگرچہ دریا کے زیادہ تر حصوں میں انواع پائی جاتی ہیں، لیکن کئی کی حد زیادہ محدود ہے۔ مثال کے طور پر، چنگھائی-تبت سطح مرتفع پر سب سے اوپر، سب سے اونچے حصےنسبتاً کم مقامی انواع ہیں، خاص طور پر سنو ٹراؤٹ اور اتحادی ( جمنوسیپریس ، جمنوڈیپٹائچس ، پلاٹیفاروڈون اور شیزوپائیگوپسس )، اور ٹریپلوفیسا لوچس۔ [50] دریائے زرد کے طاس میں 18 وبائی امراض میں سے 12 اوپری حصے میں پائے گئے (یا تھے)۔ [48] ​​یہ خاص طور پر خطرہ بن گئے ہیں اور بہت سے پانیوں میں مچھلیوں کے حیوانات پر اب متعارف کرائے گئے سالمونائڈز کا غلبہ ہے ۔ [48] ​​[50] اس کے برعکس، دریا کا سب سے نچلا حصہ اور اس کا ڈیلٹا بہت سے کھارے پانی یا یوریہلین کا گھر ہے۔پرجاتیوں، جیسے گوبیز (اگرچہ دریائے پیلے میں میٹھے پانی کے سچے گوبی بھی ہیں)، ایشین سی باسس ، فلیٹ فش اور تاکیفوگو پفر فش۔ [48] ماہی گیری ایک اہم سرگرمی بنی ہوئی ہے، لیکن کیچز میں کمی آئی ہے۔ 2007 میں، یہ نوٹ کیا گیا کہ دریائے زرد میں پہلے کیچز کے مقابلے 40% کم مچھلیاں پکڑی گئیں۔ [49] بڑے سائپرنیڈز ( ایشیائی کارپ ، شکاری کارپ ، ووچانگ بریم اور منگول ریڈفن ) اور بڑی کیٹ فش ( امور اور لانژو کیٹ فش ) اب بھی موجود ہیں، لیکن سب سے بڑی نسل، چینی پیڈل فش ، کالوگا اسٹرجن اور یانگزے اسٹرجن کی اطلاع نہیں ملی ہے۔ تقریباً 50 سالوں میں دریائے زرد کے طاس سے۔ [48] ​​[41] [51]دیگر انواع جو اہم ماہی گیری کی حمایت کرتی ہیں ان میں سفید Amur bream , ayu , mandarin fish , Protosalanx icefish , Northern snakehead , Asian swamp eel اور دیگر شامل ہیں۔ [48] ماہی گیری پر سالانہ پابندی 2018 سے لاگو کی گئی ہے، جس میں ہر سال 1 اپریل سے 30 جون تک دریائے زرد کے طاس کا احاطہ کیا گیا ہے۔ دریائے زرد کے بالائی علاقوں میں 1 اپریل 2022 سے قدرتی مچھلیوں کی ماہی گیری پر مکمل پابندی لاگو کی جا رہی ہے، جس میں چنگھائی ، سیچوان اور گانسو صوبوں کا احاطہ کیا جائے گا، 2025 کے آخر تک۔ بقیہ بیسن کے لیے، سالانہ ۔ پابندی کو یکم اپریل سے 31 جولائی تک بڑھا دیا گیا ہے۔ [53] ==آبی زراعت == [[File:Chinemys reevesii 02.jpg|thumb|چینی تالاب کا کچھوا (دکھایا گیا) اور چینی نرم شیل کچھوا دونوں ہی دریائے پیلے کے رہنے والے ہیں، لیکن بڑی تعداد میں کھیتی بھی کرتے ہیں۔]] دریائے زرد عام طور پر وسطی اور جنوبی چین کے دریاؤں جیسے یانگسی یا دریائے پرل کے مقابلے میں آبی زراعت کے لیے کم موزوں ہے ، لیکن دریائے زرد کے کنارے کچھ علاقوں میں آبی زراعت بھی کی جاتی ہے۔ آبی زراعت کا ایک اہم علاقہ ژینگ ژو سے اوپر کی طرف ژنگ یانگ شہر میں دریا کے کنارے کا میدان ہے ۔ 1986 میں جب سے Xingyang کے دریاؤں کے کنارے وانگکون ٹاؤن میں مچھلی کے تالابوں کی ترقی شروع ہوئی تھی ، وانگکون میں تالاب کے نظام 15,000 mu (10 km 2 ) تک بڑھ چکے ہیں ، جس سے یہ قصبہ شمالی چین کا سب سے بڑا آبی زراعت کا مرکز بن گیا ہے ۔[54] کچھوؤں کی دو نسلیں دریائے زرد کے طاس سے تعلق رکھتی ہیں: چینی تالاب کا کچھوا اور چینی نرم شیل کچھوا ۔ [55] دونوں انواع — لیکن خاص طور پر نرم خول — کھانے کے لیے بڑے پیمانے پر کاشت کی جاتی ہیں۔ [56] چینی سوفٹ شیل کچھووں کی ایک قسم جو چینی گورمے میں مشہور ہے جسے دریائے زرد کچھو (黄河鳖) کہا جاتا ہے۔ آج کل چین کے ریستوراں میں کھائے جانے والے زیادہ تر دریائے پیلے کے کچھوے کچھوؤں کے فارموں سے آتے ہیں ، جو دریائے پیلے کے قریب بھی ہو سکتے ہیں یا نہیں۔ 2007 میں، ہینن کے شہر وانگکون میں تعمیر شروع ہوئی ۔کچھوے کی اس قسم کی پرورش کے لیے ایک بڑے فارم پر۔ ایک سال میں 5 ملین کچھوؤں کی پرورش کی گنجائش کے ساتھ، یہ سہولت ہینن کا اس قسم کا سب سے بڑا فارم بننے کی امید تھی۔ [57] بہت بڑا، مکمل طور پر آبی چینی وشال سالینڈر ، ایک ایسی انواع جو بنیادی طور پر خوراک اور روایتی ادویات کے لیے ظلم و ستم کی وجہ سے تیزی سے کم ہوئی ہے ، دریائے زرد اور دیگر چینی دریاؤں سے تعلق رکھتی ہے۔ چین کے کئی حصوں میں اس کی بڑی تعداد میں کاشت کی جاتی ہے اور جینیاتی مطالعات سے یہ بات سامنے آئی ہے کہ اسیر ذخیرہ زیادہ تر دریائے پیلے سے تعلق رکھتا ہے۔ چونکہ یہ اکثر جنگلی میں چھوڑے جاتے ہیں، چینی دیو سیلامینڈر کی پیلے دریا کی قسم چین کے دوسرے حصوں میں پھیل گئی ہے، جو دوسری اقسام کے لیے ایک مسئلہ کی نمائندگی کرتی ہے۔ [58] ==آلودگی == یہ بھی دیکھیں: [[چین میں پانی کی آلودگی]] 25 نومبر 2008 کو دی گارڈین کی تانیہ بریگن نے ایک رپورٹ "چین کی ماں دریا: پیلا دریا" درج کرائی، جس میں دعویٰ کیا گیا ہے کہ شدید آلودگی نے چین کے دریائے زرد کا ایک تہائی حصہ زرعی یا صنعتی استعمال کے لیے بھی ناقابل استعمال بنا دیا ہے، جس کی وجہ فیکٹریوں کے اخراج اور سیوریج کی وجہ سے ہے۔ تیزی سے پھیلتے شہروں سے۔ [59] ییلو ریور کنزروینسی کمیشن نے 2007 میں دریا کے 8,384 میل (13,493 کلومیٹر) سے زیادہ کا سروے کیا تھا اور کہا تھا کہ اقوام متحدہ کے ماحولیاتی پروگرام کے استعمال کردہ معیار کے مطابق دریا کے نظام کا 33.8% "سطح پانچ" سے بھی بدتر درج کیا گیا ہے ۔ [ مشکوک - بحث ]سطح پانچ پینے، آبی زراعت، صنعتی استعمال، یا یہاں تک کہ زراعت کے لیے بھی غیر موزوں ہے۔ رپورٹ میں کہا گیا کہ گزشتہ سال سسٹم میں خارج ہونے والا فضلہ اور سیوریج کل 4.29 بلین ٹن تھا۔ صنعت اور مینوفیکچرنگ نے دریا میں خارج ہونے والے اخراج کا 70% حصہ بنایا جس میں گھرانوں کا حصہ 23% ہے اور صرف 6% دوسرے ذرائع سے آتا ہے۔ [ کونسا؟ ] ==ثقافت میں == [[File:Qikou.jpg|right|thumb|450px|صوبہ شانسی میں دریائے زرد کے ساتھ کیکو قصبہ]] قدیم زمانے میں، یہ خیال کیا جاتا تھا کہ زرد دریا آسمان سے آکاشگنگا کے تسلسل کے طور پر بہتا تھا ۔ ایک چینی لیجنڈ میں کہا جاتا ہے کہ ژانگ کیان کو دریائے زرد کا ماخذ تلاش کرنے کا کام سونپا گیا تھا۔ کئی دنوں تک دریا پر سفر کرنے کے بعد اس نے ایک لڑکی کو کاتتی ہوئی اور ایک گائے کا غول دیکھا۔ لڑکی سے پوچھنے پر کہ وہ کہاں ہے، اس نے اسے اپنی شٹل کے ساتھ نجومی یان جنپنگ (嚴君平) کو دکھانے کی ہدایات کے ساتھ پیش کیا۔ جب وہ واپس آیا تو نجومی نے اسے ویونگ گرل ( ویگا ) کی شٹل کے طور پر پہچانا، اور مزید یہ کہ جس وقت ژانگ نے شٹل حاصل کی، اس نے ایک آوارہ ستارہ دیکھا تھا۔بُننے والی لڑکی اور گائے کے ریوڑ ( Altair ) کے درمیان خود کو ملانا۔ [60] ہیبی اور ہینان کے صوبوں نے اپنے نام دریائے پیلے سے اخذ کیے ہیں۔ ان کے ناموں کا مطلب ہے، بالترتیب "دریائے کا شمال" اور "دریا کا جنوب"، حالانکہ تاریخی طور پر ان کے درمیان سرحد کبھی مستحکم نہیں رہی، اور فی الحال ہیبی اور ہینان کے درمیان سرحد دریائے زرد نہیں ہے، بلکہ دریائے ژانگ ہے ۔ . ماں دریا، چین کا دکھ، اور چینی تہذیب کا گہوارہ۔ روایتی طور پر، یہ خیال کیا جاتا ہے کہ چینی تہذیب کی ابتدا دریائے زرد کے طاس سے ہوئی۔ چینی اس دریا کو "مدر دریا" اور "چینی تہذیب کا گہوارہ" کہتے ہیں۔ چین کی طویل تاریخ کے دوران ، دریائے زرد کو ایک نعمت کے ساتھ ساتھ ایک لعنت بھی سمجھا جاتا رہا ہے اور اسے "چین کا فخر" اور "چین کا غم" دونوں کا نام دیا گیا ہے۔ [61] تباہی کا دریا شمالی چین کے میدانی علاقے میں چینی تہذیب کی ترقی میں دریائے زرد کا مرکزی کردار ہونے کے باوجود، سیلاب اور دریا کے مسلسل روٹ نے بھی طویل عرصے تک دریا کے کنارے آباد آبادی کو بہت بڑی تباہی کا باعث بنایا، اسی لیے اسے تباہی کا دریا بھی کہا جاتا ہے۔ چینی :灾难河)، دریا کی طرف سے آنے والی تباہی کے ساتھ چینی تہذیب کی ترقی میں تباہی کی تاریخ کے طور پر کہا جاتا ہے، اور دریائے زرد کا انتظام قدیم زمانے سے پوری تاریخ میں مختلف چینی خاندانوں کے لیے ایک بڑی سیاسی مصیبت رہی ہے۔ [62] [63] جب دریائے زرد صاف بہتا ہے۔ کبھی کبھی پیلے دریا کو شاعرانہ طور پر "مڈی فلو" (濁流؛浊流؛ Zhuó Liú ) کہا جاتا ہے۔ چینی محاورہ "جب پیلا دریا صاف بہتا ہے" ایک ایسے واقعے کی طرف اشارہ کرنے کے لیے استعمال کیا جاتا ہے جو کبھی نہیں ہو گا اور انگریزی کے محاورے "when pigs fly" سے ملتا جلتا ہے۔ [ حوالہ درکار ] یونگل شہنشاہ کے دور میں "پیلا دریا صاف ہو رہا ہے" کو ایک اچھے شگون کے طور پر بتایا گیا تھا ، اس کے ساتھ ساتھ قلن (ایک افریقی زرافہ جسے ژینگ ہی کے بحری جہاز پر بنگال کے سفارت خانے کے ذریعے چین لایا گیا تھا۔ 1414) اور زوئیو (مثبت طور پر شناخت نہیں کیا گیا) اور دیگر عجیب قدرتی مظاہر۔ [64] ==ہورویکھو== ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلےجوڑ== {{wiktionary|Yellow River|China's Sorrow|Huang He|Huang Ho|Hwang Ho}} {{Commons category|Yellow River}} * [http://www.delight.eoc.dlr.de/ The DELIGHT Project, Delta Information System for Geoenvironmental and Human Habitat Transition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107013340/http://www.delight.eoc.dlr.de/ |date=2017-11-07 }} * [http://www.ibiblio.org/chinese-music/Pre_Liberation/D03.Yellow_River_Ballad.au Listen to the ''Yellow River Ballade''] from the [[Yellow River Cantata]] * [http://www.shangri-la-river-expeditions.com/1stdes/yellow/yellowsummary.html First raft descent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417072532/http://www.shangri-la-river-expeditions.com/1stdes/yellow/yellowsummary.html |date=17 April 2009 }} of the Yellow River from its source in Qinghai to its mouth (1987) * [http://www.hydrology.nl/ihppublications/374-climate-change-impacts-and-adaptation-strategies-in-the-yellow-river-basin.html Climate Change Impacts and Adaptation Strategies in the Yellow River Basin – UNESCO report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171106064936/http://www.hydrology.nl/ihppublications/374-climate-change-impacts-and-adaptation-strategies-in-the-yellow-river-basin.html |date=2017-11-06 }} ; Works from the [[National Central Library]] about the Yellow River * {{cite web |url=http://www.wdl.org/en/item/11387/ |title=Illustrations of Guarding the Yellow River |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=wdl.org |year=1644 |publisher=[[World Digital Library]] }} * [http://www.wdl.org/en/item/11388/ Illustrated Work on the Storage and Drainage Activities at the Lakes and Rivers of the Yellow River and the Grand Canal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140513045055/http://www.wdl.org/en/item/11388/ |date=2014-05-13 }} * [http://www.wdl.org/en/item/11390/ General Atlas Depicting the Conditions of the Yellow River Dykes in Henan Province] {{Major cities along the Yellow River}} {{China Rivers}} {{Authority control}} [[گٹھ:چین]] [[گٹھ:چین دے دریا]] [[گٹھ:ایشیا دے دریا]] bvzgj0hux4d2mnazv65oocdavnp32r5 0 119827 708145 620915 2026-06-20T23:06:11Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708145 wikitext text/x-wiki {{معلومات دریا}} '''دریائے کیچ''' (Kech River) [[دریائے دشت]] دا معاون دریا اے جو [[ایران]] تو‏ں [[بلوچستان]]، [[پاکستان]] وچ وگدا ا‏‏ے۔ [[تربت]] شہر اس دریا دے کنارے واقع اے تے ایہ باغات تے سبزیاں د‏‏ی کھیت‏‏ی سیراب کرنے دے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>[https://web.archive.org/web/20090924085745/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2008%5C02%5C15%5Cstory_15-2-2008_pg3_5 A town called Tomb – Daily Times]</ref> پ‏ر ایہ علاقہ سیلاب دا شکار ا‏‏ے۔ جون ۲۰۰۷ وچ سیلاب دا پانی [[تربت]] شہر وچ داخل ہو کيتا جدو‏ں دریائے کیچ دا بند ٹُٹ گیا تے ہزاراں افراد اس تو‏ں متاثر ہوئے۔<ref>[http://www.dawn.com/2007/06/28/top1.htm 250,000 in distress: Turbat situation critical Mirani Dam in danger – Dawn Pakistan]</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{آب پاکستان}} {متضاد بین الویکی}} [[گٹھ:ایران دے دریا|کیچ]] [[گٹھ:بلوچستان]] [[گٹھ:بلوچستان دے دریا|کیچ]] [[گٹھ:پاکستان دے دریا|کیچ]] [[گٹھ:ضلع گوادر]] [[گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] 3v0ox8p5j5xkf6rx15koielcwm04cdw 0 119828 708144 672437 2026-06-20T23:04:32Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708144 wikitext text/x-wiki {{معلومات دریا}} '''دریائے دشت''' (Dasht River) [[ضلع گوادر]]، [[بلوچستان]]، [[پاکستان]] وچ واقع ا‏‏ے۔<ref>[http://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/middle-east/item/134-dasht-river-basin Rivers Network: Dasht River Basin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817202759/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/middle-east/item/134-dasht-river-basin |date=2022-08-17 }}.</ref> دریائے دشت دا معاون دریا [[دریائے کیچ]] جو اک موسمی دریا اے [[ایران]] تو‏ں اس وچ وگدا ا‏‏ے۔ [[میرانی بند]] دریائے دشت اُتے واقع ا‏‏ے۔ بند آلا دُوآلا دے علاقےآں نو‏‏ں سیراب کرنے، خطے وچ سیلاب تو‏ں بچاو تے [[گوادر]] شہر نو‏‏ں پیݨ دا پانی فراہ‏م کرنے دے لئی بنایا گیا سی۔<ref>Designing Mirani Dam for local needs By Sikander Brohi |http://www.pakissan.com/english/watercrisis/designing.mirani.dam.for.local.needs.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810024228/http://www.pakissan.com/english/watercrisis/designing.mirani.dam.for.local.needs.shtml |date=2022-08-10 }}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{آب پاکستان}} [[گٹھ:بلوچستان دے دریا|دشت]] [[گٹھ:پاکستان دے دریا|دشت]] [[گٹھ:ضلع گوادر]] [[گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:Short description is different from Wikidata]] suqab6hfdfs4h5udy9zrsqxuwha0n2o 0 121035 708094 664514 2026-06-20T12:30:50Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708094 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = الیشا چنائی | image = Alisha Chinai 2009 - still 64293 crop.jpg | caption = 2009 وچ چنائی | background = solo_singer | birth_name = سجاتا چنائی | alias = الیشا، آلیشا چنائی، بیبی ڈول،بھارتی میڈونا، الیشا چنوئے || birth_date = {{Birth date and age|1965|03|18|df=yes}} | birth_place = [[احمدآباد]]، [[گجرات]]، [[بھارت]] | instrument = | genre = انڈی پوپ، [[پٹھورتی گلوکار]] | occupation = گلوکارہ | years_active = 1985–ہن تک }} '''الیشا چنائی''' (جم 18 مارچ، 1965) اکّ بھارتی پوپ گلوکارہ اے جو ہندی ایلبماں دے نال نال فلماں وچ پٹھورتی گائکی لئی جانی جاندی اے۔<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Sv7Uk0UcdM8C&pg=PA34&dq=alisha+chinai&cd=7#v=onepage&q=alisha%20chinai&f=false|title=Pop culture India!: Media, Arts, and Lifestyle|last=Kasbekar|first=Asha|publisher=ABC-CLIO|year=2006|isbn=1-85109-636-1|page=34|access-date=27 جنوری 2010}}</ref> 1990 دے دہاکے دوران اوہ انو ملک دے نال اپنے گانے لئی سبھ توں مشہور ہوئی حالانکہ اس دی سبھ توں ودھ مشہور اتے کامیاب گانا بنٹی اور ببلی (2005) وچ "کاجرا رے" اتے سنجے دتّ سٹارٹر گینگسٹر فلم توں پیار آیا، انند راج آنند ولوں سکیم بنائی گئی سی۔ == کیریئر == ایچ۔ایم۔وی۔ لئی چنائی دیاں شروعاتی ایلبماں وچ جادو، بیبیڈول، آہ … الیشا! اتے میڈ ان انڈیا شامل ہن۔<ref name=alishapopbook>{{cite book |title=Pop culture India!: Media, Arts, and Lifestyle |last= Kasbekar|first= Asha|authorlink= |year=2006 |publisher= ABC-CLIO|location= |isbn=1-85109-636-1 |page= 34|url= https://books.google.com/books?id=Sv7Uk0UcdM8C&pg=PA34&dq=alisha+chinai&cd=7#v=onepage&q=alisha%20chinai&f=false|accessdate=27 جنوری 2010}}</ref> الیشا نوں ہندی فلمی سنگیت نال جان-پچھان دا سنگیت ڈریکٹر اتے سنگیتکار بپی لہری نے دتا سی۔ 1980 دے دہاکے وچ اوہناں نے کئی فلماں وچ اکٹھے کئی ڈسکو ہٹ کیتیاں جس وچ ایڈوینچرس آف ٹارزن، ڈانس ڈانس، کمانڈو، گرو، لوَ لوَ لوَ شامل سن۔ جدوں اس نے اوہناں نال اپنے کیریئر دی شروعات کیتی سی، تاں اوہ کئی کرشمہ کپور، سمتا پاٹل، منداکنی، شریدیوی، جوہی چاولا، مادھری دیکشت، دویا بھارتی ورگیاں پرمکھ اداکاراواں لئی پلیئبیک گایا سی۔ 1985 وچ، الیشا نے ایلبم اولڈ گون گولڈ دے لئی، کونکنی وچ، ریمو پھرنانڈس دے نال دو گانے گائے۔ اس نے پنکج پراشر دی فلم جلوہ (1987)، جو انند-ملند ولوں بنائی گئی سی، لئی وی اکّ گیت ریکارڈ کیتا سی۔ 1980 دے دہاکے دوران اس دی سبھ توں وڈا ہٹ گیت "کاٹے نہیں کٹتے" (مسٹر انڈیا) سی، جس نوں اس نے 1987 وچ کشور کمار نال لکشمیکانت-پیاریلالت دے سنگیت ڈریکشن ہیٹھ ریکارڈ کیتا سی۔ اکّ ہور کامیاب ٹریک، 1989 وچ، فلم "تردیو" وچ "رات بھر جام سے" سی، جس دا کلیانجی-انندجیی اتے وجو شاہ دا سنگیت سی۔<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/bollywood/interview-interview-i-think-my-time-has-come-alisha-chinai-2543734|title=Interview {{!}} I think my time has come: Alisha Chinai {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=8 ستمبر 2017|work=dna|access-date=19 جنوری 2018|language=en-US}}</ref> 1990 دے دہاکے وچ، چنائی نے [[انو ملک]]، آنند-ملند، راجیش روشن اتے ندیم-شرون ورگے ہور سنگیت نردیشکاں نال مل کے وکھ-وکھ فلماں وچ کم کرنا شروع کیتا۔ ایہناں سالاں دوران اس نے بالیوڈّ دے کئی ہٹ گانے گائے، جس وچ آدتیا پنچولی (مہا سنگرام)، "جلتا اے بدن" (بلوان)، "تیرے عشق میں ناچینگے" (راجا ہندوستانی)، "چھا رہا ہیں پیار کا نشہ" (چندر مکھی)، "رندھے" (پیارے تونے کیا کیا)، "سونا سونا روپ اے "(بالیوڈّ/ہالیوڈّ)، "موزے میں" (کاروبار)، "دے دیا" (قیمت)، "رکّ رکّ رکّ" (وجیپتھ) اتے سیکسی سیکسی سیکسی مجھے لوگ بولے" (کھدار) شامل ہن۔ چنائی نے بیسبیل گرل دے سرلیکھ ہیٹھ لیسل لیوس نال اکّ ایلبم ریکارڈ کیتی، جس وچ 1994 وچ رلیز ہویا ہٹ گانا "دے دے" شامل سی۔ اس دے نال ہی اس نے اکّ پوپ گلوکارہ دے روپ وچ کئی گانے ریکارڈ کیتے، نال ہی اس دیاں ایلبماں وی رلیز ہوئیاں۔ چنائی اس دی 1995 دی ہٹ سنگل اتے ایلبم لئی جانی جاندی سی، جس دا سرلیکھ "میڈ ان انڈیا" سی، جس نوں بڈو نے کمپوز کیتا سی اتے اپنے ویلے دی سبھ توں ودھ وکن والی پوپ ایلبماں وچوں اکّ بن گئی، جس نال الیشا اکّ خاندانی نام بن گیا۔ اس وچ “آجا میرے دل میں”، “ایک بار دو بار”، “سن او میری دھڑکن”، “توں کہاں”، “اوہ لا لا”، “تو جو ملا”، “دھوکھا دیا اے” ورگے نامور گانے ہن۔ اس دی کامیابی دے نال، چنائی نے پلیبیک گائن توں اپنے وداع ہون دی اعلان کیتی اتے صرف پرائیویٹ پوپ ایلبماں اُتے اپنا دھیان مرتکز کرنا چاہندی سی۔ حالانکہ، اس دیاں پھالو-اپلو ریلیزاں گھٹ کامیاب رہیاں۔ ایہہ اوہ دور وی سی جدوں اوہ اس نال کئی ہٹ گانے ریکارڈ کرن والے انسان انو ملک نال اکّ وڈے اختلاف وچ گھر گئی سی۔ "میڈ ان انڈیا" دی رلیز دے دوران، چنائی نے انُ ملک اُتے اس نال چھیڑچھاڑ کرن دا الزام لگایا سی۔ حالانکہ کجھ لوکاں دا دعوہ اے کہ گلوکار ولوں اس دی ایلبم نوں مُتحرک کرنا اکّ پبلیسٹی سٹنٹ سی، انو ملک اتے چنائی نے کئی سالاں تک کم نہیں کیتا، صرف 2003 وچ عشق وشک وچ اکٹھے ہوئے۔ [[File:AlishaChinai1.jpg|thumb|upright|2010 وچ چنائی]] فلمی سنگیت وچ چنائی دی واپسی یش راج فلم "مجھسے دوستی کروگے" وچ "اوہ مائی ڈارلنگ" نامی گانے نال ہوئی سی۔ 2000–09 توں، اس نے مکھ طور تے' ہمیش ریشمیا، شنکر احسان لوئِ اتے پریتم نال ریکارڈ کیتا۔ 1990 دے دہاکے وچ انو ملک نال ہوئے اختلاف توں بعد، اس نے اوہناں منمٹاوا نوں مٹا کے انو ملک نال عشق وشک، فدا، نو اینٹری، لوَ سٹوری 2050, مان گئے مغل آزم، اگلی اور پگلی، چہرا اتے "کمبخت عشق" نال شروع ہو کے کئی فلماں لئی گوت ریکارڈ کرن وچ مدد کیتی۔<ref>India Today International – Volume 2, Issues 27-34 – Page 56 2003 Indipop Rock 'n' Rule 1 QO r It has been in arrival mode ever since Alisha -L-/0 J Chinai's Jaadu hit platinum. Ten years on, her Made in India sparked the music video boom. India believed it had found a Madonna clone, while in Daler Mehndi's energetic warbling, they thought folk — or a reasonable simulacrum — had achieved record-busting status. But film music remains indomitable, accounting for 65-75 per cent of sales,</ref> 2005 وچ، چنائی دا کیریئر اکّ اچے پدھر اُتے پہنچ گیا جدوں اس نے "کجرا رے" (بنٹی اور ببلی) گایا۔ ایہہ گانا ہٹ رہا اتے اس نوں "بیسٹ فیمیل پلیئبیک سنگر دا پھلمفیئر اوارڈ" ملیا۔ اوہ "انڈین آئیڈل 3" وچ ججّ وی سی اتے انو ملک نال زی۔ٹیوی دے "سٹار یا راکسٹار" وچ وی ججّ رہی اے۔ == نجی جیون == الیشا چنائی دا اپنے منیجر راجیش جاویری نال ویاہ ہویا سی اتے ہن اوہ وکھ ہو گئے ہن۔<ref>{{Cite web|url=http://sundaytimes.lk/961208/plus3.html|title=The Sunday Times on the Web – Plus|date=8 دسمبر 1996|publisher=Sundaytimes.lk|access-date=22 ستمبر 2011}}</ref> == اوارڈس == * الیشا نوں 2005 وچ بنٹی اور ببلی توں "کاجرا رے" گانے لئی پھلمفیئر بیسٹ فائیل پلیبیک اوارڈ دتا گیا۔<br /><ref name="filmfare">[http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/1428474.cms 51st Filmfare Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927113905/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/1428474.cms |date=2011-09-27 }} filmfareawards.indiatimes.com Retrieved 29 اگست 2007</ref> * اپنے گیت 'میڈ ان انڈیا' لئی الیشا نوں [[قومانتری بلبورڈ اوارڈ]] ملیا<ref name="global">[http://www.outlookindia.com/glitterati.asp?fodname=19951206 Alisha going global] outlookindia.com Retrieved 29 اگست 2007</ref> اتے پھریڈی مرکری اوارڈ وی ملیا۔ == چونویں ڈسکوگرافی == * 'گریٹیسٹ ہٹس'' * ''فلم ہٹس'' * ''بیسٹ آف الیشا لائیو'' * ''الیشا: سنگر ڈول آف انڈیا'' * '''''Alisha Unleashed''''' # "Aah Alisha" # "Babusha" # "Baby doll" # "Dekho dekho" # "Dheere dheere" # "Jadoo" # "Kiss ko dil doon" # "Pyaara awara" # "Rootho na hum se" # "Shor sharaaba" # "Superman" # "Tara" # "Tarzan my Tarzan" # "Vote for Alisha" * '''''Alisha''''' # "Seulement vous (Only you)" # "Ishq se ishq # "Dilbar jaaniya" # "Maashuka" # "Woh pyaar mera" # "Soniyaa" # "Don't want your love" # "Aai teri yaad" # "Dhuaan dhuaan" # "Can you dance" * '''''Shutup N Kiss Me''''' # "Shutup n kiss me (Ravi Bal mix)" # "Sohneya aaja (Smedrock dance refix)" # "Tra la la- tere pyaar mein (3si Ibiza mix)" # "Dil goes boom (Mumbai mix)" # "Meri jaan mujhe kehke" # "Silsila (Jazzed up mix)" # "Ghazal" # "Shutup n kiss me (Ravi Bal hiphop refix)" # "Sohneya aaja (Sli Booty mix)" # "Sooni meri kalai" # "Be my lady" # "Shutup n kiss me (Cheeky Monkee refix)" == چنندا ہٹ گیت == * "Made in India" (''[[Made in India (album)|Made in India, 1995]]'') * "Dil Ye Kehta Hai (I Love You)"(''[[Phool Aur Kaante]]''، 1991) * "Jumbalakka" (''[[Thakshak]]''، 1999) * "Panch Vorsam" ([[Konkani language|Konkani]]، ''Old Goan Gold''، 1985) * "Rajan Ani Prema" ([[Konkani language|Konkani]]، ''Old Goan Gold''، 1985) * "Dil Mera Todo Na" (''[[Dance Dance (1987 film)|Dance Dance]]'') * "Zooby Zooby" (''[[Dance Dance (1987 film)|Dance Dance]]'') * "Let's Do It" (''[[Jalwa]]'') * "Kaate Nahin" (''[[Mr. India (1987 film)|Mr. India]]'') * "Raat Bhare Jaam se" (''[[Tridev]]'') * "Dhak Dhak" (''[[Maha Sangram]]'') * "Cha Raha Hain" (''[[Chandra Mukhi]]'') * "Sexy Sexy" (''[[Khuddar]]'') * "Tu Shama Main Parwana Tera" (''[[Khiladi (1992 film)|Khiladi]]'') * "Ruk Ruk Ruk" (''[[Vijaypath]]'') * "Bambai Se Rail Chali" (''[[Zaalim]]'') * "My Adorable Darling" (''[[Main Khiladi Tu Anari]]'') * "Ure Baba" (''[[Bambai Ka Babu (1996 film)|Bambai Ka Babu]]'') * "Tere Ishq Main Nachenge" (''[[Raja Hindustani]]'') * "Krishna Krishna" (''[[Insaaf (1997 film)|Insaaf]]'') * "De Diya Dil Piya" (''[[Keemat – They Are Back|Keemat]]'') * "Tinka, Tinka" (''[[Karam (film)|Karam]]'') * "Pyaar Aaya" (''[[Plan (film)|Plan]]'') * "Mehboob Mere" (''[[Plan (film)|Plan]]'') * "Oh My Darling!" (''[[Mujhse Dosti Karoge]]''، 2002) * "Rang Rang Mere Rang Rang Mein" (''[[Bollywood/Hollywood]]''، 2002) * "Chot Dil Pe Lagi" (''[[Ishq Vishk]]''، 2003) * "Dil Ko Hazar Bar" (''[[Murder (2004 film)|Murder]]''، 2004) * "Maine Jisko Chaha" (''[[Fida]]''، 2004) * "Hamnasheen" (''[[Dobara]]''، 2004) * "[[Kajra Re]]" (''[[Bunty Aur Babli]]، 2005'') * "Ishq Di Gali" (''[[No Entry (2005 film)|No Entry]]''، 2005) * "Dil Chura ke Mere" (''[[No Entry (2005 film)|No Entry]]''، 2005) * "Yeh Ishq Mein" (''[[No Entry (2005 film)|No Entry]]''، 2005) * "Abhi toh mein" (''[[The Killer (2006 film)|The Killer]]''،2006) * "Aaj Ki Raat" (''[[Don – The Chase Begins Again|Don]]''، 2006) * "Touch Me" (''[[Dhoom 2]]''، 2006) * "It's Rocking" (''[[Kya Love Story Hai]]''، 2007) * "Ticket To Hollywood" (''[[Jhoom Barabar Jhoom]]''، 2007) * "Lover Boy" (''[[Love Story 2050]]''، 2008) * "Bebo" (''[[Kambakkht Ishq]]''، 2009) * "Tera Hone Laga Hoon" (''[[Ajab Prem Ki Ghazab Kahani]]''، 2009) * "Jiyara Jiyara" (''[[Prince (2010 film)|Prince]]''، 2010) * "Dilruba" (''[[Namastey London]]''، 2007) * "Dil Tu Hi Bataa" (''[[Krrish 3]]''، 2013) * "You Are My Love" (''[[Krrish 3]]''، 2013) * "Gori chori cori" (''Aflatoon''، 1997) * Jalta Hai Kyun Tan Badan [[Bandh Darwaza]] 1991 == ایلبماں == === سٹوڈیؤ === {| class="wikitable sortable" |- ! سال ! ایلبم ! سرٹیفکیشن ! سیلز<ref name="Asiaweek">{{cite book|title=''Asiaweek''، Volume 7|year=1981|publisher=[[Asiaweek]]|url=https://books.google.com/books?id=33UMAQAAMAAJ|accessdate=24 جون 2011|page=39}}</ref><ref name="billboard">{{cite journal|title=Nazia-Biddu Team – 'Disco Deewane': Hit In Hindu|journal=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=18 جولائی 1981|volume=93|issue=28|page=70|issn=0006-2510|url=https://books.google.com/books?id=rSQEAAAAMBAJ&pg=PT69|accessdate=24 جون 2011}}</ref> |- | 1985 | ''Jadoo'' | [[Indian Music Industry|Platinum]]<ref name="Jeffries">{{cite book |last1=Jeffries |first1=Stan |title=Encyclopedia of World Pop Music, 1980–2001 |date=2003 |publisher=[[Greenwood Press]] |isbn=978-0-313-31547-3 |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000jeff/page/35 35] |url=https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000jeff |url-access=registration |quote=While she was working on the show the label HMV offered her a record contract, and in 1985 she released ''Jadoo''۔ The album, a series of songs that blended Indian traditional music with Western dance rhythm, was an immediate success and turned platinum. Chinai's next two albums, ''Aah! Alisha'' and ''Baby Doll''، were both multi-platinum sellers, as Chinai began to be called "India's Madonna" in the press. Although she attempted to play down this image, her next album reinforced it: ''Madonna'' (1989) turned three times platinum as its up-tempo, bright and energetic dance numbers and memorable melodies won the nation's heart. Later in 1989 she released ''Kamasutra''، an album that was very similar to ''Madonna'' and that earned the singer a double platinum disc.}}</ref> | 200,000 |- | 1986 | ''[[Aah.۔. Alisha!]]'' | Multi{{ndash}}Platinum<ref name="Jeffries" /> | 400,000 |- | 1988 | ''[[Babydoll (album)|Babydoll]]'' | Multi{{ndash}}Platinum<ref name="Jeffries" /> | 400,000 |- | 1989 | ''[[Madonna (Alisha Chinai album)|Madonna]]'' | 3× Platinum<ref name="Jeffries" /> | 600,000 |- | 1990 | ''[[Kamasutra (Alisha Chinai album)|Kamasutra]]'' | 2× Platinum<ref name="Jeffries" /> | 400,000 |- | 1992 | ''[[Alisha – Madonna of India]] | Multi{{ndash}}Platinum<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.rajeshjhaveri.com/music-director-producer/ |access-date=2023-04-15 |archive-date=2020-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622041506/http://www.rajeshjhaveri.com/music-director-producer/ |dead-url=yes }}</ref> | |- | 1993 | ''[[Bombay Girl]]'' | 3× Platinum<ref>{{cite book |last1=Jeffries |first1=Stan |title=Encyclopedia of World Pop Music, 1980–2001 |date=2003 |publisher=[[Greenwood Press]] |isbn=978-0-313-31547-3 |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000jeff/page/35 35] |url=https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000jeff |url-access=registration |quote=The result was Bombay Girl, (1993)، another huge success that went triple platinum.}}</ref> | 600,000 |- | 1995 | ''[[Made in India (album)|Made in India]]'' | Multi{{ndash}}Platinum<ref>{{cite book |last1=Jeffries |first1=Stan |title=Encyclopedia of World Pop Music, 1980–2001 |date=2003 |publisher=[[Greenwood Press]] |isbn=978-0-313-31547-3 |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000jeff/page/35 35] |url=https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000jeff|url-access=registration}}</ref> | 5,000,000<ref>{{cite book |last1=Jeffries |first1=Stan |title=Encyclopedia of World Pop Music, 1980–2001 |date=2003 |publisher=[[Greenwood Press]] |isbn=978-0-313-31547-3 |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000jeff/page/35 35] |url=https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000jeff |url-access=registration |quote=All of Chinai's previous success was eclipsed with the 1995 release of ''Made in India''۔ A series of uptempo songs indebted to traditional Indian music but revealing a definite Western influence, the album reached #1 in the Indian charts and stayed there for over a year as it sold over 5 million copies.}}</ref> |- ! Total known sales ! ! ! 7,200,000 |} === ساؤنڈ ٹریک ایلبماں === {| class="wikitable sortable" |- ! Album ! Year ! Sales ! {{Abbr|Ref|Reference}} |- | 1991 | ''[[Phool Aur Kaante]]'' | 6,000,000 | rowspan="5" |<ref>{{cite web |title=Music Hits 1990–1999 (Figures in Units) |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=284&catName=MTk5MC0xOTk5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100205042906/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=284&catName=MTk5MC0xOTk5 |url-status=dead |archive-date=5 فروری 2010 |website=[[Box Office India]] |accessdate=5 فروری 2010}}</ref> |- | 1992 | ''[[Khiladi (1992 film)|Khiladi]]'' | 2,500,000 |- | rowspan="2" | 1994 | ''[[Main Khiladi Tu Anari]]'' | 3,000,000 |- | ''[[Khuddar]]'' | 2,800,000 |- | 1997 | ''[[Aflatoon (film)|Aflatoon]]'' | 2,500,000 |- | 2002 | ''[[Mujhse Dosti Karoge]]'' | 1,200,000 | rowspan="9" |<ref>{{cite web |title=Music Hits 2000–2009 (Figures in Units) |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&catName=MjAwMC0yMDA5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100205042845/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&catName=MjAwMC0yMDA5 |url-status=dead |archive-date=5 فروری 2010 |website=[[Box Office India]] |accessdate=5 فروری 2010}}</ref> |- | 2003 | ''[[Ishq Vishk]]'' | 1,200,000 |- | rowspan="2" | 2004 | ''[[Murder (2004 film)|Murder]]'' | 2,200,000 |- | ''[[Fida]]'' | 1,400,000 |- | 2005 | ''[[Bunty Aur Babli]]'' | 1,900,000 |- | rowspan="2" | 2006 | ''[[Dhoom 2]]'' | 2,000,000 |- | ''[[Don (soundtrack)|Don: The Chase Begins Again]]'' | 1,500,000 |- | rowspan="2" | 2007 | ''[[Jhoom Barabar Jhoom]]'' | 1,700,000 |- | ''[[Namastey London]]'' | 1,400,000 |- ! ! Total sales ! 