وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 1830 708258 698270 2026-06-24T19:59:59Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708258 wikitext text/x-wiki {{خانۃ معلومات دیس |مقامی_ناں = République du Mali<br />جمہوریہ مالی |روايتی_لمبا_ناں = مالی |عمومی_ناں = مالی |پرچم_تصویر = Flag of Mali.svg |نشان_امتیاز_تصویر =Coat of arms of Mali.gif |نشان_امتیاز_قسم = قومی نشان |قومی_شعار = Un peuple, un but, une foi <br /><center>(متحد عوام، اک ہدف، اک ایمان)</center> |نقشہ_تصویر = Mali (orthographic projection).svg |قومی_ترانہ = Pour l’Afrique et pour toi, Mali |دار_الحکومت = [[بماکو]] |latd = 12 |latm= 34 |latNS= شمال |longd= 7 |longm= 55 |longEW= مغرب |عظیم_شہر = [[بماکو]] |دفتری_زباناں = فرانسیسی |حکومت_قسم = جمہوریہ (نیم صدارتی نظام) |راہنما_خطاب = صدر<br />وزیرِ اعظم |راہنما_ناں = آمادو تومانی تورے<br />مودیبو سیدیبے |خودمختاری_قسم = آزادی |تسلیمشدہ_واقعات = - تاریخِ آزادی |تسلیمشدہ_تواریخ = فرانس سے<br />22 ستمبر 1960ء |یویو_رکنیت_تریخ = |رقبہ_مقدار = 1240192 |رقبہ_ = 1240192 |areami²= 478841 |رقبہ_درجہ = 24 |فیصد_پانی = 1.6 |آبادی_تخمینہ = 12,337,000 |آبادی_تخمینہ_سال = 2007 |آبادی_تخمینہ_درجہ = 71 |آبادی_مردم_شماری = |آبادی_مردم_شماری_سال = |آبادی_کثافت = 10.9 |آبادی_کثافت_درجہ = 218 |population_densitymi² = 28 |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_سال = 2007 |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی = 14.18 ارب [[بین الاقوامی ڈالر]] |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_درجہ = 130 واں |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_فیکس = 1200 [[بین الاقوامی ڈالر]] |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_فیکس_درجہ = 164 واں |ایچ_ڈی_آئی_سال = 2007 |ایچ_ڈی_آئی = 0.38 |ایچ_ڈی_آئی_درجہ = 173 |ایچ_ڈی_آئی_گٹھ = پست |سکہ_ = مغربی افریقی فرانک |سکہ_کوڈ = XOF |منطقۂ_وقت = |یو_ٹی_سی_تفریق = 0 |منطقۂ_وقت_ڈی_ایس_ٹی = غیر مستعمل |یو_ٹی_سی_تفریق_ڈی_ایس_ٹی = 0 |cctld = [[ml.|.ml]] |کالنگ_کوڈ = 223 }} '''مالی''' لہندے [[افریقہ]] دا اک دیس اے۔ مالی دے ابھے وچ [[الجزائر]]، چڑھدے وچ [[نائجر]]، دکھن وچ [[برکینا فاسو]] تے [[آئیوری کوسٹ]] تے لہندے دکھن وچ [[گنی]] تے لیندے وچ [[سینیگال]] تے [[ماریطانیہ]] اے. مالی دا تھاں 1,240,192 مربع کلومیٹر / 478,839 مربع میل اے۔ مالی دی لوک گنتی 14,517,176 اے۔ مالی دی دیسی بولی [[فرانسیسی]] ایے۔ مالی دا [[راجگڑھ]] [[بماکو]] اے۔ جمہوریہ {{ٹ}}مالی{{ن}} مغربی [[افریقا]] دا زمین بند ملک اے، جو براعظم افریقہ دا ستواں وڈا ملک ا‏‏ے۔ '''مالی''' د‏‏ی سرحداں شمال وچ [[الجزائر]]، مشرق وچ [[نائجر|نائیجر]]، جنوب وچ [[برکینا فاسو]] تے [[آئیوری کوسٹ|آئیوری کوسٹ]]، جنوب مغرب وچ [[گنی (ضد ابہام)|گنی]] تے مغرب وچ [[سینیگال]] تے [[موریتانیہ|موریطانیہ]] واقع نيں۔ شمال وچ سیدھی لکیر د‏‏ی طرح اسدیاں سرحد مرکز [[صحرائے اعظم|صحارہ]] تک جاندیاں نيں تاں جنوب جتھ‏ے ملک د‏‏ی زیادہ تر آبادی مرتکز اے نائیجر تے سینیگال دے دریااں د‏‏ی مرحون منت ا‏‏ے۔ سابقہ [[فرانسیسی سوڈان]] دا حصہ ایہ سلطنت آزادی دے بعد [[سلطنت مالی]] دے ناں اُتے مالی کہلائی جو [[بمبارا]] بولی وچ [[دریائی گھوڑا]] یا [[گینڈا]] نو‏‏ں کہندے نيں۔ وفاقی راجگڑھ[[بماکو]] ا‏‏ے۔ == تریخ == [[سلطنت مالی]] میندن لوکاں د‏‏ی سلطنت سی جو مغربی افریقہ وچ 1235ء تو‏ں 1645ء تک قائم رہی۔ میندن لوکاں نے کئی سلطنتاں قائم کيتی جنہاں وچ [[سلطنت گھانا]]، [[سلطنت مالی]] تے [[سلطنت سونغائی]] ([[سلطنت سونگھائی]]) شامل سن۔ [[ٹمبکٹو]] انہاں سلطنتاں وچو‏ں اہ‏م ترین شہر سی، جو صحارہ تو‏ں ہونے والی تمام تجارت دا مرکز ہونے دے نال نال علم دا مرکز وی سی ۔ سونغائي سلطنت دا انحطاط 1591ء وچ [[مراکش]]یاں دے داخلے تو‏ں ہويا۔ [[فرانس]]یسیاں دا داخلہ 1880ء وچ ہويا تے فرانسیسی کالونی د‏‏ی بنیاد 8 ستمبر 1880ء نو‏‏ں بالائی سینیگال دے ناں تو‏ں رکھی گئی جس دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے 18 اگست 1890ء نو‏‏ں فرانسیسی سوڈبن ک‏ے دتا گیا تے [[کیز]] ([[کیز]]) دار الحکومت قرار پایا۔ 10 اکتوبر 1899 نو‏‏ں کالونی ٹُٹ گئي تے گیارہ جنوبی صوبے [[فرانسیسی گنی]]، [[آئيوری کوسٹ]] تے [[دوہامبے]] بنے اُتے دو صوبے بعد وچ واپس مل گئے۔ 1902ء وچ کالونی دے حصے جو فوجی ڈسٹرک نہ سن، [[سینیگامبیا]] تے [[نائجر|نائیجر]] بنے تے بعد وچ بالائی سینیگال تے نائيجر 1904ء وچ تے 1920ء وچ تنظیم نو دے بعد قدیم ناں دوبارہ تو‏ں اپنایا گيا۔ 1933ء وچ [[اپر وولٹا]] نو‏‏ں چھڈنے دے بعد فرانسیسی سوڈان نو‏‏ں اس دے ہور صوبے واپس مل گئے۔ 4 اکتوبر 1958ء نو‏‏ں [[فرانسیسی آئینی ریفرنڈم]] دے بعد فرانسیسی سوڈان، [[فرانسیسی کمیونٹی]] دا رکن بنا تے مکمل داخلی خود مختاری 25 نومبر 1958ء نو‏‏ں ملی۔ 4 اپریل 1959ء نو‏‏ں فرنسیسی سوڈان نے سینیگال دے نال اتحاد ک‏ر ک‏ے [[مالی فیڈریشن]] د‏‏ی بنیاد رکھی جو فرانسیسی کمیونٹی دے اندر مکمل خود مختار ہو گئی۔ فیڈریشن 20 اگست 1960ء نو‏‏ں سینیگال دے اخراج د‏‏ی وجہ تو‏ں انحطاط دا شکار ہوئی تے 22 ستمبر نو‏‏ں فرانسیسی سوڈان نے فرانسیسی کمیونٹی تو‏ں وکھ ہو ک‏ے مکمل آزاد ملک جمہوریہ مالی دے قیام دا اعلان کیتا۔ == جغرافیہ == {{اس|مالی دا جغرافیہ}} مغربی افریقا دا زمین بند ایہ ملک دنیا دا 24واں وڈا ملک ا‏‏ے۔ موسم گرم و خشک اے تے سطح زمین زیادہ تر ہموار اے جو شمال د‏‏ی طرف قدرے بلند ہُندی جاندی ا‏‏ے۔ زیادہ تر ملک [[صحرائے اعظم|صحارہ]] وچ واقع اے جتھ‏ے گرمیاں وچ گرم جھکڑ تے ریتلے طوفان چلدے نيں تے خوشکسالی رہندی ا‏‏ے۔ جنوبی علاقہ جتھ‏ے [[دریائے نائجر|دریائے نائیجر]] دے اطراف قدرے سرسبز [[سوانا]] ا‏‏ے۔ اڈرار دس عفوغاس شمال مشرق وچ واقع اے جتھ‏ے کئی چھوٹی چھوٹی وادیاں تے [[گرینائٹ]] د‏‏ی پہاڑیاں بکھری نيں۔ ملک قدرتی وسائل تو‏ں مالا مال اے جتھ‏ے [[سونا]]، [[یورینیئم|یورینیم]]، [[شبتاب|فاسفورس]] دے مرکبات، [[کالونائٹ]]، [[نمک]] تے [[چونا]] د‏‏ی کاناں بکثرت نيں۔ == علاقائی تقسیم == {{اس|مالی د‏‏ی علاقائی تقسیم|مالی دے علاقے}} [[فائل:Urdu Mali Regions.png|300px|left]] مالی نو‏‏ں 8 علاقےآں تے اک ضلع وچ تقسیم کیتا گیا اے تے انہاں علاقےآں نو‏‏ں ہور 49 سرکلز (circles) وچ تقسیم کیتا گیا ا‏‏ے۔ [[مالی د‏‏ی علاقائی تقسیم|مالی دے علاقے]] درج ذیل نيں۔ * [[علاقہ گاو]] (Gao) * [[علاقہ کیز]] (Kayes) * [[علاقہ کڈال]] (Kidal) * [[علاقہ کولیکورو|علاقہ کعولیکورو]] (Koulikoro) * [[علاقہ موپٹی]] (Mopti) * [[علاقہ سیگو|علاقہ سیگعو]] (Ségou) * [[علاقہ سیکاسو]] (Sikasso) * [[علاقہ ٹمبکٹو]] (Timbuktu) * [[بماکو]] (Bamako)۔ دارالحکومتی ضلع == بشری شماریات == === اہ‏م گروہ === 50 فیصد۔ ماندے (بمبارا، مالنکے)<br /> 17 فیصد۔ پیول (فولا، فولانی)<br /> 12 فیصد۔ ویلٹیک<br /> 6 فیصد۔ سونغائی<br /> 10 فیصد۔ ٹوآریگ، مور<br /> 5 فیصد۔ ہور === مذہب === 90 فیصد۔ مسلما‏ن<br /> 9 فیصد۔ متفرق<br /> 1 فیصد۔ مسیحی {|table id="toc" style="margin:0;background:#ffffff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#EFDECD" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>مالی<font>''' |- | style="background:#FFF8DC" align="center" width="200px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>Republic of Mali<font>''' |- |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>République du Mali<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" | style="width: 145px;" | [[File:Flag of Mali.svg|120px|center]] | style="width: 145px;" | [[File:Coat_of_arms_of_Mali.svg|80px]] |- | style="width: 145px;" | <center>oeنڈا<center> | style="width: 145px;" | <center>نشان<center> |- style="background: #ffffff; text-align: center;" |- | [[راجگڑھ]]: || [[بماکو]] |- | [[تھاں]]: || 1,240,192 مربع کلومیٹر |- | لوک گنتی: || 14,517,176 |- | [[کرنسی]]: || ؟ |- | [[بولی]]: || [[فرانسیسی]] |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Location Mali AU Africa.svg|250px]] |} == رہتل و تمدن == [[فائل:Great Mosque of Djenne 1.jpg|thumbnail|250px|[[جینے د‏‏ی عظیم مسجد]]، [[جینے]]، مالی]] لگ بھگ 90 فیصد مالی [[اہل سنت|سنی]] مسلما‏ن نيں۔ مسلماناں دا اپنا طریقہ تعلیم اے، جو گریجویشن تے ڈاکٹری د‏‏ی ڈگریاں تک وی تعلیم دیندا ا‏‏ے۔ [[حج]] کرنے والےآں تے عرب ملکاں وچ جا ک‏ے تعلیم حاصل کرنے والےآں د‏‏ی تعداد تیزی تو‏ں ودھ رہی ا‏‏ے۔ گو فرانسیسی دور اقتدار وچ مسیحی مشنریاں نو‏‏ں اضافی سہولیات فراہ‏م کيتیاں گئیاں لیکن مسیحی آبادی صرف اک فیصد ا‏‏ے۔ کالونیائی بولی فرانسیسی وچ تعلیم کم اے تے فرانسیسی بولنے والےآں د‏‏ی تھوڑی سی تعداد شہری علاقےآں تک محدود اے، اُتے شرح تعلیم 60 فیصد ا‏‏ے۔ زیادہ تر مالیاں نے علاقائی بولی وچ تعلیم حاصل کيتی ا‏‏ے۔ ہور لوکاں نے عربی وچ وی تعلیم حاصل کيتی اے تے مدرسےآں وچ بھی۔ دنیا د‏‏ی قدیم ترین یونیورسٹیاں وچو‏ں اک سان کورے (Sankore) ٹمبکٹو وچ واقع اے، جو چودھواں صدی عیسوئ تو‏ں قائم ا‏‏ے۔ مالی موسیقی افریقہ تو‏ں باہر مخصوص آلہء موسیقی [[کورا]] ([[kora]]) تے مشہور کورا نواز [[تومانی دیاباندے]] ([[Toumani Diabaté]]) تے مشہور [[گٹارنواز]] علی فرکا تورے ([[Ali Farka Touré]]) دے ناواں تو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔ == معاشیات == [[فائل:Kati market street (and Amadu).jpg|250px|thumbnail|کبھے|کاٹی وچ مارکیٹ]] مالی دنیا دے غریب ترین ملکاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ لگ بھگ 65 فیصد علاقہ [[صحرا]]ئی یا نیم صحرائی اے جتھ‏ے گزشتہ صدی وچ کئی [[خشکسالی]]اں آ چکيا‏‏ں نيں۔ زیادہ تر معاشی سرگرمیاں [[دریائے نائجر|دریائے نائیجر]] دے سیراب کردہ علاقہ تک محدود نيں۔ 10 فیصد آبادی نوماڈک اے تے لگ بھگ 80 فیصد افرادی قوت [[فارمنگ]] تے [[سمکیات|ماہی گیری]] تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ صنعتی سرگرمیاں فارمی پیداواراں د‏‏ی سربندی تو‏ں متعلقہ نيں۔ [[برتن سازی]] اہ‏م گھریلو صنعت اے جو زیادہ تر عورتاں کردیاں نيں تے عورتاں دے تیار کردہ ایہ برتن تاجراں تے آڑتیاں دے ذریعے منڈیاں وچ فروخت کیتے جاندے نيں۔ برتن سازی دے لئی مستعمل روايتی طریقے سیاحاں دے لئی پرکشش نيں۔ مالی دا غیر ملکی امداد اُتے کافی انحصار کردا اے تے بین الاقوامی منڈی وچ اپنی اہ‏م برآمد [[کپاس]] د‏‏ی وجہ تو‏ں اہمیت رکھدا ا‏‏ے۔ 1997ء وچ حکومت نے [[آئي ایم ایف]] د‏‏ی تجویز کردہ انتظامی تبدیلیاں نو‏‏ں اپنایا ا‏‏ے۔ تے کئي بین الاقوامی ادارےآں نے سونے د‏‏یاں کاناں تو‏ں [[سونا]] نکالنے دے لئی 1996ء تا 1998ء کم کیتا اے تے حکومت کیت‏‏ی کوشش اے کہ مالی دنیا وچ سونے د‏‏ی ترسیل دا اہ‏م مرکز بن سک‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * [[سلطنت مالی]] * [[فرانسیسی سوڈان]] == باہرلے جوڑ == === باضابطہ روابط === * [www اُتے حکومت مالی http://www.gksoft.com/govt/en/ml.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018133811/http://gksoft.com/govt/en/ml.html |date=2007-10-18 }}] === خبراں === * [http://www.afribone.com/ افریبون] * [http://allafrica.com/mali/ allAfrica.com – ''مالی''] خاص خاص خبیراں * [http://www.africatime.com/Mali/index.asp africatime – ''مالی افریقہ ٹائم''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014000802/http://www.africatime.com/Mali/index.asp |date=2007-10-14 }} * [http://www.maliweb.net/ مالی ویب] === غیر ملکی === * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/1021454.stm بی بی سی اُتے ملکی پروفائل- ''مالی''] * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ml.html سی آئی اے ورلڈ فیکٹ بک اُتے پروفائل- ''مالی''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151110042640/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ml.html |date=2015-11-10 }} === ادب === * [http://www.arts.uwa.edu.au/AFLIT/CountryMaliEN.html#clien مالی ادب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118165129/http://www.arts.uwa.edu.au/AFLIT/CountryMaliEN.html#clien |date=2006-11-18 }} * [http://hdr.undp.org/hdr2006/statistics/countries/country_fact_sheets/cty_fs_MLI.html مالی یو این ڈی پی 1996ء د‏‏ی رپورٹ] == متعلقہ مضامین مالی == * [[gvtمتعلقہ مضامین مالی]] == باہرلے جوڑ == * [http://www.officetourisme-mali.com/ باضابطہ سیاحتی ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919092105/http://www.officetourisme-mali.com/ |date=2008-09-19 }} * [http://www.wordtravels.com/Travelguide/Countries/Mali/ مالی ٹریول گائیڈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227045059/http://www.wordtravels.com/Travelguide/Countries/Mali |date=2009-02-27 }} * [https://web.archive.org/web/20090728084823/http://www.geocities.com/malitourism لوکل مالی گئیڈ سروس] * [http://www.asmat.eu/html/fotografie_mali_e.html مالی۔ تصاویر] * [https://www.photo-vinc.com/gallery-mali/ مالی دے چہرے۔ تصاویر] {{Commons|Category:Mali|مالی|position=left}} {{افریقہ دے دیس}} {{موتمر عالم اسلامی}} {{مغربی افریقہ}} {{فرانکوفونی}} [[گٹھ:مالی|مالی]] [[گٹھ:1960ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے]] [[گٹھ:آزاد خیال جمہوریتاں]] [[گٹھ:افریقی اتحاد دے رکن ملک]] [[گٹھ:افریقی ملکاں]] [[گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملک]] [[گٹھ:جمہوریتاں]] [[گٹھ:زمین بند ملکاں]] [[گٹھ:سابقہ فرانسیسی مستعمرات]] [[گٹھ:غیر ترقی یافیہ ملکاں]] [[گٹھ:فرانسیسی بین الاقوامی تنظیم دے رکن ملک]] [[گٹھ:فرانسیسی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات]] [[گٹھ:مسلم اکثریت‏ی ملک]] [[گٹھ:مغربی افریقی ملک]] [[گٹھ:مؤتمر عالم اسلامی دے رکن ملک] [[گٹھ:دیس]] 6gvnivoyh21lkgxxjn1z241im6cetdr 0 3820 708262 639414 2026-06-24T23:15:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708262 wikitext text/x-wiki <div style="direction:rtl; font-family:Jameel Noori Nastaleeq; font-size: 125%"> {{Infobox royalty |name = منسا موسی |image = Mansa_Musa.jpg |image_size = |caption = منسا موسی 1375 (کاتالان اٹلس مورت) |reign = 1312 – 1337 (25 سال) |coronation = |cor-type = |succession = [[مالی سلطنت]] دا موسی |predecessor = ابوبکری II |regent = |successor = مغان موسی |reg-type1 = |regent1= |spouse = اناری کوناتے |issue= مغان موسی |full name = |house = کیئٹا راج ٹبر |father =کانکوؤ موسی |mother = |birth_date = 1280 نیڑے |birth_place = [[مالی]] |death_date = 1337 |death_place = نامعلوم |date of burial = |place of burial = |religion = [[اسلام]] |}} [[File:Kanga Moussa Atlas Catalan.jpgthumb|300px|left|1395ء دے اک افریقہ تے یورپ دے نقشے چ منسا موسی نوں دکھیا گیا اے]] '''منسا موسی''' [[سلطنت مالی]] دا سب توں مشہور تے نیک ناں حکمران سی ۔ جس نے 1312ء توں 1337ء تک حکومت کیتی اس دے دور چ [[مالی]] دی سلطنت اپنے عروج تے پہنچ گئی سی ۔ [[ٹمبکٹو]] تے [[گاد]] دے مشہور شہر فتح ہوئے تے سلطنت دیاں حداں چڑھدے چ گاد توں لہندے چ [[وڈا سمندر اوقیانوس]] تے اتلے چ تفازہ دیاں لون دیاں کاناں توں دکھن چ ساحلی جنگلاں تک پھیل گئیاں سن ۔ منسا نوں سب توں ودھ شہرت اسدے [[حج]] دے سفر توں لبھی جہڑا اسنے 1324ء چ کیتا ۔ ا یہہ سفر اینا شاندار سی کہ اسدی وجہ توں منسا موسی دی شہرت ناصرف اسلامی [[دنیا]] بلکہ تاجراں راہیں [[یورپ]] تک اسدا ناں پہنچ گئیا ۔ اس [[سفر]] چ منسا موسی نے اینا ودھ [[سونا]] خرچ کیتا کہ [[مصر]] چ کئی ورہے سونے دیاں قیمتاں ڈگیاں رہیاں ۔ منسا موسی [[مکہ]] توں اپنے نال [[اک]] [[اندلس|اندلسی]] [[معمار]] [[ابواسحاق ابراہیم الساحلی]] نوں لیائیا ، جس نے [[بادشاہ]] دے حکم نال گاد تے [[ٹمبکٹو]] چ پکیاں اٹاں دیاں دو مسیتاں اساریاں تے ٹمبکٹو چ اک محل بنا‏ئیا ۔ مالی دے علاقے چ اوس ویلے پکیاں اٹاں دا رواج نئیں ہوئیا سی ۔ منسا موسی دے ویلے پہلی وار مالی دے تعلقات باہرلے ملکاں نال بنے چنانچہ [[مراکش]] دی [[مرینی سلطنت]] [[سلطان]] [[ابوالحسن]] نال اسدے چنگے تعلقات سن ۔ منسا موسی [[درویش]] صفت تے نیک حکمران سی ، اسدے [[عدل]] تے [[انصاف]] دے کئی قصے [[تریخ]] چ لکھے ہوئے نیں ۔ منسا دے مگروں [[سلطنت مالی|مالی دی سلطنت]] دا زوال شروع ہو گئیا تے اک اک کر کے سارے علاقے ہتھ چوں نکل گئے تے 1654ء چ شہر گاد دے [[سونگھائی بادشاہت|سونگھائی]] حکمران نے [[مالی]] دی سلطنت دا خاتمہ کر دتا ۔ مشہور [[سیاح]] [[ابن بطوطہ]] نے ایسے منسا دے بھائی [[سلیمان بن ابوبکر]] دی حکومت دے دوران مالی دی سلطنت چ اک [[سال]] توں ودھ چر قیام کیتا تے [[ٹمبکٹو]] دی سیر وی کیتی تے علاقے دی خوشحالی تے امن دی تعریف کیتی ۔ ==ہور ویکھو== *[[مالی سلطنت]] {{s-start}} {{succession box|title=[[مالی سلطنت|مالی سلطنت دا منسا]]|before=ابوبکری II|after=مغان|years=1312–1337}} {{s-end}} ==باہرلے جوڑ== * [http://www.history.com/classroom/unesco/timbuktu/mansamoussa.html History Channel: Mansa Moussa: سونے آلا حج] * [http://www.africanholocaust.net/africanlegends.htm#mansa African Legends page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002094536/http://www.africanholocaust.net/africanlegends.htm#mansa |date=2008-10-02 }} * [http://www.bu.edu/africa/outreach/materials/handouts/k_o_mali.html Al-Umari's description of Mansa Musa's 1324 visit to Cairo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110926220017/http://www.bu.edu/africa/outreach/materials/handouts/k_o_mali.html |date=2011-09-26 }} * [http://www.blackhistorypages.net/pages/mansamusa.php Mansa Musa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060524015912/http://www.blackhistorypages.net/pages/mansamusa.php |date=2006-05-24 }}, from Black History Pages [[گٹھ:تریخ اسلام]] [[گٹھ:تریخ]] [[گٹھ:مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:شخصیتاں]] [[گٹھ:تریخی شخصیتاں]] [[گٹھ:مشہور لوک]] [[گٹھ:افریقہ]] [[گٹھ:بادشاہ]] [[گٹھ:افریقہ دی تریخ]] p8i00264zu65fdesvlyytu11zcsiqjp 0 7099 708248 647305 2026-06-24T14:37:41Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708248 wikitext text/x-wiki [[دنیا]] دی سب توں وڈی آپٹیکل [[ٹیلیسکوپ]] اے۔ 13 [[جولائی]] 2007ء نوں اسدا افتتاح ہوئیا ۔ اس [[ٹیلیسکوپ]] دی لمبائی 200 [[میٹر]] اے تے ایہہ [[سپین]] دے جزیرے [[کنیری]] تے اک چوٹی تے نصب اے ۔ اے دے [[شیشہ|شیشے]] دا [[قطر]] 10اعشاریہ 4 [[میٹر]] اے ۔ [[سپین]] دی قیادت چ بنائی جان آلی "گریٹ کنیری ٹیلی سکوپ" ناں دی ایہہ [[ٹیلیسکوپ]] بوہت طاقتور اے تے ایہہ دور [[خلا]] چ غیر واضع [[سیارہ|سیارےآں]] نوں لبھن چ مددگار ہوئے گی ۔ اس ٹیلیسکوپ نون بنان چ 7 [[سال]] لگے جس دوران خراب [[موسم]] تے آلات نوں جزیرے دی چوٹی تک پہنچان دی وجہ توں بوہتا ویلا لگا ۔ اسنوں بنان تے 13 [[کروڑ]] [[یورو]] یعنی 8 [[کروڑ]] 80 [[لکھ]] [[پاؤنڈ]] خرچ ہوئے ۔ اس دے وڈے سائز پاروں [[خلا]] چ سب توں دور [[روشنی]] نوں وی وکھئیا جا سکدا اے جس دی وجہ نال [[سائنسدان|سائنسداناں]] نوں خلا دے بارے چ زیادہ معلومات لبھن گئیاں تے اوہ ساڈی [[زمین]] ورگے دوجے سیارےآں نوں ویکھ سکن گئے ۔ == ہور ویکھو == * [[جیمز ویب خلائی ٹیلیسکوپ]] * [[ہبل]] == باہرلے جوڑ == * [http://www.gtc.iac.es/en/ وڈی کناری ٹیلیسکوپ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090804194930/http://www.gtc.iac.es/en/ |date=2009-08-04 }} * [http://www.gtcdigital.net/eng/ وڈی کناری ٹیلیسکوپ بارے خبراں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070818135426/http://www.gtcdigital.net/eng/ |date=2007-08-18 }} * [http://www.iac.es/index.php?lang=en کناری آسٹروفزکس انسٹیٹوٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403132253/http://www.iac.es/index.php?lang=en |date=2016-04-03 }} * [http://www.asstro,ufl.edu/CanariCam/canaricam_home.htm فلوریڈا یونیورسٹی کناری کیم] * [http://www.flickr.com/photos/heritagefutures/1464768511/ مورتاں] [[گٹھ:ٹیکنالوجی]] [[گٹھ:دوربیناں]] [[گٹھ:یورپ]] [[گٹھ:سپین]] [[گٹھ:ہسپانیہ]] [[گٹھ:سائنس]] [[گٹھ:خلائی سائنسی ادارے]] [[گٹھ:سائنسی ادارے]] [[گٹھ:ٹیلیسکوپ]] b9dulza8ke8pp36zn3q6990uddb2qnj 0 8528 708274 707828 2026-06-25T10:40:16Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708274 wikitext text/x-wiki '''کرنسی''' پیتوں دی [[اک]] ونڈ اے اے سکہ یا کاغذ ہوسکدا اے اے چیزاں دے لین دین مل لین ویچن ویلے کم اندا اے تے شیواں دے تھاں اینوں دتا لیا جاسکدا اے ۔ دنیا دیاں وڈیاں کرنسیاں اے نیں: [[یورو]] [[ڈالر]] [[ین]] ۔ {{اصطلاح برابر| state=mw-collapsed | زر کثیف <br /> زر فرمان | hard currency <br /> fiat currency }} [[فائل:Billets de 5000.jpg|thumb|چند دیساں کچھ وڈی مالیت دے کاغذی نوٹ]] کرنسی نوں مراد ایسی چیز ہوندی اے جیس دے بدلے دوسریاں چیزاں خریدیاں یا بیچیاں جا سکن ۔ تے تے جے اایہ چیز کاغذ دی بنی ہوئے تاں اایہ کاغذی کرنسی، '''کاغذی سکّہ''' یا '''زر کاغذ''' کہلاندی اے ۔ ماضی چ کرنسی مختلف دھاتاں دی بنی ہندی سی تے ہن وی چھوٹی مالیت دے سِکّے دھاتاں نال ہی بنائے جاندے نیں ۔ {| class="mw-collapsible mw-collapsed wikitable" ! پاکستانی کاغذی کرنسی اُتے تحریری وعدا |- | |- | بینک دولت پاکستان اک ہزار روپیا حامل ٰہذا نوں مطالبے اُتے ادا کرے گا |- | [[پاکستان]] دے ہزار [[روپیا]] دے [[بینک نوٹ]] اتے لکھے اس ادائیگی دے وعدے دا مطلب کیع اے؟ وڈے نوٹ دے بدلے چھوٹے چھوٹے نوٹ تاں کوئی وی دے سکدا اے فیر ایہدے لئی سرکاری بینک دی ای کیع ضرورت اے ؟ ایہدا مطلب اے کہ ایہ بینک دولت پاکستان ولوں ایہدے کول محفوظ اک ہزار روپے مالیت زر (سونا یا چاندی) دی کاغذی رسید اے ایس رسید اُتے مطالبا کرن والے نوں اوہ ایہی زر دین دا پابند تے ذما دار اے ۔ |} ساڈھے تِن سال دی مدت وچ 5600 میل دا سفر طے کردے جد مئی، 1275ء وچ [[مارکو پولو]] پہلی دفعا [[چین]] پہنچیا تاں چار چیزاں دیکھ کے بہت حیران ہویا ۔ ایہ چیزاں سن: جلن والا پتھر( [[کوئلہ]])، نہ جلن والے کپڑے دا دسترخوان ([[اسبسٹاس|ایسبسٹوس]]) ،کاغذی [[کرنسی]] تے شاہی [[ڈاک]] دا نظام ۔ <ref name="silk road">{{cite web |url= http://www.silk-road.com/artl/marcopolo.shtml |author= |date= |title = Marco Polo and His Travels}}</ref> [[مارکو پولو]] لکھدا اے "تسیں کہہ سکدے آں کہ ( [[قبلائی خان|قبلائ]] ) خان نوں کیمیا گری ( یعنی [[سونا]] بناون دے فن ) وچ مہارت حاصل سی ۔ بغیر کسی خرچ دے خان ہر سال ایہ دولت اتنی وڈی مقدار وچ بنا لیتا سی جو دنیا دے سارے خزانوں دے برابر ہُندی سی ۔ <ref name="daily reckoning">{{cite web |url= http://dailyreckoning.com/fiat-currency |title = daily reckoning}}</ref>لیکن [[چین]] توں وی پہلے کاغذی کرنسی [[جپان]] وچ استعمال ہوئی ۔ [[جاپان]] وچ ایہ کاغذی [[کرنسی]] کِسے [[بینک]] یا بادشاہ نے نہیں بلکہ [[پگوڈا]] نے جاری کیتی سی ۔ کہیا جاندا اے کہ کاغذی کرنسی موجودہ دنیا دا سب توں وڈا دھوکھا اے ۔ <ref>{{Cite web |title=An Empire of Fraud and Deception |url=http://www.zerohedge.com/contributed/2013-06-27/great-comex-paper-gold-dump-online-real-time-physical-gold-price-datasource |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150418233602/http://www.zerohedge.com/contributed/2013-06-27/great-comex-paper-gold-dump-online-real-time-physical-gold-price-datasource |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://articles.businessinsider.com/2012-03-12/markets/31146614_1_debt-fractional-reserve-fiat |title=جعلی دولت |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=businessinsider |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513101513/http://articles.businessinsider.com/2012-03-12/markets/31146614_1_debt-fractional-reserve-fiat }}</ref> <ref name="criminal-syndicate-of-tyrants-and-thieves">{{cite web |url=http://foolscrow.wordpress.com/2011/07/21/beware-the-risen-people-part-1-of-3-global-banking-%E2%80%93-a-criminal-syndicate-of-tyrants-and-thieves/ |title=چند بینکار خاندان جو پوری دنیا نوں کنٹرول کردے نیں |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=wordpress |publisher= |accessdate=}}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.themoneymasters.com/monetary-reform-act/the-five-%E2%80%9Cbank-wars%E2%80%9D/ |title=the money masters |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=themoneymasters |publisher= |accessdate= |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225154828/http://www.themoneymasters.com/monetary-reform-act/the-five-%E2%80%9Cbank-wars%E2%80%9D/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://ohiorepublic.blogspot.com/2008/11/paper-money-is-fraud.html |title=paper money is fraud |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=blogspot |publisher= |accessdate=}}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.facebook.com/note.php?note_id=306011075725 |title= paper money is fraud |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=facebook |publisher= |accessdate=}}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.ecclesia.org/truth/reserve.html |title=paper money is fraud |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=ecclesia |publisher= |accessdate= |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225154819/http://www.ecclesia.org/truth/reserve.html%20 |dead-url=yes }}</ref> جولائی، 2006ء دے اک جریدہ [[whistleblower|وسہل بلور]] دے اک مضمون دا عنوان اے کہ [[ڈالر]] جاری کرنے والا امریکی سینٹرل بینک "[[فیڈرل ریزرو]] اس صدی دا سب توں وڈا دھوکا اے" ۔ <ref name="وسل بلوور">{{cite web |url= http://superstore.wnd.com/whistleblower |author= |date= 2006 |title = فیڈرل ریزرو: صدی دا سب توں وڈا فراڈ |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> <ref name="ایبل ٹو نو">{{cite web |url= http://able2know.org/topic/82469-1 |author= |date= 2006|title = فیڈرل ریزرو: صدی دا سب توں وڈا فراڈ |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> مشہور برطانوی ماہر معاشیات [[جان مینارڈ کینز|جان کینز]] نے کہیا سی کہ مسلسل نوٹ چھاپ کر حکومت نہایت خاموشی تے رازداری توں اپنے عوام دی دولت دے اک وڈے حصے اُتے قبضہ کر لیتی اے ۔ ایہ طریقہ اکثریت نوں غریب بنا دیتا اے پر چند لوگ امیر ہو جاندے نیں ۔ <ref>{{cite book |last=Keynes |first=John Maynard |authorlink= |title=Economic Consequences of the Peace |url=http://www.gutenberg.org/ebooks/15776 |accessdate= |year=1920 |publisher=Gutenberg |location= |isbn= |page=}}</ref> 1927ء وچ [[بینک آف انگلینڈ]] دے گورنر [[Sir Josiah Stamp|جوسیہ سٹیمپ]] ( جو انگلستان دا دوسرا امیر ترین فرد سی ) نے کہیا سی کہ"جدید بینکاری نظام بغیر کسی خرچ دے رقم (کرنسی) بناتا اے ۔ ایہ غالباً آج تک بنائی گئی سب توں وڈی شعبدہ بازی اے ۔ بینک مالکان پوری دنیا دے مالک نیں ۔ جے ایہ دنیا ان توں چھن وی جائے لیکن ان دے کول کرنسی بناون دا اختیار باقی راے تو اوہ اک جنبش قلم توں اتنی کرنسی بنا لیں گے کہ دوبارہ دنیا خرید لیں ۔ ۔ ۔ جے تم چاہندے ہو کہ بینک مالکان دی غلامی کردے رہو تے اپنی غلامی دی قیمت وی ادا کردے رہو تو بینک مالکان نوں کرنسی بناون دو تے قرضے کنٹرول کرنے دو ۔ <ref>{{cite web |url=http://ancientbankingsecret.com/ |title=بینکاری دے خفیہ راز |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website= |publisher= |accessdate= |archive-date=2011-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110906070123/http://www.ancientbankingsecret.com/ |dead-url=yes }}</ref><ref name="united earth">{{cite web |url=http://www.unitedearth.com.au/banking.html |title=united earth |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website= |publisher= |accessdate= |archive-date=2011-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110829075048/http://www.unitedearth.com.au/banking.html |dead-url=yes }}</ref> [[بنجمن ڈزریلی|بنجمن ڈی اسرائیلی]] نے کہیا سی کہ ایہ وڈی اچھی بات اے کہ ملک کےعوام [[بینکاری]] تے [[مالیاتی نظام]] کےبارے وچ کچھ نہیں جانتے کیونکہ جے اوہ ایہ سب کچھ جانتے تو مینوں یقین اے کہ کل صبح توں پہلے بغاوت ہو جاندی ۔ <ref name="united earth" /> [[مائر امشیل روتشیلڈ|روتھسچائلڈ]] نے 1838 وچ کہیا سی کہ مینوں کسی ملک دی کرنسی کنٹرول کرنے دو ۔ پھر مینوں پرواہ نہیں کہ قانون کون بناتا اے ۔ <ref>{{cite web |url=http://quotes.liberty-tree.ca/quote/mayer_amschel_rothschild_quote_8bed |title=Infamous Quote from Mayer Amschel Rothschild |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=liberty-tree.ca |publisher= |accessdate=}}</ref> {{علم مسکوکات}} == کرنسی == '''کرنسی''' (English:Curruncy) دا عام شبداں وچ مطلب اے [[روپیہ- پیسہ]] جو وستاں جاں سنوجواناں دی خرید جاں ہور وپاری کارجاں لئی [[وٹاندرے دے زریعہ]] وجوں ورتوں وچ آؤندی اے ۔ اس دی سبھ توں صحیح مثال [[بینک نوٹ]] اتے [[سدے]] ہن ۔ <ref>{{Cite web| url = http://www.thefreedictionary.com/currency| title = currency| publisher = The Free Dictionary}}</ref><ref name=Bernstein>{{cite book|last =Bernstein|first =Peter|authorlink =Peter L. Bernstein|title=A Primer on Money، Banking and Gold| edition = 3rd|year=2008|origyear=1965|publisher=Wiley|location=Hoboken، NJ|isbn=978-0-470-28758-3|oclc = 233484849|chapter= 4–5}}</ref>"مدرا" دی ہور عام تشریح ایہہ اے کہ ایہہ کتوں دیس دا ''[[پیتوں نال متعلق پربندھ]]'' (مدرک اکائیاں) ہندا اے ۔ <ref>{{Cite web| url = http://www.investopedia.com/terms/c/currency.asp#axzz2CqfsX9BD| title = Currency| publisher = Investopedia}}</ref> اس تشریح مطابق، بریٹیش "پونڈ"، امریکی "ڈالر"،اتے یورپیئن "یورو" وغیرہ سبھ مدراواں دیاں مثالاں ہن ۔ ایہہ ساریاں مدراواں [[دام]] (value) دا زخیرہ ہندیاں ہن جو وکھ وکھ دیس آپس وچ [[غیرملکی وپار]] کرن لئی [[غیرملکی وٹاندرا منڈی]] وچ وپار لئی ورتدے ہن جیسن وکھ وکھ مدرواں دی تلناتمک قیمت مقرر ہندی اے ۔ <ref>{{Cite news| url = https://docs.google.com/fileview؟id=0B_Qxj5U7eaJTZTJkODYzN2ItZjE3Yy00Y2M0LTk2ZmUtZGU0NzA3NGI4Y2Y5&hl=en&pli=1| newspaper = The Economist| title = Guide to the Financial Markets| format = PDF}}</ref> اس لحاظ نال مدراواں متعلق دیساں دیاں سرکاراں ولوں متاثر کیتیاں جاندیاں ہن اتے ایہہ مقرر ہداں دیاں سیماواں مطابق پروان ہندیاں ہن ۔ بھارت دی مدرا دی مثال اس دا [[روپیہ]] اتے [[پیسا]] اے ۔ == تریخ == <!-- Linked from [[Shekel]] --> === سابق دور دی مدرا === [[File:A print from 1845 shows cowry shells being used as money by an Arab trader.jpg|thumb|عرب وپاری کوڈیاں مدرا دے روپ وچ ورتدے ہوئے(1845)]] مدرا ارمبھک دور وچ دو اوشکاراں دے روپ وچ ہوند وچ آئی جو قریب 2000 [[ق م]] وچ واپریاں ۔ شروع وچ پیسہ اک رسید دے روپ وچ ہندا سی جو پہلاں پرانے [[میسوپٹامیا]] دے [[سمیر]] اتے بعد وچ [[پرانے یونان]] وچلے مندراں وچلے اناج بھنڈاراں وچ جماں اناج دا ملّ درساؤندیاں سن ۔ کجھ سمے بعد دھاتاں نوں چیزاں دی مدرا وجوں ورتیا جان لگیا ۔ اس ٹیدے نال 1500 سال تک وپار ہندا رہیا ۔ === سکے === اس طرحاں ہولی ہولی سکے ہوند وچ آئے ۔ پہلاں چاندی دے سدے، پھر چاندی اتے سونے داوتھے دے سدے،اتے اک سوچ تامبے دے سکے وی چلنے شروع ہوئے ۔ دھاتاں نوں کھود دے تولیا جاندا سی اتے اہنا تے موہر لگیا دے سکے دا روپ دتا جاندا سی ۔ زیادہ مطلب ووستھاواں تن دھراواں دے روپ وچ سکے ڈاکٹر استعمال کردیاں سن:تانبہ، چاندی اتے سونا ۔ سونے دے سکیاں دا استعمال وڈیاں کھریڑ داریاں کرن جاں فوجاں نوں ادائیگی کرن اتے راج دیاں سرگرمیاں لئی ہندا سی ۔ چاندی دے سکے درمیانے پدھر دی خرید کرن لئی ورتے جاندے سن جنوے ٹیکس دی ادائیگی،اتے ٹھیدے دی ادائیگی وغیرہ ۔ تامبے دے سکے دا استعمال روزانہ لوڑاں دی دی تکمیل کرن لئی کیتا جاندا سی ۔ ایہہ پربندھ [[بھارت دے سدے|بھارت]] وچ [[مہاجنپداں]] دے سوچ توں ہندا رہیا اے ۔ === کاغذ مدرا (بینک نوٹ) === [[چین دا اتہاس|سابق جدید دور]] [[چین]] وچ ادھر لین دین دیاں لوڑاں اتے [[تامبے]] دے سکیاں دے بھاری گنتی وچ چکن چکان دیاں سمسیانواں کر دے [[کاغذ دے نوٹ]] مطلب [[بینک نوٹ]] ہوند وچ آئے ۔ اس پربندھ دا پسارا [[تانگ سلطنت]](618 – 907) توں [[سانگ سلطنت]](960-1279) دے سوچ وچکار ہویا ۔ [[File:Jiao zi.jpg|thumb|right|سانگ سلطنت ''جیوزی،'' دنیا دا پراچینتم کاغذ دا نوٹ]] === بینک نوٹ یگ === [[بینک-نوٹ]] (امریکہ اتے کینیڈا وچ جیس نوں بلّ کیہا جاندا اے) اک مدرا اے جیس نوں قنونی مانتا حاصل ہندی اے ۔ بینک-نوٹ [[سکیاں]] سمیت رل دے [[نغدی]] بندی اے ۔ بینک نوٹ عامَ طور تے کاغذ دے ہندے ہن اُتے آسٹریلیا وچ 1980 وچ [[کامنویلتھ سانئیٹیفک اتے صنعتی کھوج سنسسی]] (Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation) نے [[پولیمر مدرا|پولیمر بینک نوٹ]] بنائے جو 1988 وچ چالو کیتے گئے ۔ ایہہ نوٹ کاغذ دے نوٹاں نالوں ودھ چلن والے ہندے ہن اتے اہنا دا نقلی روپ چھاپنا وی ممکن نہیں ہندا ۔ == مدرا چھاپنا اتے نینترن == زیادہتر کیساں وچ بینک نوٹاں اتے سکیاں نوں چھاپن اتے جاری کرن دا حق [[مرکزی بینک]] کول ہندا اے ۔ ایہہ مرکزی بینک متعلق دیس جاں دیساں دے سانجھے سماوہ لئی لوڑیندی مقدار وچ مدرا تیار کر دے اس دا دا وستار کردا اے اتے [[مدرا پالیسی]] رانیں مدرا دا نینترن کردا اے ۔ مرکزی بینک دیس دے ہورناں بینکاں ولوں دتے جان والے [[ادھار]] قرضیاں نال وی مدرا دے پیداوار نوں نینترت کردا اے ۔ بھارت وچ ایہہ کم [[بھارتی رزرو بینک]] (RBI) کردا اے ۔ == وٹاندرا در == وٹادرا در ااوہ قیمت اے جیس اتے دو دیساں دی مدرا اک دوجے نال وٹائی جا سکدی اے ۔ ایہہ دو دیساں (جاں دو مدرا زوناں) درمیان ہون والے [[انتر-قومی وپار|وپار]] ویلے ورتوں وچ آؤدی اے ۔ == مدراواں دا وٹا سٹا کرنا == مدرا دا وٹا- سٹا (convertability) کتوں شہری،کارپورٹ جاں سرکار دی لوکل مدرا نوں کتوں ہور مدرا وچ مرکزی بینک / سرکار دی پروانگی جاں بنا پروانگی وٹاؤن دی سمرسی مقرر کردی اے ۔ == زر == [[فائل:Different cowries.jpg|thumb|کسی زمانے وچ [[کوڑی]] بطور رقم استعمال ہُندی سی]] [[روپیا]]، [[زر|پیسہ]]، [[نقدی]] ، [[رقمی|رقم]] [[سکّہ]] یا [[فلس|کرنسی]] توں مراد اک ایسی چیز ہُندی اے جیس دے بدلے * دوسری چیز خریدی یا بیچی جا سکے ۔ * خدمت خریدی یا بیچی جا سکے ۔ (خدمت دا معاوضہ، اجرت، مزدوری، تنخواہ، فیس، کمیشن ادا کیتا جا سکے ۔ ) * کراایہ، [[قرض]]، [[بھتہ]] تے [[مالیات|محصول]] دتا تے لیا جا سکے ۔ * تحفہ، [[رشوت]]، چندہ، خیرات وغیرہ دی تے لی جا سکے ۔ * [[خون بہا]] تے [[مہر]] ادا کیتا جا سکے ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.mohaddis.com/apr2009/1114-islam-ka-nazaria-zar-aor-kaghzi-currency-ki-haqeeqat.html |title=اسلام دا نظرایہ زر تے کاغذی کرنسی دی حقیقت ۔ اردو وچ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=mohaddis |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813035328/http://www.mohaddis.com/apr2009/1114-islam-ka-nazaria-zar-aor-kaghzi-currency-ki-haqeeqat.html |dead-url=yes }}</ref> * [[بچت]] دی جا سکے ۔ ایہ اوہ واحد شرط اے جو بہت کم کرنسیوں وچ ممکن ہُندی اے ۔ کرنسی نوں [[زر]] یا [[زرمبادلہ]] وی کہندے نیں ۔ روپیا دی ایجاد توں پہلے لین دین تے تجارت "چیز دے بدلے چیز" (یعنی [[مقایضہ|بارٹر نظام]]) دے تحت ہُندی سی مثلاً [[گندم]] دی کچھ بوریوں دے عوض اک [[گائے]] خریدی جا سکتی سی ۔ اسی طرح خدمت دے بدلے خدمت یا کوئی چیز ادا دی جاندی سی ۔ لیکن گندم تے گائے دی صورت وچ لمبی مدت دے لئے بچت ممکن نہیں ہُندی ۔ اس لئے کسی دوسری کرنسی دی ضرورت موجود سی جیس وچ بچت وی آسان ہو ۔ == کرنسی دی خوبیاں == ہر کرنسی وچ چار خوبیاں ہونی چاہئیں: * فوری لین دین دی صلاحیت یعنی [[وسیلۂ مبادلہ]] ۔ کرنسی وچ ایہ صلاحیت لوکاں دے اعتماد توں آندی اے جو ماضی دے تجربات اُتے منحصر ہُندا اے ۔ * بچت دی صورت وچ قدر دی برقراری یعنی [[قدر دی تخزین|store of value]] ۔ کاغذی کرنسی مبادلے دی صلاحیت تو رکھدی اے پر قدر دی برقراری نہیں رکھدی ( یعنی وقت گزرنے دے نال اس دی قوت خرید کم ہُندی چلی جاندی اے) ۔ اس دے برعکس [[سونا]] قدر دی برقراری تو بہت اچھی رکھدا اے پر چھوٹے لین دین دے لئے مناسب نہیں اے ۔ * منتقلی یا نقل و حمل دی آسانی ۔ مکان تے زمین، اثاثہ تو ہُندے نیں پر غیر منقولہ ہونے دی وجہ توں کرنسی نہیں بن سکدے جبکہ الیکٹرونک کرنسی صرف منتقلی دی آسانی دی وجہ توں مقبول ہُندی جا رہی اے ۔ ماضی وچ مویشیوں نوں بطور کرنسی صرف اس لئے استعمال کردے سن کہ اننیں ضرورت دی جگہ اُتے ہانک کر منتقل کرنا آسان تے کم خرچ ہُندا سی ۔ دوسرے الفاظ وچ '''کرنسی قوت خرید نوں منتقل تے موخّر کرنے دا ذریعہ اے''' ۔ (money is a transmitter of value through space and time.) * کرنسی قابل تقسیم ہونی چاہیے ۔ جے سونے دے اک ٹکڑے دے دس حصے کر دیے جائیں تو ایہ دس ٹکڑے مل کرلگ بھگ اسی قیمت دے ہونگے ۔ لیکن جے کسی قالین یا ہیرے دے دس ٹکڑے کر دیے جائیں تو ان ٹکڑوں دی مجموعی قیمت بری طرح گر جائے گی ۔ روپیہ، ڈالر یا کسی وی کرنسی نوں جےچہ تبادلے دا وسیلہ (Medium of Exchange) سمجھا جاندا اے پر کرنسی محض اک خیال دا ناں اے جیس اُتے سب نوں اعتماد ہو (Money is an Idea, backed by confidence) ۔ لوکاں دا ایہ اعتماد ہی کاغذ، پلاسٹک، دھات یا کریڈٹ کارڈ نوں کرنسی دا درجہ دیتا اے ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.relfe.com/A06/wealth.html |title=دولت |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=relfe |publisher= |accessdate= |archive-date=2012-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504002234/http://relfe.com/A06/wealth.html |dead-url=yes }}</ref><br /> فروری 2010 وچ امریکی فیڈرل ریزرو دے چیرمین بن برناندے نے سینٹ دی فائینینس کمیٹی دے سامنے ایہ بیان دتا سی کہ "کرنسی محض بے معنی سماجی رواج اے"<ref>{{Cite web |title=Money Is Just Mutually Shared Illusion |url=http://www.theonion.com/articles/us-economy-grinds-to-halt-as-nation-realizes-money,2912/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427040332/http://www.theonion.com/articles/us-economy-grinds-to-halt-as-nation-realizes-money,2912/ |dead-url=yes }}</ref> جبکہ حقیقت ایہ اے کہ کاغذی کرنسی دا رواج قانونی جبر دے ذریعے نافذکیتا گیا ۔ قانونی اعتبار توں کرنسی دو طرح دی ہُندی نیں ۔ * ایسی کرنسی جتوں قبول کرنے توں انکار کیتا جا سکے مثلاً بینک دا چیک یا انعامی بونڈ * ایسی کرنسی جتوں قبول کرنے توں انکار کرنا جرم ہو ۔ ایسی کرنسی "لیگل ٹینڈر" کہلاتی اے ۔ فرانس وچ کاغذی کرنسی نوں 10 اپریل 1717 وچ لیگل ٹینڈر قرار دتا گیا ۔ <ref>[http://www.csun.edu/~hceco008/johnlaw.htm John Law and the Système of 1720]</ref> ۔ اگلے سال ایہ برطانیا وچ لیگل ٹینڈر بنی ۔ ہندوستانی چاندی دا روپیا 1818 وچ لیگل ٹینڈربنا<!-- The Indian rupee was a coin of 180 grains of silver eleven-twelfths fine. It was made legal tender in India in 1818 (Jain, 1933, pp. 2-3) and also circulated in the Middle East and the eastern part of Africa. --><ref>[http://www.palgrave-journals.com/imfsp/journal/v22/n2/full/imfsp197516a.html Currency Arrangements and Banking Legislation in the Arabian Peninsula]</ref> ۔ == ماضی دی کرنسیاں == ماضی وچ بہت ساری مختلف اشیا رقم یا کرنسی دے طور اُتے استعمال ہُندی رہی نیں جنہاں وچ مختلف طرح دی سیپیاں، چاول، نمک، مصالحے، خوبصورت پتھر، اوزار، گھریلو جانور تے انسان (غلام، کنیز) شامل نیں ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.smosh.com/smosh-pit/knowledge/20-things-used-money-there-was-money |title=اوہ 20 چیزیں جو رقم دے طور اُتے استعمال ہُندی سن |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=smosh |publisher= |accessdate= |archive-date=2012-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120110164441/http://www.smosh.com/smosh-pit/knowledge/20-things-used-money-there-was-money |dead-url=yes }}</ref> * حضرت عیسیٰ دی پیدائش دے زمانے تک چین وچ چاقو کرنسی دی حیثیت رکھدا سی ۔ * افریقہ وچ ہاسی دے دانت کرنسی دا درجہ رکھدے سن ۔ * پہلی جنگ عظیم تک نمک تے بندوق دے کارتوس امریکا تے افریقہ دے بعض حصیاںوچ کرنسی دے طور اُتے استعمال ہُندے راے ۔ * دوسری جنگ عظیم دے فوراً بعد آسٹریا وچ فلیٹ دا ماہانہ کراایہ سگریٹ دے دو پیکٹ سی ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.angelfire.com/art/peina/Oct01n_1.htm |title=PEINA |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=angelfire |publisher= |accessdate=}}</ref> * جزائر فجی وچ انیسویں صدی تک [[sperm whale|سفید حوت]] دے دانت بطور کرنسی استعمال ہُندے سن ۔ اک دانت دے بدلے اک کشتی خریدی جا سکتی سی یا خون بہا یا مہر ادا کیتا جا سکتا سی ۔ <ref>{{cite book |last=Allen |first=Larry |authorlink= |title=The encyclopedia of money |url= |accessdate= |year=1999 |publisher=ABC-CLIO |location= |isbn=1-57607-037-9 |page=}}</ref> * [[انگولہ|انگولا]] دی خانہ جنگی (1975ء توں 2002ء) دے دوران بیئر دی بوتلیں بطور کرنسی استعمال ہوئیں ۔ <ref>[http://www.joshuagoldstein.com/jgeconhi.htm جنگ تے معیشت دی تریخ]</ref> * [[ایران]] وچ شاعر کبھار ادائیگی [[زعفران]] دی شکل وچ دی جاندی سی ۔ تریخ دسدی اے کہ * سونا بادشاہواں دی کرنسی رہیا اے ۔ * چاندی امراء تے شرفاء دی کرنسی ہویا کردی سی ۔ * چیز دے بدلے چیز دا نظام یعنی بارٹر سسٹم کساناں تے مزدوروں دی کرنسی سی ۔ * قرض غلاماں دی کرنسی ہویا کردی سی ۔ == ادائیگی دا وعدا == سونے چاندی یا دوسری دھاتوں دے ذریعے دتی جان والی لین دین [[مقایضہ|مقایضہ نظام]] (Barter System) ای دی اک شکل ہُندی اے ۔ جیہدے وچ ادائیگی مکمل ہو جاندی اے (یعنی قوت خرید منتقل ہُندی اے) ۔ کاغذی کرنسی توں دتی جان والی ادائیگی درحقیقت ادائیگی نہیں بلکہ محض آئندہ ادائیگی دا وعدہ ہُندی اے ۔ یعنی کاغذی کرنسی وچ ادائیگی دراصل [[قرض]] دی منتقلی ہُندی اے ۔ اس قرض دی ادائیگی دا ضامن سینٹرل بینک ہُندا اے جیہدی پشت پناہی حکومت کردی اے ۔ <br /> دھاتی کرنسی یا بارٹر سسٹم دے ذریعے اجنبیوں دے درمیان وی لین دین ہو سکتی اے ۔ <br /> قرض تے ادائیگی دے وعدے دے ذریعے اجنبی اُس وقت تک آپس وچ خرید و فروخت نہیں کر سکدے جدوں تک درمیان وچ کوئی ضامن نہ ہو ۔ <!-- There is a key flaw in our system of floating currencies. Every financial asset is someone’s liability. When a currency moves, it creates winners and losers. Big moves can harm banks with loan portfolios outside their home.-----gold is a barrier to debasement of fiat currencies. --> <ref>[http://www.forbes.com/sites/keithweiner/2014/11/19/swiss-gold-initiative-good-idea-with-unintended-consequences/?utm_source=twitterfeed&utm_medium=twitter gold is a barrier to debasement of fiat currencies]</ref> یعنی جے کرنسی ہارڈ ہو تو ضامن قدر کھو دیتا اے ۔ اس لئے سینٹرل بینک ہارڈ کرنسی دی سخت مخالفت کردے نیں ۔ <br /> سرماایہ دارانہ نظام (capitalism) دی بنیاد امید اے ۔ امید کہ انویسٹر نوں اپنی سرماایہ کاری اُتے زیادہ [[سود]] ملے گا ۔ <!-- “Capitalism depends on hope – rational hope that an investor gets his or her money back with an attractive return,“ --><ref>[http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-01-29/gross-sees-fed-raising-rates-this-year-to-save-capitalism Fed Will Raise Rates This Year to Save Capitalism]</ref> تے اسی امید اُتے ہی لوگ اپنی اصل دولت بینکاراں دے حوالے کر دیندے نیں جو رقم بڑھا کر ادائیگی دا وعدہ کردا اے ۔ <!-- hope that could be used to induce people into surrendering their real wealth in exchange for a promise of greater wealth. ۔ . --> <ref>[http://www.bibliotecapleyades.net/sociopolitica/esp_sociopol_cooper2a.htm خاموش جنگ دا بے آواز ہتھیار]</ref> == سکّےآں دی تریخ == {{Main|سکّہ}} [[فائل:Japan commodity money before the 8th century.jpg|thumb| آٹھویں صدی عیسوی توں پہلے [[جاپان]] وچ تیر دے سر، چاول تے سونے دا چورا رقم دے طور اُتے استعمال ہُندے سن]] [[فائل:Ancientchinesecoins.jpg|thumb|قدیم چین دے سکے جیہناں وچ چوکور سوراخ ہُندا سی تے چین وچ ایہ کیش کہلاتے سن ۔ ]] [[فائل:BMC 06.jpg|thumb|600 سال پہلے از مسیح استعمال ہونے والے سکے ۔ ]] [[فائل:AlexanderIIIAthenaAndNike.jpg|thumb|left|200px|300 سال پہلے از مسیح دا [[سکندر اعظم]] دا سونے دا سکّہ]] [[File:MauryanCoin.JPG|left|thumb|300 سال پہلے از مسیح دا [[موریا سلطنت]] دا ہندوستانی چاندی دا روپیا جو روپیا روپا کہلاتا سی ۔ ]] [[فائل:Maximinus denarius - transparent background.PNG|left|frame|قدیم [[روم]] وچ استعمال ہونے والا چاندی دا سکہ جو [[Denarius|دیناریس]] کہلاتا سی]] [[فائل:Sher shah's rupee.jpg|thumb|سنہ 1540–1545 وچ [[شیر شاہ سوری]] دا جاری کردہ سبھ توں پہلا روپیا جو تقریباً اک تولے چاندی دا بنا ہویا سی تے تانبے دے بنے 40 پیسوں دے برابر سی ۔ اس وقت اک روپے وچ 8 من چاول بکتا سی ۔ ]] [[فائل:Silver Rupee Akbar.jpg|thumb|360px|1565-1575[[شہنشاہ اکبر]] دا جاری کردہ روپیا جو اک تولہ [[چاندی]] دا بنا ہویا سی]] پنج ہزار سال پہلے [[چاندی]] دے خام ڈلے بطور کرنسی استعمال ہوئے ۔ [[هيرودوت]] دے مطابق سب توں پہلے [[ترکی]] دے صوبے [[مانیسہ]] دے اک علاقے [[لیڈیا]] وچ سونے تے [[چاندی]] اُتے [[مہر]] لگیا کر سکّے بناون دا کام 600 صدی پہلے از مسیح شروع کیتا گیا سی ۔ سکے بناون توں تولنے دی ضرورت ختم ہو گئی تے محض گن کر کام چلایا جانے لگیا ۔ سکوں اُتے موجود مہر اس دے وزن تے خالصیت دی ضمانت ہُندی سی ۔ :'''تاریخی حقائق''' * قدیم چین دے سکّے گول ہُندے سن ۔ جیہناں وچ چوکور سوراخ ہُندا سی ۔ایہدے نال ایہ سِکے ڈوری وچ پروے جا سکدے سن ۔ * [[ڈالر]] وی کسی زمانے وچ [[چاندی]] دا سکہ ہویا کردا سی ۔ اسی طرح برطانوی [[پاونڈ]] توں مراد اک پاونڈ وزن دی چاندی (Sterling) ہویا کردی سی ۔ * اٹھارویں صدی وچ ہسپانوی ڈالر [[یورپ]] [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] تے [[مشرقی ایشیاء|مشرق بعید]] وچ [[تجارت]] دے لئی بہت استعمال ہُندا سی ۔ ایہ [[چاندی]] دا سکّاسی جیس وچ 25.56 گرام خالص چاندی ہُندی سی ۔ اسی دی طرز اُتے بعد وچ [[امریکی ڈالر]] بنایا گیا سی ۔ * پہلا [[امریکی ڈالر]] 1794ء وچ بنایا گیا جیس وچ 89.25% [[چاندی]] تے 10.75% [[تانبا|تانبہ]] ہُندا سی ۔ * [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] دے 1792ء دے سکوں توں متعلق [[قانون]] دے مطابق اک [[امریکی ڈالر]] دے سکے وچ 24.1 گرام خالص [[چاندی]] ہُندی سی ۔ 1792ء توں 1873ء تک [[سونا]] [[چاندی]] توں 15 گنا مہنگا ہُندا سی<ref>{{cite web |url=http://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/content/PDFs/89635.pdf |title=ریزرو بینک آف انڈیا دی تریخ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> ۔ امریکا دی دریافت دے بعد جیتوں جیتوں [[چاندی]] دی نئی کانیں دریافت ہُندی چلی گئیں [[چاندی]] دی قیمت گرتی چلی گئی ۔ اب [[سونا]] چاندی توں 50 گنا توں زیادہ مہنگا اے ۔ * سنہ 1900ء وچ امریکا وچ طلائی معیار (گولڈ اسٹینڈرڈ) دا قانون لاگو ہویا جیس اُتے صدر [[ولیم میک کنلے]] دے دستخط سن ۔ اس قانون دے تحت صرف [[سونا]] کرنسی قرار پایا تے چاندی توں سونے دا تبادلہ روک دتا گیا کیونکہ چاندی دی قیمتیں گر رہی سن تے چاندی دی دستیابی بڑھنے دی وجہ توں وڈے بینکاں دے لئے چاندی اُتے اجارہ داری برقرار رکھنا مشکل ہُندا جا رہیا سی تے کاغذی کرنسی دے رواج نوں مستحکم کرنے دی ان دی کوششیں کامیاب نہیں ہو پا رہی سن ۔ اس قانون دے مطابق 20.67 ڈالر اک ٹرائے اونس (31.1 گرام) [[سونا|سونے]] دے برابر قرار پائے ۔ 25 اپریل 1933ء نوں امریکا تے کینیڈا نے [[معیار طلا|معیار سونا]] ترک کر دتا کیونکہ اس سال امریکا وچ عوام پہ سونا رکھنے اُتے پابندی لگیا دی گئی سی ۔ * پہلے سکّے اپنی اصل مالیت دے ہویا کردے سن یعنی ان وچ جتنے دی [[دھات]] ہُندی سی اتنی ہی قدر ان اُتے لکھی ہُندی سی ۔ لیکن رفتہ رفتہ سکّے جاری کرنے والی حکومتیں کم قیمت دی دھات اُتے زیادہ قدر لکھنے لگیں ۔ آجکل سِکّوں اُتے لکھی ہوئی قدر ان دی اصل قیمت توں کنیں زیادہ ہُندی اے ۔ ایتوں سکے ٹوکن منی کہلاتے نیں ۔ * جے کسی وجہ توں سکّوں اُتے لکھی ہوئی رقم دھات دی مالیت توں کم ہو جائے تو لوگ سکّے پگھلا کر استعمال دی دوسری دھاتی چیزیں بنا لیتے نیں ۔ 1920ء وچ ہندوستانی روپیا پگھلا کر لوکاں نے وڈی مقدار وچ چاندی ایکسپورٹ دی ۔ * 1947ء وچ جدوں آزادی برطانوی ہند عمل وچ آئی تو پاکستانی کرنسی دا وجود نہ سی اس لئے برطانوی ہند دے روپیا اُتے پاکستان دی مہر لگیا کر استعمال کیتا گیا ۔ 1948 وچ پاکستان نے اپنی کاغذی کرنسی چھاپی تے دھاتی سکّے وی جاری کیتے ۔ اس وقت اک روپیا وچ سولہ آنے ہُندے سن تے ہر آنے وچ چار پیتوں ۔ اک پیسہ تن پائ دے برابر سی یعنی اک روپے وچ 64 پیتوں یا 192 پائی ہُندی سن ۔ === سکّے === ہزاروں سال پہلے [[جو]] رقم دے طور اُتے استعمال ہُندا سی ۔ پر ایسی چیزوں نوں رقم دے طور اُتے استعمال کرنے وچ ایہ خرابی سی کہ اننیں عرصے تک محفوظ نہیں رکھیا جا سکتا سی اس لئے دھاتوں دا رقم دے طور اُتے استعمال شروع ہویا جو لمبے عرصے تک محفوظ رکھی جا سکتی سن ۔ [[سونا|سونے]] وچ ایہ خوبی ہُندی اے کہ ایہ موسمی حالات توں خراب نہیں ہُندا ( جیتوں [[زنگ]] لگنا ) تے ایہ کمیاب وی اے ۔ اسی وجہ توں دنیا بھر وچ اتوں [[دولت]] نوں ذخیرہ کرنے دے لئے (یعنی بچت کرنے دے لئے) چُنا گیا ۔ [[فلس|کرنسی]] بننے دے لئے ایسی چیز موزوں ہُندی اے جو پائیدار ہو، کمیاب ہو، تے ضخیم نہ ہو ۔ ایہی وجہ اے کہ پچھلی کچھ صدیوں وچ سونے [[چاندی]] [[تانبا|تانبے]] [[کانسی]] وغیرہ دے سکّے استعمال ہُندے راے ۔ [[دھاتوں دی قیمتیں|دھاتوں دی اپنی قیمت]] ہُندی اے تے ایتوں سکّے نوں پگھلا کر [[دھات]] دوبارہ حاصل دی جا سکتی اے ۔ ایتوں سکّے نہ کسی حکومتی یا ادارتی سرپرستی دے محتاج ہُندے نیں نہ کسی سرحد دے پابند ۔ ایہ [[زرکثیف|زرِ کثیف]] یعنی ہارڈ کرنسی کہلاتے نیں ۔ اس دے برعکس [[کاغذ]]ی کرنسی دی اپنی کوئی قیمت نہیں ہُندی بلکہ ایہ [[حکومت]] دی سرپرستی دی وجہ توں اوہ قدر رکھدی اے جو اس اُتے لکھی ہُندی اے ۔ ایہ [[زرفرمان|زرِ فرمان]] یعنی fiat کرنسی کہلاتی اے تے جیتوں ہی حکومتی سرپرستی ختم ہُندی اے ایہ کاغذ دے ڈھیر وچ تبدیل ہو جاندی اے ۔ [[بنگلہ دیش]] دے قیام دے وقت اوتھے پاکستانی کرنسی رائج سی جو اپنی قدر کھو چکی سی ۔ اسی طرح [[صدام حسین]] دے ہتھوں [[سقوط کوِیت]] دے بعد [[کویتی دینار]] دی قدر آسمان توں زمین اُتے آ گئی سی ۔ اس توں پتہ چلتا اے کہ ہر کاغذی کرنسی دے پیچھے اک فوجی طاقت کتنی ضروری اے ۔ * آج وی [[بھارت]] دا کاغذی [[روپیہ]] [[نیپال]] تے [[بھوٹان]] وچ چلتا اے کیونکہ نیپال تے بھوٹان دے مقابلے وچ بھارت کنیں زیادہ وڈا ملک اے تے اس وجہ توں اس دی کرنسی زیادہ اعتبار رکھدی اے ۔ مضبوط فوجی طاقت کاغذی کرنسی نوں وی مستحکم کردی اے ۔ نیپال تے بھوٹان دی کرنسی بھارت وچ نہیں چلتی ۔ * 1791ء توں 1857ء تک ہسپانایہ دا سکّامتحدہ امریکا وچ قانونی سکّے دے طور اُتے چلتا سی کیونکہ ایہ چاندی دا بنا ہویا سی تے اپنی قدر خود رکھدا سی ۔ * 1959ء تک [[دبئی]] تے [[قطر]] دی سرکاری کرنسی ہندوستانی روپیا سی جو چاندی دا بنا ہویا ہُندا سی ۔ <gallery> File:Philip V Coin silver, 8 Reales Mexico.jpg|سنہ 1739ء دا بنا چاندی دا ہسپانوی ڈالر ۔ File:French issued rupee in the name of Mohammed Sha 1719 1758 for Northern India trade cast in Pondicherry.jpg|فرانسیسی ایسٹ انڈیا کمپنی نے [[محمد شاہ]] رنگیلے (1719ء-1748ء) دے ناں اُتے چاندی دا روپیا جاری کیتا تا کہ شمالی [[ہندوستان]] وچ تجارت کر سکیتیاں ۔ ایہ [[پانڈے چری]] وچ ڈھالا جاندا سی ۔ File:Indian silver rupee 1918.JPG|1918 دا بنا ہویا برطانوی عہد دا ہندوستانی روپیا ۔ ایہ اک تولے چاندی دا بنا ہویا سی ۔ File:Indian silver rupee of 1918.JPG|1918 دا بنا ہویا برطانوی عہد دا ہندوستانی روپیا ۔ پچھلا رخ ۔ File:Pakistani one rupee coin 1948.JPG|پاکستان دا پہلا دھاتی روپیا ۔ ایہ جےچہ چاندی دا روپیا کہلاتا سی پر ایہ [[Nickel|نکّل]] دا بنا ہویا سی تے [[مقناطیس]] اُتے چپکتا سی ۔ File:Pakistani one rupee coin,reverse.JPG|پاکستان دا پہلا دھاتی روپیا ۔ پچھلا رخ File:1795 flowing hair dollar obverse.jpg|1795 وچ بنا چاندی دا پہلا امریکی ڈالر ۔ اس وچ دو تولے توں تھوڑی زیادہ خالص [[چاندی]] ہُندی سی ۔ File:HEIC gold mohur of 1841 (reverse).png|1841 وچ [[ایسٹ انڈیا کمپنی]] دا جاری کردہ گولڈ مہر ۔ اس اُتے فارسی وچ اک [[اشرفی]] لکھیا اے ۔ پہلا سونے دا مہر سکہ [[شیر شاہ سوری]] نے جاری کیتا سی جیس دا وزن 10.95 گرام سی تے ایہ چاندی دے 15 روپے دے برابر سی ۔ File:One rupee coin, India, Victoria, 1862.jpg|ملکہ وکٹورایہ دی تصویر والا برطانوی عہد دا ہندوستانی چاندی دا روپیا ۔ 1862 File:1915-half-sov-reverse.png|1915 ہاف سوورین: عقبی رخ ۔ آدھے پاونڈ یعنی 10 شلنگ دا برطانیا دا سکّاجیس وچ 3.6575 گرام خالص سونا ہُندا سی ۔ ایہ 1817ء توں 1937ء تک کئی مُلکاںوچ استعمال ہُندا رہیا ۔ File:One Rupee East India Company.JPG|[[ایسٹ انڈیا کمپنی]] دا جاری کردہ اک روپیا دا سکّہ، 1835،پچھلا رخ ۔ File:Bahawalpur Coin Gold.jpg|ریاست بہاولپور (جو پاکستان دا حصہ اے) دا سونے توں بنا اک روپیا جیس اُتے صادق محمد خان (1907–1947) دا ناں درج اے ۔ ریاست بہاولپور وچ چاندی دا روپیا وی استعمال ہُندا سی ۔ </gallery> === عالمی کرنسی دی تریخ === * 1450 توں 1530 تک عالمی تجارت پہ [[پرتگال]] دا سکّاچھایا رہیا ۔ * 1530 توں 1640 تک عالمی تجارت پہ [[ہسپانیہ]] دا سکّاحاوی رہیا ۔ * 1640 توں 1720 تک عالمی تجارت [[ہالینڈ|ولندیزی]] سکّے دے زیر اثر رہی ۔ * 1720 توں 1815 تک [[فرانس]] دے سکّے دی حکومت رہی ۔ 1815 وچ فرانس دے بادشاہ [[نپولین]] نوں شکست ہوئی ۔ * 1815 توں 1920 تک [[برطانیہ|برطانوی]] پاونڈ حکمرانی کردا رہیا ۔ * 1920 توں اب تک [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکی]] [[ڈالر]] نے راج کیتا لیکن اب اسدی مقبولیت تیزی توں گرتی جا رہی اے ۔ <ref>[http://www.zerohedge.com/news/2014-07-08/currency-wars-europe-seeks-alternative-dollar-imperialism Bye, Bye Dollar – Buy, Buy Gold]</ref> ماضی دی کرنسیوں دے برخلاف ایہ چاندی دی نہیں بلکہ کاغذ دی کرنسی اے تے محض امریکی حکومت اُتے اعتماد تے اسدی فوجی دھونس اُتے قائم اے ۔ <ref name="ٹائم ڈاٹ کام">{{cite web|url= http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1935868,00.html|author= مائیکل شومین|date= 2009|title= کیتا ڈالر اک سست موت مر رہیا اے|website= |publisher= ٹائم ڈاٹ کام|accessdate= |archive-date= 2013-08-26|archive-url= https://web.archive.org/web/20130826210502/http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1935868,00.html|dead-url= yes}}</ref><ref name="درحقیقت کیتا ہویا">{{cite web |url= http://whatreallyhappened.com/WRHARTICLES/USgovernmentdying.html |author= |date= |title = امریکی حکومت مر رہی اے |website= |publisher= درحقیقت کیتا ہویا|accessdate=}}</ref><ref name="معاشی تباہی">{{cite web |url= http://theeconomiccollapseblog.com/archives/shocking-new-imf-report-the-u-s-dollar-needs-to-be-replaced-as-the-world-reserve-currency-and-that-sdrs-could-constitute-an-embryo-of-global-currency |author= |date= |title = بین الاقوامی زرمبادلہ دے طور اُتے ڈالر دی جگہ دوسری کرنسی متعارف کروانے دی ضرورت اے |website= |publisher= معاشی تباہی|accessdate=}}</ref> === بینک نوٹ === {{Main|رقعہ مصرف}} [[File:Transfering the Specie.jpg|thumb|300px| 1892 دی Imperial Ottoman Bank دی اک تصویر ۔ [[قسطنطنایہ]] دے اس بینک وچ محافظوں دی نگرانی وچ 13 ٹن سونے دے سکے منتقل کیتے جا راے نیں ۔ بینک نے افریقہ دی سونے دی کانوں دے یورپی شئیر بیچنا شروع کیتے ۔ صرف 3 سال بعد ایتھے بینک رن ہویا تے لوکاں دا خطیر سرمائایہ ڈوب گیا جبکہ بینک مالکان نے خوب خوب کمایا ۔ ]] [[فائل:fu2hellf.jpg|thumb|300px|left|مردے دی روح نوں رقم پہنچانے دے لئے [[چین]] وچ تدفین دے موقع اُتے ایتوں نوٹ جلائے جاندے نیں ۔ اس نوٹ دی مالیت جےچہ اک ارب اے پر ایہ بہت سَستا ملدا اے ۔ اس اُتے [[جہنم|دوزخ]] دے [[داروغہ]] دی تصویر بنی ہوئی اے ۔ ]] [[فائل:Bank of the United States failure NYWTS.jpg|300px|thumb|دسمبر 1930 ۔ اپنے پیتوں واپس لینے دے لئے بینکِ آف یونائیٹڈ اسٹیٹ دے باہر مجمع لگیا اے ۔ ]] سکّوں دے نظام توں [[دنیا]] دا روگٹھ دا [[کاروبار]] نہایت کامیابی توں چل رہیا سی پر اس وچ ایہ خرابی سی کہ بہت زیادہ مقدار وچ سکّوں دی [[نقحمل|نقل و حمل]] مشکل ہو جاندی سی ۔ وزنی تے ضخیم ہونے دی وجہ توں وڈی رقوم [[چوری|چور]] [[ڈاکہ|ڈانوں]]وں دی نظروں وچ آ جاندی سن تے [[سرماایہ داری نظام|سرماایہ دار]]وں دی مشکلات دا سبب بنتی سن ۔ اسدا قابل قبول حل ایہ نکالا گیا کہ سکّوں دی شکل وچ ایہ رقم کسی ایتوں قابل اعتماد شخص دی تحویل وچ دے دی جائے جو قابل بھروسہ وی ہو تے اس رقم دی حفاظت وی کر سکے ۔ ایسا شخص عام طور اُتے اک امیر سونار ہُندا سی جو اک بہت وڈی تے بھاری بھرکم تجوری دا مالک وی ہُندا سی تے اسدی حفاظت دے لئے مناسب تعداد وچ محافظ وی رکھدا سی ۔ اس شخص توں اس جمع شدہ رقم دی حاصل کردہ [[رسید]] (نوٹ) دی نقل و حمل آسان وی ہُندی سی تے مخفی وی ۔ سونار دی ان رسیدوں اُتے وی ادائیگی دا ایسا ہی وعدہ لکھیا ہُندا سی جیتوں اب وی بہت توں بینک نوٹوں اُتے لکھیا ہُندا اے ۔ جے ایسا شخص بہت ہی معتبر ہُندا سی تو اسدی جاری کردہ رسید نوں علاقے دے بہت توں لوگ سکّوں دے عوض قبول کر لیتے سن تے ضرورت پڑنے اُتے وہی رسید دکھا کر اس سونار توں اپنے سکّے وصول کر لیتے سن ۔ اس زمانےوچ سنار لوکاں توں رقم دی حفاظت کرنے دا معاوضہ وصول کیتا کردے سن ۔ اس طرح رسید دے طور اُتے کاغذی کرنسی (بینک نوٹ) دا قیام عمل وچ آیا جبکہ سنار معتبر ادارے دے طور اُتے بینکاںوچ تبدیل ہو گئے ۔ <!-- It started with goldsmiths. As early bankers, they initially provided safekeeping services, making a profit from vault storage fees for gold and coins deposited with them. People would redeem their “deposit receipts” whenever they needed gold or coins to purchase something, and physically take the gold or coins to the seller who, in turn, would deposit them for safekeeping, often with the same banker. Everyone soon found that it was a lot easier simply to use the deposit receipts directly as a means of payment. These receipts, which became known as notes, were acceptable as money since whoever held them could go to the banker and exchange them for metallic money. --><ref>[http://realitybloger.wordpress.com/2014/12/21/crash-why-america-will-fall-under-its-own-shadow/ what is jokingly called the economy]</ref> ایسی رسیدیں [[زر نمائندہ]] کہلاتی نیں کیونکہ ان دی پشت پناہی دے لئے بینکاںوچ اتنا ہی سونا موجود ہُندا اے جتنی رسیدیں بینک جاری کردا اے ۔ ایتوں بینکاںوچ شاعر 'بینک رن' نہیں ہُندا ۔ <ref>[http://www.stopprintingmoney.com/learning/what_is_money/ Honest Money]</ref> اس نمائندہ کاغذی کرنسی (زرکاغذ نمائندہ) دا تصور نیا نہیں سی بلکہ ہزاروں سال پہلے وی موجود سی ۔ [[جاپان]] تے آس کول دے علاقوں وچ مذہبی عبادت گاہوں (پگوڈا) وچ اناج ذخیرہ کرنے دے وڈے وڈے گودام موجود ہویا کردے سن جنہاں وچ لوگ اپنا اناج جمع کردے کاغذی رسید حاصل کر لیتے سن تے پھر منڈی وچ لین دین دے لئے ان ہی رسیدوں دا آپس وچ تبادلہ کر لیتے سن ۔ پگوڈا وچ اناج جمع کرانے والے نوں وی اجرت ادا کرنی پیندی سی ۔ شروع شروع وچ تو بینک اتنی ہی [[زرکاغذ|رسیدیں]] جاری کردے راے جتنی رقوم دھاتی سکّوں دی شکل وچ ان دے کول جمع دی جاندی سن پر بعد وچ جدوں لوکاں دا اعتماد ان رسیدوں اُتے بڑھتا چلا گیا تے بینک توں اپنے سکّے طلب کرنے دا رجحان کم ہُندا چلا گیا تو بینک اپنے کول جمع شدہ دھات توں زیادہ مالیت دی رسیدیں جاری کرنے لگے جو اندی اپنی اضافی آمدنی بن جاندی سن ۔ اس طرح ماضی وچ بینکاںنے خوب خوب لُوٹا تے مناسب وقت آنے اُتے اوہ ساری دولت سمیٹ کر منظر عام توں غائب ہو گئے ۔ [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] دی تریخ ایتوں [[بینک فراڈوں]] توں بھری پئی اے (11 دسمبر 1930 نوں نیویارک دا تیسرا سب توں وڈا بینک، بینک آف یونائیٹڈ اسٹیٹ، بند ہو گیا ۔ اگلے سال ستمبر اکتوبر دے دو مہینوں وچ 800 مزید بینک بند ہوئے ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.biblebelievers.org.au/monie.htm |title=انجیل اُتے یقین کرنے والے |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=biblebelievers.org.au |publisher= |accessdate= |archive-date=2010-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413115253/http://www.biblebelievers.org.au/monie.htm |dead-url=yes }}</ref>) ۔ صرف بینکاںنے ہی نہیں بلکہ حکومتاں نے وی عوام تے دوسرے ممالک دی حکومتاں نوں خوب اُلّو بنایا ۔ اسدی تازہ ترین مثال پہلے تو [[وفاقی حکومت، ریاستہائے متحدہ امریکہ|حکومت امریکہ]] دا 24 جون 1968 نوں [[سلور سرٹیفیکٹ]] دے بدلے چاندی واپس کرنے توں انکار کرنا تے پھر اگست 1971 وچ 35 ڈالر وچ اک اونس [[سونا]] واپس کرنے دے وعدے توں مُکرنا سی ۔ <br /> <!-- امریکا چین توں 3200 ارب ڈالر دا سامان خرید چکیا اے ۔ کہیا جاندا اے کہ اب امریکا اپنے ڈالر دی قیمت گرا رہیا اے تاکہ چین دے ان ڈالروں دی قوت خرید گر جائے ۔ --> {| class="mw-collapsible wikitable" !colspan="2" | پاکستانی کاغذی کرنسی اُتے تحریر وعدہ |- |colspan="2"| بینک دولت پاکستان اک ہزار روپیا حامل ٰہذا نوں مطالبے اُتے ادا کرے گا |- | | [[فائل:Pakistani one rupee coin 1948.JPG|200px]] |- | colspan="2" | پاکستان دے ہزار روپیا دے بینک نوٹ اُتے لکھے اس وعدے دا مطلب ایہ اے کہ [[بینک دولت پاکستان|اسٹیٹ بینک]] کاغذ دی اس رسید یا نوٹ دے بدلے چاندی دے 1000 روپے ادا کرے گا ۔ چاندی دا روپیا پاکستان بنتے وقت رائج سی ۔ لیکن اب لوگ وی چاندی دا روپیا بھول چکے نیں تے اسٹیٹ بینک وی چاندی دے سکّے دی ادائیگی نہیں کر سکتا ۔ پاکستان دا 1948ء دا بنا ہویا اک روپے دا دھاتی سکّاجےچہ ماضی دے دھاتی روپے دی طرح چاندی دا ہی سمجھا جاندا سی پر درحقیقت اوہ نکّل دا بنا ہویا سی تے وزن وچ اک تولے توں قدرے کم، 11.1 گرام دا سی ۔ لفظ روپیا سنسکرت زبان دے لفظ روپا توں ماخوذ اے جیسدے معنی نیں چاندی ۔ |} == ہندوستان تے کاغذی کرنسی == ہزاروں سال توں کرنسی سونے چاندی دے سکّوں اُتے مشتمل ہویا کردی سی کیونکہ لوگ اپنی مرضی دی چیز بطور کرنسی استعمال کرنے دا حق رکھدے سن ۔ لیکن بعد وچ حکومتیں [[قانون]] بنا کر لوکاں نوں مخصوص کرنسی استعمال کرنے اُتے مجبور کرنے لگیں ۔ ایہ سلسلہ آج وی جاری اے ۔ جدوں بینکاری نوں عروج ہویا تو بینکاںنوں اندازہ ہویا کہ کاغذی کرنسی دے رواج نوں فروغ دینے توں بینکاںنوں کس قدر زیادہ منافع ہو سکتا اے ۔ [[مرکزی بینک]] چونکہ سونا تے چاندی بنا نہیں سکدے اس لئے اوہ سونے چاندی توں بنی کرنسی نوں کنٹرول وی نہیں کر سکدے ۔ اس لئے مرکزی بینک سونے چاندی نوں بطور کرنسی استعمال کرنے دے سخت خلاف ہُندے نیں ۔ مرکزی بینک ہمیشہ اک ایسی کرنسی چاہندے نیں جتوں اوہ پوری طرح کنٹرول کر سکیتیاں تاکہ بے حد امیر تے طاقتور بن سکیتیاں تے ایہ کرنسی صرف کاغذی کرنسی ہو سکتی سی کیونکہ کاغذی کرنسی جتنی چانیں اتنی چھاپی جا سکتی اے ۔ اس طرح دولت تخلیق کرنے دا اختیار بینکاراں دے ہتھ وچ آ جاندا اے ۔ لیکن مشکل ایہ سی کہ [[برطانایہ]] وچ تو [[بادشاہ]] نے قانون بنا کر لوکاں نوں [[بینک آف انگلینڈ]] دی چھاپی ہوی کاغذی کرنسی استعمال کرنے اُتے مجبور کر دتا سی جو بعد وچ اوتھے پوری طرح رائج وی ہو گئی سی لیکن دنیا دے کئی ممالک وچ کاغذی کرنسی مقبول نہ ہو سدی کیونکہ اوتھے لوگ سونے چاندی اُتے زیادہ اعتبار کردے سن تے کاغذی نوٹ نوں شک دی نگاہوں توں دیکھدے سن ۔ اس وچ [[چین]] ، [[ہندوستان]] تے [[امریکہ]] وی شامل سن ۔ برطانیا وچ [[بینک آف انگلینڈ]] دی کاغذی کرنسی نوں 1718 توں "لیگل ٹینڈر" (قانونی کرنسی) دا درجہ حاصل سی ۔ <ref name="کرنسی دے بدلتے روپ">[http://scholarlycommons.law.wlu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1136&context=wlufac کرنسی دے بدلتے روپ]</ref> ان بینکاںنے بہت آہستہ آہستہ لوکاں نوں کاغذی کرنسی دے استعمال دی عادت ڈال دی تے مختلف مواقع اُتے ایتوں قوانین نافذ کروائے جو لوکاں نوں کاغذی کرنسی استعمال کرنے اُتے مجبور کرو ۔ مختلف طلائی معیار (گولڈ اسٹینڈرڈ) اِنہاں ہی قوانین دی مثالیں نیں ۔ جدوں [[انگریز]] [[ہندوستان]] آیا تو ایتھے دی [[دولت]] لوٹنے دے لئی کاغذی نوٹ نوں رواج دینے دی کوشش وچ لگ گیا ۔ ہندوستان باقی دنیا نوں بہت زیادہ مالیت دا سامان تجارت برآمد کردا سی جبکہ درآمدات کم سن ۔ یعنی [[تجارت دا توازن]] ہندوستان دے حق وچ سی ۔ انگریزوں نوں اس مال دے بدلے ہندوستان دے لوکاں نوں سونا یا چاندی ادا کرنی پیندی سی جو اوہ نہیں دینا چاہندے سن ۔ انگریزوں دی خواہش سی کہ جے ہندوستان وچ وی کاغذی نوٹ دا رواج پڑ جائے تو صرف کاغذ چھاپ چھاپ کر مال خریدا جا سکتا اے ۔ اس وقت ہندوستانیوں نوں بینکاری تے کاغذی نوٹوں دا بالکل تجربہ نہیں سی جبکہ انگریز اس وچ ماہر سی ۔ ہندوستان دے لوکاں نوں بینکاری دی عادت ڈالنے دے لئے [[ایسٹ انڈیا کمپنی]] دے زمانے توں ہی ڈاک خانوں وچ پوسٹل سیونگ بینک بنائے گئے جنہاں توں متوسط تے نچلے طبقے دے کول محفوظ سونا چاندی بٹورنا ممکن ہو گیا ۔ 1879 وچ ان پوسٹل سیونگ بینکاںدی جانب توں 4 فیصد توں زیادہ [[سود]] دتا جاندا سی جو بعد وچ کم ہُندا چلا گیا ۔ اس زمانے وچ افراط زر بہت کم ہونے دی وجہ توں ایہ اک معقول منافع سی ۔ [[File:HEIC gold mohur of 1841 (reverse).png|thumb|250px|1841 وچ [[ایسٹ انڈیا کمپنی]] دا جاری کردہ [[گولڈ مہر]] ۔ اس اُتے فارسی وچ اک [[اشرفی]] لکھیا اے ۔ جدوں انگریز ہندوستان وچ آیا سی تو سونا ہندوستانیوں دے کول سی تے کاغذی کرنسی انگریزوں دے کول سی ۔ جدوں انگریز ایتھے توں گیا تو سونا انگریزوں دے کول سی تے کاغذی کرنسی ہندوستانیوں دے کول سی ۔ ]] === سلور اسٹینڈرڈ === انگریز چونکہ ہندوستان توں سونا بٹورنا چاہندا سی اس لئے اس نے صرف چاندی دے روپے نوں سرکاری کرنسی قرار دتا حالانکہ اس وقت برطانیا وچ گولڈ اسٹینڈرڈ نافذ سی ۔ 1835 وچ انہاں نے [[Silver standard (Act XVII) 1835|معیارِ نقرہ دا قانون]] (سلور اسٹینڈرڈ) نافذ کیتا جیس دے مطابق چاندی دا روپیا سرکاری سکّابن گیا ۔ ایہ سکّاپہلے ہی توں [[ممبئی|بمبئی]] تے [[چنائے|مدراس]] وچ رائج سی ۔ سونے تے چاندی دے ان سکوں دا وزن اک تولہ یعنی 180 گرین (grain) ہُندا سی تے ایہ 22 قیراط دے ہُندے سن ۔ [[ایسٹ انڈیا کمپنی]] دے جاری کردہ ان چاندی دے سکوں نے جلد ہی مقبولیت حاصل کر لی تے پہلے توں رائج دو درجنہاں طرح دے چاندی دے روپے معدوم ہو گئے<ref>[http://books.google.com.pk/books/about/Realms_of_Silver.html?id=rZr1il78DVcC&redir_esc=y مشرق وچ بینکنگ دے سو سال]</ref> ۔ حکومت عوام توں سونے دا سکّاقبول تو کر لیتی سی پر عوام نوں سونا دینے دی پابند نہیں سی ۔ اسی قانون وچ [[اشرفی]] (گولڈ مُہر) دی قیمت 15 چاندی دے روپے دے برابرطے کیتی گئی پر پھر وی اس قانون دا ناں گولڈ اسٹینڈرڈ نہیں رکھیا گیا ۔ اس قانون دے ذریعے لوکاں دی توجہ چاندی اُتے مرکوز کروا کر انگریز حکومت نے وڈی مالیت وچ زیر گردش سونے دے سکے اپنے کول ذخیرہ کر لئی جو بعد وچ انگلستان بھجوا دیے گئے ۔ اس وقت کاغذی کرنسی "پریزیڈنسی بینک آف بنگال" جاری کردا سی ۔ در حقیقت ایہ بینک 1809 توں کاغذی کرنسی جاری کر رہیا سی پر اوہ ہندوستان وچ مقبول نہیں ہو رہی سی تے قانونی کرنسی دا درجہ نہیں رکھدی سی ۔ بمبئی وچ کاغذی کرنسی 1840 وچ تے مدراس وچ 1943 وچ جاری کیتی گئی ۔ اس وقت اک علاقے دی کاغذی کرنسی دوسرے علاقے وچ نہیں چلتی سی ۔ 1903 وچ پہلی دفعہ تجرباتی طور اُتے 5 روپے دے نوٹ نوں (جو سب توں چھوٹا نوٹ سی) پورے ہندوستان وچ قابل قبول بنایا گیا ۔ پھر 1910 توں دس روپے تے پچاس روپے دا نوٹ وی پورے ہندوستان وچ قبول کیتا جانے لگیا ۔ 1911 وچ سو روپے دا نوٹ وی ہر علاقے وچ چلنے لگیا ۔ <ref>[https://en.wikisource.org/wiki/Indian_Currency_and_Finance Indian Currency and Finance by John Maynard Keynes]</ref> اُسی وقت توں ہی عالمی بینکاراں دی خواہش اے کہ پوری دنیا وچ اک ہی کرنسی رائج ہو جائے پر یورپ دے علااوہ کنیں کامیابی نہیں ملی اے ۔ یورپ دے وی سارے ممالک [[یورو]] اپنانے اُتے آمادہ نہیں نیں ۔ {| class="wikitable" |- ! سنہ !! پاونڈ دا ایکسچینج ریٹ !!24 قیراط سونے دی قیمت |- | 1835 || 10 روپے دا اک پاونڈ || |- |نومبر 1864 || 10 روپے دا اک پاونڈ || 15.93 روپیا فی تولہ |- | 26 جون 1893 || 15 روپے دا اک پاونڈ ||23.90 روپیا فی تولہ |- |1917 || 10 روپے دا اک پاونڈ || |- |1927 || ساڑھے 13 روپے دا اک پاونڈ |} 1861 وچ ہندوستان وچ کاغذی کرنسی دا قانون نافذ ہویا ۔ اس قانون دے ذریعے دوسرے بینکاںدا کاغذی نوٹ چھاپندا اختیار ختم کر دتا گیا تے اب ایہ حق حکومت دے کول آگیا<ref>{{cite web |url=http://www.rbi.org.in/currency/museum/p-brit.html |title=British India Issues |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=rbi.org.in |publisher=بھارتی مرکزی بینک |accessdate= |archive-date=2012-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118070600/http://www.rbi.org.in/currency/museum/p-brit.html |dead-url=yes }}</ref> تے ہندوستانی حکومت مارچ 1935 تک نوٹ چھاپتی رہی ۔ اسدے بعد پہلی اپریل 1935 توں نوٹ چھاپندا اختیار نئے بنے ریزرو بینک آف انڈیا نوں بخش دتا گیا جو اک نجی مرکزی بینک سی تے عملی طور اُتے بینک آف انگلینڈ دی ہندوستانی شاخ سی ۔ <ref>{{cite web |url=http://rbi.org.in/Scripts/BS_ViewCurrencyFAQ.aspx |title=Currnecy FAQ's |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=rbi.org.in |publisher=بھارتی مرکزی مصرف |accessdate= |archive-date=2015-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005155646/https://rbi.org.in/Scripts/BS_ViewCurrencyfaq.aspx |dead-url=yes }}</ref> اس دے بعد ہندوستان دی برطانوی حکومت کول صرف اک روپے دے نوٹ چھاپن دا اختیار باقی رہیا ۔ چاندی دا روپیا بناون وچ برطانوی حکومت نوں 42 فیصد منافع (Seigniorage) ہُندا سی ۔ 1913 وچ [[جان مینارڈ کینز]] نے لکھیا کہ ایہ روپیا بینک نوٹ ہی سی پر کاغذ دی بجائے چاندی اُتے چھاپا جاندا سی ۔ <br /> 1848 توں 1855 دے درمیان امریکا وچ [[کیلی فورنیا|کیلیفورنیا]] دے مقام توں 2200 ٹن سونا نکالا گیا جیس توں سونے دی قیمتیں عارضی طور اُتے گر گئیں ۔ لیکن بعد دے سالوں وچ چاندی دی بے شمار کانیں دریافت ہوئیں تے 1873 توں چاندی دی قیمت گرنے لگی ۔ 1892 وچ امریکا نے چاندی دا قانونی کرنسی دا درجہ ختم کر دے صرف سونے نوں قانونی کرنسی قرار دتا ۔ اسدے پیچھے بینک آف انگلینڈ دا ہتھ سی ۔ === ٹکسالوں دی بندش === 26 جون 1893 وچ ہندوستان دی برطانوی حکومت نے چاندی دا سکّا بناون والے ٹکسال بند کروا دتے تاکہ نہ چاندی دا سکق مناسب مقدار وچ دستیاب ہووے نہ لوگ اوہنوں استعمال کر سکن ۔ سونے دا سکا (اشرفی) انگریز پہلے ای سمیٹ کے غایب کر چکیا سی ۔ ہُن ہندوستان وچ لوکاں دے کول لین دین دے لئے کاغذی کرنسی استعمال کرنے دے سوا کوئی چارہ نہ رہیا ۔ اس طرح 1835 وچ سرکار دا بنایا ہویا سلور اسٹینڈرڈ 1893 وچ بحقِ کاغذی کرنسی ختم کر دتا گیا ۔ اس دے باوجود عوام وچ سونے تے چاندی دے سکوں دی طلب برقرار رہی ۔ حکومت ول توں کئی بار ایہ عندیا دتا گیا کہ حکومت چاندی دا سکہ بحال کرنے دا ارادہ رکھدی اے پر اس اُتے عمل نہ کیتا گیا ۔ <br /> ٹکسالوں دی بندش دی وجہ توں چاندی دے روپے دی دستیابی کم ہو گئی تے اس دے نتیجے وچ پاونڈ دے مقابلے وچ روپیا مہنگا ہونے لگیا ۔ اس طرح ہندوستانی مال برطانیا لئی مہنگا ہونے لگیا ۔ روپے دی قدر گرانے لئی 1998 تک پنج سالوں وچ حکومت نے 4 کروڑ چاندی دے روپے جاری کیئے ۔ <ref>[INDIAN CURRENCY PROBLEMS OF THE LAST DECADE. اگست, 1901]</ref> [[فائل:BOMBAY MINT Post Card.jpg|thumb|400px|پوسٹ کارڈ اُتے چھپی ممبئی دی ٹکسال دی تصویر]] {| class="wikitable" |- ! سنہ !! چاندی دی قیمت ۔ پنس فی اونس |- | 1892–93||40 پنس(3 شلنگ 4 پنس) |- | 1893–94|| 33.3 پنس |- | 1894–95 || 29 پنس |- | 1895–96 || 30 پنس(2 شلنگ 6 پنس) |- |ستمبر 1917 || 55 پنس |} پہلی جنگ عظیم شروع ہُندے ہی ہندوستان وچ لوکاں دا کاغذی کرنسی اُتے شک بڑھ گیا تے اگست 1914 وچ صرف چار دنوں وچ حکومت نوں کاغذی نوٹوں دے بدلے 20 لکھ پاونڈ (3 کروڑ روپے) دی مالیت دے سونے دے سکے عوام نوں ادا کرنے پڑے ۔ اسدے بعد سونے وچ ادائیگی روک دی گئی لیکن چاندی دی ادائیگی جاری رہی ۔ صرف پنج سالوں وچ حکومت ہند نوں دوسرے ممالک توں 53 کروڑ اونس (16600 ٹن) چاندی خریدنی پئی تے دیڑھ ارب چاندی دے روپے جاری کرنے پڑے ۔ کاغذی کرنسی نوں مزید مقبول بناون تے چاندی اُتے توں بوجھ ہٹانے دے لئے 1917 وچ حکومت ہند نے اک روپے تے ڈھائی روپے دے نوٹ جاری کیتے ۔ اس توں پہلے سب توں چھوٹا نوٹ پنج روپے دا سی ۔ ستمبر 1917 وچ چاندی دی قیمت (جو 1893 توں 34 پنس فی اونس توں کم رہی سی) بڑھ کر 55 پنس فی اونس ہو گئی تے لوکاں نے سکے پگھلا کر چاندی دے زیورات بناون شروع کر دیے ۔ 1835 توں اِس وقت تک پنج ارب (یعنی 60 ہزار ٹن) چاندی دے سکے بنائے جا چکے سن جنہاں دے پگھلا دیئے جانے دا خطرہ موجود سی ۔ اس لئے حکومت نوں مجبوراً ہندوستانی روپے دی قیمت وچ اضافہ کرنا پڑا تے اس طرح اک پاونڈ 15 روپے توں گر کر 10 روپے کےبرابر ہو گیا ۔ <ref>[http://cowles.econ.yale.edu/P/cm/m04/m04-19.pdf پہلی جنگ عظیم دے ہندوستانی کرنسی اُتے اثرات]</ref> 23 اپریل 1918 نوں امریکی حکومت نے [[Pittman Act]] بنا کر امریکی عوام دی تقریباً 52 کروڑ اونس چاندی ضبط کر لی (بہ عوض کاغذی کرنسی) تے اتوں ہندوستان بھیج دتا تاکہ ہندوستان وچ کاغذی کرنسی دی ساکھ بہتر ہُندی جائے تے چاندی اُتے توں بوجھ کم ہو جائے ۔ {|dir=ltr class="wikitable" style="float:left; margin:0 0 1em 1em;" |- !colspan="5" style="background:#ffdead;"| ہندوستانی کرنسی- لکھ روپے <ref>[https://www.gutenberg.org/files/49166/49166-h/49166-h.htm Indian Currency and Finance by John Maynard Keynes]</ref> |- style="font-size:11pt" valign="bottom" | width="30" height="40" | کل کرنسی وچ کاغذی کرنسی دی فیصد مقدار | width="40" | کتنے کاغذی روپے گردش وچ سن | width="40" | کتنے چاندی دے روپے گردش وچ سن | width="40" | کتنے نئے چاندی دے روپے جاری ہوئے | width="48" height="75" | مالی سال |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" |style="text-decoration:none" align="right" height="30" | 16 | align="right" | 2379 | align="right" | 12859 | align="right" | 1360 | 1900–1901 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 16 | align="right" | 2424 | align="right" | 12649 | align="right" | 204 | 1901–1902 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 19 | align="right" | 2887 | align="right" | 12428 | align="right" | 60 | 1902–1903 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 19 | align="right" | 3154 | align="right" | 13565 | align="right" | 1142 | 1903–1904 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 19 | align="right" | 3373 | align="right" | 14247 | align="right" | 688 | 1904–1905 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 20 | align="right" | 3790 | align="right" | 15569 | align="right" | 1611 | 1905–1906 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 19 | align="right" | 4120 | align="right" | 17241 | align="right" | 2288 | 1906–1907 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 18 | align="right" | 3865 | align="right" | 17592 | align="right" | 1548 | 1907–1908 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 20 | align="right" | 3923 | align="right" | 16075 | align="right" | 2 | 1908–1909 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 21 | align="right" | 4651 | align="right" | 17242 | align="right" | 8 | 1909–1910 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 21 | align="right" | 4568 | align="right" | 17404 | align="right" | -42 | 1910–1911 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 22 | align="right" | 5324 | align="right" | 18441 | align="right" | -7 | 1911–1912 |} [[برطانایہ]] وچ 1821 توں سونے دے سکّے قانونی کرنسی دا درجہ رکھدے سن ۔ امریکا آسٹریلیا تے کینیڈا وچ وی ایہ بہت مقبول سن ۔ [[فرانسیسی جرمن جنگ|فرانس تے جرمنی دی جنگ]] (1870–1871) وچ فرانس دی شکست دے بعد [[فرانس دا تاوان جنگ 1871|جرمنی نے فرانس توں تاوان جنگ]] 5 ارب فرانک دا لگ بھگ 20 فیصد (تقریباًًً 325 ٹن) سونے دی شکل وچ وصول کیتا تے اپنی کرنسی نوں چاندی توں ہٹا کر سونے دی کرنسی اختیار دی کیونکہ چاندی دی مقبولیت گِرانی سی ۔ لیکن اسی دوران ہندوستان وچ برطانوی راج صدیوں توں رائج سونے دی کرنسی ہٹا کر چاندی دی تے پھر کاغذ دی کرنسی نافذ کرنے وچ مصروف رہیا ۔ جولائی 1926 وچ حکومت ہی دے بنائے ہوئے [[ہلٹن ینگ لجنہ|Hilton Young Commission]] نے وی ہندوستان وچ حقیقی گولڈ اسٹینڈرڈ دی سفارش دی پر حکومت نے نظر انداز کر دی ۔ چاندی دی کرنسی دی موجودگی وچ مرکزی بینکاراں نوں کاغذی کرنسی دا رواج عام کرنے وچ سخت دشواری دا سامنا سی ۔ بینکار جانتے سن کہ صدیوں توں لوگ چاندی وچ بچت کردے آئے نیں ۔ 1869 وچ [[بیرون الفانسو ڈی روتھشیلڈ]] نے کہیا سی کہ "ہوچ چاندی دی کرنسی نوں مکمل طور اُتے ختم کرنا پڑے گا تاکہ دنیا دے سرمائے (capital) دا وڈا حصہ برباد کیتا جا سکے ۔ ایہ بہت وڈی تباہی ہو گی ۔ " <ref>{{Cite web |title=چاندی دی دانستہ تباہی |url=http://www.silver-money.net/bimetallism+abroad/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150222091106/http://silver-money.net/bimetallism+abroad/ |dead-url=yes }}</ref> اس دے بعد جرمنی وچ چاندی دی ٹکسالیں 1871 وچ بند دی گئیں ۔ امریکا وچ ایہ 1873 وچ بند ہوئیں جیس دے بعد 1874 توں چاندی دی قیمت گرنا شروع ہوئی ۔ 1879 وچ یورپ وچ Latin Monetary Union نے وی چاندی دی آخری ٹکسال بند کر دی تے اسی سال امریکا وچ حکومت نے کاغذی کرنسی دے بدلے چاندی دی بجائے سونا واپس کرنا شروع کیتا ۔ ہندوستان وچ چاندی دی ٹکسالوں نوں 1893 وچ بند کیتا گیا ۔ [[چین]] نے چاندی دی ٹکسالیں بند کرنے توں انکار کر دتا تے اوتھے چاندی دی ٹکسالیں 1935 تک سکے بناتی رنیں ۔ 1879 توں 1935 تک چاندی دی قیمت سونے دے مقابلے وچ پنج گنا کم ہو گئی ۔ <ref>{{Cite web |title=چاندی دے قتل عمد دا شاعر پوسٹ مارٹم نہیں ہویا ۔ |url=http://www.silverseek.com/article/silver-saga-7861 |access-date=2016-05-28 |archive-date=2013-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130912185407/http://www.silverseek.com/article/silver-saga-7861 |dead-url=yes }}</ref> چاندی دی کرنسی نوں ختم کر دے کاغذ نوں کرنسی بناون وچ اک خفایہ تنظیم The Pilgrims Society نے نہایت اہم کردار ادا کیتا سی ۔ <ref>{{Cite web |title=The Pilgrims Society |url=http://www.silverbearcafe.com/private/01.11/silverstealers.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307205456/http://www.silverbearcafe.com/private/01.11/silverstealers.html |dead-url=yes }}</ref> پہلی جنگ عظیم دے بعد 1932 وچ ہندوستان دی برطانوی حکومت نے ہندوستان دی ساری چاندی جمع کر دے یک لخت بین الاقوامی مارکیٹ وچ چھڈ دی جیس توں چاندی دی قیمت بہت گر گئی تے اس طرح چین نوں وی ٹکسالیں بند کرنے اُتے مجبور کیتا جا سدا ۔ <!-- These Western oligarchs ordered the British government to loot all the silver from India after World War I. Once that had been done, the Old World Order then commanded that much of that silver be dumped into the global market, virtually all at once. --><ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-03-17/silver-fundamentals-numbers-don%E2%80%99t-lie Silver Fundamentals]</ref> ٹکسالوں دی بندش توں پہلے ٹکسالیں اجرت دے عوض عوام توں چاندی لے کر اتوں سکوں وچ تبدیل کر دتا کر تی سن تے اتوں Free silver کہندے سن کیونکہ سکے بنوانے دی کوئی حد مقرر نہ سی ۔ بندش دے بعد ایہ سہولت عوام توں چھین لی گئی لیکن حکومت دے کول ایہ حق برقرار رہیا ۔ === [[معیار طلا|گولڈ اسٹینڈرڈ]] === گولڈ اسٹینڈرڈ توں مراد ایسی کاغذی کرنسی سی جتوں سونے وچ تبدیل کیتا جا سدے<!-- gold standard (i.e, a paper currency convertible into gold at a fixed exchange rate) --><ref>[http://uneasymoney.com/category/federal-reserve/ Uneasy Money: The Anatomy of a Misconception]</ref> ۔ یا دوسرے الفاظ وچ گولڈ اسٹینڈرڈ مالیاتی نظام دی اک قسم سی جیس وچ اک کاغذی [[روپیہ]]،(یا [[ڈالر]]، [[پاونڈ]] وغیرہ) سونے دی اک مخصوص مقدار دی نمائندگی کیتا کردا سی ۔ <ref>{{cite web |url=http://wiki.mises.org/wiki/Gold_standard |title=گولڈ اسٹینڈرڈ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=wiki.mises.org |publisher= |accessdate= |archive-date=2016-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160329043555/http://wiki.mises.org/wiki/Gold_standard |dead-url=yes }}</ref> یعنی کاغذی روپیا سونے دے سکے دی رسید یا ٹوکن دی حیثیت رکھدا سی نہ کہ fiat کرنسی دی ۔ <br /> گولڈ اسٹینڈرڈ دا قانون مرکزی بینکاںدی جانب توں ان سونے دے سکّوں دی بجائے کاغذی کرنسی دا استعمال زیادہ توں زیادہ قابل قبول بناون دی غالباً پہلی تے وڈی حد تک کامیاب کوشش سی ۔ لوگ ایہ سمجھ کر کاغذی کرنسی قبول کرنے لگے کہ اسدے بدلے جدوں چانیں بینک توں سونے دے سکّے حاصل کر سکدے نیں ۔ {| class="wikitable" !colspan2| گولڈ اسٹینڈرڈ کب نافذ ہویا||<ref name="Rise and fall of the Gold Standard">[http://www.news24.com/MyNews24/Rise-and-fall-of-the-Gold-Standard-20140530 Rise and fall of the Gold Standard]</ref> |- ! ملک !! سال |- | [[برطانیہ]] || 1821 |- | [[جرمنی]] || 1871 |- | [[سوئیڈن]] || 1873 |- | [[فرانس]] || 1874 |- | [[بیلجیئم]] || 1874 |- | [[اٹلی]] || 1874 |- | [[سویٹزرلینڈ]] || 1874 |- | [[ہالینڈ|ہولینڈ]] || 1875 |- | [[آسٹریا]] || 1892 |- | [[جاپان]] || 1897 |- | [[روس]] || 1898 |- | [[امریکہ]] (عملاً)|| 1873 |- | [[امریکہ]] (قانوناً)|| 1900 |} === گولڈ اسٹینڈرڈ دی اقسام === لگ بھگ 500 سال پہلے تک گولڈ اسٹینڈرڈ توں مراد اوہ قوانین ہُندے سن جو سونے دے سکے دا صرف وزن تے خالصیت (قیراط) بیان کردے سن ۔ '''لیکن بعد وچ گولڈ اسٹینڈرڈ دے ناں توں ایتوں قوانین بنائے جانے لگے جو کاغذی کرنسی نوں سونے دا متبادل قرار دیندے سن''' ۔ * طلائی نقدی معیار: (Gold specie standard) اتوں کلاسیدی گولڈ اسٹینڈرڈ وی کہندے نیں ۔ اس وچ اک کاغذی روپیا اک چاندی دے روپے دے برابر ہُندا سی تے 15 چاندی دے روپے اک سونے دے سکّے (طلائی مہر یا [[اشرفی]]) دے برابر سن ۔ ایہ اوہ زمانہ سی جدوں [[برطانوی راج|برطانوی ہندوستان]] وچ صرف سونے چاندی تانبے وغیرہ دے سکّے چلتے سن تے انگریز حکومت کاغذی کرنسی دا رواج شروع کر رہی سی ۔ کاغذی کرنسی پہ اعتبار بڑھانے دے لئی شروع شروع وچ تو لوکاں نوں بینک توں کاغذی روپیا دے بدلے سونا یا چاندی دے دی جاندی سی پر رفتہ رفتہ ایہ مشکل تر ہُندا چلا گیا تے بالآخیر بالکل ہی ختم ہو گیا ۔ برطانیا وچ ایہ نظام 1821 توں پہلی جنگ عظیم (اگست 1914) تک چلا ۔ 1914 وچ امریکا وچ فیڈرل ریزرو دے آغاز دے بعد کلاسیدی گولڈ اسٹینڈرڈ دا خاتمہ ہو گیا ۔ <!-- the magnitude of the Federal Reserves’ lending capabilities was the main stimuli which lead to the fall of the Gold Standard. --> کلاسیدی گولڈ اسٹینڈرڈ وچ مندرجہ ذیل چھ خوبیاں موجود سن جو رفتہ رفتہ ختم ہُندی چلی گئیں تے گولڈ اسٹینڈرڈ محض فراڈ بن کر رہ گیا ۔ # کاغذی کرنسی دا تعلق سونے دے طے شدہ وزن توں سی ۔ # سونے دے سکے گردش وچ سن ۔ # کاغذی کرنسی سونے دے سکّوں وچ با آسانی تبدیل دی جا سکتی سی ۔ # دوسرے سکے (مثلاً چاندی دے سدے) سونے دے سکوں دے ماتحت سن ۔ # سونے دے سکے پگھلانے اُتے کوئی پابندی نہیں سی ۔ # سونے دی کسی وی شکل وچ درآمد تے برآمد اُتے کوئی پابندی یا ٹیکس نہیں سی ۔ <ref name="Rise and fall of the Gold Standard" /> ہندوستان وچ قانون تو گولڈ اسٹینڈرڈ دا بنا سی لیکن چند سالوں بعد ہی عملی طور اُتے "گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ" رواج دے دتا گیا تے حقیقی گولڈ اسٹینڈرڈ دے تقاضے شاعر وی پورے نہ ہو سکے ۔ <ref>{{cite web |url=http://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/content/PDFs/89635.pdf |title=pdf:ریزرو بینک آف انڈیا دی یاد داشت |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=rbidocs.rbi.org.in |publisher= |accessdate=}}</ref> حقیقی طلائی معیار وچ سونا چاندی بغیر کسی روک ٹوک دے عوام دی دسترس وچ ہُندا اے کیونکہ سونے چاندی دے سکے گردش وچ ہُندے نیں ۔ برطانیا وچ طلائی معیار دا قانون 1816 وچ بنا سی جیس دے بعد اگلے سال سونے دا سکہ "سوورین" (sovereign) جاری کیتا گیا جو 22 قیراط سونے توں بنا سی تے اس وچ 7.322 گرام خالص سونا ہُندا سی ۔ ایہ اک پاونڈ یعنی 20 چاندی دے شلنگ دے برابر سی ۔ نومبر 1864 وچ اسدی قیمت 10 ہندوستانی روپے دے مساوی قرار دی گئی سی ۔ (یعنی سوورین دی شکل وچ 24 قیراط سونے دی قیمت لگ بھگ 15.93 روپیا فی تولہ سی ) ۔ 26 جون 1893 نوں سوورین دی قیمت بڑھا کر 15 روپے قرار دی گئی ۔ (یعنی لگ بھگ 24 روپے فی تولہ) * طلائی تبدل معیار: (Gold exchange standard) ۔ اپنے ناں دی مماثلت دے باوجود گولڈ اسٹینڈرڈ تے گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ وچ زمین آسمان دا فرق اے لیکن دونے اک ہی سلسلے دی کڑیاں نیں یعنی قابل تخلیق کرنسی نوں رائج کرنا ۔ گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ دے نظام وچ صرف امریکا تے برطانیا نوں “ریزرو ممالک“ دا درجہ دتا گیا جندے لیئے سونے دا ذخیرہ رکھنا “ضروری“ سی جبکہ باقی ممالک لئی ڈالر یا پاونڈ دا ذخیرہ سونے دے ذخیرے دے مساوی قرار دتا گیا<ref name="www2.econ.iastate.edu">[http://www2.econ.iastate.edu/classes/econ355/choi/golds.htm Evolution of International Monetary Systems]</ref> وجہ ایہ دسی گئی کہ دنیا وچ اتنا سونا دستیاب نہیں اے کہ ہر ملک دا سینٹرل بینک اپنا سونے دا ذخیرہ بنا سکے ۔ <ref>[Routledge Encyclopedia of International Political Economy page 623]</ref><br /><!-- 1 All gold held by the non-reserve countries is turned over to the reserve country. 2 The reserve country issues to the non-reserve countries its own currency obligations, such as dollars, in return for the gold, and commits itself to hold only gold as reserves. The reserve country's dollar obligations are convertible into gold on demand and pay a low interest to the bearer. 3 The national non-reserve governments agree to accept these dollar obligations as a means of payment as they had previously accepted gold. 4 It is agreed that the reserve country can issue dollar obligations in excess of its gold stock as long as it maintains a minimum ratio of dollars to gold. 5 All newly mined gold not needed for industrial purposes is turned over to the reserve country at a predetermined fixed price. -->اس حکمت عملی نوں “سونے دی کفایت شعاری“ دسیا گیا ۔ گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ دے نظام وچ سونے چاندی دے سکّے گردش وچ نہیں ہُندے سن تے حکومت اس بات دی ضمانت دیتی سی کہ کاغذی روپیا دے بدلے اک مقررہ مقدار وچ سونا یا چاندی دی جائے گی جو حکومت (یا مرکزی بینک) دے کول محفوظ رکھی ہُندی سی ۔ اس زمانے وچ لوکاں دا بینک توں کاغذی روپیا دے بدلے سونا یا چاندی حاصل کرنا بہت مشکل بنا دتا گیا سی ۔ اب سونا چاندی عوام دی دسترس توں نکل گیا سی کیونکہ اب بینک دی روک ٹوک درمیان وچ آ گئی سی ۔ تریخ گواہ اے کہ اس ضمانت دی آڑ وچ امریکا تے برطانیا دے مَرکزی بینکاںنے دنیا بھر دے عوام دا سونا چاندی وڈی مقدار وچ ہڑپ کر لیا ۔ ہندوستان دی برطانوی حکومت نے اس دوران وڈی مقدار وچ سونا ہندوستان توں انگلستان بھیجا تے اس طرح ہندوستان وچ سونے دی قلّت پیدا ہو گئی سی جیس نوں چھپانے دے لئے اصلی سکّوں دی جگہ کاغذی کرنسی نوں ہی قانونی کرنسی قرار دتا گیا ۔ ہندوستان وچ گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ 1898 وچ Fowler Report دے بعد باضابطہ طور اُتے نافذ کیتا گیا تے اک ہندوستانی روپیا اک شلنگ تے چار پینس (1s 4d) دے برابر قرار دتا گیا ۔ ایہ درحقیقت اسٹرلنگ ایکسچینج اسٹینڈرڈ سی ۔ [[File:World Gold Reserves.png|thumb|400px|1845 توں 2013 تک مرکزی بینکاں دے کول کُل سونا (میٹرک ٹن وچ) ۔ جیتوں جیتوں کاغذی کرنسی دا رواج بڑھتا چلا گیا عوام دے کول موجود سونے دے سکے مرکزی بینکاںدی تجوریوں وچ منتقل ہُندے چلے گئے ۔ عالمی جنگوں تے [[گریٹ ڈپریشن]] دے دوران وی مرکزی بینکاںدا سونا بڑھتا ہی رہیا ۔ 1965 وچ ایہ مقدار لگ بھگ 38500 ٹن سی ۔ 1875 وچ امریکی بینکاں دے کول کل سونا محض 50 ٹن سی ۔ ]] برطانایہ وچ اس نظام نوں لانے دی وجہ ایہ سی کہ پہلی جنگ عظیم دے بعد برطانیا پہ 85 کروڑ پاونڈ دا قرضہ چڑھ چکیا سی تے حکومت دے اخراجات دا 40 فیصد سود ادا کرنے اُتے خرچ ہُندا سی ۔ (سو سال بعد آج برطانیا پہ 31 ارب پاونڈ دا قرضہ اے) ۔ برطانیا وچ ایہ نظام صرف 6 سال (1925 توں 1931 تک) چل سدا ۔ مئی 1931 وچ [[آسٹریا]] دے سب توں وڈے بینک وچ [[بینک رن]] ہویا تے اوہ بینک ناکام ہو گیا ۔ ایہ بینک رن اسی سال جرمنی تے برطانیا تک پہنچ گیا ۔ 19 ستمبر 1931 وچ برطانیا نے ایہ نظام ختم کر دتا جیس توں برطانوی پاونڈ دی قیمت وڈی تیزی توں گری ۔ چونکہ ہندوستانی روپیا پاونڈ توں منسلک سی اس لئے روپے دی قدر وی بہت کم ہو گئی ۔ صرف تن چار مہینوں وچ ہندوستان وچ سونے دی قیمت 45 فیصد اضافہ دے بعد لگ بھگ 32 روپے تولہ ہو گئی ۔ ایہ سب مرکزی بینکاںدی جانب توں ذخیرہ شدہ سونے دی مالیت توں کنیں زیادہ نوٹ چھاپندا نتیجہ سی ۔ اس سارے بحران وچ مرکزی بینکاںنے خوب خوب کمایا ۔ <br /> جیمز ریکارڈز اپنی کتاب “کرنسی دی موت“ <!-- The Death of Money --> وچ گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ دے بارے وچ لکھدے نیں: <ref>[http://www.forbes.com/sites/ralphbenko/2014/04/28/is-james-rickards-right-about-a-coming-monetary-apocalypse/ کرنسی دی موت ۔ جیمز رِکارڈز]</ref> گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ اک جانب حقیقی گولڈ اسٹینڈرڈ دی سنہری نقل سی تو دوسری جانب اک بہت ہی وڈا فراڈ وی سی ۔ <!-- The gold exchange standard was, at best, a pale imitation of a true gold standard and, at worst, a massive fraud. --> … مالیات دی دنیا وچ مبہم تے ذو معنی اصطلاحات دا استعمال بہت عام اے ۔ گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ وچ لفظ ایکسچینج توں مراد [[بل آف ایکسچینج]] سی جو اک بینک ڈرافٹ ہُندا سی تے اس زمانے وچ بین الاقوامی ادائیگیوں وچ بہت استعمال ہُندا سی ۔ <ref>[http://www.britinica.com/ebchecked/topic/237339/gold-exchange-standard انسائیکلوپیڈیا بریٹانیدا]</ref> گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ دا لب لباب ایہ سی کہ سونے دے بدلے کاغذ لے لو ۔ عوام نوں جےچہ کاغذی رسید دے بدلے سونا نہیں دتا جاندا سی پر اب وی عوام دا سونے اُتے حق تسلیم کیتا جاندا سی ۔ * طلائی سلاخ معیار: (Gold bullion standard) اس نظام وچ عام آدمی دے لئے کاغذی کرنسی دے بدلے بینک توں سونے دا سکہ لینے دا حق ہی ختم کر دتا گیا ۔ صرف چند امیر لوکاں دے کول ایہ حق باقی رہ گیا جو دوسرے ممالک توں تجارت کردے سن تے یک مشت 400 اونس (لگ بھگ ساڑھے بارہ کلو) دی سونے دی اٹ خرید سکدے سن ۔ اس نظام نوں پہلی دفعہ رکارڈو نے تجویز کیتا سی پر ان تجاویز اُتے عمل اسدی موت دے سو سال بعد ہویا ۔ <!-- Its theoretical advantages were first set forth by Ricardo at the time of the Bullionist Controversy. --> <br /> بعد وچ ریزرو بینک آف انڈیا دے گورنر بننے والے سر چنتا من راو دیشمکھ نے ہندوستان وچ برطانوی حکومت دی پالیسیوں اُتے تنقید کردے ہوئے کہیا سی کہ "ایسی اصلاحات دے بعد [[انڈیا آفس]] اس طرح دا نا ممکن کاروبار ہو سکنے دے بارے وچ اندھا اے تے بے چارے مالیاتی حکام نوں اسمبلی وچ کھڑے ہو کر اُنہاں پالیسیوں دا دفاع کرنا پیندا اے جننیں اوہ خود وی غلط سمجھتے نیں تے جندے نقصانات وڈے واضح ہُندے نیں" ۔ سرکاری اعداد و شمار دے مطابق اپریل 1932 توں مارچ 1941 تک ہندوستان دی برطانوی حکومت نے 1337.5 ٹن سونا برطانیا بھیجا جیسدی اُس وقت مالیت 375 کروڑ روپے سی ۔ اُس وقت اس سونے دی اوسط قیمت 33 روپے فی تولہ توں وی کم سی ۔ اس سونے توں [[بینک آف انگلینڈ]] نوں سونے دا ذخیرہ بناون وچ وڈی مدد ملی ۔ <ref>{{cite web |url=http://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/content/PDFs/89635.pdf |title=pdf:ریزرو بینک آف انڈیا دی یاد داشت |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=rbidocs.rbi.org.in |publisher= |accessdate=}}</ref> جے آج دے سونے دے نرخ توں دیکھا جائے تو ایہ 50 ارب ڈالر توں زیادہ مالیت دا سونا سی ۔ مشہور ماہر معاشیات Ludwig von Mises (1881–1973) اپنی تصنیف Beware the Alchemists وچ لکھدے نیں کہ حکومت نوں ایہ حق اے کہ اوہ جتوں چااے گھوڑا کاے ۔ اوہ چوزے نوں وی گھوڑا کہہ سکتی اے ۔ اس وقت تو لوگ حکومت نوں پاگل یا کرپٹ سمجھیں گے ۔ لیکن تن صدیوں وچ حکومتیں کاغذ دے ٹکڑے نوں کرنسی بتے کرانے وچ کامیاب ہو چکی نیں ۔ تے ایہی مہنگائی دی اصل وجہ اے ۔ <!-- If a judge were to say that whatever the government calls a horse is whatever the government calls a horse, and that the government has the right to call a chicken a horse, everybody would consider him either corrupt or insane. Yet in the course of a very long evolution, the government has converted the situation that the government must settle disputes concerning the meaning of "money" as referred to in contracts, into another situation. Over centuries many governments and many theories of law have brought about the doctrine that money, one side of most exchange agreements, is whatever the government calls money. The governments are pretending to have the right to do what this doctrine tells them, that is to declare anything, even a piece of paper, "money." And this is the root of the monetary problem. --> <ref>{{Cite web |title=سونے تے اکنومک کومن سینس دے خلاف سو سالہ جنگ/ |url=http://bmgbullionbars.com/the-federal-reserves-centennial-birthday-the-hundred-years-war-against-gold-and-economic-common-sense/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150321040506/http://bmgbullionbars.com/the-federal-reserves-centennial-birthday-the-hundred-years-war-against-gold-and-economic-common-sense/ |dead-url=yes }}</ref> {| class="wikitable" |- ! کرنسی دا رتبہ !! [[مالیاتی نظام]] !! فوائد !! نقصانات<ref>[http://www.zerohedge.com/news/money-debt a financial black hole]</ref><ref>[http://www.zerohedge.com/news/2014-07-11/planned-chaos-why-fiat-money-large-scale-fraud-system Fiat Money Is "A Large-Scale Fraud System"]</ref> |- | بہترین||“[[ہارڈ کرنسی]]“ یعنی جدوں اصل مالیت<br /> دے دھاتی سکے زیر گردش ہوں || * [[Honest money]] ۔ کوئی تخلیق نہیں کر سکتا * بین الاقوامی کرنسی * فکسڈ ایکسچینج ریٹ * بچت دی برقراری * آنے والی نسل اُتے کوئی ٹیکس نہیں ہُندا * نہ بینک رن ممکن ہُندا اے، نہ سینٹرل بینک دی ضرورت ہُندی اے<!-- Under a strict gold standard, there is no need for a central bank. --><ref>{{Cite web |title=The Classical Gold Standard: Some Lessons for Today |url=https://research.stlouisfed.org/publications/review/81/05/Classical_May1981.pdf |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308100452/https://research.stlouisfed.org/publications/review/81/05/Classical_May1981.pdf |dead-url=yes }}</ref> * عوام دے لئے بہترین، بینکاراں تے حکومت دے لئے بد ترین کرنسی || * نقل و حمل دی مشکلات * کھرے کھوٹے دی پہچان دی مشکلات |- | اچھی || “گولڈ اسٹینڈرڈ“ یعنی ایسی کاغذی کرنسی<br /> جو سونے وچ تبدیل دی جا سدے<ref>[http://mises.org/library/monetary-breakdown-west Nine Phases of Monetary Breakdown]</ref> <!-- gold standard, which meant that each national currency (the dollar, pound, franc, etc.) was merely a name for a certain definite weight of gold. The "dollar," for example, was defined as 1/20 of a gold ounce, the pound sterling as slightly less than 1/4 of a gold ounce, and so on. --><br /> || * نقل و حمل تے استعمال وچ آسانی || * ہمیشہ جاری کنندہ دی جانب توں بہت زیادہ چھاپی گئی تے پہلے افراط زر اورپھر مکمل تباہی توں دوچار ہوئی * جاری کنندہ دے فراڈ دی وجہ توں بینک رن ممکن ہُندا اے |- | خراب || حکومت دی جانب توں چھپنے والی Fiat کرنسی <br /> (جیتوں چین دی کاغذی کرنسی)<ref>[http://www.cbc.ca/m/touch/news/story/1.3005562 The astounding rise of China's currency]</ref> (fiat money) || * دولت تخلیق ہونے توں عوام اُتے قرض نہیں چڑھتا * بینک رن ممکن نہیں ہُندا کیونکہ بے حساب تخلیق دی جا سکتی اے * حکومت دے لئے بہترین کرنسی || * مخفی [[انفلیشن ٹیکس]] دی وجہ توں بچت اپنی قوت خرید کھو دیتی اے |-<br /> | بدترین || نجی بینکاںدی جانب توں جاری ہونے والی Fiat<br /> کرنسی (جیتوں ڈالر، پاونڈ، یورو) (debt money) || * بینکاراں دے لئے بہترین، عوام دے لئے بدترین کرنسی * بینک رن ممکن نہیں ہُندا کیونکہ بے حساب تخلیق دی جا سکتی اے || * مخفی [[انفلیشن ٹیکس]] دی وجہ توں بچت اپنی قوت خرید کھو دیتی اے * دولت تخلیق ہونے توں عوام اُتے قرض چڑھتا اے جیس توں * آنے والی نسل اُتے وی ٹیکس لگ جاندا اے<ref>[http://www.goldcore.com/us/gold-blog/u-s-state-finances-lack-truth-and-integrity-volcker-warns پال واکر دا بیان]</ref> |} "Because gold is honest money, it is disliked by dishonest men" Dr. Ron Paul == گریشام دا قانون == Gresham's law معیشت دا اک بنیادی اصول اے جو بتاتا اے کہ اچھی (مہنگی) کرنسی ہمیشہ بُری (سستی) کرنسی توں شکست کھا جاندی اے ۔ (Bad money drives out good, because good and bad coin cannot circulate together) ۔ ایہی اصول بتاتا اے کہ سونےیا چاندی دی کرنسی تے کاغذی کرنسی اک نال نہیں چل سکدے ۔ <!-- paper currency, convertible into gold, could not exist with gold. --><ref>[https://books.google.com.pk/books?id=vJo9AAAAcAAJ&pg=RA1-PT80&lpg=RA1-PT80&dq=%22Paper+currency+convertible+into+gold%22&source=bl&ots=Dgy2PGl2AN&sig=wqH9hBjX7qGQ0FC6t-L2iXXZkKU&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q= Parlimentary Debates 1826]</ref> چونکہ کرنسی دی شکست ملک دی شکست ہُندی اے اس لئے دوسرے الفاظ وچ جے کسی ملک وچ اچھی کرنسی (مثلاً ہارڈ کرنسی) رائج ہو تے پڑوس دے ملک وچ کاغذی کرنسی رائج ہو تو ہارڈکرنسی والے ملک دی شکست یقینی اے ۔ جے ہم تریخ اُتے نظر ڈالیں تو پتہ چلتا اے کہ پہلے گولڈ اسٹینڈرڈ نے ہارڈ کرنسی نوں مات دی ۔ پھر فی ایٹ کرنسی نے گولڈ اسٹینڈرڈ نوں اُکھاڑ پھیندا ۔ اسدے بعد debt money نے فی ایٹ منی نوں شکست دی ۔ تے جے مستپہلے وچ debt money توں وی بدتر کوئی کرنسی ایجاد ہو گئی تو اوہ دنیا بھر وچ چھا جائے گی مثلاً [[بٹ کوئن|ڈیجیٹل کرنسی]] ۔ (دیکھیئے [[کیش دے خلاف جنگ]])<br /> گریشام دے اصول نوں موثّر بننے لئی ضروری اے کہ حکومت دو قانون بنائے ۔ * گھٹیا کرنسی نوں لیگل ٹینڈر (قانونی کرنسی) دا درجہ حاصل ہو ۔ * گھٹیا کرنسی تے بہتر کرنسی دے درمیان فکسڈ ایکسچینج ریٹ ہو ۔ <ref>[https://smilingdavesblog.wordpress.com/2013/10/18/why-greshams-law-means-the-death-of-bitcoin/ You can fool some people all the time]</ref> گولڈ اسٹینڈرڈ دے قوانین درحقیقت ان ہی دونے شرائط نوں پورا کردے نیں ۔ بریٹن ووڈز کانفرنس (1944) دے ذریعے ایہ ہی دونے قوانین عالمی سطح اُتے نافذ کیئے گئے سن ۔ گریشام دا قانون صرف اُسی صورت وچ فیل ہو سکتا اے جدوں دنیا بھر دے عوام کاغذی کرنسی یا ڈیجیٹل کرنسی قبول کرنے توں انکار کر دیں ۔ == امریکا تے گولڈ اسٹینڈرڈ == ابتدا ہی توں امریکا وچ دو دھاتی نظام (bimetallic standard) قائم سی یعنی 1792ء توں ڈالر دی قیمت سونے تے چاندی دونے دے وزن تے خالصیت (قیراط) دے لحاظ توں بیان دی جا سکتی سی تے ڈالر دا سکہ سونے دا وی ہُندا سی تے چاندی دا وی ۔ اس وقت امریکا وچ چاندی دی قیمت 1.293 ڈالر فی اونس سی تے سونا چاندی توں 15 گنا مہنگا سی ۔ لیکن اس وقت باقی دنیا وچ سونا چاندی توں پندرہ دی بجائے ساڑھے پندرہ گنا مہنگا سی ۔ دوسرے الفاظ وچ امریکا وچ سونا باقی دنیا توں سستا سی تے اسی وجہ توں سونے دے امریکی ڈالر دا سکہ وڈی مقدار وچ دوسرے ممالک وچ چلا گیا تے امریکا وچ عملاً چاندی دے ڈالر دا سکہ گردش وچ رہیا<!-- during the period from 1792 to 1834 the United States maintained an exchange ratio between silver and gold of 15:1, while ratios in Europe ranged from 15.5:1 to 16.06:1. This made it profitable for owners of gold to sell their gold in the European market and take their silver to the United States mint. The effect was that gold was withdrawn from domestic American circulation; the “inferior” money had driven it out. --><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/245850/Greshams-law Gresham’s law-Encyclopaedia Britanica]</ref> ۔ <br /> اس خامی نوں دور کرنے دے لئے 1834 وچ امریکی سونے دے ڈالر دے سکے وچ سونے دی مقدار گھٹا دی گئی تے اب ایہ سکہ چاندی توں 16 گنا مہنگا کر دتا گیا ۔ اب چونکہ چاندی دا ڈالر سستا ہو گیا سی اس لئے امریکا توں چاندی باہر جانے لگی تے سونا واپس آنے لگیا ۔ امریکا وچ سونے دی نئی کانیں وی دریافت ہوئیں تے سونے دی فراوانی مزید بڑھ گئی ۔ اک وقت ایسا وی آیا جدوں چاندی دے سکے بالکل ہی نایاب ہو گئے ۔ نوبت ایتھے تک آ گئی کہ دکاندار ریزگاری واپس کرنے توں قاصر ہو گئے ۔ <br /> اس مشکل نوں دور کرنے دے لئے 1853 وچ چاندی دے ایتوں سکے جاری کیتے گئے جنہاں وچ چاندی تو کم ہُندی سی پر ان اُتے قدر زیادہ لکھی ہُندی سی تاکہ ریزگاری وی واپس دی جا سکے تے سکہ اسمگل ہو کر ملک توں باہر وی نہ جائے ۔ ایتوں سکے ٹوکن منی کہلاتے نیں تے دھاتی ہونے دے باوجود fiat کرنسی ہُندے نیں ۔ <br /> امریکہ دی [[سول وار]] دے دوران (1862) حکومت نے ایسی کاغذی کرنسی جاری دی جیس دی پشت پناہی دے لئے نہ سونا ہُندا سی نہ چاندی ۔ اسی سال امریکا وچ پہلی دفعہ [[انکم ٹیکس]] نافذ کیتا گیا ۔ <br /> 1859 وچ [[نیویڈا]] ، امریکا وچ اک چاندی دی بہت وڈی کان دریافت ہوئی جتھے توں 1874 تک وڈی مقدار وچ چاندی نکالی گئی ۔ [[برطانایہ]] 1819 وچ<ref>[http://www.econlib.org/library/Enc/GoldStandard.html THE CONCISE ENCYCLOPEDIA OF ECONOMICS]</ref> ، [[کینیڈا]] 1853 وچ تے [[نیو فاونڈ لینڈ]] 1865 وچ <ref>[[:en:Coinage Act of 1873]]</ref> گولڈ اسٹینڈرڈ اپنا چکے سن ۔ [[جرمنی]] نے 1871 وچ گولڈ اسٹینڈرڈ اپنا لیا سی ۔ امریکا وچ 1873 وچ سکوں توں متعلق قانون وچ ترمیم کر دے چاندی دا لفظ ہٹا دتا گیا تے عملاً گولڈ اسٹینڈرڈ اپنا لیا گیا جتوں عوام نے crime of 1873 دا ناں دتا ۔ (تے جتوں عین سو سال بعد ترک کر دتا گیا) ۔ اس قانون توں امریکا وچ سرکاری سطح اُتے دو دھاتی نظام دا خاتمہ ہو گیا ۔ [[فائل:Panic of 1873 bank run.jpg|thumb|جدوں وی اثاثوں توں زیادہ کرنسی چھپتی اے نتیجہ معاشی بحران ہُندا اے ۔ 4 اکتوبر 1873 ۔ نیویارک سٹی وچ ہونے والے اک "بینک رن" دی یاد گار تصویر ۔ ]] 1879 وچ امریکا بظاہر دوبارہ دھاتی کرنسی اُتے واپس آ گیا لیکن اس دفعہ چاندی نوں کرنسی نہیں قرار دتا گیا بلکہ صرف سونے نوں کرنسی قرار دتا گیا ۔ عوام نوں کاغذی نوٹوں دے بدلے سونے دے سکے دیے جانے لگے جیس توں عوام دا کاغذی کرنسی اُتے اعتبار بحال ہو گیا تے اکثریت نے کاغذی نوٹوں نوں ہی استعمال کرنے نوں ترجیح دی ۔ عوام دا وڈی شدت توں اصرار رہیا کہ چاندی نوں وی کرنسی بنایا جائے پر 1900 وچ دوبارہ صرف سونے نوں ہی قانوناً کرنسی قرار دتا گیا ۔ <br /> 1862 توں پہلے ہارڈ کرنسی دے اُس دور وچ وی امریکا وچ سونے چاندی دے سکوں دے نال نال کاغذی نوٹ وی وڈی مقدار وچ گردش کردے راے ۔ ان نوٹوں دی حیثیت سونے چاندی دی رسید یا representative money جیسی سی ۔ ایہ نوٹ بہت توں مختلف پرائیوٹ بینکاںول توں وی جاری ہُندے سن تے حکومت دے محکمہ خزانہ ول توں وی لیکن ان وچ توں کسی نوں وی [[لیگل ٹینڈر]] دی حیثیت حاصل نہ سی ۔ 8000 توں زیادہ مختلف نجی بینک کاغذی کرنسی جاری کردے سن ۔ 25 فروری 1863 نوں صدر [[ابراھم لنکن]] نے نیشنل کرنسی ایکٹ منظور کیتا جیس دے بعد بینکاںدا ایہ اختیار ختم ہو گیا تے اب ایہ حق صرف حکومت دے کول آ گیا ۔ <ref>[http://www.history.com/news/8-things-you-may-not-know-about-american-money 8 Things You May Not Know About American Money]</ref> ۔ (ہندوستان دی برطانوی حکومت نے ایہی کام 1861 وچ کیتا سی) ۔ چونکہ اس زمانے وچ "بینک رن" بہت عام سن اس لئے 1913 وچ فیڈرل ریزرو سسٹم بنایا گیا تاکہ چیک تے نوٹ دے بدلے عوام نوں سونے چاندی دی ادائیگی نوں یقینی بنایا جا سکے لیکن جو کچھ ہویا اوہ اسدے عین برعکس سی ۔ 1933 وچ امریکی عوام توں سونا رکھنے دا حق ہی چھین لیا گیا تے ان دا سونا ضبط کر لیا گیا (بہ عوض کاغذی کرنسی) ۔ 1934 وچ [[سلور پرچیز ایکٹ]] بنا کر چاندی وی بحساب پچاس سینٹ فی اونس ضبط کر لی گئی ۔ سونا جو چاندی توں 16 گنا مہنگا ہویا کردا سی اب 27 گنا مہنگا کر دتا گیا ۔ 1934 توں 1965 تک امریکا وچ داخلی سطح اُتے سلور اسٹینڈرڈ تے خارجی سطح اُتے گولڈ اسٹینڈرڈ نافذ رہیا ۔ 1934 توں 1973 تک گولڈ اسٹینڈرڈ دے ناں اُتے جو سسٹم چلانے دی کوشش کیتی گئی اوہ ہرگز گولڈ اسٹینڈرڈ نہ سی ۔ <ref>[http://www.fas.org/sgp/crs/misc/R41887.pdf کانگریس دی تحقیقاتی رپورٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160407024840/http://fas.org/sgp/crs/misc/R41887.pdf |date=2016-04-07 }}</ref><br /> امریکہ وچ 1930 تک سونے دے سکے زیر گردش راے جبکہ چاندی دے سکے 1970 تک گردش وچ سن ۔ <ref>[http://www.slideshare.net/some_math_guy/why-i-investedingoldandsilver-investing-overview-aug-8-2011 The Emperor Has No Clothes بادشاہ ننگا اے]</ref><br /> امریکہ وچ 173 سالوں تک ڈالر سونے یا چاندی وچ تبدیل کیتا جا سکتا سی ۔ 1965 دے بعد توں ڈالرصرف اک حساب دی اکائی (unit of account) بن کر رہ گیا اے ۔ <ref>{{Cite web |title=Inside Look-Elliott wave |url=http://www.elliottwave.com/freeupdates/archives/2014/05/07/THE-HIDDEN-EROSION-OF-CORPORATE-WORTH-SINCE-THE-GOVERNMENT-ABANDONED-MONEY.aspx#axzz43LBx1YFG |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416075200/http://www.elliottwave.com/freeupdates/archives/2014/05/07/THE-HIDDEN-EROSION-OF-CORPORATE-WORTH-SINCE-THE-GOVERNMENT-ABANDONED-MONEY.aspx#axzz43LBx1YFG |dead-url=yes }}</ref> {| class="wikitable" |- ! عرصہ !! ڈالر دی قانونی شکل |- | 1792 توں 1873 || چاندی دا ڈالر جو سونے توں منسلک سی |- | 1873 توں 1934|| کاغذی ڈالر جو سونے توں منسلک سی |- | 1934 توں 1965 || کاغذی ڈالر جو چاندی توں منسلک سی |- | 1965 توں اب تک || کاغذی/ڈیجیٹل ڈالر جو کسی توں وی منسلک نہیں |} == انگلینڈ تے گولڈ اسٹینڈرڈ == انگلینڈ دے سنار لوکاں دے سونے دی حفاظت کرنے دی ہزار سالہ شہرت رکھدے سن ۔ اندی جاری کردہ رسیدیں ان دے علاقے دی کرنسی بن جاندی سن ۔ اوہ فریکشنل ریزرو بینکنگ دے سارے گُر جانتے سن ۔ سب توں پہلے انہاں نے ایہ راز جان لیا کہ جے چاندی دا کرنسی دا درجہ ختم کر دتا جائے تو سونے دی بجائے سونے دی رسید توں ہی کام چل سکتا اے کیونکہ چاندی روگٹھ دی لین دین وچ استعمال ہونے والی دھاتی کرنسی اے جبکہ سونے دا سکہ شاعر کبھار ہی استعمال ہُندا اے ۔ اس طرح ہارڈ کرنسی دی جگہ کاغذی کرنسی دا نظام لایا جا سکتا اے جیس توں اندی دولت تے اقتدار وچ بے انتہا اضافہ ہو سکتا اے ۔ <br /> 1780 توں انگلینڈ وچ سکوں دی قلت ودھدیچلی گئی جیس توں کاغذی کرنسی نوں پھلنے پھولنےدا خوب موقع ملا ۔ نپولین دی جنگوں دی وجہ توں سکوں دی قلت وچ تے وی اضافہ ہویا ۔ 1796 توں برطانوی ٹکسالوں نے سکے ڈھالنے بالکل بند کر دیے تے اگلے 20 سالوں تک ایہ کام بند رہیا ۔ <ref>[https://books.google.com/books?isbn=1908009764 People Money: The Promise of Regional Currencies]</ref> انگلینڈ وچ 1377 توں 1816 تک سونا چاندی توں 16 گنا مہنگا ہویا کردا سی<ref>{{Cite web |title=سونے تے چاندی دی تریخ |url=http://www.enterpriseintegrators.com/palmer/history/3-tulane%26jub/historyofgold%26silver.htm |access-date=2016-05-28 |archive-date=2020-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114055510/http://www.enterpriseintegrators.com/palmer/history/3-tulane%26jub/historyofgold%26silver.htm |dead-url=yes }}</ref> جبکہ اس وقت فرانس (جو اس زمانے وچ ساُتے پتے سی) تے باقی یورپ وچ سونا چاندی توں ساڑھے پندرہ گنا مہنگا سی ۔ اس طرح سونا انگلینڈ آنے لگیا تے چاندی باہر جانے لگی ۔ 1816 تک بینک آف انگلینڈ اتنا سونا جمع کر چکیا سی کہ اس نے دنیا وچ سب توں پہلے گولڈ اسٹینڈرڈ نافذ کر لیا تے اس طرح قانونی طور اُتے چاندی دا کرنسی دا درجہ ختم کر دتا ۔ ایہ بینکار اس راز توں اچھی طرح واقف سن کہ گولڈ اسٹینڈرڈ آخر کار کاغذی اسٹینڈرڈ وچ تبدیل ہو جاندا اے (دیکھیے گریشام دا قانون) ۔ (1717 وچ برٹش ٹریژری وچ اک اونس دا سونے دا سکہ 21 شلنگ دے عوض دستیاب سی ۔ )<br /> انگلینڈ نے سونے دے مقابلے وچ چاندی وچ لیئے گئے قرض اُتے [[شرح سود]] بڑھا دی جیس توں دوسرے ممالک جو چاندی دے اسٹینڈرڈ اُتے سن ان اُتے وی گولڈ اسٹینڈرڈ اپنانے تے چاندی نوں ترک کرنے دے لئے دباو بڑھ گیا ورنہ ان دی تجارت متاثر ہُندی ۔ 1815 وچ فرانس دی [[واٹر لو]] وچ شکست دے بعد انگلینڈ نوں کرنسی دے معاملات وچ واضح برتری حاصل ہو گَئی تے اوہ ساری دنیا نوں قرضے جاری کرنے دی پوزیشن وچ آگیا ۔ اس طرح تجارتی خسارے دے دنوں وچ وی انگلینڈ کاغذی کرنسی (کیپیٹل) ایکسپورٹ کر دے سونا حاصل کردا رہیا ۔ <!-- Mr. Mayer Amschel Rothschild had discovered that currency or deposit loan accounts had the required appearance of power that could be used to induce people into surrendering their real wealth in exchange for a promise of greater wealth Mr. Rothschild found that he could issue more notes than he had backing for, so long as he had someone’s stock of gold as a persuader to show his customers. ۔ . ۔ . ۔ . ۔ . ۔ .These pressures could be used to ignite a war. Then he would control the availability of currency to determine who would win the war. That government which agreed to give him control of its economic system got his support. Collection of debts was guaranteed by economic aid to the enemy of the debtor. --> 1844 وچ حکومت برطانیا نے Bank Charter Act 1844 منظور کیتا جیس توں بینکاںدی بے تحاشہ کرنسی نوٹ چھاپندی آزادی ختم ہو گئی ۔ لیکن بینکاںنے فوراً اس قانون دا توڑ دریافت کر لیا تے چیک تے ڈرافٹ دے ذریعے تخلیق دولت دا کام جاری رکھیا جو اس قانون دی زد وچ نہیں آندا سی ۔ 1834 توں 1914 تک اک برٹش پاونڈ 4.867 امریکی ڈالر دے برابر سی ۔ 1914 وچ امریکا وچ فیڈرل ریزرو بننے توں دنیا بھر نوں قرض دینے دا حق انگلینڈ دے ہتھ توں نکل کر امریکا دے ہتھ وچ چلا گیا تے 1933 تک پاونڈ دی قیمت گر کر 2.214 ڈالر رہ گئی جو اگست 2008 نوں محض 1.853 ڈالر ہو گئی ۔ <ref>[http://henryckliu.com/page168.html History of Monetary Imperialism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151023061157/http://henryckliu.com/page168.html |date=2015-10-23 }}</ref> == افراط زر == {{Main|افراط زر}} {|dir=rtl class="wikitable" style="float:left; margin:0 0 1em 1em;" |- !colspan="2" style="background:#ffdead;"| کدوں کیہڑی کرنسی ڈب گئی<ref>[http://www.slideshare.net/some_math_guy/why-i-investedingoldandsilver-investing-overview-aug-8-2011 Paper money is just a ‘receipt’ or ‘certificate’]</ref> |- ! سنہ !! ملک دا ناں |- | 2009|| شمالی کوریا |- | 2008|| زمبابوے |- | 2002|| ارجنٹینا |- | 1996|| بلغاریہ |- | 1994|| یوگوسلاویہ |- | 1994|| برازیل |- | 1992|| سویت یونین |- | 1991 || پولینڈ |- | 1990 || نکاراگوا |- | 1982 || میکسیکو |- | 1955 || چین |- | 1949|| تائیوان |- | 1946 || ہنگری |- | 1944 || یونان |- | 1923 || جرمنی |- | 1865 || متحدہ امریکہ |} [[فائل:Hundred billion dollars and eggs.jpg|thumb|left|400px|[[زمبابوے]] وچ انے زیادہ نوٹ چھاپے گئے کہ سنہ 2008 وچ 100 ارب ڈالر وچ صرف تن انڈے خریدے جا سکدے سن]] [[File:500000000000 dinars.jpg|thumb|left|1993 دا [[یوگوسلواکیہ]] دا بینک نوٹ جیس دی مالیت 5 کھرب دینار اے ۔ ]] کاغذی کرنسی پہلے تو حکومت دے کول موجود سونے چاندی دی مالیت دے برابر مقدار وچ چھاپی جاندی سی لیکن 1971 وچ بریٹن ووڈ معاہدہ ٹوٹنے دے بعد ایسی کوئی روک ٹوک باقی نہیں رہی اے ۔ ایہی وجہ اے کہ کرنسی کنٹرول کرنے والے ادارے تے حکومتیں اپنی آمدنی بڑھانے دے لئے زیادہ توں زیادہ کرنسی چھاپندے خواہشمند ہُندے نیں ۔ لیکن جے کرنسی زیادہ چھاپی جائے تو [[افراط زر]] دی وجہ توں اس دی قدر لامحالہ کم ہو جاندی اے ( یعنی اس دی [[طاقت خرید|قوت خرید]] کم ہو جاندی اے) اس طرح لوکاں دا تے باقی دنیا دا اعتبار اس کرنسی اُتے کم ہونے لگتا اے ۔ جو کرنسی چھاپنوالے ادارے یا حکومت دے لئے نقصان دہ ثابت ہُندا اے کیونکہ لوگ اب دوسری کرنسی ول رجوع کرنے لگتے نیں ۔ اس لئے حکومتیں اک حد توں زیادہ کرنسی نہیں چھاپ پاتیں ۔ اسدی مثال سونے دا انڈا دینے والی مرغی دی طرح اے جتوں ذبح نہ کرنا ہی سود مند رہندا اے ۔ لیکن تھوڑی تھوڑی مقدار وچ وی مسلسل کاغذی کرنسی چھپتے رہنے توں اس کرنسی دی قوت خرید کم ہُندی چلی جاندی اے ۔ اس دے بر عکس دھاتی کرنسی دی قدر وقت دے نال ودھدیچلی جاندی اے ۔ اسی لئے [[بین الاقوامی مالیاتی فنڈ]] اپنے رکن ممالک نوں اس بات اُتے مجبور کردا اے کہ اوہ اپنی کرنسی نوں سونے توں منسلک نہ کرو ۔ <ref>[http://jawediqbal.hubpages.com/hub/Economic-Slavery-in-The-Modern-World Economic Slavery of The Modern World]</ref> جے کوئی کرنسی سونے توں منسلک ہو گی تو آئی-ایم-ایف دے لئے اسدی شرح تبادلہ اپنی مرضی دے مطابق کنٹرول کرنا مشکل ہو جائے گا ۔ پچھلی دہائی وچ زمبابوے دی حکومت نے اپنی بقا دے لئے بے تحاشہ کاغذی کرنسی چھاپ کر اپنی آمدنی وچ اضافہ کیتا ۔ اس دے نتیجہ وچ 2008 وچ زمبابوے دے 1200 ارب ڈالر صرف اک برطانوی پاونڈ دے برابر رہ گئے ۔ اسقدر افراط زر دی وجہ توں زمبابوے وچ شرح سود %800 تک جا پہنچی سی ۔ <ref>{{cite news |title=زمبابوے وچ شرح سود 800 فیصد |author= |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1564924/Zimbabwe-interest-rates-up-to-800pc.html |newspaper=ٹیلیگراف |date= |accessdate=}}</ref> کاغذی کرنسی دا کمال ایہ اے کہ کسی نوں اپنی ودھدیہوئی [[غربت]] دا [[حس|احساس]] نہیں ہُندا ۔ جے کسی [[مزدور]] دی [[تنخواہ]] پنج فیصد کم کر دی جائے تو اتوں شدید اعتراض ہُندا اے ۔ لیکن جدوں افراط زر دی وجہ توں اسدی تنخواہ دی قوت خرید دس فیصد کم ہو جاندی اے تو اوہ اتنا اعتراض نہیں کردا ۔ جتنے سالوں وچ کسی دی تنخواہ دوگنی ہُندی اے اتنی ہی مدت وچ سونے دی قیمت ( تے مہنگائی ) تن گنی ہو چکی ہُندی اے ۔ <br /> پچھلے 255 سالوں وچ قیمتیں دوگنی ہونے وچ ابتدائی 185 سال لگے حالانکہ اس عرصے وچ دنیا نوں دو جنگ عظیم وی جھیلنا پڑیں ۔ لیکن بریٹن ووڈز دے معاہدے دے بعد دے 70 سالوں وچ قیمتیں 50 گنا بڑھ گئیں ۔ <!-- during the 255 years of the index, prices increased by 200% in the first 185 years while the sterling was the lead reserve currency, but went up 5,000% in the 70 years that followed. --><ref name="dailyreckoning.com">[http://dailyreckoning.com/dollar-will-die-whimper-bang/ The Dollar Will Die with a Whimper, Not a Bang]</ref> <br /> 1930 تک [[سونا|سونے]] دی قیمت تقریباًًً 20 ڈالر فی اونس سی ۔ ایہ قیمت پچھلے دیڑھ سو سال توں برقرار سی ۔ اتنے لمبے عرصہ تک قیمت مستقل رہنے دی وجہ ایہی سی کہ ڈالر کاغذی نہیں بلکہ دھاتی سی ۔ برطانیا وچ عام استعمال دی اشیاء دی قیمت ستروھیں صدی توں 1914 تک مستحکم سی ۔ <!-- Interestingly, consumer prices (eg in the UK) have been stable between the 17th century and 1914. --> <ref>{{Cite web |title=سونا کاغذی کرنسی دے زہر دا تریاق اے ۔ |url=http://goldsilverworlds.com/physical-gold-is-the-antidote-against-the-ongoing-global-debt-crisis/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315032152/http://goldsilverworlds.com/physical-gold-is-the-antidote-against-the-ongoing-global-debt-crisis/ |dead-url=yes }}</ref> قیمتوں دا بڑھنا کاغذی کرنسی دا لازمی جُز اے ۔ 1717 توں 1945 تک یعنی سوا دو سو سال تک برطانیا وچ [[سونا|سونے]] دی سرکاری قیمت 4.25 پاونڈ فی اونس سی ۔ بریٹن ووڈ دے معاہدے دے بعد برطانیا وچ سونے دی سرکاری قیمت ختم کر دی گئی ۔ 1927 وچ اک برطانوی پونڈ دی قیمت ساڑھے تیرہ ہندوستانی روپے سی ۔ 1925 وچ [[ہندوستان]] وچ سونے دی قیمت لگ بھگ 26 روپیا فی تولہ سی ۔ [[دوسری جنگ عظیم]] توں پہلے ایہ 30 روپیا فی تولہ سی ۔ اس وقت اک عام فوجی سپاہی دی تنخواہ 60 روپے ہویا کردی سی ۔ <ref>{{cite web |url=http://2ndlook.wordpress.com/tag/azad-hind-fauj/ |title=دوبارہ جائزہ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=2ndlook.wordpress.com |publisher= |accessdate=}}</ref> {|dir=rtl class="wikitable" style="float:left; margin:0 0 1em 1em;" |- !colspan="2" style="background:#ffdead;"| 2 فیصد سالانہ افراط زر دے نتیجے وچ مہنگای |- ! کتنے سالوں بعد !! مہنگائی کتنی ہو جاندی اے |- | 35|| دو گنا |- | 70|| چارگنا |- | 105|| اٹھ گنا |- | 140|| سولہ گنا |- | 350|| ہزار گنا |- | 500|| بیس ہزار گنا |} [[علاء الدین خلجی]] دے دور حکومت (1296–1316 عیسوی) وچ ہر چیز دی قیمتوں اُتے انتہائی سختی توں کنٹرول رکھیا جاندا سی ۔ اس زمانے وچ اک عام فوجی سپاہی دی تنخواہ لگ بھگ 20 تندا ماہانہ ہویا کردی سی جبکہ اک تندے وچ 10 من چاول بکتا سی ۔ اس وقت دا اک تنکہ بعد دے [[شیر شاہ سوری]] دے اک روپیا دے بالکل برابر سی ۔ <ref>{{Cite web |title=علاو الدین خلجی دے زمانے وچ قیمتیں |url=http://www.academia.edu/3068338/Price_control_Policy_of_alauddin_khilji |access-date=2016-05-28 |archive-date=2017-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170222212007/http://www.academia.edu/3068338/Price_control_Policy_of_alauddin_khilji |dead-url=yes }}</ref> <br /> 1871 وچ چاول دیڑھ روپے من سی جو 1893 وچ دو روپے من ہو چکیا سی ۔ <ref>[https://books.google.com.pk/books?id=T6Fxm9b8h0IC&pg India Essays on Economy Governance and Religion in the 19th Century]</ref> 1947 وچ پاکستان وچ اک امریکی ڈالر لگ بھگ تن روپے دا سی جبکہ [[سونا]] 80 روپے تولہ سی ۔ 1965 وچ سونے دی قیمت 127 روپیا فی تولہ سی ۔ === مختلف کرنسی دے سالانہ افراط زر === [[سونا]] اک غیر اعلانایہ بین الا اقوامی زرِ کثیف (ہارڈ کرنسی) اے ۔ اسدی قیمت دے بڑھنے توں کسی ملک دی کاغذی کرنسی وچ ہونے والے افراط زر (مہنگائی) دا بخوبی اندازہ ہو جاندا اے ۔ 18 نومبر 2011 تک سونے دی قیمت وچ ہونے والا سالانہ فیصد اضافہ مختلف کرنسی وچ مندرجہ ذیل اے ۔ {| class="wikitable" | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''سوئس فرانک''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''جاپانی ین''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''آسٹریلوی ڈالر''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''کینیڈین ڈالر''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''ہندوستانی روپیہ''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''چینی یوان ¥''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''یورو€''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''برطانوی پاونڈ £''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''امریکی ڈالر $''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''''' |- | 5.7%||_||13.3%||22.8%||23.9%||_||6.4%||13.1%||24.7%||2002 |- | 7.6%||_||-8.5%||0.6%||14.8%||_||1.7%||9.9%||21.1%||2003 |- | -3.5%||3.7%||1.4%||-2.1%||0.5%||13.6%||-3.1%||-2.4%||5.4%||2004 |- | 37.8%||37.6%||28.9%||15.4%||24.2%||21.3%||36.7%||33.0%||20.0%||2005 |- | 14.2%||24.4%||12.6%||23.0%||20.8%||18.7%||10.6%||8.3%||23.0%||2006 |- | 21.7%||22.9%||18.3%||12.1%||16.5%||23.3%||18.4%||29.2%||30.9%||2007 |- | -0.1%||-14.4%||31.3%||30.1%||28.8%||-2.4%||10.5%||43.2%||5.6%||2008 |- | 20.1%||26.8%||-3.0%||5.9%||19.3%||23.6%||20.7%||12.7%||23.4%||2009 |- | 15.4%||11.4%||13.3%||21.3%||22.3%||22.8%||37.1%||31.4%||27.1%||2010 |- | 19.0%||14.2%||23.2%||25.4%||39.1%||16.8%||19.8%||18.8%||21.3%||2011 |- | 13.8%||15.8%||13.1%||15.5%||21.0%||17.2%||15.9%||19.7%||20.3%||اوسط سالانہ اضافہ |- | |} <ref>{{cite web |url=http://goldprice.org/ |title=goldprice.org |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=goldprice.org |publisher= |accessdate=}}</ref> اگر پہلی جنوری 2001 توں پہلی جنوری 2014 تک دی سونے دی قیمتوں دا جائیزہ لیا جائے تو پتہ چلتا اے پچھلے تیرہ سالوں وچ پاکستانی کرنسی دی قیمت وچ ساڑھے ست گنا تے ہندوستانی کرنسی دی قیمت وچ پنج گنا کمی آئی اے جبکہ اسی دوران ایران وچ مہنگائی لگ بھگ 60 گنا بڑھ چکی اے ۔ <ref>[http://goldsilver.com/article/race-to-debase-fiat-currency-vs-gold-fiat-currency-vs-silver-2000-2014/?utm_medium=email&utm_campaign=Gold++Silver+Weekly+-+172014&utm_content=Gold++Silver+Weekly+-+172014+CID_ca1c5616bb02ecbee954ace84962d1d1&utm_source=GoldSilver%20Email%20Marketing&utm_term=read%20more دنیا دی 120 کرنسیوں دا گرنا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709175730/https://goldsilver.com/article/race-to-debase-fiat-currency-vs-gold-fiat-currency-vs-silver-2000-2014/?utm_campaign=gold++silver+weekly+-+172014&utm_content=gold++silver+weekly+-+172014+cid_ca1c5616bb02ecbee954ace84962d1d1&utm_medium=email&utm_source=goldsilver%2520email%2520marketing&utm_term=read%2520more |date=2016-07-09 }}</ref> {| class="wikitable" | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''مہنگائی''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''ملک تے کرنسی''' |- | 88584%||کونگو دا فرانک |- | 65789%||برما دا کیات |- | 33787%||لائبیریا دا ڈالر |- | 5856%||ایران دا ریال |- | 3720%||مالاوی دا کواچہ |- | 3123%||ساو توم دا ڈوبرا |- | 1996%||گنی دا فرانک |- | 1309%||گمبیا دا دلاسی |- | 1021%||ڈومینیدا دا پیسو |- | 1005%||شام دا پاونڈ |- | 973%||جمیدا دا ڈالر |- | 948%||برونڈی دا فرانک |- | 947%||ہئیتی دا گورڈے |- | 901%||ایتھوپیا دا بِر |- | 764%||نکاراگوا دا قرطبہ |- | 755%||مصر دا پاونڈ |- | 751%||پاکستان دا روپیہ |- | 666%||سری لندا دا روپیہ |- | 622%||انڈونیشیا دا روپیہ |- | 542%||بنگلہ دیش دا ٹدا |- | 501%||نیپال دا روپیہ |- | 496%||ہندوستان دا روپیہ |- | 336%||بحرین دا دینار |- | 332%||جاپان دا ین |- | 319%||امریکی ڈالر |- | 319%||اومان دا ریال |- | 319%||سعودی عرب دا ریال |- | 319%||قطر دا ریال |- | 308%||برطانایہ دا پاونڈ |- | 288%||کویت دا دینار |- | 250%||اسرائیل دا شیکل |- | 208%||کینیڈا دا ڈالر |- | 207%||آسٹریلیا دا ڈالر |- | 206%||چین دا یوان |- | 206%||یورو |- | 135%||سوئیزر لینڈ دا فرانک |- | 16%||سونا بہ نسبت چاندی |- | |} === تریخ دے بد ترین افراط زر === اگر کرنسی دھاتی ہو تے سکّے اپنی مالیت خود رکھدے ہوں تو افراط زر ناممکن ہو جاندا اے ۔ دھاتی کرنسی وچ افراط زر صرف اسی صورت وچ ممکن ہُندا اے جدوں اس [[دھات]] دی اتنی وڈی [[کان]] دریافت ہو جائے کہ [[دنیا]] بھر دی ضرورت توں زیادہ ہو کیونکہ دھاتی کرنسی عالمی قبولیت رکھدی اے ۔ اسدے برعکس کاغذی کرنسی چھاپ دے حکومتیں اپنی آمدنی تو بڑھا لیتی نیں لیکن اپنے عوام نوں غریب بنا دیتی نیں ۔ اس طرح اوہ اپنے عوام توں خفایہ طور اُتے [[افراط زر محصول|انفلیشن ٹیکس]] وصول کردی نیں ۔ 1945–46 وچ ہنگری وچ اتنی زیادہ کاغذی کرنسی چھاپی گئی کہ ہر چیز دی قیمت اربوں کھربوں [[Hungarian pengő|پینگو]] تک جا پہنچی ۔ حکومت نے ایتوں کرنسی نوٹ جاری کیئے جنہاں اُتے مالیت نہیں لکھی ہُندی سی تے روزانہ صبح [[ریڈیو]] اُتے اعلان ہُندا سی کہ آج اس دی مالیت کیتا ہو گی ۔ 18 اگست 1946 نوں پرانی کرنسی پینگو دی جگہ نئی کرنسی [[ہنگری فورنٹ|فورنٹ]] جاری کیتی گئی ۔ اک فورنٹ 400,000,000,000,000,000,000,000,000,000 پینگو دے برابر سی (یعنی 400 ارب ارب ارب پینگو دے برابر) ۔ [[File:Hyperinflation in Germany.PNG|thumb|جرمنی وچ اک سونے دے مارک دی قیمت (کاغذی مارک وچ)]] 1919 وچ اک امریکی ڈالر 9 جرمن مارک دے برابر سی ۔ صرف چار سال بعد نومبر 1923 وچ اک ڈالر 4200 ارب مارک دے برابر ہو چکیا سی<ref name="www2.econ.iastate.edu" /> ۔ اک [[ڈبل روٹی]] دی قیمت 400 ارب مارک ہو چکی سی ۔ <!-- The price of a loaf of bread rose to 400 billion marks. --><ref>[http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/cm/others/1,000,000_mark_note.aspx برٹش میوزیم]</ref> 15 نومبر 1923 نوں جرمنی وچ نئی کرنسی [[رینٹن مارک]] جاری کیتی گئی ۔ اک نیا مارک پرانے 1000 ارب مارک دے برابر قرار دتا گیا ۔ پرانا مارک [[German Papiermark|پیپیر مارک]] کہلاتا سی ۔ [[فائل:Bundesarchiv Bild 102-00193, Inflation, Ein-Millionen-Markschein.jpg|thumb|جرمنی اکتوبر 1923 ۔ اک میلین مارک دے نوٹ جیسدی سادہ پشت نوں ردّی کاغذ دی طرح لکھنے دے لئے استعمال کیتا جا رہیا اے ۔ ]] اسی طرح تردی وچ نوٹوں اُتے توں صفر کم کرنے دے لئے یکم جنوری 2005 نوں نیا ٹرکش لیرا جاری کیتا گیا ۔ اک نیا ٹرکش لیرا 1,000,000 پرانے ٹرکش لیرا دے برابر مقرر کیتا گیا ۔ [[فائل:Inflació utan 1946.jpg|thumb|1946وچ ہنگری وچ خاکروب جھاڑو لگیا کر سڑک نوں پرانے نوٹوں توں صاف کر رہیا اے]] [[فائل:Bundesarchiv Bild 102-12023, Berlin, Bankenkrach, Andrang bei der Sparkasse.jpg|thumb|upright=1.25|13 جولائی 1931 ۔ برلن وچ اک بینک رن ۔ ]] {| class="wikitable" border="1" |- !colspan="5"| تریخ دے بد ترین ماہانہ افراط زر <ref>{{cite web |url=http://www.cato.org/pubs/journal/cj29n2/cj29n2-8.pdf |title=pdf |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=cato.org |publisher=CATO |accessdate= |archive-date=2009-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090820193841/http://www.cato.org/pubs/journal/cj29n2/cj29n2-8.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- !ملک !کرنسی دا ناں !بد ترین مہینہ !ماہوار افراط زر !روزانہ افراط زر !قیمتیں دوگنی ہونے دی مدت |- |[[ہنگری|ہنگری]] |[[Hungarian pengő|ہنگری دا پینگو]] |[[1946#جولائی|جولائی 1946]] |4.19 × 10¹⁶ % |207.19% |15 گھنٹے |- |[[زمبابوے]] |[[Zimbabwe dollar|زمبارے ڈالر]] |[[2008#نومبر|نومبر 2008]] |7.96 × 10¹⁰ % |98.01% |24.7 گھنٹے |- |[[یوگوسلاوایہ]] |[[Yugoslav dinar|یوگوسلاو دینار]] |[[1994#جنوری|جنوری 1994]] |3.13 × 10⁸ % |64.63% |1.4 دن |- |[[جرمنی]] |[[German Papiermark|جرمن پیپیرمارک]] |[[1923#اکتوبر|اکتوبر 1923]] |29,500% |20.87% |3.7 دن |- |[[یونان]] |[[یونانی دراخما|یونانی دراچمہ]] |[[1944#اکتوبر|اکتوبر 1944]] |13,800% |17.84% |4.3 دن |- |[[تائیوان]] |[[Old Taiwan dollar|قدیم تائیوان ڈالر]] |[[1949#May|مئی 1949]] |2,178% |10.98% |6.7 دن |} == سونے چاندی دی قیمت دا اتار چڑھاو == منڈی دی دوسری ساری چیزوں دی طرح سونے چاندی دی قیمت وی طلب و رسد دے قانون دے مطابق ہونی چاہیے ۔ جدوں وی بینکاںتے بچت اسکیموں دی [[شرح سود]] وچ کمی آندی اے تو سونے دی قیمت بڑھنے لرفتار اے کیونکہ جے خاطر خواہ منافع دی امید نہ راے تو لوگ افراط زر دے نقصان توں بچنے دے لئے اپنی جمع پونجی سونے دی شکل وچ رکھنا پسند کردے نیں جتوں صدیوں توں "[[زرکثیف|محفوظ جنت]]" تصوّر کیتا جاندا اے ۔ لیکن جے بہت سارے لوگ اپنی کاغذی کرنسی دے بدلے [[سونا]] لے لیں گے تو کاغذی کرنسی دی وقعت وچ کمی آجائے گی تے سونے دی قیمت چڑھ جائے گی<ref>[http://www.globalresearch.ca/raiding-the-gold-market-demonetizing-gold-as-a-means-to-preserving-the-fiat-dollar-money-system/5360000 demonetising gold to preserve the fiat monetary system]</ref> اس لئے وڈے وڈے مرکزی بینک سونے چاندی دی قیمت گرانے دی کوشش کردے نیں ۔ <ref>[http://www.kitco.com/ind/AuthenticMoney/2013-12-20-Gold-Price-Manipulation-Is-it-Real.htm کیتا ایہ سچ اے]</ref> <ref>[http://www.ingoldwetrust.ch/the-big-reset-part-2 The Big Reset, In Gold We Trust]</ref> <ref>[http://www.ingoldwetrust.ch/sun-zhaoxue-us-intends-to-suppress-gold-to-ensure-dollars-dominance IN GOLD WE TRUST]</ref> <ref>[http://www.financeandeconomics.org/the-bafin-enquiry-into-deutsche-bank/ ڈوئیچے بینک دا لندن بلین مارکیٹ توں استعفاء] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408101355/http://www.financeandeconomics.org/the-bafin-enquiry-into-deutsche-bank/ |date=2016-04-08 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://whiskeyandgunpowder.com/the-gold-carry-trade/ |title=مرکزی بینک تے سونے دی لیزنگ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=whiskeyandgunpowder |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130520020233/http://whiskeyandgunpowder.com/the-gold-carry-trade/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.goldstockbull.com/articles/gold-price-manipulation-exposed/ |title=gold-price-manipulation-exposed |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=goldstockbull |publisher= |accessdate= |archive-date=2012-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120116040739/http://www.goldstockbull.com/articles/gold-price-manipulation-exposed/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{یوٹیوب|yGEzxTAYJts|مرکزی بینکاںدا سونے دی قیمت گرانا}}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.zerohedge.com/article/did-gordon-brown-sell-uks-gold-keep-aig-and-rothschild-solvent-more-disclosures-how-ny-fed-m |title=کیتا گورڈن براون نے بینکاںنوں سہارا دینے دے لئے برطانیا دا سونا سستی ترین قیمت اُتے بیچا؟ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=zerohedge |publisher= |accessdate=}}</ref> <br /> انڈریو میگاری<ref>{{cite web |url=http://www.sott.net/article/205674-Andrew-McGuire-whistle-blower-on-market-manipulation-injured-in-hit-and-run-accident |title=Andrew McGuire, whistle-blower on market manipulation, injured in hit-and-run accident |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=sott.net |publisher= |accessdate=}}</ref> نامی اک سونے دے تاجر نے 29 مارچ 2010 نوں [[مشعہ|ریڈیو]] اُتے اک انٹرویو دتا جو اپریل 2010 نوں نشر ہویا ۔ اس وچ اس نے انکشاف کیتا کہ فیڈرل ریزرو دی ہدایت اُتے کس طرح [[جے پی مورگن چیز|جے پی مارگن چیز]] تے [[HSBC|ایچ ایس بی چیز]] سونے دی قیمتیں گرانے وچ کردار ادا کردے نیں ۔ اس توں پہلے 3 فروری 2010 نوں انڈریو میگاری نے [[اجناس تجارتی لجنہ|کموڈٹی فیوچر ایکسچینج کمیشن]] نوں بتا دتا سی کہ چاندی دی قیمت کس طرح تبدیل دی جائے گی تے دو دن بعد بالکل ویسا ہی ہویا ۔ جیس دن ایہ معلوم ہویا کہ ایہ راز انڈریو میگاری نے فاش کیتے نیں اسدے دوسرے دن یعنی 26 مارچ 2010 نوں اک تیز رفتار گاڑی نے انڈریو میگاری تے اسدی بیوی نوں ٹکر ماری تے فرار ہو گئی ۔ [[لندن]] دی پولیس [[ہیلی کاپٹر]] توں پیچھا کر دے اس ڈرائیور نوں گرفتار کرنے وچ کامیاب ہو گئی پر بعد وچ اسدا ناں ظاہر کیتے بغیر اتوں برائے ناں سزا دیکر چھڈ دتا گیا ۔ انڈریو میگاری دا خیال اے کہ ایہ اتوں قتل کرنے دی ناکام کوشش سی ۔ 1970 وچ چاندی دی قیمت 1.63 ڈالر تے سونے دی قیمت 35 ڈالر فی اونس سی ۔ جنوری 1980 وچ [[چاندی]] دی قیمت بڑھ کر لگ بھگ 50 ڈالر فی اونس ہو گئی سی تے کاغذی کرنسی اُتے لوکاں دا اعتماد ڈگمگانے والا سی ۔ سونے دی قیمت وی صرف دیڑھ مہینے وچ دگنی ہو کر 850 ڈالر فی اونس تک پہنچ گئی سی ۔ <ref>{{Cite web |title=THE CANARY IN THE GOLD MINE |url=http://www.drschoon.com/articles%5CSilverTheCanaryInTheGoldMine.pdf |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308050108/http://www.drschoon.com/articles%5CSilverTheCanaryInTheGoldMine.pdf |dead-url=yes }}</ref> کاغذی کرنسی دا مستپہلے بچانے دے لئے [[فیڈرل ریزرو]] نے [[شرح سود]] بڑھا کر 20 فیصد کر دی (جو شاعر تریخ وچ نہیں رہی) تے [[نیویارک مرسنٹائل ایکسچینج|نیویارک مرکنٹائل ایکسچینج]] توں نئے قاعدے قانون نافذ کروائے ۔ اسدے نتیجے وچ چاندی دے وڈے تاجر (Hunt Brothers) دیوالایہ ہو گئے لیکن دو مہینوں وچ چاندی دی قیمتیں 80 فیصد تک گر گئیں ۔ اسدے بعد دوبارہ کسی ایتوں [[گولڈ رن]] توں بچنے دے لئے عالمی سطح اُتے سونے دی لیزنگ شروع کیتی گئی تاکہ سونے دی قیمتیں کنٹرول دی جا سکیتیاں ۔ 1990 دی دہائی وچ سونے دی قیمتیں گرنے دی وجہ ایہی سونے دی لیزنگ سی ۔ اسدی وجہ توں سونا برآمد کرنے والے ممالک ([[جنوبی افریقہ]]، چین تے [[روس]]) وڈے خسارے وچ راے ۔ <ref>[http://www.ingoldwetrust.ch/gold-leasing-is-a-tool-for-the-global-credit-game سونے دی لیزنگ ۔ ]</ref> اپریل 2013 توں سونے دی قیمت اچانک گرنے دی وجہ کومیکس وچ کاغذی سونے دے کنٹریکٹ (Gold Future) دی وڈے پیمانے اُتے فروخت سی جو امریکا دی جے پی مورگن سیکوریٹیز تے HSBC سیکوریٹیز نے بیچے سن ۔ <ref>[http://www.ingoldwetrust.ch/the-big-reset-part-2 THE BIG RESET]</ref> اسی طرح 28 نومبر 2014 نوں نیویارک کومیکس وچ 50 ٹن کاغذی سونے دے کنٹریکٹ یک لخت بیچ کر قیمت گرائی گئی سی ۔ <ref>[http://americanfreepress.net/?p=21207 سونے دی قیمت کون گرا رہیا اے؟]</ref> امریکی فیڈرل ریزرو دے بارہویں تے مشہور چیر مین مسٹر ووکر (Mr. Volcker) نےاک دفعہ کہیا سی کہ "[[سونا]] میرا دشمن اے تے وچ ہمیشہ نظر رکھدا ہوں کہ میرا دشمن کیتا کر رہیا اے" ۔ <ref>[http://www.nowandfutures.com/gold_related_quotes.html فیڈ چیرمین دا بیان کہ سونا سینٹرل بینکاںدا دشمن اے ۔ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151215105537/http://www.nowandfutures.com/gold_related_quotes.html |date=2015-12-15 }}</ref> َ<ref name="gold-eagle.com">{{cite web |url= http://www.gold-eagle.com/article/death-paper-money |author= Ian Gordon |date= مارچ 10, 2014 |title = کاغذی کرنسی دی موت |website= |publisher= Gold Eagle |accessdate= Dec 17, 2014}}</ref> <!-- Gold tells the truth so it is an enemy of those who wish to deceive their populations -->مسٹر ووکر 1979 توں 1987 تک فیڈرل ریزرو دا چیرمین رہیا سی تے 1980 وچ سونے دی بے قابو ہُندی ہوئی قیمتوں نوں لگام دینے وچ اسدا وڈا ہتھ سی ۔ 1971 وچ جدوں اوہ ٹریژری دا انڈر سیکریٹری سی اس نے بریٹن ووڈز دا معاہدہ توڑنے وچ مرکزی کردار ادا کیتا سی تے اتوں اس اُتے فخر سی ۔ <ref>[[:en:Paul Volcker|پال ووکر ۔ انگریزی ویکیپیڈیا اُتے]]</ref> 1997 وچ جدوں سونے دی قیمتیں بہت گری ہوئی سن [[سویٹزرلینڈ|سوئیزرلینڈ]] نے اپنے 2600 ٹن سونے وچ توں 1400 ٹن سونا بیچنے دا ارادہ ظاہر کیتا جتوں 2004 تک مکمل کر لیا ۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/15875.stm بی بی سی نیوز]</ref><ref>[http://www.zerohedge.com/news/2014-10-28/things-make-you-go-hmmm-swiss-gold-status-quo-showdown سوئیس سونے دی صورتحال]</ref> اس توں سونے دی قیمت گر کر 309 ڈالر فی اونس رہ گئی ۔ اسی دوران [[برطانایہ]] نے اعلان کیتا کہ اوہ 415 ٹن سونا 1999–2000 دے دوران بیچے گا ۔ اسی عرصے وچ آئی ایم ایف نے وی 435 ٹن سونا بیچا ۔ اس طرح سونے دی قیمت مزید گر کر 258 ڈالر تک آ گئی جو پچھلے 22 سالوں دی کم ترین قیمت سی ۔ اس دا فائدہ اٹھاتے ہوئے بینکاراں نے افریقہ وچ سونے دی کانیں کوڑیوں دے داموں خرید لیں ۔ شبہ کیتا جاندا اے کہ مرکزی بینکاںول توں بیچا جانے والا بیشتر سونا مرکزی بینک دے ہی مالکان نجی حیثیت توں خرید لیتے نیں ۔ [[لندن بلین مارکیٹ|لندن بُلین مارکیٹ]] کچھ اس طرح کام کردی اے کہ عام طور اُتے خریدار دی شناخت ممکن نہیں ہُندی ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.womensgroup.org/gold_20000311.html |title=Tragedy and Hope |author=Dr. Carroll Quigley |date= |website=womensgroup.org |publisher= |accessdate=}}</ref> {| class="wikitable" |- ! دورانایہ !! [[آئی ایم ایف]] نے کتنا سونا بیچا؟<ref>[http://imfsite.org/imf-effect-on-gold-prices/imf-gold-sales-history/ IMF Gold Sales History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401045834/http://imfsite.org/imf-effect-on-gold-prices/imf-gold-sales-history/ |date=2016-04-01 }}</ref><ref>[https://www.imf.org/external/np/exr/facts/gold.htm Gold in the IMF]</ref> !! کس نے خریدا؟ |- | 1970–1971 || "جتنا سونا [[جنوبی افریقہ]] توں خریدا تھا“ |- | 1976–1980 || 50 میلین اونس ( یعنی 1555ٹن) |- | 1999–2000 || 14 میلین اونس ( یعنی 435 ٹن) |- | rowspan=5|2009–2010 ||rowspan=4| 13 میلین اونس ( یعنی 403 ٹن) ||200 ٹن [[انڈیا]] نے خریدا |- ||10 ٹن [[سری لندا]] نے خریدا |- ||10 ٹن [[بنگلہ دیش]] نے خریدا |- ||2 ٹن [[ماریشیئس]] نے خریدا |- | colspan=2|آئی ایم ایف دے کول اب وی 2814 ٹن سونا بچا ہویا اے |- |colspan=3|1970 وچ جنوبی افریقہ نے 1000 ٹن توں زیادہ سونا کانوں توں نکالا ۔ <ref>[http://www.goldcore.com/goldcore_blog/south-african-gold-mining-strikes-peak-gold-production-collapse-continues GoldCore]</ref> |} سن 2012 تک پچھلے پونے تن سالوں وچ سنٹرل بینکاںنے 1100 ٹن سونا خریدا جبکہ اس توں پہلے دے تن سالوں وچ انہاں نے 1143 ٹن سونا بیچا سی ۔ روس تے چین کئی سالوں توں سونا جمع کر راے نیں ۔ 1911 وچ [[میکسینوں]] نے 100 ٹن سونا خریدا ۔ 2012 تک [[چین]] دے عوام نے پچھلے پنج سالوں وچ 4800 ٹن سونا سکوں تے بسکٹ (پانسہ) دی شکل وچ خریدا ۔ 2013 وچ چین نے 2200 ٹن سونا خریدا ۔ <ref>[https://www.bullionstar.com/blog/koos-jansen/china-gold-association-2013-gold-demand-2199t/ 2013 وچ چین نے 2200 ٹن سونا خریدا]</ref> چین اب دنیا وچ سب توں زیادہ سونا کانوں توں نکالتا اے پر اک تولہ وی بیچنے نوں تیار نہیں ۔ سونے دی اس طرح خریداری مغربی ممالک دے لئے اک وڈا درد سر بن گئی اے کیونکہ ایہ اس بات ول واضح اشارہ اے کہ کاغذی کرنسی اُتے اعتبار نہ کرنے والوں دی تعداد تیزی توں ودھدیجا رہی اے ۔ ایہ مشرقی ممالک دا کاغذی کرنسی اُتے اعتبار سی جیس نے انیسویں تے بیسویں صدی وچ مغربی ممالک نوں فوجی و تجارتی برتری تے خوشحالی عطا دی سی ۔ <!-- Modern credit, developed during the financial revolution of 1620¬–1720, laid the foundation for England’s political, military, and economic dominance in the eighteenth century. Possessed of a generally circulating credit currency, a modern national debt, and sophisticated financial markets, England developed a fiscal-military state that instilled fear in its foes and facilitated the first industrial revolution. Yet a number of casualties followed in the wake of this new system of credit. Not only was it precarious and prone to accidents, but it depended on trust, public opinion, and ultimately violence. ۔ . ۔ .the precariousness of credit and the role of violence—war, enslavement, and executions—in the safeguarding of trust. --><ref>[http://www.amazon.com/Casualties-Credit-Financial-Revolution-1620-1720/dp/0674047389 Casualties of Credit: The English Financial Revolution, 1620–1720]</ref> == بریٹن وڈز دا معاہدہ == جدوں کوئی اک ملک کسی دوسرے ملک دی کاغذی کرنسی اُتے کنٹرول حاصل کر لیتا ہےتو اوہ وڈے پوشیدہ طریقے توں اُس دوسرے ملک دی معیشت، صنعت، تجارت تے دولت پرحاوی ہو جاندا اے ۔ بریٹن اوڈز سسٹم بناون دا اصل مقصد وی اسی طرح توں دنیا بھر اُتے امریکی بینکاراں دی حکمرانی قائم کرنا سی ۔ جیس سال بریٹن ووڈز دا معاہدہ طے پایا اسی سال [[نوبل انعام]] یافتہ مصنف Friedrich Hayek نے اپنی کتاب "غلام مملیکت دا رستہ" (The Road to Serfdom) وچ لکھیا "سارے لوکاں اُتے جو حاکمیت معاشی کنٹرول عطا کردا اے اس دی سب توں بہترین مثال فورین ایکسچینج دے شعبہ وچ واضح اے ۔ جدوں (مارکیٹ دی بجائے) ریاست فورین ایکسچینج کنٹرول کرنا شروع کردی اے تو شروع وچ تو کسی دی ذاتی زندگی اُتے کوئی اثر پیندا محسوس نہیں ہُندا تے زیادہ تر لوگ اتوں بالکل نظر انداز کر دیندے نیں ۔ لیکن بہت توں یورپی ممالک دے تجربات دے بعد دانشوروں نے اس طرز عمل نوں مکمل عالمی حاکمیت (totalitarianism) دی جانب فیصلہ کن پیشرفت قرار دتا اے ۔ ایہ درحقیقت سارے لوکاں نوں ریاست دی مطلق العنانی دے حوالے کر دینا اے ۔ ایہ فرار ہونے دے سارے راستے بند کر دیتا اے، نہ صرف امیروں دے بلکہ ہر کسی دے ۔ <!-- “The extent of the control over all life that economic control confers is nowhere better illustrated than in the field of foreign exchanges. Nothing would at first seem to affect private life less than a state control of the dealings in foreign exchange, and most people will regard its introduction with complete indifference. Yet the experience of most Continental countries has taught thoughtful people to regard this step as the decisive advance on the path to totalitarianism and the suppression of individual liberty. It is, in fact, the complete delivery of the individual to the tyranny of the state, the final suppression of all means of escape — not merely for the rich but for everybody.” --><ref>[http://www.cato.org/publications/commentary/europe-troubled-region Nobel Prize winning economist Friedrich Hayek’s 1944 classic, The Road to Serfdom: غلامی دا رستہ]</ref>" [[فائل:Mount Washington Hotel 2003.JPG|thumb|250px|بریٹن ووڈز دا ماونٹ واشنگٹن ہوٹل جتھے 1944 وچ بریٹن ووڈز دا عالمی معاہدہ طے ہویا ۔ ]] [[File:Us gold reserves.png|400px|thumb| سن 1900 توں امریکی سونے دے ذخائر تے سونے دی قیمت ۔ 1950 توں امریکی سونے دے ذخائر وچ تیزی توں کمی آنے لگی تے 1970 تک امریکا اپنا 60 فیصد سونا کھو چکیا سی ۔ اپنا سونا بچانے دے لئے اس نے بریٹن ووڈ دا معاہدہ توڑ دتا جیس دی وجہ توں سونے دی قیمت بڑھنا شروع ہو گئی ۔ 1976 وچ آئی ایم ایف نے 777 ٹن سونا بیچا جیس توں قیمت تھوڑی سی کم ہوئی ۔ <ref>[http://snbchf.com/gold/gold-tells-20th-century-history/ سونا تے بیسویں صدی]</ref> 1999–2000 وچ آئی ایم ایف نے اسی مقصد توں مزید 435 ٹن سونا بیچا ۔ <ref>[http://www.imf.org/external/np/exr/faq/goldfaqs.htm آئی ایم ایف دی ویب سائیٹ]</ref>]] [[دوسری جنگ عظیم]] تک دنیا بھر دے عوام وچ کاغذی کرنسی دا رواج مستحکم ہو چکیا سی لیکن مشکل ایہ سی کہ مرکزی بینک آپس وچ کس طرح لین دین (بزنس) کرو ۔ کوئی وی مرکزی بینک کسی دوسرے مرکزی بینک دی چھاپی ہوئی کاغذی کرنسی قبول کرنے نوں تیار نہیں سی تے سونے دا مطالبہ کردا سی ۔ اس مشکل نوں حل کرنے دے لئے دوسری جنگ عظیم دے دوران جولائی 1944 وچ [[بریٹن ووڈز]]، نیو ہیمپشائر، امریکا دے مقام اُتے اک کانفرنس منعقد کیتی گئی ۔ اس کانفرنس دے نتیجے وچ [[بین الاقوامی مالیاتی فنڈ]] (المعروف آئی-ایم-ایف) تے [[عالمی بنک|ورلڈ بینک]] وجود وچ آئے ۔ اس کانفرنس وچ 44 اتحادی ممالک دے 730 مندوبین نے شرکت دی سی جیس وچ [[روس]] وی شامل سی پر [[جاپان]] شامل نہیں سی ۔ اسدے اک سال بعد [[ہیروشیما]] اُتے [[نویاتی اسلحہ|ایٹم بم]] گرایا گیا ۔ <br /> اس کانفرنس دے انعقاد دے وقت دنیا بھر دے مرکزی بینکاں دے کول موجود کل سونے دا %75 امریکا دے کول سی ۔ اس کانفرنس دے دوران [[ہندوستان]] دے مندوب نے سوال پوچھا کہ gold convertible exchange توں کیتا مراد لیا جائے گا ۔ اسدا گول مول جواب دتا گیا کہ امریکی ڈالر توں جتنا چانیں سونا خریدا جا سکتا اے اس لئے اس ایکسچینج توں ڈالر ہی مراد لیا جائے ۔ <ref>[http://www.americanthinker.com/2013/11/bretton_woods_a_closer_look.html بریٹن ووڈز دا اک جائیزہ]</ref> اس معاہدے دے مطابق 35 [[امریکی ڈالر]] اک [[ٹرائے اونس|اونس]] سونے دے برابر طے پائے سن تے [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] 35 ڈالر دے عوض اتنا سونا دینےدا پابند سی ۔ دنیا دی دیگر کرنسیوں دی قیمت امریکی ڈالر دے حساب توں طے ہُندی سی ۔ اس معاہدے وچ وڈی چالادی توں سونے چاندی دی بجائے [[ڈالر]] نوں کرنسی دا معیار مقرر کیتا گیا یعنی سونے دی بجائے [[معیار طلا|معیار سونا]] دی آڑ وچ "معیار ڈالر" لایا گیا ۔ اس کانفرنس دے معاہدے دا مسودہ انگریز ماہر معاشیات [[جان مینارڈ کینز]] نے بنایا سی جو [[بینک آف انگلینڈ]] دا ڈائریکٹر سی ۔ اوہ چاہندا سی کہ اک ہی عالمی کرنسی ہو جو نہ [[سونا|سونے]] توں منسلک ہو نہ سیاسی دباو دے تحت آئے پر اوہ مندوبین نوں اس اُتے قائل نہ کر سدا ۔ صاف ظاہر ہُندا اے کہ کینیز اپنے آقاوں دے لئے کام کر رہیا سی ۔ دو سال بعد اسدا انتقال ہو گیا ۔ <ref name="TimeBrettonWoods">{{cite news |title=Time:A brief history of Bretton Woods System |author= |url=http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1852254,00.html |newspaper=ٹائم |date= |6= |accessdate=2016-05-28 |archivedate=2018-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225040810/http://content.time.com/time/business/article/0,8599,1852254,00.html%20 }}</ref><br /> خود کینیز دے مطابق بریٹن وڈز دا ایہ معاہدہ گولڈ اسٹینڈرڈ دا عین اُلٹ سی ۔ فرانسیسی مصنف Jacques Rueff دے مطابق ایہ گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ "مغربی ممالک دا مالیاتی گناہ" سی ۔ اُس نے دس سال پہلے ایہ پیشنگوئی کر دی سی کہ ایہ سسٹم چل نہیں سکتاَ ۔ <ref>[http://mises.org/document/3049/The-Monetary-Sin-of-the-West THE MONETARY SIN OF THE WEST]</ref> اس معاہدے دے بعد دوسرے ممالک اپنی کرنسی نوں امریکی ڈالر توں اک مقررہ نسبت اُتے رکھنے اُتے مجبور ہو گئے چااے اس دے لئے اننیں ڈالر خریدنے پڑیں یا بیچنے ۔ <!-- Harry Dexter White’s scheme contained a built-in tendency for more and more dollars to be forced into circulation around the globe --> اس اسکیم دی خاص بات ایہ سی کہ اب دنیا بھر وچ کاغذی ڈالر زیر گردش آنے والا سی ۔ <ref>[http://www.independent.org/publications/tir/article.asp?a=982 The Battle of Bretton Woods]</ref><!-- This fixed link between the dollar and gold made the dollar the most prized reserve currency in the world. That was the hidden agenda of Bretton Woods. With the dollar as the main reserve currency, UK pounds sterling, a competing reserve currency, would eventually fall by the wayside. --><ref>[http://money_week.com/triffins-dilemma-and-the-future-of-sdrs/ the hidden agenda of Bretton Woods]</ref><!-- money_week.com دے درمیان توں_ ندور کر سرچ کرو --> اس معاہدے توں امریکی بینکاراں دی پانچوں انگلیاں گھی وچ تے سر کڑھائ وچ آ گیا ۔ اس معاہدے دے ذریعے دنیا بھر دے ممالک نے نادانستہ طور اُتے اپنی اپنی کرنسی کےکنٹرول توں رضا کارانہ دستبرداری منظور کر لی سی ۔ پہلے جو کچھ فوجی طاقت توں چھینا جاندا سی اب اوہ سب کچھ شرح تبادلہ دا کھیل بن گیا کیونکہ سونے دی رکاوٹ درمیان توں ہٹ چکی سی ۔ <br /> "ایہ وڈی حیرت دی بات اے کہ اس وقت کسی نے نہیں دیکھا کہ وورلڈ بینک دی آڑ وچ (سارے مُلکاںدی) حاکمیت منتقل ہو رہی اے ۔ "<br /> It is perhaps strange that almost no one at the time saw the transfer of power that was concealed under the grand term “World Bank”<ref name="Banks and the New Slavery">{{cite web |url= http://www.metaeconomics.co.uk/banks_slavery.html |author= |date= |title= Banks and the New Slavery |website= |publisher= |accessdate= |archive-date= 2018-12-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20181225040807/https://www.metaeconomics.co.uk/banks_slavery.html |dead-url= yes }}</ref><br /> اس معاہدے نے غلامی دی اک نئی قسم دی بنیاد رکھی جو پہلے ہارڈ کرنسی دے دور وچ ممکن نہ سی ۔ <br /> "(کاغذی) دولت غلامی دی اک نئی قسم اے جوپہلے والی غلامی توں یوں مختلف اے کہ ایہ نامعلوم رہندی اے ۔ اس نئی قسم وچ آقا تے غلام شاعر آمنے سامنے نہیں آندے ۔ "<br /> money is a new form of slavery, and distinguishable from the old simply by the fact that it is impersonal – that there is no human relation between master and slave. Leo Tolstoy <ref name="Global Financial System ">{{cite web |url= http://www.alancurrie.com/category/global-financial-system/ |author= |date= |title= Global Financial System |website= |publisher= |accessdate= |archive-date= 2018-12-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20181225040803/http://www.alancurrie.com/category/global-financial-system/ |dead-url= yes }}</ref><br /> آسٹریلیا دے وزیر محنت Eddie Ward نےبریٹن اووڈز دی سازش دے بارے وچ جو کچھ کہیا سی اوہ سب کچھ آنے والے سالوں وچ بالکل سچ ثابت ہویا ۔ <br /> "مینوں یقین اے کہ پرائیوٹ عالمی بینکار بریٹن اووڈز دے ذریعے پوری دنیا اُتے اپنی ایسی مکمل تے خوفناک ڈکٹیٹر شپ قائم کرنا چاہندے نیں جیس دا ہٹلر نے شاعر خواب وی نہ دیکھا ہو گا ۔ ایہ وحشیانہ طریقے سےچھوٹے ممالک نوں غلام بنا دے گی تے ہر حکومت ان بینکاراں دی [[دلال]] بن جائے گی ۔ عالمی مالیاتی اداروں دا گٹھ جوڑ بے روزگاری، غلامی، غربت، ذلت تے مالیاتی تباہی وچ اضافہ کرے گا ۔ اس لیئے ہم آزادی پسند آسٹریلویوں نوں اس منصوبے نوں نا منظور کر دینا چاہیئے ۔ " I am convinced that the Bretton Woods Agreement will enthrone a world dictatorship of private finance more complete and terrible than any Hitlerite dream. It … quite blatantly sets up controls which will reduce the smaller nations to vassal states and make every government the mouthpiece and tool of International Finance … ۔ World collaboration of private financial institutions can only mean more unemployment, slavery, misery, degradation and financial destruction. Therefore, as freedom loving Australians, we should reject this infamous proposal. <ref name="Banks and the New Slavery"/> اس معاہدے دے بعد اب چونکہ نوآبادیاتی نظام دی ضرورت باقی نہیں رہی سی اس لیئے دنیا دی ساری کالونیوں نوں آزاد کر دتا گیا اورمزاحمتی لیڈروں نوں اقتدار سونپ دتا گیا ۔ [[برصغیر]] دی آزادی [[گاندھی]] دا کارنامہ نہیں سی بلکہ بریٹن ووڈز معاہدے دا خاموش نتیجہ سی ۔ اس معاہدے دی کامیابی دا میڈیا وچ وڈے زور و شور توں چرچا کیتا گیالیکن تصویر دا صحیح رُخ آج تک چھپایا جاندا اے ۔ تے جیس بات دا چرچا نہیں کیتا گیا اوہ ایہ سی کہ 35 ڈالر وچ اک اونس سونا خریدنے دا حق عوام نوں نہیں دتا گیا سی بلکہ ایہ حق امریکا ول توں صرف تے صرف دوسرے ممالک دے سینٹرل بینکاںنوں دتا گیا سی ۔ گویا عوام دے لئے صرف کاغذی کرنسی تے امیروں دے لئے سونے دی کرنسی طے پائی ۔ اُس وقت امریکی عوام نوں سونا رکھنے دی اجازت نہیں سی ۔ چین وچ وی 1950 توں 2003 تک عوام اُتے خام سونا رکھنے دی پابندی سی ۔ <!-- China actually banned its citizens from owning gold from 1950–2003 --> <ref>{{Cite web |title=ETF Daily News |url=http://etfdailynews.com/2011/03/18/2500-gold-prices-double-market-returns-as-chinas-gold-fever-breaks-records-gld-gdx-gdxj-sgol-iau-ugl-dzz-gll-abx-gg-nem-au/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305041643/http://etfdailynews.com/2011/03/18/2500-gold-prices-double-market-returns-as-chinas-gold-fever-breaks-records-gld-gdx-gdxj-sgol-iau-ugl-dzz-gll-abx-gg-nem-au/ |dead-url=yes }}</ref> ہندوستان دی برطانوی حکومت تے آزادی دے بعد [[مورار جی دیسائی]] نے ہندوستان وچ سونے دی درآمد نوں رودے رکھیا ۔ تے اسی وجہ توں بریٹن اوڈز دا معاہدہ لگ بھگ دو دہائیوں تک چل سدا ۔ 1971 وچ [[جنگ ویت ناں|ویتناں دی جنگ]] دی وجہ توں [[امریکی معیشت]] سخت دباو دا شکار سی تے [[افراط زر]] تیزی توں بڑھ رہیا سی ۔ اپریل 1971 وچ جرمنی نے امریکی دباؤ وچ آ کر پنج ارب ڈالر خریدے تا کہ امریکی ڈالر نوں سہارا مل سکے ۔ مئی 1971 وچ [[جرمنی]] نے بریٹن ووڈ معاہدے توں ناطہ توڑ لیا کیونکہ اوہ گرتے ہوے امریکی ڈالر دی وجہ توں اپنےجرمن مارک دی قیمت مزید نہیں گرانا چاہندا سی ۔ اسدے صرف تن مہینوں بعد [[جرمنی]] دی [[معیشت]] وچ بہتری آ گئی تے ڈالر دے مقابلے وچ مارک دی قیمت %7.5 بڑھ گئی ۔ [[امریکی ڈالر]] دی گرتی ہوئی قیمت دیکھدے ہوئے دوسرے ممالک نے [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] توں سونے دا مطالبہ شروع کر دتا ۔ [[سویٹزرلینڈ|سویزر لینڈ]] نے جولائی 1971 وچ پنج کروڑ ڈالر دا 44 ٹن [[سونا]] امریکا توں وصول کیتا ۔ امریکا نے سفارتی دباو ڈال کر دوسرے ممالک نوں سونا طلب کرنے توں روکنا چاہا پر Jacques Rueff دے مشورے اُتے [[فرانس]] نے جارحانہ انداز اپناتے ہوئے 19.1 کروڑ ڈالر امریکا توں 170ٹن سونے وچ تبدیل کروائے ۔ اس طرح امریکا تے فرانس دے تعلقات خراب ہو گئے جو آج تک بہتر نہ ہو سکے ۔ 12 اگست 1971 نوں [[برطانایہ]] نے وی 75 کروڑ ڈالر دے سونے دا مطالبہ کر دتا ۔ <br /> سرکاری اعداد و شمار دے مطابق اسوقت امریکا اپنے کول موجود سونے توں تن گنا زیادہ ڈالر چھاپ چکیا سی ۔ حقیقی اعداد و شمار اس توں وی زیادہ راے ہوں گے ۔ <ref name="TimeBrettonWoods" /> <br /> 1971 تک امریکا دے کول موجود سونے دی مالیت صرف 15 ارب ڈالر سی جبکہ دوسرے ممالک دے کول 50 ارب امریکی ڈالر دے ذخائر جمع ہو چکے سن ۔ <ref>{{Cite web |title=بریٹن ووڈ دی موت دی وجہ |url=http://www.ukessays.com/essays/economics/intended-objectives-of-the-bretton-woods-system-economics-essay.php |access-date=2016-05-28 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225040740/https://www.ukessays.com/essays/economics/intended-objectives-of-the-bretton-woods-system-economics-essay.php%20 |dead-url=yes }}</ref> اگر سارے قرضے شامل کر دے حساب لگایا جائے تو اس وقت امریکا ہر اک ڈالر دے سونے دے عوض 44 ڈالر دا مقروض ہو چکیا سی<ref>[http://mises.org/library/gold-versus-fractional-reserves gold versus fractional reserve-Mises Org.]</ref> ۔ <br /> 15 اگست 1971 نوں [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] اپنے بریٹن ووڈز دے وعدے توں یک طرفہ مکر گیا جتوں [[Nixon shock|نکسن دھچدا]] کہندے نیں ۔ امریکی صدر نکسن نے اعلان کیتا کہ اب امریکا ڈالر دے بدلے [[سونا]] نہیں دے گا ۔ <ref>{{cite news |title=the-nixon-shock |author= |url=http://www.businessweek.com/magazine/the-nixon-shock-08042011.html |newspaper=بزنس ویک میگزین |date= |accessdate=}}</ref> اس وقت تک امریکا کاغذی ڈالر چھاپ چھاپ کر اس دے بدلے عربوں توں اتنا [[تیل]] خرید چکیا سی کہ [[عرب]] جے [[ڈالر]] دے بدلے سونے دا مطالبہ کر دیندے تو [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] اپنا پورا [[سونا]] دے کر وی ایہ قرض نہ چکیا سکتا سی ۔ 1971 دے اس امریکی اعلان توں عربوں دے اربوں ڈالر کاغذی ردّی وچ تبدیل ہو گئے ۔ قانون قدرت ایہ اے کہ اک دا نقصان کسی دوسرے دا فائدہ ہُندا اے ۔ دنیا بھر وچ ہونے والے اس نقصان دا سارہ فائدہ امریکا نوں ہویا ۔ <br /> بریٹن ووڈز دے معاہدے دے خاتمے دا اعلان کردے ہوئے امریکی صدر نکسن نے جےچہ اپنی تقریر وچ کہیا سی کہ ایہ اک عارضی اقدام اے تے ایہ کہ آپدے ڈالروں دی قوت خرید کل وی اُتنی ہی ہو گی جتنی آج اے لیکن وقت نے ثابت کر دتا کہ ایہ صرف اک تے سفید جھوٹ سی ۔ <!-- But if you are among the overwhelming majority of Americans who buy American-made products in America, your dollar will be worth just as much tomorrow as it is today. --><ref>{{Cite web |title=امریکی صدر نکسن دی تقریر |url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=3115 |access-date=2016-05-28 |archive-date=2017-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170621025747/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=3115 |dead-url=yes }}</ref> <ref>[https://tu.be/iRzr1QU6K1o ویکیپیڈیا اُتے صدر نکسن دی اصل ویڈیو نوں بلاک کر دتا گیا اے ۔ https:// دے بعد you دا اضافہ کرو تے دیکھیں ۔ ]</ref> ڈالر توں سونے دا تعلق ٹوٹنے دے بعد 1972 وچ جدوں ایران تے سعودی عرب نے اپنے ڈالروں توں امریکی کمپنیاں خریدنے دا ارادہ ظاہر کیتا تو امریکی حکام نے <s>دھمدی دی </s> متنبہ کیتا کہ امریکا اتوں اقدام جنگ سمینوں گا ۔ <!-- When Saudi Arabia and Iran proposed to use their oil dollars to begin buying out American companies after 1972, U.S. officials let it be known that this would be viewed as an act of war. --><ref>{{Cite web |title=Super Imperialism |url=http://www.soilandhealth.org/03sov/0303critic/030317hudson/superimperialism.pdf |access-date=2016-05-28 |archive-date=2013-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514131702/http://www.soilandhealth.org/03sov/0303critic/030317hudson/superimperialism.pdf |dead-url=yes }}</ref> حالانکہ پہلی جنگ عظیم دے بعد خود امریکا نے وڈے پیمانے اُتے جرمن کمپنیاں خریدی سن ۔ بریٹن ووڈز دا معاہدہ ٹوٹنے دے بعد ہر ملک نوں اپنی مرضی دے مطابق کاغذی کرنسی چھاپندا اختیار مل گیا ۔ اس طرح 1971 دے بعد ہارڈ کرنسی یا [[زرکثیف|زر کثیف]] دا دور ختم ہو گیا تے [[زرفرمان|زر فرمان]] (Fiat currency) نے مستقل جگہ بنا لی ۔ لیکن ان 27 سالوں وچ امریکا دا کاغذی ڈالر بین الاقوامی کرنسی بن چکیا سی ۔ امریکی بینکار 1944 وچ بریٹن ووڈز دے معاہدے وچ جو کچھ حاصل نہیں کر سکے سن اوہ اب وڈی حد تک اننیں حاصل ہو گیا ۔ سوئزر لینڈ اوہ آخری ملک سی جیس نے سنہ 2000 وچ اپنی کاغذی کرنسی دا سونے توں ناطہ توڑا ۔ <br /> جدوں تک کرنسی دا سونے توں تعلق برقرار سی اس وقت تک حکومتی قرضیاں (ٹریژری بونڈز) اُتے سٹے بازی (speculation) بالکل نہیں ہویا کردی سی ۔ کرنسی دا سونے توں تعلق ٹوٹنے دے بعد بونڈز وچ سٹے بازی بے انتہا بڑھ گئی جیس دا خمیازہ محنت کشوں نوں برداشت کرنا پڑ رہیا اے ۔ <!-- Bond speculation is no zero-sum game. Virtually all speculators are on the long side of the bond market as they want to preempt the central bank in buying the bond. (Note that the central bank makes bond speculation risk free through its open market purchases of bonds.) Who are on the short side? Why, the producers, of course. They are passive participants with their capital at stake, whether they like it or not. They have literally no choice in the matter. They have been turned into sitting ducks in this unconscionable shoot-out for the benefit of speculators by deliberate government policy. --><ref name="THE PENTAGONAL MODEL OF CAPITAL MARKETS by Prof. Antal E. Fekete">{{cite web |url=http://www.professorfekete.com/articles%5CAEFMonEcon102Lecture5.pdf |title=THE PENTAGONAL MODEL OF CAPITAL MARKETS |author=Prof. Antal E. Fekete |date=فروری 1, 2004 |website=GOLD STANDARD UNIVERSITY |publisher= |accessdate= |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125718/http://www.professorfekete.com/articles%5CAEFMonEcon102Lecture5.pdf |dead-url=yes }}</ref> ڈیری ویٹو مارکیٹ بونڈز اُتے سٹے بازی دی بنیاداُتے قائم اے ۔ بریٹن ووڈز اُتے ہور دیکھو: * [http://www.polsci.ucsb.edu/faculty/cohen/inpress/bretton.html Routledge Encyclopedia of International Political Economy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170717191507/http://www.polsci.ucsb.edu/faculty/cohen/inpress/bretton.html |date=2017-07-17 }} * [http://freedom-school.com/truth/Bretton_Woods_System.htm Truth from Freedom School] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110101023326/http://freedom-school.com/truth/Bretton_Woods_System.htm |date=2011-01-01 }} * The Battle of Bretton Woods By Benn Steil == آقا کرنسی تے غلام کرنسی == جدوں ہندوستان اُتے برطانیا دا راج سی تو جےچہ ہندوستان وچ مقامی کرنسی روپیا ہی سی لیکن ایہ پاونڈ اسٹرلنگ دی غلام سی ۔ برطانوی حکومت اپنی مرضی توں شرح تبادلہ مقرر کردی سی تے ہندوستانی تاجر اتوں قبول کرنے اُتے مجبور سن ۔ اسکاٹ لینڈ<!-- Apparently in this sort of relationship the two currencies are referred to technically by economists as the ‘master currency’ and the ‘slave currency’! --> <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://socialistunity.com/ongoing-scottish-indy-debate-currency-embrace-uncertainty/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151011053524/http://socialistunity.com/ongoing-scottish-indy-debate-currency-embrace-uncertainty/ |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.scotsman.com/news/politics/top-stories/snp-accept-currency-union-means-loss-of-powers-1-3286692 currency union means loss of powers]</ref> تے آئر لینڈ وچ وی ایسی ہی صورتحال سی ۔ اسی طرح فرانس دے زیر تسلط نوآبادیوں (کالونیوں )وچ فرنچ فرانک آقا کرنسی دی حیثیت رکھدا سی ۔ <!-- A master currency is the currency of a hegemonic or imperial state that coerces its use by other states. It thus always derives its status from the political relationships between the issuing and the subordinate states. Sterling in the sterling area and the French franc in the franc zone in the past were examples --> <ref>{{Cite web |title=The Concepts, Consequences, and Determinants of Currency Internationalization |url=http://www.grips.ac.jp/r-center/wp-content/uploads/13-03.pdf |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122052240/http://www.grips.ac.jp/r-center/wp-content/uploads/13-03.pdf |dead-url=yes }}</ref> <br /> بریٹن اوڈز دا معاہدہ درحقیقت اُس وقت دے ہندوستانی کرنسی نظام دی عین نقل سی ۔ فرق صرف اتنا سی کہ پاونڈ دی جگہ ڈالر نے لے لی سی تے اب صرف ہندوستان دی بجائے پوری دنیا دا استحصال ہونا سی ۔ <!-- As WW2 was winding down, the Anglo Saxon Bloc went ahead and devised the Bretton Woods system. This system was a copy of the Indian currency system – where instead of the British pound, the American dollar became the Index currency. Instead of milking only India, the Anglo Saxon Bloc could now milk the whole world. --><ref>[https://2ndlook.wordpress.com/2008/10/08/bretton-woods-what-they-wont-teach-or-tell-you/ جیہڑی اوہ آپ نوں شاید نہیں دسن گے]</ref> چونکہ برطانیا اپنی کرنسی دی برتری (monetary hegemony) کھون اُتے خوش نہیں سی اس لئی اس معاہدے وچ پاونڈ نوں مارکیٹ ریٹ توں زیادہ ریٹ عطا کیتا گیا ۔ دوسری جنگ عظیم دے نتیجے وچ برطانیا تے امریکا دا اِنا مقروض ہو چکیا سی کہ اوہنوں امریکی ہدایات مننیاں پیاں ۔ <br /> بریٹن اوڈز دے معاہدے دے بعد ڈالر آقا کرنسی بن گیا سی تے ساری دنیا دی کرنسیاں اسدی غلام بن کر رہ گئی سن ۔ 1960 دی دھا ئی وچ فرانس دے فائیننس منسٹر گسکارڈنے اتوں حد توں زیادہ مراعت“exorbitant privilege” کہہ کر تنقید کری <!-- Some Europeans complain that the ability of the United States to create international monetary reserves by printing dollars gives it a free ride on foreign policy – and, in effect, has forced others to finance such American adventures as the Vietnam war. The Europeans see this ability of the United States to get credit without international constraints as an ‘exorbitant privilege, in the words of the late General de Gaulle. --> جبکہ امریکا دی ٹریژری دے سیکریٹری جوہن کونالی دا کہنا سی کہ ‘the dollar is our currency and your problem’ ۔ <ref>[https://realcurrencies.wordpress.com/2013/04/07/the-dying-dollar/ The dying dollar]</ref> <br /> بین الاقوامی تجارت وچ آقا کرنسی نوں ہمیشہ واضح برتری حاصل ہُندی اے ۔ <ref>[http://siize-punabantu.blogspot.com/p/currencies-international-trade.html master currencies are allowed to own slaves]</ref> آقا کرنسی نوں ہی ریزرو کرنسی دا درجہ حاصل ہُندا اے تے اتوں جاری کرنے والا ملک تجارتی خسارے دے باوجود وی درآمدات جاری رکھ سکتا اے ۔ <br /> Generating currency out of thin air and trading it for tangible goods is the definition of hegemony. Is there is any greater magic power than that?<ref>{{Cite web |title=کیتا اس توں وڈا جادو وی کوئی ہو سکتا اے؟ |url=http://www.maxkeiser.com/2016/04/triffins-paradox-revisited-crunch-time-for-the-u-s-dollar-and-the-global-economy/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415191922/http://www.maxkeiser.com/2016/04/triffins-paradox-revisited-crunch-time-for-the-u-s-dollar-and-the-global-economy/ |dead-url=yes }}</ref> 1966 وچ ایلن گرین اسپان (جو 1887 توں 2006 تک فیڈرل ریزرو دا چیرمین رہیا سی) نے کہیا سی کہ “تجارتی خسارے دے باوجود اخراجات وچ اضافہ ہونا دراصل دوسروں دی دولت اُتے قبضہ کرنا اے ۔ سونا اس خفایہ طریقہ کار دے آڑے آندا ہے“ ۔ <!-- In 1966 Alan Greenspan wrote "Deficit spending is simply a scheme for the confiscation of wealth. Gold stands in the way of this insidious process. It stands as a protector of property rights. --> یورپی ممالک نے اپنی اس مشکل دا حل ایہ نکالا کہ ڈالر توں سونا خریدنا شروع کر دتا جیس اُتے امریکا نوں آخیر کار گھٹنے ٹیک دینے پڑے ۔ <br /> 1971وچ جدوں امریکا نے اپنے تیزی توں سکڑتے ہوئے سونے دے ذخیرے نوں بچاون لئی آپ ای بریٹن اوڈز دا ایہ سسٹم توڑیا تے اتوں چند دوسریاں وڈیاں کرنسیاں نوں وی اپنی حکمرانی وچ شریک کرنا پیا ۔ ایس طرحاں SDR وجود وچ آیا جیہنے کرنسی دے ذریعے ہون والی عالمی لُٹ مار وچ وڈے کھلاڑیاں دا حصا طے کر دتا ۔ ایس توں بعد ایہناں مُلکاں نے حکومتی سطح اُتے سونا خریدنا بند کر دتا ۔ <!-- Meanwhile, as the unsustainability of the dollar/gold exchange rate system became increasingly obvious in the 1960s, Robert Triffin led the way in calling attention to the need for a post-Bretton Woods system. His proposals were an integral part of the discussions that led to the Rio Agreement in 1967 that authorized the International Monetary Fund (IMF) to create and issue special drawing rights (SDRs) ۔ Although he was highly critical of the Rio Agreement, Triffin believed that its central achievement – the creation of new reserve assets to strengthen the balance of payments adjustment mechanism – was a first step in the right direction. --><ref>[http://www.boeckler.de/pdf/v_2009_10_30_erturk_darista.pdf The Bretton Woods System: A Failed Attempt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304205702/http://www.boeckler.de/pdf/v_2009_10_30_erturk_darista.pdf |date=2016-03-04 }}</ref> ایس ڈی آر ڈالر دی مدد توں آج دی آقا کرنسی اے تے حکومتاں دی سطح اُتے استعمال ہُندی اے پر عوام دی سطح پربالکل استعمال نہیں ہُندی ۔ دو ڈھائی سو سال پہلے یورپ وچ کاغذی کرنسی وی حکومتاں دی سطح اُتے استعمال ہُندی سی جبکہ عوام ہارڈ کرنسی استعمال کردے سن ۔ <br /> بریٹن ووڈز دا معاہدہ توڑنے توں پہلے امریکا نے چھ وڈے صنعتی مُلکاںتوں ایہ وعدہ لیا سی کہ ایہ ممالک بیرونی ممالک توں سونا نہیں خریدیں گے تاکہ سونے دی قیمتوں نوں بڑھنے توں رودا جا سکے ۔ <ref>[http://www.gold-eagle.com/article/gold-drain-demonetization-hoax The Gold-Drain-Demonetization Hoax]</ref><br /> سعودی عرب نوں وی ہدایت دی سی کہ تیل صرف ڈالر دے عوض فروخت ہو گا تے حکومتی اخراجات دے بعد بچنے والے ڈالر صرف امریکی حکومت دے کول سرمائایہ کاری کیئے جائیں گے تاکہ سعودی عرب وی سونا نہ خریدے ۔ <!-- they reached an agreement with the House of Saud, to accept only dollars for its oil. The Sauds agreed to invest their dollar wealth on Wall Street --><br /> اس طرح گولڈ اسٹینڈرڈ دی جگہ عملی طور اُتے بلیک گولڈ اسٹینڈرڈ یعنی کروڈ آئیل اسٹینڈرڈ اپنایا گیا ۔ <br /> آئی ایم ایف، ورلڈ بینک تے ڈبلو ٹی او (WTO) جیتوں عالمی مالیاتی ادارے بریٹن اوڈز سسٹم نوں چلانے لئی بنائے گئے سن ۔ ہونا تو ایہ چاہیے سی کہ بریٹن اوڈز سسٹم ٹوٹنے دے بعد ان اداروں نوں وی ختم کر دتا جاندا ۔ پر تیسری دنیا دا خون چوسنے والے ایہ نجی ادارےکرنسی چھاپ چھاپ کر روزبروز طاقتور ہُندے چلے گئے ۔ ایس ڈی آر یعنی Special drawing rights وچ چار کرنسیاں شامل سن ۔ امریکی ڈالر دا حصہ 41.9 فیصد، یورو دا حصہ 37.4 فیصد، پاونڈ اسٹرلنگ دا حصہ 11.3 فیصد تے جاپانی ین دا حصہ 9.4 فیصد سی ۔ آخری تینوں کرنسیاں بہت وڈی حد تک ڈالردی دوست کرنسیاں نیں ۔ بین الاقوامی تجارت وچ چین دا بہت وڈا حصہ اے پر پھروی چینی [[یوان]] دا ایس ڈی آر وچ کوئی حصہ نہیں سی ۔ <ref>[http://www.economist.com/blogs/freeexchange/2015/08/yuan-and-sdr#2c3aiUDz2esJpSo2.99 The yuan and the SDR (The Economist)]</ref> لیکن جدوں چین نے وی وڈی مقدار وچ سونا خریدنا شروع کر دتا تو 30 نومبر 2015 نوں آئی ایم ایف نے یوان نوں ایس ڈی آر وچ شامل کرنے دا اعلان کر دتا جیس اُتے عمل درآمد یکم اکتوبر 2016 توں ہو گا ۔ یوان دا حصہ 10.92 فیصد ہو گا یعنی اتوں پاونڈ اسٹرلنگ تے جاپانی ین توں وڈی کرنسی مانا جائے گا ۔ <ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-11-30/imf-confirms-yuan-inclusion-sdr-basket-now-comes-hard-part-china آئی ایم ایف دی تصدیق]</ref><br /> روس دی کرنسی روبل “ڈالر دشمن“ کرنسی اے تے ایس ڈی آر دا حصہ نہیں بن سکتی ۔ ڈالر دا شاعر سونے چاندی توں تعلق ہویا کردا سی ۔ جدوں 1969 وچ ایس ڈی آر پہلی دفعہ متعارف کیتا گیا تو ایہ وی 0.888671 گرام سونے دے برابر سی جو اسوقت اک ڈالر دا ہُندا سی ۔ 1974 وچ ایس ڈی آر دا تعلق سونے توں ختم کر دے 16 کرنسیوں دی باسکٹ توں کر دتا گیا<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/finop/2014/pdf/ch4.pdf Special drawing rights]</ref> ۔ 1981 وچ اس باسکٹ توں 11 کرنسیاں ندور دی گئیں تے صرف پنج باقی بچیں ۔ 1999 وچ یورو بننے دے بعد جرمن مارک تے فرانسیسی فرانک دی جگہ یورو نوں مل گئی ۔ <!-- when the SDR was introduced in 1969, it was not based on a basket of currencies but linked to gold, 0.888671 grams to be precise, which, at the time, equaled exactly 1 US dollar. The SDR basket based on the original weighting of 16 currencies declined around 87.7% in value vs gold until today. Similarly, the basket introduced in 1978 has lost 84.4% ۔ The smaller 5 currency basket introduced in 1981 is down 55.5% and the current basket is down 77.0% since its intro-duction in 2001. --> اب ایس ڈی آر صرف آئی ایم ایف دے ممبر ممالک دے “اعتبار“ اُتے انحصار رکھدا اے ۔ <!-- the SDR system is backed by the ‘good faith’ of the member countries. --><ref>[https://www.ecb.europa.eu/paym/groups/pdf/fxcg/special_drawing_rights.pdf Deutsche Bank]</ref> ڈالر اُتے تھوڑا بہت امریکی حکومت دا عمل دخل اے ۔ لیکن ایس ڈی آر مکمل طور اُتے نجی ادارے دی جاری کردہ بین الاقوامی کرنسی اے ۔ <br /> آئی ایم ایف نے 1981 تک صرف 21.4 ارب ایس ڈی آر جاری کیئے سن ۔ 2008 دے وڈے مالی بحران دے بعد 182.7 ارب ایس ڈی آر تخلیق کر دے مالی بحران نوں سنبھالیا دتا ۔ <br /> اسدے جواب وچ چین، روس، ہندوستان، میکسینوں تے تردی نے وڈی مقدار وچ سونا خریدنا شروع کر دتا اے ۔ چین دا تسلیم شدہ سونا 1,677ٹن اے پر ماہرین دا خیال اے کہ چین دے کول گھٹ توں گھٹ اسدا دوگنا سونا اے ۔ <ref>[http://www.businessinsider.com/china-is-hiding-9500-tonnes-of-gold-2015-8?r=UK&IR=T China is hiding 9,500 tons of gold]</ref><ref>[http://www.globalresearch.ca/chinas-plan-to-have-an-international-reserve-currency-linked-to-gold/5436119 China’s Plan to have an International Reserve Currency linked to Gold]</ref> چار ممالک (امریکہ، جرمنی، فرانس، اٹالی) تے آئی ایم ایف مل کر دنیا بھر دے بینکاں دے دوتہائی سونے دے مالک نیں ۔ انگریزی کہاوت اے کہ جو سونے دا مالک ہُندا اے وہی قانون بناتا اے ۔ (he who owns the gold make the rules) تے جو قانون بناتا اے وہی اصل حکمران ہُندا اے ۔ اگر [[یونان]] دے لوگ اس بات توں واقف ہُندے کہ “کرنسی یونین“ دراصل اک پھندا اے <ref>{{Cite web |title=Trap of monetary union |url=http://ik.org.pl/test/cms/wp-content/uploads/2011/12/Trap-of-monetary-union.pdf |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205918/http://ik.org.pl/test/cms/wp-content/uploads/2011/12/Trap-of-monetary-union.pdf |dead-url=yes }}</ref> تے [[یورو]] وچ شریک نہ ہوئے ہُندے<ref>[http://www.washingtonpost.com/blogs/wonkblog/wp/2015/07/05/as-greece-votes-heres-everything-you-need-to-know-about-the-nations-crisis/ joining the euro was a bad thing]</ref> تو آج اتنی ابتر حالت وچ نہ ہُندے ۔ جو کچھ آج یونان وچ ہویا اوہ کل بہت توں دوسرے مُلکاںوچ وی ہونے والا اے<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-08-07/only-way-rich-get-richer-if-rest-us-get-poorer امیروں دی دولت وچ اضافہ صرف اسی وقت ممکن اے جدوں غریبوں دی دولت وچ کمی ہو]</ref> ایس ڈی آر دی تفصیلاں دے لیئےدیکھیے [[آئی ایم ایف]] {| class="wikitable sortable" style="font-size:97%;" |+جولائی 2015 تک سونے دا ذخیرہ رکھنے والے ممالک تے ادارے<ref>{{cite web|url=https://www.gold.org/supply-and-demand/gold-demand-trends|title=Gold Demand Trends|author=Marcus Grubb|date=13 نومبر 2014|publisher=}}</ref><ref>[https://www.gold.org/download/file/3769/GDT_Q1_2015.pdf "Top 40 reported official gold holdings (as at مارچ 2015)" is on the 24th page of the pdf file.]</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gold.org/research/latest-world-official-gold-reserves|title=Latest World Official Gold Reserves|publisher=}}</ref> |- ! style="text-align:left" data-sort-type="number" | رتبہ ! style="text-align:left" | ملک/ادارہ ! style="text-align:right" data-sort-type="number" | سونے دی مقدار<br />(ٹن) ! style="text-align:right" data-sort-type="number" | زر مبادلہ دا حصہ جو<br />سونے دی شکل وچ اے |-- | 1 || {{flag|United States}} || align="right" | 8,133.5 || align="right" | 74% |- | 2 || {{flag|Germany}} || align="right" | 3,383.4 || align="right" | 68% |- | 3 || [[آئی ایم ایف]] || align="right" | 2,814.0 || align="right" | N.A |- | 4 || {{flag|Italy}} || align="right" | 2,451.8 || align="right" | 67% |- | 5 || {{flag|France}} || align="right" | 2,435.4 || align="right" | 65% |- | 6 || {{flag|China}} || align="right" | 1,677 || align="right" | 1% |- | 7 || {{flag|Russia}} || align="right" | 1,250.3 || align="right" | 13% |- | 8 || {{flag|Switzerland}} || align="right" | 1,040.0 || align="right" | 7% |- | 9 || {{flag|Japan}} || align="right" | 765.2 || align="right" | 2% |- | 10 || {{flag|Netherlands}} || align="right" | 612.5 || align="right" | 57% |- | 11 || {{flag|India}} || align="right" | 557.7 || align="right" | 6% |- | 12 || {{flag|Turkey}}<ref>Gold has been added to Turkey’s balance sheet as a result of a policy accepting gold in its reserve requirements from commercial banks.</ref> || align="right" | 513.0 || align="right" | 16% |- | 13 || [[File:Logo European Central Bank.svg|22px]] [[یورپی سینٹرل بینک]] || align="right" | 504.8 || align="right" | 26% |- | 14 || {{ROC-TW}} || align="right" | 423.6 || align="right" | 4% |- | 15 || {{flag|Portugal}} || align="right" | 382.5 || align="right" | 69% |- | 16 || {{flag|Venezuela}} || align="right" | 367.6 || align="right" | 69% |- | 17 || {{flag|Saudi Arabia}} || align="right" | 322.9 || align="right" | 2% |- | 18 || {{flag|United Kingdom}} || align="right" | 310.3 || align="right" | 10% |- | 19 || {{flag|Lebanon}} || align="right" | 286.8 || align="right" | 21% |- | 20 || {{flag|Spain}} || align="right" | 281.6 || align="right" | 19% |} == دولت == {{Main|دولت}} [[فائل:Doubleeagle.jpg|thumb|امریکی حکومت نے 1933 تک 15 ٹن سونے توں 20 ڈالر دے ایہ سکے بناے پر جاری نہیں کیتے تے ایہناں نوں دوبارہ پگھلا کے سونے دیاں اٹاں وچ تبدیل کر دتا]] :کیتا [[دولت]] تخلیق وی دی جا سکتی اے؟ اسدا جواب اے ہاں ۔ بلا شُبہ [[سونا]] تخلیق نہیں کیتا جا سکتا نہ [[چاندی]] [[تانبا|تانبہ]] [[پیتل]] تے [[کانسی]] ۔ پر محنت کر کے چنگی [[فصل]] حاصل کیتی جا سکدی اے جیہنوں دھاتی کرنسی وچ تبدیل کیتا جا سکدا اے ۔ ایس ای طرحاں محنت کر دے طرزیات وچ ترقی کر دے ایہجیاں چیزاں بنایاں جا سکدیاں نیں جیہڑیاں[[مارکیٹ|منڈی]] وچ اچھی قیمت دے جائیں ۔ محنت کر دے سونے چاندی وغیرہ دی کانوں توں دولت حاصل دی جا سکتی اے ۔ یعنی دولت محنت توں تخلیق ہُندی اے<ref name="ingoldwetrust.ch">[http://www.ingoldwetrust.ch/abc-bank-run-on-the-fed-highlights-the-importance-of-gold-reserves Only labour can create wealth, Gold is condensed labour]</ref> تے محنت کرنے والے مزدور ہی ہمیشہ توں دولت دے تخلیق کرنے والے راے سن کیونکہ اندی محنت توں ہی خام مال قابل استعمال چیز دی شکل پاوندا اے تے استعمال دی جگہ تک پہنچدا اے ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.endtheillusion.org/economic/parasites.htm |title=معیشت دے طفیلی کیڑے |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=endtheillusion.org |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130213142555/http://www.endtheillusion.org/economic/parasites.htm |dead-url=yes }}</ref> دولت توں جو وی چیز خریدی جاندی اے اس اُتے کوئی محنت کر چکیا ہُندا اے ۔ مزدور کےلئے دولت خون پسینے دی کمائ یا خون جگر دی کمائی اے ۔ پر ڈالر چھاپنوچ کوئی خاص محنت صرف نہیں ہُندی تے چھاپنوالوں نوں ایہ دولت بغیر محنت دے مل جاندی اے ۔ یعنی ہویا وچ توں دولت تخلیق دی جا سکتی اے ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.globalresearch.ca/index.php?context=va&aid=14701 |title=پتلی ہویا وچ توں دولت تخلیق کرنا |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> محنت کر دے دولت حاصل کرنا دولت کمانا کہلاوندا اے تے ایہ حق ہر اک نوں حاصل اے ۔ پر بغیر محنت دے دولت تخلیق کرن دی نا جائز [[privilege|مراعات]] محض چند لوکاں نوں حاصل اے جیہڑے بے حدامیر ہو چکے نیں ۔ ایہ لوگ مرکزی بینکاں دے مالکان نیں ۔ <ref>[[:en:User:Prius 2/The Money Masters|دستاویزی فلم "دا منی ماسٹرز"]]</ref> <br /> [[File:Inequality-by-Kenworthy.png|thumb|اس مخطط توں ظاہر ہُندا اے کہ 28 سالوں وچ 80 فیصد غریب تے متوسط طبقہ لوکاں دی حقیقی آمدنی وچ کوئی اضافہ نہیں ہویا اے جبکہ اک فیصد امیر ترین لوکاں دی آمدنی پنج گنا بڑھ چکی اے ۔ <ref>{{cite web |url=http://lanekenworthy.net/2010/07/20/the-best-inequality-graph-updated/ |title=The best inequality graph, updated: Consider the Evidence |author=Kenworthy, L |date= اگست 20, 2010|website=lanekenworthy.net|publisher= |accessdate=}}</ref>]] اگر دنیا دی تریخ اُتے نظر ڈالی جائے تو پتہ چلتا اے کہ پچھلے دو ہزار سالوں وچ اٹھارہ سو سالوں تک دنیا دا سب توں امیر ملک ہندوستان رہیا اے<ref>[https://2ndlook.wordpress.com/2007/11/10/india-the-worlds-richest-economy/ Estimated Indian gold reserves at 25,000-30,000 tons]</ref> <ref>{{cite web |url=http://2ndlook.wordpress.com/2007/11/10/india-the-worlds-richest-economy/ |title=ہندوستان: دنیا دی امیر ترین معاشیات |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=wordpress |publisher= |accessdate=}}</ref> اس دے بعد چین دا نمبر آندا سی ۔ ان ممالک وچ محنت کرنے دے بھر پور مواقع موجود سن تے خطیر مقدار وچ پیداوار ہُندی سن ۔ ان ممالک دا تجارتی سامان دنیا دے دور دراز علاقوں تک پہنچتا سی ۔ لیکن ایہ اس وقت دی بات اے جدوں کرنسی دھاتی ہُندی سی تے مرکزی بینکاںدا عالمی گراوہ موجود نہیں سی ۔ کاغذی کرنسی دے نظام نے محنت کرنے والوں نوں [[افراط زر]] تے [[زر مبادلہ دی شرح|شرح تبادلہ]] دی شعبدہ بازی دی وجہ توں نہایت غریب کر دتا اے ۔ {| class="mw-collapsible mw-collapsed wikitable" ! دیکھیئے |- |” Does no one think it strange that the bankrupt Western nations, with their hopelessly crippled economies, and near-zero interest rates have (supposedly) the world’s “strongest currencies,” while the healthy and productive nations of Asia, South America, and elsewhere all have “weak currencies,” despite much higher interest rates? Not in the feeble world of the mainstream media.<br /> Why is such serial currency manipulation completely censored by the corporate media propaganda machine? It is because if you manipulate the exchange rate of a currency higher, the price of everything else dominated in that currency automatically goes lower. Via the one tool of currency manipulation, these economic terrorists can literally destroy economies, and simultaneously move any and all prices. |}<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-02-24/tale-two-crashes-part-1 currency manipulation]</ref> جبکہ کاغذی کرنسی چھاپنوالے تے اس دے سہارے شرح تبادلہ کنٹرول کرنے والے ممالک نہایت ہی امیر ہو گئے نیں ۔ <ref>[http://www.zerohedge.com/news/2013-10-04/definitive-rich-vs-poor-chart-rich-hold-assets-poor-have-debt The Rich Hold Assets, The Poor Have Debt]</ref><ref>[http://www.bullionbullscanada.com/index.php/commentary/us-commentary/26658-the-world-of-currency-manipulation The World of Currency Manipulation]</ref> 1997 وچ اک سازش دے تحت [[ملائیشیا|ملیشیا]] دی کرنسی رنگٹ دی قدر اچانک گر کے تقریبن ادھی رہ گئی ۔ اوہدے اُتے [[ملائیشیا|ملیشیا]] دے [[وزیر اعظم|وزیراعظم]] [[مہاتیر محمد]] نے ایہ تجویز پیش دی سی کہ سارے اسلامی ممالک سونے دا [[دینار]] خود بنائیں تے آپس دی لین دین دے لئے امریکی [[ڈالر]] دی بجائے سونے دا [[دینار]] استعمال کرو ۔ مہاتیر محمد نے اعلان کیتا سی کہ 2003 دے وسط تک اوہ ایہ [[دینار]] جاری کر دیں گے ۔ ظاہر اے کہ جے ایسی سونے دی کرنسی وچ لین دین دا رواج آ گیا تو [[زر مبادلہ دی شرح|شرح تبادلہ]] دی ضرورت ختم ہو جائے گی جیس اُتے مغربی ممالک دی ثروت دا انحصار اے ۔ اس لئے 2003 وچ [[مہاتیر محمد]] نوں 22 سالہ وزارتِ اعظمی توں ہٹا کر [[عبداللہ احمد بداوی]] نوں وزیر اعظم بنایا گیا جیس نے ملدی سطح اُتے دینار جاری ہونے رکوا دیے ۔ ملیشیا دی اک اسٹیٹ [[کیلانتن]] نے پھر وی 20 ستمبر 2006 نوں سونے دے [[دینار]] جاری کیتے جندا وزن 4.25 گرام اے تے ایہ 22 [[قیراط]] سونے توں بنے ہوئے نیں ۔ <br /> [[صدام حسین]] نے وی ایسی ہی جیسارت دی سی ۔ اس نے ایہ کوشش دی سی کہ عراق نوں تیل دا معاوضہ امریکی ڈالر دی بجائے کسی تے کرنسی وچ دتا جائے ۔ ایہ [[امریکی ڈالر]] دی مقبولیت اُتے براہ راست وار سی ۔ اسدا ایہ ناقابل معافی جرم آخر کار اتوں لے ڈوبا ۔ <br /> [[لیبیا]] دے [[معمر القذافی|معمر قذافی]] نے [[صدام حسین]] دے انجام توں کوئی سبق نہیں سیکھا تے افریقہ وچ تجارت دے لئے سونے دا [[دینار]] نافذ کرنے دا ارادہ کیتا<ref>[https://realcurrencies.wordpress.com/2012/01/28/phoenix-rising-the-return-of-the-gold-standard/ Gold as currency is a weapon.]</ref> اس لئے اسدا وی وہی حشر کرنا پڑا ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.goldstockbull.com/articles/libya-invasion-gaddafi-plan-gold-dinar/ |title=لیبیا اُتے جارحیت تے کرنل قذافی دا دینار جاری کرنے دا منصوبہ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=goldstockbull |publisher= |accessdate= |archive-date=2011-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111111185130/http://www.goldstockbull.com/articles/libya-invasion-gaddafi-plan-gold-dinar/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.factoverfiction.com/article/4664 |title= فسانے دی حقیقت |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> 2007 توں [[ایران]] نے وی اپنے تیل دی قیمت امریکی ڈالر وچ وصول کرنا بند کر دی اے<ref>{{cite news |title=Iran presses ahead with dollar attack |author= |url=http://www.telegraph.co.uk/finance/commodities/9077600/Iran-presses-ahead-with-dollar-attack.html |newspaper=ٹیلیگراف |date=12 فروری 2012ء |accessdate=}}</ref> <ref>[http://www.globalresearch.ca/the-global-financial-tsunami-end-game-the-petro-dollar-regime-is-finished/5376779 The Petro-Dollar Regime is Finished?]</ref> ایران ایہ واضح کر چکیا اے کہ ہم اُتے حملہ ہونے دی صورت وچ [[اسرائیل]] وی میدان جنگ بن جائے گا ۔ <!-- البتہ جے اس قسم دی کوئی صورت حال پیش آئی ، تاں فیرسبھ نوں جان لینا چاہیدا کہ جنگ دا میدان صرف ساڈا علاقا ای نہیں ہوو گا؛ بلکہ جنگ دا میدان بہت وڈا تے وسیع ہو جائے گا ۔ --> <ref>[http://www.leader.ir/langs/ur/?p=bayanat&id=7124 رہبر معظم انقلاب اسلامی ایران دا اعلا حکام دے اجتماع توں خطاب]</ref> <br /> اگر آج وی کاغذی کرنسی دی جگہ سونے چاندی نوں خرید و فروخت دے لئی کرنسی دی طرح استعمال کیتا جاوے تاں ہندوستان، چین تے تیل پیدا کرن والے ممالک شاید امیر ترین ممالک بن جاݨ ۔ ایس لئی بین الاقوامی مالیاتی فنڈ ایس گَل دا سبھ توں وڈا مخالف اے ۔ خیال رہوے کہ آئی-ایم-ایف (بین الاقوامی مالیاتی فنڈ) اک نجی ادارہ اے تے کسے حکومت دے ماتحت نہیں ۔ <br /> [[پاکستان]] دے کول لگ بھگ 65 ٹن سونا اے تے پاکستان اُتے آئی-ایم-ایف دا شدید دباو اے کہ ایہ سونا بیچ کر کاغذی [[فورین ریزرو]] وچ اضافہ کیتا جائے جبکہ اسوقت زیادہ تر ممالک اپنے سونے دے ذخیرے وچ اضافہ کرنے وچ مصروف نیں ۔ اب تک پاکستان اپنا سونا بیچنے اُتے آمادہ نہیں ہویا اے ۔ <ref>[http://tribune.com.pk/story/688588/turn-down-pakistan-refuses-to-sell-gold-worth-2-7b-reveals-imf-report/ اپنا سونا ہوچ بیچ دو ۔ آئی ایم ایف دا پاکستان توں مطالبہ]</ref><br /> [[ہٹلر]] نے وڈے واضح الفاظ وچ کہیا سی کہ (جے کرنسی آزاد ہووے تاں<!-- The result was a decision by the government to issue and assume control of currency and credit. -->)کسی ملک دی دولت اوہ سونا چاندی یا فارن ریزرو نہیں ہُندا جو مرکزی بینکاں دی تجوریاں وچ بند پڑا ہُندا اے یا مرکزی بینکاںدی ضمانت توں جاری ہُندا اے<!-- We can smile today at an age when economists were seriously of the opinion that the value of currency was determined by the reserves of gold and foreign exchange lying in the vaults of the national banks and, above all, was guaranteed by them. --> ۔ کسی ملک دی اصل دولت اس ملک دی پیداواری صلاحیت اے<!-- the most essential capital of a nation, namely, its capacity to work. --> ۔ ملکی کرنسی دی قوت خرید اس وقت ودھدیاے جدوں تک پیداوار وچ اضافہ ہُندا رہندا اے تے اس وقت ِگردی اے جدوں پیداوار وچ کمی آوندی اے ۔ <!-- the value of a currency lies in a nation’s power of production, that an increasing volume of production sustains a currency, and could possibly raise its value, whereas a decreasing production must, sooner or later, lead to a compulsory devaluation. --> <ref name="A war of financiers and fools">[https://archive.org/stream/GottfriedFederManifestoForTheAbolitionOfInterestSlavery1919/Gottfried%20Feder%20-%20Manifesto%20for%20the%20Abolition%20of%20Interest-Slavery%20%281919%29_djvu.txt A war of financiers and fools]</ref><br /> بریٹن اوڈز سسٹم بنا کر ڈالر نے دوسری کرنسیوں دی آزادی کھوہ لئی ۔ {| class="wikitable" |- ! امریکی دولت بشمول قرض!! ارب ڈالر<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-10-24/more-and-more-countries-are-beginning-outlaw-cash-certain-transactions The War on Cash]</ref> |- | سونا <ref>[https://www.fiscal.treasury.gov/fsreports/rpt/goldRpt/current_report.htm Status Report of U.S. Government Gold Reserve ستمبر 30, 2015]</ref> ||291 |- | کرنسی || 1,360 |- | بینک اکاونٹ || 10,000 |- | شیئر (اسٹاک) || 20,000 |- | ٹریژری بونڈ || 38,000 |- | Derivatives || 220,000 |} == گروس ورلڈ پروڈکٹ == اتوں دنیا بھر دی پیداوار دے برابر منیا جاندا اے کیونکہ تمام مُلکاںدی کل ایکسپورٹ دوسرے تمام مُلکاںدی کل امپورٹ دے عین برابر ہُندی اے ۔ اتوں گلوبل جی ڈی پی یا ورلڈ جی ڈی پی وی کہندے نیں ۔ {| class="wikitable" |- ! سال !! گلوبل جی ڈی پی ۔ <br /> ارب ڈالر<ref>[http://www.statista.com/statistics/268750/global-gross-domestic-product-gdp/ statista.com]</ref> |- | 2010 || 65,339 |- | 2011 || 72,423 |- | 2012 || 73,777 |- | 2013 || 75,467 |- | 2014 || 77,269 |- |2015 ||73,507 تخمیناً |- |2016 ||76,321 تخمیناً |} ان اعداد توں پتہ چلتا اے کہ صرف امریکا دی ڈیری ویٹو مارکیٹ پوری دنیا دی مجموعی پیداوار دا تن گنا ہو چکی اے ۔ <!-- Observe what the banking crime syndicate calls “the derivatives market” ۔ It is their own private, rigged casino, where the total amount of ultra-leveraged betting is twenty times as large as the entire global economy --><ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-11-23/fractional-reserve-banking-pure-fraud-part-i Fractional-Reserve Banking is Pure Fraud]</ref> == کاغذی کرنسی تے جنگیں == 1913 وچ امریکا وچ فیڈرل ریزرو دے قیام توں اٹھ بینکار خاندانوں دا امریکی حکومت توں گٹھ جوڑ ہو گیا ۔ اب ایہ بینکار اپنے غیر ملدی نادہندگان دے خلاف امریکی افواج استعمال کرنے دی پوزیشن وچ آ چکے سن ۔ مورگن، چیز تے سٹی بینک اب بین الاقوامی قرض جاری کرنے والے ادارے وچ تبدیل ہو گئے ۔ <!-- The 1913 creation of the Fed fused the power of the Eight Families to the military and diplomatic might of the US government. If their overseas loans went unpaid, the oligarchs could now deploy US Marines to collect the debts. Morgan, Chase and Citibank formed an international lending syndicate. --><ref>[http://www.globalresearch.ca/the-federal-reserve-cartel-the-eight-families/25080 Global Research]</ref> اب ایہ بالکل واضح ہو چکیا اے کہ دونے وڈی عالمی جنگوں دا مقصد برٹش پاونڈ نوں بین الاقوامی ریزرو کرنسی دے درجے توں اکھاڑ پھینکنا سی ۔ پہلی جنگ عظیم دے دوران ڈالر بین الاقوامی کرنسی دے میدان وچ پاونڈ دا حریف بن کر اترا تے پاونڈ کمزور ہُندا چلا گیا جبکہ ڈالر مضبوط ہُندا رہیا ۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد ڈالر نے پاونڈ نوں پوری طرح برطرف کر دتا ۔ <!-- Bretton Woods was a one-two combination punch designed by the US to destroy the British empire. GATT undermined imperial preference (of the British empire) ۔ The dollar-gold link undermined sterling. It worked. The UK’s trade deficits persisted, and the Commonwealth partners demanded their gold. Eventually, the pound sterling was devalued, and the empire dissolved. It was replaced by a new age of US empire and King Dollar. The bankers, led by Wriston at Citibank and David Rockefeller at Chase, then loaned the money to Asia, South America and Africa. --><ref name="dailyreckoning.com" /><br /> <br /> جرمنی وچ جدوں 1933 وچ [[نازی]] پارٹی الیکشن جیت کر حکومت وچ آئی تو [[جرمنی]] دی [[معیشت]] بالکل تباہ و برباد ہو چکی سی ۔ 60 لکھ لوگ بے روزگار سن ۔ [[پہلی جنگ عظیم]] وچ شکست دے بعد جرمنی نوں بھاری [[تاوان جنگ]] ادا کرنا پڑ رہیا سی ۔ [[بیرونی سرمائایہ کاری]] دے امکانات بالکل صفر سن ۔ جرمنی دی ساری [[نو آبادیاں]] اس توں چھین لی گئیں سن ۔ صرف چند سالوں وچ سوا دو لکھ افراد [[خودکشی]] کر چکے سن ۔ صورتحال کچھ ایسی سی کہ ہر جرمن فرد اُتے 6000 مارک دا قرضہ سی جبکہ اسدی جیب وچ 14 مارک وی نہیں سن ۔ <ref>[http://www.ihr.org/jhr/v12/v12p299_Degrelle.html INSTITUTE FOR HISTORICAL REVIEW]</ref> لیکن صرف چار سال وچ [[ہٹلر]] نے جرمنی نوں دوبارہ [[یورپ]] دی مضبوط ترین معیشت بنا دتا ۔ اس وقت تک جرمنی نے وڈے پیمانے اُتے اسلحہ سازی وی شروع نہیں دی سی ۔ 1935 توں ہٹلر نے پرائیوٹ بینکاںتوں قرض لین دی بجائے حکومت دی جانب توں خود کرنسی چھاپنی شروع کر دی جو MEFO bill کہلاتی سی ۔ 1945 تک جرمنی ایہ کرنسی چھاپیؤ رہیا جیس دی پشت اُتے نہ کوئی [[سونا]] سی نہ کوئی [[قرض]] ۔ جیس وقت [[امریکہ]] تے دوسرے یورپی ممالک وچ لاکھوں لوگ بے روزگار سن، جرمنی وچ بے روزگاری ختم ہو چکی سی ۔ معیشت مضبوط ہو چکی سی ۔ عالمی بینکاراں ول توں لگائی جانے والی معاشی پابندیوں تے [[بائیکاٹ]] دے باوجود جرمنی [[بارٹر سسٹم]] دی مدد توں دوسرے ممالک توں تجارت بحال کرنے وچ کامیاب ہو چکیا سی ۔ <br /> اک طرف [[جرمنی]] وچ کرنسی چھاپندا اختیار حکومت نے پرائیوٹ بینکاںتوں چھین لیا سی دوسری طرف [[جاپان]] وچ وی کرنسی حکومت چھاپ رہی سی ۔ تے ان دونے ممالک وچ ترقی دی رفتار نہایت تیز سی<!-- During the 1931–41 period manufacturing output and industrial production increased by 140% and 136% respectively, while national income and Gross National Product (GNP) were up by 241% and 259% respectively. --> <ref>[http://www.counter-currents.com/2011/08/breaking-the-bondage-of-interesta-right-answer-to-usury-part-4/ “Hidden Hand” behind wars and revolutions]</ref> ۔ ایہ صورتحال مرکزی بینکاراں دی برداشت توں باہر سی ۔ جے دوسرے ممالک دے عوام وی حکومتی کرنسی چھاپن دا مطالبہ کر دیندے تاں بینکاراں دا صدیاں پرانا کھیل ہمیشہ دے لئے ختم ہو جاندا ۔ اس لئےجرمنی تے جاپان دے خلاف [[دوسری جنگ عظیم]] شروع کیتی گئی ۔ <ref>[http://www.webofdebt.com/articles/bankrupt-germany.php ہٹلر دا مالیاتی نظام]</ref> <!-- Hitler not only engaged in barter trade which meant no discount profits for bankers arranging bills of Exchange, but he even went so far as to declare that a country’s real wealth consisted in its ability to produce goods; nor, when men and material were available, would he ever allow lack of money to be an obstacle in the way of any project which he considered to be in his country’s interests. This was rank heresy in the eyes of the financiers of Britain and America, a heresy which, if allowed to spread, would blow the gaff on the whole financial racket.” --><ref name="A war of financiers and fools" /><br /> 1945 وچ [[دوسری جنگ عظیم|جنگ عظیم دوم]] وچ [[جاپان]] نوں ایٹمی ہتھیاروں توں شکست دینے دے بعد اوتھے سب توں پہلا کام کاغذی کرنسی دی تخلیق دے بلا سودی بینکاری نظام نوں "درست" کیتا گیا سی تے امریکا برطانیا روس تے فرانس دی طرح پرائیوٹ سنٹرل بینک قائم کیتا گیا سی ۔ اس جنگ توں پہلے جاپان دا سینٹرل بینک حکومتی ملکیت وچ سی تے نوٹ چھپنے اُتے حکومت نوں نہ قرض لینا پیندا سی نہ سود دینا پیندا سی ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.veteranstoday.com/2011/06/26/was-world-war-ii-fought-to-make-the-world-safe-for-usury/ |title=دوسری جنگ عظیم تو بینکاراں دی حفاظت دے لئے لڑی گئی سی |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=veteranstoday |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130527220024/http://www.veteranstoday.com/2011/06/26/was-world-war-ii-fought-to-make-the-world-safe-for-usury/ |dead-url=yes }}</ref> 1940 وچ اک ڈالر 4.27 جاپانی ین دے برابر سی ۔ 1950 وچ اک ڈالر 361.1 ین دے برابر ہو چکیا سی ۔ <ref>[[:ur:فہرست تاریخی شرح مبادلہ بمقابلہ امریکی ڈالر|فہرست تاریخی شرح مبادلہ بمقابلہ امریکی ڈالر]]</ref> آج [[جاپان]] اُتے قرضے 23,000 ارب ڈالر توں تجاوز کر چکے نیں جو [[خام ملدی پیداوار|جی ڈی پی]] دا 245 فیصد نیں ۔ <ref>{{cite news |title=Mr-Yen-cautions-on-Japans-unsafe-debt-trajectory |author= |url=http://www.telegraph.co.uk/finance/financialcrisis/9955287/Mr-Yen-cautions-on-Japans-unsafe-debt-trajectory.html |newspaper=ٹیکیگراف |date= |accessdate=}}</ref><br /> اسی طرح دوسری جنگ عظیم وچ [[جرمنی]] نوں شکست دینے دے بعد امریکا اوتھے اپنا کرنسی دا نظام لانا چاہندا سی پر [[روس]] آڑے آگیا ۔ اس لئے امریکا برطانیا تے فرانس دے زیر کنٹرول جرمن علاقوں وچ فیڈرل ریزرو دی طرز اُتے اک نیا سنٹرل بینک Bank deutscher Länder بنایا گیا تے نئی کرنسی ڈوئچے مارک نافذ کیتی گئی<!-- The Americans had hoped for a monetary reform for the whole of Germany, but their ambitions were frustrated by the Soviets. Moscow employed a variety of delaying tactics, notably demanding the right to print the new banknotes in Leipzig as well as at the Reich printing works in Berlin. --> <ref>[http://books.google.com.pk/books/about/The_European_Economy_Since_1945.html?id=cGmJK5IPVu4C&redir_esc=y The European Economy Since 1945: Coordinated Capitalism and Beyond]</ref> جبکہ روس نے اپنے زیر کنٹرول جرمن علاقے وچ اپنی کرنسی نافذ دی ۔ <!-- In mid-جون the west issued a new currency in their zone (but not in western Berlin)، and the Soviet Union issued a new currency in their zone. On جون 23, the west introduced the new currency into Berlin. The next day the Soviets imposed a complete blockade on Berlin. --><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.coldwar.org/articles/40s/berlin_blockade.asp |access-date=2016-05-28 |archive-date=2013-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130419143341/http://www.coldwar.org/articles/40s/berlin_blockade.asp |dead-url=yes }}</ref> اگر روس امریکا دا کرنسی پلان مان لیندا تاں شاید نہ جرمنی دو حصیاں وچ تقسیم ہُندا نہ [[سرد جنگ]] شروع ہُندی ۔ <!-- How can we have a common currency with them unless we can control their imports and exports? To do that we could have to control their zone. And if we want to control their zone, they would want to control our zone. And where the hell would we be then?" (Burchett, 40-41) --> <ref>[http://www.history.ucsb.edu/faculty/marcuse/classes/133c/133cproj/04proj/JohnsonBurchett50-042.htm Wilfred Burchett, جرمنی دی تقسیم]</ref> [[فائل:Swiss gold reserves.jpg|thumb|سوئیزرلینڈ دے سونے دا ذخیرہ ۔ ]] دوسری جنگ عظیم دے دوران [[سویٹزرلینڈ|سوئیزرلینڈ]] دے اک طرف [[جرمنی]] تے اسدے حامی سن تے دوسرے پاسے اتحادی افواج ۔ اس لحاظ نال سوئیزرلینڈ نوں تو محاذ جنگ ہونا چاہیے سی ۔ پر جدوں سارا [[یورپ]] جنگ دی اگ وچ پانی رہیا سی اس وقت سوئیزرلینڈ وچ نہ صرف کوئی جنگ نہ ہوئی بلکہ اوہ دونے متحارب فوجوں نوں سامان جنگ وی فروخت کردا رہیا ۔ جنگ دے دوران امریکہ، برطانیا، کینیڈا، جرمنی، اٹلی تے فرانس نے سوئیس نیشنل بینک نوں 3.8 ارب سوئیس فرانک دا [[سونا]] بیچا یعنی لگ بھگ 784.4 ٹن<ref>[http://www.swissbankclaims.com/Documents/DOC_40_Bergier%20Final.pdf Final Report of the Independent Commission of Experts Switzerland – Second World War, page 243]</ref> ۔ بیسل، سوئیزرلینڈ وچ [[بینک فار انٹرنیشنل سیٹلمنٹ]] دا مرکزی دفتر سی جو سارے وڈے مرکزی بینکاںدا محور سی تے ایہ بینک ہی دونے طرف دی فوجوں نوں سامان جنگ دی خریداری دے لئے کاغذی سرماایہ [[سود]] اُتے فراہم کر راے سن ۔ 1940 توں 1950 دے دوران امریکا تے فرانس اُتے قرضے 600 گنا بڑھے جبکہ جاپان اُتے 1348 گنا بڑھے ۔ اس طرح مرکزی بینکاںدا منافع وی خوب بڑھا<ref>{{cite web |url=http://iamthewitness.com/books/Andrew.Carrington.Hitchcock/The.History.of.the.Money.Changers.htm |title=The.History.of.the.Money.Changers |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=iamthewitness |publisher= |accessdate=}}</ref><ref>[https://criminalbankingmonopoly.wordpress.com/ A Historical Perspective: The Banking Monopoly]</ref> اسی طرح پہلی جنگ عظیم دے نتیجے وچ امریکہ، جو اک مقروض ملک سی، اوہ 1919 تک نوٹ چھاپ چھاپ کر قرضہ دینے والا سب توں وڈا ملک بن چکیا سی ۔ پہلی جنگ عظیم شروع ہونے دے بعد اک سال دے اندر امریکی ایکسپورٹ وچ تن گنا اضافہ ہو چکیا سی تے امریکی تجارتی منافع تریخ وچ پہلی بار اک ارب ڈالر توں تجاوز کر چکیا سی ۔ <!-- As a result of World War 1 the United States, which had been a net debtor country, had become a net creditor by 1919.<ref>Drummond, Ian M. The Gold Standard and the International Monetary System 1900–1939. Macmillan Education, LTD, 1987.</ref> Between اگست 1914 and spring of 1915, the dollar value of US exports tripled and its trade surplus exceeded $1 billion for the first time.{{sfn|Eichengreen|1995}} --> 7 اکتوبر 2001 وچ [[افغانستان]] وچ جنگ شروع ہوئی ۔ جنگ جدوں عروج اُتے سی اس وقت [[بون]] جرمنی وچ مغربی مرکزی بینکاں دے اک اجلاس وچ افغانستان دے لئے اک نئی کاغذی کرنسی تجویز کیتی گئی تے صرف تن مہینوں دے اندر افغانستان وچ اک نیا مرکزی بینک بنا کر 2 جنوری 2002 تک اس نئی کرنسی نوں پوری طرح نافذ کر دتا گیا ۔ اسی طرح 20 مارچ 2003 نوں [[عراق]] دی جنگ شروع ہوئی تے اک سال دے اندر اندر عراق وچ نیا مرکزی بینک بنا دتا گیا تے نئی کاغذی کرنسی نافذ کر دی گئی ۔ <ref name="root cause of poverty">{{cite web |url= http://mpra.ub.uni-muenchen.de/27719/1/MPRA_paper_27719.pdf |author= |date= |title = غربت دی اصلی وجہ |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> ایہی سب کچھ [[لیبیا]] وچ وی ہویا ۔ لیبیا وچ 1956 توں مرکزی بینک حکومت دی ملکیت وچ سی ۔ جاہل "انقلابیوں" نے محض چند ہفتوں وچ نیا مرکزی بینک بنا دتا جو نجی سی تے امریکی فیڈرل ریزرو دے مالکان دی ملکیت وچ سی ۔ <!-- “Is this the first time a revolutionary group has created a central bank while it is still in the midst of fighting the entrenched political power?” wondered CNBC senior editor John Carney. “It certainly seems to indicate how extraordinarily powerful central bankers have become in our era.” --> لیبیا دے کول 150 ٹن سونا سی جو جنگ دے بعد غائب اے ۔ <ref>{{Cite web |title=عالمی معیشت نوں قذافی دے گولڈ دینار توں بچانا |url=http://tune.pk/video/2823534/saving-the-world-economy-from-gaddafi-gold-dinar |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021607/http://tune.pk/video/2823534/saving-the-world-economy-from-gaddafi-gold-dinar |dead-url=yes }}</ref> <ref>[http://aberdeenvoice.com/2014/03/economic-situation-libya-since-fall-qaddafi/ قذافی دے بعد لیبیا اُتے قیامت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160501095337/http://aberdeenvoice.com/2014/03/economic-situation-libya-since-fall-qaddafi/ |date=2016-05-01 }}</ref> <!-- US General Wesley Clark (ret.) told Democracy Now (in 2007) that just ten days after ستمبر 11, 2001, another general had told him that the Bush government was planning to invade: Iraq, Libya, Syria, Lebanon, Somalia, Sudan and Iran. What they have in common is that they were not members of banks within the BIS, and most of them have LOTS of oil. Saddam Hussein had agreed with France's President to switch from dollars to Euros in oil trading six months before Bush invaded. --> <ref>[http://havacuppahemlock1.blogspot.com/2013/02/libyas-gold-dinar-oil-for-gold-killed.html تیل دے بدلے سونا ۔ قذافی دی موت دا سبب]</ref> جنگ تے کاغذی کرنسی دا ایہ رشتہ بہت پرانا اے ۔ <ref>{{Cite web |title=جنگ بینکاراں دے لئے منافع بخش ہُندی اے |url=http://www.washingtonsblog.com/2014/04/another-reason-bankers-love-war.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2014-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140711102403/http://www.washingtonsblog.com/2014/04/another-reason-bankers-love-war.html |dead-url=yes }}</ref> اگلا ہدف ایران تے شمالی کوریا ہون گے تاکہ اوتھے وی کرنسی اُتے مغربی بینکار اپنا تسلط قائم کر سکیتیاں ۔ <ref>{{Cite web |title=ساری جنگیں بینکاراں دی جنگیں ہُندی نیں |url=http://thearrowsoftruth.com/tag/private-central-banks/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2014-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926054354/http://thearrowsoftruth.com/tag/private-central-banks/ |dead-url=yes }}</ref><br /> [[چین]] دا سنٹرل بینک (پیپلز بینک آف چائنا) پرائیوٹ نہیں بلکہ حکومتی ملکیت وچ اے تے چین نوں کرنسی چھپنے اُتے نہ قرض لینا پیندا اے تے نہ سود دینا پیندا اے ۔ اسی وجہ توں چین اُتے آج کوئی قرضہ نہیں اے تے اسدی معیشت ترقی کر رہی اے ۔ جے چین آئی ایم ایف دا مقروض ہُندا تو اتوں وی کئی ناجاِئز شرائط قبول کرنی پیندیاں ۔ چین اپنی کرنسی نوں float کرنے دا وی شدت توں مخالف اے کیونکہ بہت توں ممالک ایہ غلطی کر دے کنگال ہو چکے نیں ۔ <ref>[http://www.marketoracle.co.uk/Article10605.htm قرض وچ جکڑی غلام دنیا]</ref> اگر چین دے کول [[جوہری ہتھیار]] نہ ہُندے تو عالمی بینکار چین نوں وی کسی تیسری عالمگیر جنگ برپا کر دے اسی طرح تہس نہس کر دیندے جیس طرح کرنسی چھاپندے جرم وچ دوسری جنگ عظیم وچ جرمنی تے جاپان نوں کیتا گیا سی ۔ <br /> امریکی بحرایہ دے اعلیٰ ترین میجر جنرل [[اسمیڈلے بٹلر]] نوں بحرایہ دی تریخ وچ سب توں زیادہ اعزازات ملے ۔ اس نے 1935 وچ اک کتاب لکھی جیسدا عنوان سیWar Is a Racket ۔ اوہ لکھدا اے "جنگ صرف اک ریکٹ ہُندی اے ۔ ریکٹ توں مراد ایسی چیز ہُندی ہےجو ویسا نہیں ہُندی جیسا کہ اکثریت سمجھ رہی ہُندی اے ۔ صرف اندر دے چند لوکاں نوں پتہ ہُندا اے کہ دراصل کیتا ہو رہیا اے ۔ ایہ صرف اس لیئے دی جاندی اے تاکہ اُنہاں چند لوکاں نوں فائدہ پہنچے جےچہ کہ اس وچ لاکھوں لوکاں دا نقصان ہُندا اے ۔ <!-- War is just a racket. A racket is best described, I believe, as something that is not what it seems to the majority of people. Only a small inside group knows what it is about. It is conducted for the benefit of the very few at the expense of the masses. --><!-- I wouldn't go to war again as I have done to protect some lousy investment of the bankers. There are only two things we should fight for. One is the defense of our homes and the other is the Bill of Rights. War for any other reason is simply a racket. -Major General Smedley Butler, USMC, --> <ref>{{Cite web |title=Preemtive war is basically aggression. |url=http://rebootingcapitalism.com/2015/09/21/mini-treatise-on-good-government/#more-1362 |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521065230/http://rebootingcapitalism.com/2015/09/21/mini-treatise-on-good-government/#more-1362 |dead-url=yes }}</ref> == کاغذی کرنسی تے غربت == امریکہ دے تیسرے صدر [[ٹامس جیفرسن|تھامس جیفرسن]] نے1788 وچ کاغذی کرنسی دے بارے وچ کہیا سی کہ ایہ محض غربت اے، ایہ صرف رقم دا بھوت اے رقم نہیں اے ۔ {{quote| Paper is poverty. ۔ . it is only the ghost of money, and not money itself|تھامس جیفرسن}} <ref>{{cite web |url=http://paperpoverty.blogspot.com |title=کاغذی غربت |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=blogspot |publisher= |accessdate=}}</ref> امریکہ دے ساتویں صدر [[اینڈریو جیکسن]] نے فروری 1834 وچ اک تقریر دے دوران کہیا سی "وچ وڈے غور توں مشاہدہ کر رہیا ہوں کہ [[بینک آف یونایٹڈ اسٹیٹ|بنکِ ریاستہائے متحدہ]] کیتا کر رہیا اے ۔ میرے آدمی کافی عرصے توں تیرے اُتے نظر رکھے ہوئے نیں تے اب وچ قائل ہو چکیا ہوں کہ تم لوکاں نے بینک وچ جمع شدہ رقم توں اشیاء خوردونوش اُتے سٹہ کھیلا ۔ جدوں تم جیتے تو تم نے منافع آپس وچ بانٹ لیا ۔ تے جدوں تمنیں نقصان ہویا تو تم نے اتوں بینک دے کھاتے وچ ڈال دتا ۔ تم مینوں دسدے ہو کہ جے وچ تمہارے بینک دا سرکاری اجازت نامہ منسوخ کر دوں تو دس ہزار گھرانے برباد ہو جائینگے ۔ معززین، ہو سکتا اے ایہ درست ہو لیکن ایہ تمہارا گناہ اے ۔ تے جے وچ نے تمنیں اسی طرح کام کرنے دتا تو تم لوگ پچاس ہزار خاندان تباہ کر دو گے تے ایہ میرا گناہ ہو گا ۔ تم لوگ زہریلے سانپوں تے چوروں دا گراوہ ہو تے وچ تمنیں ہر حال وچ ختم کر دے رہوں گا"<ref>{{cite web |url=http://unameitltd.limewebs.com/id20.htm |title=AbolishFiatSlavery |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=limewebs |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130224054736/http://unameitltd.limewebs.com/id20.htm |dead-url=yes }}</ref> اگرچہ کانگریس نے بینکِ ریاستہائے متحدہ دی دوبارہ بحالی دا بل منظور کر لیا سی پر بعد وچ اینڈریو جیکسن نے اتوں [[حق استرداد|ویٹو]] کر دتا سی ۔ 30 جنوری 1835 نوں اینڈریو جیکسن اُتے قاتلانہ حملہ ہویا لیکن اس اُتے چلائی گئی دونے گولیاں اتوں نہیں لگیں ۔ امریکہ دے بیسویں صدر [[جیمز گارفیلڈ]] نے کہیا سی کہ جو کوئی وی کسی ملک وچ کرنسی نوں کنٹرول کردا اے اوہ دراصل ساری معیشت تے ساری صنعت دا مالک ہُندا اے ۔ اس صدر نوں صدارت دے ساتویں مہینے وچ 2 جولائی 1881 نوں گولی مار دی گئی سی ۔ کوئی وی حکومت زرِ کثیف نوں پوری طرح کنٹرول نہیں کر سکتی جبکہ کاغذی کرنسی نوں کنٹرول کرنا نہایت آسان ہُندا اے ۔ کاغذی کرنسی نے [[تقسیم دولت]] دا توازن انتہائ حد تک بگاڑ کر [[غربت]] نوں تیزی توں دنیا بھر وچ پھیلا دتا اے ۔ [[دولت]] وڈی سرعت توں محض چند لوکاں دے ہتھوں وچ مرتکز ہُندی جا رہی اے تے طبقۂ وسطی سکڑتا جا رہیا اے ۔ امریکا دے سولہویں صدر [[ابراہام لنکن|ابراھم لنکن]] نے 21 نومبر 1864 نوں اپنے اک خط وچ عین اسی بات دی واضح پیشنگوئ دی سی ۔ {{quote| "وچ دیکھ رہیا ہوں کہ عنقریب اک وڈا بحران آنے والا اے جو مینوں پریشان کر دیتا اے تے وچ اپنے ملک دی حفاظت دے خیال توں لرزنے لگتا ہوں ۔ ۔ ۔ ۔ کارپوریشنوں نوں بادشاہت مل گئی اے تے اعلیٰ سطح اُتے کرپشن آنے والی اے ۔ تے دولت دی طاقت ([[رشوت]]) لوکاں دی سوچ پرحاوی ہو کر اپنا راج جاری رکھنے دی پوری کوشش کرے گی ایتھے تک کہ ساری دولت چند ہتھوں وچ سمٹ جائے اورجمہوریت تباہ ہو جائے ۔ " چند ہی مہینوں بعد 1865 وچ [[ابراہام لنکن|ابراھم لنکن]] نوں گولی مار دی گئی ۔ |لنکن}} {{quote| "I see in the near future a crisis approaching that unnerves me, and causes me to tremble for the safety of our country. Corporations have been enthroned, an era of corruption will follow, and the money power of the country will endeavor to prolong its reign by working upon the prejudices of the people, until the wealth is aggregated in a few hands, and the republic is destroyed.|لنکن}} <ref>{{cite book |last=Shaw |first=H |authorlink= |title=The Lincoln Encyclopedia |url=http://mpra.ub.uni-muenchen.de/27719/1/MPRA_paper_27719.pdf |accessdate= |year=1950 |publisher=Macmillan, NY |location= |isbn= |page=}}</ref> [[مارنوں پولو]] نے کاغذی کرنسی دے بارے وچ لکھیا سی کہ چین دی سلطنت دے بہترین خاندان تباہ و برباد ہو گئے تے عوام دے معاملات کنٹرول کرنے والے نئے لوگ آ گئے تے ملک قتل و غارت گری، جنگ تے انتشار دا شکار ہو گیا ۔ <ref>{{cite web |url=http://dailyreckoning.com/fiat-currency |title=زر فرمان |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=dailyreckoning |publisher= |accessdate=}}</ref> [[فائل:GoldasPercent.jpg]] == امریکی ڈالر تے فیڈرل ریزرو == 1694 توں پہلے [[انگلستان]] وچ اپنے کول جمع شدہ سونے توں زیادہ دی رسیدیں ( نوٹ ) چھاپنا (یعنی فریکشنل ریزرو بینکنگ) قانوناً جرم سی ۔ [[فرانس]] توں جنگ دی وجہ توں بادشاہ [[ولیم آف آرینج]] شدید مالی مشکلات دا شکار سی ۔ چند امیر سناروں نے بادشاہ نوں 12 لکھ پاونڈ دی خطیر رقم سونے چاندی دی شکل وچ 8 فیصد سود اُتے اس شرط دے نال قرض دینے دا وعدہ کیتا کہ اننیں اپنے کول جمع شدہ سونے توں زیادہ مالیت دی رسیدیں ( نوٹ ) چھاپندا حق دتا جائے ۔ اس طرح 1694 وچ [[ولیم پیٹرسن]] نوں [[بینک آف انگلینڈ|بینکِ انگلستان]] بناون دی اجازت ملی ۔ ایہ حکومت ول توں جعلی نوٹ چھاپندا پہلا اجازت نامہ سی ۔ اسی طرز پہ مئی 1716وچ فرانس وچ جنرل بینک تے دسمبر 1913 وچ امریکا وچ فیڈرل ریزرو (سینٹرل بینک) بنایا گیا ۔ دنیا دے تقریباًًً ہر چھوٹے ملک وچ اوتھے دی کاغذی کرنسی ونیں دی حکومت جاری کردی اے تا کہ حکومتی آمدنی وچ اضافہ ہو پر حیرت دی بات اے کہ دنیا دی سب توں وڈی کاغذی کرنسی یعنی [[امریکی ڈالر]] امریکی حکومت جاری نہیں کردی بلکہ ایہ اک نجی ادارے ول توں جاری ہُندا اے ۔ [[فیڈرل ریزرو]] نوں عام طور اُتے حکومتی ادارہ سمجھا جاندا اے جبکہ حقیقتاً ایہ اک نجی ادارہ اے جو ڈالر چھاپ کر حکومت امریکا نوں نہ صرف قرض دیتا اے بلکہ اس اُتے [[سود]] وی وصول کردا اے ۔ <ref>{{cite web |url=http://whatreallyhappened.com/WRHARTICLES/fedponzi.php |title=غلامو جاگو |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=whatreallyhappened |publisher= |accessdate=}}</ref> اپنی بے تحاشہ دولت دے باعث یہودیوں دا ایہ ادارہ امریکی حکومت اُتے حکومت کردا اے ۔ <ref>{{cite web |url=http://theunjustmedia.com/Banking%20&%20Federal%20Reserve/The%20Federal%20Reserve%20is%20Privately%20owned.htm |title=بے ایمان میڈیا |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=theunjustmedia |publisher= |accessdate=}}</ref><ref>{{cite web |url=http://forgingnewparadigms.blogspot.com/2011/11/money-is-slavery-by-proxy.html |title=کاغذی کرنسی غلامی اے |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=blogspot |publisher= |accessdate=}}</ref><ref>[http://www.ronpaulinstitute.org/archives/featured-articles/2014/ستمبر/14/will-the-swiss-vote-to-get-their-gold-back.aspx امریکی صدارتی امیدوار رون پول دا بیان]</ref> <!-- Just like the US and the EU, Switzerland at the federal level is ruled by a group of elites who are more concerned with their own status, well-being, and international reputation than with the good of the country. --> اس ادارے دے پس پردہ [[روتھشیلڈ]] خاندان دی دولت دا اندازہ پنج ہزار بیلین ڈالر اے جبکہ دنیا دے امیر ترین سمینوں جانے والے شخص [[بل گیٹس]] دی دولت صرف چالیس بیلین ڈالر اے ۔ <ref>{{cite book |last=Rickards |first=James |authorlink= |title=Currency Wars: The Making of the Next Global Crisis |url= |accessdate= |year= |publisher=Portfolio Trade |location= |isbn=978-1-59184-556-0 |page=}}</ref> اپنے ناں فیڈرل ریزرو دے برعکس ایہ ادارہ نہ تو فیڈرل اے تے نہ ہی ریزرو ۔ <ref>{{cite web |url=http://financicles.com/regions/north-america/the-federal-reserve-neither-truly-federal-nor-a-full-reserve/ |title=the federal reserve neither truly federal nor a fullreserve |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=financicles |publisher= |accessdate=}}</ref> <br /> [[فائل:Feeding the FED.JPG|thumb|400px|left|مرکزی بینک جمہوری حکومت دی مدد توں عوام نوں لوٹتے نیں ۔ بادشاہ مرکزی بینکاںنوں کاغذی کرنسی چھاپننہیں دیتا اس لئے مرکزی بینک بادشاہت دے سخت دشمن ہُندے نیں ۔ <ref>{{cite web |url=http://foolscrow.wordpress.com/2011/07/21/beware-the-risen-people-part-1-of-3-global-banking-%E2%80%93-a-criminal-syndicate-of-tyrants-and-thieves/ |title=ڈاکووں تے لٹیروں دا گراوہ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=wordpress |publisher= |accessdate=}}</ref>]] [[فائل:The Old Lady of Threadneedle St.png|thumb|360px|left|اک مضحکہ خیز کارٹون جو 1797 وچ جیمز گلرے نے کاغذی کرنسی دے خلاف بنایا سی ۔ نوٹوں دے کپڑے پہنے خزانے اُتے بیٹھی خاتون توں مراد [[بینک آف انگلینڈ]] اے جبکہ مرد [[ولیم پٹ]] اے جو اسوقت [[برطانایہ]] دا وزیر اعظم سی ۔ ]] امریکی صدر [[ٹامس جیفرسن|تھامس جیفرسن]] نے کہیا سی کہ "میرے خیال وچ بینکاری دے ادارے ہماری آزادی دے لئے زیادہ خطرناک نیں بہ نسبت سر پہ کھڑی (دشمن دی) فوج دے" <ref>{{cite web |url=http://www.themoneymasters.com/the-money-masters/famous-quotations-on-banking/ |title=بینکنگ اُتے مشہور اقتباست |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website= |publisher= |accessdate=}}</ref><br /> [[بینک آف انگلینڈ]] دے مالک ناتھن روتھشیلڈ دا کہنا سی کہ مینوں کوئی پرواہ نہیں کہ انگلستان دے تخت اُتے کون سا پُتلا بیٹھا سلطنت چلا رہیا اے ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ جو برطانیا دی کرنسی نوں کنٹرول کردا اے وہی برطانوی سلطنت نوں کنٹرول کردا اے تے ایہ کرنسی وچ کنٹرول کردا ہوں ۔ <ref>{{cite web |url=http://trueworldhistory.info/docs/quotes.html |title=دنیا دی صحیح تریخ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=trueworldhistory.info |publisher= |accessdate=}}</ref> امریکی سیکریٹری آف اسٹیٹ [[ہنری کیسنگر]] دا کہنا سی کہ جو خوراک نوں کنٹرول کردا اے اوہ لوکاں نوں کنٹرول کردا اے، جو توانائی نوں کنٹرول کردا اے اوہ سارے براعظموں نوں کنٹرول کردا اے تے جو کرنسی نوں کنٹرول کردا اے اوہ پوری دنیا نوں کنٹرول کردا اے ۔ <ref>{{Cite web |title=Dollar Imperialism |url=http://www.hermes-press.com/dollar_imperialism.htm |access-date=2016-05-28 |archive-date=2014-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141013184402/http://www.hermes-press.com/dollar_imperialism.htm |dead-url=yes }}</ref> [[جان ایف کینیڈی|صدر کینیڈی]] نے فیڈرل ریزرو دی اس اجارہ داری نوں محسوس کر دے اس دے خلاف اقدام اٹھانے دی کوشش دی سی ۔ اس نے 4 جون 1963 نوں اک فرمان<ref name="Executive order">{{cite web |url= http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=59049&st=&st1= |author= |date= |title = Executive order 11110 |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> جاری کیتا سی جیس دے مطابق امریکی حکومت اپنے کول موجود چاندی دے عوض خود امریکی ڈالر چھاپہ کرے گی ۔ امریکا دے ڈالر چھاپنوالے نجی ادارے دے کردا دھرتاوں نے فوراً خطرہ بھانپ لیا تے 22 نومبر 1963 نوں صدر کینڈی نوں اس جیسارت اُتے قتل کروا دتا گیا ۔ <ref name="اٹھ خاندانوں دا بدمعاش گراوہ">{{cite web |url= http://www.globalresearch.ca/the-federal-reserve-cartel-the-eight-families |author= |date= |title = اٹھ خاندانوں دا بدمعاش گراوہ |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.scionofzion.com/federalreserve.htm |title=جھوٹ چوری تے دھوکوں دی تریخ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=scionofzion |publisher= |accessdate=}}</ref> قتل توں صرف چھ دن پہلے صدر کینیڈی نے محکمہ خزانہ نوں امریکی ڈالر چھاپنکاحکم دتا سی ۔ <ref name="biblebelievers">{{cite web |url=http://www.biblebelievers.org.au/monie.htm |title=monie |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=biblebelievers.org.au |publisher= |accessdate= |archive-date=2010-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413115253/http://www.biblebelievers.org.au/monie.htm |dead-url=yes }}</ref> اسوقت پاکستانی نوٹوں دی طرح امریکی ڈالر اُتے وی ادائیگی دا وعدہ لکھیا ہُندا سی ۔ صدر کینیڈی دے قتل دے صرف چار دن بعد فیڈرل ریزرو نے جو نوٹ جاری کیتے ان اُتے ایسا کوئی وعدہ نہ سی ۔ صدر کینیڈی دے قاتل [[لی ہاروے اوسوالڈ]] نوں [[جیک روبی]] نے سرعام قتل کر دتا تے بعد وچ خود جیل وچ بیمار ہو کر مرگیا ۔ ( یا شائید زہر دے دتا گیا) صدر کینیڈی دا اوہ فرمان 9 ستمبر 1987 تک قانون دا حصہ رہیا پر اس اُتے عمل نہ ہویا ۔ اسدے بعد صدر [[رونالڈ ریگن]] نے اتوں منسوخ کر دتا ۔ صدر کینیڈی دے قتل توں لگ بھگ سو سال پہلے مقبول امریکی صدر [[ابراہام لنکن|ابراھم لنکن]] نوں 14 اپریل 1865 نوں وی اسی وجہ توں گولی مار دی گئی سی کہ اس نے کاغذی نوٹ چھاپندا اختیار نجی بینکاںتوں لیکر حکومت دے محکمہ خزانہ نوں دے دتا سی ۔ <ref>[http://iamthewitness.com/books/Andrew.Carrington.Hitchcock/The.History.of.the.Money.Changers.htm منی چینجروں نوں عبادت گاہ توں جبراً باہر کڈن دے چند ہی دنوں بعد حضرت عیسیٰ نوں صلیب اُتے لٹکایا گیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511113116/http://www.iamthewitness.com/books/Andrew.Carrington.Hitchcock/The.History.of.the.Money.Changers.htm |date=2013-05-11 }}</ref> ماضی وچ لوگ کاغذی کرنسی نوں کئی بار ڈوبتا دیکھ چکے سن تے اس اُتے اتنا اعتبار نہیں کردے سن<ref>[[:en:In God we trust|IN GOD WE TRUST?/ IN GOLD WE TRUST]]</ref> ۔ لوکاں نوں کاغذی کرنسی ول راغب کرنے دے لئے با قاعدہ قوانین بنائے گئے جنہاں دے مطابق کاغذی نوٹ وصول کرنے توں انکار کرنا یعنی دھاتی سکے طلب کرنا جرم قرار دتا گیا سی ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/334889/Legal-Tender-Act |title=Legal-Tender-Act-1862 |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=britannica |publisher= |accessdate=}}</ref> لگ بھگ ساڑھے ست سو سال پہلے [[قبلائی خان]] نے وی چین وچ اپنی کاغذی کرنسی نافذ کرنے دے لئے ایسا ہی قانون بنایا سی کہ جو کوئی وی اسدے ملک وچ ایہ کرنسی قبول کرنے توں انکار کرے گا اتوں قتل کر دتا جائے گا ۔ <ref name="کرنسی دے بدلتے روپ" /> امریکہ دے اس متنازع قانون نوں اٹھ سال بعد ہی 1870 وچ چیف جیسٹس [[سالمن پی چیز|سالمن چیز]] نے امریکی آئین دے خلاف قرار دتا ۔ امریکی صدر [[اولیسس ایس گرانٹ|الیسیز گرانٹ]] نے اسی دن دو نئے جج بھرتی کیتے جنہاں نے مخالفت وچ ووٹ دے کر چیف جیسٹس دے فیصلے نوں پلٹ دتا ۔ <ref>{{cite web |url=http://supreme.justia.com/cases/federal/us/79/457/case.html |title=Legal Tender Cases – 79 U.S. 457 (1870) |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=supreme.justia.com |publisher= |accessdate=}}</ref> 1930 وچ امریکی [[معیشت]] سخت [[کساد بازاری]] دا شکار سی ۔ فیڈرل ریزرو نے کرنسی دی فراہمی بڑھانے دی بجائے کم کر دی سی ۔ ڈالر دی گرتی ہوئی قیمت دیکھدے ہوئے بینکاںتوں کاغذی کرنسی دے بدلے اپنا سونا چاندی واپس لینے دا رجحان آہستہ آہستہ بڑھتا جا رہیا سی ۔ امریکی صدر [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|روزویلٹ]]، جو اک بینکار خاندان توں تعلق رکھدا سی، نے 4 مارچ 1933 نوں امریکا وچ اپنی صدارت دا آغاز کیتا تے دوسرے ہی دن توں 9 دنوں دے لئے بینک دی تعطیلات دا اعلان کیتا تا کہ لوگ فیڈرل ریزرو توں اپنا سونا نہ نکلوا سکیتیاں ۔ صدر روزویلٹ سونے دی قیمت بڑھانا چاہندا سی لیکن اس طرح سارا منافع عوام دی جیب وچ چلا جاندا تے حکومت نوں کچھ نہ ملدا<!-- If he increased the price of gold while Americans owned it, the profit would go to the citizens, not the U.S. Treasury. He knew that he had to lie to the American people about his intentions in order to pull off the theft of the century. --><ref>[http://www.neptuneglobal.com/lies-damned-lies-and-central-bank-forecasts-james-rickards/ Lies, Damned Lies, and Central Bank Forecasts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305173610/http://www.neptuneglobal.com/lies-damned-lies-and-central-bank-forecasts-james-rickards/ |date=2016-03-05 }}</ref> ۔ اس لیئے 5 اپریل 1933 نوں، یعنی صرف اک مہینے بعد [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|روزویلٹ]] نے اک صدارتی فرمان<ref>{{cite web |url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=14611 |title=34 – Executive Order 6102 |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=ucsb.edu |publisher= |accessdate=}}</ref> جاری کیتا جیسدے تحت امریکی شہریوں نوں 100 ڈالر توں زیادہ مالیت دا سونا رکھنے اُتے پابندی عائید ہو گئی تے اوہ اپنا زائد سونا فیڈرل ریزرو (جو اک پرائیوٹ ادارہ اے) نوں اک مہینے دے اندر اندر بحساب 20.67 ڈالر فی ٹرائے اونس بیچنے اُتے مجبور ہو گئے ۔ خلاف ورزی دی سزا دس ہزار ڈالر جرمانہ یا / تے دس سال قید سی ۔ اس زمانے دے دس ہزار ڈالر مئی ء2011 دے حساب توں سوا ست لکھ ڈالر دے برابر سن (بلحاظ سونے دی قیمت) ۔ اس زمانے وچ امریکا وچ سونے دے سکّے چلتے سن جننیں لوکاں توں لے کر فیڈرل ریزرو نے کاغذ دے نوٹ تھما دیے ۔ جدوں لوکاں دا سونا ہتھیا لیا گیا تو اگلے سال سونے دی سرکاری قیمت 20.67 توں بڑھا کر 35 ڈالر فی اونس کر دی گئی ۔ اک اندازہ دے مطابق اسطرح 8000 ٹن سونا لوکاں توں چھن گیا<ref name="china-bullion-gold-silver-and-silk">{{cite web |url=http://2ndlook.wordpress.com/2007/11/26/china-bullion-gold-silver-and-silk/ |title=china-bullion-gold-silver-and-silk |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=wordpress |publisher= |accessdate=}}</ref> ۔ اسدے چند دن بعد 23 مئی 1933 نوں کانگرس دے اک رکن [[مک فیڈن]] نے فیڈرل ریزرو تے محکمہ خزانہ دے کئی اعلیٰ عہدیداران دے خلاف اربوں ڈالر دے غبن دے الزامات عائد کیتے لیکن معاملہ دبا دتا گیا تے ان الزامات دا آج تک جواب نہیں دتا گیا اے ۔ <ref name="biblebelievers" /> میک فیڈن اُتے دو بار قاتلانہ حملہ ہویا پر اوہ بچ نکلا ۔ 1936 وچ اوہ پراسرار موت مارا گیا ۔ 8 نومبر 2002 نوں فیڈرل ریزرو دے گورنر [[بین برنیندی|بن برناندے]] نے جامعہ شکاگو وچ اک تقریر دے دوران ایہ تسلیم کیتا کہ 1930 دے [[کساد عظیم]] دی اصل وجہ فیڈرل ریزرو سی ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.federalreserve.gov/boarddocs/speeches/2002/20021108/default.htm |title=بن برناندے دی تقریر |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=federalreserve.gov |publisher= |accessdate=}}</ref> 31 دسمبر 1974 نوں امریکیوں نوں سونا رکھنے دی اجازت دوبارہ دے دی گئی ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.nma.org/pdf/gold/gold_history.pdf |title=سونے دی تریخ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=nma |publisher= |accessdate=}}</ref> فیڈرل ریزرو دے کول موجود 8133.5 ٹن [[سونا|سونے]] دی پچھلے 60 سال توں کوئی [[تنقیح|جانچ پیندال]] نہیں ہوئی اے ۔ <ref name="wordpress">{{cite web |url= http://littlealexinwonderland.wordpress.com/2010/08/31/ron-paul-audit-government-gold-reserves |author= |date= |title = Ron Paul |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> ایہ وی واضح نہیں اے کہ اس سونے دے مالکان کون کون نیں<ref>[http://rt.com/op-edge/gold-manhattan-new-york-594/ دوسروں دے سونے توں سینٹرل بینکنگ]</ref> ۔ [[جرمنی]] دا 1500 ٹن سونا فیڈرل ریزرو دے کول بطور امانت رکھیا ہویا اے جتوں اب فیڈرل ریزرو واپس کرنے اُتے آمادہ نہیں ۔ <ref>[http://usawatchdog.com/fed-they-do-not-have-any-more-gold-paul-craig-roberts/ فیڈرل ریزرو دا سونا ختم ہو گیا؟]</ref> اعداد و شمار دسدے نیں کہ چین دا وی گھٹ توں گھٹ 600 ٹن سونا فیڈرل ریزرو دے کول محفوظ اے ۔ <ref name="ingoldwetrust.ch" /> 1981 وچ امریکی صدر [[رونالڈ ریگن]] نے اک گولڈ کمیشن تشکیل دتا تاکہ معلوم ہو سکے کہ امریکی حکومت دے کول کتنا سونا موجود اے ۔ اس کمیشن نے تحقیقات کر دے دسیا کہ امریکی حکومت دے کول کوئی سونا نہیں اے ۔ [[فورٹ نوکس]] وچ محفوظ سونا تو فیڈرل ریزرو دے کول [[رہن]] رکھیا گیا اے جو قرضہ واپس کرنے اُتے ہی ملے گا ۔ <!-- He appointed a group called The Gold Commission. They found that the US Treasury owned no gold at all. All the Fort Knox gold remaining is now being held as collateral by the Federal Reserve against the national debt. Using credits made from nothing. The Fed had robbed the largest treasure of gold on earth. --> <ref>{{Cite web |title=The history of Money |url=http://holland4mpe.com/2014/03/19/the-history-of-money/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150830054131/http://holland4mpe.com/2014/03/19/the-history-of-money/ |dead-url=yes }}</ref> شبہ کیتا جاندا اے کہ مرکزی بینکاں دے کول اب اتنا سونا نہیں بچا اے جتنا کہ اوہ دعویٰ کردے نیں ۔ <ref>[http://www.caseyresearch.com/articles/now-is-the-time-to-buy-gold ایہ سونا خریدنے دا صحیح وقت اے] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311015824/https://www.caseyresearch.com/articles/now-is-the-time-to-buy-gold |date=2016-03-11 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://sprottglobal.com/markets-at-a-glance/maag-article/?id=6590 |title=کیتا مرکزی بینکاں دے کول واقعی سونا بچا اے؟ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=sprottglobal |publisher= |accessdate= |archive-date=2014-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141015105824/http://sprottglobal.com/markets-at-a-glance/maag-article/?id=6590 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://silverdoctors.com/alasdair-macleod-physical-gold-vs-gaper-gold-waiting-for-the-dam-to-break/ |title=کاغذی سونے دا بند ٹوٹنے والا اے |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> <ref>{{Cite web |title=وال اسٹریٹ ڈیلی- فورٹ نوکس/ |url=http://www.wallstreetdaily.com/2013/07/16/fort-knox-gold/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2014-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140219125633/http://www.wallstreetdaily.com/2013/07/16/fort-knox-gold/ |dead-url=yes }}</ref> فیڈرل ریزرو پہلے تو ہر سال ایتوں اعداد و شمار جاری کردا سی جیس توں پتہ چل سکے کہ اس نے کتنے ڈالر چھاپے نیں ۔ جےچہ کہ ایہ اعداد و شمار شاعر وی شک و شبہ توں بالاتر نہیں راے لیکن اب اس ادارے نے اعداد و شمار جاری کرنے توں ہی صاف انکار کر دتا اے ۔ دوسرے الفاظ وچ ہماری مرضی ہم جتنے چانیں ڈالر چھاپیں ۔ تم کون ہُندے ہو پوچھنے والے؟ {| class="wikitable" |- ! سنہ ! جاری شدہ امریکی ڈالر M3 <br /> بیلین ڈالر وچ ! امریکی حکومت اُتے قرضہ<br /> ارب ڈالر وچ<ref>{{cite web |url=http://www.usdebtclock.org/ |title=امریکی حکومت اُتے قرضیاں دی تازہ ترین صورتحال |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> |- |1960 | 315.2 |290.2 |- |1970 |677.1 |389.2 |- |1980 |1995.5 |930.2 |- |1990 |4154.6 |3233.3 |- |2000 |7117.7 |5674.2 |- |2005 |10,191.4 |8,170.4 |- |2007 |اعداد جاری نہیں کیتے گئے |10,245.2 |- |2010 |اعداد جاری نہیں کیتے گئے |14,025 |- |16 نومبر2011 |اعداد جاری نہیں کیتے گئے |15,000 |- |17 اکتوبر 2013 |اعداد جاری نہیں کیتے گئے |17,040 |- |3 فروری2016 |اعداد جاری نہیں کیتے گئے |19,000 |} فیڈرل ریزرو دے کول موجود 8133.5 ٹن [[سونا|سونے]] دی کل مالیت 291.3 ارب ڈالر اے (30 ستمبر 2015 دی قیمت) جبکہ صرف چین دے عوام دے کول 1850 ارب ڈالر دے مساوی رقم بینکاں دے سیونگ اکاونٹ وچ جمع ہو چکی اے<ref>[http://news.goldseek.com/GoldSeek/1461954811.php پیپلز بینک آف چائینا دے گورنر Zhou Xiaochuan دا بیان]</ref> ۔ کاغذی کرنسی دی گرتی ہوئی قوت خرید تے بڑھتے ہوئے عدم اعتماد دی وجہ توں جے چینی عوام اپنی بچت دا صرف پانچواں حصہ سونے دی شکل وچ محفوظ کرنے دا فیصلہ کرو تو امریکا تے برطانیا دے سینٹرل بینک بالکل کنگال ہو جائیں گے ۔ <br /> امریکی حکومت اُتے قرضے 19,000 ارب ڈالر توں زیادہ ہو چکے نیں ۔ صاف ظاہر اے کہ امریکی حکومت شاعر وی ایہ قرض ادا نہیں کر سکتی<!-- no debt can ever be paid with debt --> (قرض شاعر مزید قرض توں ادا نہیں ہُندا) ۔ تے نہ ہی فیڈرل ریزرو شاعر اتنی رقم دا مالک رہیا سی جو اس نے قرض دی اے ۔ فیڈرل ریزرو نے ایہ ساری رقم چھاپ کر قرض دی اے ۔ سوال ایہ پیدا ہُندا اے کہ جے فیڈرل ریزرو ایہ ساری رقم چھاپ سکتا اے تو امریکی حکومت خود کیوں نہیں چھاپ لیتی؟ جے حکومت خود چھاپے تو نہ قرض ادا کرنا پڑے گا نہ سود دینا پڑے گا ۔ اسدی وجہ سو سال پرانا تے دھودے توں بنایا گیا اک غلط قانون اے جیس دے مطابق صرف فیڈرل ریزرو نوں کرنسی چھاپندا اختیار دتا گیا اے(دیکھیئے [[جزیرہ جیکل دا عفریت]]) تے جو کوئی وی اس قانون دی منسوخی دی بات کردا اے اتوں ہمیشہ دے لئے خاموش کرا دتا جاندا اے ۔ ایتوں ہی کالے قوانین برطانیا فرانس تے جرمنی وچ وی پہلے ہی توں موجود نیں جو صرف پرائیوٹ سینٹرل بینکاںنوں نوٹ چھاپندا حق دیندے نیں ۔ <br /> امریکی حکومت نے 2013 وچ اپنے اس سارے قرضیاں اُتے 2.4 فیصد سود ادا کیتا اے یعنی 416 ارب ڈالر عوام توں بطور اضافی ٹیکس وصول کر دے فیڈرل ریزرو دے مالکان نوں بطور ذاتی منافع ادا کیتا اے جبکہ اسی سال ڈیفنس دا بجٹ 640 ارب ڈالر سی ۔ <ref>[http://www.marketoracle.co.uk/Article47070.html Gold Market and the Interest Rate Trap] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170714001441/http://www.marketoracle.co.uk/Article47070.html |date=2017-07-14 }}</ref> یعنی جے ایہ صرف نوٹ چھاپندا معاوضہ اے تو پھر ایہ کروڑاں گنا زیادہ اے ۔ خیال راے کہ 416 ارب ڈالر دی رقم پاکستان دے 2012–2013 دے بجٹ دا 6 گنا اے ۔ <ref>[[:en:US debt|امریکی قرضے ۔ انگریزی ویکیپیڈیا اُتے]]</ref> ۔ اس طرح عوام دی دولت نوں امیر بینکاراں تک منتقل کرنے وچ جمہوری حکومت کلیدی کردار ادا کردی اے ۔ جے سینٹرل بینک سرکاری ملکیت وچ ہوں تو عوام اس اضافی ٹیکس توں با آسانی بچ سکدے نیں ۔ فیڈرل ریزرو دا کہنا اے کہ اب اس دے کول جمع شدہ سونے دی مالیت دے اعتبار توں ڈالر چھاپندی ضرورت نہیں رہی اے بلکہ اوہ [[معاشیات|اقتصادی سرگرمی]] دے لحاظ توں ڈالر چھاپ رہیا اے ۔ <br /> ڈالر چھاپ چھاپ کر ہُندی ایہ عیاشی دیکھ کر [[یورپ]] والوں نوں وی مزے لوٹنے دا خیال آیا ۔ چونکہ [[یورپ]] دا کوئی ملک اتنا مضبوط نہیں سی کہ اکیلا امریکی ڈالر دا مقابلہ کر سکے اس لئے انہاں نے مل کر [[یورو]] جاری کیتا جیسدے بعد ڈالر دی اجارہ داری وچ قدرے زوال آیا ۔ یورو نوں اصل سہارا [[جرمنی]] دے مضبوط [[ڈوئچے مارک|مارک]] توں ملا اے ۔ یورپ دے صرف دو ممالک ([[ناروے]] تے [[برطانایہ]]) خاطر خواہ مقدار وچ [[خام تیل]] دی پیداوار رکھدے نیں تے ان دونے ممالک نے یورو کرنسی نہیں اپنائی ۔ {{Reserve currencies}} [[فائل:Reserve currencies.svg|left|thumb|300px|عالمی کرنسی دی فیصدی]] == مقداری تسہیل (Quantitative Easing) == {{Main|مقدارایہ سہل}} 2007 توں شروع ہونے والے زبردست مالی بحران<ref>{{cite web |url=http://www.usfn.org/AM/Template.cfm?Section=USFN_E_Update&Template=/CM/HTMLDisplay.cfm&ContentID=20609 |title=Global Financial Crisis Timeline: 2007–2012 |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=usfn.org |publisher= |accessdate= |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226070506/https://www.usfn.org/404.aspx?404&http%3A%2F%2Fwww.usfn.org%3A80%2FAM%2FTemplate.cfm%3FSection=USFN_E_Update&Template=%2FCM%2FHTMLDisplay.cfm&ContentID=20609%20 |dead-url=yes }}</ref> نے امریکا تے یورپ نوں ہلا کر رکھ دتا اے تے ان ممالک دی معیشتوں دے بالکل بیٹھ جانے دا خطرہ ہو گیا اے ۔ ڈر اس بات دا وی اے کہ لوکاں دا کاغذی کرنسی توں اعتبار ہی نہ اٹھ جائے جیسا کہ سونے دی ودھدیہوئی قیمتوں توں اندازہ ہو رہیا اے ۔ ستمبر 2008 دے وسط وچ امریکا دے 13 وڈے مالیاتی اداروں وچ توں 12ادارے صرف دو ہفتوں وچ ڈوبنے دے نزدیک پہنچ چکے سن ۔ <ref>[http://blogs.wsj.com/economics/2014/08/26/2008-meltdown-was-worse-than-great-depression-bernanke-says/ Bernanke: 2008 Meltdown Was Worse Than Great Depression]</ref> امریکا وچ فیڈرل ریزرو ، انگلستان وچ بینک آف انگلینڈ ، یورپ وچ یورپی مرکزی بینک تے جاپان وچ بینک آف جاپان نے کاغذی کرنسی وڈی مقدار وچ چھاپ کر دوسرے بینکاںتوں مال خریدنا شروع کر دتا اے تا کہ زیر گردش نوٹوں دی تعداد وچ اضافہ ہو تے معیشت رواں راے ۔ اس حکمت عملی نوں "مقداری تسہیل" <ref>{{cite news |title=QE3: What is quantitative easing? And will it help the economy? |author= |url=http://www.washingtonpost.com/blogs/wonkblog/wp/2012/09/13/qe3-what-is-quantitative-easing-and-will-it-help-the-economy/ |newspaper=بلاگ واشنگٹن پوسٹ |date= |accessdate=}}</ref> <ref name="Quantitative easing explained">{{cite web |url= http://www.youtube.com/watch?v=PTUY16CkS-k |author= |date= |title = یو ٹیوب اُتے اس فلم نوں اک سال وچ تقریباً 50 لکھ لوکاں نے دیکھا |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> دا ناں دتا گیا اے ۔ {| class="wikitable" |- !colspan="2" style="background:#ffdead;"| مقداری تسہیل دی ابتدا |- ! ملک !! کب شروع ہوئی |- | [[جاپان]] || 2001 |- | [[متحدہ امریکہ]]|| 2008 |- | یورپی سینٹرل بینک|| 2015 |} امریکہ وچ پہلی مقداری تسہیل نومبر 2008 توں مئی 2010 تک جاری رہی ۔ دوسری مقداری تسہیل نومبر 2010 توں جون 2011 تک جاری رہی ۔ تیسری مقداری تسہیل 13 ستمبر 2012 توں شروع کیتی گئی اے جیس وچ شروع وچ ہر ماہ 40 ارب ڈالر چھاپے گئے لیکن بعد وچ ہر ماہ 85 ارب ڈالر چھاپے جانے لگے ۔ <ref>{{cite news |title=the-fed-should-stop-paying-banks-not-to-lend |author= |url=http://economix.blogs.nytimes.com/2012/07/31/the-fed-should-stop-paying-banks-not-to-lend/ |newspaper=نیویارک ٹائمز |date= |accessdate=}}</ref> یعنی ہر گھنٹے وچ ساڑھے گیارہ کروڑ ڈالر ۔ ایہ مقدار دنیا بھر وچ ہر گھنٹے وچ بازیاب ہونے والے [[سونا|سونے]] دی مالیت توں دس گنا زیادہ اے ۔ دنیا دی دوسری کاغذی کرنسیاں اس دے علااوہ نیں ۔ دسمبر 2008 توں دسمبر 2013 تک دے پنج سالوں وچ دنیا بھر وچ کاغذی کرنسی وچ ہونے والا اضافہ 35 فیصد توں زیادہ اے ۔ <ref>{{Cite web |title=سی آئی اے ۔ فیکٹ بُک |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2010-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |dead-url=yes }}</ref> امریکا وچ تیسری مقداری تسہیل 29 اکتوبر 2014 تک جاری رہی ۔ ایہ مرکزی بینک اپنے صوابدیدی اختیارات استعمال کردے ہوئے [[فیڈرل ریزرو|وفاقی ذخائر]] دی [[شرح سود]] (Federal Fund Rate) وچ اضافہ نہیں ہونے دے راے جو [[ٹیلر دا اصول|ٹیلر دے اصول]] دے مطابق نوٹ زیادہ چھاپندا قدرتی نتیجہ ہُندا اے ۔ اندازہ اے کہ امریکا وچ 5 ٹریلین ڈالر اس عرصہ وچ [[مقدارایہ سہل|مقداری تسہیل]] دے ناں اُتے چھاپے گئے ۔ ایہ اتنی وڈی مقدار اے کہ بچے بوڑھے سمیت ہر امریکی نوں 17000 ڈالر دیے جا سکدے سن<ref>{{cite web |url=http://www.theblaze.com/stories/is-gold-money-ron-paul-grills-bernanke-on-fed-policies/ |title=Bernanke-on-fed-policies |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=theblaze |publisher= |accessdate= |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226070454/https://www.theblaze.com/stories/is-gold-money-ron-paul-grills-bernanke-on-fed-policies/%20 |dead-url=yes }} تے اس طرح حاصل ہونے والا معیشت نوں بڑھاوا زیادہ نمایاں وی ہُندا ۔</ref> ۔ 85 ارب ڈالر ماہانہ دی رقم توں دو کروڑ لوکاں نوں سالانہ 50,000 ڈالرتنخواہ دے کر کوئی ملازمت دی جا سکتی اے تے بے روزگاری وڈی آسانی توں ختم دی جا سکتی اے پر امریکا وچ بے روزگاری وچ پھر وی اضافہ ہو رہیا اے ۔ اتنی رقم توں امریکا دا ہر طالب علم چار سال یونیورسٹی وچ پڑھ سکتا اے یا دنیا توں بھوک 30 دفعہ ختم دی جا سکتی اے ۔ پر ایہ ساری رقم عوام تک نہیں پہنچ رہی بلکہ بینکاراں نوں مزید امیر بنا رہی اے ۔ <ref>[http://www.24hgold.com/english/news-gold-silver-gold-price-is-going-higher-whether-or-not-fed-tapers.aspx?article=4493362478G10020&redirect=false&contributor=Jason+Hamlin&mk=1 امریکا وچ بیروزگاری 23 فیصد]</ref> <ref>{{Cite web |title=تخلیق شدہ ڈالروں اُتے دھول جم رہی اے |url=http://www.washingtonsblog.com/2013/06/81-5-of-money-created-through-quantitative-easing-is-sitting-there-gathering-dust-instead-of-helping-the-economy.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2013-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131223195502/http://www.washingtonsblog.com/2013/06/81-5-of-money-created-through-quantitative-easing-is-sitting-there-gathering-dust-instead-of-helping-the-economy.html |dead-url=yes }}</ref> مرکزی بینکاںدا تخلیق کردہ ایہ سرمائایہ صرف [[اسٹاک مارکیٹ]] وچ تیزی لا رہیا اے ۔ <ref>[http://www.dollarsandsense.org/archives/2014/0514orr.html اسٹاک مارکیٹ یا کیسینو؟]</ref> <br /> اگر [[جی ڈی پی]] دی بجائے وصول ہونے والے ٹیکس توں موازنہ کیتا جائے تو [[جاپان]] دے قرضے 900 فیصد،[[یونان]] دے 500 فیصد تے امریکا دے 400 فیصد ہو چکے نیں ۔ <ref>[http://www.internationalpolicydigest.org/2015/02/09/rising-government-debt-next-global-recession/ Rising Government Debt and the Next Global Recession]</ref> منطتقی بات ایہ اے کہ جے زبوں حال معیشت دے لئے مقداری تسہیل اتنی ہی کارآمد چیز اے تو اتوں مستقل بنیادوں اُتے کیوں نہیں اپنا لیا جاندا ؟ صرف برے وقت وچ ہی کیوں اس توں استفادہ کیتا جاندا اے؟ وجہ صاف اے کہ مقداری تسہیل توں ملنے والا سہارا عارضی ہُندا اے تے بعد وچ اسدی قیمت زبردست افراط زر ( مہنگائ ) دی شکل وچ چکانی پیندی اے ۔ <!-- “Devaluation and currency wars never produce either the growth or the jobs that are promised, but they reliably produce inflation.” --> <ref>[http://www.sbp.org.pk/research/bulletin/2012/vol-8-1/bookreviewzeb.pdf اگلے عالمی بحران دا بننا ۔ جیمز ریکارڈز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102042344/http://www.sbp.org.pk/research/bulletin/2012/Vol-8-1/bookreviewzeb.pdf |date=2013-11-02 }}</ref> نجی شعبے دے قرض نہ لینے دے باوجود امریکا قانونی ضرورت توں 15 گنا زیادہ تے جاپان 26 گنا زیادہ ریزرو بنا چکیا اے ۔ <!-- there is no reason why they should work at a time of no borrowers, excess reserves created by the central bank now amount to $2.3trn in the US, or 15 times the level of statutory reserves, and to ¥222trn in Japan, or fully 26 times statutory reserves. --><ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-03-04/there-no-clear-way-out-richard-koo-says-price-qe-has-yet-be-paid The Price For QE Has Yet To Be Paid"]</ref> دنیا دے وڈے وڈے مرکزی بینکاں دے مالکان حکومتاں دی مدد توں عوام نوں نچوڑ راے نیں ۔ <ref name="root cause of poverty"/> <ref>{{cite web |url=http://www.ritholtz.com/blog/2012/01/living-in-a-qe-world/ |title=دنیا دے اٹھ سب توں وڈے مرکزی بینک تے اندا کاغذی کرنسی چھاپنا |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=ritholtz |publisher= |accessdate=}}</ref> نوبل انعام یافتہ امریکی ماہر معاشیات [[ملٹن فریڈمان|ملٹن فریڈمین]] دا کہنا سی کہ آج دا ناقابل حل معاشی مسئلہ ایہ اے کہ فیڈرل ریزرو توں کیتوں جان چھڑائ جائے ۔ <!-- Unjust redistribution (Cantillon effect): the effect describes the fact that newly created money is neither uniformly nor simultaneously distributed in the population. Monetary expansion is therefore never neutral. There is a permanent transfer of wealth from later to earlier receivers of new money. --> مقداری تسہیل دے موجد پروفیسر رچرڈ ورنر دا بیان اے کہ سینٹرل بینک جان بوجھ کر اپنے ملک وچ غربت بڑھاتے نیں تاکہ اُنہاں قانونی تے معاشی تبدیلیوں دا جواز بن سکے جو غیر ملکیوں نوں ملک لوٹنے دیں ۔ central banks intentionally impoverish their host countries to justify economic and legal changes which allow looting by foreign interests.<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-02-11/central-banks-are-trojan-horses-looting-their-host-nations Central Banks Are Trojan Horses, Looting Their Host Nations]</ref> == کاغذی کرنسی دا انجام == مشہور فرانسیسی فلاسفر [[والٹیئر|وولٹیر]] دا کہنا سی کہ کاغذی دولت انجام کار اپنی اصلی قدر تک پہنچتی اے جو صفر اے ۔ دنیا دی 775 کاغذی کرنسیوں وچ توں 599 ڈوب چکی نیں ۔ <ref>{{cite web |url=http://dollardaze.org/blog/?post_id=00405 |title=دھندلا ڈالر |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=dollardaze.org |publisher= |accessdate=}}</ref><ref>[http://www.deeneislam.com/ur/horiz/halate_hazra/2267/article.php?CID=2267 کاغذی کرنسی ڈوبنے والی اے ۔ اردو وچ]</ref> سن 2008 وچ [[آئس لینڈ]] دا سینٹرل بینک فیل ہو گیا جیس دے نتیجے وچ امریکا تے یورپ وچ اک وڈا مالیاتی بحران آیا ۔ بحران توں محض چند دن پہلے امریکی ٹریژری دے سیکریٹری پالسن نے یقین دہانی کرائی سی کہ ہماری معیشت دی بنیاد بہت مضبوط اے ۔ <!-- "Our economy has got very strong long-term fundamentals. And you know, your policy-makers and regulators here – we're very vigilant." --> 2010 وچ [[آئرلینڈ]] تے 2013 وچ [[قبرص دے بینکاںدا بحران، 2012-13ء|قبرص]] دے سینٹرل بینک فیل ہو گئے ۔ فیل ہونے توں کچھ ہی دن پہلے حکام نے stress tests دے بعد اننیں محفوظ قرار دتا سی ۔ <!-- Recent stress tests failed to notice the impending collapse, not just of one but of three national banking systems: Iceland in 2008, Ireland in 2010 and Cyprus in 2013, all of which collapsed shortly after being signed off as safe by regulatory stress tests. --><ref>[http://www.adamsmith.org/blog/money-banking/why-the-bank-of-england-should-end-its-stress-tests-no-stress-report-in-a-nutshell/ stress tests merely hide that fact]</ref><br /> دسمبر 2014 دے وسط وچ روس دے سینٹرل بینک نے اچانک اپنی [[شرح سود]] 10.5 توں بڑھا کر 17 فیصد کر دی ۔ سوئزرلینڈ دے سینٹرل بینک نے کئی یقین دہانیوں دے باوجود کہ اوہ کرنسی peg نہیں ٹوٹنے دے گا، اچانک کرنسی پیگ توڑ دتا جیس توں فرانک دی قیمت یکدم بڑھ گئی جیسدی وجہ توں ہنگری تے آسٹریا دے بہت توں لوگ اپنے گھر دا قرضہ چُکانے دے قابل نہ راے کیونکہ ان دا قرض سوئس فرانک وچ لیا گیا سی ۔ چین دے سینٹرل بینک نے 2015 وچ اپنی کرنسی دی قیمت غیر متوقع طور اُتے 3 فیصد گرا دی ۔ فیڈرل ریزرو نے 9 سالوں دے بعد آخر کار 16 دسمبر، 2015ء نوں [[شرح سود]] وچ اضافہ کیتا پر صرف 0.25 فیصد ۔ جون 2014توں [[یورپیئن سینٹرل بینک]] نے شرح سود منفی کر رکھی اے<ref>[https://www.ecb.europa.eu/stats/monetary/rates/html/index.en.html Key ECB interest rates]</ref> ۔ [[ڈنمارک]] تے [[سوئزرلینڈ]] وچ وی شرح سود منفی ہو چکی اے ۔ [[سوئیڈن]] نے 12 فروری 2015 نوں شرح سود منفی کر دی تے 18 مارچ 2015 نوں شرح سود منفی 0.1 توں گرا کر منفی 0.25 فیصد کر دی ۔ <ref>[http://www.economist.com/blogs/economist-explains/2015/02/economist-explains-15?fsrc=scn/te/te/ee/whynegativeinterestrateshavearrived The Economist]</ref> [[جنوبی افریقہ]] دے سینٹرل بینک نے تسلیم کر لیا اے کہ اوہ [[کرنسیوں دی جنگ]] (currency war) وچ بے بس ہو چکیا اے ۔ <!-- S.AFRICA GOVERNOR KGANYAGO SAYS NO AMOUNT OF CENTRAL BANK INTERVENTION WOULD STEM MARKET-DRIVEN RAND MOVES. --> [[وینیزویلا]] وچ آئی ایم ایف دے مطابق صرف 2015 وچ 159 فیصد افراط زر ہویا<ref>{{Cite web |title=Venezuela struck by runaway Inflation |url=http://nsnbc.me/2015/10/20/venezuela-struck-by-runaway-inflation/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022034954/http://nsnbc.me/2015/10/20/venezuela-struck-by-runaway-inflation/ |dead-url=yes }}</ref> ۔ 17 فروری 2016 نوں وینیزویلا وچ پٹرول دی قیمت وچ 60 گنا اضافہ کر دتا گیا ۔ اوتھے پٹرول دی سابقہ قیمت پچھلے 20 سال توں برقرار سی ۔ جرمنی دے [[ڈوئیچے بینک]] دے کول 55 ارب یورو دے derivatives جمع ہو چکے نیں جو جرمنی دی جی ڈی پی توں وی 20 گنا زیادہ نیں ۔ جے ایہ بینک فیل ہُندا اے تو حکومت لئی اتوں بیل آوٹ کرنا ناممکن اے ۔ <ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-02-07/deutsche-bank-signaling-new-banking-crisis کیتا ڈوئیچے بینک دی حالت زار کسی نئے بینک کرائسس دا اشارہ دے رہی اے؟]</ref> <!-- Keep in mind the exposure of Deutsche Bank to its derivatives portfolio is a stunning 55B EUR, which is almost 20 times (yes, twenty times) the GDP of Germany and roughly 5 times the GDP of the entire Eurozone! --> ایہ صورتحال ظاہر کردی اے کہ اب کنٹرول مرکزی بینکاں دے ہتھ توں نکلتا جا رہیا اے<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-11-27/one-one-central-banks-are-losing-control One by One the Central Banks Are Losing Control]</ref> ۔ <br /> 29 جنوری، 2016ء نوں جاپان دے مرکزی بینک نے وی شرح سود گرا کر منفی 0.1 فیصد کر دی اے حالانکہ صرف اٹھ دن پہلے اس نےپارلیمنٹ وچ بیان دتا سی کہ ایسا کوئی ارادہ نہیں اے<!-- “When it gets serious, you have to lie.” --><ref>[http://www.businessinsider.com/america-is-turning-into-japan-2016-2 جدوں معاملہ سنگین ہو تو جھوٹ بولنا پیندا اے ۔ ]</ref> ۔ اس طرح دنیا دی 20 فیصد جی ڈی پی اب ایتوں سینٹرل بینکاں دے کنٹرول وچ اے جتھے شرح سود منفی ہو چکی اے ۔ <ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-01-29/negative-interest-rates-show-desperation-central-banks شرح سود دا منفی ہو جانا سینٹرل بینکاںدی مایوسی نوں ظاہر کردا اے]</ref> سنہ 2008 وچ ڈوبنے توں پہلے بیئر اسٹرن، مورگن اسٹنلے تے لہیمن بردارز جیتوں عظیم بینک وی اسی طرح جھوٹ بولتے راے سن ۔ <!-- deceit and denial that emanated from Morgan Stanley, Bear Stearns and Lehman Brothers before their collapse --><!-- when the crunch comes, bank CEOs lie." --><ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-02-11/mutual-funds-etfs-risk-run-warns-stockman Mutual Funds, ETFs at Risk of a Run]</ref> پچھلے دو سالوں وچ کینیڈا، [[قبرص دے بینکاںدا بحران، 2012-13ء|قبرص]]، نیوزی لینڈ، امریکا تے برطانیا نے ایتوں قوانین بنائے نیں جو بینکاںنوں ایہ اختیار دیندے نیں کہ اوہ اپنے کھاتے داروں دی جمع شدہ رقم منجمد کر دیں تے پھر ضبط کر لیں ۔ حال ہی وچ جرمنی نے وی ایتوں قوانین منظور کر لیئے نیں ۔ <ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-10-09/europe-reveals-how-accounts-will-be-frozen-during-next-crisis اگلے بحران وچ کھاتے منجمد ہو جائیں گے]</ref> 10 اپریل 2016 نوں [[آسٹریا]] دے اک بینک Heta Asset Resolution AG نے اپنے سینیئر کھاتے داروں دے اکاونٹ توں 54 فیصد کٹوتی (bail in) دا اعلان کیتا اے تا کہ بینک نوں درپیش 8.5 ارب ڈالر دے خسارے دا ازالہ کیتا جا سکے ۔ <ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-04-10/austria-just-announced-54-haircut-senior-creditors-first-bail-under-new-european-rul First "Bail In" Under New European Rules]</ref> == کرنسی بطور ہتھیار == قابل تخلیق کرنسی صرف استحصال دا بہترین اوزار ہی نہیں بلکہ اک مہلک ہتھیار وی ثابت ہو سکتی اے ۔ {| class="wikitable" |- !colspan="2" style="background:#ffdead;"| کرنسی کرائیسس |- ! علاقہ!! دورانایہ |- | [[یورپ]] || 1992–1993 |- | [[لاطینی امریکہ]]|| 1994–1995 |- | [[ایشیا]]|| 1997–1998 |- | [[روس]] || 1998 |- |[[ارجنٹینا]] || 1999–2002 |- | [[وینیزویلا]] ||2015–2016 |} * ستمبر 1992 وچ برطانوی پاونڈ اُتے ہونے والے اک حملے دے نتیجے وچ 17 ستمبر 1992 نوں بینک آف انگلینڈ نوں کرنسی peg توڑنا پڑ گیا جیس دی وجہ توں پاونڈ ڈالر دے مقابلے وچ 25% گر گیا ۔ اس حملے دا الزام [[جارج سوروس]] اُتے لگایا جاندا اے ۔ * 1994 وچ میکسینوں دی کرنسی اُتے حملہ کیتا گیا جیس دے نتیجےوچ پیسو دی قدر آدھی رہ گئی تے ملک وچ شرح سود 80 فیصد تک جا پہنچی ۔ * ارجنٹینا دی کرنسی اُتے وی حملہ کیتا گیا پر ارجنٹینا اپنا کرنسی پیگ بچانے وچ کامیاب رہیا ۔ لیکن اتوں بھاری قرضے لینے پڑے ۔ * 2 جولائی 1997 نوں [[تھائی لینڈ]] نوں ایتوں ہی کرنسی حملے دے نتیجے وچ کرنسی پیگ توڑنا پڑ گیا ۔ جنوری 1998 تک تھائی کرنسی بھات دی قدر ڈالر دے مقابلے وچ 120 فیصد گر چکی سی ۔ * جون 1997 توں جون 1998 دے دوران انڈونیشیا، فلیپائن، تائیوان، کوریا، ملیشیا تے ہندوستان دی کرنسیوں نوں زبردست نقصان اٹھانا پڑا ۔ چین دی مداخلت دی وجہ توں ہانگ کانگ دا ڈالر گرنے توں بچ گیا ۔ <!-- Short selling: Speculators borrow “overvalued” currency, sell it on foreign exchange markets, and intend to buy it back later when currency weakens. --><ref>[http://leeds-faculty.colorado.edu/palmerm/INBU4200SpeculativeAttackonCurrencies.ppt. An Attack on a Currency]</ref> اس بات دا امکان بڑھتا جا رہیا اے کہ "Soroi" دا اب سعودی عرب،عمان تے بحرین دی کرنسی اُتے حملہ ہو گا تاکہ ان دا ڈالر توں پیگ ٹٹ جائے ۔ <!-- Krugman 1996 proposes that such hypothetical agents be referred to as "Soroi" --><br /><!-- http://www.zerohedge.com/news/2016-05-15/only-two-options-saudi-sheikhs --> "معاشی مشکلات کسی ملک کوکمزور اورغیر مستحکم وی کر سکتی نیں تے اس دی سیاست نوں تباہ وی کر سکتی نیں تے اس دی کرنسی اُتے حملہ کر دے ایسا بحران پیدا کیتا جا سکتا اے ۔ کرنسی توپ یا بم دی طرح نہیں ہُندی پر بعض حالات وچ ایہ انتہائی کارآمد ہتھیار ثابت ہو سکتی اے ۔ ایہ سستی ہونے دے باوجود نہایت موثر ہُندی اے تے ایہ دشمن نوں اس حد تک کمزور یا معذور کر سکتی اے کہ اپنی حفاظت کرنا تو درکنار، اوہ اپنے معمول دے کام وی انجام نہ دے سکے ۔ <br /> عین صحیح وقت اُتے کرنسی دا حملہ کسی ملک نوں تباہی ول دھکیل سکتا اے یا پہلے توں نرغے وچ آئے دشمن نوں مزید کمزور کر سکتا اے ۔ جےچہ کرنسی دا کوئی وی حملہ انتشار پیدا کر سکتا اے لیکن ایہ کسی کمزور تے ترقی پذیر معیشت والے ملک دی بقا دا مسئلہ وی بن سکتا اے ۔ "<br /> A state may be compromised, destabilized, weakened, or even politically devastated by economic hardship, and an attack on its currency is one means of creating such turmoil. ۔ . ۔ Currency is not like guns and bombs, but it can be an extremely useful weapon in certain circumstances. It is efficient and comparatively inexpensive, and it can weaken or cripple a targeted state in its ability to function, much less to maintain its own security. A currency attack at the precisely right (or wrong) moment may help push a state in a destructive direction, or may weaken an opponent already besieged. While any currency attack might be disruptive, in a vulnerable, emerging economy one could threaten a country's security.<ref>[https://ddi08.wikispaces.com/file/view/$$_Oil_$$ ۔ doc Currency as a weapon: Blunt but Potent]</ref> == سبق == * “گولڈ اسٹینڈرڈ“ توں مراد سونے دی کرنسی نہیں سی بلکہ کاغذی کرنسی سی ۔ ایسی کاغذی کرنسی جتوں طے شدہ سونے دی مقدار وچ تبدیل کیتا جا سکے ۔ <!-- Under the gold standard each country makes its currency convertible into gold at a fixed price --> <ref>[https://books.google.com.pk/books?id=uizhi22qekQC&pg=PA140&lpg=PA140&dq A Dictionary of Economics by John Black, Nigar Hashimzade, Gareth Myles]</ref> جاری کنندہ دا ایہ وعدہ ہمیشہ جھوٹا ثابت ہویا ۔ * کرنسی قابل تخلیق نہیں ہونی چاہیے جیتوں کہ سونا چاندی انسان دے لئے قابل تخلیق نہیں ہُندا ۔ جدوں کرنسی قابل تخلیق ہُندی اے (جیتوں کہ کاغذی کرنسی یا الیکٹرونک کرنسی e-money ہُندی اے) تو تخلیق کنندہ نہایت امیر تے طاقتور ہو جاندا اے<!-- Print up money (or its digital substitutes and surrogates in more modern times) and you can have access to all the hard work of others who have invested in manufacturing and bringing to market all the goods and services you desire without having to undertake the reciprocal effort and work to make and trade an actual good or service to earn the money so as to honestly buy what you want from them. Some are so impolite as to refer to such monetary mischief as “fraud” and “theft.” --><ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-10-07/time-end-monetary-central-planning Money Creation as a Tool of Plunder]</ref> تے نہ صرف حکومت دے کنٹرول توں باہر ہو جاندا اے بلکہ اپنی اجارہ داری قائم رکھنے دے لئے ہر طرح دے ہتھکنڈے وی استعمال کردا اے ۔ قابل تخلیق کرنسی غریبوں دی دولت نوں امیروں تک خاموشی توں منتقل کرنے دا موثر ترین حربہ اے ۔ <ref>{{cite web |url=http://mpra.ub.uni-muenchen.de/27719/1/MPRA_paper_27719.pdf |title=غربت دی اصل وجہ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=mpra.ub.uni-muenchen.de |publisher= |accessdate=}}</ref><!-- A fiat monetary system allows power and influence to fall into the hands of those who control the creation of new money, and to those who get to use the money or credit early in its circulation. The insidious and eventual cost falls on unidentified victims who are usually oblivious to the cause of their plight. This system of legalized plunder (though not constitutional) allows one group to benefit at the expense of another. An actual transfer of wealth goes from the poor and the middle class to those in privileged financial positions. --> <ref>[http://www.lewrockwell.com/1970/01/ron-paul/paper-money-and-tyranny/ Paper money and tyranny by Rep. Ron Paul, MD]</ref> * [[اسٹاک مارکیٹ]] ، بونڈ مارکیٹ، ڈیری ویٹو مارکیٹ تے فورین ایکسچینج مارکیٹ کاغذی کرنسی دی پیداوار نیں تے ایہ معیشت وچ کوئی قابل استعمال چیز دا اضافہ نہیں کرتیں ۔ ایہ محنت کرنے والوں دی کمائی محنت نہ کرنے والوں نوں منتقل کردی نیں ۔ ناقابل تخلیق ہارڈ کرنسی وچ اسٹاک مارکیٹ تے بونڈ مارکیٹ پنپ نہیں سکتیں ۔ * Hard کرنسی (زر کثیف) دے نظام وچ [[سرماایہ]] محنت تے بچت توں تخلیق ہُندا سی ۔ فی ایٹ کرنسی (زر فرمان) دے نظام وچ سرماایہ مرکزی بینک دے صوابدیدی اختیارات توں تخلیق ہُندا اے تے capital کہلاتا اے ۔ مرکزی بینکار ہی کیپیٹل ازم دے موجد نیں<ref>[https://mises.org/library/founding-father-crony-capitalism کیپیٹل ازم دا باپ]</ref><!-- Capitalist central banks have become ultimate central planners_they operate in the shadows while being given charge of all the financial systems of all the world’s greatest economies --><ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-05-02/are-central-banks-running-oil-market-or-just-world power to create the greatest fortunes ever known to mankind at will]</ref> ۔ کموڈٹی دے مقابلے وچ کیپیٹل تخلیق کرنا تے ایکسپورٹ کرنا زیادہ آسان ہُندا اے ۔ کیپیٹل مارکیٹ نوآبادیاتی نظام دا نیا روپ اے ۔ <!-- the export of capital as distinguished from the export of commodities acquires exceptional importance --><!-- Even when the imperialist powers abandoned classical colonialism, they opted for the way of colonization through the export of capital. --><ref>[http://www.bannedthought.net/Turkey/TKP-ML/1990s/GenCharacteristicsImp-c1995.htm THE GENERAL CHARACTERISTICS OF IMPERIALISM]</ref> * جو ملک اپنی کرنسی دا کنٹرول کھو بیٹھتا اے اوہ اپنی حاکمیت (sovereignty) وی کھو دیتا اے (مثلاً یونان) ۔ بادشاہ تے ڈکٹیٹر اپنی کرنسی دا کنٹرول شاعر کھونا نہیں چاہندے اس وجہ توں سینٹرل بینکرز ان دے دشمن بن جاندے نیں<!-- Rothschild Obtained Iraq's Central Bank, Rothschild Obtained Muammar Gaddafi's Lybian Gold ~ Syria & Iran Next Using U.S. Military Machine! --><ref>[https://politicalvelcraft.org/2012/06/03/in-the-year-2000-there-were-seven-countries-without-a-rothschild-owned-central-bank-now-there-are-more/ I'm into hoarding by any means]</ref> ۔ جبکہ جمہوری حکمران کم مدتی ہُندے نیں تے اپنی کرنسی دا کنٹرول غیر ملدی عالمی بینکاراں نوں بیچنے اُتے با آسانی تیار ہو جاندے نیں ۔ ایہی وجہ اے کہ بینکار تے ان کےماتحت میڈیا جمہوریت دے قصیدے گاتا اے تے آمروں نوں بُرا کہندا اے ۔ تریخ بتاتی اے کہ جمہوریت وچ غربت ودھدیاے تے امیر غریب دی خلیج تے وسیع تر ہو جاندی اے ۔ <!-- From Chile to Brazil to South Korea to the Philippines, fighting against dictatorship was a fight for both democratic choice and greater equality.Yet the evidence now seems clear that we were wrong. ۔ . ۔ .Where democracy had not fallen to dictatorship, it fell to the IMF. In Jamaica, the progressive government of Michael Manley suffered a devastating loss of legitimacy when it caved in to pressure to impose an IMF stabilization program blessed by Washington. The program eroded quickly living standards. Even more than dictatorships, Western-style democracies are, we are forced to conclude, the natural system of governance of neoliberal capitalism, for they promote rather than restrain the savage forces of capital accumulation that lead to ever greater levels of inequality and poverty. In fact, liberal democratic systems are ideal for the economic elites, for they are programmed with periodic electoral exercises that promote the illusion of equality, thus granting the system an aura of legitimacy. --><ref>[http://fpif.org/liberal-democracy-promotes-inequality/ deeply undemocratic economic systems]</ref><!-- http://what-we-really-said.blogspot.com/ democracy brings poverty and unequal socities. --> * ہارڈ کرنسی (زر کثیف) دا نظام شفاف ہُندا اے ۔ Fiat کرنسی (زر فرمان) دا نظام جان بوجھ کر نہایت پیچیدہ تے غیر شفاف بنایا گیا اے ۔ زر فرمان درحقیقت اک [[پونزی اسکیم]] اے ۔ مالیات دی دنیا وچ ہر مہینے چند نئی اصطلاحات دا اضافہ ہو جاندا اے جنہاں دا مطلب پوری طرح سمجھتے سمجھتے لوکاں نوں کئی سال لگ جاندے نیں ۔ * ہارڈ کرنسی دے پیچھے کوئی دھونس دھمدی نہیں ہُندی اس لئے ایہ دائمی ہُندی اے ۔ زر فرمان دے پیچھے ہمیشہ فوجی طاقت ہُندی اے اس لئے ایہ عارضی ہُندی اے کیونکہ ہر فوج نوں شاعر نہ شاعر زوال آندا اے ۔ * زر کثیف دا نظام مرکزی بینکاںنوں مفلس تے عوام الناس نوں خوشحال بناتا اے ۔ زر فرمان دا نظام مرکزی بینکاں دے مالکان نوں کھرب پتی بنا چکیا اے جبکہ آج دا مزدور اپنے دادا پردادا توں دوگنا زیادہ کام کر دے وی بدحال رہندا اے ۔ * زر فرمان دی وجہ توں جدید [[مصرف|بینکاری نظام]] [[بچت]] دی حوصلہ شکنی کردا اے تے [[قرض]] تے قرض در قرض دی حوصلہ افزائی کردا اے ۔ صرف امریکا دے اندرونی تے بیرونی قرضے 60,000 ارب ڈالر توں زیادہ ہو چکے نیں ۔ <ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-05-18/why-central-banks-hate-cash-and-will-begin-tax-it-shortly Phoenix Capital Research]</ref><ref>{{cite web |url=http://bullmarketthinking.com/ian-gordan-this-collapse-will-be-very-frightening-because-once-the-credit-stops-the-economy-stops/ |title=this-collapse-will-be-very-frightening-because-once-the-credit-stops-the-economy-stops |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=bullmarketthinking |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130220112712/http://bullmarketthinking.com/ian-gordan-this-collapse-will-be-very-frightening-because-once-the-credit-stops-the-economy-stops/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nytimes.com/2013/03/31/opinion/sunday/sundown-in-america.html?pagewanted=all&_r=0 |title=State-Wrecked: The Corruption of Capitalism in America |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website= |publisher= |accessdate=}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.washingtonsblog.com/2013/01/the-real-reasons-that-germany-is-demanding-that-the-u-s-return-its-gold.html |title=جرمنی امریکا توں کیوں اپنا سونا واپس مانگ رہیا اے؟ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=washingtonsblog |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130413012933/http://www.washingtonsblog.com/2013/01/the-real-reasons-that-germany-is-demanding-that-the-u-s-return-its-gold.html |dead-url=yes }}</ref> * ایس وقت پوری دنیا اُتے قرضیاں دی کل مقدار 199 ہزار ارب ڈالر ہو چکی اے ۔ جے اس رقم نوں دنیا دی کل آبادی (ست ارب) توں تقسیم کیتا جائے تو دنیا دے ہر جوان بچے بوڑھے اُتے 28000 ڈالر دا قرضہ چڑھ چکیا اے جو اسدی اولادوں نے ادا کرنا اے ۔ ایہ رقم پوری دنیا دی GDP دا لگ بھگ تن گنا اے ۔ <ref>[http://www.investing.com/analysis/the-debt-to-gdp-ratio-for-the-entire-world:-286-percent-252037 The Global Debt Trap]</ref> * کاغذی کرنسی (زر فرمان) وچ دی جانے والی بچت [[افراط زر]] دی وجہ توں تیزی توں سکڑتی جاندی اے یعنی اسدی [[طاقت خرید|قوت خرید]] گرتی جاندی اے ۔ ہارڈ کرنسی دے نظام وچ [[بچت]] دی قوت خرید وقت دے نال نال ودھدیچلی جاندی اے ۔ دوسرے الفاظ وچ ہارڈ کرنسی قدر دی برقراری (store of value) اے جبکہ کاغذی کرنسی قدر دی چوری (steal of value) اے ۔ ایہی قدر دی چوری اج دنیا بھر وچ تیزی نال ودھدی ہوئی [[غربت]] دی بنیادی وجہ اے ۔ <ref>{{cite web |url=http://forgingnewparadigms.blogspot.com/2011/11/money-is-slavery-by-proxy.html |title=کاغذی کرنسی غلامی اے |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=blogspot |publisher= |accessdate=}}</ref> * جیہڑا پوری دنیا نوں قرضے دے سکدا اے اوہ پوری دنیا اُتے حکمرانی کر سکدا اے ۔ <!-- The bookkeeper can be king if the public can be kept ignorant of the methodology of the bookkeeping. --> * اپنی ملکیت وچ موجود اثاثیاں توں زیادہ قرض دین دی صلاحیت درحقیقت '''دولت تخلیق کرن دی صلاحیت''' اے (چاہے ایہ قرضے بغیر سود دے ای کیوں نہ ہوݨ) ۔ ایہی چیز فریکشنل ریزرو بینکنگ اے ۔ <ref>{{Cite web |title=Fractional-Reserve Banking is Pure Fraud |url=https://www.sprottmoney.com/blog/fractional-reserve-banking-is-pure-fraud-part-ii-jeff-nielson.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304235031/https://www.sprottmoney.com/blog/fractional-reserve-banking-is-pure-fraud-part-ii-jeff-nielson.html |dead-url=yes }}</ref> * جو دولت تخلیق کر سکتا اے اوہ عالمی منڈی وچ کسی وی چیز دی قیمت گرا سکتا اے یا ودھ سکدا اے ۔ <ref>{{Cite web |title=Economic Rape |url=https://www.sprottmoney.com/blog/debt-slavery-force-feeding-us-with-debt-jeff-nielson.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150717115217/http://www.sprottmoney.com/blog/debt-slavery-force-feeding-us-with-debt-jeff-nielson.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Thanks to the fraud of “fractional-reserve banking” |url=http://www.sprottmoney.com/blog/the-impossible-co-bubbles-stocks-and-bonds-jeff-nielson.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150822002457/http://www.sprottmoney.com/blog/the-impossible-co-bubbles-stocks-and-bonds-jeff-nielson.html |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://gulfnews.com/business/opinion/central-banks-wield-disproportionate-powers-1.1407064 مرکزی بینکاں دی حد توں زیادہ طاقت]</ref> <!-- Central banks can create money. That gives them the power to move markets — and with them, the terms of trade between the world’s economic blocs — with only a few words. --> کاغذی کرنسی یا ڈیجیٹل کرنسی دے نظام وچ “فری مارکیٹ اکانومی“ ممکن نہیں ۔ <ref>[http://www.bibliotecapleyades.net/sociopolitica/sociopol_globalbanking06.htm gold and economic freedom are inseparable]</ref> <!-- honest money and freedom are inseparable, as Mr. Greenspan argued, and paper money leads to tyranny --><ref name="gold-eagle.com" /> <!-- There is no such thing today as a free market, where buyers and sellers determine prices independent of outside influence. Prices are manipulated by central banks printing copious amounts of paper money and by their banking cronies --> * جے کرنسی hard ہووے تاں وی بینک فریکشنل ریزرو بینکنگ دے ذریعے قرضا دے کے اپنے کھاتیاں وچ حقیقی اثاثیاں توں زیادہ مالیت دے اثاثے دکھا سکدے نیں ۔ جے فریکشنل ریزرو دی حد 20 فیصد ہووے تاں جمع شدہ اثاثے پنج گُݨا زیادہ تک ظاہر کیتے جا سکدے نیں ۔ ایس طرحاں فرضی دولت اُتے وی حقیقی منافع کمایا جا سکدا اے ۔ فریکشنل ریزرو نوں 'money multiplier' وی کہندے نیں ۔ * ایہ غلط اے کہ عدلیہ، انتظامایہ تے مقننہ حکومت دے تن اہم ستون ہُندے نیں ۔ حکومت دا اک چوتھا ستون وی ہُندا اے جیہڑا ایہناں تِناں ستوناں نوں کنٹرول کردا اے تے اوہ اے کرنسی ۔ ایس لئی کرنسی دا کنٹرول حکومت دے کول ہونا چاہیدا ۔ ترقی یافتہ مُلکاں وچ حقیقت ایہدے اُلٹ اے ۔ <ref name="criminal-syndicate-of-tyrants-and-thieves" /> * گزشتہ تن سو سالوں وچ ہر [[سامراجیت|سامراجی طاقت]] (imperial power) درحقیقت اک طاقتور کاغذی کرنسی توں مسلح سی جبکہ اندا شکار بننے والے ممالک اس مہلک ہتھیار توں محروم سن ۔ جے انگریزاں دی آمد توں پہلاں ہندوستان وی اک منظم بینکنگ سسٹم تے کاغذی کرنسی بݨا چکیا ہُندا تاں ہرگز وی برطانوی کالونی نہ بݨدا ۔ * ہارڈ کرنسی دے زمانے وچ جنگاں ملک تے حکومت اُتے قبضہ کرن لئی لڑیاں جاندیاں سن ۔ کاغذی کرنسی دے دور وچ جنگاں سینٹرل بینک اُتے قبضہ کرن لئی لڑیاں جاندیاں نیں ۔ بریٹن ووڈز دے معاہدے توں بعد دنیا بھر توں نوآبادیاتی نظام (Colonialism) دا یک لخت خاتما ایس ای وجہ توں ہویا ۔ کاغذی کرنسی دے نظام نال ہزاراں میل دور توں غلاماں دا خون چوسنا ممکن ہو گیا اے ۔ <!-- imperialist nations are now controlling the global economy through the system of reserve currencies, particularly the dollar which has dominated world trade since Bretton Woods. In this new form of corporate colonialism currency is used as the weapon in the war to control the world. --><!-- The new currency colonialism guarantees that this process finds its modern incarnation --><ref>[http://www.warwithoutend.co.uk/globalisation/2004/03/19/corporate-colonies.php currency colonialism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220330020458/http://www.warwithoutend.co.uk/globalisation/2004/03/19/corporate-colonies.php |date=2022-03-30 }}</ref><!-- LEON N. TOLSTOY (1828–1910) "Money is a new form of slavery, and distinguishable from the old simply by the fact that it is impersonal -- that there is no human relation between master and slave." --><!-- The great merit of the gold standard must be seen in the feat that it has stabilized the interest-rate structure so as to prevent the financial sector from becoming a vampire sucking the life-blood of the producing sector. --><ref name="THE PENTAGONAL MODEL OF CAPITAL MARKETS by Prof. Antal E. Fekete"/> * بینکاری نظام اُتے ضرب لاون دے خواہشمند لیڈر مروا دتے جاندے نیں ۔ <ref>{{Cite web |title=The Grand Chess Board of World War III |url=http://www.thecommonsenseshow.com/2014/03/09/the-grand-chess-board-of-world-war-iii/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160503193745/http://www.thecommonsenseshow.com/2014/03/09/the-grand-chess-board-of-world-war-iii/ |dead-url=yes }}</ref> * ترقی یافتہ ممالک وچ وی جمہوری حکومتاں عوام توں زیادہ مرکزی بینکاں دے مفادات دا خیال رکھدیاں نیں ۔ پہلی دنیا (کیپیٹلسٹ ممالک) وچ کرنسی تخلیق کرن دا اختیار پرائیوٹ بینکاں دے ہتھ وچ ہُندا اے تے جمہوری حکومت اُتے قرضا ودھدا چلا جاندا اے جیہدا سود بلا تاخیر عوام نوں بھرنا پیندا اے ۔ دوسری دنیا (کیمونسٹ ممالک) وچ کرنسی تخلیق کرن دا اختیار براہ راست حکومت دے ہتھ وچ ہُندا اے تے حکومت نہ مقروض ہُندی اے نہ اس دے عوام نوں سود ادا کرنا پیندا اے ۔ تیسری دنیا وچ اوہ ممالک شامل نیں جیہڑے کرنسی جنگ دے گیم توں پوری طرحاں واقف نہیں ۔ ایہ پہلی دونے دنیا واسطے شکار گاہاں نیں ۔ * جنگ عظیم اول تے دوم نے کاغذی کرنسی نوں وڈا دوام بخشیا تے اس طرحاں مرکزی بینکاں دی طاقت تے اقتدار وچ بے پناہ اضافہ ہویا ۔ Money is the most important fuel for war and war is one of the great sources of debt imposed upon nations. * یورپ دی سبھ توں وڈی مالیاتی ایجاد ایہ سی کہ 1960 دی دہائی وچ حکومتاں نوں مالیاتی مارکیٹ (monetary market) توں بلکل جدا کر دتا جییہدے نال بینکاں نوں وڈی آزادی ملی ۔ ایہ صحیح معنوں وچ [[گلوبلائزیشن]] دی ابتدا سی ۔ <!-- Nevertheless, leaks of short term capital from Britain in 1958 contributed to the launching of the most important financial innovation in Europe. This innovation emphasized the divorce between the market (managed by banks) and the state. This was the Eurodollar market in London, soon followed by the Eurobond market in 1963. ۔ . ۔ . ۔ This was the true beginning of globalisation. ۔ . ۔ . ۔ --><ref>[https://books.google.com.pk/books?id=zUYo_gpyzGUC&pg=PA1998&lpg=PA1998&dq The Common Market : Towards European Integration of Industrial and Financial Markets? (1958–1968) By Régine Perron]</ref> * غریب شاعر امیر پرحکمرانی نہیں کر سکتا ۔ کاغذی کرنسی نے سینٹرل بینکرز نوں دنیا دے امیر ترین افراد بنا دتا اے ۔ اب ایہ دنیا دے پس پردہ حکمران نیں ۔ * لا علمی ہمیشہ غلامی ول لے جاندی اے (ignorance is the surest path to slavery) ۔ کاغذی کرنسی دی حقیقت توں لاعلمی بہت سارے مُلکاں نوں [[بین الاقوامی مالیاتی فنڈ|آئی ایم ایف]] تے [[عالمی بنک|ورلڈ بینک]] دا غلام بنا دیندی اے ۔ مشہور ماہر معاشیات [[جان مینارڈ کینز]] دا کہنا سی کہ کاغذی کرنسی وچ پوشیدا عیاری تے مکاری نوں دس لکھ لوکاں وچ اک آدمی وی سمجھ نہیں سکدا ۔ <br /> “There is no subtler, no surer means of overturning the existing basis of society than to debauch the currency. The process engages all the hidden forces of economic law on the side of destruction, and does it in a manner which not one man in a million is able to diagnose.<br /> Indeed, the world is ruled by little else. Practical men, ۔ . ۔ . ۔ .، are usually slaves of some defunct economist. – John Maynard Keynes<ref>[http://www.mauldineconomics.com/ttmygh/the-consequences-of-the-economic-peace/ The Economic Consequences of the Peace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150304085459/http://www.mauldineconomics.com/ttmygh/the-consequences-of-the-economic-peace/ |date=2015-03-04 }}</ref> “(کاغذی) دولت دی طاقت نہ صرف حکمرانی تے غلام بناونے دی سبھ توں وڈی طاقت اے بلکہ ایہ دنیا دی بدترین ناانصافی تے دھوکھا دہی دی طاقت وی اے ۔ ایہ کروڑاں لوکاں نوں سخت مشقت کرنے اُتے مجبور کر دیتی اے، غربت پھیلاتی اے تے محرومیاں ودھاوندی اے جبکہ اوہناں نوں اپنیاں مصیبتاں دی اصل وجہ شاید سمجھ نہیں آوندی ۔ ایہناں لوکاں دی خموش رضامندی دی وجہ توں اوہناں دی کمائی دا وڈا حصہ نہایت رازداری نال اوہناں مرکزی بینکاراں نوں منتقل ہو جاندا اے جنہاں نے کوئی محنت نہیں کیتی ہُندی ۔ دولت دی اسی طاقت نے ساڈے استاداں نوں وی دھوکھے وچ مبتلا کر رکھیا اے ۔ “ This money power is not only the most governing and influential, but it is also the most unjust and deceitful of all earthly powers. It entails upon millions excessive toil, poverty and want, while it keeps them ignorant of the cause of their sufierings ; for, with their tacit consent, it silently transfers a large share of their earnings into the hands of others, who have never lifted a finger to perform any productive labor. The same power has grossly deceived our public teachers<ref>[http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Labor_and_Capital_1000080941/257 بھولی بسری کتابیں]</ref> مشہور جرمن فلسفی [[گوئٹے]] <!-- Johann Wolfgang von Goethe --> دا کہنا سی کہ “بد ترین غلامی اوہ اے جیس وچ غلاماں نوں خوش فہمی ہووے کہ اوہ آزاد نیں“ ۔ <!-- None are more hopelessly enslaved than those who falsely believe they are free. --> == ہور دیکھو == * [[سونا]] ۔ کرنسیوں دا شہنشاہ تے شہنشاہوں دی کرنسی * [[سونے دی منڈیاں|سونے دی مارکیٹ]] * [[چاندی]]- پنج ہزار سالہ کرنسی * [[انسائڈ جوب]] 2007 دے مالی بحران نوں بے نقاب کرنے والی اک دستاویزی فلم * [[معاشی قاتل دے اعترافات]] * [[جوزف اسٹگلیز]] * [[جان مینارڈ کینز]] * [[بین الاقوامی مالیاتی فنڈ]] * [[شکاری قرضے]] * [[افراط زر محصول|انفلیشن ٹیکس]] اک خفایہ ٹیکس * [[لندن بلین مارکیٹ]] * [[The Creature from Jekyll Island|جزیرہ جیکل دا عفریت]] * [[شرح سود]] * [[انفلیشن تے ڈیفلیشن]] * [[سونا دو پیتوں لو]] * [[کیش دے خلاف جنگ]] * [[ٹریفن دا مخمصہ]] == انگریزی ویدی پیڈیا اُتے == * [[:en:America: Freedom to Fascism|America: Freedom to Fascism]] == بیرونی ربط == * [http://www.bibliotecapleyades.net/sociopolitica/esp_sociopol_cooper2a.htm کاغذی کرنسی: خاموش جنگ دا بےآواز ہتھیار] ( انگریزی وچ ) * [http://www.soilandhealth.org/03sov/0303critic/030317hudson/superimperialism.pdf امریکا دی مُفت خوری largest free lunch ever achieved in history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514131702/http://www.soilandhealth.org/03sov/0303critic/030317hudson/superimperialism.pdf |date=2013-05-14 }} ( انگریزی وچ ) * [http://www.themoneymasters.com/wp-content/uploads/2009/12/ModernMoneyMechanics2.pdf Modern Money Mechanics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111020165538/http://www.themoneymasters.com/wp-content/uploads/2009/12/ModernMoneyMechanics2.pdf |date=2011-10-20 }} ( انگریزی وچ ) * [http://www.fdic.gov/bank/individual/failed/banklist.html چار سو بینکاںدی فہرست جو ستمبر 2000 دے بعد دیوالایہ ہوئے] * [http://www.sbp.org.pk/m_policy/a_imf/2009/IntlMonetaryFund-16-Mar-09.pdf اسٹیٹ بینک آف پاکستان دا آئی-ایم-ایف توں معاہدہ ۔ 2009 ۔ ( انگریزی وچ )] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151028101952/http://www.sbp.org.pk/m_policy/a_imf/2009/IntlMonetaryFund-16-Mar-09.pdf |date=2015-10-28 }} * [http://www.sbp.org.pk/m_policy/2011/MPS-Nov-11-Urdu.pdf اسٹیٹ بینک آف پاکستان دی مانیٹری پالیسی ۔ نومبر 2011 ۔ ( اردو وچ )] * [http://www2.hn.psu.edu/faculty/jmanis/adam-smith/Wealth-Nations.pdf Of the Origin and Use of Money:The Wealth of Nations by Adam Smith, 1776] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020042323/http://www2.hn.psu.edu/faculty/jmanis/adam-smith/Wealth-Nations.pdf |date=2013-10-20 }} ( انگریزی وچ ) * [http://www.deeneislam.com/ur/horiz/halate_hazra/2267/article.php?CID=2267 کاغذی کرنسی ڈوبنے والی اے ۔ اردو وچ] == حوالے == {{Commons category|Banknotes by country}} {{-}} {{حوالے|4}} {{منتخب مقالہ}} {{وسیلہ مبادلہ}} {{معاشیات}} [[گٹھ:غربت]] [[گٹھ:تحریری ابلاغیات]] [[گٹھ:زر مبادلہ]] [[گٹھ:کرنسی]] [[گٹھ:مالیات]] [[گٹھ:بین الاقوامی معاشیات]] [[گٹھ:عالمی معیشت]] [[گٹھ:اقتصادی نظام]] [[گٹھ:دولت]] [[گٹھ:بینکاری]] [[گٹھ:عالمی ادارے]] [[گٹھ:استعماریت]] [[گٹھ:انجان]] 3gwzv50dvy91ow040ow6qk1ak9n3x0e 0 10236 708272 697809 2026-06-25T07:22:50Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708272 wikitext text/x-wiki ==پنجابی ویب سائیٹاں دی لِسٹ== ===خبراں=== * [https://lokaai.com/ روزنامہ لوکائی ۔ پنجابی شاہ مُکھی] * [http://jagbani.punjabkesari.in جگ بانی ۔ گرمکھی لپی وچ] * [http://beta.ajitjalandhar.com/#sthash.a9v1Z62y.LktHFeVn.dpbs اجِیت ۔ گرمکھی لپی وچ] ===زبان تے ادب=== * [https://www.rvel.org/ رویل] * [https://punjabiandpunjab.com/ پنجابی تے پنجاب] * [https://ipcs.edu.pk/website/ ادارہ پنجابی سلیکھ تے رہتل سار] * [https://gcu.edu.pk/punjabi.php گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور، شعبہ پنجابی] * [https://www.lcwu.edu.pk/punjabi-overview.html لاہور خواتین یونیورسٹی، شعبہ پنجابی] * [https://pilac.punjab.gov.pk/ پلاک] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711180642/http://www.pilac.punjab.gov.pk/ |date=2017-07-11 }} * [https://apnaorg.com/ اکیڈمی آف دی پنجاب اِن نارتھ امیرکا] * [https://punjabiadbiboard.org/ پاکستان پنجابی ادبی بورڈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250427075912/https://punjabiadbiboard.org/ |date=2025-04-27 }} ===متفرق=== * [http://www.punjabics.com/ پنجابِکس] * [https://uddari.wordpress.com/tag/shahmukhi/ اُڈاری ویب لَاگ] * [http://www.suhisaver.com/index.php سُوہی سویر] * [https://punjabi.com/?script=shahmukhi پنجابی ڈاٹ کام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250429164941/https://punjabi.com/%3Fscript%3Dshahmukhi |date=2025-04-29 }} ===شاعری=== * [http://www.punjabi-kavita.com/indexShahmukhi.php پنجابی کوِیتا] * [http://kakagill.tripod.com/kakagillpunjabipoetry/id8.html پنجابی پوئِیٹری] ===گریمر=== * [http://punjabi.aglsoft.com/punjabi/learngrammar/?show=introduction پنجابی گریمر ۔ اِنگلش وچ] * [http://www.aclweb.org/anthology/W/W11/W11-3413.pdf پنجابی گریمر ۔ شاہ مکھی تے گرمکھی لپی وچ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170814171219/http://www.aclweb.org/anthology/W/W11/W11-3413.pdf |date=2017-08-14 }} ===ڈِکشنری=== * [https://pnb.wiktionary.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 وِکشنری ۔ پنجابی شاہ مکھی] * [https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/salah-ud-din/ اقبال صلاح الدین پنجابی لُغت] * [http://dic.learnpunjabi.org/default.aspx پنجابی اِنگلش ڈِکشنری] * [https://archive.org/details/punjabi-classicy-lughat-by-jameel-ahmad-paal/mode/2up کلاسیکی پنجابی لُغت] * [https://archive.org/details/punjabi-lughat-irshad/mode/2up پنجابی لُغت ۔ ساڈی پنجابی اکیڈمی] * [https://archive.org/details/urdu_punjabi_lughat/mode/2up?view=theater پنجابی لُغت ۔ ارشاد احمد پنجابی] * [https://archive.org/details/20200520_20200520_0713/mode/2up?view=theater پنجابی نامہ] ==ترجمہ== * [https://sangam.learnpunjabi.org شاہ مکھی-گرمکھی لپی وٹاندرا] * [https://translate.google.com.pk/?hl=en&tab=TT&sl=pa-Arab&tl=en&op=translate گُوگل ٹرانسلیشن] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:پنجابی]] 87q758n8xrwlkv44yq6yh1cacenvxss 0 23914 708268 708000 2026-06-25T02:54:06Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708268 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#ffaaee" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=black>نیژنی نووگورد<font>''' |- | style="background:#aaeeff" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>روس دا شہر<font>''' |- |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | |-|- align="center" |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>نیژنی نووگورد دی کریملن<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" | style="width: 145px;" | [[File:Flag of Nizhny Novgorod.svg|120px|center|border]] | style="width: 145px;" | [[File:Coat of Arms of Nizhny Novgorod.svg|120px|center]] |- | style="width: 145px;" | <center>'''جھنڈا'''<center> | style="width: 145px;" | <center>'''نشان'''<center> |- style="background: #ffffff; text-align: center;" |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Map of Russia - Nizhny Novgorod Oblast (2008-03).svg|center|250px]] |-|- align="center" |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>نیژنی نووگورد دا محل وقوع<font>''' |- |'''شہر دا دن''' |style="padding-right: 1em;" | [[ستمبر]] دا پہلا سنیچر |- style="vertical-align: top;"- | style="background:#eeffaa" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''[[دیس]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[روس]]<hr> |- style="vertical-align: top |'''وفاقی اکائی''' |style="padding-right: 1em;" | [[نیژنی نووگورد اوبلاست]] |- style="vertical-align: top;" |'''انتظامی مرکز'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[نیژنی نووگورد اوبلاست]] دا<hr> |- style="vertical-align: top |- | style="background:#eeffaa" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>میونسپل حثیت<font>''' |- |'''شہری اوکروگ''' |style="padding-right: 1em;" |نیژنی نووگورد شہری اوکروگ |- style="vertical-align: top;" |- |'''میئر'''<hr> |style="padding-right: 1em;" |اولگ سوروکن <hr> |- style="vertical-align: top |'''عوامی نمائندگی دا ادارہ''' |style="padding-right: 1em;" | شہری دوما |- style="vertical-align: top;" |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>اعداد تے شمار<font>''' |- |'''کل رقبہ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | 466.5مربع [[کلومیٹر]] <hr> |- style="vertical-align: top |'''آبادی (2010ء)''' |style="padding-right: 1em;" | 12،50،615 |- style="vertical-align: top;" |'''آبادی دی گنجانی'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | 3،045لوک فی مربع [[کلومیٹر]] <hr> |- style="vertical-align: top |'''آبادی چ نمبر'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | 5واں <hr> |- style="vertical-align: top |'''ویلہ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | ماسکو ویلہ (یو ٹی سی 3+) <hr> |- style="vertical-align: top |- |'''قیام''' |style="padding-right: 1em;" | 1221ء |- style="vertical-align: top;"- |- |'''پرانے [[ناں]]''' || نیژنی نووگورد(1932ء تک) تے گورکی (1990ء تک) |- |'''سرکاری ویب سائیٹ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | http://www.admgor.nnov.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170925230215/http://www.admgor.nnov.ru/ |date=2017-09-25 }} <hr> |- style="vertical-align: top |- |} [[File:Ансамбль церкви Рождества Богородицы 2.jpg|thumb|left|نیژنی نووگزرد دا اک گرجا]] [[File:Nizhny Novgorod. Kanavino bridge.jpg|thumb|دریائے اوکا اتے بنے تن پلاں چوں اک]] نیژنی نووگورد اپنی 12،50،615 دا آبادی نال [[روس]] دا [[ماسکو]] ، [[سینٹ پیٹرزبرگ]] ، [[نووسیبیرسک]] تے [[ییکیترنبرگ]] مگرون 5واں وڈا [[شہر]] اے ۔ ایہہ [[روس]] دے [[نیژنی نووگورد اوبلاست]] دا [[اک]] [[شہر]] تے انتظامی مرکز ([[راجگڑھ]]) اے ،اس دے نال نال ایہہ '''وولگا وفاقی ضلع''' دا انتظامی مرکز وی اے ۔ نیژنی نووگورد '''وولگا وئیاتکا اقتصادی علاقے''' دا ثقافتی تے اقتصادی مرکز وی اے ۔ 1932ء توں 1990ء تک شہر دا [[ناں]] ، [[میکسم گورکی]] جہڑا ایتھے جمیا دے ناں اتے '''گورکی''' رہیا ۔ ایہہ شہر وفاق [[روس]] دا اہم اقتصادی ، ٹرانسپورٹ تے ثقافتی مرکز اے ۔ ==جغرافیہ== ==تریخ== ===قرون وسطی دے شہزادےآں دی ریاست=== اس تھاں اتے 1221ء چ روس دے یوری دوم نے لکڑی دے اک پہاڑی قلعے دی نیونہہ رکھی ، جہڑا اس راجواڑے دے دو اہم دریاواں [[دریائے وولگا|وولگا]] تے [[دریائے اوکا|اوکا]] دے سنگم اتے واقع سی ۔ نیژنی نووگورد دے [[ناں]] دا مطلب '''تھلواں نواں شہر''' اے ، جہڑا پرانے شہر [[ویلیکی نووگورد]] توں علیحدہ شناخت لئی رکھیا گیا ۔ اس شہر دے اہمیت دے حامل محل وقوع پاروں اسنوں مسلسل موردوی حملے دا خطرہ رہیا ۔ [[منگول|منگولاں]] نے 4 [[مارچ]] 1238ء چ اس قلعے اتے مل مار لیا ۔ [[ماسکو]] تے [[تویر]] نال نال ، نیژنی نووگورد ، اوہناں کئی نویں بسے قصبےآں چوں [[اک]] سی جہڑے اپنی غیر اہمیت پاروں [[منگول|منگولاں]] دی تباہی توں بچے رہے ، پر [[تاتاری|تاتاریاں]] ([[طلائی اردو]]) دی باجگزاری چ روسی سیاسی جیون دے اہم مرکز بنے ۔ [[منگول]] [[خان]] نال [[اک]] معاہدے نال نیژنی نوزگورد نوں 1264ہ چ [[ولادیمیر سوزدال راجواڑا|ولادیمیر سوزدال راجواڑے]] چ ضم کردتا گیا ۔ 86 سالاں مگروں اسدی اہمیت ہو ودھ گئی ، جدوں [[سوزدال]] دے طاقتور راجواڑے دا [[راجگڑھ]] ، [[گرودیتس]] 1350ء چ توں ایتھے منتقل ہویا ۔ شہزادہ اعظم [[دمیتری کونستانتینووچ]] (1323ء توں 1383ء) نے اپنے [[راجگڑھ]] نوں [[ماسکو]] دے برابر حریف بنان دا سوچیا ، اسنے ایتھے پتھر دا بالا حصار (قلعہ) تے کئی گڑجے اسارے ۔ ===ماسکو دا مضبوط قلعہ=== 1392ء چ شہر دے [[ماسکوی روس]] چ انضمام دے مگروں مقامی شہزادےآں نے [[ماسکو]] چ سکونت اختیار کرلئی ۔ 1408ء چ [[قریم یورتی|کریمیائی تاتاراں]] دے سردار [[ایدیگو]] ہتھوں جلن مگروں ، نیژنی نووگزرد نوں مڑ اساریا گیا تے [[خانان قازان]] دے خلاف [[ماسکوی روس]] دیاں لڑائیاں چ ایہہ اک مضبوط قلعے دے طور اتے سامنے آیا ۔ اس دی لال اٹاں آلی کریملن [[روس]] دے مضبوط تے پہلے قلعےآں چوں اک اے ، جہڑی 1508ء توں 1511ء وشکار [[اک]] [[اٹلی|اطالوی]] پیٹر دی نگرانی چ اساری گئی ۔ ایہہ قلعہ اینا مصبوط سی کہ 1520ء تے 1536ء دے [[خانان قازان]] دے [[تاتاری|تاتاریاں]] دے شہر دے محاصرے خلاف کھڑی رہی ۔ ===وڈا تجارتی مرکز=== ==سویت دور== ==معیشت== نیژنی نووگورد اوبلاست صنعتی پیداوار دے لحاظ نال [[روس]] چ 7ویں نمبر اتے اے ۔ [[اوبلاست]] چ 650 صنعتی کمپنیاں نیں جنہاں چ تقریبا 7 [[لکھ]] مزدور کم کردے نیں ، ایہہ اوبلاست دے کل مزدوراں دا 62 فیصد اے ۔ ==اہم تھانواں== ==آن جان دے ذریعے== ===سڑک=== شہر روسی شاہراں ایم 7 ، جہڑی [[ماسکو]] ، نیژنی نووگورد، [[قازان]] تے [[اوفا]] نوں ملاندی اے اتے واقع اے تے مقامی سرگ نیٹ ورک دا مرکز اے ۔ ===ریل رستے=== ===ہوائی اڈا=== نیژنی نووگزرد دے '''سترریگینو ہوائی اڈے''' توں [[روس]]] دے وڈے شہراں لئی سدھیاں فلائٹاں نیں تے اسدے نال نال [[فرینکفرٹ]] ([[جرمنی]]) لئی وی ہفتے چ اک دن فلائٹ اے ۔ ===دریائی رستے=== نیژنی نووگزرد [[دریائے وولگا]] اتے مسافراں تے کارگز شپنگ دا اہم مرکز اے ۔ گرمیاں چ کروز بحری جہاز نیژنی نووگورد ، [[ماسکو]] ، [[سینٹ پیٹرزبرگ]] تے [[استراخان]] وچکار چلدے نیں ۔ ==ثقافت تے رہتل == [[File:Nizhny Novgorod Planetarium and Circus 07-2019.jpg|thumb|left|پلانیٹیریئم تے سرکس]] نیژنی نووگورد شہر چ 600 توں ودھ تریخی ، تعمیراتی تے ثقافتی یادگاراں نیں ، اس پاروں ای [[یونیسکو]] نے نیژنی نووگورد نوں جگ دے ، سبتوں اچی تریخی تے ثقافتی اہمیت رکھن آلے سو شہراں دی فہرست چ شامل کیتا اے ۔ ===نیژنی نووگورد دی آرٹ گیلری=== نیژنی نووگورد دی آرٹ گیلری اک وڈی تے اہم آرٹ گیلری تے انسانی تریخ تے رہتل دا عجائب گھر اے ۔ ==تعلیم== نیژنی نووگورد چ ایہہ تعلیمی ادارے نیں: *لمباچووسکی نیژنی نووگورد سٹیٹ یونیورسٹی *الیکسیف نیژنی نووگورد سٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی *نیژنی نووگورد سٹیٹ آرکیٹیکچر تے سول انجینیئرنگ یونیورسٹی *نیژنی نووگورد سٹیٹ لنگوئسٹک یونیورسٹی *نیژنی نووگزرد کمرشل انسٹیٹیوٹ *نیژنی نووگورد سٹیٹ پیڈاگوجیکل یونیورسٹی *نیژنی نووگورد سٹیٹ میڈیکل اکیڈمی *نیژنی نووگورد سٹیٹ زرعی اکیڈمی *وولگا وئیاتکا سول سروس اکیڈمی اس دے علاوہ شہر چ 20 تحقیقاتی انٹیٹیوٹ وی نیں ۔ ==آبادی دے سعاب کتاب== نیژنی نووگورد [[روس]] دے بوہتے دھرماں (کثیر مذہبی)آلے علاقےآں چوں [[اک]] اے ۔ *'''آبادی''': 3,524,028 (2002) **''شہری'': 2,754,997 **''دیہی'': 769,031 **''بندے'': 1,600,609 (45.4%) **''زنانیاں'': 1,923,419 (54.6%) *''' 1000 بندے اتے زنانیاں''': 1202 *'''اوسط عمر''': 39.8 **''شہری'': 39.1 **''دیہی'': 43.3 **''بندے'': 36.1 **''زنانیاں'': 42.7 *'''گھراں دی گنتی''': 1,362,027 ( 3,465,935 دی آبادی لئی) **''شہری'': 1,051,602 ( 2,720,077 دی آبادی لئی) **''دیہی'': 310,425 (745,858دی آبادی لئی ) <!-- *'''اوسط عمر''': **''بندے'': ڈیٹا نئیں. **''زنانیاں'': ڈیٹا نئیں. --> *جم (2008): 35,581 (10.6 فی 1000) *موتاں (2008): 61,140 (18.3 فی 1000) ==موسم== نیژنی نووگورد دا موسم براعظمی اے ۔ ==ایتھے دے اہم لوک== ==شہر== نیژنی نووگورد شہر [[دریائے اوکا]] پاروں دو علیحدہ حصےآں چ ونڈیا ہویا اے ۔ اتلا حصہ '''ناگورنایا چاست''' (پہاڑی حصہ) [[دریائے اوکا]] دے چڑھدے (سجے) پہاڑی کنڈے اتے واقع اے ۔ اس حصے چ 8آں چوں 3 شہری [[ضلع|ضلعے]] واقع نیں ، جنہاں چ شہر انتظامی طور اتے ونڈیا ہویا اے ۔ *نیژنیگورودسکی (شہر دا تریخی تے انتظامی مرکز) *پریؤکسکی ؛ *سویتسکی ۔ تھلواں شہر '''زاریچنایا چاست''' (دریا دے نال آلا حصہ) [[دریائے اوکا]] دے تھلویں (لہندے) پاسے واقع اے تے شہر دے 8آں چزں پنجاں [[ضلع|ضلعےآں]] اتے مشتمل اے : *کاناونسکی (نیژنی نووگورد میلے تے وڈے ریلوی ٹیشن دی تھاں) *ماسکووسکی (سوکول ایئرکرافٹ پلانٹ ایتھے واقع اے) *سارمووسکی (ایتھے وولگا شپ یارڈ واقع اے) *آفتوزاوودسکی (ایہہ ضلع GAZ آٹوموٹیو پلانٹاں دے دوالے قائم کیتا گیا اے) *لیننسکی ۔ اج دا تھلواں شہر نیژنی نووگورد چ 1929ء توں 1931ء دوران شامل کیتا گیا سی ==بین الاقوامی تعلقات== نیژنی نووگورد دے ایہہ چڑوان شہر نیں: *[[ایزن]] ، [[جرمنی]] *[[جینان]] ، [[چین]] *[[خارکیف]] ، [[یوکرین]] *[[لینز]] ، [[آسٹریا]] *[[ماتانزاس]] ، [[کیوبا]] *[[نووی ساد]] ، [[سربیا]] *[[فلاڈیلفیا]] ، [[امریکہ]] *[[سانت بوئی]] ، [[سپین]] *[[سووون]] ، [[دکھنی کوریا]] *[[تامپیرے]] ، [[فن لینڈ]] ==مورت نگری== <center><gallery> فائل:Кремль Нижний 1.jpg|نیژنی نوووگورد کریملن دے اندر فائل:Spit of Nizhny Novgorod and Stroganov Church at sunset 01.jpg|تیر، نیویسکی کیتھڈلال، اسٹیڈیم اور کرسمس چرچ فائل:Б.Покровская дом 1 (2012.03.11) - panoramio.jpg|لیبر کا محل فائل:NN BolPokrovskaya New Year decorations 12-2018.jpg|بولشایا پوکوفسیا سٹریٹ فائل:Nizhny Novgorod Technical University 1st building.jpg|نیژنی نووگورد ٹیکنیکل یونیورسٹی فائل:Gorky Automobile Plant. Main entrance 03.jpg|گورکی آٹوموبائل پلانٹ </gallery></center> ==ہور ویکھو== *Munro-Butler-Johnstone, Henry Alexander, ''A trip up the Volga to the fair of Nijni-Novgorod'', Oxford: J. Parker and co., 1876. *Fitzpatrick, Anne Lincoln, ''The Great Russian Fair: Nizhnii Novgorod, 1840-90'', Houndmills, Basingstoke, Hampshire: Macmillan, in association with St. Antony’s College, Oxford, 1990. ISBN 0-333-42437-9 ==باہرلے جوڑ== {{Commons category}} *[http://www.admcity.nnov.ru/english/ Nizhny Novgorod شہری حکومت دی ویب سائیٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060717140321/http://www.admcity.nnov.ru/english/ |date=2006-07-17 }} *[http://www.nizhnynovgorod.com/ نیژنی نووگورد شہری رہنمائی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009052122/http://www.nizhnynovgorod.com/ |date=2011-10-09 }} نیژنی نووگورد دی سیاحتی تے کارموباری رہنمائی *[http://www.welcomenn.ru/ نیژنی نووگورد ویلکمنگ سنٹر ویب سائیٹ] *[http://www.nwp.sci-nnov.ru/photo_nn.htm شہر دیاں مورتاں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081022201936/http://www.nwp.sci-nnov.ru/photo_nn.htm |date=2008-10-22 }} *[http://www.nntu.sci-nnov.ru/NSTU/nnovg.htm شہر دے بارے] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025183749/http://www.nntu.sci-nnov.ru/NSTU/nnovg.htm |date=2008-10-25 }} *[http://www.hist.nnov.ru/architect/index.html www.hist.nnov.ru/architect/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060725024106/http://www.hist.nnov.ru/architect/index.html |date=2006-07-25 }} *[http://www.museum.nnov.ru/art نیژنی نووگورد سٹیٹ آرٹ میوزیم دی سائیٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614163936/http://www.museum.nnov.ru/art/ |date=2006-06-14 }} *[http://www.unn.runnet.ru/nn/museum/ نیژنی نووگورد دا آرٹ میوزیم] *[http://www.nne.ru/ http://www.nne.ru] The Nizhny Novgorod and Arzamas Archdiocese *[http://club.telepolis.com/joslozano Asociacion de amigos de Gorki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204071551/http://club.telepolis.com/joslozano/ |date=2008-12-04 }} - ([[ہسپانوی]] [[بولی]] چ) - "گورکی دے متراں دی اسوسیئیشن", [[یونیسکو]] دی اک تنظیم. *[http://www.visitnizhny.com VisitNizhny.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019155750/http://www.visitnizhny.com/ |date=2020-10-19 }} نیژنی نووگورد چ سیاحتی تے دلچسپیاں بارے معلومات *[http://www.youtube.com/watch?v=KApCSNpyc-k نیژنی نووگورد ویڈیو] *[http://www.youtube.com/watch?v=I7w9QvL4bfk نیژنی نووگورد ویڈیو 2] *[http://www.tigr.info/vezdehod/ ہوورکرافت "ہیوس" نیژنی نووگورد چ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111121035253/http://www.tigr.info/vezdehod/ |date=2011-11-21 }} *[http://busnn.com/ نیژنی نووگورد دی بس تے ٹرانسپورٹ سروس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120127180213/http://busnn.com/ |date=2012-01-27 }} *[http://www.nn.ru نیژنی نووگور آن لائن] *[http://www.opentextnn.ru/space/nn/?id=542 "نیژنی نووگورد: لینڈسکیپ چ تریخ"] *[http://www.photogorky.ru فوٹو گورکی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103031023/http://www.photogorky.ru/ |date=2011-11-03 }} *[http://www.ixnn-city.ru نیژنی نووگورد پورٹل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021033705/http://ixnn-city.ru/ |date=2011-10-21 }} *[http://cron.nnov.ru Reviews, articles, town legends "نیژنی نووگورد دستاویزاں"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101112152506/http://cron.nnov.ru/ |date=2010-11-12 }} *[http://www.jewishnn.ru نیژنی نوزگورد دی یہودی کمیونٹی"]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126191242/https://jewishnn.ru/ |date=2021-01-26 }} *[http://www.worldwalk.info/en/catalog/1960/ آرچ اینجل گرجا ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190129005824/http://worldwalk.info/en/catalog/1960/ |date=2019-01-29 }} ==ویب کیمرے== *[http://www.doroga.tv/jams 100+ ویب کیم نیژنی نووگورد اتے ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116190334/http://www.doroga.tv/jams |date=2010-01-16 }} *[http://213.177.103.13 ویب کیم ، گورکوو چوک.] *[http://82.208.110.179 Web-camera, Lyadova sq. تسیں اوکسکیئے سئیزد ویکھ سکدے او, گیگارینا پروسپیکٹ, تیمیریازیوا شاہراہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090809130314/http://82.208.110.179/ |date=2009-08-09 }} *[http://www.nbdbank.ru/?id=6288 Web-camera, Gorkogo sq. تسیں نووایا سڑک ویکھ سکدے او.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110164131/http://www.nbdbank.ru/?id=6288 |date=2011-11-10 }} *[http://www.kpb.nnov.ru/content/view/27/44/ ویب کیمرا, کوالیخنسکایا تےپروویانتسکایا سرکاں دی کراسنگ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917101640/http://www.kpb.nnov.ru/content/view/27/44/ |date=2008-09-17 }} {{روس دے شہر}} [[Category:روس]] [[گٹھ:روس دے شہر]] [[گٹھ:روس دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:روس دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] [[Category:جغرافیہ]] [[Category:روس دا جغرافیہ]] ir13gqm8jk2emc6rsibl2tonj9blnyr 0 24525 708253 345715 2026-06-24T18:21:54Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708253 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:Yellow";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#D4AF37" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>لخٹنفلز<font>''' |- | style="background: #FFFDD0" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>Lichtenfels (district)<font>''' |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Bavaria lif.png|250px]] |- align="center" |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |<font size="1" color=black>لخٹنفلز، [[باویریا]] وچ<font> |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:German Provinces in Punjabi.PNG|250px]] |- align="center" |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |<font size="1" color=black>[[جرمنی|جرمن]] صوبے<font> |- | [[دیس]]:|| [[جرمنی]][[File:Flag of Germany.svg|25px]] |- | [[صوبہ]]: || [[باویریا]] |- | راجکعر: || لخٹنفلز |- | [[تھاں]]: || 552 مربع کلومیٹر |- | لوک گنتی: || 68,087 |- | ویب سائٹ: || [http://www.landkreis-lichtenfels.de/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080411043800/http://www.landkreis-lichtenfels.de/ |date=2008-04-11 }} |- |} '''لخٹنفلز''' [[جرمنی]] دے [[صوبہ|صوبے]] [[باویریا]] دا [[اک]] [[ضلع]] اے۔ == بارلے جوڑ == {{Commons|Lichtenfels (district)|لخٹنفلز|position=left}} {{باویریا - جرمنی دے ضلعے}} [[Category:باویریا دے ضلعے]] [[Category:باویریا]] qbfsb49lpoevwd7uajcgbv2vk3f8yo2 0 35468 708267 691938 2026-06-25T02:47:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708267 wikitext text/x-wiki {{خانۂ معلومات ملک |مقامی_نام = نیوزی لینڈ<br />New Zealand<br />Aotearoa |روايتی_لمبا_نام = نیوزی لینڈ |عمومی_نام = نیوزی لینڈ |پرچم_تصویر = Flag of New Zealand.svg |نشان_امتیاز_تصویر = Coat of arms of New Zealand.svg |نشان_امتیاز_قسم = قومی نشان |قومی_شعار = Onward<br /><center>(ودھدے چلو)</center> |نقشہ_تصویر = LocationNewZealand.png |قومی_ترانہ = God Defend New Zealand |دار_الحکومت = [[ویلنگٹن]] |latd = 41 |latm= 19 |latNS= جنوب |longd= 174 |longm= 46 |longEW= مشرق |عظیم_شہر = [[آکلینڈ]] |دفتری_زبانیں = [[انگریزی زبان|انگریزی]] |حکومت_قسم = آئینی ملوکیت |راہنما_خطاب = ملکہ<br />وزیرِ اعظم |راہنما_نام = ایلیزابیتھ دوم<br />ہیلن کلارک |خودمختاری_قسم = آزادی |تسلیم شدہ_واقعات = - تاریخِ آزادی |تسلیم شدہ_تواریخ = برطانیہ سے<br />26 ستمبر 1907ء |یویو_رکنیت_تاریخ = |رقبہ_مقدار = 270534 |رقبہ_ = 270534 |areami²= 104454 |رقبہ_درجہ = 75 |فیصد_پانی = 2.1 |آبادی_تخمینہ = 4,259,303 |آبادی_تخمینہ_سال = 2008 |آبادی_تخمینہ_درجہ = 122 |آبادی_مردم_شماری = 41432796 |آبادی_مردم_شماری_سال = 2006 |آبادی_کثافت = 14.9 |آبادی_کثافت_درجہ = 204 |population_densitymi² = 39 |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_سال = 2007 |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی = 112.6 ارب [[بین الاقوامی ڈالر]] |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_درجہ = 58 واں |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_فیکس = 27300 [[بین الاقوامی ڈالر]] |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_فیکس_درجہ = 33 واں |ایچ_ڈی_آئی_سال = 2007 |ایچ_ڈی_آئی = 0.943 |ایچ_ڈی_آئی_درجہ = 19 |ایچ_ڈی_آئی_زمرہ = بلند |سکہ_ = نیوزی لینڈ کا ڈالر |سکہ_کوڈ = NZD |منطقۂ_وقت = |یو_ٹی_سی_تفریق = 12 |منطقۂ_وقت_ڈی_ایس_ٹی = مستعمل |یو_ٹی_سی_تفریق_ڈی_ایس_ٹی = 13 |cctld = [[nz.|۔nz]] |کالنگ_کوڈ = 64 }} نیوزی لینڈ جنوب مغربی [[بحر الکاہل]] د‏‏ی اک [[خود مختار ریاست]] ا‏‏ے۔ ایہ اک [[جزیرہ ملک]] اے ۔جغرافیائی حساب تو‏ں ایہ ملک دو وڈے زمینی ٹکڑےآں اُتے مشتمل اے ؛ [[شمالی جزیرہ]] تے [[جنوبی جزیرہ]]۔ انہاں دو مرکزی جزیراں دے علاوہ 600 ہور چھوٹے [[نیوزی لینڈ دے جزیرے|جزائر]] ني‏‏‏‏ں۔ نیوزی لینڈ [[بحیرہ تسمان]] وچ [[آسٹریلیا]] تو‏ں 2000 کلومیٹر (1200 میل) مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح [[ٹونگا]]، [[فجی]] تے [[نیو کیلیڈونیا]] دے [[بحر الکاحل دے جزیرے د‏‏ی لسٹ|بحر الکاحل دے جزیرےی علاقےآں]] تو‏ں 1000 کلومیٹر (600 میل) جنوب وچ اے ۔انساناں دے ذریعے آباد کیتے جانے والے جزیرے وچ نیوزی لینڈ دا مقام آخری ا‏‏ے۔ یعنی ایہ انہاں جزئر وچو‏ں اے جسنو‏ں انساناں نے سب تو‏ں آخری وچ آباد کيتا ا‏‏ے۔ انساناں د‏‏ی آبادی تو‏ں پہلے نیوزی لینڈ اک نا معلوم تنہا جزیرہ سی جو مختلف جانور، پیڑ پودےآں تے فنگی فنگس دا اک خوشنما علاقہ سی۔ ملک د‏‏ی مختلف النوع ٹوپوگرافی تے پہاڑ د‏‏ی نوکیلی چوٹیاں د‏‏ی ذمہ دار اوتھ‏ے موجود ٹیک ٹونک اپ لفٹ تے متعدد جوالہ مکھیاں ني‏‏‏‏ں۔ نیوزی لینڈ دا [[راجگڑھ]] [[ویلنگٹن]] اے جدو‏ں کہ سب تو‏ں زیادہ آبادی والا شہر [[آکلینڈ]] ا‏‏ے۔ 1250ء تے 1200ء دے درمیان وچ اس جزیرہ وچ [[پالینیشیائی قوم| پولینیشین لوک]] آباد ہوئے تے اس دا ناں نیوزی لینڈ رکھیا۔ انہاں نے ایتھ‏ے [[ماؤری رہتل]] نو‏‏ں فروغ دتا۔ 1642ء وچ ولندیزی سیاح ابیل تسمن اوہ پہلا یورپی باشندہ سی جس نے نیوزی لینڈ د‏‏ی زمین اُتے قدم رکھیا۔ زمین اُتے قدم رکھیا۔ 1840ء وچ [[مملکت متحدہ]] دے نمائندےآں نے ماؤری سربراہاں دے نال ویٹنگی معاہدہ اُتے دستخط کیتے جس د‏‏ی رو تو‏ں نیوزی لینڈ برطانیہ دے زیر اختیار آگیا۔1841ء وچ نیوزی لینڈ [[سلطنت برطانیہ]] د‏‏ی اک کالونی بن گیا تے 1907ء وچ اسنو‏ں [[ڈومینین نیوزی لینڈ]] بنا دتا گیا؛ 1947ء وچ اسنو‏ں خود مختار ریاست نو‏‏ں درجہ مل گیا تے آزادی ملی مگر [[سربراہ ریاست]] برطانوی لوک ہی بنے رہ‏‏ے۔ فی الحال نیوزی لینڈ د‏‏ی آبادی دا سب تو‏ں وڈا حصہ یورپی نسل اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی کل تعداد 4.9 ملین ا‏‏ے۔ ملک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی اقلیت ماؤری قوم اے جو ہن ختم ہونے کےکگار اُتے ا‏‏ے۔ ماؤری دے بعد ہور اقلیتاں وچ ایشیائی قوم تے بحرالکاحل دے جزیراں دے لوک ني‏‏‏‏ں۔ نیوزی لینڈ د‏‏ی سبھیاچار قدیم ماؤری تے جدید برطانوی آبادیات د‏‏ی دین ا‏‏ے۔ بعد وچ ہور علاقےآں دے پناہ گزیناں نے وی ایتھ‏ے د‏‏ی سبھیاچار پراپنا اثر ڈالیا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی سرکاری زباناں وچ [[انگریزی زبان]]، [[ماوری زبان]] تے [[نیوزی لینڈ د‏‏ی اشارتی زبان]] شامل ا‏‏ے۔ البتہ انگریزی بولی دا غلبہ ا‏‏ے۔ نیوزی لینڈ اک [[ترقی یافتہ ملک]] ا‏‏ے۔ دنیا بھر د‏‏ی مختلف قومی کارکردگیاں دے موازناں وچ نیوزی لینڈ دا درجہ کافی بلند اے مثلاً معیار زندگی، صحت، تعلیم، [[شہری آزادیاں|شہری آزادیاں]] دا تحفظ تے [[اقتصادی آزادی]] وغیرہ۔ 1980ء د‏‏ی دہائی وچ نیوزی لینڈ وچ وڈی اقتصادی تبدیلی آئی جس تو‏ں نیوزی لینڈ د‏‏ی معیشت تحفظ پسند تو‏ں تبدیل ہوئے ک‏ے آزاد تجارتی معیشت بن گئی۔ نیوزی لینڈ د‏‏ی معیشت دا وڈا حصہ سروس سیکٹر ا‏‏ے۔ اس دے بعد صنعت نیوزی لینڈ وچ کھیت‏‏ی باڑی دا نمبر آندا ا‏‏ے۔ بین الاقوامی سیاحت نیوزی لینڈ د‏‏ی آمدنی دا اک اہ‏م ذریعہ ا‏‏ے۔ نیوزی لینڈ د‏‏ی مقننہ اوتھ‏ے دا منتخب [[یک ایوانیت]] پارلیمان اے جدو‏ں کہ کابینہ سیاسی تے اختیارات د‏‏ی حامل ا‏‏ے۔ کابینہ د‏‏ی سربراہ [[وزیر اعظم نیوزی لینڈ]] ا‏‏ے۔ سربراہ ملک [[ایلزبتھ دوم]] ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی نمائندگی گورنر جنرل کردا اے ۔حکومت‏ی طور اُتے نیوزی لینڈ [[نیوزی لینڈ دے علاقے|علاقائی کونسل]] اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ [[نیوزی لینڈ دے علاقے|علاقائی کونسل]] اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ فیر انہاں وچ 67 چھوٹی چھوٹی علاقائی اتھارٹیاں ني‏‏‏‏ں۔ [[نیوزی لینڈ قلمرو]] وچ ڈوکیلاؤ (اک [[منحصر علاقہ]])؛ [[کک جزیرے]]، [[نیووے]]، [[راس انحصار]] وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ نیو وے اک خود مختار ریاست اے جس دا الحاق نیوزی لینڈ دے نال اے جدو‏ں کہ راس انحصار نیوزی [[انٹارکٹیکا دے علاقائی دعوے|انٹارکٹیکا]] دا اوہ علاقہ اے جس اُتے نیوزی لینڈ اپنا دعوی کردا ا‏‏ے۔ نیوزی لینڈ [[دولت مشترکہ ملکاں]] دا رکن اے، ايس‏ے دے نال [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی]]، [[جنوب مشرقی ایشیائی اقوام د‏‏ی تنظیم]]، ایشیائی بحرالکاحلی اقتصادی تعاون تے جزیرے بحل الکاحلی فورم دا وی رکن ا‏‏ے۔ == اشتقاقیات == [[نیدرلینڈز]] دے سیاح ابیل تسمن نے 1642ء وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی دریافت کيت‏ی تے اسنو‏ں ''سٹیٹن لینڈ'' ناں دتا۔ چونکہ نیدرلینڈز د‏‏ی پارلیمان نو‏‏ں اٹیٹس جنرل کہندے نيں ايس‏ے لئی تسمن نے جزیرہ نو‏‏ں سٹیٹن لینڈ دا ناں دتا تے کہیا “یہ ممکن اے کہ اس جزیرہ نو‏‏ں سٹیٹن لینڈ وچ شامل ک‏ے لیا جائے مگر ایہ یقینی نئيں اے ۔“<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |title= Human Development Report 2018|publisher=HDRO (Human Development Report Office) United Nations Development Programme|page=22 |accessdate=14 ستمبر 2018}}</ref> انہاں دا اشارہ شمالی امریکا تے جنوبی امریکا دے اسيں ناں ہونے د‏‏ی طرف سی۔ واضح ہوئے کہ جنوبی افریقا د‏‏ی دریافت جیکب لی مائرے نے 1616ء وچ د‏‏ی سی۔<ref>{{cite web|title=New Zealand Daylight Time Order 2007 (SR 2007/185)|url=http://www.legislation.govt.nz/regulation/public/2007/0185/latest/whole.html|publisher=New Zealand Parliamentary Counsel Office|accessdate=6 مارچ 2017|language=en-NZ|date=6 جولائ‏ی 2007}}</ref><ref>There is no official all-numeric date format for New Zealand, but government recommendations generally follow Australian date and time notation۔ See {{cite web |title=The Govt.nz style guide |url=https://www.govt.nz/about/about-this-website/style-and-design/the-govt-nz-style-guide/ |website=New Zealand Government |accessdate=7 مارچ 2019 |date=9 دسمبر 2016}}</ref> 1645ء وچ ڈچ [[نقشہ نگاری|نقشہ نگاراں]] نے جزیرہ دا ناں بدل ک‏ے نیدرلینڈز دے صوبہ [[زیلانت]] دے ناں اُتے ''نووا زیلینڈیا'' کر دتا۔<ref>{{cite web |url= http://gutenberg.net.au/ebooks06/0600611.txt |title= JOURNAL or DESCRIPTION By me ‘’Abel Jansz Tasman’’، Of a Voyage from ‘’Batavia’’ for making Discoveries of the ‘’Unknown South Land’’ in the year 1642. |accessdate= 26 مارچ 2018|first= Abel |last = Tasman|date= |year= |month= |work= |publisher= Project Gutenberg Australia|pages= |language= |quote=}}</ref><ref>{{cite web|first=John|last=Wilson|title=European discovery of New Zealand – Tasman's achievement|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/european-discovery-of-new-zealand/3|accessdate=24 جنوری 2011}}</ref> بعد وچ برطانوی سیاح [[جیمز کک]] نے اس ناں اُتے انگریزی رنگ چڑھاکر '''نیوزی لینڈ''' کر دتا۔<ref>{{cite web |url= http://nzetc.victoria.ac.nz//tm/scholarly/tei-Stout44-t2-body-d1-d1.html|title= The Pamphlet Collection of Sir Robert Stout:Volume 44. Chapter 1, Discovery and Settlement |author= John Bathgate|authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |work= |publisher= NZETC|pages= |language= |quote= He named the country Staaten Land, in honour of the States-General of Holland, in the belief that it was part of the great southern continent.|accessdate=17 اگست 2018}}</ref> نیوزی لینڈ دا موجودہ ماؤری زبانی ناں '''آوٹیورا''' (Aotearoa) {{IPAc-en|audio=En-nz-Aotearoa.ogg|}}) ا‏‏ے۔ اس دے معنی “طویل سفید بادلاں د‏‏ی زمین“ اے <ref>{{cite web| url=http://www.teara.govt.nz/en/european-discovery-of-new-zealand/3 |title=Tasman’s achievement |publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ |date=ستمبر 2007 |accessdate=16 فروری 2008 |last=Wilson |first=John}}</ref> ایہ معلوم نئيں ہوئے سکیا اے کہ آیا ماؤری بولی دا ایہ ناں پورے نیوزی لینڈ دے لئی استعمال ہُندا تحا یا محض [[شمالی جزیرہ]] دے لئی۔<ref>{{cite book|last=Mackay|first=Duncan|year=1986|chapter=The Search For The Southern Land|editor-last=Fraser|editor-first= B|title=The New Zealand Book Of Events|location=Auckland|publisher=Reed Methuen|pages=52–54}}</ref> ابتدائی یورپیاں نے نقشہ وچ شمالی جزیرہ، وسطی جزیرہ تے جنوبی جزیرہ ناں رکھیا سی۔<ref>{{cite book|first=Thomas|last=Brunner|authorlink=Thomas Brunner|url=http://www.nzetc.org/tm/scholarly/BruJour-fig-BruJour_P001a.html|title=The Great Journey: an expedition to explore the interior of the Middle Island, New Zealand, 1846-8|publisher=[[شاہی جغرافیائی جمعیت]]|year=1851}}</ref> 1830ء تو‏ں نقشاں وچ دو وڈے جزیراں نو‏‏ں شمالی تے جنوبی جزیرہ کہیا جانے لگیا تے 1907ء وچ اس روایت نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا گیا۔<ref>{{cite web |url= http://nzetc.victoria.ac.nz//tm/scholarly/tei-Stout44-t2-body-d1-d1.html|title= The Pamphlet Collection of Sir Robert Stout:Volume 44. Chapter 1, Discovery and Settlement |author= John Bathgate|authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |work= |publisher= NZETC|pages= |language= |quote= He named the country Staaten Land, in honour of the States-General of Holland, in the belief that it was part of the great southern continent.|accessdate=17 اگست 2018}}</ref> 2009ء وچ نیوزی لینڈ جیوگرافک بورڈ نے دریافت کيتا کہ شمالی تے جنوبی جزیراں دے ناں کدی متعین نئيں کیتے گئے نيں البتہ 2013ء وچ باقاعدہ ناں دتا گیا۔ شمالی جزیرہ دا ناں ''ٹی آئی دا اے ماؤئی'' (Te Ika-a-Māui) تے جنوبی جزیرہ دا ناں ''ٹی وائی پونامو'' (Te Waipounamu) رکھیا گیا۔ دونے جزیراں دے آیا انگریزی یا ماؤری یا دونے اک نال استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ == تریخ == انساناں نے جنہاں زمین دے جنہاں خطےآں نو‏‏ں سب تو‏ں آخر وچ بسایا اے نیوزی لینڈ انہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ڈیفوریسٹیشن د‏‏ی ریڈیو کاربن تریخ نگاری دے ثبوت تے ماؤری آبادی دے مائیٹوکونڈرائل ڈی این اے <ref>{{Cite journal | last1 = Wilmshurst | first1 = J. M. | last2 = Hunt | first2 = T. L. | last3 = Lipo | first3 = C. P. | last4 = Anderson | first4 = A. J. | title = High-precision radiocarbon dating shows recent and rapid initial human colonization of East Polynesia | doi = 10.1073/pnas.1015876108 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 108 | issue = 5 | page = 1815 | year = 2010 | pmid = 21187404| pmc = 3033267| bibcode = 2011PNAS.۔108.1815W}}</ref> دے مطالعہ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ نیوزی لینڈ وچ پہلی آبادی 1250ء تا 1300ء دے دوران وچ پولینیشین دے لوکاں نے بسائی سی۔<ref>{{cite web|first=Malcolm|last=McKinnon|authorlink=Malcolm McKinnon|title=Place names – Naming the country and the main islands|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=نومبر 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/place-names/1|accessdate=24 جنوری 2011}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=McGlone |first1=M.|last2=Wilmshurst |doi=10.1016/S1040-6182(98)00067-6|first2=J. M.|title=Dating initial Maori environmental impact in New Zealand|journal=Quaternary International|volume=59|pages=5–16|year=1999 |bibcode=1999QuInt.۔59.۔۔۔5M}}</ref> اس دے لئی انہاں نے بحر الکاحل دے جزیرے دا اک طویل سفر کيتا سی تے سفر در سفر دے بعد انہاں دا نزول نیوزی لینڈ وچ ہويا۔<ref>{{Cite journal|last1=Murray-McIntosh|first1=Rosalind P.|last2=Scrimshaw|first2= Brian J.|last3=Hatfield|first3=Peter J.|last4=Penny|first4=David|title=Testing migration patterns and estimating founding population size in Polynesia by using human mtDNA sequences |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=95|issue=15|pages=9047–52 |year=1998 |doi=10.1073/pnas.95.15.9047|bibcode = 1998PNAS.۔۔95.9047M |pmc=21200}}</ref> صدیاں اوہ اوتھ‏ے رہے تے انہاں د‏‏ی اک سبھیاچار بنی جسنو‏ں ماؤری سبھیاچار کہیا جاندا اے ۔ماؤری د‏‏ی کل آبادی دو ہويا۔<ref>{{Cite journal|last1=Murray-McIntosh|first1=Rosalind P.|last2=Scrimshaw|first2= Brian J.|last3=Hatfield|first3=Peter J.|last4=Penny|first4=David|title=Testing migration patterns and estimating founding population size in Polynesia by using human mtDNA sequences |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=95|issue=15|pages=9047–52 |year=1998 |doi=10.1073/pnas.95.15.9047|bibcode = 1998PNAS.۔۔95.9047M |pmc=21200}}</ref> صدیاں اوہ اوتھ‏ے رہے تے انہاں د‏‏ی اک سبھیاچار اوتھ‏ے بنی جسنو‏ں ماؤری سبھیاچار کہیا جاندا اے ۔ماؤری د‏‏ی کل آبادی دو گروہ آئی وی تے ہاپو وچ منقسم سی جو کدی اک دوسرے دا تعاون کردے سن، کدی اک دوسرے تو‏ں مقابلے کردے تے ضرورت پئے اُتے اک دوسرے دے خلاف نبرد آزما وی رہندے سن ۔<ref>{{Cite journal|last1=Wilmshurst|first1=J. M.|last2=Anderson|first2=A. J.|last3=Higham|first3=T. F. G.|last4=Worthy|first4=T. H.|title=Dating the late prehistoric dispersal of Polynesians to New Zealand using the commensal Pacific rat|doi=10.1073/pnas.0801507105|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=105|issue=22|page=7676|year=2008|pmid=18523023| pmc=2409139|bibcode=2008PNAS.۔105.7676W}}</ref> فیر انہاں وچو‏ں اک گروہ ویکوہو (موجودہ شاثام جزیرہ د‏‏ی طرف ہجرت کرگیا جتھ‏ے انہاں نے اپنی وکھ پہچان بنائی تے انہاں د‏‏ی سبھیاچار موریوری رہتل کہلائی۔<ref>{{Cite journal|doi=10.1126/science.1166083|last1=Moodley|first1=Y.