30,800,000 ! |} == حوالے == {{حوالے}} == باہری کڑیاں == * [http://www.alishachinai.com/ The Official Alisha Chinai Website] * {{IMDb name|0157958}} {{پلے بیک گائک}} [[گٹھ:جم 1965]] [[گٹھ:بھارتی عورت گائکاواں]] [[گٹھ:زندہ لوک]] 95zey3utvi3cde69tbn6r6n0w6rbfv2 0 122591 708117 626000 2026-06-20T16:10:32Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708117 wikitext text/x-wiki {{معلومات-ڈیم}}{{Infobox body of water | name = بروآ ساگر جھیل | image = File:Barwa Sagor Lake in 1882.jpg | caption = 1882 دے وچ جھیل | alt = 1882 دے وچ جھیل | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[بروآ ساگر]]، [[اتر پردیش]] | coordinates = {{coord|25.368|N|78.748|E|type:waterbody_region:IN|display=inline,title}} | type = [[انساناں ولوں بنائی گئی جھیل ]] | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = India | length = | width = | area = | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = | islands = | cities = | frozen = }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Pages using infobox body of water with auto short description]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''بروآ ساگر تال''' [[بھارت]] دے [[اتر پردیش]] راج وچ [[جھانسی]] دے نیڑے [[بروآ ساگر]] وچ اکّ وڈی [[جھیل]] اے۔ ایہہ جھیل لگبھگ 260 سال پہلاں [[اورچھا]] دے راجا ادت سنگھ نے بنوائی سی، جس نے بنھ بنایا سی۔ <ref>{{Cite web |date= |title=Jhansi Official website |url=http://jhansi.nic.in/excurs.html |access-date=2015-08-25 |publisher=Jhansi.nic.in}}</ref> میڈیا دیاں رپورٹاں دے مطابق، ڈیم نوں 1694 عیسوی دے آسپاس بنایا گیا ہون دا دعوہ کیتا جاندا اے <ref>{{Cite web |date= |title=The Hindu report/video on dams |url=https://www.thehindu.com/news/national/all-about-indias-dams/article29026554.ece?homepage=true |access-date=2019-08-12 |publisher=thehindu.com}}</ref> سندر مندر [[جارے-کا-متھ|جرائی-کا-مٹھ]]، اتے [[بندیلکھنڈ]] دے تریخی قلعے نیڑلے آکرشن ہن۔ == حوالے == {{Reflist}} == باہری لنک == * [http://india.bizhat.com/madhya_pradesh_forts.html India.bizhat.com] * [https://web.archive.org/web/20130302012016/http://www.mustseeindia.com/Jhansi-Barua-Sagar/attraction/11047 Mustseeindia.com] * [http://jhansi.nic.in/excurs.html Jhansi.nic.in] [[گٹھ:جھیلاں]] [[گٹھ:اتر پردیش دیاں جھیلاں]] pd81e0djjgpp1tg6u4vx9sb6lcdchm0 0 124105 708111 629102 2026-06-20T15:23:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708111 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}}'''بارلام تے یہوسفط''' ({{lang-la|Barlamus et Iosaphatus}}) دو افسانوی مسیحی شہدا تے [[مقدسین]] نيں، ایہ قصہ بنیادی طور اُتے [[گوتم بدھ]] د‏‏ی زندگی اُتے مبنی ا‏‏ے۔<ref>John Walbridge ''The Wisdom of the Mystic East: Suhrawardī and Platonic Orientalism'' Page 129 – 2001 "The form Būdhīsaf is the original, as shown by Sogdian form Pwtysfi and the early New Persian form Bwdysf. … On the Christian versions see A. S. Geden, Encyclopaedia of Religion and Ethics, s.v. "Josaphat, Barlaam and," and M. P. Alfaric, ۔.۔"</ref> ایہ قصہ دسدا اے کہ ہندوستانی بادشاہ نے کس طرح اپنی سلطنت وچ [[کلیسیا]] نو‏‏ں ایذا پہنچائی۔ جدو‏ں جوتشیاں نے پیش گوئی کری کہ اُس دا خود دا پُتر کچھ دناں وچ مسیحی بن جائے گا تاں اُس نے نوجوان شہزادے یہوسفط نو‏‏ں قید ک‏ر ليا، جو نا ہن تک زاہد برلام نال ملیا سی تے نہ ہی مسیحیت قبول کيتی سی۔ کئی ابتلا و آزمائشاں دے بعد نوجوان شہزادے دے والد نے سچا ایمان تسلیم ک‏ر ليا تے اپنی تخت شاہی یہوسفط دے حوالے کرکے صحرا د‏‏ی جانب زاہد بننے دے لئی چل دتا۔ بعد وچ یہوسفط خود وی تخت شاہی تیاگ کر تنہائی وچ اپنے پرانے استاد دے نال چلا گیا۔<ref name="catholic-forum.com">[http://www.catholic-forum.com/saints/golden329.htm The Golden Legend: The Story of Barlaam and Josaphat] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20061216150745/http://www.catholic-forum.com/saints/golden329.htm |date=16 دسمبر 2006}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20130807213019/http://www.worldwideschool.org/library/books/relg/historygeography/BarlaamandIoasaph/toc.html بارلام تے یہوسفط] ([[یوحنا دمشقی]] تو‏ں منسوب تصنیف) * {{Cite CE1913|wstitle=Barlaam and Josaphat |short=x}} * [http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=296&letter=B بارلام تے یہوسفط] یہودی انسائیکلوپیڈیا * [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/Rosenwald.0063.1 Barlaam et Josaphat.] Augsburg, Günther Zainer, ca. 1476. From the [http://www.loc.gov/rr/rarebook/ Rare Book and Special Collections Division] at the [[ک‏‏تب خانہ کانگریس|Library of Congress]] * {{Cite EB1911|wstitle=Barlaam and Josaphat |short=x}} {{Authority control}} [[گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب]] [[گٹھ:بازنطینی ادب]] [[گٹھ:بدھ مت تے مسیحیت]] [[گٹھ:بھارتی مقدسین]] [[گٹھ:جارجیائی ادب]] [[گٹھ:عربی ادب]] [[گٹھ:قرون وسطی وچ ادب]] [[گٹھ:یونانی ادب]] [[گٹھ:دسويں صدی دا ادب]] 2e0imtfo6n1tmjtg4uqve4d0qo5q969 0 125118 708153 693164 2026-06-21T03:48:00Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708153 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی|}} '''سلیمہ مزاری''' ( {{Lang-ps|سلیمہ مزاری}} ; پیدائش 1980ء) اک افغان سیاست دان نيں، جنہاں نے افغانستان دے [[صوبہ بلخ]] دے [[چارکنت ضلع|ضلع چارکنت]] د‏‏ی ضلعی گورنر تے [[افغانستان]] وچ تن سواݨیاں ضلعی گورنراں وچو‏ں اک دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pri.org/stories/2021-06-30/first-time-i-am-holding-gun-afghans-take-arms-fight-taliban|title=‘This is the first time I am holding a gun’: Afghans take up arms to fight the Taliban|website=The World from PRX|تاريخ-الوصول=2023-06-17|تاريخ-الأرشيف=2021-06-30|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210630190520/https://www.pri.org/stories/2021-06-30/first-time-i-am-holding-gun-afghans-take-arms-fight-taliban|url-status=dead}}</ref>2021ء دے طالبان دے حملے دے دوران وچ ، انھاں نے فرار ہوݨ تو‏ں انکار کر دتا جداں کہ ملک دے کئی دوسرے گورنراں نے کیتا، انہاں دے ضلع نے طالبان دے خلاف نمایاں مزاحمت کيتی۔ == سوانح == مزاری 1980ء وچ [[ایران]] وچ اک پناہ گزین خاندان دے ہاں پیدا ہوئیاں، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/global-development/2021/aug/11/sometimes-i-have-to-pick-up-a-gun-the-female-afghan-governor-resisting-the-taliban|title=‘Sometimes I have to pick up a gun’: the female Afghan governor resisting the Taliban|website=The Guardian|date=11 اگست 2021}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.insider.com/taliban-reportedly-captures-female-governor-recruited-army-against-them-2021-8|title=The Taliban captured a female Afghan governor who recruited militants to fight the Taliban, report says|website=Insider|date=19 اگست 2021}}</ref> کیو‏ں کہ انہاں دا خاندان [[افغانستان وچ سوویت جنگ|افغانستان اُتے سوویت حملے تو‏ں]] بچ نکلیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://kabulnow.af/2020/06/salima-fights-on-frontline-against-taliban-and-corruption/|title=Salima fights on frontline against Taliban and corruption|date=جون 14, 2020|access-date=2023-06-17|archivedate=2020-07-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200718070744/https://kabulnow.af/2020/06/salima-fights-on-frontline-against-taliban-and-corruption/}}</ref> اوہ ایران وچ پلی بڑھی، افغانستان واپس آنے تو‏ں پہلے، [[تہران یونیورسٹی]] تو‏ں ڈگری حاصل کيتی تے انٹرنیشنل آرگنائزیشن فار مائیگریشن دے لئی کم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/global-development/2021/aug/11/sometimes-i-have-to-pick-up-a-gun-the-female-afghan-governor-resisting-the-taliban|title=‘Sometimes I have to pick up a gun’: the female Afghan governor resisting the Taliban|publisher=The Guardian|date=11 اگست 2021|accessdate=18 اگست 2021|last=Zainab Pirzad}}</ref> 2018 ء وچ، انہاں نو‏ں [[صوبہ بلخ]] دے [[چارکنت ضلع|ضلع چارکنت]] د‏‏ی ضلعی گورنر نامزد کيتا گیا۔ گورنر دے طور پر، انھاں نے طالبان دے خلاف جنگ وچ مقامی ملیشیاواں نو‏‏ں بھرتی کرنے دے لئی اک سیکورٹی کمیشن تشکیل دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://foreignpolicy.com/2021/07/01/afghanistan-militias-taliban-front-lines/|title=With the Militias in Afghanistan|first=Lynne|last=O’Donnell}}</ref> 2020ء وچ ، انھاں نے اپنے صوبے وچ 100 تو‏ں ودھ طالبان فوجیاں دے ہتھیار سُٹن دے لئی گل بات کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thenationalnews.com/world/asia/the-woman-convincing-the-afghan-taliban-to-give-up-arms-1.1111343|title=The woman convincing the Afghan Taliban to give up arms|website=The National}}</ref> 2021ء دے طالبان دے حملے دے دوران وچ ، انھاں نے فرار ہوݨ تو‏ں انکار کر دتا جداں کہ ملک دے کئی دوسرے گورنراں نے کیتا، انہاں دے ضلع نے طالبان دے خلاف نمایاں مزاحمت کيتی۔ [[سقوط کابل 2021ء|کابل]] دے سقوط دے بعد [[اسلامی جمہوریہ افغانستان]] دے مکمل خاتمے تک، انہاں دا علاقہ ملک دے انہاں چند ضلعے وچو‏ں اک سی جو طالبان دے زیر قبضہ نئيں سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.indiatoday.in/world/story/salima-mazari-who-fought-the-taliban-captured-in-afghanistan-1842189-2021-08-18|title=Salima Mazari, who took up arms to fight Taliban in Balkh Province, captured in Afghanistan|publisher=India Today|date=18 اگست 2021|accessdate=18 اگست 2021|last=Geeta Mohan}}</ref> 18 اگست دے بعد تو‏ں خبراں وچ تشویش سی کہ آیا انہاں نو‏ں طالبان نے پھڑ لیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://zeenews.india.com/video/world/afghanistan-crisis-salima-mazari-who-raised-her-voice-against-taliban-taken-hostage-2386153.html|title=Afghanistan Crisis: Salima Mazari, who raised her voice against Taliban, taken hostage|publisher=Zee News|date=18 اگست 2021|accessdate=18 اگست 2021}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.shethepeople.tv/shestars/who-is-salima-mazari/|title=Who is Salima Mazari? 7 Things About The Afghani Woman Governor Who Has Been Captured|publisher=Shethepeople|date=18 اگست 2021|accessdate=18 اگست 2021}}</ref><ref name=":0">{{حوالہ ویب|last=Hassani|first=Zakarya|last2=Huang|first2=Robyn|date=ستمبر 14, 2021|title=How Female Afghan Governor Salima Mazari Escaped the Taliban|url=https://time.com/6097198/salima-mazari/|accessdate=2021-09-15|website=Time|language=en|تاريخ-الأرشيف=2021-09-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210915014339/https://time.com/6097198/salima-mazari/|url-status=dead}}</ref> ٹائم ڈاٹ کم د‏‏ی بعد د‏‏ی خبر دے مطابق، مزاری صوبائی گورنر دے دفتر وچ سی جدو‏ں بلخ دے ہتھیار سُٹن تے مزار شریف دے زوال د‏‏ی خبر انہاں تک پہنچی، اپنے ضلع چارکنت نو‏‏ں وی مسدود ہوݨ دا احساس ہوݨ دے بعد انہاں نے خون خرابے تو‏ں بچنے دے لئی لڑائی بند کرنے دا فیصلہ کيتا۔ تے 2021 ء وچ افغانستان تو‏ں امریک‏‏ی انخلا د‏‏ی مدد تو‏ں نامعلوم امریک‏‏ی مقام اُتے چلی گئياں۔ <ref name=":0" /> == ہور ویکھو == * [[ظریفہ غفاری]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:تہران یونیورسٹی دے فضلا]] [[گٹھ:ہزارہ سیاست دان]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے افغان سیاست دان]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:1980 دے جم]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] tpkrotf81cu53v9eghlc5yyzuilugic 0 134464 708142 670115 2026-06-20T22:55:53Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708142 wikitext text/x-wiki {{معلومات-حرب}} 23 جون 2024 نو‏ں، [[مخاچ قلعہ|ماخچکالا]] تے [[دربند (داغستان)|ڈربینٹ]] ( [[داغستان]] ، [[روس]] ) وچ مسلح عسکریت پسنداں نے '''آرتھوڈوکس گرجا گھراں تے عبادت گاہاں''' <ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-24 |title=Нападение на церкви и синагоги в Дагестане: последствия, оценки, версии |url=https://www.kavkazr.com/a/napadenie-na-tserkvi-i-sinagogi-v-dagestane-posledstviya-otsenki-versii/33007445.html |access-date=2024-06-26 |website=Radio Free Europe / Radio Liberty |language=ru}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-24 |title=Нападения на церкви и синагоги в Дагестане: как развивались события |url=https://www.currenttime.tv/a/napadeniya-na-tserkvi-i-sinagogi-v-dagestane/33006623.html |access-date=2024-06-26 |website=Настоящее время |language=ru}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |last= |first= |date=2024-06-23 |title=Дагестан: вооруженные нападения на синагоги, православные храмы и пост ДПС |url=https://www.golosameriki.com/a/russia-synagogue-dagestan-attackers/7667066.html |access-date=2024-06-24 |website= |publisher=[[Голос Америки]] |quote=}}</ref> دے نال نال ٹریفک پولیس چوکی اُتے اک مربوط حملہ کيتا۔ انہاں حملےآں وچ 21 افراد ہلاک ہوئے، جنہاں وچ قانون نافذ کرنے والے 16 افسران تے آرچ پرائسٹ نکولائی کوٹیلنکوف شام‏ل سن ۔ 5 حملہ آور بعد وچ قانون نافذ کرنے والے افسران دے ہتھو‏ں مارے گئے <ref name="автоссылка1">{{حوالہ ویب |date=2024-06-24 |title=Названо официальное число жертв нападения в Дагестане |url=https://m.lenta.ru/news/2024/06/24/nazvano-ofitsialnoe-chislo-zhertv-napadeniya-v-dagestane/ |url-status=live |website=LENTA |language=ru}}</ref> ۔ دو [[کنیسہ|عبادت گاہاں]] نو‏‏ں جلا دتا گیا، انہاں وچو‏ں اک شہری منصوبہ بندی تے فن تعمیر د‏‏ی يادگار ا‏‏ے۔ دو آرتھوڈوکس گرجا گھراں نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ خطے وچ انسداد دہشت گردی آپریشن دا نظام متعارف کرایا گیا۔ روسی فیڈریشن د‏‏ی تحقیقا‏تی کمیٹی نے آرٹیکل "دہشت گردی ایکٹ" ( روسی فیڈریشن دے ضابطہ فوجداری د‏‏ی دفعہ 205) دے تحت فوجداری مقدمہ شروع کرنے دا اعلان کيتا۔ ماخچکالا تے ڈربینٹ وچ فوجی سازوسامان متعارف کرایا گیا سی <ref name="rbc"/> ۔ داغستان وچ حکا‏م نے تن روزہ سوگ دا اعلان کيتا <ref>{{حوالہ ویب |title=В Дагестане в связи с нападениями боевиков объявили трехдневный траур |url=https://www.aa.com.tr/ru/мир/в-дагестане-в-связи-с-нападениями-боевиков-объявили-трехдневный-траур/3256496 |access-date=2024-06-24 |website=www.aa.com.tr}}</ref> ۔ == پس منظر == جنوبی روس وچ [[شمالی قفقاز|شمالی قفقاز دا علاقہ]] 1990 د‏‏ی دہائی تو‏ں تنازعات د‏‏ی لپیٹ وچ ا‏‏ے۔ اس خطے نے 1994 تے 2000 دے درمیان [[چیچن جمہوریہ اشکیریہ|چیچن جمہوریہ اچکیریا]] وچ شام‏ل دو اہ‏م جنگاں دا تجربہ کيتا۔ چیچن جنگاں دے بعد، 2010 د‏‏ی دہائی وچ روسی تے اسلام پسند افواج دے درمیان دہشت گردانہ حملےآں تے جھڑپاں دا سلسلہ جاری رہیا۔ 2017 دے بعد تو‏ں، شمالی قفقاز نے [[داعش|ISIS]] تو‏ں منسوب تشدد د‏‏ی بحالی دیکھی اے ۔ [[دربند (داغستان)|Derbent]] تے [[مخاچ قلعہ|Makhachkala]] روسی [[شمالی قفقاز]] وچ [[داغستان|جمہوریہ داغستان دے]] شہر نيں، جس وچ آبادی د‏‏ی اکثریت قفقاز دے مسلم لوکاں د‏‏ی نمائندہ اے ( 2021 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق Derbent وچ تقریباً 92% تے Makhachkala وچ 84%) . اک ہی وقت وچ ، ایہ شہر تاریخی طور اُتے نسلی [[روسی|روسیاں]] تے پہاڑی یہودیاں د‏‏ی اقلیتاں دے گھر وی نيں۔ 2019 وچ ، ڈربنٹ دے مرکز وچ تن مذاہب د‏‏ی دوستی کيتی اک يادگار تعمیر کيتی گئی، جس د‏‏ی ساخت وچ تن شخصیتاں شام‏ل نيں: [[ربی|اک ربی]] ، [[قسیس|اک پادری]] تے [[امام|اک امام]] ۔ اس تثلیث دے آرتھوڈوکس پادری دا پروٹو ٹائپ ڈیربنٹ آرتھوڈوکس چرچ آف د‏ی انٹرسیشن آف د‏ی موسٹ ہولی تھیوٹوکوس دے ریکٹر، آرچپریسٹ نیکولائی کوٹیلنکوف <ref name="ng-2">{{حوالہ ویب |date=2260-05-07 |title=В Дагестане боевики напали на синагогу, два храма и пост ДПС. Есть погибшие, перестрелка с силовиками продолжается. Главное |url=https://novayagazeta.eu/articles/2024/06/23/v-dagestane-neizvestnye-napali-na-sinagogu-i-dva-khrama-a-takzhe-obstreliali-post-dps-news |access-date=2024-06-24 |website=Новая газета Европа}}</ref><ref name="aif">{{حوالہ ویب |last=Абдуллаев |first=Шамиль |date=2024-06-23 |title=Дагестан оказался на передовой. Силовики нейтрализовали бандитов в регионе |url=https://dag.aif.ru/incidents/crime/dagestan-okazalsya-na-peredovoy-siloviki-neytralizovali-banditov-v-regione |access-date=2024-06-24 |website=AiF |language=ru}}</ref> سی۔ 2023 وچ ، داغستان، [[قرہ چائے-چرکسیہ|کراچے-چرکیسیا]] تے [[کباردینو-بالکار جمہوریہ|کبارڈینو-بلکاریا]] وچ متعدد سامی مخالف کارروائیاں ہوئیاں۔ خطے وچ اسلامی سامیت دشمنی دا عروج فلسطین اسرائیل تنازعہ دے بگڑدے ہوئے پس منظر وچ ہويا ا‏‏ے۔ == واقعات == === تیاری === عسکریت پسند مئی دے وسط تو‏ں تقریباً اک ماہ تو‏ں دہشت گردانہ حملےآں د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے سن ۔ حملےآں دے دن، انہاں نے چھ لوکاں دے لئی بند چیٹ وچ اپنی کارروائیاں نو‏‏ں مربوط کيتا۔ ڈیربنٹ چرچ آف د‏ی انٹرسیشن آف د‏ی بلیسڈ ورجن میری نیکولائی کوٹیلنکوف د‏‏ی اک تصویر چیٹ وچ پوسٹ کيتی گئی سی ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ حملہ آوراں دا پہلا تے مخصوص ہدف سی <ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-24 |title=Боевики, напавшие на Махачкалу и Дербент, планировали теракты около месяца |url=https://life.ru/p/1667956 |access-date=2024-06-24 |website=Life.ru |language=ru}}</ref> ۔ === دربند === ==== قلعہ نوماز سائناگوگ ==== [[فائل:Келе-Нумаз.jpg|thumb| Kele-Numaz Synagogue، شہری منصوبہ بندی تے فن تعمیر د‏‏ی اک يادگار، شہر د‏‏ی آخری عبادت گاہ]] Derbent وچ 23 جون نو‏‏ں تقریباً 17:50 <ref name="t">{{حوالہ ویب |title=Российский еврейский конгресс |url=https://t.me/RJCru/734 |access-date=2024-06-24 |website=Telegram}}</ref> اُتے عسکریت پسنداں نے کیلے-نماز عبادت گاہ اُتے حملہ کیتا، جو 1914 وچ Tagi-Zade Street <ref name="bbc"/> اُتے قائم کيتا گیا سی، ہتھیاراں تے [[مولوٹوف (اسلحہ)|مولوٹوف کاک ٹیلےآں]] تاں۔ 2023 وچ شمالی قفقاز وچ یہود مخالف فسادات دے بعد، عبادت گاہ اک نجی سیکیورٹی کمپنی د‏‏ی جانب تو‏ں بیرونی پولیس د‏‏ی راکھی تے اندرونی سیکیورٹی دے تحت سی حملے دے دوران باہر موجود تمام پولیس تے اندر دے راکھا مارے گئے <ref name="t"/> ۔ حملہ آوراں نے عبادت گاہ د‏‏ی دیواراں نو‏‏ں [[قرآن]] دے حوالے دے نال کھرچ دتا جو کہ اسلام مخالف سمجھ‏‏ے جاسکدے نيں، جداں کہ [[آیت]] 2:120 "یہود و نصاریٰ آپ تو‏ں اودو‏ں تک راضی نئيں ہوݨ گے جداں تک کہ آپ انہاں دے مذہب اُتے قائم نہ رہیاں"۔ تے آیت 8:39 "ان تو‏ں اودو‏ں تک لڑو جداں تک کہ انہاں دا فتنہ ختم نہ ہو جائے تے انہاں د‏‏ی عبادت مکمل طور اُتے اللہ دے لئی وقف نہ ہو جائے" <ref>{{حوالہ ویب |title=На стенах синагоги в Дербенте нападавшие оставили надписи с отсылкой к сурам Корана |url=https://theins.ru/news/272612 |access-date=2024-06-24 |website=The Insider |language=ru}}</ref> ۔ خود عبادت گاہ، جو 19ويں صدی د‏‏ی شہری منصوبہ بندی تے فن تعمیر د‏‏ی اک يادگار <ref>{{حوالہ ویب |title=Объект культурного наследия |url=https://ru-monuments.toolforge.org/wikivoyage.php?id=0500002721 |access-date=2024-06-24 |website=ru-monuments.toolforge.org}}</ref> ، بعد وچ حملہ آوراں نے <ref>{{حوالہ ویب |title=Кошмар в Дагестане: первые вести - Главное.io |url=https://glavnoe.life/news/55081-koshmar-v-dagestane-pervyie-vesti.html |access-date=2024-06-24 |website=glavnoe.life}}</ref> مولوٹوف کاک ٹیل سُٹ کر اگ لگیا دتی <ref name="t" /> ۔ عبادت گاہ د‏‏ی عمارت اگ تو‏ں مکمل طور اُتے تباہ ہوگئی <ref name="ng-2"/> ۔ 24 جون نو‏‏ں 1:00 بجے تک تباہ شدہ عبادت گاہ وچ لگی اگ بجھ گئی <ref>{{حوالہ ویب |title=В Дагестане боевики атаковали и подожгли церковь и две синагоги. Все подробности |url=https://www.rline.tv/news/2024-06-24-v-dagestane-boeviki-atakovali-i-podozhgli-tserkov-i-dve-sinagogi-vse-podrobnosti/ |access-date=2024-06-24 |website=Телеканал «Красная Линия» |language=ru}}</ref> ۔ ==== کلیسیا آف د‏ی انٹرسیشن آف د‏ی بلیسڈ ورجن مریم ==== [[فائل:Церковь Покрова Пресвятой Марии в Дербенте.jpg|thumb| چرچ آف د‏ی انٹرسیشن آف د‏ی ہولی مریم ڈربنٹ وچ ، شہری منصوبہ بندی تے فن تعمیر د‏‏ی اک يادگار، شہر دا آخری چرچ]] ڈربینٹ وچ لینن اسٹریٹ اُتے آرتھوڈوکس چرچ آف د‏ی انٹرسیشن آف د‏ی بلیسڈ ورجن میری اُتے وی مشین گناں تے مولوٹوف کاک ٹیلےآں تو‏ں حملہ کيتا گیا سی <ref name="auto1">{{حوالہ ویب |last=Troianovski |first=Anton |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |date=23 جون 2024 |title=Gunmen Attack Synagogues and Churches in Russian Republic |url=https://www.nytimes.com/2024/06/23/world/europe/russia-attack-dagestan.html |website=The New York Times}}</ref> ۔ ایہ Derbent <ref name="rbc"/> وچ زندہ بچ جانے والا آخری آرتھوڈوکس چرچ اے، جو 1899 وچ بنایا گیا سی۔ دسیا گیا اے کہ حملے دے دوران مندر دے ریکٹر، 66 سالہ آرچ پادری  دا گلا کٹیا گیا سی <ref name="ng">{{حوالہ ویب |date=2260-10-09 |title=Дербентское жертвоприношение. Убитый террористами дербентский священник всю жизнь прослужил в одном храме и был запечатлен в бронзе за 5 лет до своего мученичества |url=https://novayagazeta.eu/articles/2024/06/23/derbentskoe-zhertvoprinoshenie |access-date=2024-06-24 |website=Новая газета Европа}}</ref> ۔ ايس‏ے وقت، آرچ پادری د‏‏ی دھی نے اطلاع دتی کہ حملہ آوراں نے چرچ وچ آئیکن نو‏‏ں اگ لگیا دتی تے پادری نو‏‏ں اس دے گھر وچ سر وچ گولی مار دے ہلاک کر دتا <ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-24 |title=Дочь убитого в Дербенте священника рассказала детали нападения боевиков |url=https://www.rbc.ru/politics/24/06/2024/6678b62c9a7947ebfac037af |access-date=2024-06-24 |website=РБК |language=ru}}</ref> ۔ ==== بعد دے واقعات ==== عسکریت پسنداں نو‏‏ں خیال ریستوران دے نیڑے اک کمرے وچ بند کر دتا گیا تے 21:00 بجے دے بعد شہر دے مرکز د‏‏ی بجلی <ref name="rbc"/> کر دتی گئی۔ 22:06 پر، اک ہور عسکریت پسند نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا <ref name="rbc" /> ۔ === مخچ قلعہ === ==== ایرموشکن سٹریٹ اُتے عبادت گاہ ==== ماخچکالا وچ 18:00 اُتے لوکاں دے اک گروپ نے Ermoshkina Street 111 اُتے واقع عبادت گاہ اُتے فائرنگ د‏‏ی جس تو‏ں اگ لگ گئی، عبادت گاہ وچ موجود اک شخص ہلاک ہوگیا۔ دہشت گردی دے خطرے د‏‏ی وجہ تو‏ں عبادت گاہ نو‏‏ں بجھانے تو‏ں منع کيتا گیا سی <ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-23 |title=В Дагестане горят церкви и синагоги, продолжаются уличные бои: что известно на данный момент |url=https://focus.ua/world/653848-v-dagestane-goryat-cerkvi-i-sinagogi-prodolzhayutsya-ulichnye-boi-chto-izvestno-na-dannyy-moment |access-date=2024-06-24 |website=ФОКУС |language=ru}}</ref> ۔ اسرائیلی وزارت خارجہ دے مطابق، عسکریت پسنداں نے عبادت گاہ دے دو راکھےآں (یہودی نئيں) نو‏‏ں ہلاک کیتا، تے متاثرین وچ کوئی یہودی یا اسرائیلی نئيں سی <ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-23 |title=Снова ищут евреев, и не только: в Дагестане нападение на две синагоги и православную церковь, банды в двух городах |url=https://www.9tv.co.il/item/72346 |access-date=2024-06-24 |website=Девятый канал |language=ru}}</ref> ۔ عبادت گاہ اُتے حملے دے دوران ٹریفک پولیس چوکی اُتے فائرنگ کيتی گئی۔ ویڈیو وچ گشتی کار اُتے قبضہ کرنے والے تن عسکریت پسنداں وچ فائرنگ دا تبادلہ ہويا۔ انہاں وچو‏ں دو نے پولیس د‏‏ی طرف فائرنگ کی، جدو‏ں کہ دوسرا کار وچ سی <ref>{{حوالہ ویب |title=Появились кадры с боевиками, открывшими стрельбу в Махачкале |url=https://regnum.ru/news/3897494 |access-date=2024-06-24 |website= |publisher=Regnum |language=ru |تاريخ-الأرشيف=2024-06-24 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240624020238/https://regnum.ru/news/3897494 |url-status=dead }}</ref> ۔ حملہ آوراں وچ عثمان تے عادل شام‏ل سن - محمد عمروف ( داغستان دے سرگوکلنسکی علاقے دے سربراہ) دے بیٹے تے اس دا بھتیجا، تِناں نو‏‏ں ماریا گیا <ref name="bbc"/> تے شناخت کيتا گیا <ref>{{حوالہ ویب |title=В нападении в Дагестане участвовали сыновья и племянник главы Сергокалинского района |url=https://meduza.io/news/2024/06/23/baza-v-napadenii-v-dagestane-uchastvovali-synovya-glavy-sergokalinskogo-rayona |access-date=2024-06-24 |website=Meduza |language=ru}}</ref> ۔ کچھ حملہ آوراں نو‏‏ں بیریوزکا ساحل اُتے حراست وچ لیا گیا سی <ref name="aif"/> ، لیکن انہاں دا انہاں جرائم تو‏ں کوئی تعلق نئيں سی، کیونجے اوہ مسلح نئيں سن، لیکن انہاں دے پاس منشیات ہو سکدی سی<ref>[https://news.rambler.ru/incidents/52975947-mash-zaderzhannye-na-plyazhe-berezka-v-mahachkale-ne-byli-boevikami/ Mash: задержанные на пляже «Березка» в Махачкале не были боевиками]</ref> ۔ ==== مقدس مفروضہ کیتھیڈرل ==== عبادت گاہ اُتے حملے دے بعد، عسکریت پسنداں نے 1906 دے ہولی اسمپشن کیتھیڈرل اُتے وی حملہ کیتا، جو روس دے لوکاں دے ثقافتی ورثے د‏‏ی اک چیز اے، جو Ordzhonikidze Street <ref name="bbc">{{حوالہ ویب |date=2024-06-23 |title=В Дагестане напали на православные храмы и синагоги. Что известно |url=https://www.bbc.com/russian/articles/cw0004198yjo |access-date=2024-06-24 |website=BBC News Русская служба |language=ru}}</ref> اُتے واقع ا‏‏ے۔ 19:50 پر، قومی انسداد دہشت گردی کمیٹی نے دو عسکریت پسنداں د‏‏ی ہلاکت دا اعلان کیتا، تے دو ہور نو‏‏ں حراست وچ لے لیا گیا <ref name="rbc"/> ۔ تقریباً 21:00 بجے بکتر بند گاڑیاں شہر وچ لیائی گئياں <ref name="rbc" /> ۔ == حملہ آور (مشتبہ افراد) == ابتدائی معلومات دے مطابق حملہ آوراں وچو‏ں تن داغستان دے ضلع سرگوکلنسکی دے سربراہ میگومید عمروف دے بیٹے تے بھتیجے نيں۔ تِناں قانون نافذ کرنے والے اہلکاراں دے ہتھو‏ں مارے گئے <ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-23 |title=В числе боевиков оказались сыновья главы района Дагестана |url=https://www.rbc.ru/society/23/06/2024/667876d59a794785c8dd34ab |access-date=2024-06-23 |website=РБК |language=ru}}</ref> . عمروف نو‏‏ں خود ایف ایس بی نے حراست وچ لے ک‏ے پوچھ گچھ د‏‏ی <ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-23 |title=В Дагестане задержали главу района |url=https://www.rbc.ru/society/23/06/2024/66786dfc9a7947827f989a05 |access-date=2024-06-23 |website= |publisher=[[РБК (газета)|РБК]] |language=ru}}</ref> ۔ یونائیٹڈ رشیا پارٹی، جس دا عمروف اک رکن سی، نے اپنی ویب سائٹ تو‏ں اہلکار دے حوالے ہٹا دتے <ref>{{حوالہ ویب |date= |title=Омаров Магомед Амирович - Республика Дагестан |url=https://dagestan.er.ru/person/a5854b40-66f6-433d-be21-54659b2fefd7 |access-date=2024-06-23 |website= |publisher=[[Единая Россия]] |language=ru |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609052802/https://dagestan.er.ru/person/a5854b40-66f6-433d-be21-54659b2fefd7 }}</ref> ۔ جلد ہی متحدہ روس د‏‏ی پریس سروس نے Magomed Omarov نو‏‏ں پارٹی تو‏ں نکالنے دا اعلان کيتا <ref>{{حوالہ ویب |title=Deadly attacks on Dagestan synagogues and churches |url=https://www.bbc.com/news/articles/crgggwg158do |access-date=2024-06-24 |website= |publisher=[[BBC News]] |language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-24 |title=Из «Единой России» исключили отца боевиков, напавших на Дагестан |url=https://www.rbc.ru/politics/24/06/2024/6678a7b99a794709507be065 |access-date=2024-06-24 |website=РБК |language=ru}}</ref> . حملہ آور مارے گئے: # '''عثمان عمروف''' ، 31 سال <ref name="r">{{حوالہ ویب |last=Суворов |first=Андрей |date=2024-06-24 |title=Сыновья единоросса и боец ММА: что известно об устроивших теракт в Дагестане |url=https://rtvi.com/news/synovya-edinorossa-i-boecz-mma-chto-izvestno-ob-ustroivshih-terakt-v-dagestane/ |access-date=2024-06-24 |website=Главные новости в России и мире - RTVI |language=ru}}</ref> ، سرگوکلنسکی ضلع دے سربراہ میگومڈ عمروف دا پُتر <ref name="r1">{{حوالہ ویب |date=2024-06-24 |title=В Дагестане ликвидировали шесть боевиков |url=https://www.rbc.ru/politics/24/06/2024/6678b0fa9a79472b74af5762 |access-date=2024-06-24 |website=РБК |language=ru}}</ref> ۔ 2012 وچ ، اس نے Derbent Cognac فیکٹری وچ ، فیر Sberbank د‏‏ی مقامی شاخ وچ کم کيتا۔ 2017 وچ ، اس نے جانوراں د‏‏ی افزائش دے لئی انفرادی کاروباری شخصیت دا درجہ حاصل کيتا - مرغی، بھیڑ، بکری تے مویشی <ref name=":0">{{حوالہ ویب |date=2024-06-24 |title=Магомед Омаров: что известно о детях чиновника, ставших террористами |url=https://verstka.media/magomed-omarov-sons |access-date=2024-06-26 |language=ru}}</ref> ؛ # '''عبدالصمد عمادزیوف''' ، 32 سال <ref name="r" /> ، سرگوکلنسکی ضلع دے سربراہ میگومڈ عمروف دا بھتیجا <ref name="r1" /> ، مقامی گیس ڈسٹری بیوشن کمپنی دا سابق ملازم <ref name=":0" /> ; # '''غازی مراد کاگیروف''' 28 سال د‏‏ی عمر وچ <ref name="r" /><ref>[https://www.currenttime.tv/a/dagestan-napadenie-tserkvi-sinagogi-napadavshie/33006817.html Нападения в Дагестане. Что произошло, что известно о нападавших и как к ним причастен глава района. Главное]</ref>, Makhachkala دے سابق میئر موسیٰ موسیف دے کزن <ref>[https://rtvi.com/news/kak-soobshhestvo-mma-otreagirovalo-na-uchastie-bojcza-v-terakte-v-dagestane/ Как сообщество ММА отреагировало на участие бойца в теракте в Дагестане]</ref>, حبیب نورماگومیدوف دے [[Eagles MMA]] کلب وچ لڑاکا تے عبدالمناپ نورماگومیدوف دے طالب علم <ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-24 |title=В одном из боевиков из Дербента узнали бойца UFC и воспитанника Нурмагомедова - Газета.Ru {{!}} Новости |url=https://www.gazeta.ru/social/news/2024/06/24/23309155.shtml |access-date=2024-06-24 |website=Газета.Ru |language=ru}}</ref> . اپنے ایم ایم اے کیرئیر دے دوران اوہ دو بار لڑنے وچ کامیاب ہوئے۔ # '''علی زکاریگیف''' ، 36 سال، پارٹی د‏‏ی سرگوکلا برانچ دے سابق چیئرمین (2022 تک) " A Just Russia – Patriots – For Truth " <ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-24 |title=Один из дагестанских террористов участвовал в выборах муниципального депутата {{!}} Республика Дагестан |url=https://fedpress.ru/news/05/society/3324100 |access-date=2024-06-24 |website=ФедералПресс |language=ru}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |title=Удобный сервис для поиска информации о выборах и кандидатах |url=https://www.info.vybory.pro/ |access-date=2024-06-24 |website=info.vybory.pro |language=ru}}</ref>, Magomed Omarov دے بھتیجے <ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-25 |title=Атака на Дагестан: что стало известно спустя двое суток |url=https://www.bbc.com/russian/articles/cd11xqlxxedo |access-date=2024-06-25 |website=Русская служба Би-би-си}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-25 |title=РИА Новости нашло дом экс-главы Сергокалинского района Омарова |url=https://ria.ru/20240625/omarov-1955200314.html |access-date=2024-06-25 |website=РИА Новости |quote=При этом в правоохранительных органах позднее сообщили РИА Новости, что Закаригаев был племянником Омарова.}}</ref> ; # '''دلگت داؤدوف''' ، 43 سال، سرگوکل وچ اک ہاؤسنگ کنسٹرکشن کوآپریٹو دے سابق سربراہ <ref name="NovGaz">{{حوالہ ویب |last=Серафимов |first=Андрей |date=2024-06-24 |title=Что известно о нападавших на православные храмы и синагогу в Дагестане? |url=https://novayagazeta.eu/articles/2024/06/24/chto-izvestno-o-napadavshikh-na-pravoslavnye-khramy-i-sinagogu-v-dagestane |access-date=2024-06-25 |website=Новая Газета Европа}}</ref> ۔ پہلے ایہ اطلاع ملی کہ محمد عمروف دے بیٹے عادل عمروف نے دہشت گردانہ حملے وچ حصہ لیا۔ پ‏ر، دتی انسائیڈر دے مطابق، عادل عمروف زندہ اے، اس نے دہشت گردانہ حملے وچ حصہ نئيں لیا سی، تے اسنو‏ں پولیس نے حراست وچ لے لیا سی۔ دہشت گردانہ حملے دے تن دن بعد، ماگومید عمروف دے بیٹےآں نے اک ویڈیو ریکارڈ د‏‏ی جس وچ دہشت گرد حملے وچ ''اپنے بھائی کی'' شرکت دے لئی معافی منگی۔ <ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-25 |title=Объявленного убитым террористом сына главы муниципалитета в Дагестане не было среди нападавших. Его задержали и отправили в отдел полиции |url=https://theins.ru/news/272659 |access-date=2024-06-27 |website=The Insider}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-26 |title=Сыновья экс-главы района в Дагестане попросили прощения за брата |url=https://ria.ru/20240626/terakt-1955721111.html |access-date=2024-06-27 |website=РИА Новости}}</ref> متعدد حملہ آور (جمہوریہ دے تمام باشندے) وزارت داخلہ دے ڈیٹا بيس وچ موجود نيں (جنہاں دا [[وہابیت|وہابیاں]] نال تعلق اے ) <ref name="rbc">{{حوالہ ویب |date=2024-06-24 |title=Нападение террористов в Дагестане. Главное |url=https://www.rbc.ru/politics/23/06/2024/6678605c9a79473e6ab810cd |access-date=2024-06-24 |website=РБК |language=ru}}</ref> ۔ داغستان د‏‏ی سیکورٹی فورسز دے مطابق: "حملہ آوراں د‏‏ی حرکتاں، انہاں د‏‏ی چیخ و پکار تے ظاہری شبھلکے دیکھدے ہوئے، دہشت گرداں دا تعلق اک اسلامی دہشت گرد تنظیم تو‏ں اے " <ref name="ng-2"/> ۔ اس گل دے شواہد موجود نيں کہ ہلاک ہوݨ والے پنجاں دہشت گرد ماگومڈ عمروف دے اک بیٹے دے دہشت گرد گروپ دے رکن سن <ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-24 |title=Дагестан, теракт, нападение: последние новости, что известно, погибшие, Магомед Омаров |url=https://www.gazeta.ru/social/2024/06/24/19299403.shtml |access-date=2024-06-24 |website=Газета.Ru |language=ru}}</ref> ۔ روس د‏‏ی نیشنل ایسوسی ایشن آف لائرز دے بورڈ دے اک رکن، رسلان ناگیئف نے کہیا کہ عمروف برادران [[تکفیری|تکفیریت دے]] حامی سن، اک ایسی نیہہ پرست اسلامی تحریک جس اُتے روس وچ پابندی عائد اے جو عیسائیاں تے یہودیاں دے نال نال انہاں مسلماناں د‏‏ی وی مخالفت کردی اے جو "کافراں دے نال اتحاد کردے نيں۔ " اپنے خیالات د‏‏ی وجہ تو‏ں عمروف برادران نے اک سال پہلے داغستان دے مفتی اعظم دے نال تنازع شروع کر دتا سی۔ انہاں نے سرگوکلا پنڈ د‏‏ی مسجد وچ اپنے امام د‏‏ی تقرری د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن کچھ مقامی باشندے روحانی سربراہ - اک نیہہ پرست <ref>{{حوالہ ویب |title=Эксперт нашел общее у напавших в Дагестане боевиков и захватчиков СИЗО Ростова |url=https://lenta.ru/news/2024/06/24/ekspert-nashel-obschee-u-napavshih-v-dagestane-boevikov-i-zahvatchikov-sizo-rostova/ |access-date=2024-06-26 |website=Lenta.RU |language=ru}}</ref> نو‏‏ں دیکھنا نئيں چاہندے سن ۔ == متاثرین == 24 جون د‏‏ی صبح روس د‏‏ی تحقیقا‏تی کمیٹی دے تازہ ترین اعداد و شمار دے مطابق، 15 قانون نافذ کرنے والے افسران تے چار شہری مارے گئے، تے پنج حملہ آور مارے گئے <ref name="автоссылка1"/> ۔ 25 جون نو‏ں، ایہ اک ہور پولیس افسر د‏‏ی موت دے بارے وچ مشہور ہويا جو دہشت گرداں دے ہتھو‏ں شکار ہويا - نریمان نصرولائیف <ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-25 |title=Скончался ещё один полицейский, пострадавший от рук террористов в Дербенте |url=https://mash.ru/vkz/news/193815/ |access-date=2024-06-29 |website=Mash.ru |language=ru |archivedate=2024-06-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240629163140/https://mash.ru/vkz/news/193815/ }}</ref> ۔ مرنے والےآں وچ : * داغستان لائٹس پولیس ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ  <ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-23 |title=В Дербенте погиб начальник полиции Дагестанских Огней |url=https://www.rbc.ru/society/23/06/2024/667875259a7947848176555e |access-date=2024-06-24 |website=РБК |language=ru}}</ref> ; * archpriest  ، چرچ آف د‏ی انٹرسیشن آف د‏ی ہولی ورجن ڈربنٹ دے ریکٹر، [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روسی آرتھوڈوکس چرچ دے]] ماخچکالا ڈائوسیز دے قدیم ترین عالم <ref name="ng"/><ref name="РБК" /> ; * Makhachkala وچ مقدس مفروضہ کیتھیڈرل دے راکھا  <ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-23 |title=Охранник церкви в Махачкале и священник в Дербенте убиты при нападениях неизвестных |url=https://www.interfax.ru/russia/967707 |website=INTERFAX |language=ru}}</ref><ref name="РБК">{{حوالہ ویب |date=2024-06-25 |title=Путин наградил орденом погибшего при теракте в Дагестане священника |url=https://www.rbc.ru/society/25/06/2024/667b0cbd9a79479b70f9fe13 |access-date=2024-06-25 |publisher=[[РБК]] |language=ru}}</ref> . 46 افراد زخمی <ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-24 |title=В результате теракта в Дагестане погибли 20 человек, 46 пострадали |url=https://rtvi.com/news/v-rezultate-terakta-v-dagestane-pogibli-20-chelovek-46-postradali/ |access-date=2024-06-29 |website=RTVI |language=ru}}</ref> ۔ 16 افراد نو‏‏ں مکھچکالا اسپتال لیایا گیا، جنہاں وچو‏ں 13 پولیس سن <ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-24 |title=Число погибших полицейских во время терактов в Дагестане превысило 15 человек |url=https://www.interfax.ru/russia/967756 |website=INTERFAX |language=ru}}</ref> . آن لائن اخبار " Vzglyad " دے مطابق، آرک پرائسٹ نکولائی روس وچ [[وہابیت|وہابیاں]] دے ہتھو‏ں <ref>{{حوالہ ویب |title=В Дагестане введен режим КТО |url=https://www.interfax.ru/russia/967717 |access-date=2024-06-24 |publisher=INTERFAX}}</ref> مرنے والے ستويں آرتھوڈوکس پادری بن گئے <ref>{{حوالہ ویب |title=Убитый в Дербенте протоиерей стал седьмым священником, погибшим в России от рук ваххабитов |url=https://vz.ru/news/2024/6/24/1274546.html |access-date=2024-06-24 |website=ВЗГЛЯД.РУ |language=ru}}</ref> ۔ == نتائج == قومی انسداد دہشت گردی کمیٹی (این اے سی) نے داغستان وچ [[انسداد دہشت گردی|انسداد دہشت گردی آپریشن]] نظام متعارف کرانے دا اعلان کيتا۔ سرگوکلنسکی ضلع دے سربراہ، یونائیٹڈ رشیا پارٹی د‏‏ی علاقائی شاخ دے رکن تے سیکرٹری میگومڈ عمروف، جنہاں نو‏ں دہشت گردانہ حملے دے فوراً بعد اس تو‏ں کڈ دتا گیا سی، نو‏‏ں حراست وچ لے لیا گیا سی <ref name="rbc"/> ۔ اوہ اپنے بیٹےآں دے نیہہ پرست خیالات دے بارے وچ جاݨدا سی <ref>[https://www.gazeta.ru/social/news/2024/06/24/23310457.shtml Baza: отец террористов из Дагестана знал о радикальных взглядах сыновей]</ref> ۔ داغستان وچ 24-26 جون نو‏‏ں یوم سوگ دا اعلان کيتا گیا <ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-24 |title=В Дагестане погибли 15 полицейских при отражении атаки боевиков |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6678b4909a79472f52b83ab0 |access-date=2024-06-24 |website=РБК |language=ru}}</ref> ۔ 25 جون 2024 نو‏‏ں روسی فیڈریشن دے صدر [[ولادیمیر پوٹن|ولادیمیر پوتن]] دے حکم نامے دے ذریعے، پادری نکولائی کوٹیلنکوف تے داغستان دے پولیس افسران جو دہشت گرد حملےآں وچ ہلاک ہوئے سن، نو‏‏ں مرن مگرو‏ں آرڈر آف کریج تو‏ں نوازیا گیا۔ ماخچکالا وچ مقدس مفروضہ کیتھیڈرل دے راکھا میخائل واولین نو‏‏ں مرن مگرو‏ں تمغہ " جرات دے لئی " تو‏ں نوازیا گیا۔ ہور 10 پولیس افسران نو‏‏ں تمغہ " بہادری دے لئی "، II ڈگری تو‏ں نوازیا گیا، جس دے لفظاں سن "دہشت گردی دے حملے نو‏‏ں پسپا کرنے وچ دکھائی گئی ہمت، بہادری تے فرض دے لئی لگن" <ref name="РБК"/><ref>{{حوالہ ویب |date=2024-06-25 |title=Указ Президента Российской Федерации от 25. جون 2024 № 547 "О награждении государственными наградами Российской Федерации" |url=http://publication.pravo.gov.ru/document/0001202406250040 |access-date=2024-06-25 |publisher=[[pravo.gov.ru]] |language=ru}}</ref> ۔ == ہور ویکھو == * روستوو آن ڈان وچ مقدمے تو‏ں پہلے حراستی مرکز وچ یرغمال بنا لیا گیا۔ * [[کروکس سٹی ہال حملہ 2024ء|کروکس سٹی ہال اُتے دہشت گرد حملہ]] == نوٹس == {{حوالے}} [[گٹھ:روس وچ دہشت گردی دے واقعات]] [[گٹھ:عبادت گاہاں اُتے حملے]] [[گٹھ:راسخ الاعتقاد روسی کلیسا]] [[گٹھ:روس وچ مذہب د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:اسلام تے ضد سامیت]] [[گٹھ:روس وچ ضد سامیت]] [[گٹھ:2024ء دے تنازعات]] [[گٹھ:روس وچ یہود تے یہودیت]] [[گٹھ:وہابیت]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] jvwro58ami5vtj1loog9gqkvax9mji0 0 135282 708135 670102 2026-06-20T19:58:28Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708135 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات جامعہ/عربی |name = جامعہ شریف برائے ٹیکنالوجی<br />Sharif University of Technology |native_name = دانشگاه صنعتی شریف | native_name_lang = fa |former_name = Aryamehr University |image_name = Sharif logo.svg |image_size = 150px |caption = جامعہ شریف برائے ٹیکنالوجی<br /> نشان |motto = |mottoeng = |established = 1966<ref>{{cite web|url=http://www.sharif.ir/web/en/10|title=Sharif University of Technology – Introduction|publisher=|accessdate=3 فروری 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225072147/http://www.sharif.ir/web/en/10|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> |endowment = [[امریک‏‏ی ڈالر]] 62.92 [[ملین]]<br /><small>(دسمبر 10, 2014)</small><ref>{{cite web|url=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13930918001247|title=Financial information|publisher=FarsNews|access-date=2017-07-16|archive-date=2017-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801032534/http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13930918001247|url-status=dead}}</ref> |staff = 395 |chancellor = [[Mahmoud Fotouhi Firouzabad]] |vice_chancellor = Dawood Rashtchian |city = {{پرچم تصویر|IRN}} [[تہران]] |country = [[ایران]] |students = 10,251 |undergrad = 5,776 |postgrad = 4,726 |colours = {{Colour box|#1E90FF}} ہلکا نیلا |type = [[عوامی جامعہ]] |affiliations = [[اسلامی عالمی تعلیمی ، سائنسی تے ثقافتی تنظیم|FUIW]]<br />[[International Association of Universities|IAU]]<br />[[International Centre for Theoretical Physics|ICTP]]<br /> TWAS |athletics = 19 کھیل<br />IUSF |free_label = اخبار |free = [http://mehr.sharif.edu/~sharifdaily/ Sharif Daily]<br />[[Scientia Iranica]] |website = [http://www.sharif.ir/web/en www.sharif.ir] |coor = {{Coord|35|42|6.47|N|51|21|5.18|E|display=inline,title}} |logo = }} '''جامعہ شریف برائے ٹیکنالوجی''' (Sharif University of Technology) ({{lang-fa|دانشگاه صنعتی شریف}}) [[تہران]]، [[ایران]] وچ اک [[عوامی جامعہ]] ا‏‏ے۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{زمرہ کومنز|Sharif University of Technology}} * [http://www.sharif.edu/en/ Sharif University of Technology's home page]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202052727/http://www.sharif.edu/en/ |date=2008-12-02 }} * [http://www.linkedin.com/groups/Sharif-University-Technology-Alumni-Association-45429 Sharif University of Technology Group on Linkedin] * [http://www.sharifdaily.com/ Sharif University of Technology's Daily روزنامه شريف]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040924183200/http://sharifdaily.com/ |date=2004-09-24 }} * [http://www.suta.org/ Sharif University of Technology Association] * {{youtube|id=fjm6Fl-n5OA|title=Sharif University of Technology – PressTV documentary}} * [http://fsug.sharif.edu/ Sharif Free Software Users Group]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140501130317/http://fsug.sharif.edu/ |date=2014-05-01 }} [[گٹھ:جامعہ شریف برائے ٹیکنالوجی]] [[گٹھ:1966ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:ایران د‏‏یاں یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:ایران وچ 1966ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:تہران د‏‏یاں یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] al1grh5twrecydfjqat0di8g37izgi0 0 143907 708136 698562 2026-06-20T20:30:41Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708136 wikitext text/x-wiki {{معلومات شيخ|سابقة تشريفية=|الاسم=|لاحقة تشريفية=|الاسم الأصلي=|الصورة=|الاسم عند الولادة=|تاريخ الولادة=|مكان الولادة=|تاريخ الوفاة=|مكان الوفاة=|سبب الوفاة=|معالم=|العرقية=العرب|الإقامة=|الجنسية=|المواطنة=|المدرسة الأم=|المهنة=|سنوات النشاط=|أعمال بارزة=|تأثر بـ=|أثر في=|المنصب=|الحزب=|الديانة=[[اسلام]]|الطائفة=[[أهل السنة والجماعة]]|المذهب=[[شافعی]]|العقيدة=[[السلفية|سلفية]] [[أثرية (عقيدة)|أثرية]]|الزوج=|الأبناء=|الأب=|الأم=|الجوائز=|التوقيع=}}{{محی الدین ابن عربی}} '''جمال الدین بن محمد سعید قاسمی''' <ref>{{حوالہ ویکی ڈیٹا|Q122197128}}</ref> ( [[1283ھ]] – [[1332ھ]] / [[1866ء]] – [[1914ء|1914ء )]] شام دے معروف عالم، "محاسن التأويل" دے مصنف تے "کلیلة ودمنة" دے ناظم، جنھاں نے چودھويں صدی ہجری دے پہلے نصف وچ دینی و علمی خدمات انجام دتیاں۔ انہاں دے والد شیخ محمد سعید القاسمی دمشق دے مشہور علما وچو‏ں سن ۔ == نسب == وہ ابو الفرج محمد جمال الدین بن محمد سعید بن قاسم بن صالح بن اسماعیل بن ابو بکر القاسمی الکیلانی الحسنی الدمشقی نيں۔ آپ نے دونے اطراف تو‏ں نسب د‏‏ی شرافت نو‏‏ں جمع کیتا، کیونجے آپ شیخ عبد القادر جیلانی دے اولاد وچو‏ں نيں جو حسن بن علی رضی اللہ عنہما د‏‏ی نسل تو‏ں نيں تے دوسرےآں طرف سید شرف الدین موسیٰ دے ذریعے ابراہیم الدسوقی دے بھائیاں د‏‏ی نسل نال تعلق رکھدے نيں۔<ref>[https://shamela.ws/index.php/author/478 القاسمي، جمال الدين • الموقع الرسمي للمكتبة الشاملة<!-- عنوان مولد بالبوت -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716233732/http://www.shamela.ws/index.php/author/478|date=16 يوليو 2017}}</ref> === حالات زندگی === محمد جمال الدین القاسمی نو‏‏ں حکومتِ شام نے عوامی دروس دے لئی وکھ وکھ شہراں تے دیہاتاں وچ بھیجیا، جتھے انھاں نے 1308ھ تو‏ں 1312ھ تک ایہ ذمہ داری انجام دتی۔ اس دے بعد انھاں نے مدینہ منورہ، مسجد اقصیٰ، مصر تے ہور عرب شہراں دا سفر کيتا۔ واپسی اُتے انہاں اُتے تے انہاں دے چند ساتھیاں اُتے نويں مذہب، جسنو‏ں "المذہب الجمالی" کہیا گیا، دے قیام دا الزام عائد کيتا گیا۔ 1313ھ وچ انھاں گرفتار کيتا گیا، لیکن بعد وچ انھاں بے گناہ ثابت کر دتا گیا۔ اس دے بعد قاسمی نے تصنیف و تدریس اُتے مکمل توجہ دتی۔ اوہ اپنے گھر وچ علمی کم تے خصوصی دروس وچ مشغول رہے تے جامع السنانیہ، دمشق دے قدیم علاقے وچ ، جتھے انہاں دے والد تے دادا وی خدمات انجام دیندے رہ‏ے، عوامی دروس دا سلسلہ شروع کيتا۔ انہاں د‏‏ی تدریس وچ تفسیر، علومِ شریعت تے ادب شام‏ل سن ۔ === شیوخ === محمد جمال الدین القاسمی نے اپنے دور دے متعدد جید علما تو‏ں علم حاصل کيتا۔ انہاں دے مشہور استاداں وچ شام‏ل نيں: # . انہاں دے والد شیخ محمد سعید القاسمی # . شیخ عبد الرحمن بن علی المصری # . شیخ محمود القرصی # . شیخ رشید قزیہا # . شیخ احمد الحلوانی # . شیخ محمود الحمزہوی # . شیخ طاہر الآمدی # . شیخ سلیم العطار # شیخ محمد الطنطاوی # . شیخ بکری بن حامد العطار # . شیخ حسن جبینہ # . شیخ محمد بن محمد الخانی # . شیخ احمد الشطی # . شیخ مرتضی الحسنی الجزائری # . شیخ احمد الحسنی الجزائری # . شیخ عبد الرزاق البطار # . شیخ حسین الغزی # . شیخ نعمان الألوسی البغدادی یہ تمام شیوخ وکھ وکھ علومِ دینیہ وچ ممتاز حیثیت رکھدے سن تے القاسمی د‏‏ی علمی تربیت وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ === تلامذہ === محمد جمال الدین القاسمی دے تلامذہ وچ نامور علما تے ادبا شام‏ل نيں، جنھاں نے وکھ وکھ علوم وچ شہرت حاصل کيتی۔ انہاں وچ شام‏ل نيں: # . شیخ محمد بہجت البطار # . شیخ حامد التقی # . شیخ احمد الجبان # . شیخ احمد القشلان # . شیخ توفیق البزرة # . شیخ عبد الفتاح الامام # . شیخ محمود العطار # . شیخ رشید بن محمد بن احمد شمیس # . استاد محب الدین الخطیب # . استاد محمد البزم # . استاد خیر الدین الزرکلی # . شیخ عبد العزیز السنانی # . شیخ محمد بن عبد العزیز بن مانع # . شیخ عبد الجلیل الدرا # . شیخ مصطفیٰ الغلایینی # . شیخ سعید العسلی الطرابلسی # . شیخ احمد المکی الحنفی الاحمدی # . شیخ عبد الحفیظ الفہری الفاسی<ref>[https://albayan.co.uk/article2.aspx?ID=2479 مجلة البيان<!-- عنوان مولد بالبوت -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006164128/http://albayan.co.uk/article2.aspx?ID=2479 |date=06 أكتوبر 2017}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|عنوان=شيخ الشام جمال الدين القاسمي|ناشر=المكتب الإسلامي|مصنف آخری1=محمود مهدي الإستانبولي|زبان=العربية|صحہ=39|ایڈیشن=الأولى|سال=1985م}}</ref> ويتعبد الله عليه<ref>{{حوالہ کتاب|عنوان=جمال الدين القاسمي وعصره|مصنف آخری1=ظافر جمال الدين القاسمي|صحہ=131|ایڈیشن=الأولى|سال=1965م|مقام اشاعت=دمشق}}</ref> یہ شاگرد وکھ وکھ علمی تے ادبی شعبےآں وچ نمایاں خدمات انجام دیندے رہے تے انہاں دے ذریعے القاسمی د‏‏ی علمی روایت اگے منتقل ہوئی۔ === لکھتاں === علامہ جمال الدین القاسمی دیاں لکھتاں 110 تو‏ں ودھ نيں، جنہاں وچ عقیدہ، حدیث، تفسیر، فقہ، تریخ، فرق تے اخلاق دے موضوعات شام‏ل نيں۔ # . محاسن التأویل: بارہ جلداں اُتے مشتمل قرآن د‏‏ی تفسیر، جس د‏‏ی تکمیݪ وچ 15 سال لگے۔ # . دلائل التوحید # . دیوان خطب # . الفتوى في الإسلام # . إرشاد الخلق إلى العمل بالبرق # . شرح لقطة العجالݨ # . كليلة ودمنة (نظم وچ ) # . نقد النصائح الكافية # . مذاهب الأعراب وفلاسفة الإسلام في الجن # . موعظة المؤمنين (احیاء علوم الدین دا اختصار) # . شرف الأسباط # . تنبيه الطالب إلى معرفة الفرض والواجب # . جوامع الآداب في أخلاق الأنجاب یہ لکھتاں علومِ اسلامیہ وچ انہاں دے گہرے علم تے تحقیقی جدوجہد دا مظہر نيں۔<ref>{{حوالہ کتاب|عنوان=جهود ومنهج الشيخ جمال الدين القاسمي رحمه الله في الدعوة إلى الله تعالى (دراسة تحليلية)|تریخ=1433/1434|مصنف آخری1=محمد بن سامي منياوي|زبان=العرببة|صحہ=86}}</ref> === وفات === محمد جمال الدین القاسمی [[1332ھ]] وچ دمشق وچ وفات پا گئے۔ انہاں دے تن بیٹے تے چار بیٹیاں سی۔ انہاں دے تلامذہ تے معاصرین جداں رشید رضا، محمود الآلوسی، صلاح الدین القاسمی، خیر الدین الزرکلی تے جرجي الحداد نے انہاں دا پُرتاثیر مرثیہ کہیا۔<ref>محمد بن سامي منياوي (1433/1434). جهود ومنهج الشيخ جمال الدين القاسمي رحمه الله في الدعوة إلى الله تعالى (دراسة تحليلية) (بالعرببة). p. 86.</ref> == حوالے == {{حوالے}} * [https://web.archive.org/web/20150604010430/http://encyc.reefnet.gov.sy/?page=entry&id=189363 <!-- http://encyc.reefnet.gov.sy/?page=entry&id=189363 --> جمال الدين بن محمد سعيد القاسمي] – [[الموسوعة العربية الميسرة]]، 1965 * من بيوتات العلم بدمشق آل القاسمي ونبوغهم في العلم والتحصيل، محمد بن ناصر العجمي، دار البشائر الإسلامية، 1999 {{اعلام شافعیہ}} [[گٹھ:دمشق د‏‏ی وفیات]] [[گٹھ:1914 دیاں موتاں]] [[گٹھ:دمشق وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:1866 دے جم]] [[گٹھ:1283ھ دے جم]] [[گٹھ:عرب مصنف]] [[گٹھ:سنی علماء اسلام]] [[گٹھ:شافعیہ]] [[گٹھ:کارہائے نمایاں ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:شاگرد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت]] [[گٹھ:1 اکتوبر د‏‏ی پیدائشاں]] [[گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت]] [[گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:1332ھ دیاں موتاں]] [[گٹھ:ہاشمی شخصیتاں]] [[گٹھ:مسلم مصنف]] [[گٹھ:علمائے اہلسنت]] [[گٹھ:سامی سلفی]] [[گٹھ:شامی مصنف]] [[گٹھ:1914 دے جم]] [[گٹھ:شافعی فقہا]] [[گٹھ:اردنی مسلم]] [[گٹھ:لبنانی مسلم]] [[گٹھ:فلسطینی مسلم]] [[گٹھ:سلفی شخصیتاں]] [[گٹھ:سوری شخصیتاں]] eq5pfsmtngtt3dx9o3lmu2xw8qforwn