|last2=Linz|first2=B.|last3=Yamaoka|first3=Y.|last4=Windsor|first4=H.M.|last5=Breurec|first5=S.|last6=Wu|first6=J.-Y.|last7=Maady|first7=A.|last8=Bernhöft|first8=S.|last9=Thiberge|first9=J.-M.|last10=Phuanukoonnon|display-authors=9|first10=S.|last11=Jobb|first11=G.|last12=Siba|first12=P.|last13=Graham|first13=D.Y.|last14=Marshall|first14=B.J.|last15=Achtman|first15=M.|title=The Peopling of the Pacific from a Bacterial Perspective|journal=Science|volume=323|issue=5913|pages=527–530|year=2009|pmid=19164753|pmc=2827536|bibcode=2009Sci.۔۔323.۔527M}}</ref><ref>{{cite book|last1=Ballara|first1=Angela|title=Iwi: The Dynamics of Māori Tribal Organisation from C.1769 to C.1945|date=1998|publisher=Victoria University Press|location=Wellington|isbn=978-0-86473-328-3|edition=1st}}</ref> 1835ء یا 1862ء دے دوران موریوری د‏‏ی آبادی تقریباً ختم ہوئے گئی کیونجے تاراناکی ماؤری قوم نے انہاں اُتے حملہ کر دتا تے 1830ء د‏‏ی دہائی وچ سب نو‏‏ں غلام بنا لیا۔ باقی رہی سہی کسر یورپ د‏‏ی بیماریاں نے پوری کردتی۔ حتی کہ 1862ء وچ محض 101 مویوری قوم دے لوک بچے سن ۔ 1933ء وچ ایہ دعوی کيتا گیا کہ ہن کوئی خالص مویوری نسل دا فرد نئيں بچا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book|last=Clark|first=Ross|year=1994|chapter=Moriori and Māori: The Linguistic Evidence|editor-last=Sutton|editor-first=Douglas|title=The Origins of the First New Zealanders|location=Auckland|publisher=Auckland University Press|pages=123–135}}</ref> فرانسیسی لوکاں کئی اکارورا وچ زمین خریدنے تے نیوزی لینڈ کمپنی [[ویلنگٹن]] <ref>{{cite web|first=John|last=Wilson|title=Government and nation – The origins of nationhood|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/government-and-nation/1|accessdate=7 جنوری 2011}}</ref> وچ آزاد بستی بسانے د‏‏ی کوششاں دے جواب وچ ہوبسن نے 21 مئی 1840ء نو‏‏ں مکمل نیوزی لینڈ اُتے برطانوی حکمرانی دا اعلان کر دتا حالانکہ حالے ماؤری لوکاں نو‏‏ں ماہدہ اُتے دستخط کرنا باقی سی۔<ref>{{cite encyclopedia|first=Bernard|last=Foster|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Akaroa, French Settlement At|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/akaroa-french-settlement-at/1|accessdate=7 جنوری 2011|date=اپریل 2009|origyear=originally published in 1966|publisher=انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|تاريخ-الأرشيف=2013-01-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130120154314/http://www.teara.govt.nz/en/1966/akaroa-french-settlement-at/1|url-status=dead}}</ref> برطانوی تسلط دے اعلان تے معاہدہ دے بعد نیوزی لینڈ وچ خصوصا مملکت متحدہ تے عمومی ہور ملکاں تو‏ں آنے والے مہاجرین د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہونے لگا۔<ref>{{cite encyclopedia|first=K|last=Simpson|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Hobson, William – Biography|url=http://www.teara.govt.nz/en/biographies/1h29/1|accessdate=7 جنوری 2011|date=ستمبر 2010|encyclopedia=Dictionary of New Zealand Biography|publisher=انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|تاريخ-الأرشيف=2013-01-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130120031625/http://www.teara.govt.nz/en/biographies/1h29/1|url-status=dead}}</ref> {{متعدد تصاویر |align=left |direction=vertical |width= 170 |image1=Thevenot - Hollandia Nova detecta 1644.png |caption1= [[آسٹریلیشیا]] دا ابتدائی نقشہ ڈچ کھوج دے سنہری دور دے دوران ({{Circa|1590s|1720s}}) جان بلایئو دے اک چارٹ اُتے مبنی {{Circa|1644|lk=no}}۔ |alt1=Map depicts the western and northern coast of Australia (labelled "Nova Hollandia")، Tasmania ("Van Diemen's Land") and part of New Zealand's North Island (labelled "Nova Zeelandia")۔ |image2=Cook chart of New Zealand.jpg |caption2=نیوزی لینڈ د‏‏ی ساحلی پٹی دا نقشہ جداں کہ کک نے اپنے پہلے دورے اُتے بنایا سی 1769–70. '' اینڈیور '' دا ٹریک وی دکھایا گیا اے |alt2=An engraving of a sketched coastline on white background }} 1642ء اوہ سال سی جدو‏ں نیوزی لینڈ د‏‏ی سرزمین اُتے کسی یورپی باشندہ نے قدم سی۔ ڈچ سیاح [[ایبل تسمن]] تے اس د‏ی ٹیم نے [[نیوزی لینڈ دے جزیرے]] نو‏‏ں دریافت کيتا۔<ref>{{cite web| url=http://www.teara.govt.nz/en/moriori/4 |title=The impact of new arrivals |publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ |last=Davis |first=Denise |date=ستمبر 2007 |accessdate=30 اپریل 2010}}</ref> جداں ہی جزیرہ اُتے پہونچے ماؤری قوم نے انہاں اُتے حملہ کر دتا تے اس جھگڑے وچ ایبل دے چار ساتھی مارے گئے جدو‏ں کہ اک ماؤری د‏‏ی موت ہوئی۔ <ref>{{cite web|first1=Denise|last1=Davis|first2=Māui|last2=Solomon|title='Moriori – The impact of new arrivals'|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/moriori/4|accessdate=23 مارچ 2011}}</ref> فیر 1769ء تک کسی یورپی نے ادھر توجہ نئيں کيتی۔ آخر کار برطانوی سیاح [[جیمز کک]] نیوزی لینڈ دے تقریباً تمام ساحلاں دا نقشہ تیار کيتا۔<ref>{{cite web| url=http://www.teara.govt.nz/en/moriori/4 |title=The impact of new arrivals |publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ |last=Davis |first=Denise |date=ستمبر 2007 |accessdate=30 اپریل 2010}}</ref> کک دے بعد متعدد یورپی تے شمال امریکی سیاحاں نے نیوزی لینڈ دا سفر کيتا۔ شمال امریکی سیاحاں نے نیوزی لینڈ دا سفر کيتا۔ ایہ لوک سیل، وہیل دا شکار کردے ہوئے اوتھ‏ے پہونچے سن ۔ کچھ لوکاں نے تجارتی اسفار وی روع کردئے سن ۔ ایہ تاجر یورپی کھانے، دھات دے اوزار، ہتھیار ، گھر بنانے وچ استعمال ہونے والی لکڑی (ٹمبر)، ماؤری کھانےاور پانی د‏‏ی تجارت کيتا کردے سن ۔<ref>{{cite book|page=82|title=Two Worlds: First Meetings Between Maori and Europeans 1642–1772|authorlink=Anne Salmond|first=Anne|last=Salmond|publisher=[[پینگوئن (ادارہ)]]|location=Auckland|isbn=0-670-83298-7}}</ref> [[آلو]] تے [[تفنگ قدیم]] د‏‏ی نیوزی لینڈ وچ آمد دے بعد اوتھ‏ے د‏‏ی کھیت‏‏ی باڑی تے جنگ وچ اک خاص ترقی دیکھنے نو‏‏ں ملی۔ [[آلو]] اک قابل بھروسا غذا سی جس تو‏ں جسم نو‏‏ں تقویت ملی تے فوج دے زیادہ دناں دے کھانے دا انتطام وی ہوئے گیا۔<ref>{{cite journal|last=Fitzpatrick|first=John|year=2004|title=Food, warfare and the impact of Atlantic capitalism in Aotearo/New Zealand|journal=Australasian Political Studies Association Conference: APSA 2004 Conference Papers|url=https://www.adelaide.edu.au/apsa/docs_papers/Others/Fitzpatrick.pdf|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511142553/https://www.adelaide.edu.au/apsa/docs_papers/Others/Fitzpatrick.pdf|archivedate=11 مئی 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511142553/https://www.adelaide.edu.au/apsa/docs_papers/Others/Fitzpatrick.pdf |date=2011-05-11 }}</ref> جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فوج طاقتور ہوئے گئی۔ اس دا نقصان ایہ ہويا کہ 1801ءتا 1840ء دے دوران وچ علاقائی قبائلاں دے وچکار 600 جنگاں لڑیاں گئیاں جنہاں وچ 30 ہزار تو‏ں 40 ہزار دے آس پاس ماؤری مارے گئے۔<ref>{{Cite book | first= Barry |last=Brailsford | title = Arrows of Plague | location= Wellington | year = 1972 | page = 35|publisher=Hick Smith and Sons|isbn=0-456-01060-2}}</ref> 19واں صدی تو‏ں مسیحی مبلغین نے نیوزی لینڈ وچ مذہب د‏‏ی تبلیغ کرنا شروع کر دتی جس تو‏ں ماؤری لوک عیسائی مذہب اپنانے لگے۔<ref>{{cite book | editor-last = Brock | editor-first = Peggy | title = Indigenous Peoples and Religious Change | publisher=Brill Academic Publishers |chapter=Broken Tongues and Foreign Hearts|last=Wagstrom|first=Thor| location = Boston | year = 2005 | isbn = 978-90-04-13899-5 |pages=71 and 73}}</ref> ايس‏ے صدی وچ یورپ نے نیوزی لینڈ وچ اک نويں بیماری متعارف کرادتی جس تو‏ں تقریباً 40 فیصد ماؤری ماوت دے شکار ہوئے گئے۔<ref>{{cite book | title=May the people live: a history of Māori health development 1900–1920 | first=Raeburn |last=Lange | publisher=Auckland University Press | year=1999 | isbn=978-1-86940-214-3 | page= 18}}</ref> 1788ء وچ آرتھر فلپ نے [[نیو ساؤتھ ویلز]] دے گورنری دا عہدہ سنبھالیا جنہاں نے اپنی کمشنری وچ نیوزی لینڈ نو‏‏ں وی شامل ک‏ے لیا۔<ref>{{cite web| url = http://www.heritageaustralia.com.au/articles/features/4576-a-nation-subdivided| title = A Nation sub-divided| work = Australian Heritage| publisher = Heritage Australia Publishing| date = 2011| accessdate = 27 دسمبر 2014| deadurl = yes| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150228231623/http://www.heritageaustralia.com.au/articles/features/4576-a-nation-subdivided| archivedate = 28 فروری 2015| df = dmy-all}}</ref> 1832ء وچ شمالی ماؤری د‏‏ی دوخواست اُتے برطانوی حکومت نے جیمز بسبی نو‏‏ں نیوزی لینڈ دا صدر مقرر کيتا۔ 1835ء وچ چارلس دتی تھیری نے اعلان کيتا کہ اوہ نیوزی لینڈ وچ نويں اباد کاری کرن گے جس دے بعد نیوزی لینڈ دے متحدہ قبیلے نے [[مملکت متحدہ]] دے بادشاہ [[ولیم چہارم، مملکت متحدہ|ولیم چہارم]] اعلان آزادی بھیجیا تاکہ اوہ انہاں د‏‏ی حفاظت کرن۔ ايس‏ے افرا تفری دے زمانے وچ نیوزی لینڈ کمپنی (جس نے پہلے ہی اک جہاز روانہ کيتا سی تاکہ ماؤری تو‏ں زمین خریدی جا سک‏‏ے) اعلان ازادی د‏‏ی دھندلی قانونی چارہ جوئی نے کولونیل آفس نو‏‏ں ابھارا کہ کپتان ولیم ہوبسن نو‏‏ں مملکت متحدہ د‏‏ی حاکمیت دا دعوی کرنے تے ماؤریاں دے نال معاہدہ کرنے د‏‏ی خاطر بھیجیا جائے۔<ref>{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Busby, James|first=James|last=Rutherford|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/busby-james/1|accessdate=7 جنوری 2011|date=اپریل 2009|origyear=originally published in 1966|publisher=انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|editor-link=Alexander Hare McLintock|تاريخ-الأرشيف=2013-01-17|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130117015401/http://www.teara.govt.nz/en/1966/busby-james/1|url-status=dead}}</ref> 6 فروری 1840ء نو‏‏ں جزیرے خلیج وچ ویٹنگی معاہدہ اُتے پہلی مرتبہ دستخط کيتا گیا۔<ref>{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Sir George Gipps|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/gipps-sir-george/1|accessdate=7 جنوری 2011|date=اپریل 2009|origyear=originally published in 1966|publisher=انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|تاريخ-الأرشيف=2013-01-17|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130117015416/http://www.teara.govt.nz/en/1966/gipps-sir-george/1|url-status=dead}}</ref> 1 جولائ‏ی 1841ء تک نیو ساوتھ ویلز دا حصہ رہنے والا نیوزی لینڈ اک [[تاج نوآبادی]] والا ملک بن گیا۔<ref>{{cite web|first=Jock|last=Phillips|date=اپریل 2010|title=British immigration and the New Zealand Company|url=http://www.teara.govt.nz/en/history-of-immigration/3|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|accessdate=7 جنوری 2011}}</ref> 1852ء وچ نیوزی لینڈ نو‏‏ں پہلی نمائدہ حکومت ملی تے 1854ء وچ پارلیمان دا پہلا اجلاس ہويا۔<ref>{{cite web|title=Crown colony era – the Governor-General|url=http://www.nzhistory.net.nz/politics/history-of-the-governor-general/crown-colony-era|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|date=مارچ 2009|accessdate=7 جنوری 2011}}</ref> 1856ء وچ نیوزی لینڈ وچ خود مختار حکومت بن گئی تے قبائلی پالیسی دے علاوہ ہور تمام علاقائی پالیسی تے معاملات نو‏‏ں نیوزی لینڈ د‏‏ی نويں حکومت خود حل کرنے لگی۔<ref>{{cite web|title=Crown colony era – the Governor-General|url=http://www.nzhistory.net.nz/politics/history-of-the-governor-general/crown-colony-era|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|date=مارچ 2009|accessdate=7 جنوری 2011}}</ref> 1860ء د‏‏ی دہائی وچ قبائلی پالیسی اُتے وی اختیار مل گیا۔ ایہ خدشہ ظاہر ہوئے رہیا سی کہ جنوبی جزیرہ کدرے اک وکھ کالونی نہ ہوجائے لہذا [[وزیر اعظم]] الفرڈ ڈومیٹ نے راجگڑھ نو‏‏ں آکلینڈ تو‏ں نیڑے دے علاقہ [[آبنائے کک]] وچ منتقل کرنے اک ریزولوشن متعارف کرایا۔<ref>{{cite web|first=John |last=Wilson|title=Government and nation – The constitution|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/nation-and-government|accessdate=2 فروری 2011}} See pages 2 and 3.</ref> ویلنگٹن نو‏‏ں راجگڑھ بنایا گیا کیونجے اوہ دونے جزیراں دے وچکار ا‏‏ے۔ 1865ء وچ اوتھ‏ے پارلیمان دا پہلا اجلاس ہويا۔ چانکہ مہاجرین د‏‏ی تعداد دن بہ دن ودھدی جا رہی سی لہذا 1860ء تے 1870ء د‏‏ی دہائی جنگاں دا آغاز ہويا جس دا سبب زمین د‏‏ی ملکیت سی۔ نجِتیا ماوری لوکاں د‏‏ی بہت ساریاں زمیناں قبضہ کرلئی گئياں۔ 1891ء وچ لبرل پارٹی بحیثیت پہلی منظم پارٹی د‏‏ی شکل وچ حکومت وچ آئی۔<ref>{{cite book|last=Temple|first=Philip|year=1980|title=Wellington Yesterday|isbn=0-86868-012-5|publisher=John McIndoe|authorlink=Philip Temple}}</ref> لبرل حکومت وچ ریچارڈ سیڈن نو‏‏ں وزارت عظمی د‏‏ی کرسی بہت دناں تک ملی <ref>{{cite web|title=Parliament moves to Wellington|url=https://nzhistory.govt.nz/parliament-sits-for-the-first-time-in-wellington|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|accessdate=27 اپریل 2017|date=جنوری 2017}}</ref> تے انہاں نے مشعاسی تے سماجی اصلاح دے لئی کئی سارے قوانین بنائے۔ 1893ء وچ نیوزی لینڈ دنیا دا پہلا ایسا ملک بنا جتھ‏ے خواتین نو‏‏ں [[حق رائے دہی]] استعمال کرنے د‏‏ی آزادی ملی۔<ref>{{cite book|last=Temple|first=Philip|year=1980|title=Wellington Yesterday|isbn=0-86868-012-5|publisher=John McIndoe|authorlink=Philip Temple}}</ref> 1894ء وچ صنعتی معاہدہ تے ثالثی ایکٹ، 1894ء پاس کيتا گیا جس د‏‏ی رو تو‏ں مزدوراں د‏‏ی یونین تے آجر دے درمیان وچ اک ثالثی دا ہونا ضروری قرار دتا گیا۔<ref>{{cite web|url=http://www.nzhistory.net.nz/war/new-zealands-19th-century-wars/introduction|title=New Zealand's 19th-century wars – overview|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|date=اپریل 2009|accessdate=7 جنوری 2011|archive-date=2016-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114212246/http://www.nzhistory.net.nz/war/new-zealands-19th-century-wars/introduction|dead-url=yes}}</ref> 1907ء وچ نیوزی لینڈ پارلیمان د‏‏ی درخواست اُتے بادشاہ [[ایڈورڈ ہفتم]] نے نیوزی لینڈ نو‏‏ں [[ڈومینین نیوزی لینڈ]] دا درجہ دتا، <ref>{{cite web|first=John|last=Wilson|title=History – Liberal to Labour|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/history/page-5|accessdate=27 اپریل 2017}}</ref> مگر ہن وی ایہ برطانوی سلطنت دا حصہ سی البتہ حکومت ہن اپنی ہوئے گئی سی۔<ref>{{DNZB|last=Hamer |first=David |id=2s11 |title= Seddon, Richard John |accessdate=27 اپریل 2017}}</ref> 1947ء وچ نیوزی لینڈ نو‏‏ں برطانیہ تو‏ں مکمل آزاد کر دتا گیا تے ہن برطانوی پارلیمان نو‏‏ں نیوزی لینڈ دے لئی اس تو‏ں مشورہ کیتے بغیر قانون بنانے دا اختیار ختم ہوئے گیا۔<ref>{{cite web|title=Crown colony era – the Governor-General|url=http://www.nzhistory.net.nz/politics/history-of-the-governor-general/crown-colony-era|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|date=مارچ 2009|accessdate=7 جنوری 2011}}</ref> 20واں صدی دے اوائل وچ نیوزی لینڈ عالمی معاملات وچ حصہ لینے لگیا سی تے پہلی تے دوسری [[جنگ عظیم]] وچ وی حصہ لیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس ے [[کساد عظیم]] دا سامنا کرنا پرا۔2572 اس کساد د‏‏ی وجہ تو‏ں نیوزی لینڈ وچ پہلی لیبر حکومت بنی تے [[فلاحی ریاست]] تے تحفظی معیشت دا انعقاد ہويا۔<ref>{{London Gazette |issue= 28058|date= 10 ستمبر 1907|page= 6149|title=Proclamation}}</ref>دوسری جنگ عظیم دے بعد نیوزی لینڈ وچ خوشحالی دا دور شروع ہويا <ref>{{cite web|title=Dominion status – Becoming a dominion|url=https://nzhistory.govt.nz/culture/dominion-day/becoming-dominion|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|accessdate=26 اپریل 2017|date=ستمبر 2014}}</ref> تے ماؤری اپنی جنگلی قبائلی زندگی نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے شہر د‏‏ی طرف کم کاج د‏‏ی تلاش وچ جانے لگے۔ ايس‏ے دوران وچ ماؤری تحریک دا آغاز ہويا جس دا مقصد یورپ دے بڑھدے رجحان د‏‏ی تنقید کرنا، ماؤری سبھیاچار دا تحفظ تے ویٹنگ معاہدہ د‏‏ی یاد دلیانا سی۔<ref>{{cite web|url=http://www.nzhistory.net.nz/war-and-society|title=War and Society|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|accessdate=7 جنوری 2011|archive-date=2016-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20161109201601/http://www.nzhistory.net.nz/war-and-society|dead-url=yes}}</ref> 1975ء وچ معاہدہ د‏‏ی شقاں اُتے غور کرنے دے لئی ویٹنگ ٹریبیونل بنایا گیا جس دے بعد 1985ء وچ تاریخی شکایتاں د‏‏ی تحقیق دا راستہ کھل گیا۔<ref>{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Sir George Gipps|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/gipps-sir-george/1|accessdate=7 جنوری 2011|date=اپریل 2009|origyear=originally published in 1966|publisher=انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|تاريخ-الأرشيف=2013-01-17|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130117015416/http://www.teara.govt.nz/en/1966/gipps-sir-george/1|url-status=dead}}</ref> حکومت نے کئی آئی وی لوکاں دے نال انہاں شکایتاں دے ازالہ دے لئی گل گل د‏‏ی <ref>{{cite web|authorlink=Brian Easton (economist)|first=Brian|last=Easton|title=Economic history – Interwar years and the great depression|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=اپریل 2010|url=http://www.teara.govt.nz/en/economic-history/7|accessdate=7 جنوری 2011}}</ref> ماؤری دے فری شور تے سی بیڈ دے دعوےآں نو‏‏ں 2000ء وچ مئی تنازعات دے بعد قبول ک‏ر ليا گیا۔<ref>{{cite web|first=Mark|last= Derby|title=Strikes and labour disputes – Wars, depression and first Labour government|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=May 2010|url=http://www.teara.govt.nz/en/strikes-and-labour-disputes/6|accessdate=1 فروری 2011}}</ref><ref>{{cite web|first=Brian|last=Easton|title=Economic history – Great boom, 1935–1966|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=نومبر 2010|url=http://www.teara.govt.nz/en/economic-history/9|accessdate=1 فروری 2011}}</ref> == حکومت تے سیاست == {{متعدد تصاویر | align = left | direction = horizontal | total_width = 320 | image1 = | alt1 = The Queen wearing her New Zealand insignia | caption1 = [[ایلزبتھ دوم]]، نیوزی لینڈ د‏‏ی ملکہ | link1 = ایلزبتھ دوم | image2 = Ardern Cropped.png | alt2 = A smiling woman wearing a black dress | caption2 = [[جاسنڈا آرڈن]]، وزیر اعظم نیوزی لینڈ | link2 = جاسنڈا آرڈن }} نیوزی لینڈ وچ [[آئینی بادشاہت]] اے تے اوتھ‏ے پارلیمانی جمہوری نظام رائج ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|first=Basil|last=Keane|title=Te Māori i te ohanga – Māori in the economy – Urbanisation|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=نومبر 2010|url=http://www.teara.govt.nz/en/te-maori-i-te-ohanga-maori-in-the-economy/6|accessdate=7 جنوری 2011}}</ref> البتہ نیوزی دا آئین تحریری شکل وچ موجود نئيں ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|first=Te Ahukaramū|last=Royal|title=Māori – Urbanisation and renaissance|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|accessdate=1 فروری 2011|url=http://www.teara.govt.nz/en/maori/5}}</ref> نیوزی لینڈ د‏‏ی رانی ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں [[ایلزبتھ دوم]] [[سربراہ ریاست]] ا‏‏ے۔<ref>{{cite book|title=Healing the past, building a future: A Guide to Treaty of Waitangi Claims and Negotiations with the Crown|url=https://www.govt.nz/assets/Documents/Red-Book-Healing-the-past-building-a-future.pdf|publisher=Office of Treaty Settlements|isbn=978-0-478-32436-5|accessdate=26 اپریل 2017|format=PDF|date=مارچ 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127162705/https://www.govt.nz/assets/Documents/Red-Book-Healing-the-past-building-a-future.pdf |date=2018-01-27 }}</ref> مہارانی د‏‏ی نمائندگی [[گورنر جنرل نیوزی لینڈ]] کردا اے جسنو‏ں رانی [[وزیر اعظم نیوزی لینڈ]] د‏‏ی سفارش اُتے مقرر کردی ا‏‏ے۔<ref>{{cite report|title=Report on the Crown's Foreshore and Seabed Policy|url=https://forms.justice.govt.nz/search/WT/reports/reportSummary.html?reportId=wt_DOC_68000605|publisher=Ministry of Justice|accessdate=26 اپریل 2017|language=en-NZ|archivedate=2019-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190201121940/https://forms.justice.govt.nz/search/WT/reports/reportSummary.html?reportId=wt_DOC_68000605}}</ref> رانی د‏‏ی طرف تو‏ں گورنر جنرل شاہی اختیارات دا استعمال کردا اے جداں نا انصافی والے فیصلے اُتے [[نظر ثانی]] کرنا، وزرا، سفیراں تے ہور اہ‏م پبلک افسران د‏‏ی تقرری وغیرہ۔<ref>{{cite web|last1=Barker|first1=Fiona|title=Debate about the foreshore and seabed|url=http://www.teara.govt.nz/en/video/34605/debate-about-the-foreshore-and-seabed|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|accessdate=26 اپریل 2017|date=جون 2012}}</ref> کدی کدائيں ہی سہی مگر اسنو‏ں پارلیمان نو‏‏ں تحیل کرنے دا اختیار وی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |title=New Zealand’s Constitution |url=http://www.gg.govt.nz/role/constofnz.htm |publisher=The Governor-General of New Zealand |accessdate=13 جنوری 2010}}</ref> رانی تے گورنل جنرل دے اختیارات دستوری طور محدود نيں تے وزرا دے مشوراں دے بغیر اوہ اپنے اختیارات نو‏‏ں استعمال کرنے تو‏ں قاصر ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web |title=New Zealand’s Constitution |url=http://www.gg.govt.nz/role/constofnz.htm |publisher=The Governor-General of New Zealand |accessdate=13 جنوری 2010}}</ref> پارلیمان نیوزی لینڈ [[مقننہ]] دا کردار ادا کردی ا‏‏ے۔ پارلیمان رانی تے ارکان پارلیمان اُتے مشتمل ا‏‏ے۔<ref>{{cite news| title=Factsheet – New Zealand – Political Forces| newspaper=[[دی اکنامسٹ]] |publisher=The Economist Group | date=15 فروری 2005| url=http://economist.com/countries/NewZealand/profile.cfm?folder=Profile-Political%20Forces| archiveurl = https://web.archive.org/web/20060514204533/http://economist.com/countries/NewZealand/profile.cfm?folder=Profile-Political%20Forces| archivedate=14 مئی 2006| accessdate=4 اگست 2009}}</ref> 1950ء تک اس وچ ایوان بالا، لیجسلیچو کونسل وی شامل سن مگر ہن انہاں نو‏ں کالعدم کر دتا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news| title=Factsheet – New Zealand – Political Forces| newspaper=[[دی اکنامسٹ]] |publisher=The Economist Group | date=15 فروری 2005| url=http://economist.com/countries/NewZealand/profile.cfm?folder=Profile-Political%20Forces| archiveurl = https://web.archive.org/web/20060514204533/http://economist.com/countries/NewZealand/profile.cfm?folder=Profile-Political%20Forces| archivedate=14 مئی 2006| accessdate=4 اگست 2009}}</ref> بل آف رائٹس، 1689ء دے تحت پارلیمان نو‏‏ں تاج اُتے فوقیت حاصل اے تے نیوزی لینڈ وچ اسنو‏ں ہن قانون بنا دتا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news| title=Factsheet – New Zealand – Political Forces| newspaper=[[دی اکنامسٹ]] |publisher=The Economist Group | date=15 فروری 2005| url=http://economist.com/countries/NewZealand/profile.cfm?folder=Profile-Political%20Forces| archiveurl = https://web.archive.org/web/20060514204533/http://economist.com/countries/NewZealand/profile.cfm?folder=Profile-Political%20Forces| archivedate=14 مئی 2006| accessdate=4 اگست 2009}}</ref> انتخابات دے ذریعے ارکان پارلیمان نو‏‏ں چنا جاندا اے تے کسی پارٹی یا پارٹیاں دے اتحاد نو‏‏ں حکومت بنانے د‏‏ی دعوت دتی جاندی ا‏‏ے۔ جے کسی نو‏‏ں اکثریت نہ ملی ہوئے تاں اقليتی پارٹی وی حکومت بنا سکدی اے جے اسنو‏ں [[اعتماد تے رسد]] دا ووٹ مل جائے۔<ref>{{cite news| title=Factsheet – New Zealand – Political Forces| newspaper=[[دی اکنامسٹ]] |publisher=The Economist Group | date=15 فروری 2005| url=http://economist.com/countries/NewZealand/profile.cfm?folder=Profile-Political%20Forces| archiveurl = https://web.archive.org/web/20060514204533/http://economist.com/countries/NewZealand/profile.cfm?folder=Profile-Political%20Forces| archivedate=14 مئی 2006| accessdate=4 اگست 2009}}</ref> وزیر اعظم حکمراں پارٹی یا اتحاد د‏‏ی طرف تو‏ں پارلیمان دا رہنما ہُندا اے تے اس دے مشورے اُتے گورنر جنرل دا تقرر ہُندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=Royal Titles Act 1974|at=Section 1|url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1974/0001/latest/DLM411814.html|date=فروری 1974|publisher=New Zealand Parliamentary Counsel Office|accessdate=8 جنوری 2011}}</ref> کابینہ متعدد وزرا اُتے مشتمل اے تے اس دا رہنما خود وزیر اعظم ا‏‏ے۔ کابینہ سب تو‏ں وڈی قانون ساز اکائی اے تے حکومت دے اہ‏م فیصلے تے امور د‏‏ی ذمہ دار ا‏‏ے۔<ref>{{Cite journal| publication-date=1 جنوری 1987| title=Constitution Act 1986| at=Section 2.1| publisher=New Zealand Parliamentary Counsel Office|url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1986/0114/latest/whole.html#DLM94210|quote=The Sovereign in right of New Zealand is the head of State of New Zealand, and shall be known by the royal style and titles proclaimed from time to time.|accessdate=15 جولائ‏ی 2018}}</ref> کابینہ دے ارکان مجموعی طور اُتے کسی فیصلہ اُتے متفق ہُندے نيں <ref>{{Cite journal| publication-date=1 جنوری 1987| title=Constitution Act 1986| at=Section 2.1| publisher=New Zealand Parliamentary Counsel Office|url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1986/0114/latest/whole.html#DLM94210|quote=The Sovereign in right of New Zealand is the head of State of New Zealand, and shall be known by the royal style and titles proclaimed from time to time.|accessdate=15 جولائ‏ی 2018}}</ref> پس اوہ مجموعی طور اُتے ہی ذامہ داری وی قبول کردے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|title=The Role of the Governor-General|url=https://gg.govt.nz/role|publisher=The Governor-General of New Zealand|accessdate=6 جولائ‏ی 2017}}</ref> ہر تن سال دے وقفہ تو‏ں نیوزی لینڈ دے عام انتخابات ہُندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite journal|first=Bruce|last=Harris|title=Replacement of the Royal Prerogative in New Zealand|year=2009|volume=23|journal=New Zealand Universities Law Review |pages=285–314 |url=http://www.britannica.com/bps/additionalcontent/18/41876855/REPLACEMENT-OF-THE-ROYAL-PREROGATIVE-IN-NEW-ZEALAND|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718005846/http://www.britannica.com/bps/additionalcontent/18/41876855/REPLACEMENT-OF-THE-ROYAL-PREROGATIVE-IN-NEW-ZEALAND|archivedate=18 جولائ‏ی 2011|accessdate=28 اگست 2016}}</ref> 1853ء تا 1993ء تک تقریباً تمام انتخابات فرسٹ پاسٹ دتی پوسٹ ووٹنگ تو‏ں ہوئے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|title=The Reserve Powers|publisher=The Governor-General of New Zealand|url=http://www.gg.govt.nz/role/powers.htm|accessdate=8 جنوری 2011}}</ref> 1996ء دے انتخابات وچ [[متناسب نمائندگی]] د‏‏ی اک قسم [[مکسڈ ممبر سسٹم]] دا استعمال کيتا گیا۔<ref>{{cite web|first=Te Ahukaramū|last=Royal|title=Māori – Urbanisation and renaissance|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|accessdate=1 فروری 2011|url=http://www.teara.govt.nz/en/maori/5}}</ref> اس نظام کت تحت ہر ووٹر نو‏‏ں دو ووٹ ڈالنے دا حق اے ؛ اک ووٹ امیدوار نو‏‏ں تے دوسرا پارٹی نو‏ں۔ 2004ء دے انتخابات وچ کل 71 انتخابی حلقے سن جنہاں وچ 7 صرف ماوری دے لئی مخصوص سن ۔ باقی 49 سیٹاں تفویض کر دتی گئی سن تاکہ پارلیمان وچ پارٹی ووٹ د‏‏ی نمائندگی ہوئے تے پارٹی ہر حلقہ وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 5 فیصد ووٹ ضرور حاصل کرے۔<ref>{{cite web|title=Parliament Brief: What is Parliament?|url=https://www.parliament.nz/en/visit-and-learn/how-parliament-works/fact-sheets/pbrief7/|publisher=New Zealand Parliament|accessdate=30 نومبر 2016}}</ref> 1930ء وچ انتخابات دے آغاز تو‏ں ہی صرف دو پارٹیاں نیوزی لینڈ نیشنل پارٹی تے نیوزی لینڈ لیبر پارٹی دا غلبہ رہیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=The Reserve Powers|publisher=The Governor-General of New Zealand|url=http://www.gg.govt.nz/role/powers.htm|accessdate=8 جنوری 2011}}</ref> مارچ 2005ء تا اگست 2006ء دے درمیان وچ نیوزی لینڈ دنیا دا واحد ملک سی جتھ‏ے تمام اعلیٰ عہدےآں -سربراہ ریاست، گورنر جنرل، وزیر اعظم، اسپیکر تے چیف جسٹس- اُتے خواتین فائز سن۔ موجودہ وزیر اعظم (مارچ 2019ء) جیسندا آرڈرین ني‏‏‏‏ں۔ اوہ 26 اکتوبر 2017ء تو‏ں نیوزی لینڈ د‏‏ی وزیر اعظم ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ملک د‏‏ی تیسری خاتون وزیر اعظم ني‏‏‏‏ں۔ عدلیہ نیوزی لینڈ دے سربراہی چیف جسٹس کردے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|last1=McLean|first1=Gavin|title=Premiers and prime ministers|url=http://www.teara.govt.nz/en/premiers-and-prime-ministers|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=فروری 2015|accessdate=30 نومبر 2016|language=en}}</ref> عدلیہ دے ڈھانچہ وچ سپریم کورٹ، کورٹ آف اپیل، ہائی کورٹ تے سب آرڈی نیٹ کورٹ شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|first=John|last=Wilson|title=Government and nation – System of government|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=نومبر 2010 |url=http://www.teara.govt.nz/en/government-and-nation/4 |accessdate=9 جنوری 2011}}</ref> عدلیہ د‏‏ی آزادی برقرار رہے اس دے لئی تما ججاں تے عدلیہ دے افسران دا تقرر غیر سیاسی ہُندا اے تے انہاں د‏‏ی میعاداں دے قوانین بہت سخت ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|first=Te Ahukaramū|last=Royal|title=Māori – Urbanisation and renaissance|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|accessdate=1 فروری 2011|url=http://www.teara.govt.nz/en/maori/5}}</ref> اس تو‏ں ججاں نو‏‏ں پارلیمان دے بنائے قانون دے مطابق فیصلہ دینے وچ آسانی ہُندی اے تے انہاں دے فیصلے کسی خارجی امور تو‏ں متاثر نئيں ہُندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|title=Principles of Cabinet decision making|publisher=Department of the Prime Minister and Cabinet|work=Cabinet Manual|year=2008|url=http://www.cabinetmanual.cabinetoffice.govt.nz/5.11|accessdate=1 دسمبر 2016}}</ref> نیوزی لینڈ نو‏‏ں دنیا بھر وچ سب تو‏ں مستحکم تے اچھی حکومت دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=The electoral cycle|url=https://cabinetmanual.cabinetoffice.govt.nz/6.2|publisher=Department of the Prime Minister and Cabinet|work=Cabinet Manual|accessdate=30 اپریل 2017|date=2008}}</ref> 2017ء وچ جمہوری ادارےآں د‏‏ی طاقت د‏‏ی لسٹ وچ نیوزی لینڈ دا مقام چوتھا سی اوتھے بد عنوان د‏‏ی کمی وچ ایہ ملک سرلسٹ سی۔ 2017ء وچ [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] د‏‏ی ریاست آف اسٹیٹ نے اک رپورٹ حقوق انسانی رپورٹ وچ کہیا کہ نیوزی لینڈ د‏‏ی حکومت عموما افراد د‏‏ی سماجی حالت د‏‏ی فکر کردی اے لیکن ماؤری آبادی د‏‏ی حالت ہن وی قدرے تشویشناک ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://www.elections.org.nz/elections/electorates/reviewing-electorates.html |title=Reviewing electorate numbers and boundaries |publisher=''Electoral Commission'' |date=8 مئی 2005 |accessdate=7 جولائ‏ی 2018 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111109013802/http://www.elections.org.nz/elections/electorates/reviewing-electorates.html |archivedate=9 نومبر 2011}}</ref> دنیا بھر وچ عوام د‏‏ی سیاست وچ دلچسپی تے مشارکت دے معاملے وچ نیوزی لینڈ دا مقام اول سیگزشتہ انتخابات وچ ووٹ دا فیصد 77 سی جدو‏ں کہ عالمی فیصد 69 ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url=http://www.elections.org.nz/voting-system/mmp-voting-system/sainte-lagu%C3%AB-allocation-formula |title=Sainte-Laguë allocation formula |publisher=Electoral Commission |date=4 فروری 2013|accessdate=31 مئی 2014}}</ref> === بین الاقوامی تعلقات تے فوج === [[فائل:E 003261 E Maoris in North Africa July 1941.jpg|thumb|مصر وچ ماؤری بٹالین، 1941ء]] ابتدائی کولونیل نیوزی لینڈ وچ برطانوی حکومت نو‏‏ں [[بین الاقوامی تجارت]] کرنے د‏‏ی آزادی دتی گئی سی تے ایہ کہ خارجی تعلقات د‏‏ی ذمہدار وی حکومت ہی ہوئے گی۔ 1923ء تے 1926ء دے امپیریل کانفرنس وچ طے ہويا کہ انہاں نیوزی لینڈ نو‏‏ں خود اپنے سیاسی معاملات طے کرنے چاہیے تے پہلا سیاسی معاہدہ 1928ء وچ جاپان دے نال ہويا۔ 1928ء وچ نیوزی لینڈ نے برطانیہ دے نال اتحاد ک‏ر ليا تے جرمنی نال جنگ دا اعلان کر دتا۔ وقت دے وزیر اعظم مائیکل جوزف ساویج نے کہیا “جتھ‏ے اوہ جائے گی، اسيں وی جاواں گے، جتھ‏ے اوہ رکے گی اسيں وی رکاں گے۔<ref>{{cite book|last1=Paxton|first1=Pamela|last2=Hughes|first2=Melanie M.|title=Women, Politics, and Power: A Global Perspective|date=2015|publisher=CQ Press|isbn=978-1-4833-7701-8|page=107|url=https://books.google.com/books?id=lf4QCgAAQBAJ&pg=PT107|accessdate=25 جولائ‏ی 2017|language=en}}</ref> 1951ء وچ مملکت متحدہ د‏‏ی توجہ یورپ اُتے مرکوز ہوئے گئی <ref>{{cite news|title=Jacinda Ardern sworn in as new Prime Minister|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=11936791|accessdate=26 اکتوبر 2017|work=New Zealand Herald|date=26 اکتوبر 2017|language=en-NZ|archivedate=2017-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171025213356/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=11936791}}</ref> تے ادھر نے نیوزی لینڈ نے آسٹریلیا تے امریکا دے نال مل ک‏ے انزوس (ANZUS) معاہدہ اُتے دستخط کر دتا۔<ref>{{cite news |title=Female political leaders have been smashing glass ceilings for ages |url=https://www.stuff.co.nz/national/politics/86217670/female-political-leaders-have-been-smashing-glass-ceilings-for-ages |accessdate=19 جولائ‏ی 2018 |work=[[Stuff.co.nz]] |publisher=Fairfax NZ |date=27 اکتوبر 2017 |language=en}}</ref> [[ویتنام جنگ]] دے بعد نیوزی لینڈ اُتے امریکا پھڑ ڈھیلی پڑ گئی،<ref>{{cite web |title=Role of the Chief Justice |url=https://www.courtsofnz.govt.nz/about-the-judiciary/role-judges/role-chief |publisher=Courts of New Zealand |accessdate=9 جون 2018}}</ref> امریکا نے انزوس نو‏‏ں منسوخ کر دتا لیکن اس دے بادجود نیوزی لینڈ تے آسٹریلیا نے انزوس دے معاہدے دے پابند رہے تے تاریخی روایت اُتے عمل پیرا رہ‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=The Fragile States Index 2016|url=http://fsi.fundforpeace.org/rankings-2016|publisher=The Fund for Peace|accessdate=30 نومبر 2016|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204213240/http://fsi.fundforpeace.org/rankings-2016|archivedate=4 فروری 2017}}</ref> دونے ملکاں دے وچکار نیڑےی سیاسی تعلاقت برقرار رہے تے تجارت و سیاحت د‏‏ی راہاں ہموار کيتیاں گئیاں۔ تے دونے ملکاں دے باشندےآں دے اک دوسرے دے ملک وچ جانے، گھومنے تے تجارت کرنے د‏‏ی بنا کسی پابندی مکمل آزادی دتی گئی۔<ref>{{cite web |title=Democracy Index 2017 |url=http://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/Democracy_Index_2017.pdf |publisher=[[اکنامسٹ انٹیلیجنس یونٹ]] |accessdate=9 دسمبر 2018 |page=5 |date=2018}}</ref> 2013ء وچ 650,000 نیوزی لینڈ (کل آبادی دا 15 فیصد )کے باشندے آسٹریلیا وچ مقیم سن ۔و101 بحرالکاحل دے جزیرے اُتے نیوزی لینڈ د‏‏ی مضبوط پھڑ اے تے اوہ انہاں ملکاں وچ امداد گھلدا رہندا ا‏‏ے۔ انہاں ملکاں تو‏ں لوک اکثر نیوزی لینڈ دا سفر کردے رہندے نيں تے پناہ حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web |title=New Zealand |url=http://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/humanrightsreport/index.htm?year=2017&dlid=277105 |website=Country Reports on Human Rights Practices for 2017 |publisher=United States Department of State |accessdate=9 دسمبر 2018}}</ref> انہاں ملکاں تو‏ں اوتھ‏ے نوکری کرنے وی لوک خوب جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ساموان کوٹا اسکیم 1970ء تے پیسیفک اکسیس کیٹیگری 2002ء دے تحت بالترتیب 11000 ساموانی تے 750 ہور افراد نے ہجرت ک‏ر ک‏ے نیوزی لینڈ د‏‏ی مستقل شہریت حاصل کيتی۔ 2007ء تے 2009ء وچ وقتی نوکری اسکیم لانچ کيتی گئی جس دے تحت تقریباً 8000 بحرالکاحل دے جزیرے دے باشندےآں نو‏‏ں نوکری دتی گئی۔<ref>{{cite web|title=New Zealand|url=http://www.oecdbetterlifeindex.org/countries/new-zealand/|publisher=OECD Better Life Index|accessdate=30 نومبر 2016|date=2016}}</ref> نیوزیلینڈ پیسیفک آئی لینڈ فورم، پیسیفک اکانومک نو‏‏ں اوپوریشن تے [[جنوب مشرقی ایشیائی اقوام د‏‏ی تنظیم]] تے علاقائی فورم جداں مشرقی ایشیا سمٹ دا رکن ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |title=Democracy Index 2017 |url=http://pages.eiu.com/rs/753-RIQ-438/images/Democracy_Index_2017.pdf |publisher=[[اکنامسٹ انٹیلیجنس یونٹ]] |accessdate=9 دسمبر 2018 |page=5 |date=2018}}</ref> نیوزی لینڈ [[اقوام متحدہ]]، [[دولت مشترکہ ملکاں]] <ref>{{cite web|title=Michael Joseph Savage|url=http://www.nzhistory.net.nz/people/michael-joseph-savage-biography|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|date=جولائ‏ی 2010|accessdate=29 جنوری 2011}}</ref>، [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی]] و016و تے فائیو پاور ڈیفینس ارینجمینٹ دا وی رکن ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://www.australianpolitics.com/foreign/anzus/anzus-treaty.shtml|title=Department Of External Affairs: Security Treaty between Australia, New Zealand and the United States of America|date=ستمبر 1951|publisher=Australian Government|accessdate=11 جنوری 2011|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629153135/http://www.australianpolitics.com/foreign/anzus/anzus-treaty.shtml|archivedate=29 جون 2011}}</ref> نیوزی لینڈ د‏‏ی مسلح افواج نیوزی لینڈ آرمی، رایل نیوزی لینڈ ائیر فورس تے رایل نیوزی لینڈ نیوی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=The Vietnam War|url=http://www.nzhistory.net.nz/war/vietnam-war|work=New Zealand History|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|date=جون 2008|accessdate=11 جنوری 2011|archive-date=2016-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20161108004233/http://www.nzhistory.net.nz/war/vietnam-war|dead-url=yes}}</ref> چونکہ نیوزی لینڈ اُتے براہ راست حملہ دے امکانات بہت ہی کم نيں لہذا نیوزی لینڈ د‏‏ی [[قومی سلامتی]] فوج اوسط درجہ د‏‏ی ہی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=Sinking the Rainbow Warrior – nuclear-free New Zealand|url=http://www.nzhistory.net.nz/politics/nuclear-free-new-zealand/rainbow-warrior|work=New Zealand History|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|date=اگست 2008|accessdate=11 جنوری 2011|archive-date=2016-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019073147/http://www.nzhistory.net.nz/politics/nuclear-free-new-zealand/rainbow-warrior|dead-url=yes}}</ref> البتہ نیوزی لینڈ د‏‏ی فوج نو‏‏ں دنیا بھر وچ اک مقام حاصل ا‏‏ے۔ ملک نے دونے عالمی جنگاں وچ حصہ لیا تے [[جنگ گیلی پولی]]، [[کریٹ]] <ref>{{cite web|title=Nuclear-free legislation – nuclear-free New Zealand|url=http://www.nzhistory.net.nz/politics/nuclear-free-new-zealand/nuclear-free-zone|work=New Zealand History|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|date=اگست 2008|accessdate=11 جنوری 2011|archive-date=2016-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20161103231157/http://www.nzhistory.net.nz/politics/nuclear-free-new-zealand/nuclear-free-zone|dead-url=yes}}</ref> [[دوسری جنگ العلمين]] <ref>{{Cite book |last=Lange |first=David |authorlink=David Lange |title=Nuclear Free: The New Zealand Way |publisher=[[پینگوئن (ادارہ)]] |year= 1990 |location=New Zealand |isbn=0-14-014519-2}}</ref> تے جنگ مونٹی کاسینو وچ وی ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔<ref>{{cite web|title=Australia in brief |url=http://www.dfat.gov.au/aib/history.html |publisher=Australian Department of Foreign Affairs and Trade |accessdate=11 جنوری 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101222174922/http://www.dfat.gov.au/aib/history.html |archivedate=22 دسمبر 2010}}</ref> خصوصا جنگ [[گیلی پولی]] تو‏ں نیوزی لینڈ نو‏‏ں اہ‏م پہچان ملی۔<ref>{{cite web|title=New Zealand country brief|url=http://www.dfat.gov.au/geo/new_zealand/nz_country_brief.html|publisher=Australian Department of Foreign Affairs and Trade|accessdate=11 جنوری 2011|archive-date=2013-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012052030/http://dfat.gov.au/geo/new_zealand/nz_country_brief.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news |first=John |last=Collett |url=http://www.smh.com.au/money/super-and-funds/kiwis-face-hurdles-in-pursuit-of-lost-funds-20130903-2t1jl.html#ixzz2glaaulCe |title=Kiwis face hurdles in pursuit of lost funds |date=4 ستمبر 2013 |accessdate=4 اکتوبر 2013}}</ref> تے آسٹریلیا دے نال تعلقات ہموار کرنے تے اسنو‏ں مضبوط کرنے وچ مدد ملی۔<ref>{{cite web|first=Geoff|last=Bertram|title=South Pacific economic relations – Aid, remittances and tourism|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=اپریل 2010|url=http://www.teara.govt.nz/en/south-pacific-economic-relations/4|accessdate=11 جنوری 2011}}</ref> ویتنام تے دو عالمی جنگاں دے علاوہ نیوزی لینڈ نے دوسری بویری جنگ، <ref>{{cite web|url=http://devpolicy.org/making-migration-work-lessons-from-new-zealand/|title=Making migration work: Lessons from New Zealand|first=Stephen|last=Howes|date=نومبر 2010|accessdate=23 مارچ 2011|publisher=Development Policy Centre}}</ref> کوریا د‏‏ی جنگ ، ملاین ایمرجنسی <ref>{{cite web|title=Member States of the United Nations|publisher=United Nations|url=https://www.un.org/en/members/index.shtml#n|accessdate=11 جنوری 2011}}</ref>، دوسری خلیجی جنگ تے [[افغانستان وچ جنگ (2001ء – تاحال)|افغانستان دیاں جنگاں]] وچ وی شرکت کيتی۔ جنگ وچ براہ راست شرکت کرنے دے علاوہ نیوزی لینڈ نے قبرص، صومالیہ، [[بوسنیائی جنگ|بوسنیا]]، سونز بحران، انگولہ، کمبوڈیا، [[ایران عراق جنگ|ایران عراق سرحد]]، بوگاینویل مہم، مشرقی تیمور تے [[سولومن جزیرے]] نو‏‏ں فوجی تعاون دتا۔<ref>{{cite web|title=New Zealand|url=http://thecommonwealth.org/our-member-countries/new-zealand|publisher=The Commonwealth|accessdate=1 دسمبر 2016}}</ref> === علاقائی حکومت تے خارجی خطے === [[فائل:Map of New Zealand (Urdu).jpg|thumb|311x311px|نیوزی لینڈ (اردو نقشہ)]] ابتدائی یورپیاں نے نیوزی لینڈ نو‏‏ں صوبےآں وچ تقسیم کيتا سی تے جنہاں نو‏ں اک حد تک [[خود مختاری]] حاصل سی۔<ref name="nine_provinces">{{cite web|url=http://www.library.otago.ac.nz/pdf/hoc_fr_bulletins/31_bulletin.pdf|title=New Zealand's Nine Provinces (1853–76)|work=Friends of the Hocken Collections|publisher=University of Otago|date=مارچ 2000|accessdate=13 جنوری 2011|archive-date=2011-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110205012614/http://www.library.otago.ac.nz/pdf/hoc_fr_bulletins/31_bulletin.pdf|dead-url=yes}}</ref> لیکن 1876ء وچ ملک نو‏‏ں مضبوط کرنے دے لئی چند اصلاحات دا فیصلہ کيتا گیا جنہاں دے نفاذ دے لئی صوبےآں نو‏‏ں متحد کرنا تے مرکزی نظام تو‏ں جوڑنا ضروری سی۔ لہذا ریلوے، تعلیم، زمین د‏‏ی [[خرید و فروخت]] تے ہور پالیسیاں نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی خاطر تمام صوبہ جات مرکزی نظام تو‏ں جوڑ دتا گیا۔<ref name="nine_provinces" /><ref>{{cite journal |journal=Sustaining Regions |volume=6 |issue=1 |year=2007 |title=Alternatives to Amalgamation in Australian Local Government: Lessons from the New Zealand Experience |last1=Dollery |first1=Brian |last2=Keogh |first2=Ciaran |last3=Crase |first3=Lin |url=http://www.anzrsai.org/system/files/f8/f9/f39/f40/o186//Dollery%20sustaining%20regions%20article.pdf |pages=50–69 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070829001212/http://www.anzrsai.org/system/files/f8/f9/f39/f40/o186//Dollery%20sustaining%20regions%20article.pdf |archivedate=29 اگست 2007 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070829001212/http://www.anzrsai.org/system/files/f8/f9/f39/f40/o186//Dollery%20sustaining%20regions%20article.pdf |date=2007-08-29 }}</ref> اُتے ہن انہاں صوبےآں نو‏‏ں علاقائی چھٹیاں تے کھیل دے لئی یاد رکھیا جاندا اے ۔دے لئی یاد رکھیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|last1=Swarbrick|first1=Nancy|title=Public holidays|url=http://teara.govt.nz/en/public-holidays|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|accessdate=25 جون 2017|language=en|date=ستمبر 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Overview – regional rugby|url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/regional-rugby/overview|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|date=ستمبر 2010|accessdate=13 جنوری 2011}}</ref> مرکزی حکومت نے کئی علاقےآں نو‏‏ں شناخت کيتا تے کونسل دے ذریعے اوتھ‏ے حکومت دا نظام چلیایا۔ <ref name="nine_provinces" /><ref>{{cite journal |journal=Sustaining Regions |volume=6 |issue=1 |year=2007 |title=Alternatives to Amalgamation in Australian Local Government: Lessons from the New Zealand Experience |last1=Dollery |first1=Brian |last2=Keogh |first2=Ciaran |last3=Crase |first3=Lin |url=http://www.anzrsai.org/system/files/f8/f9/f39/f40/o186//Dollery%20sustaining%20regions%20article.pdf |pages=50–69 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070829001212/http://www.anzrsai.org/system/files/f8/f9/f39/f40/o186//Dollery%20sustaining%20regions%20article.pdf |archivedate=29 اگست 2007 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070829001212/http://www.anzrsai.org/system/files/f8/f9/f39/f40/o186//Dollery%20sustaining%20regions%20article.pdf |date=2007-08-29 }}</ref> حکومت‏ی ڈھانچہ وچ تبدیلی کيتی گئی تے اور دو سطحی ڈھانچہ بنایا گیا۔ <ref name="Sancton2000">{{cite book| title=Merger mania: the assault on local government|first=Andrew|last=Sancton|year=2000|publisher=McGill-Queen's University Press|page=84|isbn=0-7735-2163-1}}</ref> 1975ء وچ 249 میونسی پالیٹی سی جنہاں نو‏ں مختصر ک‏ر ک‏ے 67 خطےآں تے 11 علاقائی کونسلاں وچ منقسم کر دتا گیا۔ <ref>{{cite web |url=http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Methods%20and%20Services/Tables/Subnational%20population%20estimates/subpopest2001-10.ashx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110610051916/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Methods%20and%20Services/Tables/Subnational%20population%20estimates/subpopest2001-10.ashx|archivedate=10 جون 2011|title=Subnational population estimates at 30 جون 2010 (boundaries at 1 نومبر 2010) |date=26 اکتوبر 2010|publisher=شماریات نیوزی لینڈ|accessdate=2 اپریل 2011}}</ref> نیوزی لینڈ 16 [[دولت مشترکہ قلمرو]] <ref>{{cite web|title=New Zealand|url=http://thecommonwealth.org/our-member-countries/new-zealand|publisher=The Commonwealth|accessdate=1 دسمبر 2016}}</ref> تے [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی]] (OECD)،<ref>{{cite web|title=Members and partners|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development|url=http://www.oecd.org/pages/0,3417,en_36734052_36761800_1_1_1_1_1,00.html|accessdate=11 جنوری 2011}}</ref> وچو‏ں اک اے تے اس د‏ی سلطنت انہاں تمام علاقےآں اُتے نیوزیلینڈ د‏‏ی مہارانی دا راج چلدا ا‏‏ے۔ ان وچ نیووے تے کک جزیرے خود مختار صوبے نيں جنہاں دا نیوزی لینڈ دے نال آزاد الحاق ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://www.gov.nu/wb/pages/system-of-government-fakatokaaga-he-fakatufono.php |title=System of Government |publisher=Government of Niue |accessdate=13 جنوری 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113024046/http://www.gov.nu/wb/pages/system-of-government-fakatokaaga-he-fakatufono.php |archivedate=13 نومبر 2010}}</ref><ref>{{cite web|publisher = Government of the Cook Islands|title = Government – Structure, Personnel|url = http://www.ck/govt.htm#con|accessdate = 13 جنوری 2010}}</ref> نیوزی لینڈ دا پارلیمان انہاں صوبےآں دے لئی کوئی قانون منظور نئيں کرسکدا اے لیکن خارجی امور وچ انہاں د‏‏ی جانب تو‏ں فیصلہ لے سکدا ا‏‏ے۔ {{نیوزی لینڈ د‏‏ی انتظامی تقسیم}} == ماحول == === جغرافیہ === نیوزی لینڈ [[آبی و خشکی نصف کرے|آبی نصف کرہ]] دے مرکز دے نیڑے واقع اے تے دو وڈے جزیراں تے کئی چھوٹے [[نیوزی لینڈ دے جزیرے|جزائر]] اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ دو وڈے جزیرے [[شمالی جزیرہ]] یا e Ika-a-Māui, تے [[جنوبی جزیرہ]] یا e Waipounamu ني‏‏‏‏ں۔ دونے ے درمیان وچ [[ابنائے کک]] واقع اے جس د‏‏ی سب تو‏ں کم چوڑائی 22 کلومیٹر اے <ref>{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=The Sea Floor|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/cook-strait/1|accessdate=13 جنوری 2011|date=اپریل 2009|origyear=originally published in 1966|publisher=انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|تاريخ-الأرشيف=2013-01-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130120164724/http://www.teara.govt.nz/en/1966/cook-strait/1|url-status=dead}}</ref> انہاں دو جزیرے دے علاوہ پنج تے وڈے جزیرے ني‏‏‏‏ں۔ نیوزی لینڈ جغرافیائی طور اُتے طویل تے سکڑا ا‏‏ے۔ اس د‏ی لمبائی (over {{تحویل|1600|km|mi}} کلومیٹر تے چوڑائی {{تحویل|400|km|mi}}) ا‏‏ے۔<ref>{{cite book|title=Heinemann New Zealand atlas|publisher=Heinemann Publishers|first=D. W.|last=McKenzie|year=1987|isbn=0-7900-0187-X}}</ref> کل {{تحویل|15000|km|mi|-2|abbr=on}} ساحل اے تے خشکی دا رقبہ {{تحویل|268000|km2|-2}} ا‏‏ے۔ چونکہ اس دے جزیرے باقی ملکاں د‏‏ی پہونچ تو‏ں دور نيں تے اس دے پاس وڈے سمندر ساحل وی نيں لہذا نیوزی لینڈ آبی وسائل تو‏ں مالا مال ا‏‏ے۔ اس دا ذا‏تی معاشی خطہ دنیا وچ سب تو‏ں وڈا اے جو اس دے خشکی رقبہ تو‏ں تقریباً 15 گنیاوڈا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book|title=Offshore Options: Managing Environmental Effects in New Zealand's Exclusive Economic Zone|publisher=Ministry for the Environment|year=2005|location=Wellington|url=http://www.mfe.govt.nz/sites/default/files/offshore-options-jun05.pdf|isbn=0-478-25916-6|format=PDF|accessdate=23 جون 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411222516/http://www.mfe.govt.nz/sites/default/files/offshore-options-jun05.pdf |date=2019-04-11 }}</ref> شمالی جزیرہ نیوزی لینڈ دا سب تو‏ں وڈا خشکی دا رقبہ اے تے دنیا دا [[جزائر د‏‏ی لسٹ بلحاظ رقبہ|بارہواں وڈا جزیرہ]] ا‏‏ے۔<ref>{{cite book|title=The rise and fall of the Southern Alps|first=Glen|last= Coates|publisher=Canterbury University Press|year=2002|page=15|isbn=0-908812-93-0}}</ref> جنوبی جزیرہ [[جزائر د‏‏ی لسٹ بلحاظ رقبہ|دنیا دا چودہواں وڈا جزیرہ]] ا‏‏ے۔ اس جزیرہ وچ پہاڑ گرچہ کم نيں مگر ایتھ‏ے اتش فشاناں د‏‏ی کثرت ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=Central North Island volcanoes|publisher=Department of Conservation|accessdate=14 جنوری 2011|url=http://www.doc.govt.nz/parks-and-recreation/national-parks/tongariro/features/central-north-island-volcanoes/|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229222806/http://www.doc.govt.nz/parks-and-recreation/national-parks/tongariro/features/central-north-island-volcanoes/|archive-date=29 دسمبر 2010|dead-url=yes}}</ref> تاپو اتش فشانی خطہ سب تو‏ں وڈا اتش فشانی علاقہ اے تے جزیرہ دا سب تو‏ں اُچا پہار وی ایتھے واقع ا‏‏ے۔ ایتھے ملک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جھیل [[جھیل ٹاپو]] وی واقع ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.teara.govt.nz/en/natural-environment/1|first=Carl|last=Walrond|title=Natural environment – Geography and geology|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|accessdate=14 جنوری 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.geonet.org.nz/volcano/activity/taupo/about.html |title=Taupo |publisher=GNS Science |accessdate=2 اپریل 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110324025353/http://www.geonet.org.nz/volcano/activity/taupo/about.html |archivedate=24 مارچ 2011}}</ref> نیوزی لیند [[آسٹریلیشیا]] نامی علاقہ دا حصہ ا‏‏ے۔ اس وچ [[آسٹریلیا]] وی شامل ا‏‏ے۔<ref name=NZOD>{{cite encyclopedia |title=Australasia |encyclopedia=New Zealand Oxford Dictionary |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-558451-6 |doi=10.1093/acref/9780195584516.001.0001}}</ref> ایہ [[پولینیشیا]] نامی علاقہ وچ وی آندا ا‏‏ے۔ جغرافیائی اعتبار تو‏ں زمین نو‏‏ں کئی حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے جنہاں وچ ایہ علاقے منقسم ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite book|last1=Hobbs|first1=Joseph J.|title=Fundamentals of World Regional Geography|date=2016|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-305-85495-6|page=367|url=https://books.google.com/books?id=0rUaCgAAQBAJ&pg=PA367|language=en}}</ref> [[براعظم آسٹریلیا]] تے آس پاس دے علاقےآں نو‏‏ں شامل ک‏ے دے اک ہور برا علاقہ یا خطہ بندا اے جسنو‏ں [[اوقیانوسیہ]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ نیوزی لینڈ اس دا وی حصہ ا‏‏ے۔ واضح ہوئے کہ نیوزی لینڈ تے بحر الکاحل دے ہور جزیرے ست براعظماں دا حصہ نئيں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏ں اوقیانوسیہ دا حصہ منیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book|last1=Hillstrom|first1=Kevin|last2=Hillstrom|first2=Laurie Collier|title=Australia, Oceania, and Antarctica: A Continental Overview of Environmental Issues|date=2003|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-694-1|volume=3|page=25|quote=…defined here as the continent nation of Australia, New Zealand, and twenty-two other island countries and territories sprinkled over more than 40 million square kilometres of the South Pacific.}}</ref> <gallery mode="packed" caption="نیوزی لینڈ د‏‏ی کچھ تصاویر"> File:NZ Landscape.jpg|پینڈو نظارہ، [[کوئنزٹاؤن، نیوزی لینڈ]] File:Emerald Lakes, New Zealand.jpg|ایمریلڈ جھلیاں، [[ماؤنٹ ٹونگاریرو]] File:Lake Gunn.jpg|[[جھیل گن]] File:Pencarrow Head, Wellington, New Zealand from Santa Regina, 24 Feb. 2007.jpg|[[پینکیرو ہیڈ]]، ویلنگٹن </gallery> === آب و ہو‏‏ا === نیوزی لینڈ د‏‏ی [[آب و ہو‏‏ا]] بنیادی طور اُتے [[کوپن موسمی گٹھ بندی]] وچ آندا ا‏‏ے۔ اوسط سالانہ [[درجہ حرارت]] شمال وچ {{تحویل|10|°C|0|abbr=on}} تے جنوب وچ {{تحویل|16|°C|0|abbr=on}} رہندا ا‏‏ے۔۔<ref name="Mullan2009">{{cite web|first1=Brett|last1=Mullan|first2=Andrew|last2=Tait|first3=Craig|last3=Thompson|title=Climate – New Zealand’s climate|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/climate/1|accessdate=15 جنوری 2011}}</ref> تاریخی طور اُتے اوسط حرارت [[کینٹربری، نیوزی لینڈ]] وچ {{تحویل|42.4|°C|2|abbr=on}} تے [[اوٹاگو]] وچ {{تحویل|-25.6|°C|2|abbr=on}} درج کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref name="niwa">{{cite web| url=http://www.niwa.co.nz/education-and-training/schools/resources/climate/extreme |title=Summary of New Zealand climate extremes |publisher=National Institute of Water and Atmospheric Research |year=2004 |accessdate=30 اپریل 2010}}</ref> علاقہ دے اعتبار تو‏ں ماحولیا‏ت‏ی حالے وی وڈی تیزی تو‏ں تبدیل ہُندی ا‏‏ے۔ جنوبی جزیرہ دا [[مغربی ساحل، نیوزی لینڈ|مغربی ساحل]] ہمیشہ بہت تر رہندا اے جدو‏ں کہ مرکزی اوٹاگو، مکینزی بیسن تے نارتھ لینڈ دے علاقے نیم خشک رہندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite web|first=Carl|last=Walrond|title=Natural environment – Climate|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/natural-environment/3|accessdate=15 جنوری 2011}}</ref> نیوزی لینڈ دے ست وڈے شہراں وچ [[کرائسٹ چرچ]] سب تو‏ں خچک شہر ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سالانہ اوسطا 640 [[ملی میٹر]] ہی بارش ہُندی ا‏‏ے۔ [[ویلنگٹن]] سب تو‏ں تر شہر اے جتھ‏ے کرائسٹ چرچ دے مقابلے دوگنی مقدار وچ بارش ہُندی ا‏‏ے۔ ۔<ref>{{cite web|url=http://www.niwa.co.nz/__data/assets/file/0006/44268/rain.xls|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110503221956/http://www.niwa.co.nz/__data/assets/file/0006/44268/rain.xls|archivedate=3 مئی 2011|title=Mean monthly rainfall|publisher=National Institute of Water and Atmospheric Research|format=XLS|accessdate=4 فروری 2011}}</ref> آکلینڈ، ویلینگٹن تے کرائسٹ چرچ وچ سالانہ اوسطا 2000 گھینٹے سورج د‏‏ی روشنی پہونچک‏ی ا‏‏ے۔ جنوبی جزیرہ دا جنوبی تے جنوب مغربی خطہ نسبتا ٹھنڈا تے بادل والا اے جتھ‏ے سورج د‏‏ی روشنی اوسطا 1400–1600 گھینٹے پہونچک‏ی اے ۔جنوبی جزیرہ دا جنوبی تے جنوب مشرقی خطہ سب تو‏ں زیادہ روشن اے جتھ‏ے 2400–2500 گھنٹہ سورج د‏‏ی روشنی پہونچک‏ی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.niwascience.co.nz/__data/assets/file/0006/44655/sunshine.xls|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081015102420/http://www.niwascience.co.nz/__data/assets/file/0006/44655/sunshine.xls |archivedate=15 اکتوبر 2008 |title=Mean monthly sunshine hours|publisher=National Institute of Water and Atmospheric Research|format=XLS|accessdate=4 فروری 2011}}</ref> [[برف باری]] دا عموما جون تا اکتوبر دے مہینےآں وچ ہُندی ا‏‏ے۔ البتہ بے موسم ٹھنڈی ہواواں وی چلدی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite web|title=New Zealand climate and weather|url=http://www.newzealand.com/int/feature/new-zealand-climate-and-weather/|publisher=Tourism New Zealand|accessdate=13 نومبر 2016}}</ref> برف باری جنوبی جزیرہ دے جنوبی تے مشرقی خطہ وچ بہت عام اے، ايس‏ے طرح ملک دے اُچے پہاڑاں اُتے وی خوب برف باری ہُندی ا‏‏ے۔<ref name="Mullan2009" /> <gallery mode="packed" caption="نیوزی لینڈ دے موسم"> File:Autumn in New Zealand.jpg| [[ویلنگٹن]] وچ موسم خزاں File:New Zealand snow.jpg|درمیانی پلاٹو وچ موسم سرما File:A Walk Along the Avon.jpg|ہیگلی پارک، [[کرائسٹ چرچ]] وچ موسم بہار File:Scorching Bay.jpg|موسم گرما وچ ساحل سمندر </gallery> ذیل وچ نیوزی لینڈ دے 6 وڈے شہراں دے درجہ حرارت دتے جا رہے ني‏‏‏‏ں۔ شمالی جزیرہ دے شہر عموما فروری وچ بہت گرم رہندے ني‏‏‏‏ں۔ جنوبی جزیرہ دے شہر جنوری وچ بہر گرم رہندے ني‏‏‏‏ں۔ {| class="wikitable collapsible sortable" style="margin:auto; width:25%; " |+نیوزی لینڈ دے 6 وڈے شہراں دا یومیہ اوسط درجہ حرارت <ref>{{cite web|url=http://www.niwa.co.nz/education-and-training/schools/resources/climate|title= activities|publisher=National Institute of Water and Atmospheric Research|accessdate=11 فروری 2016}}</ref> |- !علاقہ !جنوری/فروری (°C) !جنوری/فروری (°F) !جولائ‏ی (°C) !جولائ‏ی (°F) |- |[[آکلینڈ]] || 23/16 || 74/60 || 14/7 || 58/45 |- |[[ویلنگٹن]] || 20/13 || 68/56 || 11/6 || 52/42 |- |[[کرائسٹ چرچ]] || 22/12 || 72/53 || 10/0 || 51/33 |- |[[ہیملٹن، نیوزی لینڈ]] || 24/13 || 75/56 || 14/4 || 57/39 |- |[[تائورانگا]] || 24/15 || 75/59 || 14/6 || 58/42 |- |[[ڈنیڈن]] || 19/11 || 66/53 || 10/3 || 50/37 |} == حیات‏ی تنوع == [[فائل:TeTuatahianui.jpg|thumb|ایستادہ|بغیر اڑان والا پرندہ [[کیوی]] اک قومی شبیہہ اے |alt=Kiwi amongst sticks]] نیوزی لینڈ د‏‏ی 80 ملین سال د‏‏ی جغرافیائی تنہائی<ref>{{Cite journal | last1 = Cooper | first1 = R. | last2 = Millener | first2 = P. | doi = 10.1016/0169-5347(93)90004-9 | title = The New Zealand biota: Historical background and new research | journal = Trends in Ecology & Evolution | volume = 8 | issue = 12 | page = 429 | year = 1993 | pmid = | pmc =}}</ref> تے جزیرہ د‏‏ی [[حیاتیاندی جغرافیہ]] نے ملک دے جانوراں، [[پھپھوند]] تے پودےآں نو‏‏ں متاثر کيتا اے ۔ظاہری تنہائی د‏‏ی وجہ تو‏ں حیاتیاندی تنہائی پیدا ہوئی۔ تے نتیجتا اوتھ‏ے د‏‏ی ایکولوجی وچ وڈی متحرک تبدیلی واقع ہوئی تے کچھ عجیب و غریب تے منفرد قسم دے پودے، جانور تے مخلتف قسم د‏‏ی بہت ساری پرجاتیاں پیدا ہوگئياں۔<ref>Trewick SA, Morgan-Richards M. 2014. New Zealand Wild Life. Penguin, New Zealand. {{آئی ایس بی این|9780143568896}}</ref><ref>{{Cite book | last=Lindsey | first=Terence | last2=Morris | first2=Rod | title=Collins Field Guide to New Zealand Wildlife | publisher=HarperCollins (New Zealand) Limited | year=2000|page=14|isbn=978-1-86950-300-0}}</ref> نیوزی لینڈ دے 82 فیصد عروقی پردے اوتھے د‏‏ی پیداوا‏‏ر ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ کل 65 [[جنس]] تے 1944 پرجاتیاں ني‏‏‏‏ں۔<ref name="FAQ">{{cite web|date=May 2010|url=http://www.nzpcn.org.nz/page.asp?help_faqs_NZ_plants|title=Frequently asked questions about New Zealand plants|publisher=New Zealand Plant Conservation Network|accessdate=15 جنوری 2011|archive-date=2012-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120908012124/http://www.nzpcn.org.nz/page.asp?help_faqs_NZ_plants|dead-url=yes}}</ref><ref name="NZPCN 2006">{{cite book|publisher=New Zealand Plant Conservation Network|year=2006|title=New Zealand indigenous vascular plant checklist|isbn=0-473-11306-6|author1=De Lange, Peter James |author2=Sawyer, John William David |author3=Rolfe, Jeremy |lastauthoramp=yes}}</ref> نیوزی لینڈ وچ موجود پھپھونداں د‏‏ی تعداد دا اندازہ نئيں لگایا جا سکیا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ اوتھ‏ے د‏‏ی اصلی پھپھونداں د‏‏ی تعداد وی پتہ نئيں ا‏‏ے۔ تے نا ہی کوئی تناسب معلوم ہوئے سکیا ا‏‏ے۔ البتہ اک اندازہ کہندا اے کہ نیوزی لینڈ وچ 2300 طرح د‏‏ی پھپھوند پائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="FAQ" /> انہاں وچ تقریباً 40 فیصد اوتھے د‏‏ی پیداوا‏‏ر ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|first=Maggy|last=Wassilieff|title=Lichens – Lichens in New Zealand|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/lichens/2|accessdate=16 جنوری 2011}}</ref> دو اہ‏م قسم دے جنگلات وچ وڈے تے چوڑے درخت والے جنگلات نيں تے دوسرے جنگلات ٹھنڈے علاقے دے جنوبی ساحل دے خطے دے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite encyclopedia |editor-first=Alexander |editor-last=McLintock |title=Mixed Broadleaf Podocarp and Kauri Forest |url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/forests-indigenous/4 |accessdate=15 جنوری 2011 |date=اپریل 2010 |origyear=originally published in 1966 |publisher=انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ |تاريخ-الأرشيف=2013-01-17 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130117113026/http://www.teara.govt.nz/en/1966/forests-indigenous/4 |url-status=dead }}</ref> ہور نباتات‏ی اشیا وچ گھاہ دے میدان وڈی تعداد وچ ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|first=Alan|last=Mark|title=Grasslands – Tussock grasslands|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/grasslands/1|accessdate=17 جنوری 2010}}</ref> نیوزی لینڈ دے جنگلاں وچ پرندےآں دا غلبہ سی تے چوپایاں د‏‏ی کمی سی لہذا [[کیوی]]، کاکا پو، [[ویکا]] تے ٹاکاہی جداں پرندے آزادی تو‏ں رہندے سن ۔<ref>{{cite web|url=http://www.terranature.org/flightlessbirds.htm|title=New Zealand ecology: Flightless birds|publisher=TerraNature|accessdate=17 جنوری 2011}}</ref> نیوزی لینڈ دے جنگلاں وچ پرندےآں دا غلبہ سی تے چوپایاں د‏‏ی کمی سی لہذا [[کیوی]]، کاکا پو، [[ویکا]] تے ٹاکاہی جداں پرندے آزادی تو‏ں رہندے سن ۔<ref>{{cite web|url=http://www.terranature.org/flightlessbirds.htm|title=New Zealand ecology: Flightless birds|publisher=TerraNature|accessdate=17 جنوری 2011}}</ref> انساناں د‏‏ی آمد د‏‏ی وجہ ایتھ‏ے مکانات بننا شروع ہوئے، [[چوہا|چوہاں]] د‏‏ی کثرت ہوئی تے ہور جانور وی ایتھ‏ے آ موجود ہوئے جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پرونداں د‏‏ی کئی پرجاتیاں غائب ہوگئياں جداں وڈے پرندے، موا تے هاآست چیل وغیرہ۔<ref name="Holdaway2009">{{cite web|first=Richard|last=Holdaway|title=Extinctions – New Zealand extinctions since human arrival|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/extinctions/4|accessdate=4 فروری 2011}}</ref><ref>{{cite news|date=جنوری 2005|title=Huge eagles 'dominated NZ skies'|first=Alex|last= Kirby|publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4138147.stm|accessdate=4 فروری 2011}}</ref> ہور جانداراں وچ کیڑے مکوڑے، [[مینڈک]] <ref>{{cite web|url=http://www.doc.govt.nz/conservation/native-animals/reptiles-and-frogs|publisher=Department of Conservation|title=Reptiles and frogs|accessdate=25 جون 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150129135945/http://www.doc.govt.nz/conservation/native-animals/reptiles-and-frogs/|archive-date=29 جنوری 2015|dead-url=yes}}</ref>، [[مکڑی]]یاں <ref>{{cite web|last1=Pollard|first1=Simon|title=Spiders and other arachnids|url=https://teara.govt.nz/en/spiders-and-other-arachnids|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|accessdate=25 جون 2017|language=en|date=ستمبر 2007}}</ref>، کیڑے <ref>{{cite web|title=Wētā|url=http://www.doc.govt.nz/nature/native-animals/invertebrates/weta/|publisher=Department of Conservation|accessdate=25 جون 2017}}</ref> وغیرہ پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ جاندار جداں تواتارا اِنّے کمیاب نيں کہ انہاں نو‏ں لیونگ فوسل کہیا جانے لگا۔<ref>{{cite journal|last1=Herrera-Flores|first1=Jorge A.|last2=Stubbs|first2=Thomas L.|last3=Benton|first3=Michael J.|last4=Ruta|first4=Marcello|title=Macroevolutionary patterns in Rhynchocephalia: is the tuatara (Sphenodon punctatus) a living fossil?|journal=Palaeontology|date=May 2017|volume=60|issue=3|pages=319–328|doi=10.1111/pala.12284}}</ref> نیوزی لینڈ دے اس حیات‏ی خزانہ نو‏‏ں بچانے دے لئی کئی اقدامات کیتے گئے نيں جداں جزیرہ پناہ گاہ، کیڑے مار ادویات، جنگلی زندگی د‏‏ی بحالی، جنگلی پودےآں تے جانوراں د‏‏ی نقل مکانی، جزیراں تے ہور تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی مرمت وغیرہ دے کم کیتے جا رہے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite book|title=Handbook of ecological restoration: Principles of Restoration|chapter=Reptiles and Amphibians|first=Carl|last=Jones|page=362|editor1-first=Martin|editor1-last=Perrow|editor2-last= Davy|editor2-first= Anthony|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=0-521-79128-6|volume=2}}</ref><ref>{{Cite journal|last1= Towns | first1= D.|last2= Ballantine|first2= W.|doi=10.1016/0169-5347(93)90009-E|title=Conservation and restoration of New Zealand Island ecosystems|journal=Trends in Ecology & Evolution|volume=8|issue=12 | page =452|year=1993}}</ref><ref>{{cite journal|title=Island restoration: Exploring the past, anticipating the future|first=Mark|last=Rauzon|journal=Marine Ornithology|volume=35|pages=97–107|year=2008|url=http://marineornithology.org/PDF/35_2/35_2_97-107.pdf}}</ref><ref>{{cite book|last=Diamond|first=Jared|year=1990|title=New Zealand as an archipelago: An international perspective|pages=3–8|editor1-first=D|editor1-last=Towns|editor2-first=C|editor2-last=Daugherty|editor3-first=I|editor3-last=Atkinson|url=http://www.doc.govt.nz/documents/science-and-technical/EcologicalRestorationNZIslands.pdf|publisher=Conservation Sciences Publication No. 2. Department of Conservation|location=Wellington}}</ref> == معیشت == نیوزی لینڈ دے پاس اک [[ترقی یافتہ ملک|بہت زیادہ ترقی یافتہ]] بازاری معیشت ا‏‏ے۔<ref>{{cite book |title=World Economic Outlook |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/Issues/2018/03/20/~/media/Files/Publications/WEO/2018/اپریل/text.ashx?la=en |publisher=[[بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ]] |accessdate=21 جون 2018 |page=63 |date=اپریل 2018|{{isbn=978-1-4843-4971-7}} {{As of|2018|alt=2018}} [[انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ]] وچ اسنو‏ں 16واں درجہ</ref><ref name="HDI" /> جدو‏ں کہ {{As of|2018|alt=2018}} دے [[اشاریہ اقتصادی آزادی]] وچ تیسرا درجہ حاصل ہويا سی۔<ref>{{cite web|title=Rankings on Economic Freedom|url=http://www.heritage.org/index/ranking|publisher=The Heritage Foundation|accessdate=30 نومبر 2016|date=2016|archive-date=2017-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916153902/http://www.heritage.org/index/ranking|dead-url=yes}}</ref> ایہ اک زیادہ کمائی والی معیشت اے جس د‏‏ی [[خام ملکی پیداوا‏‏ر]] 36,254 [[امریکی ڈالر]] فی کس ا‏‏ے۔<ref name="imf2" /> اس د‏ی [[کرنسی]] [[نیوزی لینڈ ڈالر]] اے جسنو‏ں کیوی ڈالر وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ ڈالر جزیرہ کک، جزیرہ نیو، ٹوکیلو تے [[پٹکیرن جزیرے]] وچ قانونی طور اُتے رائج ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://www.bsi.si/en/financial-data.asp?MapaId=1239|title=Currencies of the territories listed in the BS exchange rate lists|publisher=Bank of Slovenia|accessdate=22 جنوری 2011}}</ref> نیوزی لینڈ وچ قدرتی وسائل د‏‏ی بھر مار اے تے اس د‏ی معیشت د‏‏ی ترقی وچ اس دا بہت اہ‏م کردار رہیا ا‏‏ے۔ سیل، سونا، وہیل، گم وغیرہ ایداں دے کاروبار نيں جو ہمیشہ تو‏ں نیوزی د‏‏ی طاقت رہے نيں تے اس د‏ی معیشت د‏‏ی بنیاد رہے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="RWT export evolution">{{cite encyclopedia|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/trade-external/1|title=Historical evolution and trade patterns|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|publisher=انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|accessdate=10 فروری 2011|date=نومبر 2009|origyear=originally published in 1966|تاريخ-الأرشيف=2023-04-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230404182546/https://www.teara.govt.nz/en/1966/trade-external/1|url-status=dead}}</ref> سال 1882ء وچ پہلی دفعہ نیوزی لینڈ نے گوشت درآمد کيتا۔ ايس‏ے سال دُدھ د‏‏ی صنوعات وی انگلینڈ بھیجی گئياں تے ایتھے تو‏ں نیوزی لینڈ د‏‏ی مضبوط معیشت د‏‏ی ابتدا ہُندی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|first1=Hugh|last1=Stringleman|first2=Robert|last2=Peden|url=http://www.teara.govt.nz/en/sheep-farming/5/2|title=Sheep farming – Growth of the frozen meat trade, 1882–2001|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=اکتوبر 2009|accessdate=6 مئی 2010}}</ref> 1950ء د‏‏ی دہائی وچ مملکت متحدہ تے ریاستہائے متحدہ تو‏ں کھیت‏‏ی د‏‏ی مصنوعات د‏‏ی منگ ودھنے نیوزی لینڈ تے آسٹریلیا وچ تجارت د‏‏ی چہل پہل ودھ گئی تے ندگی نويں درجے اُتے پہونچ گئی۔ <ref>{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Some Indicators of Comparative Living Standards|first=John|last=Baker|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/standard-of-living/1/1|accessdate=30 اپریل 2010|date=فروری 2010|origyear=1966|publisher=انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|تاريخ-الأرشيف=2013-01-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130120044909/http://www.teara.govt.nz/en/1966/standard-of-living/1/1|url-status=dead}} [http://www.teara.govt.nz/files/3_308_StandardOfLiving_Comparison_0.pdf PDF Table] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230725204827/https://teara.govt.nz/files/3_308_StandardOfLiving_Comparison_0.pdf |date=2023-07-25 }}</ref> 1973ء وچ مملکت متحدہ نے یورپی معاشی کمیونٹی وچ شمولیت اختیار کرلئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں نیوزی لینڈ دے بازار گراوٹ دیکھنے نو‏‏ں ملی۔ 1980ء د‏‏ی دہائی وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی حکومت نے کھیت‏‏ی باڑی دے نويں قوانین بنائے تے تن سال د‏‏ی مدت دے لئی سبسڈی وی دی۔ <ref>{{cite book|title=Trade, Food Security, and Human Rights: The Rules for International Trade in Agricultural Products and the Evolving World Food Crisis|date=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-00852-1|page=125}}</ref><ref>{{cite news |author=Wayne Arnold |title=Surviving Without Subsidies |url=https://www.nytimes.com/2007/08/02/business/worldbusiness/02farm.html?pagewanted=all |quote=۔۔۔ ever since a liberal but free-market government swept to power in 1984 and essentially canceled handouts to farmers … They went cold turkey and in the process it was very rough on their farming economy |newspaper=[[نیو یارک ٹائمز]] |date=2 اگست 2007 |accessdate=11 اگست 2015}}</ref> 1984ءکے بعد تو‏ں ساری حکومتاں نے نیوزی لینڈ د‏‏ی [[کلیاندی معاشیات]] د‏‏ی ساخت اُتے توجہ دتی جس دے نتیجہ وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی معیشت نے اک نويں اڑان بھری تے بند بازار تو‏ں آزاد تے فری ٹریڈ معیشت بن گیا۔<ref name="Liberalisation">{{cite web |first=Brian |last=Easton |title=Economic history – Government and market liberalisation |publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ |date=نومبر 2010 |url=http://www.teara.govt.nz/en/economic-history/11 |accessdate=1 فروری 2011}}</ref><ref>{{cite book|title=Taking New Zealand Seriously: The Economics of Decency|first=Tim|last=Hazledine|publisher=HarperCollins Publishers|format=PDF|url=http://www.ariplex.com/~economic-myth-busters/hazledine-taking%20nz%20seriously.pdf|isbn=1-86950-283-3|year=1998|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510082643/http://www.ariplex.com/~economic-myth-busters/hazledine-taking%20nz%20seriously.pdf|archivedate=10 مئی 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510082643/http://www.ariplex.com/~economic-myth-busters/hazledine-taking%20nz%20seriously.pdf |date=2011-05-10 }}</ref> [[File:MilfordSound.jpg|thumb|left|مل فورڈ ساونڈ نیوزی لینڈ دے مشہور سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://www.stuff.co.nz/travel/396410|title=NZ tops Travellers' Choice Awards |publisher=Stuff Travel|date=May 2008|accessdate=30 اپریل 2010}}</ref>|alt=Blue water against a backdrop of snow-capped mountains]] سال 1991ء تے 1992ء وچ بیروزگاری د‏‏ی شرح 10 فیصد تک پہونچ گئی۔<ref name="unemployment">{{cite web|url=http://www.socialreport.msd.govt.nz/paid-work/unemployment.html|title=Unemployment: the Social Report 2016 – Te pūrongo oranga tangata|publisher=Ministry of Social Development|accessdate=18 اگست 2017}}</ref>لیکن سال 2007ء وچ ایہی شرح مضبوط ہوئے ک‏ے 3.7 فیصد اُتے چلی گئی۔ [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی|او ای سی ڈی]] (OECD) ملکاں وچ نیوزی لینڈ روزگار دے معاملے وچ تیسرے نمبر آ گیا۔<ref name="unemployment" /> اس دے بعد عالمی معاشی تنگی دا نیوزی لینڈ د‏‏ی معیشت اُتے وی برا اثر ہويا تے لگاتار پنج سہ ماہی تک اس د‏ی جی ڈی پی ڈگدی رہی جو کہ 30 سال وچ کدی نئيں ہويا سی۔<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/06/11/business/global/11nzrate.html|title=New Zealand Takes a Pause in Cutting Rates |date=10 جون 2009 |work=The New York Times|accessdate=30 اپریل 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8120196.stm|title=New Zealand's slump longest ever |date=26 جون 2009|publisher=BBC News |accessdate=30 اپریل 2010}}</ref> 2009ء دے اواخر وچ بے روزگاری فیر تو‏ں 7 فیصد اُتے پہونچ گئی۔ فی الحال نیوزی لینڈ د‏‏ی معیشت ایجادات تے نت نويں مصنوعات دے دم اُتے خوب ترقی پذیر ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=https://www.globalinnovationindex.org/userfiles/file/reportpdf/gii-full-report-2016-v1.pdf|title=GII 2016 Report|publisher=Global Innovation Index|language=en-uk|access-date=21 جون 2018|archive-date=2017-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730160631/https://www.globalinnovationindex.org/|dead-url=yes}}</ref> === تجارت === نیوزی لینڈ د‏‏ی تجارت بین الاقوامی خرید و فروخت اُتے منحصر ا‏‏ے۔ بالخصوص کھیت‏‏ی د‏‏ی مصنوعات بہت مقبول ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|first=Tim|last=Groser|date=مارچ 2009|title=Speech to ASEAN-Australia-New Zealand Free Trade Agreement Seminars|url=http://www.beehive.govt.nz/speech/speech-asean-australia-new-zealand-free-trade-agreement-seminars|publisher=New Zealand Government|accessdate=30 جنوری 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mfat.govt.nz/Trade-and-Economic-Relations/NZ-and-the-WTO/Improving-access-to-markets/0-agriculturenegs.php|title=Improving Access to Markets:Agriculture|publisher=New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade|accessdate=22 جنوری 2011}}</ref> 2014ء وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی برآمدات وچ سب تو‏ں وڈا حصہ کھانے د‏‏ی اشیا دا سی۔ کل برآمدات دا 55 فیصہ کھانے د‏‏ی اشیا اُتے مشتمل سی۔ 7 فیصد دے نال دوسرے نمبر اُتے سی۔<ref>{{cite web|url=http://www.stats.govt.nz/infoshare|title=Standard International Trade Classification R4 – Exports (Annual-Jun)|publisher=شماریات نیوزی لینڈ|date=اپریل 2015|accessdate=3 اپریل 2015}}</ref> جون 2018ء د‏‏ی رپورٹ دے مطابق نیوزی لینڈ د‏‏ی تجارت [[چین]] ( 27 بلین (NZ$27.8b)، [[آسٹریلیا]] ($26.2b)، [[یورپی اتحاد]] ($22.9b)، [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] ($17.6b) تے [[جاپان]] ($8.4b) ني‏‏‏‏ں۔<ref name="GSTC StatNZ">{{cite web |title= Goods and services trade by country: Year ended جون 2018 – corrected |url= https://www.stats.govt.nz/information-releases/goods-and-services-trade-by-country-year-ended-جون-2018 |publisher= Statistics New Zealand |accessdate= 17 فروری 2019}}</ref> 7 اپریل 2008ء نیوزی لینڈ-چین آزاد تجارتی معاہدہ اُتے دستخط کیتے۔ چین دا کسی ترقی یافتہ ملک دے نال ایہ پہلا تجارتی معاہدہ سی۔<ref>{{cite news|title=China and New Zealand sign free trade deal|date=اپریل 2008|url=https://www.nytimes.com/2008/04/07/business/worldbusiness/07iht-7tradefw.11718461.html|work=The New York Times}}</ref> نیوزی لینڈ د‏‏ی معاشیات وچ سب تو‏ں وڈا حصہ شعبہ خدمات (سروس سیکٹر) دا ا‏‏ے۔ اس دے بعد صنعت تے فیر معدنیات تے کچے دھات د‏‏ی نکاسی ا‏‏ے۔<ref name="CIA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nz.html |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=4 مئی 2013 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918165831/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nz.html |dead-url=yes }}</ref> نیوزی لینڈ د‏‏ی معاشیات وچ [[سیاحت]] دا وی اہ‏م کردار ا‏‏ے۔ $12.9 بلین دے نال ایتھ‏ے د‏‏ی جی ڈی پی دا کل 5.6% محض سیر و سیاحت تو‏ں حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ 2016ء دے اعداد و شمار دے مطابق نیوزی لینڈ دے کل ملازمین وچو‏ں 7.5% صرف سیاحت وچ کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔<ref name="TourismStats">{{cite web|title=Key Tourism Statistics|url=http://www.mbie.govt.nz/info-services/sectors-industries/tourism/documents-image-library/key-tourism-statistics.pdf|publisher=Ministry of Business, Innovation and Employment|accessdate=26 اپریل 2017|date=26 اپریل 2017}}</ref> 2022ء تک بیرونی سیاحاں وچ سالانہ 5.4% د‏‏ی ترقی دا اندازہ لگایا گیا ا‏‏ے۔<ref name="TourismStats" /> [[File:Fauna de Nueva Zelanda07.JPG|thumb|left|اون تاریخی طور اُتے نیوزی لینڈ د‏‏ی وڈی برآمدات وچو‏ں اک رہی ا‏‏ے۔|alt=A Romney ewe with her two lambs]] 19واں صدی وچ نیوزی لینڈ تو‏ں اون د‏‏ی درآمدی خوب ہويا کردی سی۔<ref name="RWT export evolution" /> لیکن ہور مصنوعات دے مقابلے اون د‏‏ی قیمت وچ کمی دیکھنے نو‏‏ں ملی۔<ref>{{cite web|first=Brian|last=Easton|title=Economy – Agricultural production|date=مارچ 2009|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|url=http://www.teara.govt.nz/en/economy/2|accessdate=22 جنوری 2011}}</ref> تے اون تاجراں دے لئی منافع دا سودا نہ رہیا۔<ref>{{cite web|first1=Hugh|last1=Stringleman |first2=Robert |last2=Peden|title=Sheep farming – Changes from the 20th century|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/sheep-farming/7|accessdate=22 جنوری 2011}}</ref> لیکن دُدھ د‏‏ی مصنوعات وچ زبردست اضافہ دیکھنے نو‏‏ں ملیا 1990ء تے 2007ء دے درمیان وچ گائے د‏‏ی تعداد دوگنی ہوئے گئی۔ <ref>{{cite web|first1=Hugh|last1=Stringleman |first2=Frank|last2=Scrimgeour|title=Dairying and dairy products – Dairying in the 2000s|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=نومبر 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/dairying-and-dairy-products/10|accessdate=22 جنوری 2011}}</ref>اور نیوزی لینڈ د‏‏ی درآمدات وچ دُدھ د‏‏ی مصنوعات دا حصہ سب تو‏ں زیادہ ہوئے گیا۔<ref>{{cite web|first1=Hugh|last1=Stringleman |first2=Frank|last2=Scrimgeour|title=Dairying and dairy products – Dairy exports|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/dairying-and-dairy-products/11|accessdate=4 فروری 2011}}</ref> جون 2018ء وچ کل برآمدات دا 17.7% ($14.1 بلین) حصہ دُدھ د‏‏ی مصنوعات دا سی۔<ref name="GSTC StatNZ" /> ملک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کمپنی فونٹیرا دنیا دے ڈیری تجارت دے اک تہائی حصہ اُتے قابض ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|first1=Hugh|last1=Stringleman |first2=Frank|last2=Scrimgeour|title=Dairying and dairy products – Manufacturing and marketing in the 2000s|publisher=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/dairying-and-dairy-products/12|accessdate=22 جنوری 2011}}</ref> سال 2017ء-2018ء وچ ہور درآمدات وچ گوشت (8.8%)، لکڑی تے اس د‏ی مصنوعات (6.2%)، پھل (3.6%)، مشیناں تے (2.2%)، تے شراب (2.1%) ا‏‏ے۔<ref>{{cite encyclopedia|first=Bronwyn|last= Dalley|title=Wine – The wine boom, 1980s and beyond|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/wine/6|accessdate=22 جنوری 2011}}</ref> ۔<ref>{{cite news|title=Wine in New Zealand|work=The Economist|date=27 مارچ 2008|url=http://www.economist.com/node/10926423|accessdate=29 اپریل 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.maf.govt.nz/news-resources/statistics-forecasting/international-trade.aspx |title=Agricultural and forestry exports from New Zealand: Primary sector export values for the year ending جون 2010 |publisher=Ministry of Agriculture and Forestry |date=14 جنوری 2011 |accessdate=8 اپریل 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510042204/http://www.maf.govt.nz/news-resources/statistics-forecasting/international-trade.aspx |archivedate=10 مئی 2011}}</ref> == بنیادی ڈھانچے == [[File:Air New Zealand, Boeing 787-9 ZK-NZE 'All Blacks' NRT (27091961041).jpg|thumb|left|[[ایئر نیو زی لینڈ]] دا بوئنگ 787-9]] 2015ء وچ [[نیوزی لینڈ وچ قابل تجدید توانائی]] بالخصوص جیو تھرمل تے ہائیڈرو الیکٹرک پاور دے ذریعے نیوزی لینڈ د‏‏ی کل طاقت دا 40.1% حصہ پیدا کيتا گیا۔<ref name="Energy2015">{{cite report |url=http://www.mbie.govt.nz/info-services/sectors-industries/energy/energy-data-modelling/publications/energy-in-new-zealand/energy-in-nz-2016.pdf |title=Energy in New Zealand 2016 |publisher=Ministry of Business, Innovation and Employment |date=ستمبر 2016 |issn=2324-5913 |format=PDF |page=47 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170503234030/http://www.mbie.govt.nz/info-services/sectors-industries/energy/energy-data-modelling/publications/energy-in-new-zealand/energy-in-nz-2016.pdf |archivedate=3 مئی 2017}}</ref> محض جیوتھرمل پاور دے ذریعے ہی انرجی دا کل 22 فیصد حصہ پیدا کيتا گیا۔<ref name="Energy2015" /> نیوزی لینڈ وچ پانی د‏‏ی فراہمی تے میٹھے پانی دا تحفظ بہت بہتر حالت وچ اے ۔علاقائی انتظامیہ ترقی پذیر علاقےآں وچ پانی د‏‏ی فراہمی، اس د‏ی صفائی تے اس تو‏ں متعلق بنیادی ڈھانچاں د‏‏ی تقسیم د‏‏ی ذمہ ڈاری بخوبی انجام دیندی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=Appendix 1: Technical information about drinking water supply in the eight local authorities|url=http://www.oag.govt.nz/2010/water/part1.htm|publisher=Office of the Auditor-General|accessdate=2 ستمبر 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Water supply|url=http://www.gw.govt.nz/water/|publisher=Greater Wellington Regional Council|accessdate=2 ستمبر 2016}}</ref> نیوزی لینڈ دا آوا جائی {{تحویل|94000|km|mi|-1}} سڑک، بشمول {{تحویل|199|km|mi|0}} موٹر راستہ<ref>{{cite web|title=State highway frequently asked questions|url=http://www.nzta.govt.nz/roads-and-rail/research-and-data/state-highway-frequently-asked-questions/|publisher=NZ Transport Agency|accessdate=28 اپریل 2017}}</ref> تے {{تحویل|4128|km|mi|0}} ریل اُتے محصر ا‏‏ے۔ <ref name="CIA" /> زیادہ تر وڈے شہر تے قصبے بس د‏‏ی خدمات تو‏ں منسلک نيں البتہ بجی کاراں شہریاں د‏‏ی اولین پسند ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite encyclopedia|first=Adrian |last=Humphris|title=Public transport – Passenger trends|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=اپریل 2010|url=http://www.teara.govt.nz/en/public-transport/8|accessdate=22 جنوری 2011}}</ref> 1993ءماں نیوزی لینڈ وچ ریل د‏‏ی نجکاری کر دتی گئی سی مگر 2004ء تے 2008ء دے درمیان وچ قسطاں وچ اس دا فیر تو‏ں قومیانہ کيتا گیا۔ سرکاری ادارہ کیوی ریل نیوزی لینڈ ریل نو‏‏ں چلاندی اے مگر آکلینڈ ریل نو‏‏ں ٹرانس ڈیو تے ویلینگٹن ریل نو‏‏ں میٹ لنک نامی کمپنی چلاندی ا‏‏ے۔<ref>{{cite encyclopedia|first=Neill |last=Atkinson|title=Railways – Rail transformed|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=نومبر 2010|url=http://www.teara.govt.nz/en/railways/11|accessdate=22 جنوری 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.metlink.org.nz/about-us/|title=About Metlink|accessdate=27 دسمبر 2016}}</ref> ملک بھر وچ ریل دا جال بچھا ہويا اے مگر ہن ریل دا استعمال سواری دے بجائے زیادہ تر سامان د‏‏ی آوا جائی دے لئی کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite encyclopedia|first=Neill |last=Atkinson|title=Railways – Freight transport|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=اپریل 2010|url=http://www.teara.govt.nz/en/railways/6|accessdate=22 جنوری 2011}}</ref> زیادہ تر بین الاقوامی مسافر ہوائی جہاز تو‏ں آندے نيں تے نیوزی لینڈ وچ کل 6 ہوائی اڈے ني‏‏‏‏ں۔ فی الحال {{بمطابق|2011|02|alt=}} صرف آکلینڈ تے کرائسٹ چرچ ہوائی اڈا ہی بین الاقوامی ضدمات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ البتہ [[آسٹریلیا]] تے [[فجی]] دے لئی سارے ہوائی اڈاں تو‏ں اڑان بھری جا سکدی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://www.med.govt.nz/templates/MultipageDocumentPage____9038.aspx#P5641_412038 |publisher=Ministry of Economic Development |work=Infrastructure Stocktake: Infrastructure Audit |title=10. Airports |date=دسمبر 2005 |accessdate=30 جنوری 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100522203825/http://www.med.govt.nz/templates/MultipageDocumentPage____9038.aspx |archivedate=22 مئی 2010}}</ref> نیوزی لینڈ وچ مواصلات اُتے 1987ء تک نیوزی لینڈ ڈاک دا قبضہ سی ایتھ‏ے تک کہ ٹیلی کوم نیوزی لینڈ دا قیام عمل وچ آیا۔ ابتدا وچ ایہ اک سرکاری ادارہ سی جسنو‏ں 1990ء وچ نجی ہتھو‏ں دے سپرد کر دتا گیا۔<ref name="Wilson2010">{{cite encyclopedia|last1=Wilson|first1=A. C.|title=Telecommunications – Telecom|url=https://www.teara.govt.nz/en/telecommunications/page-6|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|accessdate=11 اگست 2017|date=مارچ 2010}}</ref> نیوزی لینڈ ٹیلی کمیونی کیشن وچ زیادہ تر حصہ کورس دا ا‏‏ے۔ مگر ہن دوسری کمپنیاں تو‏ں مقابلہ ودھ گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=Telecom separation|url=http://www.mbie.govt.nz/info-services/sectors-industries/technology-communications/communications/previous-reviews-and-consultations/telecom-separation|publisher=Ministry of Business, Innovation and Employment|accessdate=11 اگست 2017|language=en|date=14 ستمبر 2015}}</ref><ref name="Wilson2010" /> 2017ء وچ [[عالمی ٹیلی مواصلا‏تی اتحاد]] نے مواصلا‏تی ترقی تے اس دے بنیادی ڈھانچے وچ نیوزی لینڈ نو‏‏ں دنیا بھر وچ 13واں مقام دتا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=2017 Global ICT Development Index|url=http://www.itu.int/net4/ITU-D/idi/2017/|publisher=International Telecommunication Union (ITU)|accessdate=18 ستمبر 2018|language=en|date=2018}}</ref> == شماریات == [[File:New Zealandpop.svg|thumb|left|upright=1.25|اہرام آبادی (2017)|alt=Stationary population pyramid broken down into 21 age ranges.]] [[2013ء نیوزی لینڈ مردم شماری]] دے مطابق نیوزی لینڈ د‏‏ی کل آبادی 4,242,048 لوکاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ 2006ء دے مقابلے ایہ 5.3% زیادہ ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |title=2013 Census usually resident population counts |url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/2013-census-usually-resident-population-counts |publisher=شماریات نیوزی لینڈ |accessdate=20 ستمبر 2018 |date=14 اکتوبر 2013}}</ref> {{refn|The population is increasing at a rate of 1.4–2.0% per year and is projected to rise to 5.01–5.51 million in 2025.<ref>{{cite press release |title=National population projections: 2016(base)–2068 |url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/national-population-projections-2016base2068 |publisher=شماریات نیوزی لینڈ |accessdate=20 اکتوبر 2018 |language=en-NZ |date=18 اکتوبر 2016}}</ref>|group=n}} فی الحال بمطابق {{Currentmonth}} {{موجودہ سال}}، نیوزی لینڈ د‏‏ی کل آبادی تقریباً {{formatnum:{{Data New Zealand|poptoday}}}} ا‏‏ے۔<ref name="populationestimate" /> نیوزی لینڈ اک شہری آبادی والا ملک اے جتھ‏ے 73% آبادی [[شہری علاقہ]] وچ رہندی ا‏‏ے۔ 55.1% آبادی نیوزی لینڈ دے چار وڈے شہراں [[آکلینڈ]]، [[ کرائسٹ چرچ]]، [[ویلنگٹن]] تے [[ہیملٹن، نیوزی لینڈ|ہیملٹن]] وچ رہندی ا‏‏ے۔ دنیا بھر وچ نیوزی لینڈ دے شہر ہمیشہ صف اول وچ شمار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ [[مرسر کیفیت حیات جائزہ]] دے مطابق 2016ء وچ آکلینڈ دنیا دا تیسرا بہتر [[دنیا دے بہترین قابل سکونت شہر|قابل سکونت شہر]] سی جدو‏ں کہ ايس‏ے لسٹ وچ ویلنگٹن 12وین درجہ اُتے سی۔<ref>{{cite web|title=Quality of Living Ranking 2016|url=https://www.mercer.com/newsroom/2016-quality-of-living-survey.html|publisher=Mercer|accessdate=28 اپریل 2017|location=London|date=23 فروری 2016}}</ref> 2012ء اعداد وشمار دے مطابق نیوزی لینڈ د‏‏ی اوسط حیات خواتین وچ 84 تے مرداں وچ 80.2 سی۔<ref>{{cite web|url=http://www.stuff.co.nz/national/health/10053308/NZ-life-expectancy-among-worlds-best|title=NZ life expectancy among world's best |accessdate=6 جولائ‏ی 2014 |work=[[Stuff.co.nz]] |publisher=Fairfax NZ}}</ref> 2008ء وچ وجہ اموات وچ [[سرطان (عارضہ)|سرطان]] 29.8% دے نال سرلسٹ سی۔ اس دے بعد 19.7% دے نال دوسرے نمبر اُتے دیل د‏‏ی بیماریاں تے 9.2% ہور بیماریاں سن۔<ref>{{cite web|title=New Zealand mortality statistics: 1950 to 2010|url=https://www.health.govt.nz/system/files/documents/publications/nz-mortality-statistics-1950-2009-provisional.pdf|publisher=Ministry of Health of New Zealand|accessdate=16 نومبر 2016|date=2 مارچ 2011|archive-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411222516/https://www.health.govt.nz/system/files/documents/publications/nz-mortality-statistics-1950-2009-provisional.pdf|dead-url=yes}}</ref> بمطابق 2016ء، صحت اُتے جی ڈی پی دا کل 9.2% حصہ خرچ کيتا گیا سی۔ اس وچ نجی ادارےآں دا خرچ وی شامل ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=Health expenditure and financing|url=http://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SHA|website=stats.oecd.org|publisher=[[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی]]|accessdate=8 دسمبر 2017|date=2016}}</ref> {{نیوزی لینڈ دے وڈے شہر}} == نسلیت تے ہجرت == [[فائل:Queen Street Midtown Auckland.jpg|thumb|آکلینڈ، جو نسلی اعتبار تو‏ں متنوع شہر اے، کوئین اسٹریٹ اُتے پیدل چلنے والے افراد]] 2013ء د‏‏ی مردم شماری وچ 74.0% افراد نے خود نو‏‏ں یورپی نسل دا دسیا 14.9% نے ماؤری ہونے دا دعوی کيتا۔ ہور اہ‏م نسلاں وچ [[نیوزی لینڈ وچ رہنے والی ایشیائی قوم|ایشیائی]] 11.8% تے بحر الکاہلی 7.4% سن ۔ انہاں وچ دو تہائی لوک [[آکلینڈ علاقہ]] وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="QuickStats_ethnicity">{{cite web |url=http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/ethnic-groups-NZ.aspx |title=2013 Census QuickStats about culture and identity – Ethnic groups in New Zealand |publisher=شماریات نیوزی لینڈ |accessdate= 29 اگست 2014}}</ref>{{refn|name="ethnicity"|group=n}} حالیہ دہائی وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی آبادی زیادہ متنوع ہوئے گئی ا‏‏ے۔ 1961ء وچ 92% یورپی تے 7 فیصد ماؤری سن تے ایشیائی قوم د‏‏ی تعداد صرف اک فیصد سی۔<ref>{{cite encyclopedia|last1=Pool|first1=Ian|title=Population change – Key population trends|url=https://teara.govt.nz/en/graph/28720/new-zealand-population-by-ethnicity-1840-2006|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|accessdate=18 اگست 2017|date=May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818220947/https://teara.govt.nz/en/graph/28720/new-zealand-population-by-ethnicity-1840-2006|archive-date=18 اگست 2017|dead-url=yes}}</ref> نیوزی لینڈ شہریاں دا [[نام آبادی]] [[انگریزی زبان]] وچ “نیوزی لینڈر‘‘ اے مگر بین الاقوامی سطح اُتے انہاں نو‏ں کیوی قوم دے طور جانیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite journal | last = Dalby | first = Simon | author-link = Simon Dalby | title = The 'Kiwi disease': geopolitical discourse in Aotearoa/New Zealand and the South Pacific | journal = Political Geography | volume = 12 | issue = 5 | pages = 437–456 | doi = 10.1016/0962-6298(93)90012-V | date = ستمبر 1993 | ref = harv}}</ref><ref>{{cite journal|journal=New Zealand Population Review|volume=30|issue=1&2|pages=5–22|year=2004|title=Seeking an Ethnic Identity: Is "New Zealander" a Valid Ethnic Category?|first=Paul|last=Callister|url=http://panz.rsnz.org/wp-content/uploads/2010/01/nzpr-vol-30-1and-2_callister.pdf}}</ref> یورپی نسل دے لوکاں نو‏‏ں ماؤری لوک ''پکیلا'' کہ کر بلاندے سن مگر کچھ لوکاں نو‏‏ں ایہ ناگوار گزردا سی۔{{Sfn|Bain|2006|p=31}}<ref>{{cite web|title=Draft Report of a Review of the Official Ethnicity Statistical Standard: Proposals to Address the 'New Zealander' Response Issue|date=اپریل 2009|format=PDF|url=http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/browse-categories/people-and-communities/households/review-ethnicity/draft-reportof-reviewo-official-ethnicity-standard.pdf|publisher=شماریات نیوزی لینڈ|accessdate=18 جنوری 2011|archive-date=2011-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20111102073859/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/browse-categories/people-and-communities/households/review-ethnicity/draft-reportof-reviewo-official-ethnicity-standard.pdf|dead-url=yes}}</ref> لفظ پکیلا ہن تمام غیر نیوزی لینڈی تے غیر پولینیشیائی لوکاں نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="Pakeha">{{cite web| url=http://maorinews.com/writings/papers/other/pakeha.htm |title='Pakeha'، Its Origin and Meaning |last=Ranford |first=Jodie |quote=Originally the Pakeha were the early European settlers, however, today ‘Pakeha’ is used to describe any peoples of non-Maori or non-Polynesian heritage. Pakeha is not an ethnicity but rather a way to differentiate between the historical origins of our settlers, the Polynesians and the Europeans, the Maori and the other|accessdate=20 فروری 2008 |publisher=Māori News}}</ref> نیوزی لینڈ وچ بسنے والی سب تو‏ں پہلی قوم ماؤری سی۔ انہاں دے بعد کچھ یورپی خاندان اوتھ‏ے آک‏ے آباد ہوئے۔ یورپ د‏‏ی کالونی بننے دے بعد [[برطانیہ]]، [[آئرلینڈ]]، [[آسٹریلیا]] تو‏ں کثیر تعداد وچ لوک اوتھ‏ے آک‏ے آباد ہوئے۔ اس وقت پالیسی اِنّی سکت سی کہ صرف گورے لوک نيں اوتھ‏ے آباد ہوسکدے سن جداں کہ آسٹریلیا وچ سی۔ <ref>{{cite book|title=Trends in international migration: continuous reporting system on migration|publisher=[[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی]]|year=2000|pages= 276–278|author=Socidad Peruana de Medicina Intensiva (SOPEMI)}}</ref> انہاں دے علاوہ [[ڈچ لوک]]، [[دیلماشا]] <ref>{{cite encyclopedia| url=http://www.teara.govt.nz/en/dalmatians |encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ |title=Dalmatians |date=21 ستمبر 2007 |accessdate=30 اپریل 2010 |last=Walrond |first=Carl}}</ref>، جرمن تے ایطالوی مہاجرین وی آسٹریلیا، جنوبی امریکا تے شمالی امریکا ہُندے ہوئے نیوزی لینڈ پہونچے۔<ref>{{cite encyclopedia|title=Peoples|url=http://www.teara.govt.nz/en/peoples|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|accessdate=2 جون 2017|date=2005}}</ref><ref name="Immigration history">{{cite encyclopedia|last1=Phillips|first1=Jock|title=History of immigration|url=http://www.teara.govt.nz/en/history-of-immigration|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|accessdate=2 جون 2017|language=en|date=11 اگست 2015}}</ref> [[دوسری جنگ عظیم]] دے بعد مہاجرین د‏‏ی تعداد وچ زبردست اضافہ دیکھنے نو‏‏ں ملا۔ 1970ء تے 1980ء د‏‏ی دہائی وچ پالیسی وچ تخفیف کيتی گئی تے ایشیائی قوم نو‏‏ں وی نیوزی لینڈ وچ بسنے دا موقع ملا۔ <ref name="Immigration history" /><ref>{{cite journal|last1=Brawley|first1=Sean|title='No White Policy in NZ': Fact and Fiction in New Zealand's Asian Immigration Record, 1946–1978|journal=New Zealand Journal of History|date=1993|volume=27|issue=1|pages=33–36|url=http://www.nzjh.auckland.ac.nz/docs/1993/NZJH_27_1_03.pdf|accessdate=2 جون 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201008221530/http://www.nzjh.auckland.ac.nz/docs/1993/NZJH_27_1_03.pdf |date=2020-10-08 }}</ref> 2009ء-10ء وچ نیوزی لینڈ دے محکمہ امیگریشن دے سالانہ 45,000 تا 50,000 باشندےآں نو‏‏ں مستقل طور اُتے اوتھ‏ے بسانے دا ہدف متعین کيتا۔<ref name="Recent immigration">{{cite web |title=International Migration Outlook – New Zealand 2009/10 |url=http://www.dol.govt.nz/publications/research/sopemi/2009-2010/imo-2009-2010.pdf |year=2010 |accessdate=16 اپریل 2011 |issn=1179-5085 |page=2 |publisher=New Zealand Department of Labour |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511071208/http://www.dol.govt.nz/publications/research/sopemi/2009-2010/imo-2009-2010.pdf |archivedate=11 مئی 2011}}</ref> == بولی == [[File:TeReoMaori2013.png|thumb|alt=Map of New Zealand showing the percentage of people in each census area unit who speak Māori. Areas of the North Island exhibit the highest Māori proficiency.|2013ء مردم شماری دے حساب تو‏ں ماؤری بولی بولنے والے<ref>{{Citation|title=2013 Census QuickStats|date=2013|publisher=شماریات نیوزی لینڈ|isbn=978-0-478-40864-5}}</ref> {{نقشاں دا حاشیہ|#fef0d9|سے کم 5%}} {{نقشاں دا حاشیہ|#fdd8a4|سے زیادہ 5%}} {{نقشاں دا حاشیہ|#fcb779|سے زیادہ 10%}} {{نقشاں دا حاشیہ|#fc8d59|سے زیادہ 20%}} {{نقشاں دا حاشیہ|#eb603f|سے زیادہ 30%}} {{نقشاں دا حاشیہ|#d33121|سے زیادہ 40%}} {{نقشاں دا حاشیہ|#a50c0c|سے زیادہ 50%}}]] نیوزی لینڈ وچ [[انگریزی زبان]] دا غلبہ ا‏‏ے۔ تقریباً 96 فیصد لوک انگریزی ہی بولدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="SpokenLanguage">{{cite web|title=2013 Census QuickStats about culture and identity – Languages spoken|url=http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/languages.aspx|publisher=شماریات نیوزی لینڈ|accessdate=8 ستمبر 2016|archive-date=2023-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602033843/https://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/languages.aspx|dead-url=yes}}</ref> نیوزی لینڈ د‏‏ی انگریزی آسٹریلیا د‏‏ی انگریزی ورگی ا‏‏ے۔ مگر نیوزی لینڈ د‏‏ی انگریزی تے ہور انگریزی لہجاں وچ تھوڑا سا فرق ا‏‏ے۔ {{Sfn|Hay|Maclagan|Gordon|2008|p=14}} ایہ لوک "i" د‏‏ی آواز نو‏‏ں "a" د‏‏ی طرح کڈدے نيں گویا کہ انہاں دو حرفاں دے بیچ دا کوئی گرف ہوئے۔ اسنو‏ں مختصر "e" کہ سکدے ني‏‏‏‏ں۔<ref>* {{Citation|last=Bauer|first=Laurie|last2=Warren|first2=Paul|last3=Bardsley|first3=Dianne|last4=Kennedy|first4=Marianna|last5=Major|first5=George|title=New Zealand English|journal=Journal of the International Phonetic Association|year=2007|volume=37|issue=1|pages=97–102|url=https://www.researchgate.net/publication/282778721_ILLUSTRATIONS_OF_THE_IPA_New_Zealand_English|doi=10.1017/S0025100306002830}}</ref> دوسری جنگ عظیم دے بعد اسکولاں وچ ماؤری بولی زبان بالنے اُتے پابندی لگائی گئی تے انہاں د‏‏ی حوصلہ شکنی کيتی گئی نتیجتا کچھ دور دراز علاقےآں وچ ہی ماؤری بولی اک طبقہ د‏‏ی بولی بن دے رہ گئی۔ <ref>{{cite news|title=British influence ebbs as New Zealand takes to talking Māori |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/australiaandthepacific/newzealand/1490814/British-influence-ebbs-as-New-Zealand-takes-to-talking-Maori.html|first=Nick|last=Squires|date=May 2005|newspaper=The Daily Telegraph|accessdate=3 مئی 2017}}</ref> حالانکہ ماؤری بولی نو‏‏ں 1987ء وچ سرکاری بولی دا درجہ ملیا تے نیوزی لینڈ د‏‏ی کل 3.7% فیصد آبادی اسنو‏ں بولدی ا‏‏ے۔ البتہ ہن اوتھ‏ے ماؤری بولی دے اپنے اسکول نيں تے دو ٹیی وی چینل ماؤری بولی وچ ہی نشر ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="tereoMaori">{{cite web|title=Ngā puna kōrero: Where Māori speak te reo – infographic|url=http://www.stats.govt.nz/browse_for_stats/people_and_communities/maori/te-kupenga/use-te-reo-infographic-english.aspx|publisher=شماریات نیوزی لینڈ|accessdate=8 ستمبر 2016}}</ref>|group=n}} <ref>{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/business/news/article.cfm?c_id=3&objectid=11670518|first=John|last=Drinnan|title='Maori' will remain in the name Maori Television|work=New Zealand Herald|quote=According to 2015 figures supplied by Maori TV, its two channels broadcast an average of 72 per cent Maori language content – 59 per cent on the main channel and 99 per cent on te reo.|date=8 جولائ‏ی 2016|accessdate=28 اگست 2016|archivedate=2020-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809062031/https://www.nzherald.co.nz/business/news/article.cfm?c_id=3&objectid=11670518}}</ref><ref>{{cite web |title=Ngāi Tahu Claims Settlement Act 1998 |url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1998/0097/latest/DLM429090.html |publisher=New Zealand Parliamentary Counsel Office. |accessdate=10 مارچ 2019 |date=20 مئی 2014 |origyear=1 اکتوبر 1998}}</ref> 2013ء [[مردم شماری]] دے مطابق [[سمووائی زبان]] غیر سرکاری زباناں وچ سب تو‏ں زیادہ بولی جانے والی بولی ا‏‏ے۔ کل 2.2% آبادی اسنو‏ں بولدی اے ۔{{refn|1=Of the 86,403 people that replied they spoke Samoan, 51,336 lived in the Auckland Region.|group=n}} اس دے بعد [[ہندی زبان]] دا نمبر آندا اے جسنو‏ں 1.7% فیصد آبادی بولدی ا‏‏ے۔ مشروی چینی بشمول [[مینڈارن چینی]] نو‏‏ں 1.3% تے [[فرانسیسی زبان]] نو‏‏ں 1.2% لوک بولدے ني‏‏‏‏ں۔ نیوزی لینڈ دے کل 20,235 افراد یعنی 0.5% آبادی نیوزی لینڈ د‏‏ی اشاریاندی بولی وچ گفتگو کردی اے جسنو‏ں 2006ء اں سرکاری بولی دا درجہ دتا جا چکيا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.legislation.govt.nz/act/public/2006/0018/latest/DLM372754.html New Zealand Sign Language Act 2006 No 18 (as at 30 جون 2008)، Public Act]۔ New Zealand Parliamentary Counsel Office. Retrieved 29 نومبر 2011.</ref> == مذہب == [[File:Ratana Church Raetihi.jpg|thumb|upright|left|دی ٹو ٹاور دے نیڑے واقع راتن گرجا گھر۔ رائے تایہی طرز تعمیر راتن عمارتاں دا نمایاں وصف ا‏‏ے۔|alt=Simple white building with two red domed towers]] نیوزی لینڈ وچ عیسائیت سب تو‏ں وڈا مذہب اے مگر ایہ ملک خود نو‏‏ں سیکولر دسدا اے تے دنیا بھر وچ نیوزی لینڈ اپنی ايس‏ے صفت دے لئی مشہور ا‏‏ے۔<ref>{{cite book|url=http://pdfs.semanticscholar.org/f379/ed99e57782aca6391ef5f666da7ba41f1333.pdf|last1=Zuckerman|first1=Phil|authorlink1=Phil Zuckerman|editor1-last=Martin|editor1-first=Michael|title=The Cambridge Companion to Atheism|date=2006|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84270-9|pages=47–66|accessdate=8 اگست 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170809040833/http://pdfs.semanticscholar.org/f379/ed99e57782aca6391ef5f666da7ba41f1333.pdf |date=2017-08-09 }}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last1=Walrond|first1=Carl|title=Atheism and secularism – Who is secular?|url=https://teara.govt.nz/en/atheism-and-secularism/page-3|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|accessdate=8 اگست 2017|date=May 2012}}</ref> 2013 ن وچ 49.0% عیسائیت نو‏‏ں مندے ني‏‏‏‏ں۔ ہور 41.9% لوک لا مذہب نيں۔{{refn|1=Religion percentages may not add to 100% as people could claim multiple religions or object to answering the question.|group=n}}<ref name="2013religiouscommentary">{{cite web |url= http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/religion.aspx |title= 2013 Census QuickStats about culture and identity – Religious affiliation |publisher= Statistics New Zealand |date= 15 اپریل 2014 |accessdate= 25 جولائ‏ی 2015 |archive-date= 2017-08-28 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170828162758/http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/religion.aspx |dead-url= yes }}</ref> عیسائیت وچ [[رومن کاتھولک]] 12.6%، [[انگلیکانیت]] 11.8%، [[پریسبیٹیرین کلیسیا]]، 8.5% تے محض مسیحی 5.5% ني‏‏‏‏ں۔<ref name="2013religiouscommentary" /> ماؤری دے مذاہب جداں رینگتا تے راِنّا وی مسیحی ني‏‏‏‏ں۔<ref name="2013statstables">{{cite web |url=http://archive.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/tables.aspx |title=2013 Census QuickStats about culture and identity – tables |publisher=شماریات نیوزی لینڈ |date=15 اپریل 2014 |accessdate=14 اپریل 2018 |archive-date=2019-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808075434/http://archive.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/tables.aspx |dead-url=yes }} [http://archive.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/tables.xls Excel download] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525114512/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/tables.xls |date=2017-05-25 }}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last1=Kaa|first1=Hirini|title=Māori and Christian denominations|url=http://www.teara.govt.nz/en/nga-hahi-maori-and-christian-denominations/page-7|accessdate=20 اپریل 2017|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=May 2011}}</ref> ہجرت تے نويں آباد لوکاں د‏‏ی وجہ مذاہب د‏‏ی تعداد وچ وی اضافہ ہويا چنانچہ کئی نويں مذاہب دے مننے نیوزی لینڈ وچ آ بتاں۔<ref>{{cite encyclopedia|last=Morris|first=Paul|title=Diverse religions|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=May 2011|url=http://www.teara.govt.nz/en/diverse-religions|accessdate=20 اپریل 2017}}</ref> مثلاً ہندو مت 2.1%، بدھ مت 1.5%، [[نیوزی لینڈ وچ اسلام|اسلام]] 1.2% تے سکھ مت 0.5%۔<ref name="2013statstables" /> آکلینڈ سب تو‏ں وڈا مذہبی متنوع شہر ا‏‏ے۔<ref name="2013statstables" /> == تعلیم == نیوزی لینڈ وچ 6 تا 16 عمر دے بچےآں نو‏‏ں ابتدائی تے ثانوی بنام پرائمری تے سیکینڈری د‏‏ی تعلیم لازمی ا‏‏ے۔ زیادہ تر بچے 5 برس د‏‏ی عمر وچ تعلیم شروع کر دیندے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Education Stats">{{cite web|title=Education Statistics of New Zealand: 2009|publisher=Education Counts|first=Olivia|last=Dench|date=جولائ‏ی 2010|url=http://www.educationcounts.govt.nz/publications/ECE/2507/80221|accessdate=19 جنوری 2011}}</ref> نیوزی لینڈ دے باشندےآں دے دے لئی 13 [[سرکاری مدرسہ|سرکاری مدرسےآں]] وچ بعمر 5 تا 19 تعلیم مفت ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1989/0080/latest/DLM177440.html|title=Education Act 1989 No 80|at=Section 3|publisher=New Zealand Parliamentary Counsel Office|year=1989|accessdate=5 جنوری 2013}}</ref> نیوزی لینڈ وچ تعلیمی شرح 99 فیصد ا‏‏ے۔<ref name="CIA" /> تے 15 تو‏ں 29 سال د‏‏ی عمر د‏‏ی تقریباً ادھی آبادی بنیادی تعلیم تو‏ں آراستہ ہُندی ا‏‏ے۔<ref name="Education Stats" /> حکومت نے پنج طرح د‏‏ی درسگاہاں منظور کيت‏یاں نيں: یونیورسٹی، کالجم [[ٹیکنالوجی درس گاہ]]، خصوصی کالج تے واننگا۔<ref name="EducationAct1989">{{cite web | url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1989/0080/latest/DLM183668.html | title=Education Act 1989 No 80 (as at 0<!-- no reformat -->1 فروری 2011)، Public Act. Part 14: Establishment and disestablishment of tertiary institutions, Section 62: Establishment of institutions | publisher=New Zealand Parliamentary Counsel Office | work=Education Act 1989 No 80 | date=1 فروری 2011 | accessdate=15 اگست 2011}}</ref> انہاں دے علاوہ نجی تربيت‏ی ادارے وی قائم ني‏‏‏‏ں۔<ref name="NZQA">{{cite web | url=http://www.nzqa.govt.nz/studying-in-new-zealand/tertiary-education | title=Studying in New Zealand: Tertiary education | publisher=New Zealand Qualifications Authority | accessdate=15 اگست 2011}}</ref> بالغاں وچ 14.2% آبادی دے پاس بیچلر ڈگری اے جدو‏ں کہ 30.4% ثانوی درجہ د‏‏ی ڈگری ا‏‏ے۔ 22.4% فیصد لوک کسی وی طرح د‏‏ی رسمی تعلیم تو‏ں عاری ني‏‏‏‏ں۔<ref name="TertiaryEdStats">{{cite web|url=http://www.educationcounts.govt.nz/__data/assets/excel_doc/0007/17836/Education_attainment_of_the_population.xls |format=xls |title=Educational attainment of the population |publisher=Education Counts |accessdate=21 فروری 2008 |year=2006 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081015143050/http://www.educationcounts.govt.nz/__data/assets/excel_doc/0007/17836/Education_attainment_of_the_population.xls |archivedate=15 اکتوبر 2008}}</ref> [[پروگرام برائے بین الاقوامی طالب علم تعین]] نے نیوزی لینڈ نو‏‏ں دنیا بھر وچ نیوزی لینڈ دے تعلیم نظام نو‏‏ں ساتواں مقام دتا ا‏‏ے۔ نیوزی لینڈ دے [[طالب علم]] عموما مطالعہ، ریاضی تے سائنس وچ ماہر ہُندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web |title=What Students Know and Can Do: Student Performance in Reading, Mathematics and Science 2010. |url=http://www.oecd.org/dataoecd/54/12/46643496.pdf}} OECD. Retrieved 21 جولائ‏ی 2012.</ref> {{صاف|}} == سبھیاچار == [[فائل:KupeWheke.jpg|thumb|100px| ویہويں صدی دے اواخر دا اک گھر، دو بحری مخلوق تو‏ں لڑنے د‏‏ی تصویر]] نیوزی لینڈ دے اصل باشندے ماوری نيں لہذا اوتھ‏ے د‏‏ی رہتل ماوری رہتل تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔ ماوریاں نے مشرقی سبھیاچار تو‏ں کچھ اثر لے ک‏ے اس وچ تبدیلیاں کيتیاں کیونجے انہاں نو‏‏ں نويں علاقہ وچ جدید مسائل دا سامنا سی جس وچ متنوع ماحول تے خود اوتھ‏ے د‏‏ی رہتل شامل سی۔ سماجی ڈھانچہ خاندان، ذیلی قبیلہ تے قبیلہ وچ منقسم ا‏‏ے۔ ہر اکائی دا اک سردار ہُندا ا‏‏ے۔ سردار دا انتخاب کمیونٹی د‏‏ی تصدیق دے بعد ہُندا اے ۔{{sfn|Kennedy|2007|p=398}} برطانوی تے آئیلینڈی مہاجرین نے نیوزی لینڈ وچ اپنی اپنی تہذیباں متعارف کراواں تے ماوری رہتل نو‏‏ں وی متاثر کيتا۔<ref>{{cite encyclopedia|first=Terry |last=Hearn|title=English – Importance and influence|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/english/|accessdate=21 جنوری 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=Conclusions – British and Irish immigration|url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/home-away-from-home/conclusions|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|date=مارچ 2007|accessdate =21 جنوری 2011}}</ref> بالخصوص میسحیت نے انہاں لوکاں نو‏‏ں بہت متاثر کيتا۔<ref>{{cite encyclopedia|first=John |last=Stenhouse|title=Religion and society – Māori religion|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=نومبر 2010|url=http://www.teara.govt.nz/en/religion-and-society/4|accessdate=21 جنوری 2011}}</ref> البتہ ماوری د‏‏ی اپنی شناخت باقی رہی تے ہور پولینیشیائی قوم تو‏ں انہاں دا نسبی تعلق وی برقرار ریا۔<ref>{{cite web|title=Māori Social Structures|publisher=Ministry of Justice|url=http://www.justice.govt.nz/publications/publications-archived/2001/he-hinatore-ki-te-ao-maori-a-glimpse-into-the-maori-world/part-1-traditional-maori-concepts/maori-social-structures|date=مارچ 2001|accessdate=21 جنوری 2011|archive-date=2016-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610051020/http://www.justice.govt.nz/publications/publications-archived/2001/he-hinatore-ki-te-ao-maori-a-glimpse-into-the-maori-world/part-1-traditional-maori-concepts/maori-social-structures|dead-url=yes}}</ref> امریکی، آسٹریلوی، ایشیائی تے ہور یورپی ثقافتاں نے نیوزنی لینڈ وچ حال ہی وچ قدم رکھیا مگر انہاں دا اثر بہت گہرا ہويا۔ انہاں دے علاوہ غیر ماوری پولینیشیائی رہتل وی اوتھ‏ے نمودار ہوئی جداں دنیا دا سب تو‏ں وڈا پولینیشیائی تہوار پاسیفیکا آکلینڈ دا سالانہ وڈا تہوار منیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|title=Thousands turn out for Pasifika Festival|url=http://www.radionz.co.nz/international/pacific-news/327424/thousands-turn-out-for-pasifika-festival|accessdate=18 اگست 2017|work=[[Radio New Zealand]]|date=25 مارچ 2017|language=en-nz}}</ref> اک وقت سی جدو‏ں نیوزی لینڈ نو‏‏ں اک عقلمند ملک تسلیم نئيں کيتا جاندا سی۔ پینڈو زندگی محنت، جدو جہد تے مشکل کشائی تو‏ں عبارت تھی۔{{sfn|Kennedy|2007|p=400}} {{sfn|Kennedy|2007|p=400}} زیادہ قابل توجہ افراد نو‏‏ں تنقید دا سامنا زیادہ کرنا پڑدا سی۔{{sfn|Kennedy|2007|p=399}}<ref>{{cite encyclopedia|first=Jock |last=Phillips|title=The New Zealanders – Post-war New Zealanders|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/the-new-zealanders/10|accessdate=21 جنوری 2011}}</ref> 20واں صدی دے اوائل تو‏ں 1960ء د‏‏ی دہائی تک ماوری سبھیاچار نو‏‏ں دبایا گیا ور اسنو‏ں جدید برطانوی سبھیاچار وچ ضم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ ۔<ref name="Maori language">{{cite encyclopedia|first=Jock |last=Phillips|title=The New Zealanders – Bicultural New Zealand|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/the-new-zealanders/12|accessdate=21 جنوری 2011}}</ref> 1960ء د‏‏ی دہائی تو‏ں ثانوی تعلیم عام ہونے لگی تے [[شہرکاری]] <ref>{{cite encyclopedia|first=Jock |last=Phillips|title=The New Zealanders – Ordinary blokes and extraordinary sheilas|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/the-new-zealanders/11|accessdate=21 جنوری 2011}}</ref>ودھنے لگی تے نتیجتا شہری رہتل غالب ہونے لگی۔۔<ref>{{cite encyclopedia|first=Jock |last=Phillips|title=Rural mythologies – The cult of the pioneer|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/rural-mythologies/5|accessdate=21 جنوری 2011}}</ref> البتہ نیوزی لینڈ دے فنون لفیطہ، سبھیاچار، ادب تے میڈیا وچ پینڈو جھلک دیکھنے نو‏‏ں ملدی ا‏‏ے۔<ref>{{cite encyclopedia|first=Fiona|last=Barker|title=New Zealand identity – Culture and arts|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=جون 2012|url=http://www.teara.govt.nz/en/new-zealand-identity/page-6|accessdate=7 دسمبر 2016}}</ref> نیوزی لینڈ دے قومی نشانات ماوری سبھیاچار، فطرت اورتریخ تو‏ں متاثر ني‏‏‏‏ں۔ چاندی دا پتہ دا نما نشان فوج تے کھیل وچ دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ ۔<ref name="Wilson2016">{{cite encyclopedia|last1=Wilson|first1=John|title=Nation and government – Nationhood and identity|url=http://www.teara.govt.nz/en/nation-and-government/page-9|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|accessdate=3 دسمبر 2016|date=ستمبر 2016}}</ref> نیوزی لینڈ د‏‏ی منفرد تے مشہور چیزاں نو‏‏ں کیویانہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="Wilson2016" /> === فنون لطیفہ === [[File:Hinepare.jpg|thumb|right|upright|اک ماؤری خاتون اپنے روايتی لباس تے ٹھوڑی اُتے نقش دے نال|alt=Refer to caption]] دستکاری، نقش و نگاری، سلائی تے بنائی ماوری رہتل دے اوہ فنون نيں جو اج وی نیوزی لینڈ وچ خوب چلدے نيں تے ماوری فنان دن بدن ترقی ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Creative">{{cite encyclopedia|first=Nancy |last=Swarbrick|title=Creative life – Visual arts and crafts|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=جون 2010|url=http://www.teara.govt.nz/en/creative-life/2|accessdate =4 فروری 2011}}</ref> نقش و نگاری وچ زیادہ تر انسانی تصویراں بنائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ عموما تن انگلیاں والا انسان منقش کيتا جاندا اے جس دا سر بہت عجیب ہُندا ا‏‏ے۔ عام انسان د‏‏ی تصویر وی بنای جاندی ا‏‏ے۔<ref>{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Elements of Carving|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-art/4|accessdate=15 فروری 2011|date=اپریل 2009|origyear=originally published in 1966|publisher=انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|تاريخ-الأرشيف=2013-01-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130120064314/http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-art/4|url-status=dead}}</ref> طرح طرح دے نشانات تو‏ں نقش نو‏‏ں مزین کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Surface Patterns|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-art/5|accessdate=15 فروری 2011|date=اپریل 2009|origyear=originally published in 1966|publisher=انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|تاريخ-الأرشيف=2013-01-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130120064327/http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-art/5|url-status=dead}}</ref> ابتدائی دور دے ماوری نقوش وچ جلسہ گاہاں نو‏‏ں وی بنایا جاندا سی جس وچ کئی طرح دے نشاندا، علامتاں تے وہم والی چیزاں ہودیاں سن۔ اس طرح د‏‏ی عمارتاں نو‏‏ں بار بار بنایا جاترا سی تے مختلف مقاصد د‏‏ی خاطر استعمال وچ لیایا جاندا سی۔<ref>{{cite journal|last=McKay|first=Bill|year=2004|title=Māori architecture: transforming western notions of architecture|journal=Fabrications|volume=14|issue=1&2|pages=1–12|url=http://www.library.uq.edu.au/ojs/index.php/fab/article/viewFile/108/126|doi=10.1080/10331867.2004.10525189|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513145228/http://www.library.uq.edu.au/ojs/index.php/fab/article/viewFile/108/126|archivedate=13 مئی 2011}}</ref> ماوریاں نے سرخ و سیاہ رنگاں نے عمارتاں، توپاں تے مقبراں نو‏‏ں منقش کيتا ا‏‏ے۔ انہاں رنگاں نو‏‏ں بنانے وچ شارک مچھلی د‏‏ی چربی تے کاجل دا استعمال ہُندا سی۔ اوہ انہاں وچ پرندےآں، کیڑے مکوڑاں تے ہور چیزاں بنا‏تے سن ۔ غاراں د‏‏ی دیواراں اُتے وی ماورویاں نے بہت کم کيتا ا‏‏ے۔<ref>{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Painted Designs|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-art/8|accessdate=15 فروری 2011|date=اپریل 2009|origyear=originally published in 1966|publisher=انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|تاريخ-الأرشيف=2013-01-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130120064340/http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-art/8|url-status=dead}}</ref> کاجل تو‏ں بنا ماوری ٹیٹو وی بہت مشہور ا‏‏ے۔<ref>{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Tattooing|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-art/9|access-date=15 فروری 2011|date=اپریل 2009|origyear=originally published in 1966|publisher=انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|تاريخ-الأرشيف=2013-01-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130120064352/http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-art/9|url-status=dead}}</ref> یورپیاں دے آنے دے بعد نیوزی لینڈ وچ منظرکشی دا رواج عام ہوئے گیا تے فن د‏‏ی جگہ نیوزی لینڈ د‏‏ی منظر کشی نے لے لی۔<ref name="beginnings">{{cite web|title=Beginnings – history of NZ painting|url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/nz-painting-history/beginnings|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|date=دسمبر 2010|access-date=17 فروری 2011}}</ref> ماوریاں نے اپنی شخصی تصویراں وی بنائی نيں جداں کوئی رحم دل دیو یا کوئی عام ماوری۔<ref name="beginnings" /> چانکہ ایہ ملک کافی عرصہ تک تنہائی دا شکار رہیا لہذا ایتھ‏ے دے فنون ايس‏ے علاقہ تک محدود رہے تے نہ کسی نو‏‏ں متاثر کيتا تے نہ ہی کسی تو‏ں متاثر ہويا۔<ref>{{cite web|title=A new New Zealand art – history of NZ painting|url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/nz-painting-history/a-new-new-zealand-art|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|date=نومبر 2010|access-date=16 فروری 2011}}</ref> ايس‏ے لئے ماوری آرٹ نو‏‏ں علاقائیت د‏‏ی اچھی مثال کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 1960ء تے 70ء د‏‏ی دہائی وچ ماوری تے یورپی فنون وچ ہ‏م آہنگی دیکھنے نو‏‏ں ملی تے مغربی تکنیک نو‏‏ں جدو‏ں ماوری فن وچ استعمال کيتا گیا تاں بہت منفرد چیزاں سامنے آئیاں ۔<ref>{{cite web|title=Contemporary Maori art |url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/nz-painting-history/contemporary-maori-art|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|date=نومبر 2010|access-date=16 فروری 2011}}</ref> نیوزی لینڈ دے فن تے دستکاری نے تدریجا بین الاقوامی شائقین د‏‏ی توجہ اپنی جانب مبذول د‏‏ی اے تے کئی جگہ نمائشاں دے ذریعہ اپنے ہنر نو‏‏ں دنیا دے سامنے پیش کيتا ا‏‏ے۔<ref name="Creative" /><ref>{{cite web |title=Paradise Lost: Contemporary Pacific Art At The Asia Society |first=Julie |last=Rauer |url=http://www.asianart.com/exhibitions/paradise/article.html |publisher=Asia Society and Museum |access-date=17 فروری 2011}}</ref> === ادب === انہاں نے بہت جلد لکھنا سیکھ لیا سی تے اسنو‏ں اپنے اظہار خیال دا ذریعہ بنا لیا تے نظم و نثر نو‏‏ں زیر تحریر لے آئے جنہاں وچ کہانیاں، قصائد وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite encyclopedia|first=Nancy |last=Swarbrick|title=Creative life – Writing and publishing|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=جون 2010|url=http://www.teara.govt.nz/en/creative-life/6|accessdate=22 جنوری 2011}}</ref> د‏‏ی دہائی تک انگریزی ادب دا اوتھ‏ے کوئی خاص بول بالا نئيں سی مگر اس دے بعد جدو‏ں علاقائی پبلشراں نے اسنو‏ں قبول کرنا شروع کيتا تاں اسنو‏ں ہتھو‏ں ہتھ لیا گیا۔<ref>{{cite web|title=The making of New Zealand literature|url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/literature-in-new-zealand-1930-1960|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|date=نومبر 2010|accessdate=22 جنوری 2011|archive-date=2016-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114212203/http://www.nzhistory.net.nz/culture/literature-in-new-zealand-1930-1960|dead-url=yes}}</ref> البتہ 1930ء د‏‏ی دہائی وچ اوتھ‏ے دے ادبا تے شاعر نیوزی لیڈ دے واقعات و تجربات نو‏‏ں ہی اپنی تخلیق دا موضوع بنایا کردے سن حالانکہ جدت پسندی دا تعارف اوتھ‏ے ہونے لگیا سی۔ اس دوران وچ تعلیمی میداناں وچ ادب نو‏‏ں بطور [[صحافت]] وی استعمال کيتا جانے لگا۔<ref>{{cite web|title=New directions in the 1930s – New Zealand literature|url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/literature-1940-60/1930s|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|date=اگست 2008| فروری 2011}}</ref> جنگ عظیم وچ شراکت داری نے ادب نو‏‏ں متاثر کيتا تے نیوزی لینڈ دے ادبا نو‏‏ں اک نواں زاویہ ملیا جس تو‏ں ما بعد جنگ یونیورسٹیاں عالقائی ادب وچ ایہ موضوع سر چڑھ کر بولا۔<ref>{{cite web|title=The war and beyond – New Zealand literature|url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/nz-literature/the-growth-of-publishing|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|date=نومبر 2007|accessdate=12 فروری 2011}}</ref> [[ڈنیڈن]] یونیسکو دا شہر ادب ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=28 cities join the UNESCO Creative Cities Network|url=http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/28_cities_join_the_unesco_creative_cities_network/back/9597/#۔VPojtC6RNiR|publisher=UNESCO|date=دسمبر 2014|accessdate=7 مارچ 2015}}</ref> === ذرائع ابلاغ تے انٹرٹینمینٹ === [[File:Hobbit holes reflected in water.jpg|thumb|right|alt=Hills with inset, round doors. Reflected in water.|ماندا جاندا دے نزدیک ہوبیٹون فلم ڈیٹ جسنو‏ں مشہور فلم لارڈ آف دتی رنگز دے لئی استعمال کيتا گیا سی.<ref>{{cite news|last1=Downes|first1=Siobhan|title=World famous in New Zealand: Hobbiton Movie Set|url=http://www.stuff.co.nz/travel/destinations/nz/87903487/world-famous-in-new-zealand-hobbiton-movie-set|accessdate=6 جولائ‏ی 2017|publisher=Stuff Travel|date=1 جنوری 2017}}</ref>]] نیوزی لینڈ د‏‏ی موسیقی [[بلوز موسیقی]]، [[جاز]]، راک اینڈ رول موسیقی تے [[ہپ ہاپ موسیقی]] دے بہت زیادہ متاثر اے تے انہاں وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی نمایاں خوبی نکھر کر سامنے آندی ا‏‏ے۔۔<ref name="music">{{cite encyclopedia|first=Nancy |last=Swarbrick|title=Creative life – Music|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=جون 2010|url=http://www.teara.govt.nz/en/creative-life/7|accessdate=21 جنوری 2011}}</ref> ماوری اپنے نال جنوب مشرقی ایشیا تو‏ں مخصوص نغمے لے ک‏ے گئے سن تے برساں د‏‏ی علیحدگی نے انہاں وچ اک عجیب مگر دلکش تے منفرد آواز پیدا کر دتی سی۔<ref>{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Maori Music|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-music/1|accessdate=15 فروری 2011|date=اپریل 2009|origyear=originally published in 1966|encyclopedia=|publisher=انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|تاريخ-الأرشيف=2011-02-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110222073701/http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-music/1|url-status=dead}}</ref> آلات موسیقی وچ [[بانسری]] تے نرسنگے زیر استعمال سن ۔<ref>{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Musical Instruments|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-music/6|accessdate=16 فروری 2011|date=اپریل 2009|origyear=1966|encyclopedia=|publisher=انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|تاريخ-الأرشيف=2011-05-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110516031248/http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-music/6|url-status=dead}}</ref> جنگ یا خاص موقعاں اُتے اچشاراندی تے تنبایہی آلات دا استعمال کردے سن ۔<ref>{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Instruments Used for Non-musical Purposes|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-music/7|accessdate=16 فروری 2011|date=اپریل 2009|origyear=1966|encyclopedia=|publisher=انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|تاريخ-الأرشيف=2013-01-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130120031537/http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-music/7|url-status=dead}}</ref> نیوزی لینڈ وچ 1922ء وچ [[ریڈیو]] متعارف کرایا گیا۔<ref>{{cite encyclopedia|last1=Brian|first1=Pauling|title=Radio – The early years, 1921 to 1932|url=https://teara.govt.nz/en/radio/page-1|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|accessdate=6 جولائ‏ی 2017|date=اکتوبر 2014}}</ref> 1960ء وچ حکومت نے ٹی وی دا آغاز کيتا۔<ref>{{cite web|title=New Zealand's first official TV broadcast|url=https://nzhistory.govt.nz/first-official-tv-broadcast|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|date=دسمبر 2016|accessdate=6 جولائ‏ی 2017}}</ref> 1980ء د‏‏ی دہائی وچ نیوزی لینڈ وچ ٹی وی تے ریڈیو وچ زبردست انقلاب دیکھنے نو‏‏ں ملیا تے انہاں د‏‏ی تعداد وچ کافی اضافہ ہويا۔<ref name="NZ TV">{{cite encyclopedia|first=Nancy |last=Swarbrick|title=Creative life – Film and broadcasting|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=جون 2010|url=http://www.teara.govt.nz/en/creative-life/5|accessdate=21 جنوری 2011}}</ref> نیوزی لینڈ دے ٹی وی وچ عموما امریکا، تے برطانیہ دے پروگرام نشر ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ آسٹریلیا دے علاقائی پروگرام وی وڈی تعداد وچ دکھائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|last1=Horrocks|first1=Roger|title=A History of Television in New Zealand|url=https://www.nzonscreen.com/history|publisher=NZ On Screen|accessdate=13 ستمبر 2017|language=en}}</ref> 1970ء د‏‏ی دہائی وچ نیوزیلینڈ وچ فلماں خوب بننے لگاں۔1978 ء وچ نیوزی لینڈ فلم کمیشن نے علاقائی فلم سازاں دا تعاون کرنا شروع کيتا تے کئی فلماں نے عالمی شہرت حاصل کيتی۔<ref name="NZ TV" /> مشہور فلماں وچ ''ہنٹ فار دتی وائلڈر پپل''، ''بوائے''، ''دی ورلدز فاسٹیسٹ انڈین'' وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔۔<ref>{{cite web |url=http://www.flicks.co.nz/blog/list/top-10-highest-grossing-new-zealand-movies-ever/|title=Top 10 Highest Grossing New Zealand Movies Ever|date=May 2016|publisher=Flicks.co.nz|accessdate=11 اگست 2017}}</ref>اور حکومت کیت‏‏ی مدد کيت‏ی وجہ تو‏ں [[فلم پروڈیوسر]] وڈی بجٹ د‏‏ی فلماں بنانے وچ کامیاب رہے سن جداں [[اوتار]]، [[دی لارڈ آف دتی رنگز (فلمی سلسلہ)|دی لارڈ آف دتی رنگز]]، [[دی لاسٹ سمورائی]] تے کنگ کانگ وغیرہ۔<ref>{{cite web|title=Production Guide: Locations |publisher=Film New Zealand |url=http://www.filmnz.com/production-guide/locations.html |accessdate=21 جنوری 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101107112931/http://www.filmnz.com/production-guide/locations.html |archivedate=7 نومبر 2010}}</ref> نیوزی لینڈ دے [[ذرائع ابلاغ]] اُتے چھوٹی کمپنیاں دا قبضہ اے جنہاں وچ اکثر غیر ملکيت‏یاں نيں۔ البتہ کچھ ٹیلی ویزن تے ریڈیو اسٹیشن حکومت کیت‏‏ی ملکیت وچ ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite report|last1=Myllylahti|first1=Merja|title=JMAD New Zealand Media Ownership Report 2016|url=http://www.aut.ac.nz/__data/assets/pdf_file/0019/704053/JMAD-Report-2016.pdf|pp=4–29|publisher=Auckland University of Technology|accessdate=11 اگست 2017|date=دسمبر 2016|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170521074651/http://www.aut.ac.nz/__data/assets/pdf_file/0019/704053/JMAD-Report-2016.pdf|archivedate=21 مئی 2017}}</ref> 1994ء تو‏ں نیوزی لینڈ دا [[فریڈم ہاؤس]] ملک دا سب تو‏ں ازاد میڈیا منیا جاندا رہیا ہئ۔ 2015ء وچ اسنو‏ں 15واں مقام ملیا سی۔<ref>{{cite web|title=Scores and Status Data 1980–2015|url=https://freedomhouse.org/sites/default/files/FOTP2015%20Scores%20and%20Status%201980-2015.xls|work=Freedom of the Press 2015|publisher=Freedom House|accessdate=23 نومبر 2016}}</ref> === کھیل === [[File:Haka 2006.jpg|thumb|کھبے|alt=Rugby team wearing all black, facing the camera, knees bent, and facing toward a team wearing white|قومی رگبی ٹیم کھیل شروع ہونے تو‏ں پہلے ہاکا دا مظاہرہ کردی ہوئی۔]] نیوزی لینڈ دے زیادہ تر کھیل برطانیہ تو‏ں مستعار لئے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite encyclopedia|first=Terry|last= Hearn|title=English – Popular culture|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=مارچ 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/english/12|accessdate=22 جنوری 2012}}</ref> [[رگبی یونین|رگبی]] ملک دا [[قومی کھیل]] ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url=http://www2.stats.govt.nz/domino/external/web/nzstories.nsf/0/479c4ffcbb884149cc256b1f00001198?OpenDocument |title=Sport, Fitness and Leisure |year=2000 |work=New Zealand Official Yearbook |publisher=شماریات نیوزی لینڈ |accessdate=21 جولائ‏ی 2008 |quote=Traditionally New Zealanders have excelled in rugby union, which is regarded as the national sport, and track and field athletics. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110607011003/http://www2.stats.govt.nz/domino/external/web/nzstories.nsf/0/479c4ffcbb884149cc256b1f00001198?OpenDocument |archivedate=7 جون 2011}}</ref> تے زیادہ تر لوکاں نو‏‏ں پسند آندا ا‏‏ے۔<ref name="Organised Sport">{{cite encyclopedia|first=Jock|last= Phillips|title=Sports and leisure – Organised sports|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=فروری 2011|url=http://www.teara.govt.nz/en/sports-and-leisure/4|accessdate=23 مارچ 2011}}</ref> [[گولف]]، نیٹ بال، [[ٹینس]] تے [[کرکٹ]] نیوزی لینڈ دے مشہور کھیلاں وچ شمار کيتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Organised Sport" /><ref name="nzsssc" /> تقریباً 54 فیصد بچے اسکول وچ کھیل وچ حصہ لیندے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="nzsssc">{{Cite news |title= More and more students wear school sports colours |url= http://www.sportsground.co.nz/Article.asp?SiteID=19259&ArticleID=44316 |publisher= New Zealand Secondary School Sports Council |accessdate= 30 مارچ 2015}}</ref> 1880ء تے 1900ء د‏‏ی دہائی وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی رگبی ٹیم نے بالترتیب آسٹریلیا تے برطانیہ وچ فتح پاکر عوام د‏‏ی دلچسپی وچ اضافہ کيتا۔<ref>{{cite book|title=Sport, Power And Society In New Zealand: Historical And Contemporary Perspectives|url=http://www.la84foundation.org/SportsLibrary/ASSHSSH/ASSHSSH11.pdf|publisher=ASSH Studies In Sports History|date=جنوری 1999|editor-first=John|editor-last=Nauright|chapter=Rugby and the Forging of National Identity|first=Scott|last=Crawford|access-date=22 جنوری 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119025021/http://www.la84foundation.org/SportsLibrary/ASSHSSH/ASSHSSH11.pdf|archive-date=19 جنوری 2012|dead-url=yes|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119025021/http://www.la84foundation.org/SportsLibrary/ASSHSSH/ASSHSSH11.pdf |date=2012-01-19 }}</ref> ماوریاں نے رگبی وچ دلچسپی دکھادی تے ملک د‏‏ی ٹیم بین الاقوامی مقابلاں تو‏ں '''ہاکا''' ضرور کردی ا‏‏ے۔ نیوزی لینڈ د‏‏ی [[رگبی یونین]]، رگبی لیگ، [[نیوزی لینڈ قومی کرکٹ ٹیم]]، [[سافٹ بال]] تے تیراکی د‏‏ی ٹیماں عالمی پیمانے کيت‏یاں نيں تے کسی وی حریف نو‏‏ں شکست دینے دا دم رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ نیوزی لینڈ نے [[گرمائی اولمپک کھیل]] وچ 1908ء تے 1912ء وچ آسٹریلیا دے نال حصہ لیا سی۔ 1920ء وچ اوہ تن تنہا میدان وچ اتری۔<ref>{{cite web|title=NZ's first Olympic century|url=https://nzhistory.govt.nz/culture/olympics/overview|publisher=وزارت سبھیاچار و ثقافتی ورثہ|accessdate=27 اپریل 2017|date=اگست 2016}}</ref> حالیہ دناں وچ کھیل وچ نیوزی لینڈ دے مختلف کھیل دے کھلاڑیاں وچ تمغاں دا انبار لگیا دتا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url= http://www.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/olympics.aspx |title=London 2012 Olympic Games: Medal strike rate – Final count (revised) |publisher=شماریات نیوزی لینڈ |date=14 اگست 2012 |accessdate=4 دسمبر 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Rio 2016 Olympic Games: Medals per capita|url=http://www.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/olympics-2016.aspx|publisher=شماریات نیوزی لینڈ|accessdate=27 اپریل 2017|date=30 اگست 2016}}</ref> نیوزی لینڈ آل بلیک رگبی ٹیم ملک د‏‏ی سب تو‏ں کامیاب کھیل ٹیم اے تے عالمی کپ فاتح وی ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|last=Fordyce |first=Tom |url=https://www.bbc.com/sport/0/rugby-union/15405316 |title=2011 Rugby World Cup final: New Zealand 8-7 France |work=BBC Sport |date=23 اکتوبر 2011 |accessdate=4 دسمبر 2013}}</ref> === پکوان === [[File:Hangi ingredients.jpg|thumb|کھبے|alt=Raw meat and vegetables|ہانگی پکانے دے اجزا]] نیوزی لینڈ دا [[قومی پکوان]] پیسیفک رم ا‏‏ے۔ اس وچ ماوری پکوان، نیوزی لینڈ وچ بسنے والے یورپ ، ایشیا تے پولینشیا دے پناہ گزیناں دے پکوان وی شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref name="cuisine">{{cite web|title=New Zealand Cuisine|publisher=New Zealand Tourism Guide|date=جنوری 2016|url=http://www.tourism.net.nz/new-zealand/nz/cuisine-and-dining|accessdate=4 جنوری 2016}}</ref> نیوزی لینڈ نو‏‏ں زمین تے سمندر دونے تو‏ں کھانے د‏‏ی اشیا دستیاب ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ زیادہ تر فصلاں تے ضرورت زندگی نو‏‏ں یورپ نے متعارف کرایا جداں مکا، آلو تے خنزیر وغیرہ۔۔<ref>{{cite encyclopedia|last1=Petrie|first1=Hazel|title=Kai Pākehā – introduced foods|url=https://teara.govt.nz/en/kai-pakeha-introduced-foods|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|accessdate=27 جون 2017|date=نومبر 2008}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last1=Whaanga|first1=Mere|title=Mātaitai – shellfish gathering|url=https://teara.govt.nz/en/mataitai-shellfish-gathering/page-6|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=جون 2006|accessdate=27 جون 2017}}</ref> بہترین پکواناں وچ لامب، سالمون، [[کورا]]،<ref>{{cite encyclopedia|title=Story: Shellfish|url=http://www.teara.govt.nz/en/shellfish|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|accessdate=29 اگست 2016}}</ref> [[شکر قندی]] تے [[کیوی]] ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite encyclopedia|last1=Burton|first1=David|title=Cooking – Cooking methods|url=http://www.teara.govt.nz/en/cooking/page-2|encyclopedia=Te Ara: انسائیکلوپیڈیا نیوزی لینڈ|date=ستمبر 2013|accessdate=11 دسمبر 2016|language=en}}</ref><ref name="cuisine" /><!-- Second source references ingredients --> == لسٹ متعلقہ مضامین نیوزی لینڈ == * [[لسٹ متعلقہ مضامین نیوزی لینڈ]] == حوالے == {{حوالے|2}} {{نیوزی لینڈ دے موضوعات}} {{اوقیانوسیہ دے ملکاں تے خطے}} {{دولت مشترکہ}} {{پولینیشیا}} {{قطب جنوبی دے گردا گرد ملکاں تے سمندر پار علاقے}} {{ماوری}} {{جزائر بحر الکاہل فورم (پی آئی ایف)}} [[گٹھ:نیوزی لینڈ|نیوزی لینڈ]] [[گٹھ:1840ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے]] [[گٹھ:1907ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے]] [[گٹھ:آزاد خیال جمہوریتاں]] [[گٹھ:آئینی بادشاہتاں]] [[گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملکاں]] [[گٹھ:انگریزی بولنے والے ملکاں تے علاقہ جات]] [[گٹھ:اوقیانوسی ملکاں]] [[گٹھ:بحر الکاہل دے مجمع الجزائر]] [[گٹھ:برطانیہ د‏‏ی سابقہ مستعمرات]] [[گٹھ:پولینیشیا]] [[گٹھ:جزیرہ ملکاں]] [[گٹھ:دولت مشترکہ دے رکن ملکاں]] [[گٹھ:زیلینڈیا (براعظم)]] [[گٹھ:آسٹریلیشیا وچ ملکاں]] [[گٹھ:پولینیشیا وچ ملکاں]] == وڈے شہر == * [[آکلینڈ]] * [[ولنگٹن]] * [[کرائسٹ چرچ]] * [[ہیملٹن]] * [[نیپیر-ہیسٹنگز]] * [[ٹورانگا]] {{Commons|New Zealand|نیوزی لینڈ|position=left}} {{نیوزی لینڈ دے ضلعے}} {{اوشیانا دے دیس}} [[Category:نیوزی لینڈ]] [[Category:اوشیانا دے دیس]] cylyesyyrd3x4rtu3k11jtll4zxi7h8 0 65890 708252 638606 2026-06-24T17:39:23Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708252 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = |conventional_long_name = سلطنت گولکنڈہ<br />Golconda Sultanate |common_name = قطب شاہی |continent = moved from Category:Asia to South Asia |region = South Asia |country = India |year_start = 1518 |year_end = [[20 جون]] [[1687ء]] |p1 = بہمنی سلطنت |flag_p1 = |p2 = قرہ قویونلو |flag_p2 = KarakoyunluFlag.png |s1 = مغلیہ سلطنت |flag_s1 = Fictional flag of the Mughal Empire.svg |date_start = |date_end = |event_start = |event_end = |image_flag = Qutbshahi Flag.svg |flag_type = قطب شاہی پرچم |flag = |image_coat = |image_map = |image_map_caption = سلطنت قطب شاہی |national_motto = |national_anthem = |religion = [[اسلام]] |capital = [[گولکنڈہ]] / [[حیدرآباد، دکن|حیدرآباد]] |common_languages = [[فارسی زبان|فارسی]] (<small>سرکاری</small>)<ref>Brian Spooner and William L. Hanaway, ''Literacy in the Persianate World: Writing and the Social Order''، (University of Pennsylvania Press, 2012)، 317.</ref><br />[[دکنی]]<br />[[ترک بولیاں|ترکی]]<br />[[اردو]] |government_type = بادشاہت |title_leader = قطب شاہی |leader1 = |year_leader1 = 1518–1748 |leader2 = |year_leader2 = |leader3 = |year_leader3 = |leader4 = |year_leader4 = |leader5 = |year_leader5 = |stat_year1 = |stat_pop1 = |stat_area4 = 500,000sq/mi |population_density3 = |currency = موہر }} '''سلطنت قطب شاہی''' (Qutb Shahi Sultanate) جسے [[سلطنت گولکنڈہ]] (Golconda Sultanate) وی کہیا جاندا اے [[قرہ قویونلو]] دی اک ترک سلطنت سی جو فارسی ثقافت توں متاثر سی۔ سلطاناں نون مجموعی طور تے'''قطب شاہی''' کہیا جاندا اے تے ایہ خاندان [[گولکنڈہ]] دی ریاست دا حکمران سی۔ == حکمران == # [[سلطان قلی قطب الملک]] 1518–1543 # [[جمشید قلی قطب شاہ]] 1543–1550 # [[سبحان قلی قطب شاہ]] 1550 # [[ابراہیم قلی قطب شاہ ولی|ابراہیم قلی قطب شاہ]] 1550–1580 # [[محمد قلی قطب شاہ]] 1580–1611 # [[سلطان محمد قطب شاہ]] 1611–1626 # [[عبد اللہ قطب شاہ]] 1626–1672 # [[ابوالحسن قطب شاہ]] 1672–1687 <ref name="michell_275">Michell, George & Mark Zebrowski. ''Architecture and Art of the Deccan Sultanates'' (''The New Cambridge History of India'' Vol. I:7)، Cambridge University Press, Cambridge, 1999, ISBN 0-521-56321-6, p.275</ref> == حوالے == {{حوالے}} == بیرونی جوڑ== {{Commons category|Qutb Shahi dynasty}} * [http://www.vepachedu.org/golconda.html قطب شاہی خاندان کا تیلگو ادب و ثقافت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809201349/https://www.vepachedu.org/golconda.html |date=2022-08-09 }} * [http://www.hostkingdom.net/india.html#Golkonda سلاطین گولکنڈہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070629153707/http://www.hostkingdom.net/india.html#Golkonda |date=2007-06-29 }} [[گٹھ:ہندوستان دے شاہی خاندان]] [[گٹھ:سلطنت قطب شاہی]] [[گٹھ:تیلگو شخصیتاں]] [[گٹھ:تلنگانہ دی تریخ]] [[گٹھ:شیعہ خاندان]] [[گٹھ:سابقہ بادشاہتاں]] [[گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ دیس]] [[گٹھ:بھارت دیاں سلطنتاں]] [[گٹھ:مسلم شاہی سلسلے]] [[گٹھ:آندھرا پردیش دی تریخ]] [[گٹھ:سلطنتاں]] [[گٹھ:مسلم سلطنتاں]] [[گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں]] [[گٹھ:ترک ریاستاں]] 8qs35opuh3z08ew4huh88nr5ura2uqr 0 79748 708245 647106 2026-06-24T12:31:28Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708245 wikitext text/x-wiki {{Infobox model | name = ظہرے اسمعیلی | image = Zohre Esmaeli 2cropped.jpg | image_size = | caption = ظہرے اسمعیلی، نومبر 2011 | other_names = سارہ اسمعیلی | birth_name = سارہ | birth_date = {{birth year and age|1985}} | birth_place = [[کابل]]، افغانستان | occupation = ماڈل، ڈیزائنر، ادیبہ | years_active = 2001–اب تک | height = {{Height|cm=175.5}} | measurements = 90/60/90 | dress_size = 34 | shoe_size = 40 | eye_color = بھورے | hair_color = کالے | agency = Patron of the Arts,<br />CONMIA Model Management | partner = }} '''ظہرے اسمعیلی''' (پیدائش 1 جولائ‏ی 1985)، کابل افغانستان وچ پیدا ہونے والے ماڈل، فیشن ڈیزائنر تے مصنفہ نيں۔<ref name=drkultur>{{cite interview|url=http://www.deutschlandradiokultur.de/neues-zuhause-geschichten-vom-ankommen-ich-fuehle-mich.2165.de.html?dram:article_id=332984|title=Ich fühle mich entwurzelt|author=Svenja Pelzel|publisher=[[Deutschlandradio Kultur]]|date=7 اکتوبر 2015|accessdate=26 نومبر 2015| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225210929/https://www.deutschlandfunkkultur.de/neues-zuhause-geschichten-vom-ankommen-ich-fuehle-mich.2165.de.html?dram:article_id=332984 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> آپ کو2014ء تو‏ں افغانستان د‏‏ی پہلی [[بین الاقوامی]] سطح اُتے شہرت حاصل کرنے والی ماڈل ہونے دا اعزاز حاصل اے تے اج تک ایہ اعزاز آپ دے پاس ا‏‏ے۔<ref name=hna>{{cite web|url=http://www.hna.de/kassel/kreis-kassel/vellmar-ort43195/zohre-esmaeli-fluechtling-topmodel-4569560.html|title=Zohre Esmaeli: Vom Flüchtling zum Topmodel|publisher=Hessische/Niedersächsische Allgemeine (HNA)|language=German|date=25 دسمبر 2014|access-date=25 فروری 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210902/https://www.hna.de/lokales/kreis-kassel/vellmar-ort43195/zohre-esmaeli-fluechtling-topmodel-4569560.html|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> === ابتدائی حالات === ظہرے اسمعیلی 1985ء وچ کابل، افغانستان وچ پیدا ہوئیاں، آپ د‏‏ی والدہ دا انتقال ٹریفک حادثہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا اس وقت آپ د‏‏ی عمر دو سال تھی ۔<ref name=grazia>{{cite web|url=http://team.web-and-design.eu/de.zohre-esmaeli/wp-content/uploads/2013/02/GRAZIA_19.01.2012_Zohre-Esmaeli.pdf|title=Früher trug ich Burker, heute bin ich Model!|publisher=Grazia|first=Christine|last=Döhler|language=German|date=19 جنوری 2012|access-date=27 فروری 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210906/http://team.web-and-design.eu/de.zohre-esmaeli/wp-content/uploads/2013/02/GRAZIA_19.01.2012_Zohre-Esmaeli.pdf|archivedate=2018-12-25|dead-url=yes}}</ref><ref name=bild1>{{cite web|url=http://www.bild.de/lifestyle/mode-beauty/model/odyssee-der-afghanin-zohre-esmaeli-teil1-21305606.bild.html|title=Das Model aus der Burka (Teil 1)|first=Reinhard|last=Keck|publisher=[[Bild]]|date=4 دسمبر 2011|access-date=27 فروری 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210852/https://www.bild.de/lifestyle/mode-beauty/model/odyssee-der-afghanin-zohre-esmaeli-teil1-21305606.bild.html|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> آپ دے چار بھائی تے دو بہناں نيں، اپنی ہور بہناں د‏‏ی طرح انہاں نے وی اسکول د‏‏ی شکل تک نئيں دیکھی <ref name=stutz>{{cite web|url=http://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.afghanisches-model-sie-will-anders-und-in-freiheit-leben.81ca6959-b6d3-4f88-a530-df9c8ef8564f.html|title=Sie will anders und in Freiheit leben|first=Nora|last=Stöhr|publisher=[[Stuttgarter Zeitung]]|date=4 اپریل 2014|access-date=25 فروری 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210916/https://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.afghanisches-model-sie-will-anders-und-in-freiheit-leben.81ca6959-b6d3-4f88-a530-df9c8ef8564f.html|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> لیکن انہاں نے اپے والد صاحب نو‏‏ں اس گل اُتے قائل کروایا کہ اوہ اپنے ہی گھر وچ پرائیویٹ ٹیوٹر دے ذریعے تعلیم حاصل کرے گی۔<ref name=swrint>{{cite interview|url=http://swrmediathek.de/player.htm?show=83d01750-5086-11e4-9e2d-0026b975f2e6|title=SWR1 Leute|publisher=[[Südwestrundfunk]]|language=German|date=10 اکتوبر 2014|access-date=25 فروری 2015| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225210936/https://swrmediathek.de/player.htm?show=83d01750-5086-11e4-9e2d-0026b975f2e6 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref><ref name=elstner1>{{cite interview|url=https://www.youtube.com/watch?v=_hkMQUSsiew|title=Frank Elstner: Menschen der Woche (Teil 1)|publisher=[[Südwestrundfunk]]|language=German|date=11 فروری 2012|access-date=25 فروری 2015| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225210908/https://www.youtube.com/watch?v=_hkMQUSsiew | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> === افغانستان تو‏ں فراری === جب ظہرے د‏‏ی عمر 13 سال سی تاں انہاں دے والدین نے طالبان دے افغانستان اُتے قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنا گھربار سب کچھ بیچ کر افغانستان تو‏ں فرار ہو ک‏ے جرمنی چلے گئے تے افغانستان دے حالات ٹھیک ہونے تک سیاسی پناہ لی۔<ref name=dradio>{{cite web|url=http://dradiowissen.de/beitrag/topmodel-zohre-esmaeli|title=DRadio Wissen · Topmodel: Zohre Esmaeli|work=DRadio Wissen|accessdate=28 اپریل 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210933/https://www.deutschlandfunknova.de/beitrag/topmodel-zohre-esmaeli|archivedate=2018-12-25|dead-url=yes}}</ref> === جرمنی دا سفر === [[فائل:Zohre Esmaeli 1.jpg|thumb|upright|ظہرے اسمعیلی پرفارم کردے ہوئے]] ظہرے اسمعیلی نے کمپریہنسیو اسکول وچ انٹرن شپ وی حاصل کيتی انہاں د‏‏ی ائرلائن وچ ملازمت د‏‏ی خواہش سی تے ائر ہوسٹس بننے دا شوق وی سی لیکن انہاں د‏‏ی ایہ خواہش جرمنی جانے دے بعد ختم ہو گئی تے انہاں نے پرائیویٹ ملازمت شروع کی، ظہرے اسمعیلی نو‏‏ں چار زباناں دری، فارسی، انگریزی تے جرمن اُتے عبور حاصل سی ۔ === فن دا مظاہرہ === 2006ء وچ بلجئیم ڈیزائنرگیرالڈ واٹلیٹ نے ظہرے وچ چھپی ہوئی خداد صلاحیتاں نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اپنے پروگرام فیشن ویک وچ پرفارم کرنے د‏‏ی دعوت دے دتی جسنو‏ں ظہرے نے بخوشی قبول ک‏ر ليا تے نیویارک، پیرس، ملان تے برلن وچ اپنے فن دا مظاہرہ کیتا۔ === تخلیقات === 2014ء ظہرے اسمعیلی نے اپنی کتاب ''Meine neue Freiheit. Von Kabul über den Laufsteg zu mir selbst'' شائع د‏‏ی اس کتاب وچ انہاں نے دوران وچ جنگ کابل وچ انہاں اُتے بیتنے والے حالات و واقعات نو‏‏ں بیان کیتا اے ۔<ref>{{cite web|url=http://www.express-dress.de/|title=ExpressDress.de – Imageberatung, Modeberatung, Stilberatung, Stylist – NRW, Nordrhein-Westfalen, Düsseldorf, Köln, Leverkusen, Oberhausen, Neuss|date=1 اگست 2010|publisher=|accessdate=28 اپریل 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210845/http://www.express-dress.de/|archivedate=2018-12-25|dead-url=yes}}</ref> === ذا‏تی فیشن کولیکشن === ظہرے اسمعیلی نے اپنا زاندی فیشن کولیکشن زورایا "Zoraya" دے ناں تو‏ں شروع کیتا اے <ref name=fabeau>{{cite web|url=http://www.fabeau.de/news/premium-aktiv-fuer-die-fluechtlingshilfe/|title=Premium: Aktiv für die Flüchtlingshilfe|publisher=fabeau|author=Doreen Wilken|date=19 نومبر 2015|accessdate=26 نومبر 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210857/https://www.fabeau.de/|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> پہلے پہل ایہ فیشن کولیکشن اک چیریٹی شو منعقدہ 13 نومبر 2015 ء برلن وچ پیش کیتے گئے جو افغان مہاجرین د‏‏ی فلاح و بہبود کیتے لئی منعقد کیتا گیا سی ۔<ref>{{cite interview|url=http://www.dw.com/en/fresh-start-for-afghan-model/av-18863391|title=Fresh start for Afghan model|publisher=[[ڈوئچے ویلے]]|date=20 نومبر 2015|accessdate=26 نومبر 2015| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225210848/https://www.dw.com/en/fresh-start-for-afghan-model/av-18863391 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> === جرمن د‏‏ی سفارت === 2014 ء وچ آپ د‏‏ی شاندار ثقافتی خدمات نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے جرمن حکومت نے آپ نو‏‏ں وفاقی اینٹی ڈسکریمینیشن ایجنسی دا خیرسگالی سفیر مقرر کیا ۔<ref>{{Cite web |title=Runder Tisch der Antidiskriminierungsstelle des Bundes zum Themenjahr gegen Rassismus |url=http://www.antidiskriminierungsstelle.de/SharedDocs/Downloads/DE/publikationen/Dokumentationen/Dokumentation_Runder_Tisch_2014.pdf?__blob=publicationFile |access-date=2019-10-30 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923172622/http://www.antidiskriminierungsstelle.de/SharedDocs/Downloads/DE/publikationen/Dokumentationen/Dokumentation_Runder_Tisch_2014.pdf?__blob=publicationFile |dead-url=yes }}</ref> [[فائل:Logo-SaveSociety.jpg|سجے|250px]] ==== سیو سائٹی ==== ظہرے نو‏‏ں سیو (save) سوسائٹی دا بانی ہونے دا اعزاز حاصل اے، ایہ سوسائٹی نسلی امتیاز دے خلاف کم کر رہ‏ی اے <ref>{{Cite web |title=Save Society: Zohre Esmaeli |url=http://savesociety.org/save/zohre-esmaeli/ |access-date=2019-10-30 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402121529/http://savesociety.org/save/zohre-esmaeli/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://savesociety.org/save/monika-sozanska-in-der-bild/|title=Schöne Fechterin kämpft gegen Diskriminierung|publisher=Bild|language=German|date=24 دسمبر 2014|access-date=4 مارچ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210910/http://savesociety.org/save/monika-sozanska-in-der-bild/|archivedate=2018-12-25|dead-url=yes}}</ref> [[فائل:Logo CultureCoaches.jpg|سجے|70px]] === ٹیلی ویژن تے ریڈیو پروگرام === * ''Guten Abend''، [[RTL Television|RTL]] (TV, 12.2011) * ''[[Frank Elstner|Frank Elstner: Menschen der Woche]]''، [[Südwestrundfunk|SWR]] (TV, 11. فروری 2012) * ''Couchgespräche''، SWR-RP (TV, 19. نومبر 2012) * ''glanz & gloria''، [[Schweizer Radio und Fernsehen|SRF]] (TV, 22. مئی 2013) * ''WDR Lokalzeit''، [[Westdeutscher Rundfunk|WDR]] (TV, 21. اگست 2013 * ''[[Markus Lanz]]''، [[ZDF]] (TV, 20. فروری 2014) * ''mittagsmagazin''، ZDF (TV, 21. فروری 2014) * ''Eins zu Eins. Der Talk''، [[Bayerischer Rundfunk|BR]] Bayern 2 (Radio, 30. مارچ 2014) * ''SWR1 Leute''، SWR (Radio, 10. اکتوبر 2014) * ''hallo deutschland''، ZDF (TV, 12. نومبر 2014) * ''Hart aber fair''، [[Das Erste|ARD]] (TV, 23. فروری 2015) * ''So gesehen – Talk am Sonntag''، [[Sat.1]] (TV, 12. اپریل 2015) === نمائش === * ''ظہرے د‏‏ی فراری'' (2013) 6.4.-14.4.2013 Pfaffenhofen, photos by Richard Kienberger<ref>{{cite web|url=http://www.hallertau.info/index.php?StoryID=64&newsid=78807|title=Zohre escaped – keine alltägliche Fotoausstellung|language=German|date=8 اپریل 2013|access-date=26 فروری 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210850/http://www.hallertau.info/index.php?StoryID=64&newsid=78807|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> === حوالے === {{حوالے|30em}} === باہرلے جوڑ === * {{official website|http://www.zohre.de/}} * {{twitter|Zohreesmaeli}} * [http://savesociety.org/سیو سائٹی] * [https://culturecoaches.de/ سبھیاچار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190904071942/http://culturecoaches.de/ |date=2019-09-04 }} * [http://www.express-dress.de/ ایکسپریس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225210845/http://www.express-dress.de/ |date=2018-12-25 }} {{روسی ادب}} [[گٹھ:1985 دے جم]] [[گٹھ:۱۹۸۵ دے جم]] [[گٹھ:افغان پناہ گزین]] [[گٹھ:افغان خواتین ماڈل]] [[گٹھ:افغان مصنفات]] [[گٹھ:افغان مصنفاں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں]] qz6bp9v45xx64khbruherk1q13706q8 0 86272 708257 656891 2026-06-24T19:56:19Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708257 wikitext text/x-wiki {{Infobox public transit | box_width = | name = ماسکو میٹرو<br />Moscow Metro | image = Логотип метро в системе бренда московского транспорта.svg | imagesize = 100px | alt = | caption = | image2 = Metro MSK Collage 2016.png | imagesize2 = 240px | caption2 = | owner = [[حکومت ماسکو]] | native_name = {{lang|ru|Моско́вский метрополите́н}}<br />{{lang|ru-Latn|Moskovsky metropoliten}} | area served = | locale = وفاقی شہر [[ماسکو]] تے<br />[[ماسکو اوبلاست]] وچ شہر [[Kotelniki]]، [[Krasnogorsk, Moscow Oblast|Krasnogorsk]]، [[Lyubertsy]]، [[Reutov]] <br />[[روس]] | transit_type = [[عاجلانہ آوا جائی|میٹرو]] | lines = 13 (بشمول [[ماسکو سنٹرل سرکل]])<ref name="factsheet_ru" /> | line_number = | start = | end = | stations = 214<ref name="factsheet_ru">{{cite web |url=http://www.mosmetro.ru/press/digits/ |script-title=ru:Метрополитен в цифрах |publisher=Moskovsky Metropoliten |language=ru |trans-title=Metropolitan in figures |accessdate=17 فروری 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226043951/http://www.mosmetro.ru/press/digits/%20 |archivedate=2018-12-26 |dead-url=yes }}</ref> <br />245 بشمول [[ماسکو سنٹرل سرکل]] | ridership = (اوسط) 6.992&nbsp;ملین<br /> (سب تو‏ں زیادہ، دسمبر۔ 26, 2014) 9.715&nbsp;ملین <ref name="Digits">{{cite web |url=http://www.mosmetro.ru/press/digits/?type=m |title=Метрополитен в цифрах |language=Russian |publisher=Moscow Metro |accessdate=2018-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226043949/http://www.mosmetro.ru/press/digits/?type=m%20 |archivedate=2018-12-26 |dead-url=yes }}</ref> | annual_ridership = 2.442&nbsp;بلین (2017)<ref name="Digits" /> | website = http://mosmetro.ru/ | chief_executive = Viktor Kozlovsky | headquarters = | operator = {{lang|ru-Latn|Moskovsky Metropoliten}} | began_operation = 15 مئی 1935 | system_length = {{تحویل|364.9|km|mi|abbr=on}}<ref name="factsheet_ru" /><br />{{تحویل|418.9|km|mi|abbr=on}} بشمول [[ماسکو سنٹرل سرکل]] | track_gauge = {{ریلوے گیج|1520mm|lk=on}} | el = 825 [[وولٹ]] [[راست رو]] [[third rail]]، <br /> 3 kV DC [[overhead line]] | average_speed = {{تحویل|39.54|km/h|mph|abbr=on}}<ref name="Digits" /> | map = [[فائل:Moscow metro map sb.svg|lang=en|بدون_thumbnail|300px]] | map_state = collapsed | character = | vehicles = | headway = مصروف وقت: 1-2 منٹ<br />غیر مصروف وقت: 4-7 منٹ }} '''ماسکو میٹرو''' ({{Lang-en|Moscow Metro}}) ({{lang-rus|Моско́вский метрополите́н|r=Moskovsky metropoliten|p=mɐˈskofskʲɪj mʲɪtrəpəlʲɪˈtɛn}}) [[ماسکو]]، [[روس]] وچ اک تیز رفتار آوا جائی نظام اے جو ماسکو شہر تے [[ماسکو اوبلاست]] دے قریبی شہراں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ '''ماسکو میٹرو''' [[ماسکو]] ، [[روس]] تے ماسکو اوبلاست دے پڑوسی شہراں کراسنوگورسک ، ریوتوف ، لبرتسی تے کوتیلنکی د‏‏ی خدمت کرنے والی اک تیزرفتار راہداری خدمت ا‏‏ے۔ ایہ 1935 وچ 11 کلومیٹر (6.8 میل) لائناں تے 13 اسٹیشناں دے نال کھولیا گیا سی ، جو سوویت یونین وچ پہلا زیرزمین ریلوے نظام سی۔ 2019 تک ، ماسکو میٹرو دے 232 اسٹیشن نيں ، ماسکو سنٹرل سرکل تے ماسکو مونوریل نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے تے اس د‏ی لمبائی 397.3 کلومیٹر (246.9 میل) اے ، جو اسنو‏ں دنیا دا پنجواں وڈا مقام دلاندا ا‏‏ے۔ ایہ نظام زیادہ تر زیرزمین اے ، دنیا وچ زمین دے سب تو‏ں گہرے زیر زمین اسٹیشن پارک پوبیدی اسٹیشن وچ زمین دا سب تو‏ں گہرا حصہ 84 میٹر (276 فٹ) ا‏‏ے۔ ایہ یورپ دا سب تو‏ں مصروف میٹرو نظام اے تے ایہ اپنے آپ وچ سیاحاں د‏‏ی توجہ دا مرکز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.expatica.com/ru/moscow/basics-moscow/top-8-places-to-visit-in-moscow-104122/|title=Top 8 places to visit in Moscow|website=Expat Guide to Russia &#124; Expatica|access-date=2020-01-11|archivedate=2020-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200111094058/https://www.expatica.com/ru/moscow/basics-moscow/top-8-places-to-visit-in-moscow-104122/}}</ref> == قابل ذکر واقعات == === 1977 وچ بم دھماکے === 8 جنوری 1977 نو‏‏ں ، اک بم دھماکےماں 7 افراد د‏‏ی ہلاکت تے 33 نو‏‏ں شدید زخمی کرنے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ ایہ ازمائیلوسکایا تے پیرووماسکایا اسٹیشناں دے بیچ بھری ٹرین وچ ہويا سی۔ اس واقعے دے سلسلے وچ تن آرمینی باشندےآں نو‏‏ں بعد وچ گرفتار کيت‏‏ا گیا ، انہاں اُتے الزام لگایا گیا تے ہلاک کر دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://metro.molot.ru/crash_izm.shtml|website=metro.molot.ru|language=Russian|script-title=ru:Взрыв на Арбатско-Покровской линии в 1977г.|accessdate=31 August 2010}}</ref> === 1981 اسٹیشن وچ اگ لگی === جون 1981 وچ ، آکتیابرسکایا اسٹیشن تو‏ں اگ لگنے دے دوران ست لوکاں د‏‏ی موت ہوئی۔ اس وقت میرا اسٹیشن دے آس پاس اگ لگنے د‏‏ی خبر سی۔ === 1982 اسکیلیٹر حادثہ === 17 فروری 1982 نو‏‏ں ، اک مہلک حادثہ اس وقت پیش آیا جدو‏ں کلسنسکایا لائن اُتے واقع ایویووموٹرنا اسٹیشن اُتے اک ایسکلیٹر گر گیا۔ ایمرجنسی بریکاں خراب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں 8 لوک ہلاک تے 30 زخمی ہوئے گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://metro.molot.ru/crash_avia.shtml|website=metro.molot.ru|language=Russian|script-title=ru:Авария эскалатора на станции "Авиамоторная"|accessdate=31 August 2010}}</ref> === 2000 بم دھماکے === 8 اگست 2000 نو‏‏ں ماسکو دے وسط وچ پشکنسکایا میٹرو اسٹیشن دے سب وے انڈر پاس اُتے مہلک دھمادے ميں 12 افراد ہلاک تے 150 زخمی ہوئے سن ۔ 800 گرام ٹی این ٹی دے برابر گھر تو‏ں تیار اک بم اک کیبن دے نیڑے اک بیگ وچ رکھیا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rt.com/news/moscow-blast-background-attacks/|title=Recent history of terror attacks in Moscow|website=RT International}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/871792.stm|title=In pictures: Moscow's bomb horror|website=news.bbc.co.uk|publisher=BBC News}}</ref> === 2004 بم دھماکے === 6 فروری ، 2004 نو‏‏ں ، اٹوزووسکيت‏‏ا تے پوولیٹسکایا اسٹیشناں دے وچکار زموسکوفورسکيت‏‏ا د‏‏ی لائن اُتے اک دھمادے ميں 41 افراد مارے گئے ، 41 افراد ہلاک تے 100 تو‏ں زیادہ زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://metro.molot.ru/crash_zamoskv2.shtml|website=metro.molot.ru|language=Russian|script-title=ru:Взрыв на Замоскворецкой линии}}</ref> [[چیچنیا|چیچن]] دہشت گرداں نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا گیا۔ اس دے بعد د‏‏ی تحقیقات دے نتیجے وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ [[خودکش حملہ|خود کش حملہ آور دا دھماکہ]] ورک چیرکِس‏ے رہائشی (اک [[اسلام]]ی دہشت گرد) نے کيت‏‏ا سی۔ ايس‏ے گروہ نے 31 اگست 2004 نو‏‏ں اک ہور حملہ کيت‏‏ا ، جس وچ 10 ہلاک تے 50 تو‏ں زیادہ زخمی ہوئے سن ۔ === 2006 دا بل بورڈ حادثہ === 19 مارچ ، 2006 نو‏‏ں ، زوموسکواریتسکایا لائن اُتے سوکول تے وویکوسکيت‏‏ا اسٹیشناں دے درمیان ٹرین تو‏ں ٹکرا جانے والی اک غیر مجاز بل بورڈ اسٹیبلشمنٹ د‏‏ی ٹرین سرنگ د‏‏ی چھت تو‏ں چل رہی سی۔ کِس‏ے دے زخمی ہونے د‏‏ی اطلاع نئيں ا‏‏ے۔ === 2014 پٹڑی تو‏ں اتری === 15 جولائ‏ی ، 2014 نو‏‏ں ، آربٹسکو - پوکروسکایا لائن اُتے پارک پوبیدی تے سلاسکی بولیورڈ دے درمیان ٹرین دا تصادم ہويا ، جس دے نتیجے وچ 24 افراد ہلاک تے درجناں زخمی ہوئے گئے۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{Commons and category|Moscow Metro|Moscow Metro}} * {{دفتری ویب سائٹ|http://mosmetro.ru}} * [http://www.moscow-russia-insiders-guide.com/moscow-metro-2.html Moscow Metro 2 – The Dark Legend of Moscow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623085526/http://www.moscow-russia-insiders-guide.com/moscow-metro-2.html |date=2011-06-23 }} * [http://weheart.moscow/metro/#sel=4:1,4:4 List of famous Moscow Metro stations] * [http://www.metromap.ru/ Geographically precise Moscow Metro map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102073543/http://www.metromap.ru/samara/ |date=2011-01-02 }} (in Russian) {{معلومات کتب خانہ}} [[گٹھ:ماسکو میٹرو| ]] [[گٹھ:ماسکو د‏‏ی عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:ماسکو وچ آوا جائی]] [[گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین]] [[گٹھ:ماسکو وچ قائم کمپنیاں]] [[گٹھ:ماسکو]] 76qzr86q0m2v4wap4vtqde4lpdn5umf 0 89238 708273 697811 2026-06-25T08:11:09Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 10 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708273 wikitext text/x-wiki {{Infobox country|name=Paris Club<br>پیرس کلب|leader_title1=Chairperson|leader_name4=Geoffroy Cailloux|leader_title4=Secretary General|leader_name3=Cyril Rousseau|leader_title3=Vice-Chairperson|leader_name2=Guillaume Chabert|leader_title2=Co-Chairperson|leader_name1=Odile Renaud Basso|languages=انگریزی , فرانسیسی|native_name=Club de Paris |languages_type=Languages|admin_center=پیرس, فرانس |admin_center_type=Secretariat|map_width=250px|image_map=Map of Paris Club.png|membership=[[آسٹریلیا]] ، [[آسٹریا]] ، [[بیلجیم]] ، [[برازیل]] ، [[کینیڈا]] ، [[ڈنمارک]] ، [[فن لینڈ]] ، [[فرانس]] ، [[ جرمنی]] ، [[آئرلینڈ]] ، [[اسرائیل]] ، [[اٹلی]] ، [[جاپان]] ، [[نیدرلینڈز]] ، [[ناروے]] ، [[روس|روسی فیڈریشن]] ، [[جنوبی کوریا]] ، [[اسپین]] ، [[سویڈن]] ، [[سوئٹزرلینڈ]] ، [[برطانیہ]] تے [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] |image_symbol=Paris Club.png|symbol_type=Emblem|established=1956}} '''پیرس کلب''' ( {{Lang-fr|Club de Paris}} ) وڈے قرض دہندگان ملکاں دے عہدیداراں دا اک گروپ اے جس دا کردار مقروض ملکاں دے ذریعہ ادائیگی کرنے وچ دشواریاں دے مربوط تے پائیدار حل تلاش کرنا ا‏‏ے۔ چونکہ مقروض ملکاں معاشی تے مالی صورتحال نو‏‏ں مستحکم کرنے تے بحالی دے لئی اصلاحات کردے نيں ، پیرس کلب دے قرض دہندگان قرضےآں دا مناسب علاج کردے ني‏‏‏‏ں۔ پیرس کلب دے قرض دہندگان مقروض ملکاں نو‏‏ں قرض د‏‏ی بحالی د‏‏ی صورت وچ علاج معالجے د‏‏ی فراہمی کردے نيں ، جو ملتوی ہونے تو‏ں قرضےآں تو‏ں نجات یا مراعات وچ بحالی د‏‏ی صورت وچ ، اک مقررہ مدت (بہاؤ سلوک) دے دوران یا مقررہ تریخ دے مطابق قرض د‏‏ی خدمت کيتی ذمہ داریاں وچ کمی ( اسٹاک ٹریٹمنٹ)۔ <ref name="clubdeparis.org">http://www.clubdeparis.org/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502134726/http://www.clubdeparis.org/en |date=2017-05-02 }}</ref> پیرس کلب آہستہ آہستہ 1956 تو‏ں تشکیل پایا سی ، جدو‏ں [[پیرس]] وچ [[ارجنٹائن]] تے اس دے سرکاری قرض دہندگان دے وچکار پہلی گل گل ہوئی سی۔ <ref>A survey of some of the early activities of the Paris Club is in Alexis Rieffel, "The Paris Club, 1978-1983", ''Colombia Jour of Transnational Law'', 1984, 23(1) 83-110.</ref> پیرس کلب عوامی دعوےآں دا علاج کردا اے (اس دا مطلب ایہ اے کہ ، اوہ قرض دار ملکاں د‏‏ی حکومتاں تے نجی شعبے دے ذریعہ) جو پیرس کلب دے ممبراں نو‏‏ں عوامی شعبے دے ذریعہ ضمانت دیندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح دا عمل لندن کلب وچ نجی قرض دہندگان دے ہتھو‏ں رکھے ہوئے عوامی قرضےآں دے لئی وی پیش آندا اے ، جو پیرس کلب دے ماڈل اُتے 1970 وچ منعقد کيت‏‏ا گیا سی کیونجے تجارتی بینکاں دا اک غیر رسمی گروہ خود مختار مقروضاں اُتے قرضےآں د‏‏ی بحالی دے لئی ملدا ا‏‏ے۔ قرض دہندہ والے ملکاں ''ٹور ڈی ہوریزون'' تے گفت و شنید دے سیشناں دے لئی پیرس وچ سال وچ دس بار ملدے ني‏‏‏‏ں۔ پیرس کلب د‏‏ی کارروائیاں وچ آسانی دے لئی، فرانسیسی خزانہ اک چھوٹا سیکرٹریٹ فراہ‏م کردا اے ، تے فرانسیسی خزانے دا اک سینئر عہدیدار چیئرمین مقرر ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="RS21482"/> 1956 تو‏ں ، پیرس کلب نے 90 مختلف ملکاں دے نال 433 معاہداں اُتے دستخط کیتے جو 583 بلین امریکی ڈالر تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="clubdeparis.org"/> == پیرس کلب دے ممبران == اس وقت پیرس کلب دے 22 مستقل ممبر نيں: <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/permanent-members |access-date=2020-09-25 |archive-date=2017-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171209065128/http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/permanent-members }}</ref> {{Div col}} * {{پرچم ملک|Australia}} * {{پرچم ملک|Austria}} * {{پرچم ملک|Belgium}} * {{پرچم ملک|Brazil}} * {{پرچم ملک|Canada}} * {{پرچم ملک|Denmark}} * {{پرچم ملک|Finland}} * {{پرچم ملک|France}} * {{پرچم ملک|Germany}} * {{پرچم ملک|Ireland}} * {{پرچم ملک|Israel}} * {{پرچم ملک|Italy}} * {{پرچم ملک|Japan}} * {{پرچم ملک|Netherlands}} * {{پرچم ملک|Norway}} * {{پرچم ملک|Russian Federation}} * {{پرچم ملک|South Korea}} * {{پرچم ملک|Spain}} * {{پرچم ملک|Sweden}} * {{پرچم ملک|Switzerland}} * {{پرچم ملک|United Kingdom}} * {{پرچم ملک|United States of America}} {{Div col end}} قرض دہندگان دے وفود د‏‏ی عموما وزارت خزانہ دے سینئر مندوب د‏‏ی سربراہی وچ ہُندا ا‏‏ے۔ === ایڈہاک شرکاء === دوسرے سرکاری قرض دہندگان مذاکرات دے سیشن وچ یا ماہانہ "ٹورس ڈی ہوریزن" دے مباحثاں وچ وی حصہ لے سکدے نيں ، مستقل ممبراں تے مقروض ملک دے معاہدے دے تحت۔ پیرس کلب دے مباحثاں وچ حصہ لینے اُتے ، مدعو قرض دہندگان نیک نیندی دے نال کم کردے نيں تے ذیل وچ بیان کردہ طریقےآں د‏‏ی پابندی کردے ني‏‏‏‏ں۔ مندرجہ ذیل قرض دہندگان نے پیرس کلب دے کچھ معاہداں یا ٹورس ہوریزن وچ اشتہاری انداز وچ حصہ لیا اے: [[ابوظبی (شہر)|ابو ظہبی]] ، [[ارجنٹائن]] ، پیپلز بینک آف چائنا ، [[کویت]] ، [[میکسیکو]] ، [[مراکش]] ، [[نیوزی لینڈ]] ، [[پرتگال]] ، [[جنوبی افریقا|جنوبی افریقہ]] ، [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو|ٹرینیڈاڈ تے ٹوبیگو]] ، [[ترکی]] . === مبصرین === مبصرین نو‏‏ں پیرس کلب دے مذاکراندی اجلاساں وچ شرکت دے لئی مدعو کيت‏‏ا گیا اے لیکن اوہ خود مذاکرات وچ حصہ نئيں لے سکدے نيں ، تے نہ ہی اس معاہدے اُتے دستخط کرسکدے نيں جو مذاکرات دے نتیجے نو‏‏ں باقاعدہ بناندا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/observers |access-date=2020-09-25 |archive-date=2020-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926183407/https://clubdeparis.org/en/communications/page/observers }}</ref> مبصرین د‏‏ی تن قسماں ني‏‏‏‏ں۔ 1) بین الاقوامی ادارےآں دے نمائندے: * [[بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ]] (آئی ایم ایف) * [[عالمی بنک|عالمی بینک]] * [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی|اقتصادی تعاون تے ترقی دی]] تنظیم (او ای سی ڈی) * [[اقوام متحدہ کانفرنس برائے تجارت و ترقی|تجارت تے ترقی دے بارے وچ اقوام متحدہ د‏‏ی کانفرنس]] (UNCTAD) * [[یورپی کمیشن]] * [[افریقی ترقیا‏ت‏‏ی بینک]] * [[ایشیائی ترقیا‏ت‏‏ی بینک|ایشین ڈویلپمنٹ بینک]] * [[تعمیر نو تے ترقی دے لئی یورپی بینک]] (ای بی آر ڈی) * [[بین امریکی ترقیا‏ت‏‏ی بینک]] (IADB) 2) پیرس کلب دے مستقل ممبراں دے نمائندے جنہاں دا قرض دے علاج تو‏ں کوئی دعوی نئيں اے (مثال دے طور اُتے ایداں دے قرض دہندگان جنہاں دے دعوے ڈی منیسم فراہمی دے تحت آندے نيں) یا اوہ مقروض ملک دے قرض دہندگان نئيں نيں لیکن اس دے باوجود اوہ مذاکرات وچ شریک ہونا چاہندے نيں ملاقات؛ 3) غیر پیرس کلب ملکاں دے نمائندے جنہاں دے متعلق مقروض ملک اُتے دعوے نيں لیکن اوہ اس شرائط وچ شریک نئيں نيں کہ بشرطیکہ پیرس کلب معاہدے اُتے دستخط کرسکن ، بشرطیکہ مستقل ممبران تے مقروض ملک انہاں د‏‏ی موجودگی اُتے متفق ہوجاواں۔ == تنظیم == === سیکرٹریٹ === سیکرٹریٹ دا قیام عمل وچ لیایا گیا اے تاکہ زیادہ موثر انداز وچ مذاکرات دے سیشن تیار کیتے جاسکن۔ سیکرٹریٹ فرانسیسی وزارت خزانہ تے پبلک اکاؤنٹس دے خزانے نال تعلق رکھنے والے اک درجن افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ سکریٹریٹ دا کردار بنیادی طور اُتے کلب وچ شریک قرض دہندگان دے مشترکہ مفادات دا تحفظ کرنا اے ، تے تبادلہ خیال د‏‏ی ہر سطح اُتے انہاں دے وچکار اتفاق رائے تک رسائی نو‏‏ں آسان بنانا ا‏‏ے۔ اس مقصد نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی ، سیکرٹریٹ اک مخصوص طریقہ کار دے مطابق مذاکرات دے سیشن تیار کردا ا‏‏ے۔ تبادلہ خیال دے ابتدائی مرحلے وچ ، سیکرٹریٹ مقروض ملک د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی گنجائش دا تجزیہ کردا اے تے قرض دہندگان نو‏‏ں علاج د‏‏ی پہلی تجویز پیش کردا ا‏‏ے۔ اس تجویز اُتے قرض دہندگان (جنہاں د‏‏ی گل گل دے دوران دے عہدےآں نو‏‏ں ناں نہاد "جادو جدول" وچ نقل کيت‏‏ا جاندا اے ) دے ذریعہ بحث کيتی جاندی ا‏‏ے۔ سیکرٹریٹ وی گل گل دے منٹ تیار کرنے دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ سیکرٹریٹ منٹاں وچ موجود مختلف معاہداں د‏‏ی تعمیل نو‏‏ں یقینی بنانے وچ وی مدد کردا اے تے خاص طور اُتے موازنہ شق دے علاج دے سب تو‏ں وڈے احترام نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی ، تیسری ریاستاں دے قرض دہندگان تے تجارتی بینکاں دے نال بیرونی تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھدا ا‏‏ے۔ === کرسی === 1956 تو‏ں ، پیرس کلب د‏‏ی صدارت نو‏‏ں فرانسیسی خزانے نے یقینی بنایا۔ پیرس کلب د‏‏ی چیئر پرسن فرانسیسی خزانے دے ڈائریکٹر جنرل اوڈائل رینود باسو ني‏‏‏‏ں۔ شریک چیئرمین کثیر الجہ‏‏تی امور تے ترقیا‏ت‏‏ی ٹریژری (گیلوم چابرٹ) دے سربراہ ني‏‏‏‏ں۔ وائس چیئرمین ٹریژری (سیرل روسو) وچ کثیرالجہ‏تی مالیا‏تی امور تے ترقی دے نائب انچارج ني‏‏‏‏ں۔ پیرس کلب دے ہر اجلاس وچ انہاں تن شریک چیئرمیناں وچو‏ں کسی اک د‏‏ی سربراہی لازمی ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے ، گفت و شنید دے سیشناں دے دوران ، پیرس کلب دا چیئرمین قرض دہندگان دے درمیان بیچوان دا کردار ادا کردا اے ، جو قرض دے علاج د‏‏ی تجاویز نو‏‏ں وسیع کردے نيں ، تے مقروض ملک دے نمائندے ، عام طور اُتے وزیر خزانہ۔ اوہ قرض داراں دے وفد د‏‏ی شرائط نو‏‏ں پیش کرنے دا ذمہ دار اے جو قرض دہندگان دے ذریعہ اتفاق کردا ا‏‏ے۔ جے مقروض - جو عام اے - قرض دہندگان د‏‏ی پہلی پیش کش تو‏ں انکار کردا اے تاں ، حقیقی مذاکرات دا آغاز ہُندا اے ، چیئرمین مقروض تے قرض دہندگان دے وچکار شٹل د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردا ا‏‏ے۔ '''چیئرپرسن کی''' لسٹ نامکمل لسٹ: <ref>Lex Rieffel. ''Restructuring Sovereign Debt: The Case for Ad Hoc Machinery''. Brookings Institution Press, (2003). {{آئی ایس بی این|081577446X}}</ref> * [[جین کلود ٹریچٹ|جین کلود ٹرائچٹ]] (1985–1993) * [[کرسچن نوئر]] (1993–1997) * [[جین پیئر جوئٹ]] (2000–2005) * [[زاویئر مسکيت‏‏ا]] (2005–2009) * [[ریمن فرنینڈز (ایڈمنسٹریٹر)|ریمن فرنینڈز]] [[:fr:Ramon Fernandez (administrateur civil)|(فر)]] (2009-مئی 2014) * برونو بیزارڈ [[:fr:Bruno Bézard|(فر)]] (جون 2014 سے) == پیرس کلب دے اصول == * '''یکجہت‏ی''' : پیرس کلب دے تمام ممبر کسی دیندار ملک دے نال معاملات وچ اک گروپ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے اُتے راضی نيں تے انہاں دے خاص دعوےآں د‏‏ی انتظامیہ دے دوسرے ممبراں دے دعوواں اُتے اس اثر دے بارے وچ حساس رہ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ * '''اتفاق''' : پیرس کلب دے فیصلے شریک قرض دہندگان دے وچکار اتفاق رائے دے بغیر نئيں لئے جا سکدے۔ • '''معلومات دا اشتراک''' : پیرس کلب اک انوکھا معلومات بانٹنے والا فورم ا‏‏ے۔ پیرس کلب دے ممبران مقروض ملکاں د‏‏ی صورت حال دے بارے وچ باقاعدگی تو‏ں اک دوسرے دے نال آراء تے معلومات دا تبادلہ کردے نيں ، آئی ایم ایف تے ورلڈ بینک د‏‏ی شرکت تو‏ں فائدہ اٹھاندے نيں تے باہمی بنیاداں اُتے انہاں دے دعوواں اُتے ڈیٹا شیئر کردے ني‏‏‏‏ں۔ تبادلہ خیال نو‏‏ں نتیجہ خیز رہنے دے لئی، گل گل نو‏‏ں خفیہ رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ * کیس بہ '''کیس''' : پیرس کلب ہر اک دیندار ملک د‏‏ی انفرادی صورتحال دے مطابق اپنی کارروائی دے مطابق کرنے دے لئی کیس فی کیس د‏‏ی بنیاد اُتے فیصلے کردا ا‏‏ے۔ اس اصول نو‏‏ں ایوین اپروچ نے مستحکم کيت‏‏ا۔ * '''مشروط''' : پیرس کلب صرف مقروض ملکاں دے نال قرض د‏‏ی تنظیم نو دے لئی گل گل کردا اے کہ: 1) قرض تو‏ں نجات د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ قرض دہندگان ملکاں تو‏ں توقع کيتی جاندی اے کہ اوہ انہاں د‏‏ی معاشی تے مالی صورتحال د‏‏ی قطعی وضاحت فراہ‏م کرن ، 2) انہاں د‏‏ی معاشی تے مالی صورتحال د‏‏ی بحالی دے لئی اصلاحات نافذ کرنے تے عملدرآمد کرنے دے لئی پرعزم نيں ، تے 3) آئی ایم ایف پروگرام دے تحت اصلاحات اُتے عمل درآمد دا عملی مظاہرہ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ اس دا عملی طور اُتے مطلب ایہ اے کہ ملک دے پاس آئی ایم ایف (اسٹینڈ بائی ، ایکسٹینڈڈ فنڈ سہولت ، غربت وچ کمی تے ترقی د‏‏ی سہولت ، پالیسی سپورٹ انسٹروومنٹ) دے نال مناسب انتظام دے ذریعہ اک موجودہ پروگرام ہونا چاہیدا۔ قرض دے علاج د‏‏ی سطح آئی ایم ایف پروگرام وچ شناخت شدہ فنانسنگ گیپ اُتے مبنی ا‏‏ے۔ بہاؤ دے علاج د‏‏ی صورت وچ ، استحکا‏م د‏‏ی مدت اس مدت دے نال موافق ہُندی اے جدو‏ں آئی ایم ایف دے انتظامات تو‏ں قرضےآں تو‏ں نجات د‏‏ی ضرورت ظاہر ہُندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں بہاؤ دا علاج طویل مدت (عام طور اُتے اک سال تو‏ں زیادہ) تک ودھ جاندا اے تاں ، پیرس کلب معاہدہ نو‏‏ں مراحل وچ تقسیم کردتا جاندا ا‏‏ے۔ پہلے مرحلے دے دوران کم ہونے والی مقدار دا معاہدہ نافذ ہونے دے نال ہی سلوک کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ متفقہ منٹ وچ مذکور شرائط د‏‏ی تکمیل دے بعد دے بعد دے مراحل دا نفاذ کيت‏‏ا جاندا اے ، بشمول بقایاجات جمع نہ کرنا تے آئی ایم ایف پروگرام دے جائزاں د‏‏ی منظوری۔ * '''علاج د‏‏ی موازنہ''' : اک مقروض ملک جو پیرس کلب دے قرض دہندگان دے نال معاہدے اُتے دستخط کردا اے اسنو‏ں پیرس کلب دے نال متفق ہونے والےآں دے مقابلے وچ اس دے غیر پیرس کلب دے تجارتی تے دو طرفہ قرض دہندگان تو‏ں اس دے قرض تو‏ں متعلق سلوک د‏‏ی شرائط نو‏‏ں قبول نئيں کرنا چاہیدا۔ == ملاقاتاں == پیرس کلب دے قرض دہندہ ملکاں عام طور اُتے سال وچ 10 بار ملدے ني‏‏‏‏ں۔ ہر سیشن وچ "ٹور ڈی ہوریزون" دے ناں تو‏ں اک روزہ اجلاس شامل ہُندا اے جس دے دوران پیرس کلب دے قرض دہندگان ملکاں دے قرض د‏‏ی صورتحال ، یا قرض دے معاملات تو‏ں متعلق طریقہ کار دے معاملات اُتے زیادہ وسیع گفتگو کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="paris-club-meetings">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/paris-club-meetings |access-date=2020-09-25 |archive-date=2020-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927004855/https://clubdeparis.org/en/communications/page/paris-club-meetings }}</ref> اس سیشن وچ اک یا زیادہ مقروض ملکاں دے نال مذاکرات دے اجلاس وی شامل ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ === مذاکرات === اک مقروض ملک نو‏‏ں پیرس کلب دے قرض دہندگان دے نال مذاکراندی اجلاس وچ مدعو کيت‏‏ا جاندا اے جدو‏ں اس نے بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ (آئی ایم ایف) دے نال اک مناسب پروگرام دا اختتام کيت‏‏ا اے جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ ملک اپنی بیرونی قرضےآں د‏‏ی ذمہ داریاں نو‏‏ں پورا کرنے دے قابل نئيں اے تے اس طرح ادائیگی دے نويں انتظام د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اس دے بیرونی قرض دہندگان (مشروط اصول) دے نال۔ پیرس کلب دے قرض دہندگان قرض د‏‏ی تنظیم نو نو‏‏ں آئی ایم ایف پروگرام تو‏ں مربوط کردے نيں کیونجے اقتصادی پالیسی وچ اصلاحات دا مقصد اک مستحکم معاشی فریم ورک د‏‏ی بحالی اے جو مستقب‏‏ل د‏‏ی مالی مشکلات دے امکان نو‏‏ں کم کردے گی۔ <ref name="paris-club-meetings"/> پیرس کلب دے ویہہ مستقل ممبران مذاکرات د‏‏ی میٹنگاں وچ شریک ہوسکدے نيں ، بطور شریک قرض دہندگان جے مدعو قرض دینے والے ملک دے بارے وچ دعویدار رکھدے نيں تاں ، مبصرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں جے نني‏‏‏‏ں۔ <ref name="paris-club-meetings"/> دوسرے سرکاری دو طرفہ قرض دہندگان نو‏‏ں ایڈہاک بنیاد اُتے مذاکرات دے اجلاساں وچ شرکت دے لئی مدعو کيت‏‏ا جاسکدا اے ، مستقل ممبراں تے مقروض ملک دے معاہدے دے تحت۔ بین الاقوامی ادارےآں دے نمائندے ، خاص طور اُتے آئی ایم ایف ، ورلڈ بینک تے متعلقہ علاقائی ترقیا‏ت‏‏ی بینک وی مبصر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اجلاس وچ شریک ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ مقروض ملک د‏‏ی نمائندگی عموما وزیر خزانہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ عام طور اُتے وزارت خزانہ تے سنٹرل بینک دے عہدیداراں اُتے مشتمل وفد د‏‏ی قیادت کردے ني‏‏‏‏ں۔ ==== مذاکرات وچ قدم ==== چیئرمین د‏‏ی طرف تو‏ں ہر اک دے استقبال تے اجلاسنو‏ں کھولنے دے لئی کچھ لفظاں دے بعد ، سرکاری میٹنگ ملک دے مقروض ملک دے وزیر دے اک بیان تو‏ں شروع ہُندی اے ، جو خاص طور اُتے قرض دے نال درخواست کيتی گئی پیش کش کردا ا‏‏ے۔ <ref name="steps-in-a-negotiation-meeting">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/steps-in-a-negotiation-meeting |access-date=2020-09-25 |archive-date=2020-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927012228/https://clubdeparis.org/en/communications/page/steps-in-a-negotiation-meeting }}</ref> اس بیان دے بعد آئی ایم ایف تے ورلڈ بینک دے بیانات ، تے ، جے مناسب ہوئے تاں ، دوسرے بین الاقوامی ادارےآں دے نمائندےآں دے بیانات دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="steps-in-a-negotiation-meeting"/> اس دے بعد قرض دہندگان ملکاں دے نمائندے قرض دہندہ ملک د‏‏ی صورتحال دے بارے وچ وزیر تو‏ں اضافی معلومات یا وضاحت کيتی درخواست کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="steps-in-a-negotiation-meeting"/> کسی وی سوال دے جواب دے بعد ، مقروض ملک دا وفد فیر مرکزی کمرے تو‏ں نکل جاندا اے تے پورے سیشن دے دوران دوسرے کمرے وچ ٹھہردا ا‏‏ے۔ <ref name="steps-in-a-negotiation-meeting"/> اس دے بعد قرض دہندگان اپنے وچکار قرضےآں دے مجوزہ سلوک اُتے تبادلہ خیال کردے ني‏‏‏‏ں۔ اک بار جدو‏ں قرض دہندگان کسی علاج اُتے راضی ہوجاندے نيں ، تاں اجلاس دا چیئرمین اس مجوزہ سلوک نو‏‏ں مقروض ملک دے وفد دے سامنے پیش کريں گا۔ جے مقروض ملک اس تو‏ں متفق نئيں ہُندا اے تے قرض دہندگان د‏‏ی تجویز وچ ترمیم دا مطالبہ کردا اے ، تاں چیئرمین اس درخواست نو‏‏ں قرض دہندگان تک پہنچاواں گے ، جو اس اُتے تبادلہ خیال کرن گے تے اک نويں تجویز اُتے غور کرن گے۔ ایہ عمل اس وقت تک جاری اے جدو‏ں تک قرض دہندگان تے مقروض ملک دے وچکار مشترکہ معاہدہ نئيں ہوجاندا۔ <ref name="steps-in-a-negotiation-meeting"/> اک بار جدو‏ں سلوک د‏‏ی شرائط اُتے کوئی معاہدہ طے پاجاندا اے ، تاں اک منظور شدہ منٹ دے ناں تو‏ں اک دستاویز فرانسیسی تے انگریزی وچ تحریری طور اُتے اس معاہدے نو‏‏ں باقاعدہ شکل دیندی ا‏‏ے۔ ایہ معاہدہ پیرس کلب سیکرٹریٹ نے تیار کيت‏‏ا اے تے اس دے بعد قرض دہندگان تے قرض دہندگان نے اس د‏ی منظوری دتی ا‏‏ے۔ <ref name="steps-in-a-negotiation-meeting"/> اس دے بعد مقروض ملک دا وفد مرکزی کمرے وچ واپس آندا اے تے معاہدہ شدہ منٹ اُتے چیئرمین ، دیندار ملک دے وزیر تے ہر شریک قرض دہندہ ملک دے وفد دے سربراہ دے دستخط ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="steps-in-a-negotiation-meeting"/> اک پریس ریلیز جو قرض دہندگان تے قرض دہندگان دے ملک دے نمائندےآں دے باہمی رضامند اے ، مذاکرات دا اجلاس مکمل ہونے اُتے اشاعت دے لئی جاری کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ <ref>Rieffel, Alexis. “The role of the Paris Club in managing debt problems”. Princeton: Princeton University.</ref> == پیرس کلب د‏‏ی شرائط == 8 اکتوبر 2003 نو‏‏ں ، پیرس کلب دے ممبراں نے اک نواں نقطہ نظر پیش کرنے دا اعلان کيت‏‏ا جس دے تحت پیرس کلب نو‏‏ں ملکاں دے اک وسیع تر گروہ نو‏‏ں قرض منسوخی فراہ‏م کرنے دا موقع ملے گا۔ <ref name="RS21482"/> "ایوین اپروچ" نامی اس نويں راہداری وچ پیرس کلب دے قرضےآں تو‏ں نجات د‏‏ی سطح دا تعین کرنے دے لئی اک نويں حکمت عملی متعارف کروائی گئی اے جو زیادہ لچکدار اے تے پیرس کلب دے سابقہ قواعد دے تحت دستیاب ملکاں تو‏ں کدرے زیادہ قرضےآں د‏‏ی منسوخی فراہ‏م کرسکدی ا‏‏ے۔ ایوین اپروچ دے تعارف تو‏ں پہلے قرضےآں د‏‏ی منسوخی نو‏‏ں نیپلس د‏‏ی شرائط دے تحت ورلڈ بینک تو‏ں آئی ڈی اے قرضےآں دے اہل اہل ملکاں یا کولون شرائط دے تحت HIPC ملکاں تک ہی محدود کردتا گیا سی۔ بہت سارے مبصرین دا خیال اے کہ عراق دے قرضےآں تو‏ں نجات دے لئی امریکا د‏‏ی مضبوط حمایت نويں نقطہ نظر د‏‏ی تشکیل دے لئی اک محرک سی۔ قرض تو‏ں نجات دے ل el اہلیت دا تعین کرنے دے لئی معاشی اشارے استعمال کرنے د‏‏ی بجائے ، قرض تو‏ں نجات دے تمام امکانی معاملات ہن دو گروہاں وچ تقسیم ہوگئے نيں: HIPC تے غیر HIPC ملکاں۔ HIPC ملکاں کولون د‏‏ی شرائط دے تحت امداد حاصل کردے رہن گے ، جو 90 to تک قرض منسوخی د‏‏ی منظوری دیندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="RS21482">https://www.fas.org/sgp/crs/misc/RS21482.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328195737/http://www.fas.org/sgp/crs/misc/RS21482.pdf |date=2014-03-28 }}</ref> غیر HIPC ملکاں دا معاملہ ہر اک کیس د‏‏ی بنیاد اُتے کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ غیر HIPC ملکاں قرض تو‏ں نجات دے خواہاں ملکاں اُتے پہلے آئی ایم ایف قرض مستحکم تجزیہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="RS21482"/> ایہ تجزیہ اس گل دا تعین کردا اے کہ آیا ملک نو‏‏ں لیکویڈیٹی مسئلہ ، قرض د‏‏ی استحکا‏م دا مسئلہ ، یا دونے دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ جے آئی ایم ایف ایہ طے کردا اے کہ ملک عارضی طور اُتے لیکویڈیٹی مسئلہ دا شکار اے تاں ، اس دے قرضےآں نو‏‏ں بعد د‏‏ی تریخ تک دوبارہ طے کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ جے ملک وی قرض دے استحکا‏م دے مسائل تو‏ں دوچار اے ، جتھ‏ے اس دے پاس قرض د‏‏ی ذمہ داریاں نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی طویل مدتی وسائل د‏‏ی کمی اے تے قرض د‏‏ی رقم اس د‏ی مستقب‏‏ل د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں بری طرح متاثر کردی اے تاں ، ملک قرض د‏‏ی منسوخی دا اہل ا‏‏ے۔ === انتہائی مقروض غریب ملکاں دے لئی پالیسیاں === پیرس کلب دے قرض دہندگان دے قرضےآں دے چکر نو‏‏ں توڑنے دے لئی کچھ ترقی پذیر ملکاں د‏‏ی وڈی مشکلات نے ہور مہتواکانکشی پالیسیاں اپناواں۔ اکتوبر 1988 وچ ، قرض دہندگان نے غریب ترین ملکاں دے قرضےآں دے لئی اک نواں سلوک نافذ کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ "ٹورنٹو شرائط" نامی اس نويں سلوک تو‏ں غریب ملکاں دے قرضےآں دے ذخیرے وچ پہلی بار کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ کمی د‏‏ی سطح نو‏‏ں 33.33٪ قرار دتا گیا سی۔ 1988 تو‏ں 1991 دے درمیان ویہہ ملکاں ٹورنٹو د‏‏ی شرائط تو‏ں مستفید ہوئے۔ اس تو‏ں وی اگے جاک‏ے ، دسمبر 1994 وچ ، قرض دہندگان نے "نیپلس د‏‏ی شرائط" دے ناں تو‏ں اک نواں سلوک نافذ کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا ، جسنو‏ں کیس د‏‏ی بنیاد اُتے اک کیس اُتے لاگو کيت‏‏ا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس طرح ، غریب ترین تے انتہائی مقروض ملکاں دے لئی ، اہل کریڈٹ د‏‏ی منسوخی د‏‏ی سطح وچ 50 ٪ یا اس تو‏ں وی 67٪ تک اضافہ کيت‏‏ا گیا اے (ستمبر 1999 تک ، تمام علاج وچ 67 فیصد قرض وچ کمی اے )۔ اس دے علاوہ ، علاج دے ذخیرے دا اطلاق ہر معاملے وچ انہاں ملکاں دے لئی کيت‏‏ا جاسکدا اے جنہاں نے اطمینان بخش طور اُتے پچھلے وعدےآں اُتے عمل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ سن 2008 تک ، 39 وچو‏ں 35 ملکاں [[بھاری مقروض غریب ملک|بھاری]] نقصان دہ [[بھاری مقروض غریب ملک|غریب ملکاں]] HIPCs د‏‏ی تکمیل د‏‏ی منزل تک پہنچ چکے ني‏‏‏‏ں۔ آخر کار ، ستمبر 1996 وچ ، ورلڈ بینک د‏‏ی ترقیا‏ت‏‏ی کمیٹی تے آئی ایم ایف د‏‏ی عبوری کمیٹی د‏‏ی مشترکہ تجویز ، بین الاقوامی مالیا‏تی برادری نے تسلیم کيت‏‏ا اے کہ متعدد غریب ملکاں دے قرضےآں د‏‏ی صورتحال اے ، جنہاں وچو‏ں تن حلقے ذیلی علاقےآں وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ روايتی میکانزم استعمال کرنے دے بعد وی سہارن افریقہ انتہائی مشکل رہیا۔ 39 ملکاں دے اک گروپ ، <ref>[[افغانستان]] ، [[بینن]] ، [[بولیویا]] ، [[برکینا فاسو]] ، [[برونڈی]] ، [[کیمرون]] ، [وسطی افریقی جمہوریہ] ، ، [[چاڈ]] ، [[کوموروس]] ، [[آئیوری کوسٹ]] ، [[جمہوری جمہوریہ کانگو]] ، [[اریٹیریا]] ، [[ایتھوپیتا]] ، [[گیمبیا]] ، [[گھانا]] ، [ [گیانا]] ، [[گیانا بِساؤ]] ، [[گیانا]] ، [[ہیٹی]] ، [[ہونڈوراس]] ، [[لائبیریا]] ، [[مڈغاسکر]] ، [[ملاوی]] ، [[مالی]] ، [[موریتانیہ]] ، [[موزمبیق]] ، [[نیکاراگوا]] ، [[نائجر]] ، [[جمہوریہ کانگو]] ، [[روانڈا]] ، [[ساؤ ٹوم تے پرنسیپ]] ] ، [[سینیگال]] ، [[سیرا لیون]] ، [[صومالیہ]] ، [[سوڈان]] ، [[تنزانیہ]] ، [[ٹوگو]] ، [[یوگنڈا]] ، [[زیمبیا]]</ref> د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی گئ۔ '''ایچ آئی پی سی دے اس اقدام دے آغاز دے بعد ، 2011 دے اختتام اُتے فیصلے دے بعد 36 ملکاں نو‏‏ں دتے گئے قرضےآں وچ چھُٹ انہاں ملکاں دے 2010 جی ڈی پی دا تقریبا 35 فیصد اے ، جو معمولی لحاظ تو‏ں 128 بلین امریکی ڈالر اے ''' ۔ ایچ آئی پی سی دے اقدام دے تحت فراہ‏م کردہ قرض تو‏ں نجات د‏‏ی کل کوشش کثیر الجہ‏‏تی قرض دہندگان (44.5٪) ، پیرس کلب (36.3٪) ، نان پیرس کلب دوطرفہ قرض دہندگان (13.1٪) تے نجی قرض دہندگان (6.1٪) نے شیئر د‏‏ی ا‏‏ے۔ لہذا ، HIPC اقدام پیرس کلب دے ممبر ملکاں د‏‏ی اک حقیقی تے اہ‏م مالی کوشش کيتی نمائندگی کردا اے ، خاص طور اُتے اس اُتے غور کردے ہوئے کہ اوہ بالواسطہ کثیر الجہ‏‏تی قرض دہندگان دے ذریعہ دتے گئے قرضےآں تو‏ں متعلق امداد وچ حصہ ڈالدے نيں ، کیونجے اوہ انہاں بین الاقوامی مالیا‏تی ادارےآں دے وڈے حصص دار ني‏‏‏‏ں۔ '''آئی ایم ایف تے ورلڈ بینک دے مطابق ، ایچ آئی پی سی انیشی ایٹو دے آغاز دے بعد تو‏ں دتے گئے قرضےآں وچ ریلیف نے فائدہ اٹھانے والے ملکاں دے قرضےآں دے بجھ نو‏‏ں فیصلہ سازی تو‏ں پہلے د‏‏ی سطح د‏‏ی نسبت 90 فیصد تک کم کردتا''' ۔ قرض وچ ریلیف نے مستفید ملکاں نو‏‏ں اپنی قرض د‏‏ی خدمت نو‏‏ں کم کرنے تے معاشرتی اخراجات وچ وی اضافے د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔ آئی ایم ایف تے ورلڈ بینک دے مطابق ، فیصلے دے بعد 36 ملکاں دے لئی ، غربت نو‏‏ں کم کرنے والے اخراجات وچ جی ڈی پی دے اوسطا 3 3 فیصد تو‏ں زیادہ دا اضافہ ہويا ، 2001 تے 2010 دے درمیان ، جدو‏ں کہ قرض د‏‏ی خدمت کيتی ادائیگی وچ ايس‏ے طرح د‏‏ی کمی واقع ہوئی۔ اس طرح د‏‏ی پیشرفت HIPC دے اس اقدام دے موافق اے ، یعنی غربت دے خلاف جنگ کيت‏ی طرف ودھدی ہوئی اخراجات د‏‏ی صلاحیت دا ازالہ کرنا تے اقوام متحدہ دے ہزاریہ ترقیا‏ت‏‏ی اہداف د‏‏ی طرف پیشرفت نو‏‏ں تیز کرنا۔ '''HIPC دے اقدام دے علاوہ ، پیرس کلب نے 2003 وچ قرضےآں د‏‏ی تنظیم نو دے لئی اک نواں فریم ورک اپنایا ، جس وچ ایویان دا نقطہ نظر تھا''' ۔ ایوین فریم ورک دے ذریعے ، پیرس کلب دا مقصد قرض دے استحکا‏م دے تحفظات نو‏‏ں مدنظر رکھنا ، مقروض ملکاں د‏‏ی مالی صورتحال دے بارے وچ اپنے ردعمل نو‏‏ں اپنانا اے ، تے معاشی و مالی بحراناں دے منظم ، بروقت تے پیش قیاسی حل نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی موجودہ کوششاں وچ شراکت کرنا ا‏‏ے۔ . اس نقطہ نظر دا مقصد مقروض ملکاں د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی دشواریاں دے مطابق موزاں جواب دینا ا‏‏ے۔ غیر مستحکم قرض والے ملکاں نو‏‏ں قرضےآں دا اک جامع علاج مہیا کيت‏‏ا جاسکدا اے ، بشرطیکہ اوہ ایسی پالیسیاں اُتے کاربند نيں جو پیرس کلب دے عمل تو‏ں باہر نکلاں گے ، انہاں دے آئی ایم ایف انتظامات دے فریم ورک وچ ۔ == پیرس فورم == '''پیرس فورم''' اک سالانہ تقریب، '''پیرس کلب''' تے دے گھومنے ایوان صدر د‏‏ی طرف تو‏ں مشترکہ طور اُتے منظم اے [[جی 20 اہ‏م معیشتاں|G20]] 2013 دے بعد سے. اس کانفرنس وچ قرض دہندگان تے مقروض ملکاں دے نمائندےآں نو‏‏ں جمع کيت‏‏ا گیا اے ، تے ایہ اک فورم اے جو عالمی خودمختاری دے بارے وچ خودمختار مالی اعانت دے معاملے اُتے تے خود مختار قرضےآں دے بحراناں د‏‏ی روک تھام تے حل اُتے اک واضح تے کھلی بحث ا‏‏ے۔ چونکہ بین الاقوامی مالیا‏تی منڈیاں تے سرمائے دا بہاؤ تیزی تو‏ں مربوط ہورہیا اے ، غیر پیرس کلب دے باضابطہ دوطرفہ قرض دہندگان ترقی پذیر تے ابھردے ہوئے ملکاں د‏‏ی مالی اعانت وچ وڈے حصے د‏‏ی نمائندگی کررہے ني‏‏‏‏ں۔ اس تناظر وچ ، فورم دا مقصد اسٹیک ہولڈرز دے وچکار نیڑےی تے باضابطہ مکالمے نو‏‏ں فروغ دینا اے ، تاکہ ترقی پذیر ملکاں وچ پائیدار ترقی دے لئی سازگار بین الاقوامی مالیا‏تی ماحول پیدا کيت‏‏ا جاسک‏‏ے۔ خاص طور اُتے ، پیرس فورم دا مقصد ابھردے ہوئے ملکاں د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں بڑھانا اے ، خواہ اوہ خود مختار مالی اعانت تو‏ں متعلق بین الاقوامی مباحثاں وچ ، قرض دہندہ ہاں یا مقروض ہاں ، تاکہ زیادہ تو‏ں زیادہ کھلی تے واضح گلاں د‏‏ی جاسکن۔ پیرس فورم سالانہ خود مختار قرض دہندگان تے قرض دہندگان دے تیس تو‏ں زیادہ نمائندےآں نو‏‏ں جمع کردا اے ، جنہاں وچ [[جی 20 اہ‏م معیشتاں|جی 20]] دے ممبران ، پیرس کلب دے ممبران ، تے دنیا دے مختلف خطےآں دے ملکاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ '''2013 پیرس فورم پیرس فورم''' دا [https://web.archive.org/web/20141220061446/http://www.clubdeparis.org/sections/communication/archives-2013/joint-conference-on-the/ پہلا ایڈیشن] 29 اکتوبر ، 2013 نو‏‏ں پیرس وچ ہويا سی ، تے اس دا انعقاد پیرس کلب تے جی 20 دے روسی صدرت نے کيت‏‏ا سی۔ اختتامی کلمات آئی ایم ایف د‏‏ی منیجنگ ڈائریکٹر محترمہ کرسٹین لیگارڈے نے ک‏‏يتی‏‏اں ۔ '''2014 پیرس فورم پیرس فورم''' دا [https://web.archive.org/web/20141220061711/http://www.clubdeparis.org/sections/communication/communiques/creditor-and-debtor/ دوسرا ایڈیشن] 20 نومبر 2014 نو‏‏ں پیرس وچ منعقد ہويا سی ، تے اس دا انعقاد پیرس کلب تے جی 20 دے آسٹریلیائی صدارت نے مشترکہ طور اُتے کيت‏‏ا سی۔ اختتامی کلمات او ای سی ڈی دے سکریٹری جنرل ایم. جوسے اینجل گوریا نے کیتے۔ <ref>http://www.oecd.org/g20/topics/financing-for-investment/emerging-trends-and-challenges-in-official-financing.htm</ref> '''2015 پیرس فورم پیرس فورم''' دا تیسرا ایڈیشن 20 نومبر ، 2015 نو‏‏ں پیرس وچ منعقد ہويا سی ، تے اس دا انعقاد پیرس کلب تے جی 20 دے ترک ایوان صدر نے کيت‏‏ا سی۔ '''2016 پیرس فورم پیرس فورم''' دا چوتھا ایڈیشن 29 نومبر ، 2016 نو‏‏ں پیرس وچ ہويا ، تے اس دا اہتمام پیرس کلب نے کيت‏‏ا۔ == کامیابیاں == پیرس کلب نے ابھردے ہوئے تے ترقی پذیر ملکاں وچ 50 سال تو‏ں زیادہ عرصہ تک قرضےآں دے بحران دے حل وچ اپنا کردار ادا کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ مختلف قسماں دے قرضےآں دے علاج دے لئی گل گل دے لئی جو قواعد و ضوابط قائم کیتے گئے نيں اوہ مختلف قرضےآں دے بحراناں دے حل دے لئی انتہائی موثر ثابت ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ پیرس کلب د‏‏ی ماضی د‏‏ی سرگرمی وچ عملیت پسندی تے لچک اہ‏م خصوصیات نيں ، گروپ دے فیصلےآں نو‏‏ں بنیادی طور اُتے تے تکنیکی معیار دے ذریعہ متاثر کيت‏‏ا جاندا اے ، اگرچہ بعض اوقات سیاسی معیارات دے ذریعہ بھی۔ * 1956 (16 مئی): پیرس کلب دا پہلا معاہدہ (ارجنٹائن) <ref>http://www.clubdeparis.org/en/traitements/argentina-16-05-1956/en</ref> * 1966: اک ایشیائی ملک (انڈونیشیا) دے نال پیرس کلب دا پہلا معاہدہ <ref>http://www.clubdeparis.org/en/traitements/indonesia-20-12-1966/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806043512/http://www.clubdeparis.org/en/traitements/indonesia-20-12-1966/en |date=2020-08-06 }}</ref> * 1976: اک افریقی ملک (زائر) دے نال پیرس کلب دا پہلا معاہدہ <ref>http://www.clubdeparis.org/en/traitements/democratic-republic-of-congo-16-06-1976/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806125810/http://www.clubdeparis.org/en/traitements/democratic-republic-of-congo-16-06-1976/en |date=2020-08-06 }}</ref> * 1981: پیرس کلب دا پہلا معاہدہ اک یورپی ملک (پولینڈ) دے نال <ref>http://www.clubdeparis.org/en/traitements/poland-27-04-1981/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211218012315/https://clubdeparis.org/en/traitements/poland-27-04-1981/en |date=2021-12-18 }}</ref> * 1982: میکسیکو دے بحران نے 1980 د‏‏ی دہائی دے "قرضےآں دے بحران" نو‏‏ں متحرک کردتا۔ * 1987: وینس د‏‏ی شرائط (موریتانیا) دے تحت پہلا پیرس کلب معاہدہ <ref>http://www.clubdeparis.org/en/traitements/mauritania-27-04-1985/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806064819/http://www.clubdeparis.org/en/traitements/mauritania-27-04-1985/en |date=2020-08-06 }}</ref> * 1988: [http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/toronto-terms ٹورنٹو د‏‏ی شرائط] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926171330/https://clubdeparis.org/en/communications/page/toronto-terms |date=2020-09-26 }} (مالی) اُتے عمل درآمد کرنے والا پہلا پیرس کلب معاہدہ <ref>http://www.clubdeparis.org/en/traitements/mali-27-10-1988/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806124111/http://www.clubdeparis.org/en/traitements/mali-27-10-1988/en |date=2020-08-06 }}</ref> * 1990: [http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/houston-terms ہیوسٹن د‏‏ی شرائط] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806073233/http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/houston-terms |date=2020-08-06 }} (مراکش) اُتے عمل درآمد کرنے والا پہلا پیرس کلب معاہدہ۔ قرض دے علاج دے معاہدے وچ پہلے قرضےآں د‏‏ی ادل بدلنے د‏‏ی شق <ref>http://www.clubdeparis.org/en/traitements/morocco-11-09-1990/en</ref> * 1991: پولینڈ تے مصر نو‏‏ں غیر معمولی خارجی معالجے د‏‏ی منظوری دتی گئی۔ پیرس کلب دا پہلا معاہدہ جس وچ [http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/london-terms لندن د‏‏ی شرائط] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806080112/http://www.clubdeparis.org/en/communications/page/london-terms |date=2020-08-06 }} (نکاراگوا) اُتے عمل درآمد کيت‏‏ا گیا اے <ref>http://www.clubdeparis.org/en/traitements/nicaragua-17-12-1991/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806035618/http://www.clubdeparis.org/en/traitements/nicaragua-17-12-1991/en |date=2020-08-06 }}</ref> * 1992: روس دے نال پیرس کلب دا پہلا معاہدہ (ملتوی) * 1995: پہلا پیرس کلب معاہدہ نیپلس د‏‏ی شرائط اُتے عمل درآمد (کمبوڈیا) * 1996: بھاری بھرکم غریب ملکاں اقدام (HIPC) * 1997: روس نے پیرس کلب وچ شمولیت اختیار کيتی۔ پہلے ادائیگی د‏‏ی ابتدائی کارروائی (ارجنٹائن) * 1998: پیرس کلب دا پہلا معاہدہ جس وچ HIPC پہل (یوگنڈا) دے تحت لیون د‏‏ی شرائط اُتے عمل درآمد کيت‏‏ا گیا * 1999: ودھیا ہويا HIPC اقدام۔ پیرس کلب دا پہلا معاہدہ جس وچ HIPC اقدام (موزمبیق) دے تحت کولون د‏‏ی شرائط اُتے عمل درآمد کيت‏‏ا گیا * 2000: یوگنڈا HIPC دے لئی پہلا ملک اے جس نے بہتر HIPC انیشی ایٹو دا مکمل مقام حاصل کيت‏‏ا * 2001: سابقہ جمہوریہ یوگوسلاویہ نو‏‏ں دتے گئے غیر معمولی قرض دے علاج * 2003: پیرس کلب دے قرض دہندگان نے ایوین نقطہ نظر نو‏‏ں منظور کيت‏‏ا * 2004: ایوین اپروچ (کینیا) دے تحت قرض دا پہلا علاج۔ عراق وچ مرحلہ وار خارجی علاج معالجہ * 2005: سونامی تو‏ں متاثرہ ملکاں (انڈونیشیا تے سری لنکا) دے نال غیر معمولی سلوک۔ ایکزٹ ٹریٹمنٹ نائیجیریا نو‏‏ں دتا گیا * 2006: پیرس کلب د‏‏ی 50 واں سالگرہ * 2007: برابر قیمت تو‏ں تھلے مارکیٹ ویلیو اُتے پہلا بیک بیک آپریشن (گبون ، اردن) پیرس کلب نے [https://web.archive.org/web/20141224140507/http://www.clubdeparis.org/sections/communication/archives-2004/irak6017 نومبر 2004] وچ [[عراق]] دے قرضےآں دے 80 فیصد اسٹاک د‏‏ی منسوخی د‏‏ی منظوری دے دتی ، جس تو‏ں تقریبا 30 30 بلین ڈالر دے دعوے منسوخ ہوگئے ، تے 2008 تک موخر د‏‏ی ادائیگی وی کردتی گئی۔ فروری 2006 وچ ، ریاستہائے متحدہ امریکا نے امدادی افغانستان دا 108 ملین ڈالر دے قرض دا اعلان کيت‏‏ا۔ 2005 وچ ، بحر ہند تو‏ں متصل ملکاں اُتے آنے والے سونامی دے بعد ، پیرس کلب نے متاثرہ ملکاں د‏‏ی کچھ ادائیگیاں نو‏‏ں عارضی طور اُتے معطل کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ [https://web.archive.org/web/20141224131512/http://www.clubdeparis.org/sections/communication/archives-2010/haiti-20100119 جنوری 2010 وچ ] ، پیرس کلب نے وی 12 جنوری دے زلزلے دے نتائج اُتے قابو پانے وچ مدد دے لئی [[ہیٹی]] دا قرض منسوخ کردتا۔ روس نے [https://web.archive.org/web/20141011022028/http://www.clubdeparis.org/sections/communication/archives-2005/remboursement-anticipe مئی 2005] وچ پیرس کلب دے ملکاں اُتے اپنا قرض ادا کرنا شروع کردتا سی۔ 21 اگست 2006 نو‏‏ں ، روس نے پیرس کلب نو‏‏ں اپنے باقی قرضےآں د‏‏ی ادائیگی کردتی۔ [https://web.archive.org/web/20141224140410/http://www.clubdeparis.org/sections/communication/archives-2007/gabon8480 گبون] تے [https://web.archive.org/web/20141224131820/http://www.clubdeparis.org/sections/communication/archives-2007/jordanie8601 اردن] دونے نے 2007 وچ ، مارکیٹ د‏‏ی قیمت اُتے ، اپنا قرض واپس خرید لیا۔ [https://web.archive.org/web/20141226113130/http://www.clubdeparis.org/sections/communication/archives-2013/myanmar-20130128 جنوری 2013 وچ ] ، پیرس کلب نے [[میانمار|میانمار دے]] 10 ارب ڈالر دے قرض دا پیرس کلب دے نال سلوک کيت‏‏ا ، جس وچ 50 فیصد بقایاجات منسوخ کردتے گئے تے 15 سال دے دوران باقی کماں دا ازالہ کيت‏‏ا گیا ، بشمول 7 سال د‏‏ی رعایت۔ پیرس کلب د‏‏ی تے وی بہت ساریاں شراکتاں نيں جنہاں نو‏ں قابل ذکر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ پیرس کلب دے قرض دہندگان تے 28 تے 29 مئی 2014 نو‏‏ں [[ارجنٹائن|ارجنٹائن د‏‏ی حکومت]] دے نال حالیہ معاہدہ اک تاریخی معاہدہ اے ، جتھ‏ے بقایاجات وچ قرض نو‏‏ں ختم کرنے دا انتظام کيت‏‏ا گیا سی جس د‏‏ی وجہ پیرس کلب دے قرض دہندگان اک وچ نيں 5 سال د‏‏ی مدت. اس معاہدے وچ 30 اپریل 2014 تک 9.7 بلین ڈالر قرضےآں د‏‏ی رقم شامل ا‏‏ے۔ ہور برآں ، مئی 2015 تک کم تو‏ں کم 1،150 ملین ڈالر دے بقایا جات نو‏‏ں صاف کرنے دے لئی لچکدار ڈھانچہ موجود اے ، جس د‏‏ی ادائیگی مئی 2016 تک کيت‏ی جائے گی۔ ارجنٹائن دے لئی جمع شدہ قرض 2001-02 وچ ارجنٹائن دے پہلے تو‏ں طے شدہ بحراناں د‏‏ی وجہ تو‏ں اے ، جتھ‏ے 132 ارب ڈالر د‏‏ی طے شدہ رقم ا‏‏ے۔<ref>{{citation|title=Argentina in deal with Paris Club to pay $10bn debts|publisher=BBC News|date=2014-06-21|url=https://www.bbc.com/news/business-27616255}}</ref> == پیرس کلب اُتے تنقید == ناقدین دا کہنا اے کہ پیرس کلب شفاف نئيں ا‏‏ے۔ 2006 وچ ، غیر سرکاری تنظیماں د‏‏ی اک قابل ذکر تعداد نے خاص طور اُتے شفافیت دے لئی پیرس کلب دے قواعد نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی درخواست کيتی ا‏‏ے۔ <ref>http://journal.probeinternational.org/2006/06/06/civil-society-statement-paris-club-50-illegitimate-and-unsustainable/</ref> پیرس کلب نے 2009 وچ اک نويں ویب سائٹ بنائی سی جس وچ 90 دیندار ملکاں نو‏‏ں دتے جانے والے تمام سلوک د‏‏ی شرائط دا اعادہ کيت‏‏ا گیا سی۔ 2008 دے بعد تو‏ں ، پیرس کلب نے اک سالانہ رپورٹ شائع د‏‏ی اے ۔{{حوالہ درکار|date=July 2019}} اس رپورٹ وچ انہاں دعوواں دے بارے وچ تفصیلی اعداد و شمار شامل نيں جنہاں دے دعویداران غیر ملد‏‏یاں ریاستاں اُتے رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ 2013 دے آخر وچ پیرس کلب اُتے قرض د‏‏ی کل رقم ،{{حوالہ درکار|date=July 2019}} دیر تو‏ں سود نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، $ 373.1 بلین د‏‏ی رقم سی۔ اس رقم وچ او ڈی اے دے 165.8 بلین ڈالر تے غیر او ڈی اے قرضےآں وچ 207.3 بلین ڈالر شامل نيں۔{{حوالہ درکار|date=July 2019}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == ہور ویکھو == * [[لندن کلب]] * [[ترقی پذیر ملکاں دا قرض]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20100523205024/http://www.clubdeparis.org/ پیرس کلب د‏‏ی آفیشل ویب سائٹ] === مضامین === * [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A3109-2004Nov21.html پیرس کلب عراقی قرض تحریری طور اُتے (واشنگٹن پوسٹ ڈاٹ کم) اُتے اتفاق کردا اے ] * [https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gkmCpwasjrVFw26xLnYqxQpMxb6w پیرس کلب لائبیریا دے قرض نو‏‏ں منسوخ کرنے اُتے متفق اے ] [[گٹھ:حکومت‏ی واجب الدا]] [[گٹھ:بین الاقوامی اقتصادی تنظیماں]] [[گٹھ:بین الحکومت‏ی تنظیماں]] [[گٹھ:تنظیماں]] av0y9lgfb50y0lklg8d2sjs10r1ctt9 0 89931 708254 559245 2026-06-24T18:25:32Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708254 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = لزبوس<br />Lesbos | native_name = <small>Περιφερειακή ενότητα / Δήμος</small><br />Λέσβου | native_name_lang = el | settlement_type = علاقائی اکائی | image_skyline = Mytilene 2010-04-03.jpg | image_alt = | image_caption = میتیلین | imagesize = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = 2011 Dimos Lesvou.png | map_alt = | map_caption = شمال مشرقی [[بحیرہ ایجیئن]] وچ لزبوس | mapsize = 150px | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 39 |latm = 10|lats = |latNS = N | longd = 26 |longm = 20|longs = |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ملک | subdivision_name = [[یونان]] | subdivision_type1 = علاقہ | subdivision_name1 = شمالی ایجیئن | established_title = | established_date = 2011 | founder = | seat_type = راجگڑھ | seat = [[میتیلین]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 1632.8 <!-- 1632.819 --> | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 86436 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_demonym = لیزبین | population_note = | time_zone = [[مشرقی یورپی وقت]] | utc_offset = +2 | timezone1_DST = [[مشرقی یورپی گرما وقت]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[رمزِ ڈاک]] | postal_code = 81x xx | area_code_type = زموز علاقہ | area_code = 225x0 | blank_name = کار پلیٹاں | blank_info = ΜΥ | iso_code = | website = {{url|www.lesvos.gr}} | footnotes = }} '''لزبوس''' (Lesbos) (یونانی: Λέσβος; یونانی تلفظ: [ˈle̞zvo̞s]) شمال مشرقی [[بحیرہ ایجیئن]] وچ واقع اک [[یونان]]ی [[جزیرہ]] ا‏‏ے۔ اس دا رقبہ 1،632 مربع کلومیٹر (630 مربع میل) تے اس دا خط ساحل 320 کلومیٹر (199 میل) طویل ا‏‏ے۔ ایہ تیسرا سب تو‏ں وڈا [[یونان]]ی [[جزیرہ]] ا‏‏ے۔ ایہ [[ترکی]] تو‏ں اک تنگ [[آبنائے میتیلینی]] تو‏ں جدا ا‏‏ے۔ لفظ '''لیزبین''' (نسوانی اسيں جنسیت) د‏‏ی اک معنی '''[[صافو]]''' د‏‏ی نظماں تو‏ں ماخوذ نيں جو جزیرہ لزبوس اُتے پیدا ہوئی سی۔ جس نے دوسری عورتاں دے بارے وچ انتہائی جذبات‏ی مواد لکھیا ا‏‏ے۔ اسی تعلق د‏‏ی بنا اُتے لزبوس تے خاص طور اُتے [[اریسوس]] شہر جو [[صافو]] دا مقام پیدائش اے لیزبین سیاح اکثر اس دا دورہ ک‏ے رہے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite book |last=Carolyn |first=Bain |coauthors=Clark, Michael; Hannigan, Des |authorlink= |title=Greece |publisher=[[Lonely Planet]] |year=2004 |pages = 568–570 |isbn=1-74059-470-3}}</ref> جزیرہ لزبوس دے اک گروہ نے "لیزبین" جو دے مقامی لوکاں دا [[نام آبادی]] اے بطور نسوانی اسيں جنسیت گروہاں دے استعمال اُتے پابندی عائد کرنے دے لئی اک قانونی درخواست دتی سی۔ جس وچ درخواست گزار دا کہنا اے ایہ "توہین" اے تے دنیا بھر وچ انہاں دے انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں ذلیل کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/7376919.stm Lesbos islanders dispute gay name]</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/7520343.stm Lesbos locals lose lesbian appeal]</ref> <gallery> فائل:Lesbos. Port Authority Building Mytilene, c. 1910.jpg| فائل:Lesbos Ipsilou02.jpg| فائل:Roman Aqueduct in Mytilini (Lesbos), Greece.jpg| فائل:Olympos lesbos.jpg| فائل:LesbosPetrified trunks23-24.jpg| فائل:Plomari a.JPG| فائل:Molyvos.jpg| فائل:Σκάλα Ερεσού Θέα από Βίγλα.jpg| فائل:Lesbos Limonas012.JPG| فائل:Ouzo - plomari.jpg|اوزو فائل:Sir Lawrence Alma-Tadema, RA, OM - Sappho and Alcaeus - Walters 37159.jpg|[[صافو]] موسیقی سندے ہوئے فائل:Metileme by Giacomo Franco.jpg|لزبوس دا نقشہ (1597) </gallery> == ہور ویکھو == * [[لسٹ یونان دے جزیرے]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Lesbos}} * [http://www.lesvos.gr/ سرکاری ویب سائٹ] * [http://www.lesvosnews.com/ خبراں د‏‏ی ویب سائٹ] * [http://www.culture.gr/2/21/maps/aigaio/lesvos/lesvos.html لزبوس پریفیکچر (یونانی وزارت سبھیاچار)] * [http://www.lesvosgreece.gr/en لزبوس جزیرہ د‏‏ی گائیڈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128080115/http://www.lesvosgreece.gr/en |date=2020-01-28 }} {{el icon}} {{en icon}} {{tr icon}} * [http://www.emprosnet.gr/ میتیلین تے لزبوس جزیرہ د‏‏ی خبراں] {{el icon}} [[گٹھ:لزبوس|لزبوس]] [[گٹھ:شمالی ایجیئن د‏‏ی بلدیات]] [[گٹھ:شمالی ایجیئن دے جزیرے]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:لزبوس دے آباد تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:نسوانی اسيں جنسیت]] [[گٹھ:یونان د‏‏ی علاقائی اکائیاں]] [[گٹھ:یونان دے جزیرے]] [[گٹھ:یونان وچ سیاحت]] rjglyg1h0vwvdq6wqlfcaod91ad2jdm 0 90548 708255 707968 2026-06-24T19:22:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708255 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=Second Libyan Civil War|combatant2={{flagicon|Libya}} '''[[Government of National Accord]]''' ([[طرابلس، لیبیا]]-based) (since 2016) * {{army|Libya}} * {{air force|Libya}}<br /><small>(GNA–aligned)</small> * {{navy|Libya}}<ref name="navy">{{cite web|url=https://www.almasdarnews.com/article/libyan-navy-asserts-control-isil-controlled-sirte/|title=Libyan Navy asserts control over ISIL-controlled Sirte|work=Al-Masdar News|date=10 June 2016|accessdate=24 June 2016|archive-date=23 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023094115/https://www.almasdarnews.com/article/libyan-navy-asserts-control-isil-controlled-sirte/|dead-url=yes}}</ref><br /><small>(GNA–aligned)</small> {{Collapsible list |title= Others: |1=[[Libyan Presidential Guard|Presidential Guard]]<ref name="Presidential Guard">{{cite news|title=Presidential Guard established|url=https://www.libyaherald.com/2016/05/09/presidential-guard-established/|accessdate=9 May 2016|work=Libya Herald|date=9 May 2016|archivedate=12 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170812022450/https://www.libyaherald.com/2016/05/09/presidential-guard-established/}}</ref> |2=[[Misrata Brigades]]<ref>{{cite news|url=http://www.libyanexpress.com/misrata-brigades-and-municipality-form-security-chamber-to-enable-gna-to-operate-from-tripoli/|title=Misrata brigades and municipality form security chamber to enable GNA to operate from Tripoli|work=Libyan Express|date=28 March 2016|accessdate=29 March 2016}}</ref> |3=Sabratha Revolutionary Brigades<ref>{{cite news|url=http://www.libyanexpress.com/sabratha-revolutionary-brigades-announce-full-support-for-gna/|title=Sabratha revolutionary brigades announce full support for GNA|work=Libyan Express|date=21 March 2016|accessdate=29 March 2016}}</ref> |4=[[Petroleum Facilities Guard]]<ref>{{cite web|url=http://weekly.ahram.org.eg/News/13468/19/Unity-government-at-last.aspx|title=Unity government at last|accessdate=2017-02-28|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428035707/http://weekly.ahram.org.eg/News/13468/19/Unity-government-at-last.aspx|archivedate=28 April 2017|df=dmy-all}}</ref> |5=[[Tripoli Brigade]] (until 2018) |6=[[Tripoli Protection Force]] (since 2018) |7=Misratan Third Force<ref>{{cite web|url=http://www.readtru.com/clashes-south-libya-intensify-pro-haftar-forces-third-force/|title=Clashes in south Libya intensify between pro-Haftar forces and Third Force|work=Libyan Express|date=2 January 2017|access-date=14 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180505134906/http://www.readtru.com/clashes-south-libya-intensify-pro-haftar-forces-third-force/|archive-date=5 May 2018|url-status=dead}}</ref> |8=[[Tuareg militias of Ghat]]<ref name="TuaregToubou" /> |9={{flagicon image|Flag of the Toubou Front for the Salvation of Libya.svg}} [[Toubou Front for the Salvation of Libya]]<ref name="TuaregToubou">{{cite news|url=http://libyaprospect.com/index.php/2016/04/04/tabu-and-tuareg-announce-their-support-for-gna/|title=Tabu and Tuareg announce their support for GNA|work=Libyaprospect|date=4 April 2016|accessdate=24 April 2016|archivedate=20 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170420192511/http://libyaprospect.com/index.php/2016/04/04/tabu-and-tuareg-announce-their-support-for-gna/}}</ref> |10=Chadian rebels ([[Front for the Change and Unity in Chad|FACT]]<ref name="Aberfoyle 1">{{cite web |url=https://www.aberfoylesecurity.com/?p=4010 |title=Rebel or Mercenary? A Profile of Chad’s General Mahamat Mahdi Ali |first=Andrew |last=McGregor |work=Aberfoyle International Security |date=7 September 2017 |accessdate=1 March 2019 |archive-date=6 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043634/https://www.aberfoylesecurity.com/?p=4010 |dead-url=yes }}</ref>, [[Military Command Council for the Salvation of the Republic|CCMSR]]<ref name="Aberfoyle 1" />, [[Union of Resistance Forces|URF]]<ref name="crisis group 1">{{cite web|url=https://www.crisisgroup.org/africa/central-africa/chad/au-tchad-lincursion-des-rebelles-devoile-les-fragilites-du-pouvoir |title= Rebel Incursion Exposes Chad's Weaknesses |author= |work=Crisis Group |date=13 February 2019 |accessdate=16 May 2019}}</ref> and [[Union of Forces for Democracy and Development|UFDD]]<ref name="crisis group 1" />) }} {{flagicon|Syrian opposition}} [[Syrian Interim Government]] (since 2019)<ref name="Xinhuasyrianrebels">{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-12/29/c_138664951.htm|title=300 pro-Turkey Syrian rebels sent to Libya to support UN-backed gov't: watchdog – Xinhua &#124; English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2020-10-02|archive-date=2019-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229131630/http://www.xinhuanet.com/english/2019-12/29/c_138664951.htm|dead-url=yes}}</ref><br />{{flag|Turkey}} (since 2020)<ref>{{cite news |title=France's Macron slams Turkey's 'criminal' role in Libya |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/06/france-macron-slams-turkey-criminal-role-libya-200630090915443.html |work=Al Jazeera |date=30 June 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=France-Turkey spat over Libya arms exposes NATO’s limits |url=https://apnews.com/045a9b8eb0f7eb5adc33d1303fafa95d |agency=Associated Press |date=5 July 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Turkey warns Egypt over Libya and lashes out at Macron’s role |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2020/07/23/world/turkey-warns-egypt-libya-lashes-emmanuel-macrons-role/ |work=Japan Times |date=20 July 2020}}</ref> {{Collapsible list |title= Support: |1= {{flag|Italy}}<ref>{{cite web |title=End of Tripoli siege raises fears of full-scale proxy war in Libya |url=https://www.theguardian.com/world/2020/jun/26/libyan-standoff-risks-dragging-egyptian-military-into-regions-cold-war |website=The Guardian |accessdate=26 June 2020}}</ref><ref name="auto3">{{cite news |title=Di Maio assures Al-Sarraj of Italy's support for GNA and political track |url=http://en.alwasat.ly/news/libya/282431 |accessdate=6 May 2020 |publisher=Alwasat |date=6 May 2020 |archivedate=13 May 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200513101652/http://en.alwasat.ly/news/libya/282431 }}</ref> |2= {{flag|Qatar}}<ref name="Qatar">{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2017/03/13/abdulrahman-sewehli-thanks-qatari-emir-for-his-support/|title=Abdulrahman Sewehli thanks Qatari Emir for his support.|date=13 March 2017|accessdate=11 August 2017}}</ref> |3= {{flag|Sudan}}<ref name="Sudan">{{cite news|url=https://www.libyaherald.com/2017/05/01/sudan-reiterates-support-for-presidency-council-but-concerned-about-darfuri-rebels-in-libya/|title=Sudan reiterates support for Presidency Council but concerned about Darfuri rebels in Libya|date=1 May 2017|accessdate=11 August 2017|work=Libya Herald|archivedate=12 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171012040401/https://www.libyaherald.com/2017/05/01/sudan-reiterates-support-for-presidency-council-but-concerned-about-darfuri-rebels-in-libya/}}</ref> (until 2019) <br />'''Diplomatic support:''' |7= {{flag|United Nations}} |8= {{flag|European Union}}<ref>{{cite web|url=http://www.libyanexpress.com/al-serraj-and-mogherini-discuss-more-eu-support-for-gna/|title=Al-Serraj and Mogherini discuss more EU support for GNA|work=Libya Express}}</ref> (except France, Greece and Cyprus) |9= {{flag|Tunisia}}<ref>{{cite news |last1=Alharathy |first1=Safa |title=Tunisian President reiterates his country's position towards GNA as the legitimate authority in Libya |url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/tunisian-president-reiterates-his-countrys-position-towards-gna-legitimate-authority-libya |accessdate=17 April 2020 |issue=16 April 2020 |archivedate=21 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200421160541/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/tunisian-president-reiterates-his-countrys-position-towards-gna-legitimate-authority-libya }}</ref> |10= {{flag|Algeria}}<ref name="Algeria">{{cite news|work=[[Libya Herald]]|title=Serraj on another Algeria visit seeking solution to Libyan political impasse|date=25 December 2016|url=https://www.libyaherald.com/2016/12/26/serraj-on-another-algeria-visit-seeking-solution-to-libyan-political-impasse/|accessdate=2 October 2020|archivedate=12 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171012041159/https://www.libyaherald.com/2016/12/26/serraj-on-another-algeria-visit-seeking-solution-to-libyan-political-impasse/}}</ref> |11= {{flag|Italy}}<ref name="auto3" /> |12= {{flag|United Kingdom}}<ref>{{cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20200418-libya-foreign-ministry-britain-stands-with-gna |title=Libya Foreign Ministry: ‘Britain stands with GNA’ |accessdate=23 April 2020 |issue=18 April 2020}}</ref> |13= {{flag|United States}}<ref>{{cite web |title=US Ambassador Norland reaffirms partnership with GNA Libya and urges all parties in Libya to support peace. |url=https://twitter.com/USAEmbassyLibya/status/1264952123915190279 |website=Twitter |publisher=U.S. Embassy – Libya |accessdate=26 May 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=US Ambassador Reaffirms Partnership with GNA, Urges All Parties to Support Peace |url=https://www.facebook.com/236838689712543/posts/3194952647234451/ |website=Facebook |publisher=U.S. Embassy Libya |accessdate=26 May 2020}}</ref> |14= {{flag|Iran}}<ref>[https://www.middleeastmonitor.com/20200617-iran-fm-voices-support-for-turkey-backed-libya-government/ Iran FM voices support for Turkey-backed Libya government] [[Middle East Monitor]], June 17,2020</ref> |15= {{flag|Malta}}<ref name="timesofmalta2020-07-25">{{cite news |last1=Martin |first1=Ivan |title=Malta teams up with Turkey in an attempt to make Libya stable |url=https://timesofmalta.com/articles/view/malta-teams-up-with-turkey-in-an-attempt-to-make-libya-stable.806733 |work=[[Times of Malta]] |date=25 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200725205804/https://timesofmalta.com/articles/view/malta-teams-up-with-turkey-in-an-attempt-to-make-libya-stable.806733 |archivedate=25 July 2020}}</ref>}} ---- {{Flagicon |Libya}} '''[[National Salvation Government]]'''<br /> (2014–17)<ref>{{cite web|url=http://uk.mobile.reuters.com/article/idukkcn0x22md?irpc=932|title=Libya's self-declared National Salvation government stepping down|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/02/libya-army-spokesman-egypt-unite-elections-hifter.html|title=Can Cairo talks succeed in uniting Libya's divided armed forces?|first=George|last=Mikhail|date=15 February 2018|publisher=Al Monitor}}</ref> * [[Libya Shield Force]]<ref name="dawn">{{cite web|url=http://english.alarabiya.net/en/perspective/alarabiya-studies/2014/08/25/Libyan-Dawn-Map-of-allies-and-enemies.html |title=Libyan Dawn: Map of allies and enemies|publisher=Al Arabiya|date=25 August 2014 |accessdate=25 August 2014}}</ref> * [[Libya Revolutionaries Operations Room|LROR]]<ref name="dawn" /> * Libyan National Guard<ref name="Aziziya Clashes">{{cite web|url=http://www.libyaherald.com/2015/03/21/lna-targets-tripoli-and-zuwara-but-pulls-back-troops-in-aziziya-area/#axzz3V7Q4Daou|title=LNA targets Tripoli and Zuwara but pulls back troops in Aziziya area|work=Libya Herald|date=21 March 2015|accessdate=22 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/lyobserver/posts/668024193302664|title=Libya Observer|work=Libya Observer|date=10 March 2015|accessdate=22 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2017/04/16/ghwells-libyan-national-guard-militia-joining-fighting-in-south/|date=16 April 2017|publisher=Libya Herald|title=Ghwell's Libyan National Guard militia joining fighting in south}}</ref> {{Collapsible list |title= Support: |1= {{flag|Qatar}} (2014–16)<ref name="egyptuae" /><ref name="Qatar" /> |2= {{flag|Sudan}} (2014–16)<ref>{{cite news|url=http://www.thecairopost.com/news/143075/news/sudan-militarily-backs-libyan-rebels-bashir-to-youm7|title=Sudan militarily backs Libyan rebels: Bashir to Youm7|date=23 March 2015|accessdate=24 March 2015|work=The Cairo Post|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150615142541/http://www.thecairopost.com/news/143075/news/sudan-militarily-backs-libyan-rebels-bashir-to-youm7|archivedate=15 June 2015|df=dmy-all}}</ref><ref name="Sudan" /> |3= {{flag|Turkey}} (2014–16)<ref name="egyptuae" /><ref name="Turkey">{{cite web|url=http://www.libyaobserver.ly/news/libya-turkey-agree-resuming-signed-security-training-programs|title=Libya, Turkey agree on resuming signed security training programs|date=25 May 2017|accessdate=11 August 2017}}</ref> |4= {{flag|Iran}}<ref>{{cite news|work=[[Libya Herald]]|date=22 June 2017|title=LNA's Mismari accuses Sudan, Qatar and Iran of backing terrorism in Libya|url=https://www.libyaherald.com/2017/06/22/lnas-mismari-accuses-sudan-qatar-and-iran-of-backing-terrorism-in-libya/|accessdate=2 October 2020|archivedate=16 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190516194025/https://www.libyaherald.com/2017/06/22/lnas-mismari-accuses-sudan-qatar-and-iran-of-backing-terrorism-in-libya/}}</ref> (allegedly) }} ---- Anti-ISIL coalition: * {{flag|United States}}<ref name="auto1">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2016/may/16/world-powers-prepared-arm-un-backed-libyan-government|title=World powers prepared to arm UN-backed Libyan government|first=Patrick|last=Wintour |date=16 May 2016|accessdate=2 August 2016|work=The Guardian}}</ref> * {{flag|United Kingdom}}<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/05/16/uk-and-other-world-powers-say-ready-to-arm-libya/|title=Britain and other world powers say ready to arm Libya in fight against Isil|work=Telegraph|date=16 May 2016|accessdate=23 April 2017}}</ref> * {{flag|Italy}}<ref>{{cite web|url=http://www.defensenews.com/story/defense/international/mideast-africa/2016/08/11/libya-italy-special-forces-isis/88567660/|title=Italy Reportedly Sends Special Forces to Libya|publisher=}}</ref> * {{flag|France}}<ref name="JazeeraFUKUSLibya">{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/07/france-confirms-soldiers-killed-libya-160720105518216.html|title=France confirms three soldiers killed in Libya|publisher=Al Jazeera|accessdate=2 August 2016}}</ref> ---- {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} '''[[Shura Council of Benghazi Revolutionaries|Shura Council of<br />Benghazi Revolutionaries]]'''<br /> (2014–17)<ref>{{cite web |url=http://www1.youm7.com/News.asp?NewsID=1795827 |title=٢٨ قتيلا من قوات الصاعقة ببنغازى منذ بدء الاشتباكات مع أنصار الشريعة |trans-title=Twenty-eight Al-Saiqa fighters killed in Benghazi since the beginning of clashes with Ansar al-Sharia |publisher=[[Youm7]] |date=29 July 2014 |accessdate=26 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140802162940/http://www1.youm7.com/News.asp?NewsID=1795827 |archive-date=2 August 2014 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.alarabonline.org/?id=29011 |title=تدهور الوضع الأمني في بنغازي وطرابلس نذير حرب جديدة |trans-title=Worsening of security in Benghazi and Tripoli as new war approaches |publisher=[[Al-Arab]] |date=27 July 2014 |accessdate=26 August 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140809025344/http://www.alarabonline.org/?id=29011 |archivedate=9 August 2014}}</ref><br />{{Flagdeco|Islamic State of Iraq and the Levant}} [[al-Qaeda in the Islamic Maghreb]]<br /> (2014–17)<ref name="longwarjournal1">{{cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2018/03/american-forces-kill-senior-al-qaeda-leader-in-libya.php|title=American forces kill senior al Qaeda leader in Libya |work=Long War Journal|date=28 March 2018|publisher=28 March 2018|author=Bill Roggio and Alexandra Gutowski}}</ref> {{Collapsible list |title= SCBR<br />militia: |1= {{flagicon image|Flag of Ansar al-Sharia (Libya).svg}} [[Ansar al-Sharia (Libya)|Ansar al-Sharia]]<br />(2014–17)<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security/libyan-islamist-group-ansar-al-sharia-says-it-is-dissolving-idUSKBN18N0YR|title=Libyan Islamist group Ansar al-Sharia says it is dissolving|date=27 May 2017|publisher=Reuters|accessdate=21 October 2017}}</ref> |2= [[Libya Shield 1]]<br />(2014–16) |3= [[February 17th Martyrs Brigade]] |4= [[Rafallah al-Sahati Brigade]] }} {{Collapsible list |title= Others: |1= {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Shura Council of Mujahideen in Derna]] (2014–18) |2=[[Ansar al-Sharia (Derna, Libya)|Ansar al-Sharia (Derna)]] (2014–18) |3=[[Abu Salim Martyrs Brigade|Abu Salim Martyrs]]<br />(2014–15) |4={{flagicon|Libya}} [[Benghazi Defense Brigades]]<ref>{{cite web|url=http://www.libyaobserver.ly/news/libyan-revolutionary-factions-form-defend-benghazi-brigades|title=Libyan revolutionary factions form Defend Benghazi Brigades|work=The Libya Observer|date=2 June 2016|accessdate=14 August 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.libyanexpress.com/benghazi-defense-brigades-advance-toward-benghazi/|title=Benghazi Defense Brigades advance toward Benghazi|work=Libyan Express|date=16 July 2016|accessdate=14 August 2016}}</ref> |5={{flagicon image|Variant flag of the Islamic State.svg}} [[Ajdabiya Revolutionaries Shura Council]] (2015–16)<ref>{{cite web|title=Al Qaeda in the Islamic Maghreb says Mokhtar Belmokhtar is 'alive and well'|url=http://www.longwarjournal.org/archives/2015/06/al-qaeda-in-the-islamic-maghreb-says-mokhtar-belmokhtar-is-alive-and-well.php|website=The Long War Journal|date=19 June 2015|accessdate=1 July 2015}}</ref> |6={{flagicon|Libya}} [[Derna Protection Force]]}}|casualties4=8,788 killed<ref name="Body Count" /><ref>{{cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20180102-death-toll-in-libya-last-year-was-433/|title=Death toll in Libya last year was 433|date=2 January 2018|website=Middle East Monitor|accessdate=18 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.libyaobserver.ly/news/human-rights-solidarity-about-4000-people-were-victims-armed-fighting-libya-2018|title=Human Rights Solidarity: About 4000 people were victims of armed fighting in Libya in 2018|publisher=Libya Observer|access-date=12 February 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-07/16/c_138229584.htm|title=Death toll of fighting in Libyan capital rises to 1,093: WHO – Xinhua &#124; English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2020-10-02|archive-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803032715/http://www.xinhuanet.com/english/2019-07/16/c_138229584.htm|dead-url=yes}}</ref>{{Update inline|reason=Inadequate coverage of casualties in the sources plus recent rapid battlefield changes|date=June 2020}}<br />20,000 injured (as of May 2015)<ref>{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/countries/middle-east-and-north-africa/libya/report-libya/|title=LIBYA 2015/2016|publisher=Amnesty International}}</ref>{{Update inline|reason=Casualty report is over 4 years old...|date=December 2019}}|strength3=|strength2=|strength1=|commander3={{flagdeco|Islamic State of Iraq and the Levant}} [[Abu Nabil al-Anbari]]{{KIA}} (Top ISIL leader in Libya)<ref>{{cite web |title=Islamic State leadership in Libya |url=http://themaghrebinote.com/2015/04/22/islamicstateleadershiplibya/ |website=TheMagrebiNote |date=22 April 2015 |accessdate=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702024822/http://themaghrebinote.com/2015/04/22/islamicstateleadershiplibya/ |archive-date=2 July 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=defense>{{cite web|url=http://www.defense.gov/News/News-Releases/News-Release-View/Article/633221/statement-from-pentagon-press-secretary-peter-cook-on-nov-13-airstrike-in-libya?source=GovDelivery |title=Statement from Pentagon Press Secretary Peter Cook on Nov. 13 airstrike in Libya > U.S. DEPARTMENT OF DEFENSE > News Release View |publisher=Defense.gov |date= |accessdate=10 December 2015}}</ref><br />{{flagdeco|Islamic State in Iraq and the Levant}} Abu Hudhayfah al-Muhajir<ref>{{cite web|url=http://www.longwarjournal.org/archives/2016/12/pentagon-islamic-state-has-lost-its-safe-haven-in-sirte-libya.php|title=Pentagon: Islamic State has lost its safe haven in Sirte, Libya|first=Thomas|last=Joscelyn|work=Long War Journal|date=7 December 2016|accessdate=9 December 2016}}</ref><br />(ISIL governor of Wilayat Tripolitania)|commander2={{flagicon|Libya}} [[فائز السراج]]<br />(Chairman of the Presidential Council and Prime minister)<br />{{flagicon|Libya}} [[Fathi Bashagha]]<br />(Minister of Interior)<br />{{flagicon|Libya}} [[Salah Eddine al-Namrush]]<br />(Minister of Defence)<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan National Army.svg}} Gen. [[Mohammad Ali al-Haddad]]<br />(Chief of the General Staff of the [[Libyan Armed Forces|Libyan Army]])<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan Navy.svg}} [[Abdul Hakim Abu Hawliyeh]] (Chief of the [[Libyan Navy]]) {{small| (GNA-aligned)}}<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan Navy.svg}} Col. [[Rida Issa]] (Commander of Libyan Navy) {{small| (GNA-aligned)}}<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan National Army.svg}} Maj. Gen. [[Osama Juwaili]]<br />(Commander of the Western Military Zone)<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan National Army.svg}} Maj. Gen. [[Abubaker Marwan]]<br />(Commander of Tripoli Military Zone)<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan National Army.svg}} Maj. Gen. [[Mohamed Elhadad]]<br />(Commander of the Central Military Zone)<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan National Army.svg}} Gen. [[Ali Kanna]]<br />(Commander of the Southern Military Zone)<br /> ---- {{flagicon|Libya}} [[Nouri Abusahmain]] (2014–16)<br />(President of the [[General National Congress (2014)|GNC]])<br />{{flagicon|Libya}} [[Khalifa al-Ghawil]] (2015–17)<br />([[وزیر اعظم]])<ref>{{cite web|url=http://www.libyaherald.com/2015/04/02/hassi-change-his-mind-hands-over-to-ghwell/#axzz3cZfYc7vX|title=Hassi changes his mind, hands over to Ghwell|work=Libya Herald|date=2 April 2015|accessdate=9 June 2015}}</ref><br />{{flagicon|Libya}} [[Sadiq Al-Ghariani]]<br />([[مفتی اعظم]]) ---- {{flagicon image|Flag of Ansar al-Sharia (Libya).svg}} Abu Khalid al Madani{{KIA}}<br />(Ansar al-Sharia Leader)<ref>{{cite web |title=Ansar al Sharia Libya fights on under new leader |url=http://www.longwarjournal.org/archives/2015/06/ansar-al-sharia-libya-fights-on-under-new-leader.php |website=The Long War Journal |date=30 June 2015 |accessdate=2 July 2015}}</ref><br /> {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Mokhtar Belmokhtar]]<br />(Commander of [[Al-Mourabitoun (jihadist group)|Al-Mourabitoun]], believed dead)<ref>{{cite web|title=Al Qaeda in the Islamic Maghreb says Mokhtar Belmokhtar is 'alive and well' |url=http://www.longwarjournal.org/archives/2015/06/al-qaeda-in-the-islamic-maghreb-says-mokhtar-belmokhtar-is-alive-and-well.php |website=The Long War Journal |date=19 June 2015 |accessdate=2 July 2015}}</ref><br />{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} Musa Abu Dawud{{KIA}} (AQIM southern Zone commander)<ref name="longwarjournal1" /> {{flagicon image|Flag of Ansar al-Sharia (Libya).svg}} Mohamed al-Zahawi{{KIA}}<ref name="al-Zahawi">{{cite news|title=Leader of Libyan Islamists Ansar al-Sharia dies of wounds|url=https://www.reuters.com/article/2015/01/23/us-libya-security-idUSKBN0KW1MU20150123|publisher=Reuters|date=23 January 2015|accessdate=23 January 2015}}</ref><br />(Former Ansar al-Sharia Leader)<br />{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Ateyah Al-Shaari]] [[Shura Council of Mujahideen in Derna|DMSC]] / [[Derna Protection Force|DPF]] leader<br />{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} Wissam Ben Hamid{{KIA}}<ref>{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2017/01/06/wissam-ben-hamid-dead-says-arrested-ansar-spokesman-13-militants-reported-to-have-blown-themselves-up/|title=Wissam Ben Hamid dead says arrested Ansar spokesman; 13 militants reported to have blown themselves up|date=6 January 2017 |work=Libyan Herald |accessdate=4 February 2017}}</ref><br />(Libya Shield 1 Commander)<br />{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} Salim Derby{{KIA}}<br />(Commander of [[Abu Salim Martyrs Brigade]])<ref>{{cite news|title=Islamists clash in Derna, Abu Sleem leader reported killed|url=http://www.libyaherald.com/2015/06/10/islamists-clash-in-derna-abu-sleem-commander-wounded-possibly-killed/#axzz3ckcj48tF|work=Libya Herald|date=10 June 2015|accessdate=11 June 2015|archivedate=10 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610131359/http://www.libyaherald.com/2015/06/10/islamists-clash-in-derna-abu-sleem-commander-wounded-possibly-killed/#axzz3ckcj48tF}}</ref>|commander1={{flagicon|Libya}} [[Aguila Saleh Issa]]<br />(President of [[House of Representatives (Libya)|House of Representatives]])<br />{{flagicon|Libya}} [[Abdullah al-Thani]]<br />([[وزیر اعظم]])<ref>[[Abdullah al-Thani|Libya Prime Minister]]</ref><br />{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Field marshal (Libya)|FM]] [[Khalifa Haftar]]<br />(High Commander of the ''[[Libyan National Army|LNA]]'')<br />{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} Gen. [[Abdulrazek al-Nadoori]] (Chief of the General Staff of the [[Libyan National Army|LNA]]) <br />{{Flagicon image|Libyan Special Forces Emblem.svg}} Col. [[Wanis Abu Khamada]]<br />(Commander of [[Libyan Special Forces]])<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan Ground Forces.svg}} Brig. Gen. [[Almabrook Suhban]]<br />(Chief of Staff of the [[Libyan Ground Forces]])<br />{{flagicon image|Flag of the Libyan Air Force.svg}} Brig. Gen. [[Saqr Geroushi]]<br />(Chief of Staff of the [[Libyan Air Force]]) {{small| (LNA-aligned)}} <br />{{flagicon image|Flag of the Libyan Navy.svg}} Adm. [[Faraj al-Mahdawi]]<br />(Chief of Staff of the [[Libyan Navy]]) {{small|(LNA -aligned)}}<br />{{flagicon|Libya|1977}} [[Saif al-Islam Gaddafi]]<br />(Candidate for President of Libya)|combatant3={{flagdeco|Islamic State of Iraq and the Levant}} '''[[داعش|ISIL]]'''<br /> (2014–16)<ref name="Derna">{{cite web|url=http://www.cp24.com/world/libyan-city-declares-itself-part-of-islamic-state-caliphate-1.2093900|title=Libyan city declares itself part of Islamic State caliphate|work=CP24|accessdate=29 January 2015|archive-date=28 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128063740/http://www.cp24.com/world/libyan-city-declares-itself-part-of-islamic-state-caliphate-1.2093900}}</ref> * [[Islamic State of Iraq and the Levant in Libya|Wilayat Barqa]]<ref name="spiegel.de">{{cite web|url=http://www.spiegel.de/international/world/islamic-state-expanding-into-north-africa-a-1003525.html|title=Islamic State Expanding into North Africa|place=Hamburg, [[جرمنی|DE]]|date=18 November 2014|work=Der Spiegel|accessdate=25 November 2014}}</ref><ref name="ISIS comes to Libya">{{cite news|title=ISIS comes to Libya |url=http://www.cnn.com/2014/11/18/world/isis-libya/ |accessdate=20 November 2014 |publisher=CNN|date=18 November 2014}}</ref> * [[Islamic State of Iraq and the Levant in Libya|Wilayat Tarabulus]]<ref name=nytimes14feb15 /> * [[Islamic State of Iraq and the Levant in Libya|Wilayat Fezzan]]<ref name=nytimes14feb15>{{cite news|title=Islamic State Sprouting Limbs Beyond Its Base|url=https://www.nytimes.com/2015/02/15/world/middleeast/islamic-state-sprouting-limbs-beyond-mideast.html?_r=1|work=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=14 February 2015|accessdate=13 March 2015|first1=Eric|last1=Schmitt|first2=David D.|last2=Kirkpatrick}}</ref> {{Collapsible list |title= Support: |1= {{flagicon image|Islamic State flag.svg}} [[Al-Qaeda in the Islamic Maghreb|AQIM]] (2014–2015;<ref name="Stanford">{{cite web|title=Al Qaeda in the Islamic Maghreb|url=https://web.stanford.edu/group/mappingmilitants/cgi-bin/groups/view/65|publisher=Stanford University|date=1 July 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/security/2014/07/aqim-declaration-support-isis-syria-maghreb.html|title=Al-Qaeda in Islamic Maghreb backs ISIS|date=2 July 2014|publisher=Al Monitor|access-date=22 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170311212809/http://www.al-monitor.com/pulse/security/2014/07/aqim-declaration-support-isis-syria-maghreb.html|archive-date=11 March 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> alleged in 2016<ref>{{cite news|title=ISIS, Al Qaeda In Africa: US Commander Warns Of Collaboration Between AQIM And Islamic State Group|url=http://www.ibtimes.com/isis-al-qaeda-africa-us-commander-warns-collaboration-between-aqim-islamic-state-2304240|work=International Business Times|date=12 February 2016}}</ref>) }}|combatant1={{flagicon|Libya}}{{flagicon image|Coat of arms of Libya Tobruk Government.svg}} '''[[House of Representatives (Libya)|House of Representatives]]''' ([[طبرق]]-based)<ref name="peacedeal">{{cite news|title=Rival Libyan factions sign UN-backed peace deal|url=http://www.aljazeera.com/news/2015/12/libya-rival-parliaments-sign-backed-deal-151217131709056.html|accessdate=17 December 2015|work=Al Jazeera|date=17 December 2015}}</ref><ref name="Times of Malta">{{cite news|title=Libya's rival factions sign UN peace deal, despite resistance |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20151217/world/libyan-factions-meet-to-sign-un-peace-deal.596042|accessdate=17 December 2015|work=[[Times of Malta]]|date=17 December 2015}}</ref> * {{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Libyan National Army]]<ref name="ABC News">{{cite news |accessdate=21 May 2014|url-status=live|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/libyan-lawmakers-meet-secret-amid-standoff-23798123 |title=2 Ranking Libyan Officials Side With Rogue General |date=20 May 2014 |first1=Esam |last1=Mohamed |first2=Maggie |last2=Michael |publisher=[[اے بی سی نیوز]] |archivedate=26 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140526020155/https://abcnews.go.com/International/wireStory/libyan-lawmakers-meet-secret-amid-standoff-23798123}}</ref><ref name="Special forces join Libya's Dignity">{{cite news |first1=Ayman |last1=al-Warfalli |first2=Ulf |last2=Laessing|agency=Reuters|url-status=live |url=https://www.reuters.com/article/2014/05/19/us-libya-violence-idUSBREA4G04A20140519 |title=Libyan special forces commander says his forces join renegade general|date=19 May 2014|accessdate=22 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521071351/https://www.reuters.com/article/2014/05/19/us-libya-violence-idUSBREA4G04A20140519 |archivedate=21 May 2014}}</ref> * {{air force|Libya}}<br /><small>(LNA–aligned)</small> * {{navy|Libya}}<br /><small>(LNA–aligned)</small> {{Collapsible list |title= Others: |1= [[Zintan Brigade|Zintan brigades]]<ref name="Warshefana-Zintanis seize Camp 27">{{cite news|url=http://www.libyaherald.com/2014/08/05/warshefana-take-camp-27-from-libya-shield/#axzz39dcDm2Q5 |title=Warshefana take Camp 27 from Libya Shield |newspaper=Libya Herald |date=5 August 2014 |accessdate=7 August 2014 |author=Abdul-Wahab, Ashraf |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808101117/http://www.libyaherald.com/2014/08/05/warshefana-take-camp-27-from-libya-shield/ |archivedate= 8 August 2014}}</ref> |2= {{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Justice and Equality Movement|JEM]]<ref>{{cite web|url=https://www.libyaobserver.ly/news/sudanese-rebel-group-acknowledges-fighting-khalifa-haftar%E2%80%99s-forces-libya|title=Sudanese rebel group acknowledges fighting for Khalifa Haftar's forces in Libya|work=Libya Observer|date=10 October 2016|access-date=2 October 2020|archive-date=29 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180429110814/https://www.libyaobserver.ly/news/sudanese-rebel-group-acknowledges-fighting-khalifa-haftar%E2%80%99s-forces-libya|dead-url=yes}}</ref> (from 2016) |3={{flagicon image|Flag of Darfur Liberation Front.svg}} [[Sudan Liberation Movement/Army|SLM/A-Minnawi]]<ref>{{cite news|url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/sudanese-rebels-are-fighting-alongside-dignity-operation-libya%E2%80%99s-derna|title=Sudanese rebels are fighting alongside Dignity Operation in Libya’s Derna|first=Safa|last=Alharath|work=Libya Observer|date=17 June 2018|accessdate=29 December 2018|archivedate=28 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181228130851/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/sudanese-rebels-are-fighting-alongside-dignity-operation-libya%E2%80%99s-derna}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2019/01/20/terror-suspects-killed-in-large-lna-operation-in-south-libya/ |title=Terror suspects killed in large LNA operation in south Libya |first=Jamal|last=Adel |work=Libya Herald |date=19 January 2019 |accessdate=28 February 2019}}</ref> |4= {{flagicon|Libya|1977}} [[Gaddafi loyalists]]<ref>{{Cite news|title=Gaddafi loyalists join West in battle to push Islamic State from Libya|work=[[روزنامہ ٹیلی گراف]]|date=7 May 2016|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/05/07/gaddafi-loyalists-join-west-in-battle-to-push-islamic-state-from/}}</ref> * {{flagicon|Libya|1977}} [[Popular Front for the Liberation of Libya]] * Warshefana militias<br /><ref name="Warshefana-Zintanis seize Camp 27" /><ref>{{cite news|work=[[دی گارڈین]]|title=After six years in jail, Gaddafi's son Saif plots return to Libya's turbulent politics|date=6 December 2017|url=https://www.theguardian.com/world/2017/dec/06/saif-gaddafi-libya-politics-son-muammar|quote=The Warshefana tribal militia, Gaddafi loyalists who controlled some of the area around Tripoli, were routed last month by rival forces from Zintan}}</ref><ref name="libyanexpress.com">{{Cite web|url=https://www.libyanexpress.com/jordan-arming-libyas-haftar-with-armored-vehicles-and-weapons/|title=Jordan arming Libya's Haftar with armored vehicles and weapons|date=23 May 2019}}</ref> }} {{flagicon|United Arab Emirates}} [[متحدہ عرب امارات]]<ref name="UAE-Egypt">{{cite news |title=UAE and Egypt behind bombing raids against Libyan militias, say US officials |url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/26/united-arab-emirates-bombing-raids-libyan-militias |work=The Guardian |date=26 August 2014}}</ref><ref>{{cite news |title=Libya migrant attack: UN investigators suspect foreign jet bombed centre |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50302602 |publisher=BBC News |date=6 November 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=UAE drone strike on factory near Tripoli killed 8 civilians: HRW |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/04/uae-strike-tripoli-factory-killed-civilians-hrw-200429173012775.html |work=Al Jazeera |date=29 April 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=UAE implicated in lethal drone strike in Libya |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53917791 |publisher=BBC News |date=27 August 2020}}</ref><br /> {{flagicon|Egypt}} [[مصر]] <small>(limited airstrikes against ISIL, 2014–17)</small><ref name="UAE-Egypt" /><ref>{{cite news |title=Is Egypt bombing the right militants in Libya? |url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-security-analysis/is-egypt-bombing-the-right-militants-in-libya-idUSKBN18R2GE |agency=Reuters |date=31 May 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Egypt's parliament approves troop deployment to Libya |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/07/egypt-legislators-vote-deploying-troops-libya-200720141515828.html |work=Al Jazeera |date=20 July 2020}}</ref><br /> {{flagicon|Russia}} [[Wagner Group]]<br />(since 2018)<br /><ref>{{cite news |title=Wagner, shadowy Russian military group, 'fighting in Libya' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-52571777 |accessdate=26 May 2020 |publisher=BBC |date=7 May 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/11/05/world/middleeast/russia-libya-mercenaries.html|title=Russian Snipers, Missiles and Warplanes Try to Tilt Libyan War|first=David D.|last=Kirkpatrick|date=5 November 2019|via=NYTimes.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.libyanexpress.com/number-of-russian-mercenaries-fighting-for-haftar-in-libya-rises-to-1400-report-says/|title=Number of Russian mercenaries fighting for Haftar in Libya rises to 1400, report says|date=16 November 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=Macron slams Turkey's 'criminal' role in Libya, Putin's ambivalence |url=https://www.reuters.com/article/us-libya-oil-russia-macron/macron-slams-turkeys-criminal-role-in-libya-putins-ambivalence-idUSKBN2402KB |agency=Reuters |date=29 June 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://mobile.reuters.com/article/worldNews/idUSKBN16H2DM|title=Exclusive: Russian private security firm says it had armed men in east Libya|date=13 March 2017|publisher=Reuters}}</ref><br />{{flag|Sudan}} ([[Rapid Support Forces|RSF]])<ref name="deWaal_Hemeti">{{cite news | last1= de Waal | first1=Alex | title= Sudan crisis: The ruthless mercenaries who run the country for gold | date= 20 July 2019 |newspaper= [[بی بی سی نیوز]] | url= https://www.bbc.com/news/world-africa-48987901 |accessdate= 21 July 2019 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20190721231109/https://www.bbc.com/news/world-africa-48987901 |archivedate= 21 July 2019 |url-status=live}}</ref> (since 2019)<br />{{flag|Syria}}<br />(since 2020)<ref>{{cite news |last1=Vohra |first1=Anchal |title=It’s Syrian vs. Syrian in Libya |url=https://foreignpolicy.com/2020/05/05/libya-civil-conflict-syrian-mercenaries-turkey-russia-gna-haftar/ |accessdate=26 May 2020 |publisher=Foreign Policy |date=5 May 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Pamuk |first1=Humeyra |title=U.S. says Russia is working with Syria's Assad to move militia to Libya |url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-usa-syria/u-s-says-russia-is-working-with-syrias-assad-to-move-militia-to-libya-idUSKBN22J301 |accessdate=26 May 2020 |publisher=Reuters |date=7 May 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=First fighter of Russian-backed Syrian mercenaries killed in Libya’s battles, and number of recruits jumps to 450 |url=https://www.syriahr.com/en/?p=166414 |accessdate=26 May 2020 |publisher=SOHR |date=24 May 2020}}</ref><br /> {{Collapsible list |title= Support: |1= {{flag|United Arab Emirates}}<ref name="egyptuae">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/08/26/world/africa/egypt-and-united-arab-emirates-said-to-have-secretly-carried-out-libya-airstrikes.html |title=Egypt and United Arab Emirates Said to Have Secretly Carried Out Libya Airstrikes |work=The New York Times|date=25 August 2014 |accessdate=25 August 2014|author1-link=David D. Kirkpatrick |last1=Kirkpatrick |first1=David D |last2=Schmitt |first2=Eric}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2017/04/10/uae-restates-support-for-hafter-and-lna/|title=UAE restates support for Hafter and LNA|work=Libya Herald|date=10 April 2017}}</ref> |2= {{flag|Israel}}<br /> (''allegedly'')<ref>{{cite web |last1=Silverstein |first1=Richard |title=Haftar: Israeli secret aid to Libya's strongman reveals a new friend in Africa |url=https://www.middleeasteye.net/opinion/haftar-israeli-secret-aid-libyas-strongman-reveals-new-friend-africa |website=Middle East Eye |accessdate=26 February 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Libya's Haftar 'provided with Israeli military aid following UAE-mediated meetings with Mossad agents' |url=https://www.alaraby.co.uk/english/news/2017/7/24/libyas-haftar-provided-with-israeli-weaponry-following-uae-mediated-meetings |website=The New Arab |accessdate=26 February 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Libya’s Haftar had lengthy meeting with Israeli intelligence officer |url=https://www.middleeastmonitor.com/20180703-libyas-haftar-had-lengthy-meeting-with-israeli-intelligence-officer/ |website=Middle East Monitor |accessdate=26 February 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Libya: Flight data places mysterious planes in Haftar territory |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/05/libya-flight-data-places-mysterious-planes-haftar-territory-190527205819893.html |website=Al Jazeera |accessdate=26 February 2020}}</ref> |3= {{flag|Russia}} <ref>{{Cite news|publisher=[[بلومبرگ نیوز]]|date=21 December 2016|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-12-21/putin-promotes-libyan-strongman-as-new-ally-after-syria-victory|title=Putin Promotes Libyan Strongman as New Ally After Syria Victory}}</ref><ref name="russiahaftar">{{cite news|work=[[Middle East Eye]]|date=30 January 2017|title=Russia's secret plan to back Haftar in Libya|url=http://www.middleeasteye.net/news/exclusive-russias-secret-plan-libya-2129027228|first=Malek|last=Bachir|accessdate=3 April 2017}}</ref> |4= {{flag|France}}<ref>{{cite web|url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/.premium-from-sudan-to-algeria-a-new-arab-spring-plundered-by-armies-and-elites-1.7111234|title=Analysis From Bouteflika to Bashir, Powers Shift. But the Second Arab Spring Is Far From Breaking Out|first=Zvi|last=Bar'el|date=13 April 2019|publisher=|accessdate=15 April 2019|via=Haaretz}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.politico.eu/article/frances-double-game-in-libya-nato-un-khalifa-haftar/|title=France’s double game in Libya|first=Paul|last=Taylor|date=17 April 2019|website=POLITICO}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-france-idUSKCN1RU1X6|title=Tripoli interior ministry accuses France of supporting Haftar, ends cooperation|date=18 April 2019|via=www.reuters.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://time.com/5779348/war-libya-global-conflict/ |title=‘Our Hearts Are Dead.’ After 9 Years of Civil War, Libyans Are Tired of Being Pawns in a Geopolitical Game of Chess |website=time.com |date=12 February 2020 |access-date=2020-05-25}}</ref> |5= {{flag|Saudi Arabia}}<ref>{{cite web|title=UAE, Saudi Arabia aiding Libya eastern forces, blacklisting Qatar for alleged support for other Libyans|url=https://www.libyaobserver.ly/opinions/uae-saudi-arabia-aiding-libya-eastern-forces-blacklisting-qatar-alleged-support-other|work=The Libya Observer|accessdate=13 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805222215/https://www.libyaobserver.ly/opinions/uae-saudi-arabia-aiding-libya-eastern-forces-blacklisting-qatar-alleged-support-other|archive-date=5 August 2017|url-status=dead}}</ref> |6= {{flag|Chad}}<ref>{{cite news|work=Libyan Express|url=http://www.libyanexpress.com/khalifa-haftar-says-egypt-and-chad-are-his-top-supporters/|date=6 September 2016|title=Khalifa Haftar says Egypt and Chad are his top supporters}}</ref> |7= {{flag|Jordan}}<br /><small>(2014–16, 2019–present)<br /><ref>{{cite web|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/04/13/Jordan-pledges-support-for-Libya-in-talks-with-General-Haftar.html|title=Jordan pledges support for Libya in talks with General Haftar|publisher=Al Arabiya|date=13 April 2015}}</ref><ref name="JordanGNA">{{cite web|url=http://www.jordantimes.com/news/local/king-renews-support-libya%E2%80%99s-national-concord|title=King renews support for Libya's national concord|work=[[The Jordan Times]] |date=20 August 2017|accessdate=25 August 2017}}</ref><ref name="libyanexpress.com" /></small> |8= {{flag|Belarus}}<ref>{{cite web|url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20150302/business-news/libya-needs-international-maritime-force-to-help-stop-illicit-oil.558161|title=Libya needs international maritime force to help stop illicit oil, weapons – UN experts|first=Allied Newspapers|last=Ltd|website=Times of Malta|accessdate=18 May 2019}}</ref><ref>[https://42.tut.by/532414 Беларусь увайшла ў спіс найбуйнейшых сусветных экспарцёраў зброі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200209162358/https://42.tut.by/532414 |date=2020-02-09 }} — Tut.by, 21 лютага 2018</ref> |9= {{flag|Iran}}<br />(''allegedly, since 2019'')<ref>{{cite news |title=Israel claims Iran is sending weapons to Libya's UAE-backed militia leader, Khalifa Haftar |url=https://english.alaraby.co.uk/english/news/2020/5/21/israel-claims-iran-is-sending-weapons-to-libyas-haftar |accessdate=26 May 2020 |publisher=The New Arab |date=21 May 2020}}</ref><br /> '''Diplomatic support:''' |14= {{flag|Greece}}<ref>[https://greece.greekreporter.com/2019/12/22/greeces-foreign-minister-nikos-dendias-visits-libya/ Greece’s Foreign Minister Nikos Dendias Visits Libya], Dendias noted that Haftar’s position is aligned with Greece’s.</ref> |15= {{flag|Cyprus}} |16= {{flag|Morocco}}<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1287799412094390275?s=20|title=Moroccan Foreign Minister: The visit of Aqila Saleh is important and there are constructive Libyan initiatives |date=20 July 2020|accessdate=20 July 2020}}</ref>}}|partof=the [[عرب سرما]] and the [[Libyan Crisis (2011–present)|Libyan Crisis]]|status=[[جاری تنازعات د‏‏ی لسٹ]] * As of June 2020 the [[Government of National Accord]] controls most of the [[طرابلس، علاقہ]] region including the capital [[طرابلس، لیبیا]], and parts of the [[فزان]] region. The HoR or LNA controls all of the [[برقہ]] and parts of [[فزان]] and [[طرابلس، علاقہ]] regions. * As of August 2020 60–70% of the Libyan population lives in areas controlled by the GNA. 30–40% of the Libyan population lives in areas controlled by the HoR or LNA<ref>{{cite news |last1=Eravcı |first1=Professor. Dr. Hacı Mustafa |title=Türkiye yerel yapıları meşru zemine çekiyor |url=https://www.dirilispostasi.com/politika/turkiye-yerel-yapilari-mesru-zemine-cekiyor |accessdate=2020-10-02 |archivedate=2020-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200907101200/https://www.dirilispostasi.com/politika/turkiye-yerel-yapilari-mesru-zemine-cekiyor }}</ref>|combatants_header=[[List of armed groups in the Libyan Civil War|Main belligerents]]|result=|place=[[لیبیا]]|date=16 May 2014–2020<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=05|day1=16|year1 =2014}})|caption=Military situation in Libya on <!-- do not change the date unless the map has been manually updated; the map does not auto-update -->11 June 2020<div style="text-align: left;">{{legend|#ebc0b3|Under the control of the [[House of Representatives (Libya)|House of Representatives]] and the [[Libyan National Army]]}}{{legend|#cae7c4|Under the control of the [[Government of National Accord]] (GNA) and different [[militia]]s forming the [[Libya Shield Force]]}}{{legend|#afc6e9|Controlled by local forces}} (For a more detailed map, see [[Template:Libyan Civil War detailed map|military situation in the Libyan Civil War]])</div>|image_size=400px|image=[[File:Libyan Civil War.svg|400px]]|campaignbox={{Campaignbox 2014 Libyan Civil War}} {{Campaignbox Libyan Crisis (2011–present)}}}} '''دوسری لیبیا خانہ جنگی''' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.conflict-news.com/libyas-second-civil-war-how-did-it-come-to-this/|title=Libya's Second Civil War: How did it come to this?|website=Conflict News|accessdate=22 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150320232806/http://www.conflict-news.com/libyas-second-civil-war-how-did-it-come-to-this/|archivedate=20 March 2015}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=http://news.nationalpost.com/2015/02/24/national-post-view-stabilizing-libya-may-be-the-best-way-to-keep-europe-safe/|title=National Post View: Stabilizing Libya may be the best way to keep Europe safe|last=National Post View|date=24 February 2015|website=National Post|accessdate=22 March 2015}}</ref> حریف دھڑاں دے وچکار [[لیبیا|لیبیا دا]] کنٹرول حاصل کرنے دے لئی جاری تنازع ا‏‏ے۔ 2014 وچ پھوٹ پڑنے دے بعد ، ہن ایہ زیادہ تر درمیان اے: * [[ایوان نمائندگان (لیبیا)|ایوان نمائندگان]] ، جو کم ٹرن آؤٹ (18 فیصد) دے نال [[2014 لیبیا دے پارلیمانی انتخابات|2014 وچ منتخب ہويا سی]] ، [[طبرق|ٹوبوک]] منتقل ہوئے [[طبرق|گیا]] ، جس نے مارشل [[خلیفہ ہفتار]] نو‏‏ں [[لیبیا نیشنل آرمی|لیبیا د‏‏ی نیشنل آرمی دا]] [[کمانڈر انہاں چیف|کمانڈر انچیف]] ، پورے لیبیا د‏‏ی سرزمین اُتے اپنی خودمختاری بحال کرنے دے مشن دے نال مقرر کيتا ۔ * راجگڑھ [[طرابلس، لیبیا|طرابلس وچ ]] قائم وزیر اعظم [[فائز السراج|فیاض السراج]] د‏‏ی سربراہی وچ [[قومی معاہدے د‏‏ی حکومت|قومی معاہدہ د‏‏ی حکومت]] ، ناکا‏م فوجی بغاوت تے ایوان نمائندگان نو‏‏ں تبروک منتقل کرنے دے بعد قائم ہوئی۔ [[جنرل نیشنل کانگریس]] ، جو مغربی لیبیا وچ مقیم اے تے مختلف ملیشیاواں د‏‏ی مدد تو‏ں [[قطر]] تے [[ترکی]] د‏‏ی حمایت حاصل [[ترکی|ہے]] ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://carnegieendowment.org/2014/10/06/libya-s-legitimacy-crisis/hr9j|title=Libya's Legitimacy Crisis|publisher=Carnegie Endowment for International Peace|date=20 August 2014|accessdate=6 January 2015|archivedate=28 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150128054646/http://carnegieendowment.org/2014/10/06/libya-s-legitimacy-crisis/hr9j}}</ref> ابتدائی طور اُتے 2014 دے انتخابات دے نتائج نو‏‏ں قبول کيتا گیا سی ، لیکن انھاں سپریم آئینی دے بعد مسترد کردتا گیا سی۔ عدالت نے لیبیا وچ تبدیلی تے ایچ آر آر انتخابات دے لئی روڈ میپ تو‏ں متعلق اک ترمیم نو‏‏ں کالعدم قرار دے دتا۔ ^[13] ایوان نمائندگان (یا کونسل آف ڈپٹی) مشرقی تے وسطی لیبیا دے کنٹرول وچ اے تے اسنو‏ں لیبیا د‏‏ی نیشنل آرمی د‏‏ی وفاداری حاصل اے ، تے [[مصر]] تے [[متحدہ عرب امارات|متحدہ عرب امارات دے]] فضائی حملےآں وچ اس د‏ی حمایت حاصل ا‏‏ے۔ آئینی ترامیم دے بارے وچ تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں، ہور، طرابلس وچ GNC تو‏ں دفتر لینے تو‏ں انکار <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libya-analysis.com/libyan-elections/|title=Libyan Unity Government Extends Control Over Tripoli Ministries|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180308221758/http://www.libya-analysis.com/libyan-elections|archivedate=8 March 2018}}</ref> جس تو‏ں مسلح اسلام پسند گروپاں د‏‏ی طرف تو‏ں کنٹرول کيتا گیا سی [[مصراتہ]] . اس دے بجائے ، ہوبر نے توبرک وچ اپنی پارلیمنٹ قائم کيتی ، جسنو‏ں جنرل حفتر د‏‏ی افواج دے زیر کنٹرول ا‏‏ے۔ دسمبر 2015 وچ ، اسکرت وچ مذاکرات دے بعد لیبیا دے سیاسی معاہدے <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=52845#.VyJoBKMrLKI|title=UN welcomes 'historic' signing of Libyan Political Agreement|last=|first=|date=|website=|publisher=UN|accessdate=}}</ref> اُتے دستخط ہوئے ، جس دے نتیجے وچ طرابلس ، ٹوبروک ، تے دوسری جگہاں اُتے واقع حریف سیاسی کیمپاں دے وچکار طویل مذاکرات ہوئے سن جو حکومت دے قومی معاہدے دے طور اُتے متحد ہونے اُتے راضی ہوگئے سن ۔ 30 مارچ 2016 نو‏‏ں ، جی این اے دے سربراہ فیاض سراج طرابلس پہنچے تے جی این سی د‏‏ی مخالفت دے باوجود اوتھ‏ے تو‏ں کم کرنا شروع کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2016/mar/30/chief-libyas-un-backed-government-fayez-sarraj-arrives-tripoli|title=Chief of Libya's new UN-backed government arrives in Tripoli|last=Stephen|first=Chris|date=30 March 2016|website=The Guardian|accessdate=28 December 2018}}</ref> جی این اے د‏‏ی اتھارٹی ایچ او آر دے ذریعہ غیر تسلیم شدہ اے ، کیو‏ں کہ دونے فریقین دے لئی قابل قبول تفصیلات اُتے حالے تک اتفاق رائے نئيں ہويا ا‏‏ے۔ ان تِناں دھڑاں دے علاوہ ، ایہ نيں: انصار الشریعہ د‏‏ی سربراہی وچ بنغازی انقلابیاں د‏‏ی اسلامک شوریٰ کونسل ، جس نو‏‏ں جی این سی د‏‏ی حمایت حاصل سی تے 2017 وچ بن [[بنغازی|غازی]] وچ اسنو‏ں شکست ہوئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaherald.com/2014/11/18/omar-al-hassi-in-beautiful-ansar-row-while-100-gnc-members-meet/#axzz3cnd2kDDR|title=Omar Al-Hassi in "beautiful" Ansar row while "100" GNC members meet|website=Libya Herald|date=18 November 2014|accessdate=14 June 2015|تاريخ-الأرشيف=3 February 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150203215502/http://www.libyaherald.com/2014/11/18/omar-al-hassi-in-beautiful-ansar-row-while-100-gnc-members-meet/#axzz3cnd2kDDR|url-status=dead}}</ref> دولت اسلامیہ عراق تے لیونٹ (داعش) دے لیبیا صوبے ؛ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://foreignpolicy.com/2015/03/06/libya-civil-war-tobruk-un-negotiations-morocco/|title=Why Picking Sides in Libya won't work|website=Foreign Policy|date=6 March 2015}} "One is the internationally recognized government based in the eastern city of Tobruk and its military wing, Operation Dignity, led by General Khalifa Haftar. The other is the Tripoli government installed by the Libya Dawn coalition, which combines Islamist militias with armed groups from the city of Misrata. The Islamic State has recently established itself as a third force"</ref> دیرنا وچ مجاہدین د‏‏ی شوری کونسل نے جس نے جولائ‏ی 2015 وچ داعش نو‏‏ں [[درنہ، لیبیا|دیرنا]] تو‏ں کڈ دتا سی تے بعد وچ خود توبرک حکومت نے دیرنا وچ 2018 وچ شکست کھادی سی۔ <ref name="ISIL expelled from Derna">{{حوالہ ویب|url=http://www.ibtimes.co.uk/isis-libya-islamic-state-driven-out-derna-stronghold-by-al-qaeda-linked-militia-1506241|title=Isis in Libya: Islamic State driven out of Derna stronghold by al-Qaeda-linked militia|website=International Business Times UK|accessdate=4 July 2015}}</ref> ہور دوسرے مسلح گروہ تے ملیشیا جنہاں د‏‏ی بیعت اکثر تبدیل ہُندی رہندی ا‏‏ے۔ مئی 2016 وچ ، جی این اے تے جی این سی نے داعش تو‏ں [[سرت|سرت دے]] آس پاس تے اس دے آس پاس دے علاقےآں اُتے قبضہ کرنے دے لئی مشترکہ کارروائی دا آغاز کيتا سی۔ اس جارحیت دے نتیجے وچ داعش نے لیبیا وچ اس تو‏ں پہلے ہونے والے تمام اہ‏م علاقےآں دا کنٹرول کھو دتا سی۔ <ref name="OffensiveSeized">{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaherald.com/2016/05/16/misratans-report-they-have-recaptured-abu-grein-from-is/|website=Libya Herald|title=Misratans report they have recaptured Abu Grain from IS|accessdate=16 May 2016|date=16 May 2016|تاريخ-الأرشيف=2 January 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200102211708/https://www.libyaherald.com/2016/05/16/misratans-report-they-have-recaptured-abu-grein-from-is/|url-status=dead}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/06/libyan-forces-retake-port-isil-bastion-sirte-160611131347272.html|title=Freed Gaddafi loyalists found dead in Libya's Tripoli|publisher=Al Jazeera|date=12 June 2016|accessdate=24 June 2016}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-idUSKCN0YL1V0|title=Libyan security forces pushing Islamic State back from vicinity of oil terminals|publisher=Reuters|accessdate=2016-05-31|date=2016-05-31}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaobserver.ly/news/al-bunyan-al-marsoos-captures-harawa-district-says-will-free-sirte-two-days|title=Al-Bunyan Al-Marsoos captures Harawa district, says will free Sirte in two days|website=The Libya Observer|accessdate=2016-12-07|date=2016-06-09|تاريخ-الأرشيف=2018-06-28|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180628154212/https://www.libyaobserver.ly/news/al-bunyan-al-marsoos-captures-harawa-district-says-will-free-sirte-two-days|url-status=dead}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/idUSKBN13V15R|title=Libyan forces clear last Islamic State hold-out in Sirte|publisher=Reuters|accessdate=6 December 2016}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=http://www.dailysabah.com/africa/2016/12/06/libyan-forces-seize-last-daesh-positions-in-sirte|title=Libyan forces seize last Daesh positions in Sirte|website=Daily Sabah|date=6 December 2016|accessdate=6 December 2016}}</ref> بعد وچ سنہ 2016 وچ ، خلیفہ الغوث د‏‏ی وفادار قوتاں نے فیاض السراج تے جی این اے د‏‏ی صدارتی کونسل دے خلاف بغاوت د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libyanexpress.com/us-concerned-about-gnc-coup-on-legitimate-government-in-libya/|title=US concerned about GNC coup on legitimate government in Libya|website=Libyan Express|date=16 October 2016}}</ref> {{Campaignbox 2014 Libyan Civil War}} {{Campaignbox Libyan Crisis (2011–present)}}== جنرل نیشنل کانگریس تو‏ں عدم اطمینان دا پس منظر == 2014 دے آغاز وچ ، لیبیا اُتے جنرل نیشنل کانگریس (جی این سی) د‏‏ی حکومت سی ، جس نے 2012 دے انتخابات وچ مقبول ووٹ حاصل کيتا سی ۔ جی این سی دو وڈے سیاسی گروہاں ، نیشنل فورسز الائنس (این ایف سی) تے جسٹس اینڈ کنسٹرکشن پارٹی (جے سی پی) تو‏ں بنا سی۔ پارلیمنٹ وچ دو وڈے گروپ جی این سی نو‏‏ں درپیش وڈے اہ‏م معاملات اُتے سیاسی سمجھوتہ کرنے وچ ناکا‏م رہے سن ۔ ان جماعتاں دے وچکار تقسیم ، سیاسی تنہائی دے قانون تے اس دے مستقل عدم استحکا‏م د‏‏ی صورتحال نے جی این سی د‏‏ی لیبیا دے لئی اک نويں آئین د‏‏ی طرف حقیقی پیشرفت کرنے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں بہت متاثر کيتا جو اس گورننگ باڈی دے لئی اک بنیادی کم سی۔ <ref name=":0"/> جی این سی وچ قدامت پسند اسلام پسند گروہاں دے نال نال انقلابی گروہاں (ثور) تو‏ں وابستہ ارکان وی شامل سن ۔ جی این سی دے کچھ ممبراں دا ملیشیا تو‏ں وابستگی د‏‏ی وجہ تو‏ں مفادات دا ٹکراؤ سی تے انہاں اُتے ایہ الزام لگایا گیا سی کہ اوہ مسلح گروپاں د‏‏ی طرف سرکاری رقوم جمع کرواندے نيں تے دوسرےآں نو‏‏ں قتل تے اغواء کرنے د‏‏ی اجازت دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اکثریت نشستاں اُتے فائز پارٹیاں تے کچھ نشستاں د‏‏ی اقلیت رکھنے والی جماعتاں نے بائیکاٹ یا بائیکاٹ د‏‏ی دھمکیو‏ں دا استعمال شروع کيتا جس نے تقسیم نو‏‏ں ودھایا تے انہاں نو‏ں کانگریس دے ایجنڈے تو‏ں ہٹاندے ہوئے متعلقہ مباحث نو‏‏ں دبانے دتا۔ <ref name="John, Ronald Bruce 2014 p. 201">{{حوالہ کتاب|title=Historical Dictionary of Libya|last=St John|first=Ronald Bruce|date=4 June 2014|publisher=Rowman & Littlefield|page=201}}</ref> [[شریعت|شرعی قانون دے]] اعلان نو‏‏ں ووٹ دینا تے "اسلامی قوانین د‏‏ی تعمیل د‏‏ی ضمانت دے لئی موجودہ تمام قوانین اُتے نظرثانی کرنے" دے لئی اک خصوصی کمیٹی قائم کرنا؛ لیبیا د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ صنفی امتیاز تے لازمی [[حجاب (اسلام)|حجاب]] عائد کرنا ؛ تے اس دے انتخابی مینڈیٹ جنوری 2014 وچ ختم ہوئے گیا اے جدو‏ں نويں انتخابات کرانے تو‏ں انکار تک جنرل خلیفہ ہفتار مئی 2014، کوڈ ناں '''آپریشن وقار''' ({{Lang-ar|عملية الكرامة}} ؛ 'عملیہ الکرامہ') پسنداں دے خلاف وڈے پیمانے اُتے فوجی کارروائی دا آغاز کيتا ۔ <ref name="Magharebia Shahat">{{حوالہ ویب|url=http://magharebia.com/en_GB/articles/awi/features/2014/02/04/feature-01|title=Shahat slams GNC|publisher=Magharebia|date=4 February 2014|accessdate=20 August 2014|last=Al-Gattani, Ali}}</ref> === جی این سی دا سیاسی ٹکڑا === لیبیا دے انتخابی کمیشن دے زیر نگرانی 2012 دے انتخابات ، جنہاں دا انتخاب لیبیا وچ اقوام متحدہ دے خصوصی مشن (یو این ایس ایم آئی ایل) تے غیر سرکاری تنظیماں جداں انٹرنیشنل فاؤنڈیشن فار الیکٹورل سسٹمز (آئی ایف ای ایس) دے تعاون تو‏ں کيتا گیا اے ، زیادہ تر لیبیا دے لوکاں نو‏‏ں "منصفانہ تے آزاد" سمجھیا گیا ا‏‏ے۔ اُتے ، انتخابات ضروری طور اُتے اک مضبوط حکومت تشکیل نئيں دے سک‏‏ے سن کیونجے لیبیا دے انقلاب دے بعد منظم سیاسی جماعتاں د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں پارلیمنٹ بکھری ہوئی سی۔ جی این سی دو وڈی جماعتاں ، نیشنل فورسز الائنس تے جسٹس اینڈ کنسٹرکشن پارٹی دے نال نال آزاد امیدواراں اُتے مشتمل سی جس وچ کچھ اعتدال پسند تے ہور قدامت پسند اسلام پسند سن ۔ جی این سی اک وسیع البنیاد کانگریس بن گئی۔ <ref name=":0"/> جی این اے نے جون 2013 وچ نوری ابوسہمین نو‏‏ں جی این سی دا صدر منتخب کيتا سی۔ <ref name="transitions.foreignpolicy.com">{{حوالہ ویب|url=http://transitions.foreignpolicy.com/posts/2013/06/26/can_the_new_libyan_president_live_up_to_expectations|title=Can the New Libyan President Live Up to Expectations?|date=26 June 2013|website=Foreign Policy|accessdate=26 August 2014|last=Eljarh, Mohamed|archivedate=9 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141109162735/http://transitions.foreignpolicy.com/posts/2013/06/26/can_the_new_libyan_president_live_up_to_expectations}}</ref><ref name="america.aljazeera.com">{{حوالہ ویب|url=http://america.aljazeera.com/articles/2014/8/4/libya-parliamentmeets.html|title=Libya's new parliament meets amid rumbling violence|date=4 August 2014|publisher=Al Jazeera America|accessdate=26 August 2014}}</ref> انہاں نو‏ں آزاد اسلام پسند تے سمجھوتہ کرنے والا امیدوار سمجھیا جاندا سی جو کانگریس دے لبرل ممبراں دے لئی قابل قبول سی ، کیونجے اوہ جی این سی دے ذریعہ کل 184 ووٹاں وچو‏ں 96 دے نال منتخب ہوئے سن ۔ <ref name=":1">{{حوالہ کتاب|title=ISIS enters the Stage in the Libyan Drama – How the IS Caliphate expands in Northern Africa|last=Kotra|first=Johnathan|publisher=International Institute for Counter-Terrorism (ICT)|year=|isbn=|location=|pages=|quote=|via=}}</ref> === جی این سی نے لیبیا دے انقلابی آپریشنز دا کمرہ قائم کيتا (ایل آر او آر) === جی این سی نو‏‏ں طرابلس وچ سیکیورٹی دے بڑھدے ہوئے خدشےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں چیلنج کيتا گیا سی۔ خود جی این سی اُتے متعدد بار ملیشیاواں تے مسلح مظاہرین نے حملہ کيتا جنہاں نے جی این سی اسمبلی ہال وچ حملہ کيتا۔ <ref name="www.dw.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.dw.com/en/two-lawmakers-shot-in-libya-as-protesters-storm-parliament/a-17468646|title=Two lawmakers shot in Libya as protesters storm parliament|date=2014-03-03|website=Deutsche Welle|accessdate=2016-12-07}}</ref> انہاں د‏‏ی تقرری دے بعد ، ابوسومین نو‏‏ں سیکیورٹی فراہ‏م کرنے دا کم سونپیا گیا سی۔ انہاں نے لیبیا دے انقلابی آپریشنز کمرہ (ایل آر او آر) قائم کيتا ، جس دا مقصد ابتدائی طور اُتے اگست 2013 وچ طرابلس د‏‏ی حفاظت تے حفاظت کرنا سی۔ لیکن اس مسلح گروہ نے ايس‏ے سال اکتوبر وچ وزیر اعظم زیڈان نو‏‏ں اغوا کرنے دا ذمہ دار ٹھہرا سی جس دے نتیجے وچ جی این سی نے اسنو‏ں اپنے حفاظتی کم تو‏ں خارج کردتا سی تے خود ابوسومین صدر بن گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.trackingterrorism.org/group/libya-revolutionaries-joint-operations-room-lror|title=Libya Revolutionaries Joint Operations Room (LROR) {{!}} Terrorist Groups {{!}} TRAC|website=www.trackingterrorism.org|accessdate=2016-12-07}}</ref> اپنی میعاد دے دوران ، ابوسہمین نے ریاستی فنڈز د‏‏ی تقسیم دے بارے وچ پوچھ گچھ بند کردتی تے ایہ الزام لگایا گیا کہ ابوسومین ایل آر او آر دے لئی سرکاری فنڈز فراہ‏م کررہی ا‏‏ے۔ <ref name=":1"/> ایل آر او آر اک اسلام پسند مسلح گروہ نئيں سی بلکہ اس دے بجائے شہر غاریان تو‏ں باغی بنایا گیا سی۔ اس دا کمانڈر عادل غارانی سی۔ اکتوبر 2013 وچ ، وزیر اعظم دے اغوا دے بعد ، ابوسہمین نے ایل آر او آر د‏‏ی منتقلی اُتے ہونے والی بحث نو‏‏ں روکنے دے لئی ، GNC دے ایجنڈے نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی اپنی صدارت دا استعمال کيتا۔ ايس‏ے دے نال ہی ، اس نے ایل او آر تے مختلف ہور مسلح گروہاں نو‏‏ں 900 ملین لیبیا دینار (720 ملین امریکی ڈالر) وچو‏ں ابوسہمین دے ذریعہ ، اس مختص د‏‏ی تحقیقات دے لئی اک کمیٹی قائم کرنے د‏‏ی درخواست نو‏‏ں منسوخ کردتا۔ <ref name="John, Ronald Bruce 2014 p. 201"/> اس دے بجائے ، ایل آر او آر نے جی این سی دے ذریعہ اپنی ذمہ داریاں نو‏‏ں کم کردتا سی لیکن اسنو‏ں کم جاری رکھنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی ، تے اس واقعے دے لئی کسی اُتے وی کارروائی نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔ === وزیر اعظم زیڈان دا اغوا === بیشتر صحافیاں نے اطلاع دتی کہ زیڈان دا اغوا لیبیا دے انقلابی آپریشنز روم (ایل آر او آر) (غورفت اعمالیات الثور) دے ذریعہ کيتا گیا سی جس نو‏‏ں ابوسسمین نے 7 جولائ‏ی دے 143 فرمان دے ذریعہ تشکیل دتا سی۔ فیر وی اس گل دا ثبوت موجود اے کہ ایہ معاملہ نئيں اے تے ڈورو 3 جداں مسلح گروہاں نے واقعی ایہ اغوا کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libya-analysis.com/libyan-elections/|title=Libyan Elections {{!}} Libya Analysis|website=www.libya-analysis.com|accessdate=2016-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180308221758/http://www.libya-analysis.com/libyan-elections|archivedate=8 March 2018}}</ref> === جی این سی د‏‏ی میعاد دے دوران مسلح گروہاں د‏‏ی توسیع === بہت سارے لیبیا نے جی این سی تے عبوری حکومت نو‏‏ں ملک وچ سیکیورٹی دے مسلسل فقدان دا ذمہ دار ٹھہرایا۔ عبوری حکومت نے انقلاب برپا کرنے والے اچھی طرح تو‏ں مسلح ملیشیاواں تے مسلح گروہاں نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی جدوجہد کيتی۔ بن غازی وچ لیبیا نے خاص طور اُتے [[سیاسی قتل|قتل]] و [[سیاسی قتل|غارت گری]] تے اغوا دا مشاہدہ کرنا شروع کيتا تے سمجھیا کہ جی این سی نے مشرق د‏‏ی بگڑدی ہوئی سیکیورٹی صورتحال اُتے اکھاں بند کر رکھی ا‏‏ے۔ لیکن ملک بھر وچ سیکیورٹی خدشےآں ودھ گئے ، جس تو‏ں مسلح گروپاں نو‏‏ں طرابلس تے مشرق دونے علاقےآں وچ وسعت دتی گئی۔ * 2012 وچ ، انصار الشریعہ دے ذریعہ لیبیا وچ امریکی سفیر دا قتل ہويا سی۔ * اکتوبر 2013 وچ ، ایل آر او آر دے ذریعہ وزیر اعظم علی زیدان دا اغوا ہويا سی۔ * ایل آر او آر دے ذریعہ جنوری 2014 وچ وی مصری سفارتکاراں دا اغواء ہويا سی۔ * مارچ 2014 وچ ، مبینہ طور اُتے ایل آر او آر تو‏ں منسلک مسلح مظاہرین نے جی این سی پارلیمنٹ د‏‏ی عمارت اُتے دھاوا بول دتا ، فائرنگ کرکے دو ارکان نو‏‏ں زخمی کردتا تے متعدد نو‏‏ں زخمی کردتا۔ <ref name="www.dw.com"/> اپریل 2014 وچ ، انسداد دہشت گردی دا تربيت‏ی اڈہ "کیمپ 27" ، جو طرابلس تے تیونس د‏‏ی سرحد دے درمیان واقع سی ، عبد المحسن اللیبی دے زیرقیادت لڑنے والی فورسز نے اپنے قبضہ وچ لیا ، جسنو‏ں ابراہیم تنتوش وی کہیا جاندا اے ، <ref name="thedailybeast.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/04/23/jihadists-now-control-secretive-u-s-base-in-libya.html|title=Jihadists Now Control Secretive U.S. Base in Libya|website=The Daily Beast|accessdate=14 October 2014}}</ref> اک طویل عرصے تو‏ں [[القاعدہ|القاعدہ دے]] منتظم تے لیبیا دے اسلامی فائٹنگ گروپ دے سابق ممبر۔ <ref name="un.org">{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/sc/committees/1267/NSQI05702E.shtml|title=QI.T.57.02. IBRAHIM ALI ABU BAKR TANTOUSH|publisher=Un.org|accessdate=14 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141105142653/http://www.un.org/sc/committees/1267/NSQI05702E.shtml|archivedate=5 November 2014}}</ref> کیمپ 27 وچ اسلام پسند قوتاں نو‏‏ں بعد وچ لیبیا شیلڈ فورس دا حصہ قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="libyaherald.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaherald.com/2014/08/05/warshefana-take-camp-27-from-libya-shield/|title=Warshefana take Camp 27 from Libya Shield|website=Libya Herald|accessdate=14 October 2014|تاريخ-الأرشيف=8 August 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140808101117/http://www.libyaherald.com/2014/08/05/warshefana-take-camp-27-from-libya-shield/|url-status=dead}}</ref> لیبیا شیلڈ فورس نو‏‏ں پہلے ہی کچھ مبصرین [[القاعدہ|نے]] 2012 وچ [[القاعدہ]] تو‏ں وابستہ طور اُتے شناخت کيتا سی۔ <ref name="inquisitr.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.inquisitr.com/366355/libyan-milita-units-that-aided-u-s-marines-during-embassy-attack-linked-to-al-qaeda/|title=Libyan Militia Units That Aided U.S. Marines During Embassy Attack Linked To Al-Qaeda|website=The Inquisitr News|accessdate=14 October 2014|تاريخ-الأرشيف=6 July 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190706084345/https://www.inquisitr.com/366355/libyan-milita-units-that-aided-u-s-marines-during-embassy-attack-linked-to-al-qaeda/|url-status=dead}}</ref><ref name="books.google.co.uk">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=-RuH8O3Pel0C&pg=PT27&lpg=PT27&dq=%22libya+shield%22+al-qaeda#v=onepage&q=%22libya%20shield%22%20al-qaeda&f=false|title=The Jihadist Plot|date=10 October 2013|publisher=Books.google.co.uk|isbn=978-1-59403-682-8|access-date=14 October 2014}}</ref> === جی این سی دا سیاسی تنہائی دا قانون === اگرچہ اسلام پسنداں نو‏‏ں جی این سی وچ [[آزاد خیالی|لبرلز]] تے سنٹرسٹاں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ ملی سی ، لیکن انہاں نے مئی 2013 وچ اک ایداں دے قانون د‏‏ی پیروی د‏‏ی جس وچ قذافی د‏‏ی حکومت وچ حصہ لینے والے تقریبا ہر شخص نو‏‏ں عوامی عہدے اُتے فائز ہونے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی۔ اگرچہ متعدد اسلام پسند سیاسی جماعتاں تے آزاد امیدواراں نے اس قانون د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، کیونجے عام طور اُتے انہاں د‏‏ی قذافی حکومت تو‏ں کوئی وابستگی نئيں سی ، لیکن اس قانون نو‏‏ں عوامی حمایت حاصل سی۔ سروے وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ لیبیا دے عوام د‏‏ی اک وڈی اکثریت نے قذافی حکومت دے اعلیٰ عہدے داراں نو‏‏ں خارج کرنے د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref name=":0">{{حوالہ کتاب|title=Libya After Qaddafi: Lessons and Implications for the Future|last=Chivvis|first=Christopher S.|publisher=RAND Corporation|year=2014|isbn=|location=|pages=|quote=|via=}}</ref> قانون خاص طور اُتے اشرافیہ دے تارکین وطن تے لبرل پارٹیاں دے رہنماواں نو‏‏ں متاثر کردا ا‏‏ے۔ اس اُتے تحفظات موجود سن کہ اس طرح دا قانون اس وقت لیبیا وچ درکار تکنیکی مہارت نو‏‏ں ختم کردے گا۔ مسلح عسکریت پسنداں نے سرکاری وزارتاں اُتے دھاوا بولا ، خود جی این سی نو‏‏ں بند کردتا تے قانون د‏‏ی منظوری دا مطالبہ کيتا۔ اس تو‏ں جی این سی نو‏‏ں قانون پاس کرنے وچ دھمکی ملی جس وچ 164 ممبراں نے اس بل نو‏‏ں منظور کيتا ، جس وچ صرف چار تو‏ں پرہیز کيتا گیا سی تے کوئی ممبر اس د‏ی مخالفت نئيں کردا سی۔ <ref name=":0"/> === خواتین دے حقوق اُتے دباؤ === جی این سی دے مخالفین دا موقف اے کہ اوہ خواتین دے خلاف اسلام پسندانہ اقدامات د‏‏ی حمایت کررہی ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ لیبیا دے [[مفتی اعظم|عظیم]] الشان [[مفتی اعظم|مفتی]] ، صادق گھرانی دا اسلام پسند جماعتاں تو‏ں گہرا تعلق ا‏‏ے۔ انہاں نے فتویٰ جاری کيتا اے کہ اوہ جی این سی د‏‏ی اطاعت دا حکم دیندے نيں ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaherald.com/2014/02/07/grand-mufti-supports-congress-remaining-in-office-forbids-action-against-it/#axzz3BEEmEefL|title=Grand Mufti supports Congress remaining in office, forbids action against it.|website=Libya Herald|accessdate=14 October 2014}}</ref> تے فتوے دیندے ہوئے مسلماناں نو‏‏ں ہفتار د‏‏ی افواج دے خلاف لڑنے دا حکم دتا گیا اے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://magharebia.com/en_GB/articles/awi/features/2014/06/12/feature-01|title=Mufti call for violence angers Libyans|website=Magharebia|accessdate=14 October 2014}}</ref> مارچ 2013 وچ ، صادق گھاریانی نے ، ''خواتین تے لڑکیو‏ں دے خلاف تشدد تو‏ں متعلق اقوام متحدہ د‏‏ی رپورٹ کے'' خلاف فتویٰ جاری کيتا۔ انہاں نے اقوام متحدہ د‏‏ی اس رپورٹ د‏‏ی مذمت کيتی کہ "انہاں نے مذہب دے خلاف بغاوت تے قرآن و سنت وچ موجود قوانین اُتے واضح اعتراضات دے علاوہ غیر اخلاقی تے بے حیائی د‏‏ی حمایت کی"۔ <ref name="Jones">{{حوالہ ویب|url=http://www.cnsnews.com/news/article/libyas-grand-mufti-issues-fatwa-against-un-report-womens-rights|title=Libya's Grand Mufti Issues Fatwa Against U.N. Report on Women's Rights|last=Jones|first=Susan|date=|publisher=CNS News|accessdate=16 August 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Alexandra Valiente|url=http://vivalibya.wordpress.com/2013/03/11/libyas-grand-mufti-issues-fatwa-against-un-womens-rights-report-on-violence-against-women/|title=Libya's "Grand Mufti" Issues Fatwa Against UN Report on Violence Against Women and Girls &#124; Viva Libya !|publisher=Vivalibya.wordpress.com|date=11 March 2013|accessdate=16 August 2014}}</ref> اس دے فورا بعد ہی گرینڈ مفتی نے اک وضاحت جاری د‏‏ی کہ مرد تے خواتین دے وچکار کوئی تفریق نئيں ہونی چاہیدا لیکن اس دے باوجود عورتاں دا خاندان وچ زیادہ کردار اے ، اس دے باوجود ، اس دا مطلب ایہ نئيں اے کہ اسلام خواتین دے حقوق د‏‏ی خلاف ورزی کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.alwatan-libya.net/more-27038-27-%D9%81%D8%B6%D9%8A%D9%84%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE%20%D8%A7%D9%84..|title=فضيلة الشيخ الصادق الغرياني : مفاهيم خاطئة .. الوقوف على مسافة واحدة|website=www.alwatan-libya.net|accessdate=2016-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170402071844/http://www.alwatan-libya.net/more-27038-27-%D9%81%D8%B6%D9%8A%D9%84%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE%20%D8%A7%D9%84..|archivedate=2 April 2017}}</ref> بعد وچ سنہ 2013 وچ ، خواتین دے حقوق د‏‏ی وکالت کرنے والی وکیل حمیدہ الہادی الاصفر نو‏‏ں اغوا کيتا گیا ، انھاں تشدد دا نشانہ بنایا گیا تے قتل کردتا گیا۔ ایہ الزام لگایا جاندا اے کہ انہاں نو‏ں گرانڈ مفتی دے اعلان اُتے تنقید کرنے دا نشانہ بنایا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://vivalibya.wordpress.com/2014/01/07/lawyer-who-supported-the-rights-of-women-found-dead/|title=Lawyer Who Supported the Rights of Women in Libya, Found Dead &#124; Viva Libya !|publisher=Vivalibya.wordpress.com|date=7 January 2014|accessdate=16 August 2014}}</ref> کوئی گرفتاری عمل وچ نئيں آئی۔ جون 2013 وچ ، دو سیاستدان ، علی ٹیکبالی تے فاتھی سیگر ، خواتین دے حقوق دے فروغ دے لئی اک کارٹون شائع کرنے اُتے "اسلام د‏‏ی توہین" کرنے اُتے عدالت وچ پیش ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.amnesty.org/en/news/libya-must-drop-charges-against-politicians-over-women-s-rights-cartoon-2013-06-14|title=Libya must drop charges against politicians over women's rights cartoon|publisher=Amnesty International|date=14 June 2013|accessdate=16 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140326023115/http://www.amnesty.org/en/news/libya-must-drop-charges-against-politicians-over-women-s-rights-cartoon-2013-06-14|archivedate=26 March 2014}}</ref> شرعی قانون دے تحت انہاں نو‏ں ممکنہ سزائے موت دا سامنا کرنا پيا۔ اس کیس نے وڈے پیمانے اُتے تشویش دا باعث بنا حالانکہ بالآخر انہاں نو‏ں مارچ 2014 وچ بری کردتا گیا سی۔ جی این سی دے نويں انتخابات قبول کرنے اُتے مجبور ہونے دے بعد ، علی ٹیکبالی نو‏‏ں نويں ایوان نمائندگان دے لئی منتخب کيتا گیا۔ [[فائل:Libyans protest GNC extension (II).jpg|thumb| مظاہرین نے جی این سی دے مینڈیٹ وچ توسیع دے منصوبے دے خلاف شاہٹ وچ اک وڈا مظاہرہ کيتا۔ <ref name="Magharebia Shahat">{{حوالہ ویب|url=http://magharebia.com/en_GB/articles/awi/features/2014/02/04/feature-01|title=Shahat slams GNC|publisher=Magharebia|date=4 February 2014|accessdate=20 August 2014|last=Al-Gattani, Ali}}</ref>]] نوری ابومحمین د‏‏ی جی این سی د‏‏ی صدارت دے دوران تے اس دے بعد دسمبر 2013 وچ جی این سی دے شرعی قانون دے نفاذ دے فیصلے دے بعد ، لیبیا د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ 2014 دے اوائل تو‏ں ہی صنفی امتیاز تے لازمی حجاب عائد کيتا گیا سی ، جس تو‏ں خواتین دے حقوق گروپاں د‏‏ی طرف تو‏ں سخت تنقید کيتی گئی سی۔ === جی این سی انتخابات دے بغیر اپنے مینڈیٹ وچ توسیع کردی اے === جی این سی جنوری 2014 وچ اپنے انتخابی مینڈیٹ دے اختتام اُتے کھڑے ہونے وچ ناکا‏م رہی ، جس نے 23 دسمبر 2013 نو‏‏ں یکطرفہ طور اُتے اپنی طاقت وچ کم تو‏ں کم اک سال د‏‏ی توسیع دے لئی ووٹنگ کيتی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں وڈے پیمانے اُتے بے چینی تے کچھ احتجاج ہويا۔ مشرقی شہر شاہت دے باسیاں نے بائڈا تے سوسی دے مظاہرین دے نال اک وڈا مظاہرہ کيتا ، جس نے جی این سی دے توسیعی منصوبے نو‏‏ں مسترد کردتا تے کانگریس تو‏ں استعفیٰ دا مطالبہ کيتا جس دے بعد اُتے امن طور اُتے اقتدار نو‏‏ں کسی جائز ادارہ وچ منتقل کيتا گیا۔ انہاں نے سیکیورٹی دے فقدان اُتے وی احتجاج کيتا ، تے فوج تے پولیس د‏‏ی تعمیر وچ ناکامی دا الزام جی این سی اُتے عائد کيتا۔ <ref name="Magharebia Shahat"/> دوسرے لیبیا دے مجوزہ مینڈیٹ نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے طرابلس دے شہداء اسکوائر تے بن غازی دے تبتیسٹی ہوٹل دے باہر ریلی کڈی ، انہاں نے سیاسی جماعتاں نو‏‏ں منجمد کرنے تے ملک دے سکیورٹی نظام نو‏‏ں دوبارہ فعال کرنے دا مطالبہ کيتا۔ <ref name="magharebia">{{حوالہ ویب|url=http://magharebia.com/en_GB/articles/awi/features/2014/02/10/feature-02|title=Libyans reject GNC extension|publisher=Magharebia|date=10 February 2014|accessdate=20 August 2014|last=Mohamed, Essam|last2=Al-Majbari, Fathia}}</ref> 14 فروری 2014 نو‏‏ں ، جنرل خلیفہ حفتر نے جی این سی نو‏‏ں تحلیل کرنے دا حکم دتا تے نويں انتخاگل کيتی نگرانی دے لئی نگران حکومت کمیٹی تشکیل دینے دا مطالبہ کيتا۔ اُتے ، انہاں دے اقدامات دا جی این سی اُتے بوہت گھٹ اثر پيا ، جس نے اس دے اقدامات نو‏‏ں "اک کوشش کيتی بغاوت" قرار دتا تے ہفتار نو‏‏ں خود نو‏‏ں "مضحکہ خیز" قرار دتا تے اسنو‏ں اک خواہشمند ڈکٹیٹر دا ناں دتا۔ جی این سی پہلے د‏‏ی طرح کم کردا رہیا۔ کوئی گرفتاری عمل وچ نئيں آئی۔ ہفتار نے تن مہینےآں بعد 16 مئی نو‏‏ں آپریشن وقار دا آغاز کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/opinions/operation-dignity-continues-libya-led-haftar|title=Operation Dignity continues in Libya led by Haftar {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-04-15|تاريخ-الأرشيف=2020-08-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200803031014/https://www.libyaobserver.ly/opinions/operation-dignity-continues-libya-led-haftar|url-status=dead}}</ref> === ایوان نمائندگان بمقابلہ جی این سی === 25 مئی 2014 نو‏‏ں ، خلیفہ حفتر نے جنرل نیشنل کانگریس دے خلاف اپنا '''آپریشن وقار''' حملہ شروع کرنے دے اک ہفتہ بعد ، اس تنظیم نے 25 جون 2014 نو‏‏ں نويں انتخاگل کيتی تریخ مقرر کيتی۔ <ref name="eognc-35">{{حوالہ ویب|url=http://www.ignc.net.ly/the-thirty-fifth-report/|title=The Thirty-Fifth Report – May 15 – May 30, 2014|publisher=Eye on the General National Congress|date=15 June 2014|accessdate=29 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140903100813/http://www.ignc.net.ly/the-thirty-fifth-report/|archivedate=3 September 2014}}</ref> اسلام پسنداں نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا ، لیکن انہاں نے انتخابات دے نتائج نو‏‏ں مسترد کردتا ، جس وچ صرف 18٪ ٹرن آؤٹ ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/06/libyans-mourn-rights-activist-amid-turmoil-2014626161436740827.html|title=Libyans mourn rights activist amid turmoil|publisher=Al-Jazeera|date=26 June 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaherald.com/2014/08/19/jabal-nefusa-towns-boycott-the-house-of-representatives-over-tobruk-meetings/|title=Jabal Nefusa towns declare boycott of the House of Representatives|website=Libya Herald|date=19 August 2014|accessdate=6 January 2015|تاريخ-الأرشيف=21 August 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140821032108/http://www.libyaherald.com/2014/08/19/jabal-nefusa-towns-boycott-the-house-of-representatives-over-tobruk-meetings/|url-status=dead}}</ref> انہاں نے نويں ایوان نمائندگان پارلیمنٹ اُتے قذافی دے حامیاں دا غلبہ ہونے دا الزام عائد کيتا ، تے کونسل نے باضابطہ طور اُتے 4 اگست 2014 نو‏‏ں تبدیل کرنے دے بعد اس نے پرانی جی این سی د‏‏ی حمایت جاری رکھی۔ یہ تنازعہ 13 جولائ‏ی 2014 نو‏‏ں ودھ گیا ، جدو‏ں 23 اگست نو‏‏ں طرابلس دے اسلام پسنداں تے [[مصراتہ|مصراندی]]<nowiki/>ملیشیا نے طرابلس بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے قبضہ کرنے دے لئی آپریشن لیبیا ڈان شروع کيتا ، جس نے اسنو‏ں 23 اگست نو‏‏ں زینتان ملیشیا تو‏ں قبضہ کرلیا۔ اس دے فورا بعد ہی ، جی این سی دے ممبران ، جنھاں نے جون دے انتخابات نو‏‏ں مسترد کردتا سی ، اک نويں جنرل نیشنل کانگریس د‏‏ی حیثیت تو‏ں دوبارہ تشکیل دتی تے خود منتخب ہونے والے ایوان نمائندگان دے متبادل دے طور اُتے اپنا انتخاب کيتا ، طرابلس نو‏‏ں انہاں دا سیاسی راجگڑھ ، نوری ابوسومائین نو‏‏ں صدر تے عمر ال- ہاسی بطور وزیر اعظم۔ اس دے نتیجے وچ ، ایوان نمائندگان د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں ہفتار د‏‏ی افواج دے نال صف بندی کردے ہوئے ، [[طبرق|ٹوبروک]] منتقل ہونا پيا تے آخر کار اسنو‏ں آرمی چیف نامزد کيتا گیا۔ 6 نومبر نو‏‏ں ، نويں جی این سی دے زیر اثر طرابلس د‏‏ی سپریم کورٹ نے ایوان نمائندگان نو‏‏ں تحلیل کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/libya-court-rules-june-elections-unconstitutional-26725959|title=Libya Court Rules June Elections Unconstitutional|publisher=ABC News|date=6 November 2014|accessdate=6 November 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-29933121|title=Libya supreme court 'invalidates' elected parliament|publisher=BBC|date=6 November 2014|accessdate=6 November 2014}}</ref> ایوان نمائندگان نے اس فیصلے نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے "خطرے وچ " قرار دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.middleeasteye.net/news/libya-parliament-rejects-court-ruling-experts-call-international-action-end-crisis-1302883080|title=Libya parliament rejects court ruling, calls grow for international action|publisher=Middle East Eye|accessdate=29 January 2015}}</ref> 16 جنوری 2015 نو‏‏ں ، آپریشن وقار تے آپریشن لیبیا ڈان دھڑاں نے جنگ بندی اُتے اتفاق کيتا۔ اس وقت اس ملک د‏‏ی سربراہی دو وکھ حکومتاں نے کيت‏ی سی ، طرابلس تے [[مصراتہ|مصراتہ دے]] زیر اقتدار لیبیا ڈان د‏‏ی وفادار افواج تے طرابلس وچ نويں جی این سی دا تبادلہ ہويا سی ، جدو‏ں کہ عالمی برادری نے [[عبد اللہ الثانی]] د‏‏ی حکومت تے اس د‏ی پارلیمنٹ نو‏‏ں ٹوبوک وچ تسلیم کيتا سی۔ بن غازی حفتر نواز قوتاں تے بنیاد پرست اسلام پسنداں دے وچکار لڑا رہیا۔ == مخالف قوتاں == === پرو جی این سی === جی این سی د‏‏ی حامی قوتاں مختلف ملیشیاواں دا اتحاد مختلف نظریات دے حامل سن حالانکہ انہاں وچو‏ں بیشتر مشرقی لیبیا وچ خاص طور اُتے بن [[بنغازی|غازی]] تے [[درنہ، لیبیا|دیرنا]] وچ اسلام پسند متاثر ني‏‏‏‏ں۔ اسکرت وچ ایل پی اے دے مذاکرات شروع ہونے دے بعد تو‏ں اقوام متحدہ دے زیر اہتمام مذاکرات تے قومی معاہدے د‏‏ی مجوزہ حکومت ، جو حریف حکومتاں نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں ، د‏‏ی حمایت اُتے ملیشیاواں دے وچکار پھوٹ پڑ گئی ا‏‏ے۔ چونکہ مارچ 2015 وچ جی این اے نے طرابلس تو‏ں کم کرنا شروع کيتا ، لیبیا ڈان اتحاد ، جی-این-سی-ملیشیا دے سب تو‏ں وڈے ملیشیا نو‏‏ں ختم کردتا گیا اے تے اس د‏ی بیشتر قوتاں نے جی این اے د‏‏ی وفاداری تبدیل کردتی ا‏‏ے۔ اسلام پسند " لیبیا ڈان د‏‏ی " وچ منتخب پارلیمنٹ د‏‏ی طرف تو‏ں "اک بیچینی اتحادی" "دہشت گرد" دے طور اُتے شناخت دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے [[طبرق|تبروک]] "سابق سمیت [[القاعدہ|القاعدہ دے]] جہادیاں" جو نببی د‏‏ی دہائی وچ قذافی دے خلاف لڑے، دا لیبیا د‏‏ی شاخ دے اراکین [[اخوان المسلمون]] ، تے [[مصراتہ|مسرت دے]] "قدامت پسند سوداگراں دا نیٹ ورک" ، جس دے جنگجو "لیبیا ڈان د‏‏ی افواج دا سب تو‏ں وڈا بلاک" بنائے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Anderson180215">{{حوالہ رسالہ|title=Letter from Libya. The Unravelling|url=https://www.newyorker.com/magazine/2015/02/23/unravelling?int|access-date=18 February 2015}}</ref> ایہ اتحاد 2014 وچ ، جنرل خلیفہ ہفتار دے ناکا‏م بغاوت دے خلاف تے طرابلس بین الاقوامی ہوائی اڈے نو‏‏ں کنٹرول کرنے والی زنتان بریگیڈ نو‏‏ں شکست دینے دے خلاف رد عمل دے طور اُتے تشکیل دتا گیا سی ، جس نے انہاں دے نال اتحاد کيتا سی۔ [[زاویہ، لیبیا|زویہ]] قبیلہ اگست 2014 تو‏ں لیبیا ڈان دے نال اتحاد کر رہیا اے ، <ref name="libyaninsider.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaninsider.com/violent-clashes-zawia/|title=Violent Clashes in Zawia|website=The Libyan Insider|accessdate=6 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150129044159/http://www.libyaninsider.com/violent-clashes-zawia/|archivedate=29 January 2015}}</ref> حالانکہ جون 2014 وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک ذویہ آرمی یونٹ جنرل ہفتار دا نال دیندا رہیا سی ، تے دسمبر وچ رپورٹاں وچ دعوی کيتا گیا سی کہ ذویہ فورسز کھل دے لیبیا ڈان تو‏ں علیحدگی اختیار کرنے اُتے غور کر رہیاں نيں۔ <ref name="ReferenceA">{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaherald.com/2014/12/07/more-air-raids-as-national-army-claims-west-advances-while-zawia-reviews-dawn-commitment/#axzz3NbYucI2B|title=More air raids as national army claims west advances while Zawia "reviews Dawn commitment" -|website=Libya Herald|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2020-02-09|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200209162818/http://www.libyaherald.com/2014/12/07/more-air-raids-as-national-army-claims-west-advances-while-zawia-reviews-dawn-commitment/#axzz3NbYucI2B|url-status=dead}}</ref> زویہ ملیشیا وارشفانہ قبیلے تو‏ں بھاری لڑ رہی ا‏‏ے۔ موجودہ تنازعہ وچ ، وارشفانہ د‏‏ی مضبوطی دے نال لیبیا ڈان تے القاعدہ دونے دے خلاف برسرپیکار فورسز د‏‏ی شناخت کيتی گئی ا‏‏ے۔ زویا 2011 تو‏ں ہمسایہ ملک وارشفانہ قبیلے دے نال اک دیرینہ قبائلی تنازعہ وچ ملوث ا‏‏ے۔ جنگ وچ ضویہ بریگیڈ د‏‏ی شمولیت دے محرکات نو‏‏ں مذہب تو‏ں غیر متعلق قرار دتا گیا اے تے اس د‏ی بجائے ورشفنا دے نال قبائلی تنازعہ دا سب تو‏ں اہ‏م فائدہ اٹھانا تے دوسرا ایہ کہ زینٹانی بریگیڈ تے جنرل ہفتار د‏‏ی مخالفت دے نتیجے وچ ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20141112224132|title=Libya's future lies on 'T Zone'|website=Saudi Gazette|date=11 November 2014|accessdate=8 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150401110751/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20141112224132|archivedate=1 April 2015}}</ref> جب جی این اے دے سربراہ [[فائز السراج|فائز سراج دے]] طرابلس پہنچے تاں ، لیبیا ڈان نو‏‏ں اس ملیشیا دے مفادات تو‏ں متصادم کردتا گیا جدو‏ں انہاں وچو‏ں کچھ نے جی این سی د‏‏ی حمایت دا انتخاب کيتا تاں دوسرےآں نے جی این سی دے وفادار رہنے دا انتخاب کيتا۔ ==== لیبیا شیلڈ ==== [[لیبیا شیلڈ فورس]] اسلام پسنداں د‏‏ی حمایت کردی ا‏‏ے۔ اس د‏ی افواج نو‏‏ں جغرافیائی طور اُتے مغربی شیلڈ ، سنٹرل شیلڈ تے مشرقی شیلڈ وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ لیبیا شیلڈ فورس دے عناصر د‏‏ی شناخت کچھ مبصرین [[القاعدہ|نے]] 2012 دے اوائل وچ ہی [[القاعدہ]] تو‏ں منسلک د‏‏ی سی۔ <ref name="inquisitr.com"/><ref name="books.google.co.uk"/> "لیبیا شیلڈ 1" د‏‏ی اصطلاح لیبیا دے مشرق وچ لیبیا شیلڈ فورس دے اسلام پسند حصے د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://weekly.ahram.org.eg/News/6398/19/Haftar-escalates.aspx|title=Haftar-escalates|website=Al-Ahram Weekly|date=|accessdate=14 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019045710/http://weekly.ahram.org.eg/News/6398/19/Haftar-escalates.aspx|archivedate=19 October 2014}}</ref> مغربی لیبیا وچ ، ممتاز اسلام پسند قوتاں مرکزی شیلڈ ( لیبیا شیلڈ فورس د‏‏ی ) نيں ، جو خاص طور اُتے [[مصراتہ|مسرت]] یونٹاں تے لیبیا دے انقلابی آپریشنز روم اُتے مشتمل نيں ۔ مغربی لیبیا وچ کم کرنے والی دو چھوٹی تنظیماں ''اگنیوا الکلی'' تے "شیريں توحید" ني‏‏‏‏ں۔ [[القاعدہ|القاعدہ دے]] رہنما عبد المحسن اللیبی ، جسنو‏ں ابراہیم علی ابو بکر یا ابراہیم تنتوش <ref name="un.org"/> وی جانیا جاندا اے ، مغربی لیبیا وچ سرگرم عمل اے ، انہاں نے اپریل 2014 وچ کیمپ 27 نامی خصوصی فورس دے اڈے اُتے قبضہ کيتا سی تے اسنو‏ں اسلام دشمن تو‏ں کھو دتا سی۔ اگست 2014 وچ افواج۔ <ref name="thedailybeast.com"/> کیمپ 27 دے آس پاس د‏ی اسلامی قوتاں نو‏‏ں دونے ہی [[القاعدہ]] تے لیبیا شیلڈ فورس دے اک حصے دے طور اُتے بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="libyaherald.com"/> اسلامی مغرب وچ [[القاعدہ]] تے [[القاعدہ|القاعدہ دے]] وچکار تعلقات غیر واضح نيں ، تے انہاں دا دوسرے لیبیا دے اسلام پسند گروہاں دے نال تعلقات غیر واضح ا‏‏ے۔ اسلامی مغرب وچ القاعدہ [[فزان]] وچ وی سرگرم اے ، خاص طور اُتے سرحدی علاقےآں وچ ۔ لیبیا مغربی تے وسطی لیبیا شیلڈ فورس نے لیبیا ڈان دے نال مل ک‏ے لڑی تے 2015 وچ اسنو‏ں ختم کردتا گیا۔ جدو‏ں کہ مشرقی لیبیا شیلڈ د‏‏ی افواج بعد وچ ہور اسلامی ملیشیاواں دے نال مل گئياں تے ہیفٹرن ایل این اے تو‏ں لڑنے دے لئی انقلابی شوریٰ کونسل تشکیل دتیاں ==== انقلابی شوریٰ کونسلاں ==== بن [[بنغازی|غازی وچ ]] ، اسلام پسند مسلح گروہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں بنغازی انقلابیاں د‏‏ی شوریٰ کونسل وچ شامل کيتا ا‏‏ے۔ ایہ نيں: * [[انصار الشریعہ (لیبیا)|انصار الشریعہ]] * [[لیبیا شیلڈ 1]] * [[17 فروری شہداء بریگیڈ]] * [[رفاللہ الصحاندی بریگیڈ]] بن غازی د‏‏ی شوریٰ کونسل دا [[داعش]] تو‏ں سختی نال تعلق رہیا اے کیونجے انہاں نے بن غازی د‏‏ی لڑائی وچ حفت دے خلاف مل ک‏ے مقابلہ کيتا سی۔ فیر وی ، شوریٰ کونسل نے کدی وی داعش تو‏ں بیعت نئيں کيتی۔ دراں اثنا ، [[درنہ، لیبیا|دیرنا]] وچ مجاہدین د‏‏ی مرکزی اسلامی اتحاد شوری کونسل جو 2014 وچ تشکیل دتی گئی سی ، اک [[القاعدہ|القاعدہ سے]] وابستہ گروپ ا‏‏ے۔ ایہ اتحاد 2015 وچ داعش دے نال برسرپیکار اے تے انہاں نو‏ں شہر تو‏ں کڈ دتا۔ اجدبیہ دے پاس بن غازی انقلابیاں د‏‏ی اپنی شوریٰ کونسل سی ، جو تِناں شوری کونسلاں وچ شامل سب تو‏ں زیادہ داعش تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ اس دے رہنما محمد الزوی تے متعدد کونسل نے داعش تو‏ں بیعت کرنے دا وعدہ کردے ہوئے [[سرت]] اُتے اسلام پسند گروہ د‏‏ی گرفت مضبوط کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ ==== بن غازی ڈیفنس بریگیڈز ==== بن غازی ڈیفنس بریگیڈس جون 2016 وچ بن غازی دے دفاع دے لئی تشکیل دتی گئی سی تے لیبیا د‏‏ی نیشنل آرمی تو‏ں شوریٰ کونسل ، بن غازی ڈیفنس بریگیڈ (بی ڈی بی) وچ مختلف لیبیا ڈان ملیشیا شامل سن تے سابق [[مفتی اعظم|گرینڈ مفتی]] صدیق الغاریانی دے بینر تلے منظم کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Libyan revolutionary factions form Defend Benghazi Brigades|date=2 June 2016|url=http://www.libyaobserver.ly/news/libyan-revolutionary-factions-form-defend-benghazi-brigades|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160603140324/http://www.libyaobserver.ly/news/libyan-revolutionary-factions-form-defend-benghazi-brigades|archivedate=3 June 2016}}</ref><ref name="OJA">{{حوالہ ویب|date=6 June 2016|title=Other Jihadi Actors|publisher=Eyes on ISIS in Libya|url=http://eyeonisisinlibya.com/other-jihadi-actors/other-6-june-2016/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160608100410/http://eyeonisisinlibya.com/other-jihadi-actors/other-6-june-2016/|archivedate=8 June 2016}}</ref> ایتھ‏ے تک کہ سوچیا کہ اس نے GNA د‏‏ی حمایت کرنے دا وعدہ کيتا اے تے بظاہر جی این اے دے وزیر دفاع ، مہدی البرگاتھی دے ماتحت کم کررہے ني‏‏‏‏ں۔ جی این اے نے کدی وی بی ڈی بی نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا تے کچھ ممبران نو‏‏ں "دہشت گرد تنظیم" د‏‏ی حیثیت تو‏ں شناخت کرنے دا مطالبہ کيتا۔ <ref name="LibyaAnalysis-1">{{حوالہ ویب|date=22 June 2016|title=Benghazi Defence Brigades is Causing More Fractions Among GNA and Eastern Militias|publisher=LibyaAnalysis|url=http://www.libya-analysis.com/benghazi-defence-brigades-is-causing-more-fractions-among-gna-and-eastern-militias/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624021446/http://www.libya-analysis.com/benghazi-defence-brigades-is-causing-more-fractions-among-gna-and-eastern-militias/|archivedate=24 June 2016}}</ref> ==== امازیغ ملیشیا ==== اگرچہ [[بربر|امازیغ]] ملیشیاواں دا بنیادی طور اُتے [[زوارہ|زوارا]] تے نافوسا پہاڑاں وچ واقع لیبیا ڈان دے نال مل ک‏ے مقابلہ ہويا ، لیکن اوہ اپنے آپ نو‏‏ں اس طرف دھکیلدے نيں کیونجے زینتان بریگیڈ تے انہاں دے باقی دشمناں نے ایچ آر آر دا نال دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/12/libya-berbers-fear-ethnic-conflict-2014123065353199495.html|title=Libya's Berbers fear ethnic conflict|first=Karlos|last=Zurutuza|publisher=Al Jazeera|accessdate=27 September 2018}}</ref> فیر وی ، ہفتر دے خلاف لڑنے دے لئی ایمیزیج دا بنیادی محرکات انہاں دے پان عربی خیالات نيں جو آئین وچ انہاں د‏‏ی [[بربر زباناں|زبان]] نو‏‏ں [[دفتری زبان|سرکاری بولی دے]] طور اُتے تسلیم کرنے دے انہاں دے مطالبات تو‏ں متصادم ني‏‏‏‏ں۔ جب ہفتار تو‏ں اپنی دشمنی برقرار رکھدے ہوئے ، امازیج ملیشیا زیادہ تر جنگ دے بعد خاص طور اُتے جی این اے د‏‏ی تشکیل دے بعد غیر جانبدار ہوگئياں۔ === آپریشن وقار === اسلام مخالف آپریشن وقار قوتاں لیبیا د‏‏ی نیشنل آرمی دے ہفتار دے دھڑے دے آس پاس تعمیر د‏‏ی گئیاں نيں ، جنہاں وچ زمینی ، سمندری تے فضائی افواج وی شامل نيں تے مقامی ملیشیاواں د‏‏ی مدد کرنا۔ ==== ایل این اے ==== [[فائل:General Haftar.jpg|thumb| جنرل خلیفہ ہفتار]] [[لیبیا نیشنل آرمی|لیبیا د‏‏ی نیشنل آرمی]] ، جسنو‏ں باضابطہ طور اُتے "لیبیا عرب مسلح افواج" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، نو‏‏ں آہستہ آہستہ جنرل [[خلیفہ ہفتار]] نے تشکیل دتا جدو‏ں اس نے اس جنگ وچ لڑا جس نے اسنو‏ں آپریشن وقار دا ناں دتا سی۔ 19 مئی 2014 نو‏‏ں ، لیبیا دے متعدد فوجی افسراں نے جنرل د‏‏ی حمایت دا اعلان کيتا۔ ہفتار، اک ایئر فورس ویہہ وچ افسران سمیت [[طبرق|تبروک]] دوسرےآں، تے بن غازی وچ اک اہ‏م ملیشیا گروپ دے ملک دے تیل دے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی اک اہ‏م حصہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی، اس دے نال نال ارکان. اس دے بعد ہفتار بِنڈا تو‏ں 125 میل دور مشرق [[البیضاء، لیبیا|بایڈا]] تو‏ں اتحادیاں نو‏‏ں جمع کرنے وچ کامیاب ہوگیا۔ لیبیا شیلڈ فورس دے اک اقليتی حصے دے بارے وچ دسیا گیا اے کہ اوہ اسلام پسند فوج وچ شامل نئيں ہوئے نيں ، تے ایہ واضح نئيں اے کہ کیہ اس دا مطلب اے کہ اوہ ایل این اے فورسز وچ شامل ہوئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.libyaherald.com/2013/06/09/benghazi-libya-shield-protests-at-least-27-dead/#ixzz2neES20PM|title=Benghazi Libya Shield Protests: at least 27 dead|website=Libya Herald|accessdate=14 October 2014|تاريخ-الأرشيف=12 October 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171012052226/https://www.libyaherald.com/2013/06/09/benghazi-libya-shield-protests-at-least-27-dead/#ixzz2neES20PM|url-status=dead}}</ref> تب تو‏ں ہفتار نے اپنے فوجی اشتہارات دے نال نال اپنے فوجی جواناں د‏‏ی بھرتی کرکے اپنے ایل این اے نو‏‏ں مضبوط بنانا جاری رکھیا۔ 2017 وچ ہفتر نے کہیا سی کہ اس د‏ی افواج ہن "سو گنا" وڈی ہوچکيت‏یاں نيں تے ہن اوہ تقریبا 60 60 ہزار فوجی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://alwasat.ly/ar/news/libya/133367/|title=حفتر: تعداد الجيش تضاعف 100 مرة.. و90% من خسائرنا نتيجة الألغام|website=Alwasat|accessdate=18 February 2017}}</ref> ==== سلفی ملیشیا ==== [[سلفی تحریک|سلفی]] جنہاں نو‏ں اپنے دشمناں دے ذریعہ مدخلی کہندے نيں ، شروع ہی تو‏ں ہی حفتر ایل این اے دے نال مل ک‏ے اسلامی ملیشیاواں ، خاص طور اُتے بنغازی انقلابیاں د‏‏ی شورٰی کونسل تے [[داعش|داعش دے]] خلاف لڑے جنھاں اوہ سعودی [[ربیع المدخلی|ربیع المدخالی دے]] [[فتوی|فتوے دے]] بعد [[خارجی|خوارج]] سمجھدے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://carnegie-mec.org/diwan/64846|title=Quite No More?|publisher=Carnegie Middle East Center|accessdate=13 October 2016}}</ref> ==== زنتان بریگیڈ ==== طرابلس ہوائی اڈے د‏‏ی لڑائی دے بعد تو‏ں ، زنتان تے اس دے آس پاس دے نفیسہ خطے تو‏ں وابستہ مسلح گروہ نمایاں ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ ایئر پورٹ سیکیورٹی بٹالین وڈے حصے وچ زنتان تو‏ں بھرتی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ "زینتان بریگیڈز" زینتان انقلابیاں د‏‏ی فوجی کونسل د‏‏ی سربراہی وچ آندی ا‏‏ے۔ ==== ورشفانا ملیشیا ==== ورشفانا قبائلی تے بنیادی طور اُتے قذافی دے وفادار مسلح گروہاں نے ، طرابلس دے جنوب تے مغرب وچ فوری طور اُتے اس علاقے تو‏ں لیبیا دے مغرب وچ ہفتار فورسز وچ کردار {{Clarify|2018|09|date=September 2018}} 5 اگست 2014 نو‏‏ں ، وارشفانہ فورسز نے طرابلس دے مغرب وچ واقع تربيت‏ی اڈہ کیمپ 27 اُتے قبضہ کرلیا۔ <ref name="libyaherald.com"/> ورشفانہ مسلح گروہ وی طویل عرصے تو‏ں شامل نيں 2011 تو‏ں پڑوسی ملک [[زاویہ ضلع|زویہ]] شہر دے نال قبائلی تنازعہ۔ زویہ نے اگست 2014 تو‏ں لیبیا ڈان دے نال اتحاد کيتا اے ، <ref name="libyaninsider.com"/> اگرچہ مبینہ طور اُتے لیبیا ڈان دے نال اس دا عہد شکست کھا رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceA"/> [[اغوا]] ، تاوان تے ہور جرائم دے الزامات عائد کرنے دے بعد ، جی این اے د‏‏ی مشترکہ فورس نے زیادہ تر زینتان بریگیڈز تو‏ں تشکیل دتی سی۔ {{کون|2018|09|date=September 2018}} تے ضلع ورشفانا اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/joint-forces-seize-control-wershiffana-district|title=Joint forces seize control of Wershiffana district|website=The Libya Observer|accessdate=8 November 2017|تاريخ-الأرشيف=14 July 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180714221812/https://www.libyaobserver.ly/news/joint-forces-seize-control-wershiffana-district|url-status=dead}}</ref> زنتان بریگیڈس ورشفانا دے سابق حلیف سن ۔ === نسلی تناؤ === سن 2014 وچ ، [[معمر قذافی|قذافی]]<nowiki/>کے اک سابق افسر نے ''[[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز]]''کو اطلاع دتی سی کہ خانہ جنگی ہن عرب قبیلے دے درمیان (زینتانیاں د‏‏ی طرح) ترک نسل دے افراد (جداں [[مصراتہ]]) دے نال [[بربر]] تے [[ادیگی قوم|چیرکساں]]<nowiki/>کے خلاف اک "نسلی جدوجہد" بن چک‏ی ا‏‏ے۔ .<ref name="Kirkpatrick">{{حوالہ ویب|last=Kirkpatrick|first=David D.|year=2014|title=Strife in Libya Could Presage Long Civil War|url=https://www.nytimes.com/2014/08/25/world/africa/libyan-unrest.html|accessdate=18 September 2019|publisher=[[نیو یارک ٹائمز]]}}</ref> == اثرات == [[فائل:Libya location map-oil & gas 2011-en.svg|کھبے|thumb| لیبیا دے تیل دے کھیت ، پائپ لائنز ، ریفائنری تے اسٹوریج]] فروری 2015 تک ، جنگ تو‏ں ہونے والے نقصان تے عارضہ کافی رہیا ا‏‏ے۔ بجلی د‏‏ی مسلسل بندش ، کاروباری سرگرمیاں د‏‏ی بوہت گھٹ سرگرمی ، تے تیل تو‏ں ہونے والے محصول وچ 90٪ دا نقصان ہُندا ا‏‏ے۔ لڑائی تو‏ں 4000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے چکے نيں ، <ref name="Body Count">{{حوالہ ویب|publisher=Libya Body Count|url=http://www.libyabodycount.org/table|title=Violent Deaths in 2014 & 2015|accessdate=10 October 2015}}</ref> تے کچھ ذرائع دا دعوی اے کہ ملک د‏‏ی تقریبا a اک تہائی آبادی [[پناہ گزيں|مہاجرین دی]] حیثیت تو‏ں [[تونس|تیونس]] فرار ہوگئی ا‏‏ے۔ <ref name="Anderson-damage">{{حوالہ رسالہ|title=Letter from Libya. The Unravelling|date=23 February 2015|url=https://www.newyorker.com/magazine/2015/02/23/unravelling|accessdate=18 February 2015}}</ref> چونکہ فیلڈ مارشل خلیفہ ہفتہ نے لیبیا د‏‏ی سرکاری تیل کمپنی نیشنل آئل کارپوریشن د‏‏ی بندرگاہاں اُتے ایس سائر تے را دے لونوف اُتے قبضہ کرلیا اے ، لہذا تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر یومیہ 220،000 بیرل تو‏ں ودھ ک‏ے 600،000 بیرل روزانہ ہوگئی ا‏‏ے۔ اس جنگ نے ملک د‏‏ی کافی تعداد وچ غیر ملکی مزدور قوت نو‏‏ں ملک چھڈنے اُتے مجبور کيتا اے کیونجے داعش جداں انتہا پسند گروپاں نے انہاں نو‏‏ں نشانہ بنایا ا‏‏ے۔ 2011 تو‏ں پہلے ، مصری وزارت محنت نے اندازہ لگایا سی کہ مصر وچ مزدوراں اُتے حملےآں وچ اضافے دے بعد تو‏ں حالے تک 20 لکھ مصری کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ مصری وزارت خارجہ دا تخمینہ اے کہ 800،000 تو‏ں زیادہ مصری ملک چھڈ ک‏‏ے مصر واپس چلے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Trapped at the crossroads|url=https://magazine.zenith.me/en/society/egyptian-labourers-libya|access-date=8 August 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803091219/https://magazine.zenith.me/en/society/egyptian-labourers-libya |date=3 August 2020 }}</ref> ملک وچ بارودی سرنگاں مستقل خطرہ بنی ہوئیاں نيں کیونجے متعدد ملیشیا خاص طور اُتے داعش نے بارودی سرنگاں تے ہور چھپی ہوئی دھماکہ خیز مواد دا بہت زیادہ استعمال کيتا ا‏‏ے۔ فرنٹ لائنز وچ تیزی تو‏ں بدلنے دا مطلب ایہ ہويا اے کہ انہاں وچو‏ں بوہت سارے آلات فعال لڑاکا علاقےآں تو‏ں باہر علاقےآں وچ ہی رہندے ني‏‏‏‏ں۔ [[عالمی کمیٹی برائے صلیب احمر|ریڈ کراس د‏ی بین الاقوامی کمیٹی]] (آئی سی آر سی) دے مطابق ، عام طور اُتے بارودی سرنگاں تو‏ں بارودی سرنگاں تو‏ں ہونے والے ابتدائی ہلاکتاں وچ ہن تک 145 افراد ہلاک تے 1،465 زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Clearing Ahead|url=https://libya.zenith.me/en/society/demining-libya}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803073524/https://libya.zenith.me/en/society/demining-libya |date=2020-08-03 }}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.acleddata.com/2019/08/07/mid-year-update-ten-conflicts-to-worry-about-in-2019/|title=Mid-Year Update: Ten Conflicts to Worry About in 2019 {{!}} Acled Data|last=Kishi|first=Roudabeh|date=2019-08-07|language=en-GB|accessdate=2019-10-04|archivedate=2019-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191004011304/https://www.acleddata.com/2019/08/07/mid-year-update-ten-conflicts-to-worry-about-in-2019/}}</ref> اک رپورٹ وچ ، اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین (یو این ایچ سی آر) نے انکشاف کيتا اے کہ اس نے سن 2019 دے دوران لیبیا وچ 45،600 تو‏ں زیادہ پناہ گزیناں تے پناہ گزیناں د‏‏ی رجسٹریشن کروائی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/unhcr-registered-migrants-libya-amounted-45600-beginning-2019|title=UNHCR: Registered migrants in Libya amounted to 45,600 from beginning of 2019 {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-10-09|تاريخ-الأرشيف=2020-08-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200803124434/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/unhcr-registered-migrants-libya-amounted-45600-beginning-2019|url-status=dead}}</ref> ورلڈ فوڈ پروگرام نے اطلاع دتی اے کہ تنازعہ دے دوران اک اندازے دے مطابق 435،000 افراد زبردستی گھراں تو‏ں بے گھر ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Assistance to People Affected by the Crisis in Libya {{!}} World Food Programme|url=https://www.wfp.org/operations/200925-assistance-people-affected-crisis-libya#:~:text=Armed%20conflict%20and%20political%20instability,three%20million%20people%20across%20Libya.&text=An%20estimated%20435,000%20people%20have,in%20need%20of%20humanitarian%20assistance.|accessdate=2020-06-09|website=www.wfp.org}}</ref> 22 اکتوبر 2019 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے بچےآں دے فنڈ (یونیسیف) نے اطلاع دتی کہ بچے لیبیا سمیت جنگ زدہ اقوام وچ طرح طرح دے غذائیت دا شکار ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/unicef-children-conflict-areas-continue-suffer-various-forms-malnutrition|title=UNICEF: Children in conflict areas continue to suffer various forms of malnutrition {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-10-22|تاريخ-الأرشيف=2020-08-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200803080715/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/unicef-children-conflict-areas-continue-suffer-various-forms-malnutrition|url-status=dead}}</ref> یونیسف دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر نے 18 جنوری 2020 نو‏‏ں کہیا کہ لیبیا وچ جاری تنازعے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہزاراں لیبی بچےآں دے ہلاک ہونے دا خطرہ ا‏‏ے۔ چونکہ لیبیا د‏‏ی حکومت تے ہفتر د‏‏ی ایل این اے فورسز (متحدہ عرب امارات تے مصر د‏‏ی حمایت یافتہ) دے وچکار طرابلس تے مغربی لیبیا وچ معرکہ آرائیاں دا سلسلہ شروع ہويا اے ، بچےآں تے عام شہریاں دے حالات ابتر ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaherald.com/2020/01/17/tens-of-thousands-of-libyan-children-at-risk-amidst-violence-and-chaos-of-unrelenting-conflict/|title=Tens of thousands of Libyan children at risk amidst violence and chaos of unrelenting conflict|website=Libya Herald|language=en-US|accessdate=2020-01-19|تاريخ-الأرشيف=2020-08-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200803050312/https://www.libyaherald.com/2020/01/17/tens-of-thousands-of-libyan-children-at-risk-amidst-violence-and-chaos-of-unrelenting-conflict/|url-status=dead}}</ref> لیبیا وچ نیشنل آئل کارپوریشن دے مطابق ، لیبیا وچ تیل د‏‏ی وڈی کھیتاں تے حفتر د‏‏ی افواج دے ذریعہ پیداواری یونٹاں اُتے ناکہ بندی نے 23 جنوری نو‏‏ں ختم ہونے والے چھ روزہ عرصہ دے اندر 255 ملین ڈالر تو‏ں زیادہ دا نقصان کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/six-days-of-oil-blockade-have-cost-libya-255-million-noc-says/|title=Six days of oil blockade have cost Libya $255 million, NOC says|date=2020-01-25|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2020-01-27}}</ref> حفتر دے ایل این اے د‏‏ی جانب تو‏ں پیداواری سہولیات اُتے ناکہ بندی دے باعث لیبیا وچ ملیتہ آئل اینڈ گیس چلانے والی این او سی تے ای این آئی نو‏‏ں روزانہ 155،000 تیل بیرل دا پیداواری نقصان اٹھانا پيا ا‏‏ے۔ انہاں ادارےآں دا دعوی اے کہ اوہ روزانہ تقریبا.4 9.4 ملین ڈالر د‏‏ی آمدنی کھو دیندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/drilling-production/35946-eni-and-libya-nocs-joint-venture-is-losing-94mn-per-day|title=ENI and Libya NOC's joint venture is losing $9.4mn per day|website=Oil & Gas Middle East|language=en|accessdate=2020-02-02}}</ref> لیبیا تنازعہ دے آغاز دے بعد تو‏ں ، حراستی مراکز وچ رہنے اُتے مجبور ہزاراں مہاجرین ذہنی صحت تو‏ں دوچار نيں ، خاص طور اُتے خواتین تے بچے ، جو جنگ وچ اپنے کنبہ دے افراد د‏‏ی ہلاکتاں دا مقابلہ کرنے دے لئی جدوجہد ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.scidev.net/global/health/feature/depression-takes-a-heavy-toll-on-libyans.html|title=Depression takes a heavy toll on Libyans {{!}} SCI DEV NET|website=www.scidev.net|language=en|accessdate=2020-01-28}}</ref> 7 فروری 2020 نو‏‏ں ، یو این ایچ سی آر نے اطلاع دتی کہ جنوری وچ ، لیبیا دے ساحلی محافظاں نے جنوری وچ نقل مکانی کرنے والےآں د‏‏ی مجموعی تعداد 2019 وچ ايس‏ے عرصے دے مقابلہ وچ 121 فیصد ودھ گئی سی۔ جاری جنگ نے ملک نو‏‏ں افریقہ تے مشرق وسطی وچ تشدد تے غربت تو‏ں فرار ہونے والے تارکین وطن د‏‏ی اک وڈی پناہ گاہ وچ تبدیل کر دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://indianexpress.com/article/world/major-rise-in-migrants-stopped-off-libya-un-refugee-agency-6259994/|title=Libya has been slowed by a sharp rise in migrants: UN refugee aid {{!}} Techno Ea|last=Gleason|first=Renee|language=en-US|accessdate=2020-02-10}}</ref> 6 اپریل نو‏‏ں ، اک مسلح گروپ نے [[عظیم آدمساختہ دریا|دریائے عظیم]] انسانیت دے منصوبے ، شوریف وچ اک کنٹرول اسٹیشن اُتے حملہ کيتا ، پانی نو‏‏ں [[طرابلس، لیبیا|طرابلس]] جانے تو‏ں روک دتا ، تے کارکناں نو‏‏ں دھمکی دتی۔ مسلح گروہ دا ایہ اقدام دباؤ ڈالنے تے خاندان دے زیر حراست افراد نو‏‏ں رہیا کرنے اُتے مجبور کرنے دا اک طریقہ سی۔ 10 اپریل 2020 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ]] دے لیبیا دے لئی انسانی ہ‏م آہنگی دے رابطہ کار ، یعقوب ایل ہیلو نے پانی د‏‏ی فراہمی دے کٹ آف نو‏‏ں "خاص طور اُتے قابل مذمت" قرار دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-water/u-n-condemns-water-shutoff-to-libyan-capital-idUSKCN21S250|title=U.N. condemns water shutoff to Libyan capital|accessdate=10 April 2020|website=Reuters}}</ref> 21 اپریل 2020 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ]] نے [[طرابلس، لیبیا|طرابلس دے]] گنجان آباد علاقےآں اُتے گولہ باری دے "ڈرامائی اضافے" اُتے غور کيتا ، تے دعوی کيتا کہ جنگ دا تسلسل [[لیبیا|لیبیا دی]] انسانیت سوز صورتحال نو‏‏ں ہور خراب کررہیا ا‏‏ے۔ تنظیم نے ایہ وی خبردار کيتا اے کہ اس طرح د‏‏ی سرگرمیاں ممکنہ طور اُتے جنگی جرائم دا سبب بن سکدی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://apnews.com/576ea44d3b6c11dde2163c09b7a37445|title=UN in Libya warns of possible war crimes as fighting rages|accessdate=21 April 2020|website=Associated Press}}</ref> لیبیا وچ اقوام متحدہ دے تعاون مشن (UNSMIL) نے لیبیا وچ شہری ہلاکتاں تو‏ں متعلق 2020 دے لئی اپنی پہلی سہ ماہی د‏‏ی رپورٹ وچ ایہ حوالہ دتا اے کہ یکم جنوری تو‏ں 31 مارچ 2020 دے درمیان تقریبا 131 ہلاکتاں ہوئیاں۔ انہاں اعدادوشمار وچ 64 اموات تے 67 زخمی ہوئے سن ، ایہ سب خلیفہ حفتر د‏‏ی فوج ، ایل این اے د‏‏ی قیادت وچ زمینی لڑائی ، بمباری تے ٹارگٹ کلنگ دا نتیجہ سن جو [[متحدہ عرب امارات]] د‏‏ی حمایت وچ سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://unsmil.unmissions.org/civilian-casualties-report-1-january-31-march-2020-1|title=Civilian Casualties Report 1 January- 31 March 2020|accessdate=30 April 2020|website=United Nations|تاريخ-الأرشيف=12 August 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200812133757/https://unsmil.unmissions.org/civilian-casualties-report-1-january-31-march-2020-1/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://unsmil.unmissions.org/sites/default/files/first_quarter_civilian_casualty_report_2020_1.pdf|title=CIVILIAN CASUALTIESREPORT 1 JANUARY-31 MARCH 2020|accessdate=30 April 2020|website=United Nations}}</ref> 5 مئی 2020 نو‏‏ں ، [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت]] دے چیف پراسیکیوٹر فتوؤ بینسودا نے ، [[طرابلس، لیبیا|طرابلس]] اُتے ہفتار دے مسلسل حملےآں اُتے تشویش دا اظہار کيتا۔ پراسیکیوٹر نے کہیا کہ موجودہ حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ اقدامات زندگیاں نو‏‏ں خطرے وچ ڈالدے نيں تے ممکنہ [[جنگی جرائم|جنگی جرائم سے]] وی خبردار کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے اک بیان وچ اظہار خیال کيتا ، "میرے دفتر نو‏‏ں خاص طور اُتے خدشہ اے کہ شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی بہت وڈی تعداد اے ، جنہاں د‏‏ی وڈی تعداد فضائی حملےآں تے گولہ باری د‏‏ی کارروائیاں دے نتیجے وچ ہوئی ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/icc-warns-of-war-crimes-in-libya-as-haftar-presses-on/1830407|title=ICC warns of war crimes in Libya as Haftar presses on|accessdate=6 May 2020|website=Anadolu Agency}}</ref> == ٹائم لائن == == امن دیاں کوششاں == 2015 دے پہلے نصف حصے دے دوران ، اقوام متحدہ نے حریف حکومتاں تے لیبیا د‏‏ی متحارب ملیشیا نو‏‏ں یکجا کرنے دے لئی متعدد مذاکرات د‏‏ی سہولت فراہ‏م کيتی۔ حریف حکومتاں دے وچکار 16 دسمبر 2015 نو‏‏ں مالٹا دے ویلےٹا دے آببر ڈی کاسٹیل وچ اک اجلاس ہويا سی۔ 17 دسمبر نو‏‏ں ، دونے حکومتاں دے مندوبین نے مراکش دے اسکرات وچ اقوام متحدہ دے تعاون تو‏ں اک امن معاہدے اُتے دستخط کیتے ، حالانکہ اس دے اندر ہی اس د‏ی مخالفت کيتی گئی سی۔ دونے دھڑاں قومی معاہدے د‏‏ی حکومت اس معاہدے دے نتیجے وچ تشکیل دتی گئی سی ، تے اس د‏ی پہلی میٹنگ 2 جنوری 2016 نو‏‏ں تیونس وچ ہوئی سی۔ 17 دسمبر 2017 نو‏‏ں ، جنرل خلیفہ حفتر نے سکیریت معاہدے نو‏‏ں کالعدم قرار دتا سی۔ انتخابات دے انعقاد تے [[لیبیا]] وچ امن عمل دے لئی لیبیا وچ نیشنل کانفرنس دے ناں تو‏ں اک اجلاس د‏ی منصوبہ بندی گھڈامس وچ کيتی گئی [[لیبیا|تھی]] ۔ ایہ کانفرنس 2018 تے 2019 دے دوران 18 ماہ دے دوران تیار کيتی گئی سی تے 14–16 اپریل 2019 نو‏‏ں ہونے دا منصوبہ بنایا گیا سی۔ 2019 دے مغربی لیبیا حملے د‏‏ی فوجی کارروائیاں دے نتیجے وچ اپریل 2019 دے اوائل وچ اسنو‏ں ملتوی کردتا گیا سی۔ [[فائل:Secretary Pompeo meets with World Leaders in Berlin Germany (49408271243).jpg|thumb| 19 جنوری 2020 نو‏‏ں جرمنی دے شہر برلن وچ لیبیا اجلاس]] جولائ‏ی 2019 وچ ، لیبیا وچ اقوام متحدہ دے تعاون مشن ( یو این ایس ایم آئی ایل ) دے سربراہ ، غسان سلامی نے تن نکاندی امن منصوبے ( [[عید الاضحی|عید الاضحی دے]] دوران اک معاہدہ ، تنازعہ وچ ملوث ملکاں دا بین الاقوامی اجلاس ، تے اک داخلی تجویز پیش کيتا) لیبیا کانفرنس جداں لیبیا نیشنل کانفرنس)۔ ستمبر 2019 وچ ، افریقی یونین د‏‏ی امن و سلامتی کونسل (پی ایس سی) نے پی ایس سی دے لیبیا بحران دے خاتمے وچ زیادہ تو‏ں زیادہ کردار ادا کرنے د‏‏ی ضرورت اُتے تبادلہ خیال کيتا ، تے لیبیا وچ مشترکہ طور اُتے اے یو-اقوام متحدہ دے مندوب د‏‏ی تقرری د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ .<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/au-calls-consolidated-efforts-face-challenges-libyas-crisis|title=AU calls for consolidated efforts to face challenges in Libya's crisis {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-09-29|تاريخ-الأرشيف=2020-08-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200803160319/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/au-calls-consolidated-efforts-face-challenges-libyas-crisis|url-status=dead}}</ref> ترک صدر آر ٹی اردگان تے انہاں دے روسی اسيں منصب ولادیمیر پوتن نے 12 جنوری 2020 نو‏‏ں لیبیا وچ پراکسی جنگ دے خاتمے دے لئی جنگ بندی دا مشترکہ مطالبہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.centredaily.com/news/nation-world/article239071063.html|title=Leaders of Turkey, Russia urge Jan. 12 cease-fire in Libya {{!}} Centre Daily Times|website=www.centredaily.com|language=en|accessdate=2020-01-08|archivedate=2020-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803223125/https://www.centredaily.com/news/nation-world/article239071063.html}}</ref> کہیا جاندا اے کہ جنگ بندی اس دے آغاز دے چند گھنٹےآں بعد ٹُٹ گئی سی۔ دونے متحارب فریقاں - جی این اے د‏‏ی [[ترکی]] د‏‏ی حمایت تے ایل این اے د‏‏ی حمایت وچ [[سعودی عرب|سعودی]] ، [[متحدہ عرب امارات]] ، [[مصر]] تے [[اردن]] - نے [[طرابلس، لیبیا|طرابلس]] وچ پائے جانے والے تشدد دا اک دوسرے اُتے الزام عائد کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-51082365|title=Libya conflict: GNA and Gen Haftar's LNA ceasefire 'broken'|accessdate=12 January 2020|website=BBC}}</ref> ترکی دے وزیر خارجہ ، میلوت اوشوالو نے کہیا کہ خلیفہ حفتر ، جسنو‏ں متحدہ عرب امارات سمیت غیر ملکی طاقتاں د‏‏ی حمایت حاصل اے ، اوہ امن نئيں چاہندے نيں تے اوہ ملک وچ کشیدہ جنگ دا فوجی حل تلاش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/turkish-foreign-minister-haftar-doesnt-want-peace/|title=Turkish Foreign Minister: Haftar doesn't want peace|date=2020-01-16|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2020-01-16}}</ref> لیبیا د‏‏ی اقوام متحدہ وچ تسلیم شدہ حکومت دا دعویٰ اے کہ بندرگاہی شہر مصورات دے نیڑے حفتر د‏‏ی فورسز نے ابو گوران صوبے اُتے حملے شروع کیتے۔ انہاں حملےآں نو‏‏ں برلن کانفرنس وچ دستخط کیتے گئے فائر فائر معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی دے طور اُتے دیکھیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/haftar-defies-ceasefire-again-and-attacks-libyas-gna-forces-near-misurata/|title=Haftar defies ceasefire again and attacks Libya's GNA forces near Misurata|date=2020-01-26|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2020-01-27}}</ref> 12 فروری نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نے لیبیا وچ "پائیدار جنگ بندی" دا مطالبہ کردے ہوئے اک قرارداد منظور کيتی۔ [[مملکت متحدہ|برطانیہ دے]] تیار کردہ ، اس نے 14 ووٹ حاصل کیتے ، جدو‏ں کہ [[روس]] نے اس تو‏ں باز نہ آیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://truenewssource.com/2020/02/14/un-strives-to-end-the-adversities-of-libyas-power-struggle/|title=UN Strives to End the Adversities of Libya’s Power Struggle|accessdate=14 February 2020|website=True News Source|archivedate=17 February 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200217140327/https://truenewssource.com/2020/02/14/un-strives-to-end-the-adversities-of-libyas-power-struggle/}}</ref> 19 فروری دے لگ بھگ ، حکومت طرابلس اُتے راکٹ حملےآں دے بعد امن مذاکرات تو‏ں دستبردار ہوگئی۔ اقوام متحدہ دے زور دینے اُتے ، ناول کورونویرس د‏‏ی وجہ تو‏ں مارچ دے آخر وچ دونے فریقین نے اک نويں جنگ بندی اُتے اتفاق کيتا سی۔ اُتے ، جنگ بندی تیزی تو‏ں وکھ ہوگئی۔ 24 مارچ نو‏‏ں جی این اے دے زیرقیادت علاقے وچ جیل دے اک گولے اُتے گولہ باری ہوئی جس تو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی مذمت کيتی گئی۔ جی این اے نے "جوابی حملےآں" دا اک سلسلہ 25 مارچ دے اوائل وچ شروع کيتا ، جس دے جواب وچ جی این اے نے "سب تو‏ں بھاری بمباری طرابلس نے دیکھیا"۔ جون 2020 وچ ، [[عبدالفتاح السیسی|عبد الفتاح السیسی]] نے لیبیا د‏‏ی قومی فوج دے نال منسلک جماعتاں دے نال معاہدہ توڑ دتا ، تے اسنو‏ں قاہرہ اعلامیہ قرار دتا۔ اُتے ، اسنو‏ں جلدی تو‏ں مسترد کردتا گیا۔ 21 اگست 2020 نو‏‏ں ، لیبیا دے حریف حکا‏م نے فوری طور اُتے جنگ بندی دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔ طرابلس وچ مقیم تے بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ حکومت برائے قومی معاہدہ (جی این اے) نے اک بیان شائع کيتا جس وچ مارچ 2021 وچ انتخابات دا مطالبہ وی کيتا گیا ا‏‏ے۔ [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نو‏‏ں ستمبر 2020 وچ اک خفیہ رپورٹ موصول ہوئی ، جس وچ 2020 دے آغاز تو‏ں ہی [[لیبیا]] اُتے ہتھیاراں دے بین الاقوامی پابندی د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے خلاف ورزیاں د‏‏ی تفصیلات فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔ اقوام متحدہ نے پابندی د‏‏ی خلاف ورزی کرنے والے اٹھ ملکاں د‏‏ی نشاندہی کيتی۔ اس دے علاوہ ، [[متحدہ عرب امارات]] تے [[روس]] نے برلن کانفرنس وچ ، 19 جنوری 2020 نو‏‏ں اس وقت پنج کارگو طیارے لیبیا بھیجے سن ، جدو‏ں عالمی رہنما لیبیا اُتے اسلحہ د‏‏ی پابندی دے احترام دے عہد اُتے دستخط ک‏ر رہ‏ے سن ۔ پنج کارگو ہوائی جہازاں وچو‏ں چار دا تعلق متحدہ عرب امارات تو‏ں سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2020/09/03/world/middleeast/libya-russia-emirates-mercenaries.html|title=Waves of Russian and Emirati Flights Fuel Libyan War, U.N. Finds|accessdate=3 September 2020|website=The New York Times}}</ref> 16 ستمبر 2020 نو‏‏ں ، ترک وزیر خارجہ میلوت کیوسوگلو نے سی این این ترک نو‏‏ں دسیا کہ ترکی تے روس انقرہ وچ اپنی حالیہ ملاقاتاں دے دوران لیبیا وچ جنگ بندی تے سیاسی عمل تو‏ں متعلق معاہدے دے نیڑے پہنچ گئے ني‏‏‏‏ں۔ خبر رساں ادارے روئٹرز دے مطابق ، ترکی تے روس لیبیا د‏‏ی جنگ وچ طاقت دے اہ‏م دلال نيں ، مخالف فریقاں د‏‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ روس نے خلیفہ ہفتار د‏‏ی مشرقی وچ قائم افواج د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے ، جدو‏ں کہ ترکی لیبیا د‏‏ی بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ قومی معاہدے د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://uk.reuters.com/article/uk-libya-security-turkey-russia-idUKKBN2673FR|title=Turkish, Russian officials nearing deal on Libya ceasefire, political process – minister|website=Reuters|date=2020-09-17|accessdate=2020-09-17|archivedate=2020-09-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200917002204/https://uk.reuters.com/article/uk-libya-security-turkey-russia-idUKKBN2673FR}}</ref> == ردعمل == === گھریلو رد عمل === خلیفہ ہفتار تے انہاں دے حامی آپریشن ڈگینسٹی نو‏‏ں " [[لیبیا خانہ جنگی (2011ء)|انقلاب دی]] راہ د‏‏ی اصلاح" تے " [[دہشت دے خلاف جنگ|دہشت گردی دے خلاف جنگ]] " [[دہشت دے خلاف جنگ|کے طور پر]] بیان کردے ني‏‏‏‏ں۔ منتخب پارلیمنٹ نے اعلان کيتا اے کہ ہفتار دے دشمن "دہشت گرد" ني‏‏‏‏ں۔ [[طرابلس، لیبیا|طرابلس]] وچ ہفتار تے ایوان نمائندگان د‏‏ی حکومت دے مخالفین دا دعوی اے کہ اوہ [[مسلح بغاوت|بغاوت]] د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ عمر الہاسی ، لیبیا ڈان د‏‏ی حمایت یافتہ طرابلس حکومت دے بین الاقوامی سطح اُتے غیر تسلیم شدہ وزیر اعظم ، نے اپنے اتحادیاں دے اقدامات دے بارے وچ گل کردے ہوئے کہیا اے کہ: "یہ انقلاب د‏‏ی اصلاح ا‏‏ے۔" انہاں نے ایہ وی دعوی کيتا اے: "ہماریا انقلاب اک جال وچ پے گیا سی۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://foreignpolicy.com/articles/2014/10/13/whos_running_this_joint_anyway_libyan_politics_militia|title=Who's Running This Joint, Anyway?|website=Foreign Policy|date=13 October 2014|accessdate=23 October 2014|archivedate=14 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141014013705/http://www.foreignpolicy.com/articles/2014/10/13/whos_running_this_joint_anyway_libyan_politics_militia}}</ref> ڈان دے کمانڈر دعوی کردے نيں کہ اوہ مذہبی یا متعصبانہ مقاصد دے بجائے "انقلابی" مقصد دے لئی لڑ رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://uk.news.yahoo.com/libya-orders-civil-disobedience-capital-094314276.html#wcZT07K|title=Libya Orders 'Civil Disobedience' In Capital|publisher=Yahoo! News|date=22 October 2014|accessdate=23 October 2014}}</ref> اسلامی ملیشیا دے گروپ انصار الشریعہ ( 2012 دے بن غازی حملے تو‏ں منسلک) نے ہفتار د‏‏ی اس مسانو‏ں مغربی حمایت یافتہ " [[اسلام دے خلاف جنگ]] " قرار دیندے ہوئے د‏‏ی مذمت کيتی اے تے "اسلامی امارت بنغازی" دے قیام دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔ نیشنل آئل کارپوریشن (این او سی) نے 19 جنوری 2020 نو‏‏ں برلن کانفرنس تو‏ں پہلے تیل دے شعبےآں اُتے ناکہ بندی کرنے دے مطالگل کيتی مذمت کردے ہوئے اسنو‏ں اک مجرمانہ فعل قرار دتا۔ اس ادارہ نے متنبہ کيتا اے کہ اوہ لیبیا تے بین الاقوامی قانون دے تحت مجرماں نو‏‏ں اعلیٰ ڈگری تک قانونی چارہ جوئی کرن گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/libyas-noc-condemns-calls-to-blockade-oil-facilities-by-haftars-loyalists/|title=Libya's NOC condemns calls to blockade oil facilities by Haftar's loyalists|date=2020-01-18|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2020-01-18}}</ref> لیبیا وچ طرابلس ، سہیل تے پہاڑی علاقےآں نال تعلق رکھنے والے معززین نے سلامتی کونسل وچ اقوام متحدہ دے مندوب غسان سلامی د‏‏ی طرف تو‏ں جارحین (متحدہ عرب امارات تے مصر د‏‏ی حمایت یافتہ ہفتار د‏‏ی افواج) تے محافظ (جی این اے فورس) د‏‏ی برابری اُتے بریفنگ دے موقع اُتے اظہار خیال کيتا۔ انہاں دا کہنا سی کہ سلامی دے بیانات نے دونے جماعتاں نو‏‏ں طرابلس وچ ہفتار دے جارحیت تے بچےآں سمیت شہریاں دے خلاف ہونے والے جنگی جرائم دے درمیان برابر کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/western-and-central-libya-elders-accuse-un-envoy-equalizing-aggressors-and-defenders|title=Western and Central Libya elders accuse UN envoy of equalizing "aggressors and defenders" {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2020-02-04|تاريخ-الأرشيف=2020-02-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200204131511/https://www.libyaobserver.ly/news/western-and-central-libya-elders-accuse-un-envoy-equalizing-aggressors-and-defenders|url-status=dead}}</ref> === غیر ملکی رد عمل ، شمولیت ، تے انخلاء === ==== ہمسایہ ملکاں ==== * {{پرچم|Algeria}} – Early in May 2014, the [[الجزائر د‏‏ی فوج|Algerian military]] said it was engaged in an operation aimed at tracking down militants who infiltrated the country's territory in [[صوبہ تمنراست|Tamanrasset]] near the Libyan [[الجیریا۔ لیبیا د‏‏ی سرحد|border]], during which it announced that it managed to kill 10 "terrorists" and seized a large cache of weapons near the town of [[جانیٹ|Janet]] consisting of automatic rifles, rocket-propelled grenades and ammunition boxes.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/algeria-terrorism-egypt-alliance-libya.html|title=Algeria considers Egypt alliance to confront Libyan terror threat|publisher=[[Al-Monitor]]|date=21 May 2014|accessdate=31 July 2014|last=Shabbi, Omar|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808051807/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/algeria-terrorism-egypt-alliance-libya.html|archivedate=8 August 2014}}</ref> ''[[اوقات|The Times]]'' reported on 30 May that Algerian forces were strongly present in Libya and it was claimed shortly after by an Algerian journalist from ''[[الوطن|El Watan]]'' that a full regiment of 3,500 paratroopers logistically supported by 1,500 other men crossed into Libya and occupied a zone in the west of the country. They were later shown to be operating alongside French special forces in the region. However, all of these claims were later denied by the [[الجزائر د‏‏ی سیاست|Algerian government]] through [[وزیر اعظم الجزائر|Prime Minister]] [[عبد الملک سیلال|Abdelmalek Sellal]] who told the senate that "Algeria has always shown its willingness to assist [our] sister countries, but things are clear: the Algerian army will not undertake any operation outside Algerian territory". On 16 May 2014, the Algerian government responded to a threat on its embassy in Libya by sending a team of special forces to Tripoli to escort its diplomatic staff in a military plane out of the country. "Due to a real and imminent threat targeting our diplomats the decision was taken in coordination with Libyan authorities to urgently close our embassy and consulate general temporarily in Tripoli," the [[وزارت خارجہ (الجیریا)|Algerian Foreign Ministry]] said in a statement. Three days later, the Algerian government shut down all of its border crossings with Libya and the army command raised its security alert status by tightening its presence along the border, especially on the Tinalkoum and Debdab border crossings. This also came as the state-owned energy firm, [[سوناتراچ|Sonatrach]], evacuated all of its workers from Libya and halted production in the country. In mid-August, Algeria opened its border for Egyptian refugees stranded in Libya and said it would grant them exceptional visas to facilitate their return to Egypt.<ref name="Egyptian shot dead, Algeria to open border">{{حوالہ ویب|url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/08/16/egyptian-shot-dead-tunisian-libyan-border-algeria-open-border-egyptians/|title=Egyptian shot dead at Tunisian-Libyan border, Algeria to open border for Egyptians|website=Daily News Egypt|date=16 August 2014|accessdate=20 August 2014|last=Cousin, Edward}}</ref> * {{پرچم|Chad}} – In June 2020, Chadian President [[ادریس دیبی|Idriss Déby]] announced his support to Khalifa Haftar's force in Libya, and had sent 1,500 to 2,000 troops to help Haftar, in wake of call from the United Arab Emirates to support Haftar's force against the strengthening Tripoli government and to end incursions by anti-Déby rebels.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://atalayar.com/en/content/chad-send-1500-troops-libya-support-marshal-haftar|title=Chad to send 1,500 troops to Libya in support of Marshal Haftar|website=Atalayar|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2021-04-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210426190648/https://atalayar.com/en/content/chad-send-1500-troops-libya-support-marshal-haftar|url-status=dead}}</ref> Chadian oppositions have accused Khalifa Haftar of his attempt to assassinate Chadian opposition leaders.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/chadian-rebel-party-accuses-haftar-assassinating-its-leader|title=Chadian rebel party accuses Haftar of assassinating its leader &#124; The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2021-02-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210204020132/https://www.libyaobserver.ly/news/chadian-rebel-party-accuses-haftar-assassinating-its-leader|url-status=dead}}</ref> * {{پرچم|Egypt}} – Egyptian authorities have long expressed concern over the instability in eastern Libya spilling over into Egypt due to the rise of jihadist movements in the region, which the government believes to have developed into a safe transit for wanted Islamists following the [[مصری فوجی تاخت، 2013ء|2013 coup d'état]] in Egypt that ousted [[اخوان المسلمون|Muslim Brotherhood]]-backed president [[محمد مرسی|Mohamed Morsi]]. There have been numerous attacks on Egypt's trade interests in Libya which were rampant prior to Haftar's offensive, especially with the kidnapping of truck drivers and sometimes workers were murdered. Due to this, the military-backed government in Egypt had many reasons to support Haftar's rebellion and the Islamist [[17 فروری شہداء بریگیڈ|February 17th Martyrs Brigade]] operating in Libya has accused the Egyptian government of supplying Haftar with weapons and ammunition, a claim denied by both Cairo and the rebel leader.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.al-monitor.com/pulse/security/2014/05/libya-crisis-haftar-egypt-intevene-brotherhood.html|title=Will Egypt intervene in Libya crisis?|publisher=Al-Monitor|date=22 May 2014|accessdate=31 July 2014|last=Dali, Mustafa|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718212037/http://www.al-monitor.com/pulse/security/2014/05/libya-crisis-haftar-egypt-intevene-brotherhood.html|archivedate=18 July 2014}}</ref> Furthermore, Egyptian President [[عبدالفتاح السیسی|Abdel Fattah el-Sisi]], who has become increasingly popular among many Libyans wishing for stability, has called on the United States to intervene militarily in Libya during his presidential candidacy, warning that Libya was becoming a major security challenge and vowed not to allow the turmoil there to threaten Egypt's national security. On 21 July 2014, the Egyptian Foreign Ministry urged its nationals residing in Libya to adopt measures of extreme caution as it was preparing to send consular staff in order to facilitate their return their country following [[جولائ‏ی 2014 الوادی ال گیڈید حملہ|an attack]] in Egypt's western desert region near the [[مصر – لیبیا د‏‏ی سرحد|border]] with Libya that left 22 Egyptian border guards killed.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/07/21/foreign-ministry-urges-egyptians-libya-take-measures-extreme-caution/|title=Foreign ministry urges Egyptians in Libya to take measures of 'extreme caution'|date=21 July 2014|accessdate=31 July 2014|last=Zaki, Menna|archivedate=8 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808062126/http://www.dailynewsegypt.com/2014/07/21/foreign-ministry-urges-egyptians-libya-take-measures-extreme-caution/}}</ref> A week later, the ministry announced that it would double its diplomatic officials on the Libyan-Tunisian border and reiterated its call on Egyptian nationals to find shelter in safer places in Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/107348/Egypt/Politics-/Egypt-doubles-diplomatic-staff-to-help-Egyptians-l.aspx|title=Egypt doubles diplomatic staff to help Egyptians leave Libya|date=29 July 2014|accessdate=31 July 2014}}</ref> On 3 August, Egypt, Libya and Tunisia agreed to cooperate by establishing an [[ایئر برج (رسد)|airbridge]] between Cairo and Tunis that would facilitate the transfer of 2,000 to 2,500 Egyptians from Libya daily.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/xinhua-news-agency/140804/roundup-egypt-steps-evacuating-nationals-tunisia-libya-borde|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150128065329/http://www.globalpost.com/dispatch/news/xinhua-news-agency/140804/roundup-egypt-steps-evacuating-nationals-tunisia-libya-borde|archivedate=28 January 2015|title=Roundup: Egypt steps up evacuating nationals on Tunisia-Libya borders|website=GlobalPost|date=4 August 2014|accessdate=21 August 2014}}</ref> On 31 July 2014, two Egyptians were shot dead during a clash at the Libyan-Tunisian border where hundreds of Egyptians were staging a protest at the Ras Jdeir border crossing. As they tried to cross into Tunisia, Libyan authorities opened fire to disperse them. A similar incident occurred once again on 15 August, when Libyan security forces shot dead an Egyptian who attempted to force his way through the border along with hundreds of stranded Egyptians and almost 1,200 Egyptians made it into Tunisia that day. This came a few days after Egypt's Minister of Civil Aviation, Hossam Kamal, announced that the emergency airlift consisting of 46 flights aimed at evacuating the country's nationals from Libya came to a conclusion, adding that 11,500 Egyptians in total had returned from the war-torn country as of 9 August.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/08/10/emergency-airlift-egypt-tunisia-ends/|title=Emergency airlift between Egypt and Tunisia ends|publisher=Daily News Egypt|date=10 August 2014|accessdate=21 August 2014|last=Kortam, Hend}}</ref> A week later, all Egyptians on the Libyan-Tunisian border were evacuated and the consulate's staff, who were reassigned to work at the border area, withdrew from Libya following the operation's success.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailynewsegypt.com/2014/08/18/egyptians-libyan-tunisian-border-evacuated/|title=Egyptians in Libyan-Tunisian border evacuated|website=Daily News Egypt|date=18 August 2014|accessdate=21 August 2014|last=Abaza, Jihad}}</ref> Meanwhile, an estimated 50,000 Egyptians (4,000 per day) arrived at the [[سلیم|Salloum]] border crossing on the Libyan-Egyptian border as of early August.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/107718/Egypt/Politics-/Almost-,-Egyptians-fled-Libya-through-Matrouh-bord.aspx|title=Almost 50,000 Egyptians fled Libya through Matrouh border in last month|website=Al-Ahram|date=4 August 2014|accessdate=21 August 2014}}</ref> In 2020, Egypt helped devise the [[2020 قاہرہ اعلامیہ|2020 Cairo Declaration]], however, this was quickly rejected. On 21 June 2020, the President of Egypt, [[عبدالفتاح السیسی|Abdel Fattah al-Sisi]] ordered his army to be prepared for any mission outside the nation, stating that his country has a legitimate right to intervene in neighboring Libya. Besides, he also warned the GNA forces to not cross the current frontline with Haftar’s LNA.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.abc.net.au/news/2020-06-21/egypts-sisi-orders-army-to-prepare-amid-tensions-over-libya/12377566|title=President Abdel Fattah Sisi says Egypt has a legitimate right to intervene in Libya, orders army to prepare|accessdate=21 June 2020|website=ABC News}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.france24.com/en/20200621-egypt-readies-army-to-intervene-in-libya-if-necessary|title=Egypt readies army to intervene in Libya ‘if necessary’|accessdate=21 June 2020|website=France 24}}</ref> An official statement issued by [[سعودی عرب|Saudi Arabia]] and [[متحدہ عرب امارات|United Arab Emirates]] on 21 June 2020, stated that the two Gulf nations extended full support to the Egypt’s government regarding its intentions of military intervention in Libya. The [[اقوام متحدہ|UN]]-recognized [[قومی معاہدے د‏‏ی حکومت|GNA]] condemned [[مصر|Egypt]], UAE, [[روس|Russia]] and [[فرانس|France]] for providing military support to [[خلیفہ ہفتار|Haftar]]’s militias.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/saudi-arabia-uae-support-egypts-comments-on-libya/1884428|title=Saudi Arabia, UAE support Egypt's comments on Libya|accessdate=21 June 2020|website=Anadolu Agency}}</ref> * {{پرچم|Malta}} – Along with most of the international community, [[مالٹا|Malta]] continues to recognize the Government of National Accord as the legitimate government of Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.independent.com.mt/articles/2017-11-15/local-news/Malta-willing-to-have-resident-ambassador-in-Libya-again-6736181442|title=Malta willing to have resident ambassador in Libya again|website=The Malta Independent|date=2017-11-15|accessdate=2018-04-23}}</ref> I Eastern Libyan government chargé d'affaires Hussin Musrati insisted that by doing so, Malta was "interfering in Libyan affairs". Due to the conflict, there are currently two Libyan embassies in Malta. The General National Congress now controls the official Libyan Embassy in [[بالزان|Balzan]], while the Tobruk-based Eastern Libyan House of Representatives has opened a consulate in [[تآشبیئش|Ta' Xbiex]]. Each of the two embassies say that visas issued by the other entity are not valid. Following the expansion of ISIL in Libya, particularly the [[زوال آف نوفالیہ (2015)|fall of Nawfaliya]], the Maltese [[مالٹا دا وزیر اعظم|Prime Minister]] [[جوزف مسقط|Joseph Muscat]] and [[قائد حزب اختلاف (مالٹا)|Leader of the Opposition]] [[سائمن بوسٹل|Simon Busuttil]] called for the [[اقوام متحدہ|United Nations]] and [[یورپی اتحاد|European Union]] to intervene in Libya to prevent the country from becoming a failed state. In 2020 Malta stated that its policy on Libya was in line with that of Turkey. * {{پرچم|Sudan}} – At the early stage of the conflict, Sudanese dictator [[عمر البشیر|Omar al-Bashir]], an Islamist himself, had sought to reach support to the Tripoli government, having supplied weaponry and aids to the rebels overthrowing Muammar Gaddafi.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.france24.com/en/20120107-sudan-bashir-visit-libya-national-transitional-council-gaddafi|title=Bashir hails fall of Gaddafi on Libya tour|date=7 January 2012|website=France 24}}</ref> However, after al-Bashir's realignment with Saudi Arabia in wake of [[یمنی خانہ جنگی (2015–تاحال)|Yemeni conflict]], Sudan provided support to Haftar's force to gain support from Saudi Arabia. Sudan had sent 1,000 militia personnel to aid Haftar.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/africa/2019/07/30/sudans-army-provides-libyas-haftar-with-1000-militiamen|title=Sudan's army provides Libya's Haftar with 1,000 militiamen|first=Daily Sabah with|last=Agencies|date=30 July 2019|website=Daily Sabah|تاريخ-الوصول=2 October 2020|تاريخ-الأرشيف=11 December 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201211160051/https://www.dailysabah.com/africa/2019/07/30/sudans-army-provides-libyas-haftar-with-1000-militiamen|url-status=dead}}</ref> Nonetheless, in July 2017, General [[خلیفہ ہفتار|Khalifa Haftar]] of the [[لیبیا نیشنل آرمی|Libyan National Army]] ordered the closing of the Sudanese consulate in the town of [[کوفرا|Kufra]], and expelled 12 diplomats. The consul and 11 other consular staff were given 72 hours to leave the country. The reason given that the way it conducted its work was "damaging to Libyan national security." The Sudanese government protested and summoned Libyan charge d'affaires in [[خرطوم|Khartoum]], Ali Muftah Mahroug, in response, lingering the distrust between Haftar to the Sudanese. Sudan recognises the [[قومی معاہدے د‏‏ی حکومت|Government of National Accord]] in Tripoli as the government of Libya, not the [[ایوان نمائندگان (لیبیا)|House of Representatives]] that is backed by General Haftar. As of 2017 Sudan has not opened an embassy in Tripoli but maintains a consulate in the Libyan capital to provide service to Sudanese citizens.<ref>[https://www.middleeasteye.net/fr/news/khalifa-haftar-controlled-eastern-libya-expels-12-sudan-diplomats-220334745 Khalifa Haftar expels 12 Sudan diplomats from Libya]. ''Middle East Eye''. Published 27 July 2017. Retrieved 14 April 2019.</ref> In 2020, following the overthrown of Omar al-Bashir, Sudan has sought to investigate the role of the United Arab Emirates on bringing Sudanese mercenaries fighting in Libya and have arrested a number of them.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-emirates-idUSL8N29X7BY|title=Sudan investigating transfer of guards from UAE to Libyan oil port -ministry|date=28 January 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.trtworld.com/africa/sudan-announces-arrest-of-more-than-120-suspected-mercenaries-37687|title=Sudan announces arrest of more than 120 suspected mercenaries|website=Sudan announces arrest of more than 120 suspected mercenaries|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2021-02-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210204071126/https://www.trtworld.com/africa/sudan-announces-arrest-of-more-than-120-suspected-mercenaries-37687|url-status=dead}}</ref> * {{پرچم|Tunisia}} – Post-revolutionary Tunisia also had its share of instability due to the violence in Libya as it witnessed an unprecedented rise in radical Islamism with increased militant activity and weapons' smuggling through the border.<ref>{{حوالہ ویب|last=Ghanmi, Monia|website=Magharebia|url=http://magharebia.com/en_GB/articles/awi/features/2013/09/25/feature-01|title=Tunisia confronts arms smuggling|date=25 September 2013|accessdate=31 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808053839/http://magharebia.com/en_GB/articles/awi/features/2013/09/25/feature-01|archivedate=8 August 2014}}</ref> In response to the initial clashes in May, the Tunisian National Council for Security held an emergency meeting and decided to deploy 5,000 soldiers to the Libyan–Tunisian border in anticipation of potential consequences from the fighting. On 30 July 2014, Tunisian Foreign Minister [[مونگی حمدی|Mongi Hamdi]] said that the country cannot cope with the high number of refugees coming from Libya due to the renewed fighting. "Our country's economic situation is precarious, and we cannot cope with hundreds of thousands of refugees," Hamdi said in a statement. He also added that Tunisia will close its borders if necessary.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.middleeasteye.net/news/tunisia-says-cant-cope-libya-refugee-influx-524332439|title=Tunisia says can't cope with Libya refugee influx|publisher=Middle East Eye|date=30 July 2014|accessdate=31 July 2014|archivedate=8 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808113923/http://www.middleeasteye.net/news/tunisia-says-cant-cope-libya-refugee-influx-524332439}}</ref> Tunisian Foreign Minister, Khemaies Jhinaoui, revived Tunisia's stance to stop the fighting in Libya and follow the UN-led political suit. He stressed on rejection of military solutions to the war.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/tunisian-foreign-minister-reaffirms-rejection-military-solution-libyan-crisis|title=Tunisian Foreign Minister reaffirms rejection of military solution to the Libyan crisis {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-10-05|تاريخ-الأرشيف=2020-08-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200803154752/https://www.libyaobserver.ly/news/tunisian-foreign-minister-reaffirms-rejection-military-solution-libyan-crisis|url-status=dead}}</ref> In January 2020, Tunisia said that it is preparing to accommodate a new inflow of migrants escaping the war in Libya. The country has chosen the site of Fatnassia to receive Libyan refugees.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.infomigrants.net/en/post/22037/tunisia-prepares-to-receive-refugees-from-libya|title=Tunisia prepares to receive refugees from Libya|date=2020-01-13|website=InfoMigrants|language=en|accessdate=2020-01-13}}</ref> ==== دوسرے ==== * {{پرچم|United Nations}} – On 27 August 2014, the [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|UN Security Council]] unanimously approved resolution 2174 (2014), which called for an immediate ceasefire and an inclusive political dialogue.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2014/sc11537.doc.htm|title=United Nations Security Council – Resolution 2174 (2014)|publisher=Un.org|accessdate=14 October 2014}}</ref> The resolution also threatened to impose sanctions, such as asset freezes and travel bans, against the leaders and supporters of the various militias involved in the fighting, if the individuals threaten either the security of Libya or the political process. The United Nations Secretary-General, Antonio Guterres, expressed his fears of a "full civil war" in Libya, unless the international community finds a political solution for the country's conflict.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.thedailynewnation.com/news/227337/un-chief-deeply-concerned-as-fears-full-civil-war--in-libya-loom|title=UN chief 'deeply concerned' as fears 'full civil war' in Libya loom|accessdate=31 August 2019|publisher=The New Nation|archivedate=27 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927030709/http://m.thedailynewnation.com/news/227337/un-chief-deeply-concerned-as-fears-full-civil-war--in-libya-loom}}</ref> In 2019, the United Nations reported that [[اردن|Jordan]], [[ترکی|Turkey]] and the [[متحدہ عرب امارات|United Arab Emirates]] had systematically violated the Libyan arms embargo.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2019/dec/09/un-says-member-states-violating-libya-arms-embargo|title=Libya arms embargo being systematically violated by UN states|publisher=The Guardian|date=9 December 2019|accessdate=9 December 2019}}</ref> In February 2020, Libya's Ambassador to the UN, Taher Al-Sunni, emphasized on documenting attacks against civilians, medical personnel and field hospitals in Libya, during his meeting with the Director-General of the International Committee of the Red Cross.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/libyas-ambassador-un-attacks-against-civilians-must-be-documented|title=Libya's ambassador to the UN: Attacks against civilians must be documented {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2020-02-06|تاريخ-الأرشيف=2020-02-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200206132439/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/libyas-ambassador-un-attacks-against-civilians-must-be-documented|url-status=dead}}</ref> Around 2 March 2020, Ghassan Salamé (the UN special envoy to Libya) resigned, citing the failure of powerful nations to meet their recent commitments. In June 2020, UN secretary general, [[انٹونیو گوٹیرش|Antonio Guterres]] condemned and expressed shock at discovering mass graves in a Libyan territory that was formerly captured by the forces of general [[خلیفہ ہفتار|Khalifa Haftar]], backed by the governments of [[مصر|Egypt]], [[روس|Russia]] and the [[متحدہ عرب امارات|United Arab Emirates]]. Guterres commanded the UN-backed government to ensure identifying the victims, investigate into the cause of death and return the bodies to the respective family.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2020/06/13/world/middleeast/libya-mass-graves.html|title=U.N. Expresses Horror at Mass Graves in Libya|accessdate=13 June 2020|website=New York Times}}</ref> * {{پرچم|France}} – On 30 July 2014, the French government temporarily closed its embassy in Tripoli, while 40 French, including the ambassador, and 7 British nationals were evacuated on a French warship bound for the port of [[تولون|Toulon]] in southern France. "We have taken all necessary measures to allow those French nationals who so wish to leave the country temporarily," the foreign ministry said.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28564637|title=France evacuates French and British expats from Libya|publisher=BBC|date=30 July 2014|accessdate=16 August 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.france24.com/en/20140730-france-libya-embassy-evacuate-nationals-militias/|title=France evacuates nationals, closes embassy in Libya|publisher=France 24|date=30 July 2014|accessdate=16 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140818235628/http://www.france24.com/en/20140730-france-libya-embassy-evacuate-nationals-militias/|archivedate=18 August 2014}}</ref> In 2016, a helicopter carrying three French special forces soldiers was shot down south of [[بنغازی|Benghazi]] during what President [[فرانسوا اولاند|François Hollande]] called "dangerous intelligence operations."<ref name="Editorial 2016">{{حوالہ ویب|publisher=Reuters|title=France says three soldiers died in accident on Libya intelligence...|date=2016-07-20|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-france/three-french-soldiers-killed-in-libya-french-defense-ministry-idUSKCN1000R3|accessdate=2018-02-24}}</ref><ref name="Al Jazeera 2016">{{حوالہ ویب|title=France confirms three soldiers killed in Libya|publisher=Al Jazeera|date=2016-07-20|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/07/france-confirms-soldiers-killed-libya-160720105518216.html|accessdate=2018-02-24}}</ref> In December 2019, French government canceled the delivery of boats to Libya following a lawsuit filed by NGOs opposing the move. The NGOs cited the French donation as a violation of European embargo on Libya for providing military equipment and arms to countries involved in war crimes.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.infomigrants.net/en/post/21267/french-defense-ministry-cancels-delivery-of-boats-to-libyan-coast-guard|title=French defense ministry cancels delivery of boats to Libyan coast guard|date=2019-12-03|website=InfoMigrants|language=en|accessdate=2019-12-09}}</ref> * {{پرچم|India}} – [[وزارت خارجی امور، حکومت ہند|Ministry of External Affairs]] spokesman, [[سید اکبرالدین|Syed Akbaruddin]], said that India's diplomatic mission in Libya has been in touch with the 4,500 Indian nationals, through several co-ordinators. "The mission is facilitating return of Indian nationals and working with the Libyan authorities to obtain necessary exit permissions for Indian nationals wanting to return," he said.<ref name="Indians leave Libya">{{حوالہ ویب|url=http://www.newindianexpress.com/nation/Amid-Civil-War-Stranded-Indians-Begin-to-Leave-Libya/2014/07/30/article2355270.ece|title=Amid Civil War, Stranded Indians Begin to Leave Libya|website=The New Indian Express|date=30 July 2014|accessdate=19 August 2014|archivedate=28 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150128071033/http://www.newindianexpress.com/nation/Amid-Civil-War-Stranded-Indians-Begin-to-Leave-Libya/2014/07/30/article2355270.ece}}</ref> * {{پرچم|Iran}} – Iran has facilitated a very difficult role in this conflict. Unlike many countries in the Middle East that Iran has interests, Iran has very little to none of interest in Libya, but Iran has desired to expand its Islamic Revolution to Africa.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://atalayar.com/en/content/what-irans-position-conflict-libya|title=What is Iran's position in the conflict of Libya?|website=Atalayar|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2020-09-07|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200907100820/https://atalayar.com/en/content/what-irans-position-conflict-libya|url-status=dead}}</ref> However, Saudi Arabia's support for Haftar has complicated Iran's desire, as Iran has also been accused of supporting Haftar's force, even when Tehran has refrained from siding with Haftar.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://warsawinstitute.org/iran-haftar-links-libya/|title=The Iran-Haftar links in Libya|date=17 July 2020}}</ref> On the other hand, Iran also provides political support to Turkey's military intervention to Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.middleeastmonitor.com/20200617-iran-fm-voices-support-for-turkey-backed-libya-government/|title=Iran FM voices support for Turkey-backed Libya government|date=17 June 2020|website=Middle East Monitor}}</ref> * {{پرچم|Israel}} – Israel and Libya do not have any official relations. However, during the time in exile, Khalifa Haftar had developed a close and secret tie with the United States, thus extended to Israel, and the secret tie resulted in Israel quietly backs Khalifa Haftar on his quest to conquer entire of Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.trtworld.com/africa/how-khalifa-haftar-s-secret-ties-with-israel-fuel-chaos-in-libya-31941|title=How Khalifa Haftar’s secret ties with Israel fuel chaos in Libya|website=How Khalifa Haftar’s secret ties with Israel fuel chaos in Libya}}</ref> Israeli advisors have secretly trained Haftar's force to prepare for war against the Islamist-backed government in Tripoli.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.middleeasteye.net/news/israel-little-known-support-haftar-war-libya|title=Israel's little-known support for Haftar's war in Libya|website=Middle East Eye}}</ref> Israeli weapons are also seen in Haftar's forces, mostly throughout Emirati mediation.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://icfuae.org.uk/uae-in-the-media/israel-provided-haftar-weapons-uae-mediated|title=Israel provided Haftar weapons, UAE mediated|date=28 July 2017|website=ICFUAE &#124; International Campaign For Freedom in the UAE|access-date=2 October 2020|archivedate=1 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001130803/http://icfuae.org.uk/uae-in-the-media/israel-provided-haftar-weapons-uae-mediated}}</ref> [[موساد|Mossad]], the feared Israeli intelligence group, has also developed a strong relationship with Haftar and also assists Haftar's force in the conflict.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.haaretz.com/israel-news/mossad-bibi-s-top-advisor-arab-states-libya-haftar-1.9049546|title=Mossad and Bibi’s top security advisor squabbling over relations with Arab states|website=Haaretz.com|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2020-09-18|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200918180942/https://www.haaretz.com/israel-news/mossad-bibi-s-top-advisor-arab-states-libya-haftar-1.9049546|url-status=dead}}</ref> * {{پرچم|Italy}} – The Italian embassy has remained open during the civil war<ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.thelocal.it//20140729/renzi-calls-for-ceasefire-as-italians-flee-libya|title=Renzi calls for ceasefire as Italians flee Libya|accessdate=29 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150128055643/http://m.thelocal.it/20140729/renzi-calls-for-ceasefire-as-italians-flee-libya|archivedate=28 January 2015}}</ref> and the government has always pushed for the success of UN-hosted talks among Libya's political parties in Geneva. Prime Minister [[میٹو رینزی|Matteo Renzi]] said "If there's no success, Italy is ready to play a leading role, above all a diplomatic role, and then, always under the aegis of the UN, one of peacekeeping inside Libya", adding that "Libya can't be left in the condition it is now." In 2015, four Italian workers were kidnapped by Islamic State militants near [[صبراتہ|Sabratha]]. Two of them were killed in a raid by security forces the following year while the other two were rescued.<ref name="Balmer 2016">{{حوالہ ویب|last=Balmer|first=Crispian|title=Two Italian hostages freed in Libya after companions die|publisher=Reuters|date=2016-03-04|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-italy-hostages/two-italian-hostages-freed-in-libya-source-close-to-matter-idUSKCN0W60SC|accessdate=2018-02-24}}</ref> Between February 2015 and December 2016, however, Italy was forced to close its embassy and every Italian citizen in Libya was advised to leave. The embassy reopened on 9 January 2017. * {{پرچم|Morocco}} – Morocco turned down an offer by the United Arab Emirates in 2020 to provide support for Khalifa Haftar.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/morocco-turns-down-uae-offer-support-haftar|title=Morocco turns down UAE offer to support Haftar &#124; The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2020-09-07|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200907101209/https://www.libyaobserver.ly/news/morocco-turns-down-uae-offer-support-haftar|url-status=dead}}</ref> Instead, Morocco expressed its hope to mediate for the end of the conflict.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://atalayar.com/en/content/morocco-mediates-libyan-conflict|title=Morocco mediates in the Libyan conflict|website=Atalayar}}</ref> * {{پرچم|Russia}} – In February 2015, discussions on supporting the Libyan parliament by supplying them with weapons reportedly took place in [[قاہرہ|Cairo]] when [[صدر روس|President of Russia]] [[ولادیمیر پیوٹن|Vladimir Putin]] arrived for talks with the [[حکومتِ مصر|government of Egypt]], during which the Russian delegates also spoke with a Libyan delegation. Colonel Ahmed al-Mismari, the spokesperson for the Libyan Army's chief of staff, also stated that "Arming the Libyan army was a point of discussion between the Egyptian and Russian presidents in Cairo." The deputy foreign minister of Russia, Mikhail Bogdanov, has stated that Russia will supply the government of Libya with weapons if UN sanctions against Libya are lifted.<ref>[http://www.ibtimes.com/russia-supply-libya-weapons-if-un-embargo-lifted-1885108 Russia Will Supply Weapons to Libya if UN Embrago is Lifted]. ''[[International Business Times]]''. Christopher Harress. Published 16 April 2016. Retrieved 15 August 2015.</ref> In April 2015, Prime Minister [[عبد اللہ الثانی|Abdullah al-Thani]] visited Moscow and announced that Russia and Libya will strengthen their relations, especially economic relations.<ref>[http://ria.ru/world/20150414/1058421192.html Ат-Тани: Ливия пересмотрит контракты, заключенные с РФ в 2008 году | Al-Thani: Libya will renew contracts signed with the RF in 2008 '''(In Russian)''']. [[RIA Novosti]]. Published 14 April 2015. Retrieved 3 April 2016.</ref> He also met with [[سیرگئی لاوروف|Sergei Lavrov]], the Russian [[وزیر برائے امور خارجہ (روس)|Minister of Foreign Affairs]], and said that he requested Russia's assistance in fixing the country's government institutions and military strength.<ref>[http://ria.ru/world/20150415/1058738393.html Ливия просит РФ поддержать восстановление государственных институтов | Libya asks the RF to support the restoration of government institutions '''(In Russian)''']. [[RIA Novosti]]. Published 15 April 2015. Retrieved 3 April 2016.</ref> The prime minister also met with [[نکولائی پٹروشیف|Nikolai Patrushev]], the Russian president's security adviser, and talked about the need to restore stability in Libya as well as the influence of terrorist groups in the country. Patrushev stated that a "priority for regional politics is the protection of the sovereignty and territorial integrity of Libya."<ref>[http://ria.ru/world/20150415/1058715233.html Патрушев и ливийский премьер обеспокоены влиянием террористов в Ливии | Patrushev and Libyan premier are disturbed by terrorist influence in Libya '''(In Russian)''']. [[RIA Novosti]]. Published 15 April 2015. Retrieved 3 April 2016.</ref> A private army of 100 mercenaries from the [[واگنر گروپ|Wagner group]], backed by Russian President Vladimir Putin, has begun offensive on the forward base in Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/100-russian-mercenaries-fighting-for-haftars-forces-on-tripoli-frontlines/|title=100 Russian mercenaries fighting for Haftar's forces on Tripoli frontlines|date=2019-09-25|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2019-09-26}}</ref> On 2 October 2019, at least 35 Russian mercenaries were killed in Libya while fighting for Khalifa Haftar's forces.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/35-russian-mercenaries-killed-fighting-for-haftars-forces-in-libya-latvian-media-reveals/|title=35 Russian mercenaries killed fighting for Haftar's forces in Libya, Latvian media reveals|date=2019-10-03|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2019-10-03}}</ref> According to the reports, senior commander in Russian Wagner Group, Alexander Kuznetsov was injured while fighting alongside Haftar's militias in south of Tripoli.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/inbrief/senior-commander-russian-wagner-group-injured-libya-french-le-point-reports|title=Senior commander in Russian Wagner Group injured in Libya, French Le Point reports {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-10-10|تاريخ-الأرشيف=2021-02-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210206174133/https://www.libyaobserver.ly/inbrief/senior-commander-russian-wagner-group-injured-libya-french-le-point-reports|url-status=dead}}</ref> In a joint press conference with the German Chancellor Angela Merkel, the Russian President Vladimir Putin agreed the involvement of Russian mercenaries in Tripoli’s ongoing conflict. He also said they are not affiliated to Moscow and are not funded by the government. These fighters were transferred to Libya from the de-escalation zone in Syria's Idlib.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/putin-admits-russians-are-fighting-libya|title=Putin admits Russians are fighting in Libya {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2020-01-12|تاريخ-الأرشيف=2020-01-13|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200113022937/https://www.libyaobserver.ly/news/putin-admits-russians-are-fighting-libya|url-status=dead}}</ref> French daily ''Le Monde'' reported that Saudi Arabia was funding the operations of Russian Wagner mercenaries deployed to support Khalifa Haftar in Libya. It also claimed that over 2000 Russian mercenaries were involved in carrying out attacks on Tripoli in late 2019.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/le-monde-saudi-arabia-funds-russian-mercenaries-libya|title=Le Monde: Saudi Arabia funds Russian mercenaries in Libya {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2020-01-29|تاريخ-الأرشيف=2020-01-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200129140021/https://www.libyaobserver.ly/news/le-monde-saudi-arabia-funds-russian-mercenaries-libya|url-status=dead}}</ref> * {{پرچم|Saudi Arabia}} – Saudi Arabia since 2014 has thrown a significant support for Haftar's force fighting in Libya. According from [[وال اسٹریٹ جرنل|Wall Street Journal]] and retrieved by Al Jazeera, Saudi Arabia had given millions of dollars to support Haftar's army in its failed attempt to takeover Tripoli after a meeting with General Haftar by Saudi King [[سلمان بن عبدالعزیز آل سعود|Salman]].<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/04/saudis-gave-libya-haftar-millions-dollars-offensive-190412175708363.html|title=Saudis 'gave Libya's Haftar millions of dollars before offensive'|website=www.aljazeera.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-libya-idUSKCN1R80YV|title=Saudi King Salman meets Libya's General Haftar|date=27 March 2019}}</ref> Due to Haftar's defeat, Saudi Arabia was thought to have become increasingly involved in Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2020/02/saudi-arabia-role-liyba-gna-hifter.html|title=Saudi Arabia steps up role in Libya|first=Samuel|last=Ramani|date=24 February 2020|website=Al-Monitor}}</ref> * {{پرچم|Thailand}} – In late July 2014, the Thai government asked Libya's authorities to facilitate the evacuation of its nationals by exempting the need for exit visas.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bangkokpost.com/news/local/423239/thailand-asks-libyan-authorities-to-waive-visa-rules-as-the-need-for-a-speedy-evacuation-of-thais-in-the-war-torn-north-african-country-becomes-more-urgent|title=Libya asked to facilitate Thai evacuation|website=Bangkok Post|date=30 July 2014|accessdate=19 August 2014|last=Charoensuthipan, Penchan}}</ref> As of 14 August, over 800 Thai workers have been successfully evacuated from the country,<ref>{{حوالہ ویب|url=http://thainews.prd.go.th/centerweb/newsen/NewsDetail?NT01_NewsID=WNPOL5708160010002|title=800 Thai workers from Libya return home|publisher=National News Bureau of Thailand|date=14 August 2014|accessdate=19 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140819125820/http://thainews.prd.go.th/centerweb/newsen/NewsDetail?NT01_NewsID=WNPOL5708160010002|archivedate=19 August 2014}}</ref> while Thailand's Ministry of Labour announced that it would prepare jobs for more than 2,800 workers residing in Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.pattayamail.com/business/thailand-prepares-jobs-for-thai-workers-arriving-from-libya-40283|title=Thailand prepares jobs for Thai workers arriving from Libya|website=Pattaya Mail|date=8 August 2014|accessdate=19 August 2014}}</ref> * {{پرچم|Turkey}} – Turkey has been one of the most vocal critics of the civil war, mostly aimed against the Eastern Government led by [[خلیفہ ہفتار|Khalifa Haftar]]. Turkey was found to have transported arms, ammunitions and aids to the Western Government led by [[فائز السراج|Fayez al-Sarraj]] against Haftar's force.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://thearabweekly.com/libyas-islamic-militants-brag-about-receiving-new-turkish-weapons|title=Libya’s Islamic militants brag about receiving new Turkish weapons &#124; Lamine Ghanmi|website=AW}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.addresslibya.co/en/archives/47424|title=Erdogan admits to breaking UN arms embargo on Libya and accuses US of disturbing peace in the region|website=The Libyan Address Journal|access-date=2020-10-02|archivedate=2020-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200907101243/https://www.addresslibya.co/en/archives/47424}}</ref> In 2019, the [[لیبیا نیشنل آرمی|Libyan National Army]] accused the Turkish authorities of supporting terrorist groups in Libya for many years, adding that the Turkish support has evolved from just logistic support to a direct interference using military aircraft to transport mercenaries, as well as ships carrying weapons, armored vehicles and ammunition to support terrorism in Libya. In 2016, [[اردن|Jordan]]'s king accused Turkey of helping Islamist militias in Libya and [[صومالیہ|Somalia]]. In July 2019, [[رجب طیب ایردوان|Recep Tayyip Erdoğan]], the President of Turkey, threatened to declare war on Khalifa Haftar after receiving news of six Turkish citizens arrested by Haftar's force.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-48818695|title=Turkey threatens Libyan strongman as six held|date=30 June 2019}}</ref> On 27 December 2019 [[بلومبرگ نیوز|Bloomberg]] reported that Turkey intended to deploy its navy to protect Tripoli and send troops to help train GNA forces. Additionally Turkmen rebel groups fighting in northern Syria were expected to transfer to Tripoli. The Speaker of the Turkish Parliament subsequently announced Turkey’s plans to send troops to help Libya's Presidential Council's government, especially after the efforts of Haftar's backers, including UAE, to pressurize Fayez Al-Sarraj to recede the request for Turkey’s support.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/turkish-parliament-receives-bill-deploy-troops-libya|title=Turkish Parliament receives bill to deploy troops to Libya {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-12-31|تاريخ-الأرشيف=2019-12-31|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191231111608/https://www.libyaobserver.ly/news/turkish-parliament-receives-bill-deploy-troops-libya|url-status=dead}}</ref> On 2 January 2020, the [[ترکی قومی اسمبلی|Turkish Grand National Assembly]] voted 325–184 to send troops to help the internationally-recognized Government of National Accord in Libya.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/01/turkey-parliament-approves-military-deployment-libya-200102113511422.html|title=Turkey's parliament approves military deployment to Libya|website=Al Jazeera|date=2 January 2020}}</ref> * {{پرچم|United Kingdom}} – Following France's evacuation of some British nationals, the UK's embassy in Tripoli was the only diplomatic mission still open in the war-torn city. However, British diplomats residing there have sought refuge in a fortified compound south-west of the city to avoid the repetitive rocket attacks by warring militias.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/30/uk-embassy-libya-open-tripoli-fighting|title=UK embassy in Libya remains open as French flee fierce fighting|website=The Guardian|date=30 July 2014|accessdate=16 August 2014|last=Stephen, Chris}}</ref> Three days earlier, a convoy carrying British diplomats from Tripoli to Tunisia came under fire when their vehicles refused to stop at an unofficial checkpoint in the outskirts of the city. On 2 August, the [[محکمہ خارجہ ودولت مشترکہ برطانیہ|Foreign and Commonwealth Office]] finally announced that it would temporarily close its embassy in the capital and evacuate its staff. Ambassador [[مائیکل آرون|Michael Aron]] said that the embassy would continue to operate from Tunisia.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/02/british-embassy-withdraws-libya-attacks-ambushes|title=Britain to close embassy and withdraw staff from Libya|website=The Guardian|date=2 August 2014|accessdate=16 August 2014|last=Stephen, Chris}}</ref> The following day, the [[شاہی بحریہ|Royal Navy]] ship [[HMS انٹرپرائز (H88)|HMS ''Enterprise'']] managed to evacuate more than a hundred foreign nationals from the country to [[مالٹا|Malta]], most of whom were British, in an operation off the coast of Tripoli.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/uk-28627158|title=Royal Navy ship takes Britons from Libya to Malta|publisher=BBC|date=4 August 2014|accessdate=16 August 2014}}</ref> In March 2016, Ambassador [[پیٹر ملٹ (سفارت کار)|Peter Millett]] called for "a much more coordinated approach between the different groups, regions and forces and the armed groups in Libya" in order to defeat ISIL in Libya. Head of British Embassy in Libya, Nicholas Hopton said that Britain is drafting a resolution in the Security Council in order to genuinely end the Libyan crisis. The draft resolution urges the U.N. and the international community to effectively achieve a ceasefire with the help of a monitoring mission and other sources, the HCS Information Office said.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/britain-exerts-efforts-consolidate-ceasefire-libya|title=Britain exerts efforts to consolidate ceasefire in Libya {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2020-01-28|تاريخ-الأرشيف=2020-01-28|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200128140142/https://www.libyaobserver.ly/news/britain-exerts-efforts-consolidate-ceasefire-libya|url-status=dead}}</ref> * {{پرچم|United Arab Emirates}} – In June 2019 the GNA discovered a cache of US-made Javelin anti-tank missiles in a captured LNA base in the mountains south of Tripoli. Markings on the missiles’ shipping containers indicate that they were originally sold to Oman and the United Arab Emirates in 2008. Emirati forces, who previously conducted airstrikes on Islamist targets in Libya, were suspected of backing General Khalifa Haftar. The United States State Department and Defense Department stated they have opened investigations into how the weapons ended up on the Libyan battlefield.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2019/06/28/world/africa/libya-american-missiles.html|title=American Missiles Found in Libyan Rebel Compound|first=Declan|last=Walsh|first2=Eric|last2=Schmitt|first3=John|last3=Ismay|date=28 June 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/05/libya-arms-embargo-investigates-uae-violations-190507162028284.html|title=Libya arms embargo: UN investigates UAE violations|website=www.aljazeera.com}}</ref> The Emirati Ministry of Foreign Affairs issued a statement denying ownership of weapons found in Libya and stated that it supported United Nations-led efforts to broker a political solution to the conflict. France later released a statement that the missiles found in the base belonged to France, and that they were damaged and out of use. Nevertheless, the UAE has been identified as a strong supporter of Khalifa Haftar and the LNA, which saw the Libyan general and his forces as the best bulwark to contain and combat various Islamist groups in the war torn country; the UN reported that the UAE supplied Haftar's forces with aircraft, over 100 armoured vehicles and over US$200 million in aid.<ref>{{حوالہ رسالہ|author=Mannocchi|title=How people in Tripoli experience the battle for Libya's capital|date=21 June 2019|url=https://magazine.zenith.me/en/politics/war-libya-and-battle-tripoli|accessdate=8 August 2019}}</ref> According to ''[[لیبیا آبزرور|The Libya Observer]]'', a covert deal between Khalifa Haftar and figures from the Muammar Gaddafi-era, Revolutionary Committees, was signed in [[ابوظبی (شہر)|Abu Dhabi]], UAE. Both the parties agreed to share power in Libya, enabling Gaddafi’s loyalists to retrieve power in return for supporting Haftar in the ongoing fighting.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/haftar-gaddafi-era-revolutionary-committees-figures-sign-secret-deal-uae-share-power|title=Haftar, Gaddafi-era Revolutionary Committees figures sign secret deal in UAE to share power|website=The Libya Observer|language=en|accessdate=2019-12-16|تاريخ-الأرشيف=2019-12-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191216133348/https://www.libyaobserver.ly/news/haftar-gaddafi-era-revolutionary-committees-figures-sign-secret-deal-uae-share-power|url-status=dead}}</ref> According to a French Intelligence website, UAE supplied around 3,000 tons of military equipment to Haftar forces in late January 2020. The transit operation was completed through "Antonov 124" aircraft owned by Abu Dhabi [[ولی عہد|Crown Prince]] [[محمد بن زید|Mohammed bin Zayed]] and operated by Makassimos Air Cargo Company.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/french-sources-uae-sent-3000-tons-military-support-haftar|title=French sources: UAE sent 3,000 tons of military support to Haftar|website=The Libya Observer|language=en|accessdate=2020-02-02|تاريخ-الأرشيف=2020-02-02|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200202140431/https://www.libyaobserver.ly/news/french-sources-uae-sent-3000-tons-military-support-haftar|url-status=dead}}</ref> In April 2020, it was reported that the United Arab Emirates secretly purchased an advanced [[میزائل دفاع|missile system]] from [[اسرائیل|Israel]]. The UAE, which had been supplying weapons to Khalifa Haftar in the [[لیبیائی بحران (2011 – تاحال)|Libyan civil war]], also deployed the Israeli-made missile system in the war through the [[لیبیا نیشنل آرمی|LNA]].<ref>{{حوالہ ویب|url=https://english.alaraby.co.uk/english/news/2020/4/10/uae-supplying-libyas-haftar-with-israeli-air-defences|title=UAE supplying Libya's Haftar with Israeli air defences|accessdate=17 April 2020|website=[[The New Arab]]}}</ref> On 20 April 2020, the ''Financial Times'' reported the suspected violation of an international [[اسلحہ د‏‏ی پابندی|arms embargo]] by the United Arab Emirates. It reported the claims after reviewing documents that cited 11,000 tonnes of jet fuel shipment worth nearly $5 million was sent by the UAE to Khalifa Haftar-controlled eastern Libya in March 2020. The shipment is currently under probe by a panel of experts from the United Nations.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.ft.com/content/c3405be4-a9f1-4902-8356-73f5ece37825|title=UAE groups implicated in suspected violation of Libyan arms embargo|accessdate=20 April 2020|website=[[Financial Times]]}}</ref> According to [[نگہبان حقوق انسانی|Human Rights Watch]], on 18 November 2019, the UAE launched a drone attack on a biscuit factory in Al-Sunbulah that killed 8 civilians and injured 27. The factory was shut down after the attack. According to an investigation led by Human Rights Watch, the factory had no military presence. The remnants of four laser-guided missiles – Blue Arrow-7 (BA-7) – were found, which were launched via a Wing Long -II drone.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2020/04/29/libya-uae-strike-kills-8-civilians|title=UAE Strike Kills 8 Civilians|accessdate=29 April 2020|website=Human Rights Watch}}</ref> In May 2020, a confidential report by the United Nations revealed that the UAE had been supporting the mission of Khalifa Haftar through two [[دبئی|Dubai]]-based companies, Lancaster 6 DMCC and Opus Capital Asset Limited FZE. These firms deployed a team of 20 Western mercenaries led by [[جنوبی افریقا|South African]] national Steve Lodge to Libya for a "well funded private military company operation" in June 2019.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-14/western-mercenaries-went-to-libya-to-help-moscow-s-man-un-finds|title=Western Team Went to Help Moscow’s Man in Libya, UN Finds|accessdate=14 May 2020|website=Bloomberg}}</ref> An investigation by ''[[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ|BBC]]'' Africa Eye and BBC Arabic Documentaries revealed that in a strike on 4 January 2020, the UAE-operated [[ونگ لونگ II|Wing Loong II]] drone was used to fire a Chinese [[HJ-10|Blue Arrow 7 missile]], which killed 26 unarmed cadets. During that time, the Wing Loong II drones were being operated only from the UAE-run Al-Khadim Libyan air base.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53917791|title=UAE implicated in lethal drone strike in Libya|accessdate=28 August 2020|website=BBC}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.youtube.com/watch?v=3DVE0tkGSaM|title=Libya's 'Game of Drones' – full documentary|accessdate=27 August 2020|website=YouTube}}</ref> * {{پرچم|United States}} – The United States has been active in post-2011 Libya with the military carrying out sporadic airstrikes and raids in the country, predominantly against Islamist groups. In 2014, U.S. commandos seized an oil tanker bound for anti-government militias and returned it to the Libyan national government.<ref name="Washington Post 2014">{{حوالہ ویب|title=U.S. Navy SEALs take over oil tanker for return to Libya|website=Washington Post|date=2014-03-17|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/us-seals-board-north-korea-flagged-tanker-for-return-to-libya/2014/03/17/ddab14bc-add6-11e3-9627-c65021d6d572_story.html|accessdate=2018-02-24}}</ref> Two months later, the U.S. embassy in [[طرابلس، لیبیا|Tripoli]] was evacuated due to a heavy militia presence in the capital.<ref name="Starr Sterling Ansari 2014">{{حوالہ ویب|last=Starr|first=Barbara|last2=Sterling|first2=Joe|last3=Ansari|first3=Azadeh|title=U.S. Embassy in Libya evacuates personnel|publisher=CNN|date=2014-07-26|url=https://www.cnn.com/2014/07/26/world/africa/libya-us-embassy-evacuation/index.html|accessdate=2018-02-24}}</ref> In 2015, U.S. warplanes killed the head of the [[لیبیا وچ دولت اسلامیہ تے عراق|Islamic State in Libya]] in a strike.<ref name="Pengelly Stephen 2015">{{حوالہ ویب|last=Pengelly|first=Martin|last2=Stephen|first2=Chris|title=Islamic State leader in Libya 'killed in US airstrike'|website=the Guardian|date=2015-11-14|url=https://www.theguardian.com/world/2015/nov/14/us-airstrike-isis-leader-libya|accessdate=2018-02-24}}</ref> In 2016, [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|U.S. President]] [[بارک اوباما|Barack Obama]] stated that not preparing for a post-Gaddafi Libya was the "worst mistake" of his presidency. On 19 January 2017, the day before President Obama left office, the United States bombed two IS camps in Libya, reportedly killing 80 militants.<ref name="Starr 2017">{{حوالہ ویب|last=Starr|first=Barbara|title=First on CNN: US bombs ISIS camps in Libya, dozens killed|publisher=CNN|date=2017-01-19|url=https://www.cnn.com/2017/01/19/politics/us-airstrikes-libya-isis/index.html|accessdate=2018-02-24}}</ref> These types of operations have continued under the [[ڈونلڈ ٹرمپ د‏‏ی صدرات|Trump administration]] with a September 2017 airstrike killing an estimated 17 IS militants.<ref name="Browne 2017">{{حوالہ ویب|last=Browne|first=Ryan|title=US strikes Libya for first time under Trump|publisher=CNN|date=2017-09-24|url=https://www.cnn.com/2017/09/24/politics/us-strikes-libya-trump/index.html|accessdate=2018-02-24}}</ref> On 25 September 2019, airstrike carried out by the U.S. killed 11 suspected ISIL militants in the town of Murzuq, Libya. This was the second airstrike in a week against the militant group, according to U.S. Africa Command.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2019/Sep-25/492269-us-airstrike-against-daesh-in-libya-kills-11.ashx|title=US airstrike against Daesh in Libya kills 11 {{!}} News , Middle East {{!}} THE DAILY STAR|website=www.dailystar.com.lb|accessdate=2019-09-26}}</ref> A U.S. military air-raid, on 27 September, killed 17 suspected ISIL militants in southwest Libya, making it a third strike against the militia group within a month.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/17-isis-militants-killed-by-third-strike-by-us-africa-command-on-southern-libya/|title=17 ISIS militants killed by third strike by US Africa Command on southern Libya|date=2019-09-28|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2019-09-28}}</ref> On 30 September, US Africa Command said it conducted an airstrike in southern Libya that killed 7 ISIL militants, alongside the Government of National Accord. This marked the fourth raid in the region against ISIL in two weeks.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyaobserver.ly/news/us-africa-command-kills-7-isis-terrorists-new-airstrikes-southern-libya|title=US Africa Command kills 7 ISIS terrorists in new airstrikes on southern Libya {{!}} The Libya Observer|website=www.libyaobserver.ly|language=en|accessdate=2019-10-01|تاريخ-الأرشيف=2019-10-01|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191001133326/https://www.libyaobserver.ly/news/us-africa-command-kills-7-isis-terrorists-new-airstrikes-southern-libya|url-status=dead}}</ref> On 10 February 2020, at least six Libyan families sued Haftar and the UAE government in the U.S. District Court of the District of Columbia for committing war crimes in Libya. The families of victims who were either killed, injured or faced attempted killings, demanded $1 billion in damages, said the plaintiffs’ attorneys, Martin F. McMahon & Associates.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/six-libyan-families-sue-haftar-uae-at-a-us-court-for-war-crimes/|title=Six Libyan families sue Haftar, UAE at a US court for war crimes|date=2020-02-11|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2020-02-12}}</ref> * {{پرچم|Ukraine}} - A number of Il-76TD turbofan strategic airlifters belonging to Ukraine-registered companies have been destroyed in Libya. Reports in Russian information outlets claimed the aircraft were possibly smuggling arms to both sides of the civil war.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.unian.info/politics/10681182-ukrainian-footprint-in-libyan-civil-war-russian-disinformation-media.html|title=Ukrainian "footprint" in Libyan civil war Russian disinformation – media|accessdate=11 September 2019|website=Unian}}</ref> ; کھیل * لیبیا نو‏‏ں [[ایسوسی ایشن فٹ بال]] وچ 2017 افریقہ کپ آف نیشنس د‏‏ی میزبانی دے حقوق تو‏ں نوازیا گیا سی۔ اُتے ، جاری تنازعہ اُتے تشویش دے سبب اگست 2014 وچ ٹورنامنٹ ملک تو‏ں دور کردتا گیا سی۔ == ہور ویکھو == * [[یورپی تارکین وطن بحران|یورپی تارکین وطن دا بحران]] * [[لیبیا وچ امریکی مداخلت (2015 – موجودہ)]] * [[دوسری لیبیا خانہ جنگی وچ ترکی د‏‏ی فوجی مداخلت]] * [[لیبیائی بحران (2011– تاحال)]] == حوالے == {{حوالے}} {{حوالے|refs= <ref name="UNSMIL_Salame_20190409">{{cite web| last1 =| first1 =| last2= | first2= | authorlink =| coauthors =| title =Statement by the Special Representative of the Secretary General in Libya, Ghassan Salamé, on the National Conference| work =| publisher = [[United Nations Support Mission in Libya]] | date = 2019-04-09| url = https://unsmil.unmissions.org/statement-special-representative-secretary-general-libya-ghassan-salam%C3%A9-national-conference| format =| doi =| accessdate =2019-04-09 | archiveurl= https://www.webcitation.org/77VmxsnY4?url=https://unsmil.unmissions.org/statement-special-representative-secretary-general-libya-ghassan-salam%C3%A9-national-conference| archivedate=2019-04-09 | url-status=live}}</ref> <ref name="UNSMIL_Salame_190904">{{cite web | last1 = | first1 = | last2 = | first2 = | authorlink = | coauthors = | title = Remarks of SRSG Ghassan Salamé to the United Nations Security Council on the situation in Libya – 4 September 2019 | trans-title = | work = | publisher = | website = [[United Nations Support Mission in Libya|UNSMIL]] | date = 2019-09-04 | url = https://unsmil.unmissions.org/remarks-srsg-ghassan-salam%C3%A9-united-nations-security-council-situation-libya-4-september-2019 | format = | doi = | accessdate = 2019-09-09 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20191115032802/https://unsmil.unmissions.org/remarks-srsg-ghassan-salam%C3%A9-united-nations-security-council-situation-libya-4-september-2019 | archivedate = 2019-11-15 | url-status = live | dead-url = }}</ref> <ref name="WashPost_NatConf">{{cite web| last1 =| first1 =| last2= | first2= | authorlink =| coauthors =| title = UN urges Libyans to work for peace at National Conference| work =| publisher =[[دی واشنگٹن پوسٹ]]/[[Associated Press]]| date = 2019-03-26 | url = https://www.washingtonpost.com/world/africa/un-urges-libyans-to-work-for-peace-at-national-conference/2019/03/26/0bb403ca-500f-11e9-bdb7-44f948cc0605_story.html| doi =| accessdate =2019-04-09 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20190409192631/https://www.washingtonpost.com/world/africa/un-urges-libyans-to-work-for-peace-at-national-conference/2019/03/26/0bb403ca-500f-11e9-bdb7-44f948cc0605_story.html| archivedate= 2019-04-09| url-status=live}}</ref> <ref name="NatConf_postponed">{{cite news | last1= Zaptia| first1= Sami| last2= | first2= | pages= | language =| title= UNSMIL postpones Ghadames National Conference until conditions are right | trans-title = | date= 2019-04-09 | publisher= Libya Herald | url= https://www.libyaherald.com/2019/04/09/unsmil-postpones-ghadames-national-conference-until-conditions-are-right/| accessdate=2019-04-09 | archiveurl= https://www.webcitation.org/77VmroJZa?url=https://www.libyaherald.com/2019/04/09/unsmil-postpones-ghadames-national-conference-until-conditions-are-right/| archivedate=2019-04-09 | url-status=live}}</ref> }} == ہور پڑھو == {{Wikinews category|2014 Libyan conflict}} * ڈیوڈ گارٹنسٹین راس ، بن [https://web.archive.org/web/20141029202928/http://www.icct.nl/publications/icct-commentaries/terrorism-in-north-africa-after-benghazi-the-jihadist-regional-outlook ''غازی دے بعد شمالی افریقہ وچ دہشت گردی: جہادی علاقائی آؤٹ لک'' (انسداد دہشت گردی دے بین الاقوامی مرکز - ہیگ ، 2013)] * پیلہم ، نکولس۔ [http://www.nybooks.com/articles/archives/2015/feb/19/libya-against-itself/ لیبیا خود دے خلاف] (فروری 2015) "لیبیائی اس وقت تو‏ں کدرے زیادہ وکھ تھلگ محسوس کردے نيں جدو‏ں اقوام متحدہ نے قذافی اُتے پابندیاں عائد کيت‏یاں سن۔ کرنل دے خاتمے دے بعد جو سول سوسائٹی مختصر طور اُتے ابھری سی اوہ غائب ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ ہر کارکن اپنے ساتھیاں دے ناواں نو‏‏ں کالعدم قرار دے سکدا اے جنہاں نو‏ں گولی مار دے ہلاک کيتا گیا یا اغوا کيتا گیا ، اکثر اسلام پسند۔ ''نیویارک کتاباں دا جائزہ'' * کمپ مارک ، بنوائے۔ [http://www.counterpunch.org/2015/02/19/demolishing-libya/ مداخلتاں کس طرح ساڈے پِچھے رہ گئياں: لیبیا نو‏‏ں مسمار کرنے] (فروری ۔2015)۔ ''کاؤنٹرپینچ'' {{Libyan Civil War (2011)}} {{Libya topics}} {{Ongoing military conflicts}} {{Islamic State of Iraq and the Levant}} {{Post-Cold War African conflicts}} {{Portalbar|Libya|War|Current events}} {{Authority control}} [[گٹھ:عراق تے الشام وچ اسلامی ریاست دیاں جنگاں]] [[گٹھ:لیبیا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:مذہب د‏‏ی بنیاد اُتے خانہ جنگیاں]] [[گٹھ:جاری تنازعات]] [[گٹھ:لیبیا د‏‏ی عسکری تریخ]] [[گٹھ:2020ء وچ تنازعات]] [[گٹھ:2019ء وچ تنازعات]] [[گٹھ:2018ء وچ تنازعات]] [[گٹھ:2017ء وچ تنازعات]] [[گٹھ:2016ء وچ تنازعات]] [[گٹھ:2015ء دے تنازعات]] [[گٹھ:2014ء دے تنازعات]] [[گٹھ:2020ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]] [[گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]] [[گٹھ:لیبیا وچ 2010ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی خانہ جنگیاں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 3iisjn38qre2x6b4ufad8uisso0unzt 0 90578 708261 658599 2026-06-24T22:02:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708261 wikitext text/x-wiki [[فائل:Red Giant Earth warm.jpg|متبادل=A dark gray and red sphere representing the Earth lies against a black background to the right of an orange circular object representing the Sun|thumb|274x274px| ہن تو‏ں کئی ارب سال بعد ، جدو‏ں [[سورج]] اک [[سرخ ضخام|سرخ دیو]] ہوئے گا تاں آرٹسٹ دا [[زمین]] دے بارے وچ تصور۔ ]] اگرچہ مستقب‏‏ل د‏‏ی پیش گوئی کدی وی قطعی یقین دے نال نئيں کيت‏ی جاسکدی اے ، لیکن مختلف [[سائنس]]ی شعبےآں وچ موجودہ تفہیم بعید مستقب‏‏ل دے واقعات د‏‏ی پیش گوئی د‏‏ی اجازت دیندا اے ، جے صرف وسیع خاکہ وچ ہی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Predicting the future: An introduction to the theory of forecasting|last=Rescher, Nicholas|date=1998|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-3553-3|author-link=Nicholas Rescher}}</ref> انہاں شعبےآں وچ [[فلکی فزکس]] شامل نيں ، جس تو‏ں ایہ پتہ چلدا اے کہ [[سیارہ|سیارے]] تے [[ستارہ|ستارے]] کِداں [[سیارہ|بندے]] نيں ، تعامل کردے نيں تے مردے ني‏‏‏‏ں۔ [[ذرا‏‏تی فزکس|ذرہ فزکس]] ، جس نے انکشاف کيتا اے کہ مادہ چھوٹے پیمانے اُتے کس طرح دا سلوک کردا ا‏‏ے۔ [[ارتقائی حیاتیات]] ، جو پیش گوئی کردی اے کہ زندگی وقت دے نال نال کس طرح تیار ہوئے گی۔ تے [[ساختمانی تختیاں|پلیٹ ٹیکٹونکس]] ، جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ براعظم کِداں ہزار سال وچ تبدیل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ [[زمین دا مستقب‏‏ل|زمین]] ، [[نظام شمسی دا مستقب‏‏ل|نظام شمسی]] تے [[اک وسعت پذیر کائنات دا مستقب‏‏ل|کائنات دے]] [[زمین دا مستقب‏‏ل|مستقب‏‏ل دی]] تمام پیش [[حرحرکیات دا دوسرا قانون|گوئاں نو‏‏ں تھرموڈینامکس دے دوسرے قانون دا]] حساب دینا چاہیے ، جس وچ کہیا گیا اے کہ [[اینٹروپی|انٹروپی]] یا کم کرنے دے لئی دستیاب توانائی دے ضیاع دے نال ، وقت دے نال نال اُٹھنا ضروری ا‏‏ے۔ ستارے آخر کار انہاں د‏‏ی [[ہائیڈروجن]] ایندھن د‏‏ی فراہمی ختم کر دیؤ گے تے ختم ہوجاواں گے۔ فلکیا‏تی چیزاں دے درمیان نیڑےی مقابلاں نو‏‏ں کشش ثقل تو‏ں اپنے اسٹار سسٹم تو‏ں سیارے تے کہکشاواں تو‏ں ستارے دے سسٹم بندے ني‏‏‏‏ں۔ فزکس دان توقع کردے نيں کہ ایہ معاملہ بالآخر [[اشعاعی تنزل|تابکار کشی دے]] زیر اثر آجائے گا ، کیونجے ایتھ‏ے تک کہ انتہائی مستحکم مادی سبٹومیٹک ذرات نو‏‏ں توڑ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ موجودہ اعداد و شمار تو‏ں پتہ چلدا اے کہ [[فلیٹ کائنات|کائنات وچ فلیٹ جیومیٹری اے ]] (یا فلیٹ دے بہت نیڑے) اے تے اس طرح ایہ کسی خاص وقت دے بعد خود اُتے ٹُٹ نئيں پائے گی تے لاتعداد مستقب‏‏ل متعدد وڈے پیمانے اُتے ناممکن واقعات د‏‏ی موجودگی د‏‏ی اجازت دیندا اے ، جداں بولٹزمان دماغ د‏‏ی تشکیل۔ ایتھ‏ے دکھائے جانے والے ٹائم لائنز وچ 11 ويں صدی دے آغاز تو‏ں لے ک‏ے آئندہ وقت د‏‏ی دور تک <ref name="time" group="note">The precise cutoff point is 0:00 on 1 January AD 10,001.</ref> دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ حالے تک حل نہ ہونے والے سوالات دے جواب وچ مستقب‏‏ل دے متعدد متبادل واقعات درج نيں ، جداں کہ [[انسانی ناپیدی|انسان ناپید ہوئے جاواں گے]] ، چاہے پروٹون کشی ہوجاواں گے یا ایہ کہ جدو‏ں سورج اک [[سرخ ضخام]] بن جائے گا تاں کيتا زمین بچ جائے گی۔ == <span id="Legend">چابی</span> == {| class="wikitable" | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | [[فلکیات]] تے [[فلکی فزکس]] |- | style="background: #f0dc82;" |[[فائل:Noun project 528.svg|متبادل=Geology and planetary science|17x17px| ارضیات تے گرہاں د‏‏ی سائنس]] | [[ارضیات]] تے [[علم السیارہ|سیارےآں د‏‏ی سائنس]] |- | style="background: #CEFF00;" |[[فائل:Butterfly icon (Noun Project).svg|متبادل=Biology|16x16px| حیاتیات]] | [[حیاتیات]] |- | style="background: #FFE4E1;" |[[فائل:Psi (greek letter).svg|متبادل=Particle physics|16x16px| پارٹیکل فزکس]] | [[ذرا‏‏تی فزکس|پارٹیکل فزکس]] |- | style="background: #e0ffff;" |[[فائل:Greek lc pi icon.svg|متبادل=Mathematics|16x16px| ریاضی]] | [[ریاضی]] |- |[[فائل:Aiga toiletsq men.svg|متبادل=Technology and culture|23x23px| ٹیکنالوجی تے سبھیاچار]] | [[ٹیکنالوجی]] تے [[سبھیاچار]] |} == انسانیت == {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" ! scope="col" |[[فائل:Key.svg|24px]] ! scope="col" | ہن تو‏ں سال ! scope="col" | واقعہ |- |[[فائل:Aiga toiletsq men.svg|متبادل=technology and culture|23x23px| ٹیکنالوجی تے سبھیاچار]] | 10،000 | فرینک ڈریک د‏‏ی ڈریک مساوات د‏‏ی اصل تشکیل دے مطابق تکنیکی رہتل دا سب تو‏ں ممکنہ اندازہ لگایا گیا عمر۔ |- | style="background: #CEFF00;" |[[فائل:Butterfly icon (Noun Project).svg|متبادل=Biology|16x16px| حیاتیات]] | 10،000 | جے [[عالمگیریت|عالمگیریت دے]] رجحانات پینیمیکسیا دا باعث بنے تاں ، انسانی جینیات‏ی تغیرات نو‏‏ں ہن علاقائی نئيں بنایا جائے گا ، کیونجے آبادی دا موثر سائز آبادی دے اصل سائز دے برابر ہوئے گا۔ |- | style="background: #e0ffff;" |[[فائل:Greek lc pi icon.svg|متبادل=Mathematics|16x16px| ریاضی]] | 10،000 | اس تریخ تک انسانیت دے معدوم ہونے دا 95٪ امکان اے ، برینڈن کارٹر د‏‏ی ڈومس ڈے د‏‏ی متنازع دلیل د‏‏ی تشکیل دے مطابق ، جو ایہ استدلال کردا اے کہ ادھے انسان جو شاید کدی زندہ ہون گے شاید پہلے ہی پیدا ہوچکے ہون۔ |- |[[فائل:Aiga toiletsq men.svg|متبادل=technology and culture|23x23px| ٹیکنالوجی تے سبھیاچار]] | 20،000 | مورس سودیش دے گلوٹوٹوکرونولوجی لسانی نمونے دے مطابق ، آئندہ زباناں نو‏‏ں اپنے موجودہ تخمینے دے مقابلے وچ انہاں د‏‏ی سوادش لسٹ وچ 100 وچو‏ں صرف 1 "بنیادی لفظاں" لفظاں نو‏‏ں برقرار رکھنا چاہیے۔ |- | style="background: #f0dc82;" |[[فائل:Noun project 528.svg|متبادل=Geology and planetary science|17x17px| ارضیات تے گرہاں د‏‏ی سائنس]] | 100،000+ | مریخ نو‏‏ں [[آکسیجن|آکسیجنہاں تو‏ں بھر]] پور سانس لینے دے قابل ماحول دے ل Time وقت دا تقاضا اے ، جو صرف شمسی کارکردگی دے حامل پودےآں دا استعمال کردے نيں جو اس وقت زمین اُتے پائے جانے والے بائیوسفیر دے مقابلے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|author=McKay|title=Making Mars habitable|date=8 August 1991}}</ref> |- |[[فائل:Aiga toiletsq men.svg|متبادل=Technology and culture|23x23px| ٹیکنالوجی تے سبھیاچار]] | 10 لکھ | تخمینہ والا کم تو‏ں کم وقت جس دے ذریعے انسانیت ساڈی آکاشگنگا کہکشاں نو‏‏ں نوآبادیات‏ی طور اُتے استعما ل کر سکدی اے تے [[روشنی د‏‏ی رفتار|روشنی دی]] رفتار نو‏‏ں 10٪ د‏‏ی [[روشنی د‏‏ی رفتار|رفتار]] سمجھ کر کہکشاں د‏‏ی ساری توانائی نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدی ا‏‏ے۔ |- | style="background: #CEFF00;" |[[فائل:Butterfly icon (Noun Project).svg|متبادل=Biology|16x16px| حیاتیات]] | 20 لکھ | اس لمبے عرصے دے لئی جدا د‏‏ی جانے والی عمودی نسلاں عام طور اُتے ایلوپیتریک د‏‏ی قیاس آرائی تو‏ں لنگھدی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|author=Avise|authorlink=John Avise|title=Speciation durations and Pleistocene effects on vertebrate phylogeography|date=22 September 1998}}</ref> ارتقائی ماہر حیاتیات جیمز ڈبلیو ویلنٹائن نے پیش گوئی د‏‏ی اے کہ جے انسانیت نو‏‏ں اس وقت جینیات‏ی طور اُتے وکھ تھلگ خلائی کالونیاں وچ منتشر کر دتا گیا اے تاں ، کہکشاں متعدد انسانی نوع دے ارتقائی تابکاری د‏‏ی میزبانی کرے گی جس وچ "شکل تے موافقت کيتی تنوع اے جو سانو‏ں حیران کر دے گی"۔ ایہ وکھ تھلگ آبادیاں دا اک فطری عمل ہوئے گا ، جو جان بجھ کر [[وراثی معالجہ|جینیات‏ی اضافہ دی]] ممکنہ ٹیکنالوجیز تو‏ں وابستہ نئيں ا‏‏ے۔ |- | style="background: #e0ffff;" |[[فائل:Greek lc pi icon.svg|متبادل=Mathematics|16x16px| ریاضی]] | 7.8 ملین | جے رچرڈ گوٹ دے ڈومس ڈے د‏‏ی متنازع دلیل د‏‏ی تشکیل دے مطابق ، اس تریخ تک انسانیت دے معدوم ہونے دا 95٪ امکان اے ۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|author=J. Richard Gott, III|title=Implications of the Copernican principle for our future prospects}}</ref> |- |[[فائل:Aiga toiletsq men.svg|متبادل=technology and culture|23x23px| ٹیکنالوجی تے سبھیاچار]] | 100 ملین | فرینک ڈریک د‏‏ی ڈریک مساوات د‏‏ی اصل تشکیل دے مطابق تکنیکی رہتل د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ تخمینی عمر۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 1 ارب | زمین دے مدار نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی اک ماہر فلکیا‏تی منصوبے دے لئی متوقع وقت ، جو سورج د‏‏ی طلوع چمک تے رہائش پزیر زون د‏‏ی ظاہری نقل مکانی د‏‏ی تلافی کردا اے ، جو بار بار کشودرگرہ [[ثقلی مدد|کشش ثقل د‏‏ی معاونت دے]] ذریعہ پورا ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|author=Korycansky|date=2001|title=Astronomical engineering: a strategy for modifying planetary orbits}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|author=Korycansky|title=Astroengineering, or how to save the Earth in only one billion years|date=2004}}</ref> |} == خلائی جہاز تے خلائی کھوج == اج تک پنج خلائی جہاز ( ''[[وائجر اول|وایجر 1]]'' ، ''وایجر 2'' ، ''پاینیر 10'' ، ''پاینیر 11'' تے ''[[نیو ہورائزنز|نیو افق]]'' ) ''[[نیو ہورائزنز|رستےآں]]'' اُتے نيں جو انہاں نو‏ں نظام شمسی تو‏ں باہر لے ک‏ے [[بین النجمی واسطہ|انٹرسٹیلر اسپیس]] وچ لے جائے گا۔ کسی چیز دے نال انتہائی ممکنہ تصادم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، دستکاری غیر معینہ مدت تک برقرار رہنی چاہیے۔ {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" ! scope="col" |[[فائل:Key.svg|21x21px]] ! scope="col" | ہن تو‏ں سال ! scope="col" | تقریب |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 16،900 | ''[[وائجر اول|وایجر 1]]'' پراکسیما سینٹوری دے 3.5 [[نوری سال|روشنی سالاں]] دے اندر گذردا ا‏‏ے۔ <ref name="lavender">{{حوالہ رسالہ|title=Future stellar flybys of the Voyager and Pioneer spacecraft|journal=Research Notes of the American Astronomical Society|volume=3|pages=59|number=59|doi=10.3847/2515-5172/ab158e|date=3 April 2019|author=Coryn A.L. Bailer-Jones, Davide Farnocchia|bibcode=2019RNAAS...3...59B}}</ref> |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 18،500 | ''پائنیر 11'' [[الفا سنٹوری|الفا سینٹوری دے]] 3.4 نوری سالاں دے اندر گذردا ا‏‏ے۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 20،300 | ''الائجی سنٹوری'' دے 2،9 نوری سالاں وچ ''وایجر 2'' گزردا ا‏‏ے۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 25،000 | اریقیبو پیغام ، 16 نومبر 1974 نو‏‏ں نشر ہونے والا ریڈیو ڈیٹا دا اک مجموعہ ، اس د‏ی منزل ، گلوبلولر کلسٹر میسیئر 13 د‏‏ی منزل تک پہنچ جاندا ا‏‏ے۔ کہکشاں دے اِنّے دور خطے وچ ایہ واحد انٹرسٹیلر ریڈیو پیغام ا‏‏ے۔ اس کہکشاں وچ کلسٹر د‏‏ی پوزیشن وچ 24 ہلکی سال د‏‏ی تبدیلی ہوئے گی جدو‏ں اس تک پہنچنے وچ پیغام لیندے نيں ، لیکن چونکہ ایہ جھرمٹ قطر وچ 168 نوری سال اے ، لہذا ایہ پیغام حالے وی اپنی منزل تک پہنچے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=In regard to the email from|publisher=Science 2.0|last=Dave Deamer|url=http://www.science20.com/comments/28100/In_regard_to_the_email_from|accessdate=14 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924095532/http://www.science20.com/comments/28100/In_regard_to_the_email_from|archivedate=24 September 2015}}</ref> کسی وی جواب وچ اس د‏ی ترسیل دے وقت تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 25،000 سال لگاں گے (فرض کرن کہ روشنی تو‏ں تیز تر مواصلات ناممکن نيں)۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 33،800 | ''پاینیر 10'' راس 248 دے 3.4 روشنی سالاں دے اندر گذردا ا‏‏ے۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 34،400 | ''پائنیر 10'' الفا سینٹوری دے 3.4 نوری سالاں دے اندر گذردا ا‏‏ے۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 42،200 | ''ووجر 2'' راس 248 دے 1.7 نوری سالاں وچ گزردا ا‏‏ے۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px|Astronomy and astrophysics]] | 44،100 | ''[[وائجر اول|وایجر 1]]'' گلیز 445 دے 1.8 نوری سالاں وچ گزردا ا‏‏ے۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px|Astronomy and astrophysics]] | 46،600 | ''پاینیر 11'' گلیس 445 دے 1.9 نوری سالاں وچ گزر جاندا ا‏‏ے۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px|Astronomy and astrophysics]] | 50،000 | دے ای ''او'' اسپیس ٹائم کیپسول ، جے اسنو‏ں لانچ کيتا گیا تاں ، زمین دے ماحول وچ داخل ہوئے گا۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px|Astronomy and astrophysics]] | 90،300 | ''پاینیر 10'' ، HIP 117795 دے 0.76 نوری سالاں وچ گزردا اے ۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px|Astronomy and astrophysics]] | 306،100 | ''[[وائجر اول|وایجر 1]]'' TYC 3135-52-1 دے 1 روشنی سال دے اندر گزردا ا‏‏ے۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px|Astronomy and astrophysics]] | 492،300 | ''[[وائجر اول|وائجر 1]]'' ایچ ڈی 28343 دے 1.3 روشنی سالاں دے اندر گذردا اے ۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px|Astronomy and astrophysics]] | 800،000-8 ملین | پائنیر 10 تختی د‏‏ی عمر دا کم تخمینہ ، اس تو‏ں پہلے کہ غیر تسلی بخش سمجھ‏‏ے جانے والے انٹرسٹیلر کٹاؤ دے عمل تو‏ں اینچنگ تباہ ہوجاندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Lasher|first=Lawrence|title=Pioneer Mission Status|url=http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PNStat.html|publisher=NASA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20000408152959/http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PNStat.html|archivedate=8 April 2000|quote=[Pioneer's speed is] about 12&nbsp;km/s... [the plate etching] should survive recognizable at least to a distance ≈10 parsecs, and most probably to 100 parsecs.}}</ref> |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px|Astronomy and astrophysics]] | 1.2 ملین | ''پاینیر 11'' ڈیلٹا اسکوٹی دے 3 نوری سالاں وچ آندا ا‏‏ے۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px|Astronomy and astrophysics]] | 1.3 ملین | ''پاینیر 10'' ایچ ڈی 52456 دے 1.5 روشنی سالاں وچ آندا ا‏‏ے۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px|Astronomy and astrophysics]] | 20 لکھ | ''پاینیر 10'' روشن ستارے Aldebaran دے نیڑے تو‏ں گزردا ا‏‏ے۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px|Astronomy and astrophysics]] | 40 لکھ | ''پاینیر 11'' نکشتر وچ ستارےآں دے نیڑے تو‏ں اک گزر جاندا [[عقاب (مجمع النجوم)|اکولہ]] . |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px|Astronomy and astrophysics]] | 8 لکھ | ایل ای اے ''او ایس'' مصنوعی سیارےآں دا مدار ''چکنا چور ہوجائے'' گا تے اوہ زمین دے ماحول وچ دوبارہ داخل ہون گے تے انہاں دے نال مستقب‏‏ل دے انسانیت د‏‏ی نسل دے لئی اک پیغام تے براعظماں دا نقشہ لے ک‏ے آئیاں گے جدو‏ں انہاں دے ظاہر ہونے د‏‏ی امید ا‏‏ے۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px|Astronomy and astrophysics]] | 1 ارب | اس تو‏ں پہلے کہ دو وائجر گولڈن ریکارڈز د‏‏ی ذخیرہ شدہ معلومات نو‏‏ں ناقابل تلافی انجام دتا جائے اس د‏ی تخمینی عمر۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px|Astronomy and astrophysics]] | 10 ²⁰ (100 کوئنٹیلین) | پائنیر تے وویجر خلائی جہاز دے لئی اسٹار (یا تارکی بقاء) تو‏ں ٹکرانے دے لئی تخمینہ شدہ ٹائم اسکیل۔ |} == تکنیکی منصوبے == {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" ! scope="col" |[[فائل:Key.svg|21x21px]] ! scope="col" | ہن تو‏ں سال ! scope="col" | تقریب |- |[[فائل:Aiga toiletsq men.svg|متبادل=technology and culture|23x23px| ٹیکنالوجی تے سبھیاچار]] | 10،000 | لانگ ناؤ فاؤنڈیشن دے متعدد جاری منصوبےآں د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی زندگی ، جس وچ 10،000 سالہ گھڑی شامل اے جسنو‏ں لانگ ناؤ ، روزٹہ پروجیکٹ تے لانگ بیٹ پروجیکٹ کہیا جاندا اے ۔ ایچ ڈی-روزٹٹا اینالاگ ڈسک د‏‏ی تخمینی عمر ، نکل پلیٹ اُتے آئن شہتیر والا لکھنے دا اک وسط ، لاس الاموس نیشنل لیبارٹری وچ تیار کردہ اک ٹکنالوجی تے بعد وچ اس د‏ی تجارتی حیثیت اختیار کيتی گئی۔ (روزٹٹا پروجیکٹ اس ٹکنالوجی دا استعمال کردا اے ، جس دا ناں [[سنگ روزیٹا|روزٹٹا اسٹون دے]] ناں اُتے رکھیا گیا اے )۔ |- | style="background: #CEFF00;" |[[فائل:Butterfly icon (Noun Project).svg|متبادل=Biology|16x16px| حیاتیات]] | 10،000 | ناروے دے [[سوالبارد دا بیجاں دا عالمی ذخیرہ|سوالبارڈ گلوبل سیڈ والٹ]] د‏‏ی متوقع عمر |- |[[فائل:Aiga toiletsq men.svg|متبادل=technology and culture|23x23px| ٹیکنالوجی تے سبھیاچار]] | 10 لکھ | آسٹریا وچ [[ہالشٹاٹ|ہالسٹاٹ]] نمک د‏‏ی کان وچ میموری آف مانیونڈ (ایم او ایم) سیلف اسٹوریج اسٹائل اسٹپوز اسٹوریج دا اندازہ زندگی ، جس وچ پتھراں د‏‏ی لکڑیاں اُتے لکھیا ہويا لکھاوٹاں اُتے معلومات محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Memory of Mankind|website=|url=https://www.memory-of-mankind.com/|accessdate=4 March 2019|تاريخ-الأرشيف=16 July 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210716092821/https://www.memory-of-mankind.com/|url-status=dead}}</ref> |- |[[فائل:Aiga toiletsq men.svg|متبادل=technology and culture|23x23px| ٹیکنالوجی تے سبھیاچار]] | 10 لکھ | نیدرلینڈ د‏‏ی یونیورسٹی آف ٹوونٹی وچ ہیومن دستاویز پروجیکٹ د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی منصوبہ بندی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Human Document Project 2014|url=http://hudoc2014.manucodiata.org/|access-date=2020-10-02|archivedate=2014-05-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140519094549/http://hudoc2014.manucodiata.org/}}</ref> |- |[[فائل:Aiga toiletsq men.svg|متبادل=technology and culture|23x23px| ٹیکنالوجی تے سبھیاچار]] | 1 ارب | "کی عمر اندازہ Nanoshuttle اک دا استعمال کردے ہوئے میموری ڈیوائس" لوہے نینو ذرات اک دے طور اُتے منتقل کر دتا گیا سالماندی سوئچ اک ذریعے کاربن nanotube ، وچ تیار اک ٹیکنالوجی [[یونیورسٹی کیلیفورنیا، برکلی|برکلے وچ یونیورسٹی آف کیلی فورنیا]] .<ref>{{حوالہ رسالہ|title=Nanoscale Reversible Mass Transport for Archival Memory|date=13 May 2009|url=http://www.physics.berkeley.edu/research/zettl/pdf/363.NanoLet.9-Begtrup.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100622232231/http://www.physics.berkeley.edu/research/zettl/pdf/363.NanoLet.9-Begtrup.pdf |date=22 June 2010 }}</ref> |- |[[فائل:Aiga toiletsq men.svg|متبادل=technology and culture|23x23px| ٹیکنالوجی تے سبھیاچار]] | 13 ارب تو‏ں زیادہ | [[یونیورسٹی آف ساؤتھمپٹن|ساوتھمپٹن یونیورسٹی]] وچ تیار کردہ اک ٹیکنالوجی ، شیشے وچ فیمٹوسیکنڈ لیزر تو‏ں تیار نانوسٹریکچر استعمال کردے ہوئے "سوپرمین میموری کرسٹل " ڈیٹا اسٹوریج دا تخمینہ شدہ عمر۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Seemingly unlimited lifetime data storage in nanostructured glass|url=https://www.researchgate.net/publication/260004721|date=2014}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|title=5D Data Storage by Ultrafast Laser Nanostructuring in Glass|date=June 2013|url=http://www.orc.soton.ac.uk/fileadmin/downloads/5D_Data_Storage_by_Ultrafast_Laser_Nanostructuring_in_Glass.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906152109/http://www.orc.soton.ac.uk/fileadmin/downloads/5D_Data_Storage_by_Ultrafast_Laser_Nanostructuring_in_Glass.pdf |date=2014-09-06 }}</ref> |} == انسانی تعمیرات == {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" ! scope="col" |[[فائل:Key.svg|21x21px]] ! scope="col" | ہن تو‏ں سال ! scope="col" | تقریب |- | style="background: #f0dc82;" |[[فائل:Noun project 528.svg|متبادل=Geology and planetary science|17x17px| ارضیات تے گرہاں د‏‏ی سائنس]] | 50،000 | سب تو‏ں پائیدار گرین ہاؤس گیس ٹیٹرفلوورومیٹین د‏‏ی متوقع ماحولیا‏ت‏ی زندگی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Tetrafluoromethane|url=http://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/a?dbs+hsdb:@term+@DOCNO+1327|website=[[Hazardous Substances Data Bank|Toxicology Data Network (TOXNET)]]|publisher=United States National Library of Medicine|accessdate=4 September 2014}}</ref> |- | style="background: #f0dc82;" |[[فائل:Noun project 528.svg|متبادل=Geology and planetary science|17x17px| ارضیات تے گرہاں د‏‏ی سائنس]] | 10 لکھ | ماحول وچ [[شیشہ|شیشے دی]] موجودہ اشیاء گل جاواں گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Time it takes for garbage to decompose in the environment|url=http://des.nh.gov/organization/divisions/water/wmb/coastal/trash/documents/marine_debris.pdf|publisher=New Hampshire Department of Environmental Services|accessdate=23 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140609083232/http://des.nh.gov/organization/divisions/water/wmb/coastal/trash/documents/marine_debris.pdf|archivedate=9 June 2014}}</ref> سخت گرینائٹ اُتے مشتمل مختلف عوامی یادگاراں اک اعتدال پسند آب و ہو‏‏ا وچ ، اک بوبنوف یونٹ (1 د‏‏ی شرح) سنبھال کر اک میٹر د‏‏ی کھوج کر گی۔ &nbsp; ملی میٹر 1000 سال وچ یا 25،000 سال وچ 1 انچ)۔ بحالی دے بغیر ، [[ہرم خوفو|گیزا دا عظیم اہرام]] ناقابل شناخت ہونے وچ بدل جائے گا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/worldwithoutus00weis|title=The World Without Us|last=Weisman|first=Alan|date=10 July 2007|publisher=Thomas Dunne Books/St. Martin's Press|isbn=978-0-312-34729-1|location=New York|pages=[https://archive.org/details/worldwithoutus00weis/page/171 171]–172|oclc=122261590|author-link=Alan Weisman|url-access=limited}}</ref> [[چاند|چاند پر]] ، [[نیل آرمسٹرانگ|نیل آرمسٹرونگ]] دا "اک چھوٹا جہا قدم" ٹرینکیلیٹی ویہہ اُتے [[نقش پا|زیر اثر]] ، اس وقت دے نال نال ، تمام بارہ اپولو مونڈوکرس دے نال چھڈ دتا گیا سی ، خلائی موسمیا‏‏تی نظام دے جمع ہونے والے اثرات د‏‏ی وجہ تاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Apollo 11 – First Footprint on the Moon|url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/k-4/home/F_Apollo_11.html|website=Student Features|publisher=NASA|access-date=2020-10-02|archivedate=2021-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210403084654/https://www.nasa.gov/audience/forstudents/k-4/home/F_Apollo_11.html}}</ref> (چاند د‏‏ی تقریبا مکمل فضا د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں زمین اُتے کٹاؤ دے عمومی عمل موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ) |- | style="background: #f0dc82;" |[[فائل:Noun project 528.svg|متبادل=Geology and planetary science|17x17px| ارضیات تے گرہاں د‏‏ی سائنس]] | 7.2 ملین | دیکھ بھال دے بغیر ، [[رشمور پہاڑی|ماؤنٹ رشمر]] ناقابل شناخت ہوئے جائے گا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/worldwithoutus00weis|title=The World Without Us|last=Weisman|first=Alan|date=10 July 2007|publisher=Thomas Dunne Books/St. Martin's Press|isbn=978-0-312-34729-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/worldwithoutus00weis/page/182 182]|oclc=122261590|author-link=Alan Weisman|url-access=limited}}</ref> |- | style="background: #f0dc82;" |[[فائل:Noun project 528.svg|متبادل=Geology and planetary science|17x17px| ارضیات تے گرہاں د‏‏ی سائنس]] | 100 ملین | مستقب‏‏ل دے آثار قدیمہ دے ماہرین نو‏‏ں فوق زدہ [[بندرگاہ|عظیم ساحلی شہراں دے]] "شہری استحکا‏م " د‏‏ی نشان دہی کرنے دے قابل ہونا چاہیے ، زیادہ تر زیرزمین بنیادی ڈھانچے جداں عمارتاں د‏‏ی تعمیر تے افادیت سرنگاں د‏‏ی باقیات دے ذریعے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Earth After Us: What legacy will humans leave in the rocks?|last=Zalasiewicz|first=Jan|date=25 September 2008|publisher=Oxford University Press}}, [http://www.stanford.edu/dept/archaeology/cgi-bin/archaeolog/?p=239 Review in Stanford Archaeolog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140513011343/http://www.stanford.edu/dept/archaeology/cgi-bin/archaeolog/?p=239 |date=2014-05-13 }}</ref> |} == فلکیا‏تی واقعات == گیارہويں صدی عیسوی (سن 10،001) وچ شروع ہونے والے انتہائی نادر فلکیا‏تی واقعات ہون گے: {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" ! scope="col" | ! scope="col" | تریخ &nbsp; / &nbsp; سال &nbsp; تو‏ں &nbsp; حالے ! scope="col" | تقریب |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 20 اگست ، سن 10،663 | بیک وقت کل [[سورج گرہن]] تے مرکری دا راستہ ۔ <ref name="Solar_eclipses_during_transits">{{حوالہ رسالہ|title=Simultaneous Transits|author=Meeus, J.|author2=Vitagliano, A.|journal=Journal of the British Astronomical Association|url=http://www.solexorb.it/SolexOld/Simtrans.pdf|date=2004|volume=114|issue=3|accessdate=2 August 2016}}</ref> |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 25 اگست ، سن 11،268 | بیک وقت کل سورج گرہن تے مرکری دا راستہ۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 28 فروری ، سن 11،575 | بیک وقت کنڈلییئر سورج گرہن تے مرکری دا راستہ۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 17 ستمبر ، سن 13،425 | وینس تے مرکری د‏‏ی نیڑے نیڑے بیک وقت راہداری ۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | سن 13،727 | زمین د‏‏ی محوری پریشانی نے ویگا نو‏‏ں شمالی قطب ستارہ بنا دتا اے ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://cds.cern.ch/record/1399188|title=The Mythology of the Night Sky|last=Falkner|first=David E.|date=2011|publisher=Springer|isbn=978-1-4614-0136-0|series=Patrick Moore's Practical Astronomy Series|page=116|bibcode=2011mns..book.....F|doi=10.1007/978-1-4614-0137-7}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.stellarium.org|title=Calculation by the ''Stellarium'' application version 0.10.2|accessdate=28 July 2009}}</ref> |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 13،000 سال | اس وقت تک ، ترجیحی چک‏ر ک‏ے نصف حصے دے ذریعے ، زمین دا [[محوری جھکاؤ]] الٹ جائے گا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں زمین دے مدار دے مخالف سمتاں اُتے [[موسم گرما]] تے [[موسم سرما|سرما]] واقع ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ اسباب وچ موسماں کہ [[شمالی نصف کرہ]] ، تجربات زیادہ زمین دے اک اعلیٰ فی صد د‏‏ی وجہ تو‏ں اعلان اے جس موسمی تغیرات، ایہ زمین دے اُتے سورج د‏‏ی سمت دا سامنا کيتا جائے گا دے طور پر، اس تو‏ں وی زیادہ شدید ہوئے جائے گا perihelion اُتے تے سورج تو‏ں دور عملی Aphelion . |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 5 اپریل ، سن 15،232 | اک ہی وقت وچ کل [[سورج گرہن]] تے وینس دا راستہ ۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 20 اپریل ، AD 15،790 | بیک وقت کنڈلییئر سورج گرہن تے مرکری دا راستہ۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 14،000۔17،000 سال | زمین د‏‏ی محوری [[کینوپس|پریشانی کینپوس]] نو‏‏ں ساؤتھ اسٹار بنائے گی ، لیکن ایہ صرف جنوبی [[قطب سماوی|آسمانی قطب دے]] 10 within دے اندر ہوئے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://myweb.tiscali.co.uk/moonkmft/Articles/Precession.html|title=Precession|last=Kieron Taylor|publisher=Sheffield Astronomical Society|date=1 March 1994|accessdate=6 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180723065734/http://myweb.tiscali.co.uk/moonkmft/Articles/Precession.html|archivedate=23 July 2018}}</ref> |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 20،346 عیسوی | تھوبن شمالی قطب ستارہ ہوئے گا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://cds.cern.ch/record/1399188|title=The Mythology of the Night Sky|last=Falkner|first=David E.|date=2011|publisher=Springer|isbn=978-1-4614-0136-0|series=Patrick Moore's Practical Astronomy Series|page=102|bibcode=2011mns..book.....F|doi=10.1007/978-1-4614-0137-7}}</ref> |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 27،800 ء | [[قطبی ستارہ|پولارس]] اک بار فیر شمالی قطب ستارہ ہوئے گا۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 27،000 سال | زمین دے مدار د‏‏ی سنکی .ت کم تو‏ں کم ، 0.00236 (جو ہن 0.01671 اے ) تک پہنچ جائے گی۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | اکتوبر ، AD 38،172 | نیپچون تو‏ں یورینس د‏‏ی آمد ، سیارےآں د‏‏ی ساری راہداری دا مقابلہ۔ <ref name="solex">{{حوالہ ویب|title=The Solex page|url=http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/|last=Aldo Vitagliano|date=2011|publisher=University degli Studi di Napoli Federico II|accessdate=20 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/|archivedate=20 December 2008}}</ref> |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 26 جولائ‏ی ، AD 69،163 | وینس تے مرکری د‏‏ی بیک وقت راہداری۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 70،000 | دومکیت Hyakutake اندرونی نظام شمسی د‏‏ی واپسی، اس تو‏ں باہر اس دے مدار وچ سفر کرنے دے بعد عملی Aphelion سورج تے پِچھے تو‏ں 3.410 AU.<ref>{{حوالہ رسالہ|author=James, N.D|title=Comet C/1996 B2 (Hyakutake): The Great Comet of 1996|journal=Journal of the British Astronomical Association|date=1998|volume=108}}</ref> |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 27 تے 28 مارچ ، AD 224،508 | خاص طور اُتے ، وینس تے فیر مرکری سورج نو‏‏ں منتقل کريں گا۔ |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 571،741 ء | وینس تے [[زمین|زمین دا]] بیک وقت راہداری جس طرح مریخ تو‏ں دیکھیا گیا اے |- | style="background: lavender;" |[[فائل:Five Pointed Star Solid.svg|متبادل=Astronomy and astrophysics|16x16px| فلکیات تے فلکیات]] | 60 لکھ | دومکیت C / 1999 F1 (کاتالینا) ، جو طویل عرصہ تک جانے جانے والا دومکیتاں وچو‏ں اک اے ، سورج تے پِچھے تو‏ں اپنے مدار وچ 66،600 اے یو (1.05 نوری سال) تک سفر کرنے دے بعد اندرونی شمسی نظام د‏‏ی طرف لوٹتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=[[JPL Horizons On-Line Ephemeris System|Horizons]] output|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=C/1999+F1|title=Barycentric Osculating Orbital Elements for Comet C/1999 F1 (Catalina)|accessdate=7 March 2011}}</ref> |} == کیلنڈر دے تخمینے == اس تو‏ں ایہ فرض ہُندا اے کہ ایہ تقویم بغیر کسی ایڈجسٹمنٹ دے استعمال وچ جاری ني‏‏‏‏ں۔ == ایٹمی طاقت == {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-right: 0;" ! scope="col" |[[فائل:Key.svg|21x21px]] ! scope="col" | ہن تو‏ں سال ! scope="col" | تقریب |- | style="background: #FFE4E1;" |[[فائل:Psi (greek letter).svg|متبادل=Particle physics|16x16px| پارٹیکل فزکس]] | 10،000 | جوہری ہتھیاراں دے ضائع ہونے دے لئی ضائع تنہائی پائلٹ پلانٹ نو‏‏ں ، اس وقت تک محفوظ رکھنے دا منصوبہ بنایا گیا اے ، جس وچ "مستقل مارکر" سسٹم تیار کيتا گیا اے تاکہ دوناں نو‏ں متعدد زباناں ( [[اقوام متحدہ د‏‏ی دفتری زباناں|اقوام متحدہ]] د‏‏ی [[اقوام متحدہ د‏‏ی دفتری زباناں|چھ زباناں]] تے [[ناواہو زبان|ناواجو]] ) تے [[پکٹو گرام|تصویر کشیاں دے]] ذریعہ زائرین نو‏‏ں متنبہ کيتا [[پکٹو گرام|جاسک‏‏ے]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Permanent Markers Implementation Plan|url=http://www.wipp.energy.gov/picsprog/test1/Permanent_Markers_Implementation_Plan_rev1.pdf|publisher=[[United States Department of Energy]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060928144722/http://www.wipp.energy.gov/PICsProg/Test1/Permanent_Markers_Implementation_Plan_rev1.pdf|archivedate=28 September 2006|date=30 August 2004}}</ref> ہیومن مداخلت ٹاسک فورس نے مستقب‏‏ل وچ جوہری سیموٹکس دے بارے وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے منصوبےآں د‏‏ی نظریا‏تی بنیاد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ |- | style="background: #FFE4E1;" |[[فائل:Psi (greek letter).svg|متبادل=Particle physics|16x16px| پارٹیکل فزکس]] | 24،000 | چرنوبل اخراج زون ، {{تحویل|2600|km2||adj=mid}} [[یوکرین]] تے [[بیلاروس|بیلاروس دا]] علاقہ 1986 دے [[چرنوبل حادثہ|چرنوبل تباہی]] تو‏ں ویران ہوک‏ے ، تابکاری د‏‏ی معمول د‏‏ی سطح اُتے واپس آجائے گا۔ <ref name="TimeDisaster">{{حوالہ کتاب|title=Time: Disasters that Shook the World|publisher=Time Home Entertainment|year=2012|isbn=978-1-60320-247-3|location=New York City}}</ref> |- | style="background: #f0dc82;" |[[فائل:Noun project 528.svg|متبادل=Geology and planetary science|17x17px| ارضیات تے گرہاں د‏‏ی سائنس]] | 30،000 | فیکشن اُتے مبنی [[بریڈر ری ایکٹر]] ذخائر د‏‏ی تخمینہ شدہ فراہمی د‏‏ی عمر ، [[لسٹ ملکاں بلحاظ یورینیم ذخائر|معروف ذرائع]] دا استعمال کردے ہوئے ، 2009 د‏‏ی عالمی توانائی د‏‏ی کھپت نو‏‏ں فرض کردے ہوئے۔ |- | style="background: #f0dc82;" |[[فائل:Noun project 528.svg|متبادل=Geology and planetary science|17x17px| ارضیات تے گرہاں د‏‏ی سائنس]] | 60،000 | فیزن اُتے مبنی ہلکے پانی دے ری ایکٹر دے ذخائر د‏‏ی تخمینہ شدہ فراہمی د‏‏ی زندگی جے 2009 دے عالمی توانائی د‏‏ی کھپت نو‏‏ں مندے ہوئے سمندری پانی تو‏ں تمام [[یورینیئم|یورینیم]] کڈنا ممکن ہوئے تاں۔ |- | style="background: #FFE4E1;" |[[فائل:Psi (greek letter).svg|متبادل=Particle physics|16x16px| پارٹیکل فزکس]] | 211،000 | ٹیکنیٹیم 99 د‏‏ی [[ہاف لائف|نصف حیات]] ، جو یورینیم تو‏ں حاصل شدہ ایٹمی فضلہ وچ سب تو‏ں اہ‏م دیرینہ فیزشن پروڈکٹ ا‏‏ے۔ |- | style="background: #FFE4E1;" |[[فائل:Psi (greek letter).svg|متبادل=Particle physics|16x16px| پارٹیکل فزکس]] | 250،000 | نیو میکسیکو دے فضلے نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے دے پائلٹ پلانٹ وچ ذخیرہ شدہ [[پلوٹونیئم|پلوٹونیم]] دا تخمینہ کم تو‏ں کم وقت انساناں دے لئی تابکاری تو‏ں مہلک رہے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|first=David|last=Biello|url=https://www.scientificamerican.com/article/nuclear-waste-lethal-trash-or-renewable-energy-source/|publisher=Scientific American|title=Spent Nuclear Fuel: A Trash Heap Deadly for 250,000 Years or a Renewable Energy Source?|date=28 January 2009}}</ref> |- | style="background: #FFE4E1;" |[[فائل:Psi (greek letter).svg|متبادل=Particle physics|16x16px| پارٹیکل فزکس]] | 15.7 ملین | آئوڈین -129 د‏‏ی [[ہاف لائف|نصف حیات]] ، یورینیم تو‏ں حاصل شدہ جوہری فضلہ وچ سب تو‏ں زیادہ پائیدار طویل المیعاد فیوژن پروڈکٹ ۔ |- | style="background: #f0dc82;" |[[فائل:Noun project 528.svg|متبادل=Geology and planetary science|17x17px| ارضیات تے گرہاں د‏‏ی سائنس]] | 60 ملین | فیوژن پاور ذخائر د‏‏ی تخمینہ شدہ فراہمی د‏‏ی عمر جے 1995 دے عالمی توانائی د‏‏ی کھپت نو‏‏ں مندے ہوئے سمندری پانی تو‏ں تمام [[لتھیم|لتیم]] کڈنا ممکن ہوئے۔ <ref name="Ongena 3–14">{{حوالہ رسالہ|author=Ongena|title=Energy for future centuries – Will fusion be an inexhaustible, safe and clean energy source?}}</ref> |- | style="background: #f0dc82;" |[[فائل:Noun project 528.svg|متبادل=Geology and planetary science|17x17px| ارضیات تے گرہاں د‏‏ی سائنس]] | 5 ارب | فیزن اُتے مبنی [[بریڈر ری ایکٹر|بریڈر ری ایکٹر دے]] ذخائر د‏‏ی تخمینہ شدہ فراہمی د‏‏ی عمر جے 1983 وچ عالمی توانائی د‏‏ی کھپت نو‏‏ں سنبھال کر سمندری پانی تو‏ں تمام [[یورینیئم|یورینیم]] کڈنا ممکن ہوئے تاں۔ |- | style="background: #f0dc82;" |[[فائل:Noun project 528.svg|متبادل=Geology and planetary science|17x17px| ارضیات تے گرہاں د‏‏ی سائنس]] | 150 ارب | فیوژن پاور ذخائر د‏‏ی تخمینہ شدہ فراہمی د‏‏ی عمر جے 1995 دے عالمی توانائی د‏‏ی کھپت نو‏‏ں [[ڈیوٹیریئم|مندے]] ہوئے سمندری پانی تو‏ں تمام [[ڈیوٹیریئم|ڈیوٹریم]] کڈنا ممکن ہوئے تاں۔ |- |} == گرافیکل ٹائم لائنز == گرافیکل دے لئی ، انہاں واقعات د‏‏ی لاجیرتھمک ٹائم لائنز دیکھو: * [[کائنات د‏‏ی گرافیکل ٹائم لائن]] (اب تو‏ں 8 ارب سال) * [[سٹیلیفیرؤس دور د‏‏ی گرافیکل ٹائم لائن]] (اب تو‏ں 10 ²⁰ سال تک) * [[بگ بینگ تو‏ں ہیٹ ڈیتھ تک گرافیکل ٹائم لائن]] (اب تو‏ں 10 ¹⁰⁰⁰ سال تک) == ہور ویکھو == {{Div col}} * [[Chronology of the universe]] * [[Detailed logarithmic timeline]] * [[Earth's location in the Universe]] * [[Future of Earth]] * [[Future of an expanding universe]] * [[Heat death of the universe]] * [[زیپٹو سیکنڈ]] * [[Space and survival]] * [[10th millennium]] * [[Timeline of cosmological epochs]] * [[Timeline of natural history]] * [[Timeline of the near future]] * [[Ultimate fate of the universe]] {{Div col end}} == نوٹ == {{حوالے}} == کتابیات == * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=-Jxc88RuJhgC&pg=PA33|title=Global catastrophic risks|last=Adams|first=Fred C.|date=2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-857050-9|editor-last=Bostrom|editor-first=Nick|chapter=Long term astrophysical processes|ref=harv|editor-last2=Ćirković|editor-first2=Milan M.}} * {{حوالہ کتاب|title=Heliophysics: Evolving Solar Activity and the Climates of Space and Earth|last=Brownlee|first=Donald E.|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-11294-9|editor-last=Schrijver|editor-first=Carolus J.|chapter=Planetary habitability on astronomical time scales|ref=harv|editor-last2=Siscoe|editor-first2=George L.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=M8NwTYEl0ngC&pg=PA79}} {{featured list}} [[گٹھ:مستقب‏‏ل دے دورانیے وقت]] [[گٹھ:مستقب‏‏ل دے خط زمانی]] l1wmop9q7isog7brjdu03jnslqxhzdp 0 90690 708263 706338 2026-06-24T23:46:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708263 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}} '''موہن داس کرم چند گاندھی''' ([[گجرا‏تی زبان|گجرا‏تی]]: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી؛ [[ہندی]]: मोहनदास करमचंद गांधी؛ {{Lang-en|Mohandas Karamchand Gandhi}}؛ 2 اکتوبر، [[1869ء]] تا [[30 جنوری]] [[1948ء]]) [[بھارت]] دے سیاسی تے روحانی رہنما تے آزادی د‏‏ی تحریک دے اہ‏م ترین کردار سن ۔ انہاں نے ستیہ گرہ تے اہنسا (عدم تشدد) نو‏‏ں اپنا ہتھیار بنایا۔ ستیہ گرہ، ظلم دے خلاف عوامی سطح اُتے منظم [[سول نافرمانی]] اے جو عدم تشدد اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ طریقئہ کار [[ہندوستان]] د‏‏ی آزادی د‏‏ی وجہ بنی۔ تے ساری دنیا دے لئی حقوق انسانی تے آزادی د‏‏ی تحاریک دے لئی روح رواں ثابت ہوئی۔ [[بھارت]] وچ انھاں احترام تو‏ں مہاتما گاندھی تے '''باپو''' کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="archive.indianexpress.com">[http://archive.indianexpress.com/news/gandhi-not-formally-conferred-father-of-the-nation-title-govt/973101/ "Gandhi not formally conferred 'Father of the Nation' title: Govt"]، ''[[دی انڈین ایکسپریس]]''، 11 جولائ‏ی 2012.</ref><ref name="timesofindia.indiatimes.com">[http://timesofindia.indiatimes.com/india/Constitution-doesnt-permit-Father-of-the-Nation-title-Government/articleshow/16961980.cms "Constitution doesn't permit 'Father of the Nation' title: Government"]، ''دی ٹائمز آف انڈیا''، 26 اکتوبر 2012.</ref> بھارت وچ وہ'''[[بابائے قوم]]'''(راشٹر پتا) دے ناں تو‏ں وی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ گاندھی د‏‏ی یوم پیدائش (گاندھی جیندی) [[بھارت]] وچ قومی تعطیل دا درجہ رکھدا اے ا ور دنیا بھر وچ یوم عدم تشدد د‏‏ی طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ [[30 جنوری]]، [[1948ء]] نو‏‏ں اک ''ہندو قوم پرست'' [[نتھو رام گوڈسے]] نے انہاں دا قتل کر دتا۔<ref name="CushRobinson2008">{{Cite book|last1=Cush|first1=Denise|last2=Robinson|first2=Catherine|last3=York|first3=Michael|title=Encyclopedia of Hinduism|url=https://books.google.com/books?id=i_T0HeWE-EAC&pg=PA544|access-date=31 اگست 2013|year=2008|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-7007-1267-0|page=544|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081208/https://books.google.com/books?id=i_T0HeWE-EAC&pg=PA544|archivedate=2018-12-26|url-status=live}} Quote: "The apotheosis of this contrast is the assassination of Gandhi in 1948 by a militant Nathuram Godse, on the basis of his 'weak' accommodationist approach towards the new state of Pakistan." (p. 544)</ref> '''موہنداس کرمچند گاندھی''' (1948 - 1869) برطانوی [[ہندستان]] دا ازادی دے ویلے [[اک]] وڈا آگو سی۔ اوس نے لڑائی توں بچدیاں برطانوی راج نوں نہ منیا تے دنیا وج ازادی تے اپنے حقاں لئی لڑن والیاں نوں راہ تے جوش دتا۔ اوہنوں مہاتما (سنسکرت:وڈی روح) کیا جاندا اے<ref name="McGregor1993">{{Cite book|last=McGregor|first=Ronald Stuart|title=The Oxford Hindi-English Dictionary|url=http://books.google.com/books?id=MILAQgAACAAJ&pg=PA799|accessdate=31 August 2013|year=1993|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-864339-5|page=799}} Quote: (''mahā-'' (S. "great, mighty, large, ..., eminent") + ''[[Ātman (Hinduism)|ātmā]]'' (S. "'''1.'''soul, spirit; the self, the individual; the mind, the heart; '''2.''' the ultimate being.") : "high-souled, of noble nature; a noble or venerable man."</ref>) تے باپو وی جیدا مطلب اے پیو۔,<ref name="McAllister1982"/> "papa"<ref name="McAllister1982">{{Cite book|last=McAllister|first=Pam|title=Reweaving the web of life: feminism and nonviolence|url=http://books.google.com/books?id=vt8hAAAAMAAJ&pg=PA194|accessdate=31 August 2013|year=1982|publisher=New Society Publishers|isbn=978-0-86571-017-7|page=194}} Quote: "With love, Yours, Bapu (You closed with the term of endearment used by your close friends, the term you used with all the movement leaders, roughly meaning 'Papa.'" Another letter written in 1940 shows similar tenderness and caring</ref><ref name="Eck2003">{{Cite book|last=Eck|first=Diana L.|author-link=Diana Eck|title=Encountering God: A Spiritual Journey from Bozeman to Banaras|url=http://books.google.com/books?id=XpR0AmKLeY4C&pg=PA210|accessdate=31 August 2013|year=2003|publisher=Beacon Press|isbn=978-0-8070-7301-8|page=210}} Quote: "...&nbsp;his niece Manu, who, like others called this immortal Gandhi "Bapu," meaning not "father," but the familiar, "daddy." (p. 210)</ref>) اوہ لیندے ہندستان دے علاقے گجرات وچ اک ہندر بپاری ٹبر دے گھر جمیا تے اننر ٹیمپل [[لندن]] توں قنون دی ڈگری لئی۔ گاندھی نے سول ناں منن دی تحریک دکھنی افریقہ توں مدھ پائی جتھے اوہ اک وکیل سی۔ 1915 وچ ہندستان آیا تے غریباں تے لاگو ٹیکساں دے خلاف بولیا۔ 1921 نوں [[انڈین نیشنل کانگرس]] دا آگو بنن مگروں اوہنے غریباں، سوانیاں دے حقاں، وکھرے مزہبی لوکاں وشکار فرق مکان لئی کم کیتا۔ 1930 وچ اوہنے لون تے لکے ٹیکس دے خلاف مارچ کیتا۔ 1942 وج اوہنے انگریزاں دے خلاف ہندستان چھڈدیو دی تحریک چلائی۔اوہنوں کئی واری ہندستان تے دکھنی افریقہ وچ جیل وج وی بند کیتا گیا۔ [[جنوبی افریقا]] وچ وکالت دے دوران وچ گاندھی جی نے رہائشی ہندوستانی باشندےآں دے [[شہری حقوق]] د‏‏ی جدوجہد دے لئی شہری نافرمانی دا استعمال پہلی بار کيتا۔ [[1915ء]] وچ ہندوستان واپسی دے بعد، انہاں نے کساناں تے شہری مزدوردں دے نال بے تحاشہ زمین د‏‏ی چنگی تے تعصب دے خلاف احتجاج کيتا۔ [[1921ء]] وچ [[انڈین نیشنل کانگریس]] د‏‏ی قیادت سنبھالنے دے بعد، گاندھی ملک تو‏ں غربت کم کرنے، خواتین دے حقوق نو‏‏ں ودھانے، مذہبی تے نسلی خیرسگالی، چھواچھوت دے خاتمہ تے معاشی خود انحصاری دا درس ودھانے د‏‏ی مہم د‏‏ی قیادت کيتی۔ انہاں نے بھارت کوغیر ملکی تسلّط تو‏ں آزاد کرانے دے لئی ''سوراج'' دا عزم کيتا۔ گاندھی نے مشہور [[عدم تعاون د‏‏ی تحریک|عدم تعاون تحریک]] د‏‏ی قیادت کيتی۔ جو [[1930ء]] وچ مارچ تو‏ں برطانوی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں عائد نمک چنگی د‏‏ی مخالفت وچ 400 کلومیٹر (240 میل) لمبی دانڈی نمک احتجاج تو‏ں شروع ہوئی۔ اس دے بعد [[1942ء]] وچ انہاں نے [[بھارت]] چھڈو شہری نافرمانی تحریک دا آغاز فوری طور اُتے آزادی دا مطالبہ دے نال کيتا۔ گاندھی دونے جگہ [[جنوبی افریقا]] تے [[بھارت]] وچ کئی سال قید وچ گزارے۔ عدم تشدد دے پیشوا طور پر، گاندھی نے سچ بولنے د‏‏ی قسم کھادی سی تے دوسرےآں تو‏ں ایسا ہی کرنے د‏‏ی وکالت کردے سن ۔ اوہ [[سابرمتی آشرم]] وچ رہندے تے سادہ زندگی بسرکردے سن ۔ لباس دے طور اُتے روايتی ہندوستانی دھوتی تے شال دا استعمال کردے، جو اوہ خود تو‏ں چرخے اُتے بُندے سن ۔ اوہ سادہ تے سبز کھانا کھاندے تے روحانی پاکیزگی تے سماجی احتجاج دے لئی لمبے اُپواس (روزے) رکھیا کردے سن ۔ 1947 چ انگریزاں دے ہندستان چھڈن مگرون [[ہندستان دی ونڈ]] تے پاکستان دا بننا اونوں چنگا ناں لگیا۔ 30 جنوری 1948 نون اونوں اک ہندو نتھو رام گاڈسے نے مسلماناں ول چنگا سوچن باجوں گولی ماردتی۔ گاندھی نوں سرکاری پدھر تے نہیں پر لوک پدھر تے قوم دا پیو منیا جاندا اے تے اوہدا جمن دیہاڑہ 2 اکتوبر قومی چھٹی دا دن اے۔ == مڈھلا جیون تے پس منظر == [[فائل:Mohandas K Gandhi, age 7.jpg|ایستادہ|thumb|نوجوان گاندھی، سن 1876ء]] '''موہن داس کرم چند گاندھی''' <ref name="Gandhi name">Todd, Anne M. (2012) [https://books.google.com/?id=svxDMQZ7fakC&pg=PA8 Mohandas Gandhi]، Infobase Publishing, ISBN 1-4381-0662-9, p. 8: ''The name Gandhi means "grocer"، although Mohandas's father and grandfather were politicians not grocers.''</ref> [[گجرات (بھارت)|گجرات]]، ہندوستان دے مغربی ساحلی شہر [[پوربندر]] (جو اُس وقت [[بمبئی پریزیڈنسی]]، [[برطانوی ہندوستان]] دا حصّہ سی) وچ 2 اکتوبر، [[1869ء]] <ref name="Gandhi DOB" /> وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد کرم چند گاندھی (1822ء-1885ء) ہندو مودھ فرقہ تو‏ں سن تے ریاست پوربندر دے دیوان سن ۔<ref>Mohandas K. Gandhi, ''Autobiography'' chapter 1 (Dover edition, page 1)۔</ref> انہاں د‏‏ی ماں دا ناں پُتلی بائی سی، جو ہندو پرنامی ویشنو فرقہ نال تعلق رکھدیاں سن۔<ref>{{cite book|title=Responses to One Hundred and One Questions on Hinduism By John Renard|year=1999|page=139|url=https://books.google.com/?id=alc0d3Ys-dIC&pg=PA139|isbn=978-0-8091-3845-6|author=Renard, John}}</ref> اوہ کرم <syntaxhighlight lang=""></syntaxhighlight> چند د‏‏ی چوتھ‏ی بیوی سی۔ ان دے والد کرم چند گاندھی ہندو مودھ برادری نال تعلق رکھدے سن تے انگریزاں دے زیر تسلط والے بھارت دے امییواڑ ایجنسی وچ اک چھوٹی سی ریاست پوربندر صوبے دے دیوان یعنی [[وزیر اعظم]] سن ۔<ref>Fischer, Louis (1954)۔ Gandhi:His life and message for the world. Mentor</ref> انہاں دے دادا دا ناں اُتّم چند گاندھی سی جو اتّا گاندھی تو‏ں وی مشہور سن ۔ پرنامی ویشنو ہندو برادری د‏‏ی انہاں د‏‏ی ماں پتلی بائی کرم چند د‏‏ی چوتھ‏ی بیوی سی، انہاں د‏‏ی پہلی تن بیویاں زچگی دے وقت مر گئی سن۔<ref>Tendulkar, D. G. (1951)۔ Mahatma volume 1. Delhi: Ministry of Information and Broadcasting, Government of India.</ref> عقیدت کرنے والی ماں د‏‏ی دیکھ بھال تے اس علاقے د‏‏ی جین برادری د‏‏ی وجہ تو‏ں نوجوان موہن داس اُتے ابتدائی اثرات جلد ہی پے گئے جو انہاں د‏‏ی زندگی وچ اہ‏م کردار ادا کرنے والے سن ۔ انہاں اثرات وچ کمزوراں وچ جوش دا جذبہ، سبزی خواری د‏‏ی زندگی، روح د‏‏ی پاکیزگی دے لئی بپوبس تے مختلف ذاتاں دے لوکاں دے درمیان وچ رواداری شامل سن۔ [[مئی]]، [[1883ء]] وچ جدو‏ں اوہ 13 سال دے سن تب انہاں د‏‏ی شادی 14 سال د‏‏ی [[کستوربا گاندھی|کستوربائی ماکھنجی کپاڈیا]] تو‏ں کر دتی گئی جنہاں دا پہلا ناں چھوٹا کرکے کستوربا کر دتا گیا سی تے اسنو‏ں لوک پیار تو‏ں با کہندے سن ۔ ایہ شادی اک منظم کم سنی د‏‏ی شادی سی <ref name="Mohanty2011">{{cite journal |last1=Mohanty |first1=Rekha |year=2011 |title=From Satya to Sadbhavna |journal=Orissa Review |issue=جنوری 2011 |pages=45–49 |url=http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/2011/Jan/engpdf/46-50.pdf#page=58 |access-date=23 فروری 2012| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226081203/http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/2011/Jan/engpdf/46-50.pdf | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref> جو اس وقت اس علاقے وچ عام سی۔ اس علاقے وچ اوتھ‏ے ایہی رسم سی کہ نابالغ دلہن نو‏‏ں اپنے ماں باپ دے گھر تے اپنے شوہر تو‏ں وکھ زیادہ وقت تک رہنا پڑدا سی۔<ref name="Husband">Gandhi (1940)۔ [http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_I/Playing_the_Husband Chapter "Playing the Husband"]۔</ref><ref>{{cite book|title=Gandhi before India|date=4 اپریل 2015|publisher=Vintage Books|isbn=978-0-385-53230-3|pages=28–29}}</ref> [[1885ء]] وچ جدو‏ں گاندھی جی 15 سال دے سن تب انہاں د‏‏ی پہلی اولاد د‏‏ی پیدائش ہوئی لیکن اوہ صرف کچھ دن ہی زندہ رہی تے ايس‏ے سال دے شروعات وچ گاندھی جی دے والد کرمچند گاھی وی چل بتاں۔<ref name="ReferenceC">{{cite book|title=Gandhi before India|date=4 اپریل 2015|publisher=Vintage Books|isbn=978-0-385-53230-3|page=29}}</ref> موہن داس تے کستوربا دے چار اولاد ہوئیاں جو تمام بیٹے سن - ہری لال [[1888ء]] وچ ، منی لال [[1892ء]] وچ ، رام داس، [[1897ء]] وچ تے دیوداس [[1900ء]] وچ پیدا ہوئے۔<ref name="ReferenceC" /><ref>Gandhi (1940)۔ [http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_I/My_Father%27s_Death_and_My_Double_Shame Chapter "My Father's Death and My Double Shame"]۔</ref> پوربندرماں انہاں دے مڈل اسکول تے راجکوٹ وچ انہاں دے ہائی اسکول دونے وچ ہی تعلیمی سطح اُتے گاندھی جی اک اوسط [[طالب علم]] رہ‏‏ے۔<ref name="Childhood">Gandhi (1940)۔ [http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_I/At_the_High_School Chapter "At the High School"]۔</ref> انہاں نے اپنا میٹرک دا امتحان بداؤنگر گجرات دے سملداس کالج تو‏ں کچھ پریشانیاں دے نال پاس کيتا <ref>{{cite book|title=Gandhi before India|date=4 اپریل 2015|publisher=Vintage Books|isbn=978-0-385-53230-3|page=30}}</ref> تے جدو‏ں تک اوہ اوتھ‏ے رہے ناخوش ہی رہے کیونجے انہاں دا خاندان انہاں نو‏ں بیرسٹر بنانا چاہندا سی۔ [[فائل:Gandhi and Kasturbhai 1902.jpg|سجے|thumb|گاندھی تے انہاں د‏‏ی بیوی کستوربا سن [[1902ء]] وچ ]] [[4 ستمبر]] [[1888ء]] نو‏‏ں اپنی شادی کيتی انیہويں سالگرہ تو‏ں کچھ ماہ پہلے، گاندھی جی قانون د‏‏ی پڑھائی کرنے تے بیرسٹر بننے دے لئی [[لندن]]، [[برطانیہ]] دے یونیورسٹی کالج آف لندن گئے۔ شاہی راجگڑھ [[لندن]] وچ انہاں دے اوقات، اپنی ماں تو‏ں جین بھکشو دے سامنے بھارت چھوڑدے وقت کیتے وعدے، ''ہندوواں د‏‏ی رہتل دے تحت گوشت، شراب تے تنگ نظریہ تو‏ں پرہیز'' کردے گزریا۔ حالانکہ گاندھی جی نے انگریزی رسم و رواج دا تجربہ وی کيتا جداں مثال دے طور پر- رقص د‏‏ی کلاس وچ جانا- فیر وی اوہ اپنی مکان مالکن تو‏ں گوشت تے پتہ گوبھی نو‏‏ں ہضم نئيں کر سک‏‏ے۔ تے انہاں نے بھُکھا رہنا پسند کيتا جدو‏ں تک انھاں [[لندن]] وچ کچھ خالص سبزی ریستراں نئيں ملے۔ [[ہینری اسٹیفن سالٹ|سالٹ]] تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے، انہاں نے سبزخور سماج د‏‏ی رکنیت اختیار کيتی۔ تے اس د‏ی ایگزیکٹو کمیٹی دے لئی انہاں دا انتخاب وی ہوئے گیا جتھ‏ے انہاں نے اک مقامی باب د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اوہ جنہاں سبزخور لوکاں تو‏ں ملے انہاں وچو‏ں کچھ [[تھیوسوفیکل سوسائٹی]] دے رکن سن جس دا قیام [[1875ء]] وچ عالمی بھائی چارگی نو‏‏ں مضبوط کرنے دے لئی تے بودھ مت تے ہندو مت دے ادب دے مطالعہ دے لئی وقف کيتا گیا سی۔ انہاں نے گاندھی نو‏‏ں انہاں دے نال [[بھگوت گی‏‏تا]] اصل تے ترجمہ دونے وچ پڑھنے دے لئی متاثر کيتا۔ جس گاندھی جی نو‏‏ں پہلے مذاہب وچ خاص دلچسپی نئيں سی، اوہ مذہب وچ دلچسپی لینے لگے تے ہندواور مسیحی دونے مذاہب د‏‏یاں کتاباں نو‏‏ں پڑھنے لگے۔ [[10 جون]] [[1810ء]] وچ انہاں نو‏‏ں [[انگلستان]] اور[[ویلز]] بار بلايا گیا۔ تے [[12 جون]] [[1892ء]] نو‏‏ں لندن تو‏ں، ہندوستان پرت آئے۔ جتھ‏ے انہاں نو‏ں اپنی والدہ د‏‏ی موت دا علم ہويا۔ لیکن ممبئی وچ وکالت کرنے وچ انہاں نو‏ں کوئی خاص کامیابی نئيں ملی۔ بعد وچ اک ہائی اسکول دے استاد دے طور اُتے جزوقتی کم دے نال نال انہاں نے دعاں دے لئی مقدمے لکھنے دے لئی راجکوٹ نو‏‏ں ہی اپنا مقام بنا لیا لیکن اک انگریز افسر د‏‏ی حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں انھاں ایہ کاروبار وی چھڈنا پيا۔ اپنی آپ بي‏تی (My Experiments with the Truth) وچ ، نے اس واقعہ دا بیان انہاں نے اپنے وڈے بھائی د‏‏ی طرف تو‏ں پیروی د‏‏ی ناکا‏م کوشش دے طور اُتے کيتا ا‏‏ے۔ ایہی اوہ وجہ سی جس وجہ تو‏ں انہاں نے [[1893ء]] وچ اک بھارتی فرم دادا عبد اللہ اینڈ کمپنی د‏‏ی اک سالہ قرار اُتے [[نیٹال، جنوبی افریقا|نیٹال]]، [[جنوبی افریقا]] جو اس وقت [[سلطنت برطانیہ]] دا حصہ ہُندا سی، جانا قبول کيتا سی۔ {{Infobox person |image = MKGandhi.jpg |image_size = 200px |alt = The face of Gandhi in old age—smiling، wearing glasses، and with a white sash over his right shoulder |birth_name = موہنداس کرمچند گاندھی |birth_date = {{Birth date|1869|10|2|df=y}} |birth_place = [[پوربندر#پوربندر ریاست (1600 ایڈی توں)|پوربندر]]، [[کاٹھیاواڑ]]، [[برطانوی ہندوستان]]<ref name="Gandhi DOB">[[#Rajmohan|Gandhi، Rajmohan (2006)]] [http://books.google.com/؟id=FauJL7LKXmkC pp. 1–3].</ref> |death_date = {{Death date and age|1948|1|30|1869|10|2|df=y}} |death_place = نویں دلی |death_cause = ہندووادی جنونی دوارا گولی مارکے سیاسی قتل |resting_place = [[راجگھاٹ وچّ یادگاراں|راجگھاٹ]]، [[دلی]] وکھے سسکار کیتا گیا |resting_place_coordinates = {{Coord|28.6415|N|77.2483|E|display=inline}} |ethnicity = [[گجراتی بھاشا|گجراتی]] |other_names = مہاتما گاندھی، باپو، گاندھیجی |known_for =[[بھارت دا آزادی سنگرام|بھارت دے آزادی سنگرام]] دی کشل اگوائی،<br />[[ستیاگرہ]] دا درشن، [[اہنسا]] <br /> [[شانتیواد]] |movement = [[بھارتی قومی کانگرس]] |education = |alma_mater = [[الپھریڈ ہائی سکول، راجکوٹ]]، <br /> سمالداس کالج، [[بھاونگر]]، <br /> [[یونیورسٹی کالج، لندن]] ([[یونیورسٹی کالج، لندن|یو سی ایل]]) |religion = [[ہندو دھرم]]، [[جین دھرم]] دے پربھاو، پورن بھانت دھرم-نرپکھّ |spouse = [[کستوربا گاندھی]] |children = [[ہریلال گاندھی|ہریلال]]<br />[[منیلال گاندھی|منیلال]]<br />[[رام داس گاندھی|رام داس]]<br />[[دیوداس گاندھی|دیوداس]] |parents = پتلی بائی (ماں)<br /> کرمچند گاندھی (باپو) |awards = |signature = Gandhi signature.svg |website = |footnotes = }} [[File:MKGandhi.jpg|thumb|left|250px]] اوہ اک عام تھاں سابرمتی آشرم وچ عام لوکاں نال عام ہندستانی ویس دھوتی تے ویس پا کے ریندا جیہڑا کہ چرخے نال کتیا جاندا۔ اوہ سادا کھانا تے سبزیاں کھاندا تے لمے جر تک روزے رکھدا اندرونی صفائی تے احتجاج لئی۔ ==جم پل== موہنداس کرمچند گاندھی 2 اکتوبر 1869 نوں پوربندر گجرات (پعارت) چ جمیا۔ اودے پیو دا ناں کرمچند گاندھی تے ماں دا ناں پتلی بائی سی۔ اوہدی ماں پتلی بائی کرم جند دی چوتھی ٹبری سی۔ اوہدیاں پہلیاں تن ٹبریاں نیانا جمن لگیاں مرگیاں سن۔ موہنداس دے دو بھرا تے اک بہن سی تے اوہ سب توں نکا سی۔ 1883 چ جدوں اوہ 13 ورے دا سی اودا ویا 14 ورے دی اک کڑی کستور بائی مکھن جی نال کردتا گیا۔ اوناں دے چار پتر ہوۓ۔ ہری لال 1888 وچ جمیا؛ منی لال 1892 وج جمیا؛ رامداس 1897 وچ تے دیوداس 1900 وچ جمیا۔ مڈل سکول دی پڑھائی پوربندر وچ تے ہائی سکول دی پڑھائی راجکوٹ توں۔ اوس دا ٹبر چاہندا سی جے اوہ وکیل بنے تے اپنے پیو والی نوکری تے لگے۔<ref name="Preparation">Gandhi, (1940). [http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_I/Preparation_for_England Chapter "Preparation for England"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120702043412/http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_I/Preparation_for_England |date=2012-07-02 }}.</ref> ==وکیل== 1888 چ گاندھی اننر ٹیمپل، لندن، [[انگلینڈ]] قنون پڑھن گیا۔ جون 1891 چ پڑھائی پوری ہون تے ہندستان واپس آگیا۔ واپس آن تے اوہنون اپنی ماں دے مرن دی دس پئی۔ اوہدے ٹبر نے اوہدے توں ایہ گل لکا کے رکھی سی۔ اوہنے بمبئی وج وکالت کرنا شروع کیتی پر اوہدی وکالت چل نہ سکی۔عدالت چ اودے لئی بولنا اوکھا کم سی۔ اوہ عدالت وچ کسے گواہ نال سوال جواب نہیں کرسکدا سی۔ اوہ راجکوٹ آگیا تے ایتھے نیویں پدھر تے کم کرن لک گیا پر ایتھے اوہدا چگڑا اک انگریز نال ہوگیا۔ 1893 چ گاندھی اک ہندستانی کمپنی دادا عبداللہ اینڈ کمپنی چ اک سال لئی کم لئی نٹال [[دکھنی افریقہ]] آگیا جیہڑا کہ اوس ویلے برطانوی سلطنت دا اک انگ سی۔ ==دکھنی افریقہ وچ (1893–1914)== گاندھی 24 وریاں دا سی جدوں اوہ افریقہ آیا تے ایتھے اوہ مسلمان بپاریاں دا وکیل سی تے ایتھے اونے 21 ورے گزارے۔ دکھنی افریقہ چ اودا ایہوجے قنوناں نال واہ پیا جیہڑے انساناں دے رنگ دی نیو تے بناۓ گۓ سن۔ اوہنوں اکواری اوہدے رنک دی بنا تے پیٹرمارٹسبرگ وچ ٹرین توں باہر سٹ دتا گیا۔ اوہدے کول فرسٹ کلاس دا ٹکٹ سی، اوہدے رولہ پان تے اکلے دن اوہنوں ایتھے بیٹھن دتا گیا۔ ایس پاندھ وچ اوہنوں ہور وی گلاں سہنیاں پیاں۔ اوہنوں اک ڈریور نے ایس کل تے ماریا جے کیوں اوہنے اک یورپی پاندھی لغی تھاں نہیں چھڈی تے اوہنوں کئی ہوٹلاں وچ وی نہ وڑن دتا گیا۔ ڈربن وچ اک مجسٹریٹ نے اوہنوں پگڑی لان دا آکھیا پر اوہنے نہ کردتی۔ ایہناں گلاں نے اوہدی زندگی نوں موڑ دتا تے اوہدے اندر اپنے چار شفیرے ہوندی سماجی انپدھری دا احساس جاگیا۔ دکھنی افریقہ وج ہندستانیاں نال ہونوالی نسلی انیاؤں ، سماجی انپدھری تے اوہنے اپنے آپ توں پچھیا کہ اوہ کتھے کھلوندا اے تے برطانوی سلطنت وچ ہندستانی کتھے کھلوندے نیں۔ ایہ گلاں اونوں سیاست چ لے آئیاں۔ اوہنے دکھنی افریقہ وچ اپنا ویلہ ودھا دتا تے دکھنی افریقہ وچ ہندستانیاں دے ووٹ دے حق لئی اپنی واز چکی۔ 1894 وچ اوہنے نٹال انڈین کانکرس دا مڈھ رکھیا تے ایس ستھ پارون اوہنے ہندستانی برادری نوں اک اک مٹھ سیاسی طاقت وج پلٹ دتا۔ جنوری 1897 وج جدوں اوہ ڈربن آیا تے چٹے واسیاں دی اک ٹولی نے اوہدے تے ہلہ بول دتا تے اوہ اک پولیس سپریڈنٹ دی ٹبری باہجوں جان بچا کے نسیا پر اوہ اوس ٹولی دے کسے وی بندے دے خلاف جان پولیس کو نہ گیا جے ایہ اوہدے اصولاں دے حلاف اے جے اوہ اوہدے اپنے نال ہوئی کسی انیاؤں دے حلاف عدالت وچ جاوے۔ 1906 وچ ٹرانسوال دی سرکار نے سارے ہندسانیاں دا ریکارڈ بنان دا کم شروع کیتا۔ ہندستانی ایہدے حلاف سن۔ گاندھی نے اپنی ہجے سوج وج پئی فلاسفی ستیہ گرہ یا لڑے بنا رولا نوں پہلی واری کم وچ لیایا۔<ref name="Rai2000">{{cite book|last=Rai|first=Ajay Shanker|title=Gandhian Satyagraha: An Analytical And Critical Approach|url=http://books.google.com/?id=Z9ZSLa6cy-8C&pg=PA35|year=2000|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-7022-799-1|page=35}}</ref> ہندستانی برادری وی اوہدی راہ تے چلی۔ ہزاراں ہندستانیاں نوں ماریا کٹیا گیا، جیلاں وج پایا گیا پر اوہناں اپنے آپ نوں نہ لکھوایا۔ 7 سال ایہ تحریک چلی تے دکھنی افریقی سرکار وی کل بات ول آگئی۔ ایہ گاندھی دے ستیہ گرہ نون سکھن تے ورتن دا اک ودھیا ویلہ سی۔ گاندھی نے ہندستانیاں نوں دکھنی افریقی سماچ وج اتلی پدھر تے لیان تے انگریزاں دی اکھاں وچ ہندستانیاں دی آدر ودھان لئی کئی کم کیتے۔ 1900 دی بوئر لڑائی وج اوہنے ایمبولینس ڈریوراں دی اک ٹولی بنائی۔ اوہ انگریزاں دی سوچ وچوں ایہ کھرچنا چاہندا سی جے ہندو کوئی مرداں والے کم جنہاں وچ ڈر تے زور ہوۓ نہیں کرسکدے۔ گاندھی نے 1100 کمی بناۓ۔ اوہناں نوں لڑائی وچ پھٹڑاں نوں بچان دی سکھلائی کیتی گئی۔ سپیون کوپ تے گاندھی تے اوہدے کمیاں نے میلاں تک پھٹڑاں نوں چکیا۔ گاندھی تے اوہدے کمیاں نے ایسی اوکھی تھانواں تے کم کیتا جتھے کوئی یورپی کم کرن نوں تیار نہیں سی۔ انگریز جرنیل نے ہندستانیاں دی دلیری نوں منیا تے گاندھی تے اوہدے سنگیاں نوں وار میڈل دتے گۓ۔ 1906 وج جدوں انگریزاں نے نٹال دی زولو شاہی تے ہلہ بولیا تے گاندھی نے انگریزاں نوں ہندستانیاں نون وی فوج وچ بھرتی کرن دا اکھیا۔<ref name="Beene2010">{{cite book|last=Beene|first=Gary|title=The Seeds We Sow: Kindness That Fed a Hungry World|url=http://books.google.com/?id=vbsinKnW2rMC&pg=PA272|accessdate=5 October 2012|date=December 2010|publisher=Sunstone Press|isbn=978-0-86534-788-5|page=272}}</ref> انگریزاں نے 20 ہندستانیاں نوں پھٹڑاں نوں بچانوالی ٹولی وچ رکھیا۔ ==ہندستان وچ (1948–1914)== 1915 چ اوہ ہندستان مڑیا تے انڈین نیشنل کانگرس دا سنگی بن گیا۔ ہندستانی سیاست دے سرکڈھویں رپھڑ اوہنوں ہندستانیاں تے دسے تے اوہ گوپال کرشنا گوکھلے کولوں اوہناں واہوا سکھیا۔ گوکھلے کانگرس دا اک سرکڈھواں آگو سی تے جیہڑا پربندھ وچ رہ کے کم کرنا چاہندا سی۔ گوکھلے دی کھلی سوچ جیہڑی اوہنے انگریزاں توں لئی سی گاندھی نوں وی پسند آئی تے اوہنے ایہنوں ہندستانی بنادتا۔ 1918 نوں پہلی وڈی لڑائی انتویں حصے وچ وائسراۓ نیں گاندھی نوں لڑائی ستھ وچ دلی بلایا۔ گاندھی نے برطانوی سلطنت دی لڑائی وچ ہتھ ونڈائی دا ایہ سوچ کے فیصلہ کیتا جے اینج اوہ ہندستان دی ازادی لئی وی کوئی ڈنڈی بنادے گا۔ گاندھی نے ودھ ودھ کے لوکاں نوں فوج وچ بھرتی ہون دا آکھیا۔ دکھنی افریقہ وچ تے اوہ ایمبولنساں لئی کامے بھرتی کر ریا سی پر ہن اوہ لڑن لئی فوجی بھرتی کرن دی ہلہ شیری دے ریا سی۔"<ref name="CollectedWorks17b">Gandhi, (1965) Collected Works, [http://www.gandhiserve.org/cwmg/VOL017.PDF Vol 17.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015235028/http://www.gandhiserve.org/cwmg/VOL017.PDF |date=2009-10-15 }} Chapter "67. Appeal for enlistment", Nadiad, 22 June 1918</ref> اوہنے وآئسراۓ دے سیکرٹری نوں اک چٹھی وچ لکھیا کہ "اوہ آپ کدے وی کسے ویری یا سجن نوں نہ ای مارے گا نہ ای پھٹڑ کریگا"<ref name="CollectedWorks17c">Gandhi, (1965) Collected Works, [http://www.gandhiserve.org/cwmg/VOL017.PDF Vol 17.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015235028/http://www.gandhiserve.org/cwmg/VOL017.PDF |date=2009-10-15 }} "Chapter 8. Letter to J. L. Maffey", Nadiad, 30 April 1918.</ref> گاندھی دی لڑائی وچ حصے داری تے فیر اہمسا دے فلسفے تے ایمان دو وکھریاں چیزاں سن جیہڑیاں اک ہمیشہ رپھڑ رہیاں۔ گاندھی 1920 نوں کانگرس دا موہری بن گیا۔ ہولی ہولی اوہنے گاندھی اپنیاں مانگاں اگے لے کے آیا تے جنہاں دا انت 26 جنوری 1930 نوں اگے ايا جدوں کانگرس نے ہندستان دی ازادی دا ہوکا دتا۔ جنہاں وچوں پہلی وڈی لڑائی چ اونے ہندستانیاں نوں فوج وچ جان تے انگریزاں لئی لڑن دا آکھیا۔ ایہ گل اودے اہمسا دے فلسفے دے الٹ سی۔ گاندھی دا پہلا وڈا کم 1918 وچ سامنے آیا۔ جدوں اونے [[بہار]] دے غریب کساناں لئ آواز چکی۔ زمین دے مالکاں نوں سرکار دی ہلاشیری ملی ہوئ سی تے اوناں نے کساناں نوں مجبور کیتا ہویا سی کہ جے اوہ انڈیگو اگان جیدا مل پچھلے 20 وریاں توں تھلے آیا ہویا سی۔ تے جیدے اگان وچ اوناں نوں گھاٹا سی۔ گاندھی ایناں غریب کساناں نل رل گیا، تے اوناں رل کے بغیر لڑے احتجاج کیتا۔ ایس نے سرکار نوں حیران کیتا تے اوناں نوں کساناں نوں کج رعایتاں دینیاں پئیاں۔ 1918 وچ کھیڈا دے کسان قحط تے سیلاب ہتھوں برباد ہو‎ۓ تے گاندھی اوناں نوں بچان لئ اگے آیا۔ اونے سول نافرمانی دی تحریک چلائ جیڑی 5 مہینے تک چلی۔ انت وچ سرکار نوں جھکنا پیا تے ٹیکس لینے روک دتے گۓ تے بندیاں نوں آزاد کر دتا گیا۔ 1919 وچ گاندھی دی مانگتا کانگرس وچ تھوڑی سی اپنی پسار وچ وعدہ کرن لئ اونے مسلماناں ول توجہ دیتی۔ اے موقع اونوں خلافت تحریک وچ ملیا۔ ساری دنیا دے مسلمان خلافت تے مسلماں دیاں پوتر تھاواں نوں بچان لئ تحریک چلا رے سی تے گاندھی وی اوناں نال رل گیا۔ مسلماناں نال اپنی ایکتا دسن لئ اونے انگریزاں دے دتے ہوۓ ٹکے جیڑے اونوں بویر تے زولو لڑائیاں وچ دتے گۓ سن واپس کر دتے۔ ایس گل نے اونوں پہلا قومی آگو بنا دتا جیدا اثر ہندستان دے سارے مزہبی لوکاں وچ سی تے انج اودی مانتا کانگرس وچ وی ودی۔ 1920 وچ گاندھی کانگرس دا اک وڈا لیڈر سی۔ 1922 دے انت تے خلافت تخریک مک گئ۔ گاندھی ہمیشہ مزہبی فرقہ بندی دے خلاف سی جینے مسلماناں تے ہندوواں نوں اک دوجے دے خلاف کیتا ہویا سی۔1920 وچ جدوں کانگرس اودے پچھے لگ گئ تے گاندھی نے ایس پارٹی نوں اپنیاں سوچاں تے چلانا شروع کر دیتا۔ بغیر لڑے احتجاج کرنا، سول نافرمانی اودے وڈے ہتھیار نیں۔ جلیاں والی پھلواری وچ ہون والے قتل عام نے ہندستانیاں دے دلاں وچ اک نوی اگ لا دتی۔ ایس قتل عام تے اوس دی مگروں ہون والی مار کٹائ مگروں گاندھی دی ساری توجہ سوراج اتے ٹک گئ۔ ایدا مطلب اے سی کہ ہندستانیاں نوں سارے سرکاری اداریاں نوں اپنے ہتھ وچ لینا چائدا اے۔ اودی آگوی وچ کانگرس نوں اک نوے ول نال بنایا گیا۔ ایدا نواں قانون بنایا گیا جیدا گول سوراج سی۔ پارٹی دی سنگت ہر بندے لئ کھول دتی گئ جیڑا کہ ایدی تھوڑی جئ فیس دیوے۔ کمیٹیاں دی اک پوڑی بنائ گئ جینے ایس اتلی پدر دی پارٹی نوں عام لوکاں وچ لیاندا۔ ==موت== گاندھی نوں دلی دے برلا ہاؤس وچ 30 جنوری 1948 وچ قتل کر دیتا گیا۔ نتھو رام گاڈسے نیں پستول نال 3 گولیاں اونوں ماریاں۔ {{Quote box| width=29٪|align=right|quote= “شہراں وچّ وسن والیاں نوں اس گلّ دا گھٹّ ہی علم ہے کہ ہند تے ادھ بھکھے لوک کس طرحاں بے بسی دیاں نواناں وچّ لیہندے جا رہے ہن۔ شہراں وچّ وسنے والے لوکاں نوں اس گلّ دا وی احساس نہیں کہ جہڑی گھٹیا جہی آرام دیہہ زندگی اوہ جیوں رہے ہن، اوہ اس کم دی دلالی توں ودھ کجھ نہیں جہڑا اوہ بدیشی لوٹوآں لئی کر رہے ہن………اوہناں نوں نہیں پتہ کہ قانون دے ناں اتے جہڑی سرکار برطانوی ہند وچّ قایم ہے اوہ لوکاں دی اسے لٹّ کھسٹّ نوں قایم رکھن لئی چلائی جا رہی ہے۔ کوئی لفظی ہیراپھیری، انکڑیاں دی کوئی چترائی پنڈاں وچّ اوہناں پنجراں نوں دھیان توں پرھاں نہیں لجا سکدی، جہڑے تاہنوں ساکھیات دیکھن نوں ملدے ہن۔ مینوں اس گلّ وچّ کوئی شکّ نہیں کہ انگلینڈ وچّ اتے ہند دے شہراں وچّ وسن والے لوکاں، دوہاں نوں منکھتا دے خلاف اس بھیانک جرم لئی پرماتما اگے جواب دہ ہونا پئیگا، جسدی مثال ہند وچّ ہور کوئی نہیں ملدی۔” |source=<small>1922 وچّ عدالت نوں دتے گاندھی دے بیان وچوں</small><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.gandhi-manibhavan.org/gandhicomesalive/speech3.htm |access-date=2020-10-05 |archive-date=2013-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130918163606/http://www.gandhi-manibhavan.org/gandhicomesalive/speech3.htm |dead-url=yes }}</ref> }} '''موہنداس کرمچند گاندھی''' (2 اکتوبر 1869 - 30 جنوری 1948)<ref>http://books.google.co.in/books؟id=FauJL7LKXmkC&lpg=PP1&pg=PA1#v=onepage&q&f=false/</ref>، جاں '''مہاتما گاندھی'''، [[بھارت دی آزادی]] دے ویلے دا اک پرمکھ راجنیتک اتے ادھیاتمک نیتا سی۔<ref>http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/gandhi_mohandas.shtml</ref> ایہنوں نوں مہاتما ([[سنسکرت]]: مہان آتما) دا خطاب 1914 وچّ [[دکھنی افریقہ]] وچّ دتا گیا جو کہ ہن دنیاں بھر وچّ مشہور ہے۔<ref name=rajmohan_gandhi_p172>[[#Rajmohan|Gandhi، Rajmohan (2006)]] [http://books.google.com/؟id=FauJL7LKXmkC&pg=PA172 p. 172]: "...&nbsp؛Kasturba would accompany Gandhi on his departure from Cape Town for England in July 1914 ''en route'' to India. ... In different South African towns ([[Pretoria]]، [[Cape Town]]، [[Bloemfontein]]، [[Johannesburg]]، and the [[KwaZulu-Natal|Natal]] cities of [[Durban]] and [[Verulam، KwaZulu-Natal|Verulam]])، the struggle's martyrs were honoured and the Gandhi's bade farewell. Addresses in Durban and Verulam referred to Gandhi as a 'Mahatma'، 'great soul'. He was seen as a great soul because he had taken up the poor's cause. The whites too said good things about Gandhi، who predicted a future for the Empire if it respected justice. (p. 172)"</ref> ایہنوں بھارت وچّ باپو ([[گجراتی بھاشا]]: پتا دے لئی ورتیا جاندا شبد) قہقے وی سمبودھن کیتا جاندا ہے۔ گاندھی دا جنم پچھمی بھارت دے [[گجرات]] صوبے وچّ اک وپارک ہندو پریوار وچّ ہویا۔ [[لنڈن]] وچّ قانون دی پڑھائی کرن توں بعد گاندھی نے پہلی وار دکھنی افریقہ وچّ بھارتی مول دے حقاں لئی سنگھرش وچّ اہنسک سول نافرمانی دا پریوگ کیتا۔ 1915 وچّ بھارت آؤن توں بعد اسنے بھاری لگان اتے شوشن دے خلاف کساناں تے مزدوراں نوں سنگٹھت کرنا شروع کیتا۔ 1921 وچّ [[بھارتی راشٹری کانگرس]] دے پردھان بنن توں بعد اسنے پورے دیش وچّ غریبی دے خلاف، عورتاں دے حقاں لئی، دھارمک سانجھ بناؤن لئی، چھوت-چھات نوں ختم کرن لئی پر سبھ توں اتے سوراج (اپنا راج) دے لئی اندولن چلا ئے۔ == جیون == [[File:Karamchand Gandhi.jpg|thumb|left|150px|کرمچند گاندھی]] موہنداس کرمچند گاندھی گجرات، بھارت دے تٹی شہر پوربندر (جو ادوں بمبے-پریجیڈینسی، [[برطانوی ہندوستان]] دا حصہ سی) وچّ دو اکتوبر 1869 نوں پیدا ہوئے۔ اوہناں دے والد کرمچند گاندھی (1822-1885) ہندو مدھ ورگ وچوں سن اتے ریاست پوربندر دے دیوان سن۔<ref>[[#Rajmohan|Gandhi، Rajmohan (2006)]] pp. 2، 8، 269</ref><ref>{{cite book|title=Responses to One Hundred and One Questions on Hinduism By John Renard|year=1999|page=139|url=http://books.google.com/؟id=alc0d3Ys-dIC&pg=PA139|isbn=9780809138456|author=Renard، John}}</ref> اوہناں دی ماں دا ناں پتلی بائی سی جو ہندو پرنامی ویشنوں فرقے نال تعلق رکھدی سی۔ گھر وچّ دھارمک ویکتیاں دا آؤنا عامَ سی۔<ref>{{cite book|author=Rudolph، Susanne Hoeber and Rudolph، Lloyd I. |title=Gandhi: The Traditional Roots of Charisma|url=http://books.google.com/؟id=JsPYNLAU9KYC&pg=PA17|year=1983|publisher=University of Chicago Press|page=17|isbn=9780226731360}}</ref> اوہ کرمچند دی چوتھی بیوی سی<ref>{{cite book|title=Identity and religion: foundations of anti-Islamism in India By Amalendu Misra|year=2004|page=67|url=http://books.google.com/؟id=aLgB8pZg0qsC&pg=PA67|isbn=9780761932277|author=Misra، Amalendu}}</ref><ref>{{cite book|title=Mohandas: A True Story of a Man، His People، and an Empire By Gandhi|year=2006|page=5|url=http://books.google.com/؟id=TEyXCoc76AEC&pg=PA5|isbn=9780143104117|author=Gandhi، Rajmohan}}</ref> (پہلیاں تنّ دی موت زچگی دوران ہو گئی سی)۔<ref>{{cite book|title=Lawyer to Mahatma: Life، Work and Transformation of M. K. Gandhi |year=2001|page=5|url=http://books.google.com/؟id=fRq21fNfydIC&pg=PA5|isbn=9788176292931|author=Malhotra، S.L}}</ref> 1883 وچّ جدوں اوہ 13 ورے دا سی اوہناں دی شادی 14 ورے دی اک کڑی [[کستوربا گاندھی|کستوربا ماکھنجی]] نال کر دتی گئی۔ کستوربا نوں لوک پیار نال با کہندے سن۔ ایہہ شادی اک بال شادی وجوں کیتی گئی سی جو اس وقت اس علاقے وچّ ایہہ ریت عامَ سی۔<ref name="Mohanty2011"/> پر نال ہی اتھے ایہہ ریتی وی سی کہ نابالغ دلہن نوں پتی توں الگّ اپنے ماں باپ دے گھر زیادہ وقت تکّ رہنا پیندا سی۔<ref name="Husband"/> اس سارے جھنجٹ وچّ اسدا سکول ولوں اک سال ماریا گیا۔<ref name="Childhood"/> 1885 وچّ، جدوں گاندھی جی 15 سال دے سن تد اوہناں دی پہلی اولاد ہوئی۔ لیکن اوہ صرف کچھ دن ہی زندہ رہی۔ اسے سال دی شروعات وچّ گاندھی جی دے پتا کرمچند وی چل بسے۔<ref>Gandhi، (1940). [http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_I/My_Father٪27s_Death_and_My_Double_Shame Chapter "My Father's Death and My Double Shame"].</ref> بعد موہن داس اتے کستوربا دے چار بیٹے ہوئے سن - ہری لال 1888 وچّ، منی لال 1892 وچّ، رام داس، 1897 وچّ، اتے دیوداس 1900 وچّ پیدا ہویا۔ پوربندر وچّ مڈل سکول اتے راجکوٹ وچّ ہائی سکول دونوں وچّ ہی پڑھائی پکھوں گاندھی جی اک اوسط ودیارتھی ہی رہے۔ اوہناں نے اپنی میٹرک بداؤنگر گجرات دے سملداس کالج توں کجھ پریشانیآں دے نال پاس کیتی اتے اوہ اس سمیں اتھے ناخوش ہی رہے کیونکہ پروار اوہناں نوں برسٹر بنانا چاہندا سی۔ ==لندن وچّ == [[File:Gandhi and Kasturbhai 1902.jpg|thumb|موہن داس گاندھی اتے کستوربا (1902)]] 4 ستمبر 1888 نوں اپنی شادی دی 19ویں سالگراہ توں کجھ مہینے پہلاں، گاندھی جی قانون دی پڑھائی کرن اتے برسٹر بنن دے لئی، برطانیہ دے [[یونیورسٹی کالج لندن]] چلے گئے۔ شاہی راجدھانی لندن وچّ اوہناں دا جیون، بھارت چھڈدے وقت اپنی ماں نال جین بھکشو دے ساہmنے کیتے وعدے دے پربھاو تحت گوشت، شراب اتے کام واشنا توں پرہیز کردے گزریا۔<ref name="Gandhi2006a">[[#Rajmohan|Gandhi، Rajmohan (2006)]] [http://books.google.com/؟id=FauJL7LKXmkC&pg=PA20 pp. 20–21].</ref> حالانکہ گاندھی جی نے انگریزی ریتی رواج اپناؤن دا تجربہ وی کیتا۔ مثال دے طور تے - رقص (ناچ) دی کلاس وچّ جانا - پھر وی اوہ اپنی مکان مالکن ولوں پیش گوشت ملیا بھوجن نہیں کر سکے۔ سگوں اوہ اکثر بھکھیاں رہِ لیندے سن۔ آخر لندن وچّ کچھ خالص ساکاہاری ریستراں مل ہی گئے۔ ہینری سالٹ دیاں لکھتاں توں متاثر ہو کے، اوہناں نے ساکاہاری سماج دی میبرشپ لے لئی۔ اتے اس دی ایگزیکیٹو کمیٹی دے لئی اوہناں نوں چن لیا گیا۔<ref name="Brown1991">[[#Brown1991|Brown (1991)]]</ref> پھر اوہناں نے اس دے ویزواٹر (کیندری لندن وچّ سٹی آف ویسٹمنسٹر برو دا اک ضلع) چیپٹر دی بنیاد رکھی۔<ref name="Tendulkar1951" /> اوہ جنہاں ساکاہاری سماج دے لوکاں نوں ملے اوہناں وچوں کچھ [[تھیؤسوفیکل سوسائٹی]] دے رکن سن جس دی ستھاپنا 1875 وچّ وشو بھائیچارگی نوں مضبوط کرن دے لئی اتے بدھ متّ اتے ہندو متّ دے ساہت دے ادھئن دے لئی کیتی گئی سی۔ اوہناں نے گاندھی نوں اوہناں نال بھگوت گیتا اصل اتے ترجمہ دوناں نوں پڑھن دے لئی سہمت کر لیا۔<ref name="Brown1991"/> گاندھی نوں پہلے پہل دھرم وچّ خاص دلچسپی نہیں سی، ہن اوہ دلچسپی لین لگے اتے ہندو دھرم، عیسائی دھرم دوناں دیاں کتاباں پڑھن لگے۔ جون 1891 وچّ پڑھائی پوری ہون تے ہندوستان واپس آ گئے، جتھے اوہناں نوں اپنی ماتا دی موت دا علم ہویا۔ پہلاں جان بجھ کے اسنوں سوچت نہیں سی کیتا گیا۔<ref name="Brown1991"/> لیکن ممبئی وچّ وکالت کرن وچّ اوہناں نوں کوئی خاص کامیابی نہیں ملی۔ اوہناں لئی وکالت کرنا اوکھا سی، عدالت وچّ شرماکل سبھا ہون دی وجہ اوہناں نوں بولنا بڑا اوکھا لگدا سی۔ پھر اک ہائی سکول استاد دے طور تے ززوکتی کم دے لئی ردّ کر دتے جان تے اوہناں نے دعویداراں دے مقدمے لکھن دے لئی [[راجکوٹ]] نوں ہی اپنا مقام بنا لیا پر اک انگریز افسر دی حماقت دی وجہ ایہہ کاروبار وی چھڈنا پیا۔<ref name="Brown1991"/><ref name="Tendulkar1951"/> اپنی آپ بیتی وچّ، اوہناں نے اس واقعہ نوں بیان اوہناں نے اپنے بڑے بھائی دی طرف توں پیروی دی ناکام کوشش دے طور تے کیتا ہے۔ ایہی اوہ وجہ سی جس کرکے اوہناں نے 1893 وچّ اک بھارتی فرم دادا عبداللہ اینڈ کمپنی نال اک سالا اقرار تے نیٹال، دکھنی افریقہ جو اس وقت انگریزی سلطنت دا حصہ ہندا سی، جانا منّ لیا سی۔<ref name="Tendulkar1951"/> == جنوبی افریقا وچ شہری حقوق تحریک (1893ء تا 1914ء) == [[فائل:Gandhi South-Africa.jpg|کھبے|thumb|جنوبی افریقا وچ گاندھی (سن [[1895ء]])]] [[فائل:Gandhi at Darwen with women.jpg|thumb|گاندھی عدم تشدد تحریک وچ جنوبی افریقی خواتین دے ہمراہ]] [[1893ء]] وچ گاندھی جدو‏ں [[جنوبی افریقا]] پہنچے تاں انہاں د‏‏ی عمر 24 سال سی۔<ref name="NHOA-193">{{cite book|author1=[[Giliomee, Hermann]] |author2=[[Mbenga, Bernard]] |lastauthoramp=yes |title=New History of South Africa|editor=Roxanne Reid|publisher=Tafelberg|year=2007|edition=1st|page=193|chapter=3|isbn=978-0-624-04359-1}}</ref> اوہ [[پریٹوریا]] وچ مقیم مسلم ہندوستانی تاجراں دے لئی اک قانونی نمائندے دے طور اُتے کم کرنے گئے۔ جتھ‏ے اوہ 21 برس مقیم رہ‏‏ے۔<ref name="Gandhi">{{cite journal|title=Gandhi in South Africa|journal= [[The Journal of Modern African Studies]]|year= 1969|jstor=159062|author=Power, Paul F. |volume=7|issue=3|pages=441–55|doi=10.1017/S0022278X00018590}}</ref> [[جنوبی افریقا]] وچ گاندھی جی نو‏‏ں ہندوستانیاں تے کالے رنگ دے لوکاں دے نال روا رکھے جانے والے غیر امتیازی سلوک دا سامنا کرنا پيا۔ شروع وچ انہاں نو‏ں پہلے درجے دے کوچ د‏‏ی درست ٹکٹ رکھنے دے باوجود تیسرے درجہ دے ڈبے وچ سفرکرنے اُتے مجبور کرنے اورگاندھی جی دے انکار کرنے پرانھاں پیٹرمارتسبرگ وچ ٹرین تو‏ں باہراتارا جا چکيا سی۔<ref name="(Mahatma)Fischer2002">[[#Fischer2002|Fischer (2002)]]</ref> پائے دان اُتے باقی سفر کردے ہوئے اک یورپی مسافر دے اندر آنے دے لئی اسنو‏ں ڈرائیور تو‏ں پٹائی وی جھیلنی پئی سی۔<ref name="Stagecoach">Gandhi (1940)۔ [http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_II/More_Hardships Chapter "More Hardships"۔]</ref> انہاں نے جنوبی افریقا دے قیام دے دوران وچ پیش آئیاں ہور دشواریاں دا سامنا کيتا جس وچ کئی ہوٹلاں وچ انہاں دے لئی پابندی لگیا دتی گئی سی۔<ref name="What it is to be a coolie">Gandhi (1940)۔ [http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_II/What_it_is_to_be_a_%27Coolie%27 Chapter "What it is to be a coolie"۔]</ref> ايس‏ے طرح دا اک ہور واقعہ وچ [[ڈربن]] د‏‏ی اک عدالت دے جج نے گاندھی جی نو‏‏ں اپنی پگڑی اتارنے دے لئی حکم دتا سی جسنو‏ں گاندھی جی نے نئيں منیا۔<ref name="Turban">Gandhi (1940)۔ [http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_II/Some_Experiences Chapter "Some Experiences"۔]</ref> ایہ سارے واقعات گاندھی جی د‏‏ی زندگی وچ اک اہ‏م موڑ بن گئی تے سماجی نا انصافی د‏‏ی بیداری دا سبب بنا تے سماجی سرگرمی دے لئی متاثر کيتا۔ [[جنوبی افریقا]] وچ پہلی نظر وچ ہی ہندوستانیاں اُتے تے نا انصافی، [[نسل پرستی]] تے تعصب نو‏‏ں دیکھدے ہوئے گاندھی نے برطانوی سلطنت دے تحت اپنے لوکاں دے احترام تے ملک وچ خود اپنی حالت دے لئی سوال اٹھا دیے۔<ref name="Allen2011">{{cite book|last=Allen|first=Jeremiah|title=Sleeping with Strangers: A Vagabond's Journey Tramping the Globe|url=https://books.google.com/?id=vyl8f54UToQC&pg=PT273|year=2011|publisher=Other Places Publishing|isbn=978-1-935850-01-4|page=273}}</ref> گاندھی جی نے حکومتِ [[جنوبی افریقا]] دے ذریعے پیش کردہ بل کی، جس وچ ہندوستانیاں دے ووٹ دینے دے حق نو‏‏ں کھوہیا گیا سی د‏‏ی مخالفت کيتی۔ حالاں کہ بل نو‏‏ں منظوری تو‏ں روکنے وچ اوہ ناکا‏م رہ‏ے، اُتے اس مہم تو‏ں بھارتیاں د‏‏ی شکایات اُتے جنوبی افریقا د‏‏ی توجہ اپنی طرف متوجہ کرنے وچ کامیاب رہے سن ۔ انہاں نے [[1894ء]] وچ [[نیٹال، جنوبی افریقا|نیٹال]] وچ [[انڈین نیشنل کانگریس|انڈین کانگریس]] قائم کرنے وچ مدد کيت‏ی تے اس د‏ی تنظیم دے ذریعے انہاں نے [[جنوبی افریقا]] د‏‏ی ہندوستانی برادری نو‏‏ں اک متحدہ سیاسی طاقت وچ تبدیل کر دتا۔<ref name="(Mahatma)Fischer2002" /><ref name="Tendulkar1951">{{cite book|last=Tendulkar|first=D. G.|title=Mahatma; life of Mohandas Karamchand Gandhi|url=https://books.google.com/?id=LHJuAAAAMAAJ|year=1951|publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|location=Delhi}}</ref> جنوری [[1897ء]] وچ جدو‏ں گاندھی ڈربن وچ اترے تاں سفید آباد کاراں دے اک ہجوم نے انہاں اُتے حملہ کر دتا سی تے صرف پولیس سپرنٹنڈنٹ د‏‏ی بیوی د‏‏ی کوششاں تو‏ں بچ گئے۔ اُتے انہاں نے بھیڑ دے کسی وی رکن دے خلاف الزامات عائد کرنے تو‏ں انکار کيتا تے کہیا اوہ انہاں دے اصولاں وچو‏ں اک سی کہ ذا‏تی مسئلہ دے ازالے دے لئی عدالت وچ نئيں جائيں گے۔ [[1906ء]] وچ [[ٹرانسوال کالونی|ٹرانسوال]] حکومت نے اک نواں قانون نافذ کيتا جس وچ کالونی وچ ہندوستانی آبادی نو‏‏ں رجسٹریشن دے لئی مجبور کيتا۔<ref name="Rai2000"/> اس سال [[جوہانسبرگ]] وچ اک وڈے پیمانے اُتے احتجاج [[11 ستمبر]] نو‏‏ں منعقد ہويا۔ اجلاس وچ گاندھی نے پہلی بار ستیاگرہ (حق د‏‏ی بارگاہ) یا عدم تشدد اُتے مبنی احتجاج دا طریقہ اختیار کيتا تے اپنے ساتھی ہندوستاناں نو‏‏ں تشدد اپنانے د‏‏ی مخالفت تے اس طریقے تو‏ں نويں قانون اُتے عمل نہ کرنے تے سزا بردشت کرنے کہیا۔<ref>{{cite web|last1=Jain|first1=Ankur|title=Why Mahatma Gandhi is becoming popular in China – BBC News|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-india-25942584|website=BBC News|access-date=7 جنوری 2016|language=en-GB|date=1 فروری 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081229/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-25942584|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> کمیونٹی نے اس منصوبے نو‏‏ں اپنایا جو ست سال د‏‏ی جدوجہد اے جس وچ گاندھی سمیت ہزاراں بھارتی جیل وچ ڈال دتے گئے، کوڑے برسائے گئے، حتّٰی کہ گولیاں دا نشانہ وی بنایا گیا۔ انہاں نے رجسٹریشن تو‏ں انکار کيتا، اپنے رجسٹریشن کارڈ جلائے یا دوسری قسم د‏‏ی غیر تشدد مزاحمت وچ شامل ہوئے۔ جدو‏ں کہ حکومت ہندوستانی مظاہرین نو‏‏ں دبانے وچ کامیاب رہی تے پرامن بھارتی مظاہرین اُتے سرکار د‏‏ی ذیادتی دے خلاف عوام نو‏‏ں سخت دباؤ دا سامنا کردے بالآخر مجبورًا [[جنوبی افریقا]] دے جنرل جان کرسٹین اسمٹس نے جنوبی افریقا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں گاندھی دے نال گل کرکے معاہدہ کيتا۔ گاندھی دے نظریات تے ستیاگرہ دا تصور اس جدوجہد دے دوران وچ واضح ہويا۔ === نسل پرستی تے تنازع === گاندھی دے [[جنوبی افریقا]] دے ابتدائی سال بعض معاملےآں وچ متنازع ني‏‏‏‏ں۔ [[7 مارچ]] [[1908ء]] نو‏‏ں ''انڈین اوپنین'' وچ گاندھی نے [[جنوبی افریقا]] دے جیل وچ گزارے وقت دے بارے لکھیا: "کافر اصولی طور اُتے بے ادب ہیں-وہ سب تو‏ں زیادہ مجرم ني‏‏‏‏ں۔ اوہ شرپسند، بہت ہی گندے نيں تے تقریبًا جانوراں د‏‏ی طرح رہندے ني‏‏‏‏ں۔" [[1903ء]] وچ ہجرت دے موضوع اُتے گاندھی نے تبصرہ کيتا :"ہم پاکیزگی نسل وچ زیادہ تو‏ں زیادہ یقین دے طور اُتے اسيں سوچدے نيں اوہ کردے ني‏‏‏‏ں۔۔۔ سانو‏ں ایہ وی یقین اے کہ [[جنوبی افریقا]] وچ سفید فام نسل غالب ہونی چاہیے۔" [[جنوبی افریقا]] قیام دے دوران گاندھی بھارتیاں د‏‏ی درجہ بندی سیاہ فام دے نال کرنے اُتے با رہیا احتجاج کيتا۔ جسنو‏ں اوہ "بلاشبہ لامتناہی درجہ کافر تو‏ں بہتر" دسیا۔ ايس‏ے قسم دے تبصرے گاندھی اُتے نسل پرستی دے الزام دے لئی ذمہ دار بنے۔ ایہ گل قابل ذکر اے کہ لفظ ''کافر'' انہاں دناں وچ مختلف معنی وچ لیا جا تا سی۔ {{حوالہ درکار}} پر تریخ دے دو پروفیسر سریندر بھانا تے غلام واحد، جو [[جنوبی افریقا]] وچ مہارت رکھدے نيں، نے اپنی عبارت، ''دی میکنگ آف پالٹیکل ریفارمر: گاندھی انہاں ساؤتھ افریقا، [[1893ء]] تا [[1914ء]]'' (نئ دہلی: منوہر: 2005) وچ اس تنازع د‏‏ی پڑتال کيتی۔ انہاں نے باب 1- "گاندھی، افریقی تے بھارتی نوآبادیات نیٹال وچ " وچ "سفید فام راج" دے ماتحت افریقی تے ہندوستانی برادریاں دے درمیان وچ تعلقات تے اوہ پالیسیاں جو انہاں فرقےآں دے درمیان وچ تنازع د‏‏ی وجہ بنی دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ اوہ اس صورت حال اُتے کہندے نيں "نوجوان گاندھی 1890 دے دہے وچ انہاں اختلاف پسنداں دے تصورات تو‏ں بہت متاثر سن "۔ نال ہی انہاں دا کہنا اے کہ، "ایسا لگدا اے کہ، جیل وچ گاندھی دے تجربات نے انہاں نو‏‏ں اس حال دے لئی زیادہ حساس بنا دتا سی۔۔۔ بعد وچ گاندھی نرم پئے، اوہ افریقیاں دے خلاف تعصب دے انہاں دے اظہاریے وچ کمی آئی تے اوہ زیادہ تر مشترکہ امداد اُتے توجہ دینے لگے۔ [[جوہانسبرگ]] جیل وچ انہاں دے منفی خیالات عام افریقا نئيں بلکہ سخت گیر افریقی قیدیاں دے لئی مخصوص سن ۔ اُتے بہت بعد دے زمانے وچ جدو‏ں [[جوہانسبرگ]] وچ گاندھی د‏‏ی اک مورتی د‏‏ی نقاب کشائی دے منصوبےآں دا اعلان کيتا گیا سی، تاں اس تحریک نو‏‏ں ناکا‏م بنانے دے لئی گاندھی د‏‏ی "نسل پرستی اُتے مبنی" بیانات نو‏‏ں وجہ بنا ک‏ے روکنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی۔<ref>{{cite book|author=Charles R. DiSalvo|title=M.K. Gandhi, Attorney at Law: The Man before the Mahatma|url=https://books.google.com/books?id=9XGtAAAAQBAJ&pg=PR14|year=2013|pages=14–15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081159/https://books.google.com/books?id=9XGtAAAAQBAJ&pg=PR14|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}}</ref> === بوئر جنگ وچ کردار === [[برطانوی سامراج]] نے جدو‏ں [[جنوبی افریقا]] وچ مقامی بوئر باشندےآں اُتے جنگ مسلط د‏‏ی تاں مہاتما گاندھی نے استعماری فوجاں نو‏‏ں ہندوستانیاں د‏‏ی بھرتی دا تیقن انہاں لفظاں وچ دلایا:<ref>{{cite web |url=http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Opinions/Columns/28-Aug-2009/How-Gandhi-collaborated-with-the-Raj |title=How Gandhi collaborated with the Raj |author=بشارت حسین قزلباش |date=28 اگست 2009ء |work= |publisher=[[روزنامہ دتی نیشن|دی نیشن]] |accessdate=19 فروری 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081152/https://nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Opinions/Columns/28-Aug-2009/How-Gandhi-collaborated-with-the-Raj%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> {{quote|اس حقیر پیشکش دا مقصد ایہ باور کرانے د‏‏ی کوشش اے، کہ [[جنوبی افریقا]] د‏‏ی ملکہ دے دوسری رعایا دے دوش بدوش، ہندوستانی وی، اپنی بادشاہت د‏‏ی میدان جنگ وچ خدمت بجا لیانے دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ اس پیشکش دا مقصد ہندوستانیاں د‏‏ی وفاداری دا بیعانہ ا‏‏ے۔|گاندھی}} === 1906ء د‏‏ی زولو جنگ وچ کردار === [[1906ء]] وچ زولو [[جنوبی افریقا]] وچ نويں طے د‏‏ی جانے والی چنگی دے عائد کرنے دے بعد دو انگریز افسراں نو‏‏ں مار ڈالیا سی۔ بدلے وچ انگریزاں نے زولوواں دے خلاف جنگ چھیڑ دی۔ گاندھی جی نے ہندوستانیاں نو‏‏ں بھرتی کرنے دے لئی برطانوی حکا‏م د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ انہاں دا کہنا سی اپنی شہریت دے دعوےآں نو‏‏ں قانونی جامہ پہنانے دے لئی بھارتیاں نو‏‏ں جنگی کوششاں وچ تعاون کرنا چاہیے۔ اُتے انگریزاں نے اپنی فوج وچ ہندوستانیاں نو‏‏ں عہدے دینے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ اس دے باوجود انہاں گاندھی جی د‏‏ی اس تجویز نو‏‏ں مان لیا کہ ہندوستانی زخمی انگریز فوجیاں نو‏‏ں علاج دے لئی اسٹریچر اُتے لیانے تے علاج دا کم ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اس ٹکڑی د‏‏ی باگ ڈور گاندھی نے سیمی۔ [[21 جولائ‏ی]] [[1906ء]] نو‏‏ں گاندھی نے ''انڈین اوپنین'' (Indian Opinion) وچ لکھیا کہ "نیٹال حکومت دے کہنے اُتے مقامی لوکاں دے خلاف جنگ دے لئی 23 ہندوستانی باشندےآں دے اک دستے دا قیام تجربا‏تی طور اُتے کيتا گیا اے ۔گاندھی ''انڈین اوپینین'' دے مقالےآں دے ذریعے جنوبی افریقا وچ ہندوستانی لوکاں تو‏ں اس جنگ وچ شامل ہونے دے لئی درخواست کيتی تے کہیا : "جے حکومت صرف ایہی محسوس کردی اے کہ ریزرو فورس بیکار ہوئے رہے نيں تاں اس وقت اوہ اس دا استعمال کرن گے تے اصل لڑائی دے لئی ہندوستانی نو‏‏ں ٹریننگ دے ک‏ے اس دا موقع دین گے"۔<ref name="Quinn2009">{{cite book|last=Quinn|first=Edward|title=Critical Companion to George Orwell|url=https://books.google.com/?id=hZET2sSUVsgC&pg=PA159|access-date=5 اکتوبر 2012|date=1 جنوری 2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-0873-5|pages=158–59}}</ref> گاندھی د‏‏ی رائے وچ [[1906ء]] دا ڈرافٹ آرڈیننس ہندوستانیاں د‏‏ی حالت مقامی شہریاں تو‏ں تھلے لیانے جداں سی۔ اس لئی انہاں نے ستیہ گرہ د‏‏ی طرز اُتے "کافراں" د‏‏ی مثال دیندے ہوئے ہندوستانیاں تو‏ں آرڈیننس د‏‏ی مخالفت کرنے دا مطالبہ کيتا۔ انہاں دے لفظاں وچ ، "ایتھ‏ے تک کہ نصف برادری تے کافر اسيں تو‏ں کم جدید نيں، انہاں نے وی حکومت کیت‏‏ی مخالفت کيتی ا‏‏ے۔ بس اوہی اصول انہاں اُتے وی عائد ہُندا اے لیکن اوہ برابر نئيں دکھاندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>The Collected Works of Mahatma Gandhi, Government of India (CWMG)، Vol. I, p. 150.</ref><ref>The Collected Works of Mahatma Gandhi, Government of India (CWMG)، Vol. I, p. 74.</ref><ref>The Collected Works of Mahatma Gandhi, Government of India (CWMG)، Vol. I, pp. 244–45.</ref><ref>The Collected Works of Mahatma Gandhi, Government of India (CWMG)، Vol. I, p. 105.</ref> [[1927ء]] وچ گاندھی نے اس واقعہ دا ذکر ایويں کيتا: "بوئر جنگ نے مینو‏ں اِنّا نئيں ڈرایا، جداں کہ زولو' بغاوت ' نے ڈرایا۔ کیو‏ں کہ ایہ کوئی جنگ نئيں سی بلکہ ایہ انسان دا شکار سی، ایسا صرف میرے ہی نئيں بلکہ کئی انگریز جنہاں تو‏ں گفتگو دا موقع ملا، د‏‏ی رائے وی ایسی ہی تھی"۔<ref name="Beene2010"/><ref name="Beene2010" /><ref name="Herman2010">[[#Herman2008|Herman (2008)]]، p. 137.</ref><ref name="Gandhi2006b">[[#Rajmohan|Gandhi, Rajmohan (2006)]] [https://books.google.com/?id=FauJL7LKXmkC&pg=PA108 pp. 108–09.]</ref> ==دکھن افریقہ وچ شہری حقاں دی تحریک == گاندھی دی عمر 24 سال سی جدوں دکھن افریقہ وچّ <ref name="NHOA-193"/> پریٹوریا شہر وچّ وسے بھارتی مسلمان وپاریاں دی قانونی پرتندھتا کرن لئی پجے۔<ref name="Gandhi"/> اوہناں دے 21 سال دکھن افریقہ وچّ ہی لگّ گئے۔ اتھے اوہناں نے راجنیتی، نیتکتا اتے راجنیتک رہنمائی دی کوشلتا دے پاٹھ پڑھے۔ رام چندر گوہا دا کہنا ہے کہ جدوں اوہ 1914 وچّ بھارت پرتے تاں اوہ جنتک بلارے وجوں، فنڈ اگراہن، گل بات، میڈیا پربندھ دے، اتے آتم-ابھار دے معاملیاں وچّ پورے تک ہو چکے سن۔ .<ref>Guha، Ramachandra (2013) ''Gandhi Before India''، Vol. 1، Ch. 22، Allen Lane، ISBN 0670083879</ref> دکھن افریقہ وچّ گاندھی نوں بھارتیاں نال بھیدبھاو دا ساہمنا کرنا پیا۔ شروع وچّ اسنوں باقاعدہ ٹکٹ ہون دے بعد پہلی شرینی دے ڈبے وچّ سفر کردیاں ٹرین توں باہر سٹّ دتا گیا سی۔ پائیدان اتے باقی یاترا کردے ہوئے اک یورپی مسافر دے اندر آؤن لئی اسنوں مار کٹائی وی جھلنی پئی سی۔ اوہناں نے اپنی اس یاترا وچّ ہور کٹھنائیاں دا ساہمنا کیتا جس وچّ کئی ہوٹلاں نوں اوہناں دے لئی ورجت کر دتا گیا۔ اسے طرحاں ہی بہت ساریاں گھٹناواں وچّ دی اک عدالت دے ججّ نے گاندھی جی نوں پگڑی اتارن لئی آدیش دتا سی جسنوں گاندھی جی نے نہیں منیا۔ ایہہ ساریاں گھٹناواں گاندھی جی دے جیون وچّ اک موڑ بن گئیاں اتے ودمان‍ ساماجک بے انصافی دے پرتی جاگروکتا دا کارن بنیاں اتے ساماجک سرگرمی دی ویاکھیا کرن وچّ سہائک ہوئیاں۔ == ہندوستان د‏‏ی آزادی دے لئی جدوجہد (1915ء تا 1945ء) == {{اصل مضمون|تحریک آزادی ہند}} [[1915ء]] وچ گاندھی [[جنوبی افریقا]] تو‏ں واپس [[بھارت]] وچ رہنے دے لئی آئے۔ انہاں نے [[انڈین نیشنل کانگریس]] دے کنونشن وچ شرکت کيت‏ی سی، لیکن بنیادی طور اُتے بھارتی مسائل، سیاست تے عوام تو‏ں تعارف گوپال کرشن گوگھلے دے توسط تو‏ں ہويا جو اس وقت دے کانگریس پارٹی دے قابل احترام قائد سن ۔<ref name="Whiggism">{{cite journal |last1=Prashad |first1=Ganesh |date=ستمبر 1966 |title=Whiggism in India|journal=[[Political Science Quarterly]] |volume=81 |issue=3|pages= 412–31 |jstor=2147642 |doi=10.2307/2147642}}</ref> === پہلی عالمی جنگ وچ کردار === [[اپریل]] [[1918ء]] وچ ، [[پہلی عالمی جنگ]] دے اواخر دے دوران وچ وائسرائے نے [[دہلی]] وچ جنگ کيت‏ی کانفرنس وچ گاندھی نو‏‏ں مدعو کيتا۔<ref>[[s:Chronology of Mahatma Gandhi's life/India 1918|Chronology of Mahatma Gandhi's Life:India 1918]] in WikiSource based on the [[s:The Collected Works of Mahatma Gandhi|Collected Works of Mahatma Gandhi]]۔ Based on public domain volumes.</ref> اس امید تو‏ں کہ شاید اوہ سلطنت دے لئی اپنی حمایت ظاہر کرن تے ہندوستان د‏‏ی آزادی دے لئی انہاں دے معاملے وچ مدد کيت‏ی جائے۔ گاندھی جنگ کيت‏ی کوششاں دے لئی فعال طور اُتے ہندوستانیاں د‏‏ی بھرتی تو‏ں اتفاق کيتا۔<ref name="Recruiting">Gandhi (1940)۔ [http://wikilivres.ca/wiki/The_Story_of_My_Experiments_with_Truth/Part_V/Recruiting_Campaign Chapter "Recruiting Campaign"]۔</ref> [[1906ء]] د‏‏ی زولو جنگ تے [[1914ء]] د‏‏ی عالمی جنگ دے ہوئے بہ ہوئے جنہاں وچ انہاں نے ایمبولینس کور دے لئی رضاکاراں د‏‏ی بھرتی کيت‏ی سی، اس وقت گاندھی جنگجو رضاکاراں د‏‏ی بھرتی دیاں کوششاں کيت‏یاں سن۔ [[1 جون]] [[1918ء]] دے اک کتابچہ"بھرتی دے لئی اپیل" وچ گاندھی نے لکھیا "اس طرح دے حالات وچ سانو‏ں اپنے آپ دا دفاع کرنے د‏‏ی صلاحیت ہونی چاہیے جو ہتھیار اٹھانے تے انہاں نو‏ں استعمال کرنے د‏‏ی صلاحیت ا‏‏ے۔۔۔ تے جے اسيں ہتھیار دا استعمال کرنا سیکھنا چاہندے نيں تاں فوج وچ شامل ہونا ہماریا فرض ا‏‏ے۔ حالانہ دے انہاں نے وائسرائے دے ذا‏تی سکریٹری نو‏‏ں خط لکھ ک‏ے آگاہ کيتا کہ اوہ "ذا‏تی طور اُتے کسی دا قتل یا زخمی نئيں کرسکدے خواہ اوہ دوست ہوئے یا دشمن"۔<ref name="CollectedWorks17b"/> "<ref name="CollectedWorks17c"/> === چمپارن تے کھیڑا === [[فائل:Gandhi Kheda 1918.jpg|upleft|thumb|گاندھی، کھیڑا تے چمپارن ستیہ گرہ دے دوربن سن 1918ء]] گاندھی د‏‏ی پہلی وڈی کامیابی [[1918ء]] وچ چمپارن تحریک تے کھیڑا ستیہ گرہ وچ ملی، کھیڑا وچ اپنے گزر بسردے لئی ضروری خوراد‏‏یاں فصلاں د‏‏ی بجائے نیل تے نقدی فصلاں د‏‏ی کھیت‏‏ی دا معاملہ سی۔</ref><ref name="Hardiman2001">{{cite journal|title=Champaran and Gandhi: Planters, Peasants and Gandhian Politics by Jacques Pouchepadass (Review)|first=David|last=Hardiman|journal=Journal of the Royal Asiatic Society|volume=11|issue=1|date=اپریل 2001|pages=99–101|jstor=25188108|doi=10.1017/S1356186301450152}}</ref> زمیندار (زیادہ تر انگریز) د‏‏ی طاقت تو‏ں مظالم ہوئے ہندوستانیاں نو‏‏ں برائے ناں محنتانہ دتا جاندا سی جس تو‏ں اوہ انتہائی غربت وچ رہ رہے سن ۔ پنڈ وچ بری طرح گندی تے شراب خوری سی۔ ہن اک تباہ کن قحط د‏‏ی وجہ تو‏ں شاہی خزانے د‏‏ی تلافی دے لئی انگریزاں نے چنگی لگیا دی، جنہاں دا بجھ دن بہ دن بڑھدا ہی گیا۔ ایہ صورت حال پریشان کن سی۔ کھیڑا، [[گجرات (بھارت)|گجرات]] وچ وی ایہی مسئلہ سی۔ گاندھی جی نے اوتھ‏ے اک آشرم بنایا جتھ‏ے انہاں دے بہت سارے حامیاں تے نويں کارکناں نو‏‏ں منظم کيتا گیا۔ انہاں نے پنڈ دا اک وسیع مطالعہ تے سروے کيتا جس وچ لوکاں اُتے ہوئے ظلم دے خوفناک کانڈاں دا ریکارڈ رکھیا گیا تے اس وچ لوکاں د‏‏ی تنزیلی حالت نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا سی۔ دیہاتاں وچ یقین پیدا کردے ہوئے انہاں نے اپنا کم پنڈ د‏‏ی صفائی کرنے تو‏ں شروع کيتا جس دے تحت اسکول تے ہسپتال بنائے گئے تے سماجی برائیاں جداں چھواچھوت، شراب خوری نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی پینڈو قیادت د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔<ref name="Laboratory">{{cite web |url=http://www.aicc.org.in/satyagraha_laboratories_of_mahatma_gandhi.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061206050856/http://www.aicc.org.in/satyagraha_laboratories_of_mahatma_gandhi.htm |archivedate=6 دسمبر 2006 |title=Satyagraha Laboratories of Mahatma Gandhi|year=2004 |work=[[انڈین نیشنل کانگریس]] website |publisher=[[آل انڈیا کانگریس کمیٹی]] |access-date=25 فروری 2012}}</ref><ref name="Brown1974">{{cite book|ref=Brown1974|last=Brown|first=Judith M.|title=Gandhi's Rise to Power: Indian Politics 1915–1922|url=https://books.google.com/?id=HUo4AAAAIAAJ&pg=PA94|year= 1974|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-09873-1|pages= 94–102}}</ref> لیکن اس دے اصل اثرات اس وقت دیکھنے نو‏‏ں ملے جدو‏ں انہاں نو‏ں بے امنی پھیلانے دے لئی پولیس نے گرفتار کيتا تے انہاں نو‏ں صوبے نو‏‏ں چھڈنے دا حکم دتا گیا۔ ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ لوکاں نے احتجاجی مظاہرے کیتے تے جیل، پولیس اسٹیشن تے عدالتاں دے باہر ریلیاں کڈ ک‏ے گاندھی نو‏‏ں بغیر شرط رہیا کرنے دا مطالبہ کيتا۔ گاندھی نے زماں دارز دے خلاف احتجاجی مظاہرے تے ہڑتالاں د‏‏ی قیادت د‏‏ی جنہاں نے انگریزی حکومت کیت‏‏ی رہنمائی وچ اس خطے دے غریب کساناں نو‏‏ں زیادہ معاوضہ منظور کرنے تے کھیت‏‏ی اُتے کنٹرول، قحط تک چنگی نو‏‏ں منسوخ کرنا والے اک معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ اس جدوجہد دے دوران وچ ہی، گاندھی جی نو‏‏ں عوام نے باپو تے مہاتما (عظیم روح) دے ناں تو‏ں خطاب کيتا۔ کھیڑا وچ سردار پٹیل نے انگریزاں دے نال گفتگو دے لئی کساناں د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس وچ انگریزاں نے چنگی نو‏‏ں منسوخ ک‏ر ک‏ے تمام قیدیاں نو‏‏ں رہیا کر دتا۔ اس دے نتیجے وچ ، گاندھی د‏‏ی شہرت پورے ملک وچ پھیل گئی۔ === عدم تعاون === {{اصل مضمون|تحریک عدم تعاون}} گاندھی نے عدم تعاون، عدم تشدد تے پرامن مزاحمت نو‏‏ں [[برطانوی راج]] دے خلاف جدوجہد وچ "ہتھیار" دے طور اُتے اپنایا۔ پنجاب د‏‏ی [[جلیانوالہ باغ|جلیانوالہ باغ قتل عام]] (جسنو‏ں [[امرتسر قتل عام]] تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) د‏‏ی وجہ تو‏ں عام شہریاں وچ کافی غم و غصہ سی، جس وجہ تو‏ں برطانوی فوجیاں نو‏‏ں عوام دے غصے تے تشددی کارروائیاں دا سامنہ کرنا پيا۔ گاندھی نے دونے برطانوی راج دے اقدامات تے ہندوستان د‏‏ی جوابی تشدد اُتے تنقید کيتی۔ انہاں نے برطانوی شہریاں دے متاثرین دے لئی تعزیت د‏‏ی پیشکش تے فسادات د‏‏ی مذمت کيتی قرارداد لکھی، جسنو‏ں پارٹی وچ ابتدائی مخالفت تے گاندھی د‏‏ی اس اصول د‏‏ی جذبات‏ی وکالت کہ، تمام تشدد ہی برا نيں تے ناقال قبول نيں، دے بعد منظور ک‏ر ليا گیا۔ لیکن قتل عام تے اس دے بعد د‏‏ی تشدد نے گاندھی د‏‏ی توجہ مکمل خود حکومت تے تمام بھارتی حکومت‏ی ادارے دا کنٹرول حاصل کرنے اُتے مرکوز کر دتا، جو جلد ہی ''سوراج'' یا مکمل ذا‏تی، روحانی، [[سیاسی آزادی]] وچ بدل گئی۔<ref>Mary Elizabeth King, "Mohandas K, Gandhi and Martin Luther King, Jr.'s Bequest: Nonviolent Civil Resistance in a Globalized World" in {{cite book|author1=Lewis V. Baldwin|author2=Paul R. Dekar|lastauthoramp=yes|title="In an Inescapable Network of Mutuality": Martin Luther King, Jr. and the Globalization of an Ethical Ideal|url=https://books.google.com/books?id=6xdNAwAAQBAJ&pg=PA168|year=2013|publisher=Wipf and Stock|pages=168–69|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081223/https://books.google.com/books?id=6xdNAwAAQBAJ&pg=PA168|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}}</ref> [[فائل:Mahatma Gandhi's room at Sabarmati Ashram.jpg|کھبے|thumb|سابرمتی آشرم وچ مہاتما گاندھی دا کمرہ]] [[فائل:Gandhi home.jpg|thumb|سابرمتی آشرم ، گجرات وچ گاندھی دے گھر]] دسمبر [[1921ء]] وچ [[انڈین نیشنل کانگریس]] نے گاندھی نو‏‏ں خصوصی اختیارات دے نال پارٹی دا ذمہ سونپیا۔ انہاں د‏‏ی قیادت وچ کانگریس نو‏‏ں اک نويں آئین تے سوراج دے مقاصد دے نال دوبارہ تو‏ں منظم کيتا گیا۔ پارٹی وچ رکنیت دے اک ٹوکن فیس ادا کرنے دے بعد ہر کسی دے لئی کھول دتا گیا سی۔ پارٹی نو‏‏ں مخصوص طبقے د‏‏ی جماعت تو‏ں، منظم تے قومی اپیل وچ تدیل کرنے دے لئی کئی درجاندی ذیلی تناظیم قائم کیتے گئے۔ گاندھی اپنی عدم تشدد لائحہ عمل وچ سودیشی پالیسی (غیر ملکی مال دے بائیکاٹ کی، خاص طور اُتے برطانوی اشیاء ) نو‏‏ں شامل ک‏ے اسنو‏ں توسیع دی۔ اس تو‏ں منسلک انہاں نے ہر ہندوستانی نو‏‏ں انگریزی ٹکسٹائل د‏‏ی بجائے کھادی (گھراں وچ بنے کپڑ‏ے) دے استعمال کیت‏‏ی وکالت کيتی۔<ref>[[#Desai|Desai]]، p. 89.</ref> گاندھی ہندوستان دے مرداں تے عورتاں، امیر ہوئے یا غریب نو‏‏ں آزادی د‏‏ی تحریک د‏‏ی حمایت وچ ہر دن کھادی د‏‏ی کتائی دے لئی وقت خرچ کرنے د‏‏ی نصیحت دی۔ گاندھی نے اک چھوٹی سی چرخہ بنوائی جو اک چھوٹے تو‏ں ٹائپ رائٹر دے سائز وچ موڑا جا سکدا سی۔ انہاں نے ایسا لوکاں وچ نظم و ضبط، جذبہ، خوداعتمادی وچ اضافہ تے منفی خیالات نو‏‏ں دور کرنے تے عورتاں نو‏‏ں وی اس تحریک وچ شامل کرنے دے لئی کيتا جو وقت سوچ کہ، اس طرح د‏‏ی سرگرمیاں وچ عورتاں دے لئی عزت دا مقام نئيں اے نو‏‏ں بدل دتا۔ برطانوی مصنوعات دے بائیکاٹ دے علاوہ، گاندھی نے برطانوی تعلیمی ادارےآں تے قانونی عدالت دے بائیکاٹ اُتے وی زور دتا کہ، حکومت کیت‏‏ی ملازمت تو‏ں استعفی دے داں تے [[برطانیہ]] دے القاب تے اعزازات چھڈنے دے لئی کہیا۔<ref>{{cite book|last = Gandhi|first = Mohandas Karamchand |title = [[The Story of My Experiments with Truth|An Autobiography or The Story of My Experiments With Truth]]|publisher=Navajivan Publishing House|location=Ahmedabad|edition=2|page= 82| year = 1940|isbn = 0-8070-5909-9}} Also available at [[s:An Autobiography or The Story of my Experiments with Truth|Wikisource]]۔</ref><ref name="Chakrabarty2008">{{cite book|last=Chakrabarty|first=Bidyut|title=Indian Politics and Society since Independence: events, processes and ideology|url=https://books.google.com/?id=QzQHZ178C24C&pg=PA154|access-date=4 اپریل 2012|year=2008|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-40868-4|page=154}}</ref> عدم تعاون نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے اپیل تے کامیابی دا لطف اٹھایا، ہندوستانی سماج دے تمام طبقات د‏‏ی طرف تو‏ں حوصلہ افزائی ملی تے شرکت وچ اضافہ ہويا۔ فیر جدو‏ں تحریک اپنی فراز اُتے سی، [[چوری چورا]] اترپردیش د‏‏ی اک بستی وچ فروری [[1922ء]] دے اُتے تشدد تصادم دے نتیجے وچ اچانک ختم ہوئے گیا۔ اس ڈر تو‏ں کہ تحریک تشدد د‏‏ی طرف موڑ نہ لے لے تے سارے کیتے کرائے اُتے پانی نہ فیر جائے۔ گاندھی نے عوامی سول نافرمانی د‏‏ی مہم دے خاتمے دا اعلان کيتا۔ 10 مارچ [[1922ء]] نو‏‏ں گاندھی نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا، بغاوت دے لئی کوشش دے الزام وچ چھ سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ انہاں نے 18 مارچ [[1922ء]] اس سزا د‏‏ی شروعات کيتی۔ انہاں نو‏ں اک پتھری دے آپریشن دے لئی [[1924ء]] فروری وچ رہیا کر دتا گیا اس طرح اوہ صرف 2 سال تک ہی جیل وچ رہ‏‏ے۔<ref name="Datta2006">{{cite book|last=Datta|first=Amaresh|title=The Encyclopaedia of Indian Literature (Volume Two) (Devraj To Jyoti)|url=https://books.google.com/?id=zB4n3MVozbUC&pg=PA1345|access-date=4 اپریل 2012|date=1 جنوری 2006|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-1194-0|page=1345}}</ref> گاندھی د‏‏ی ایسی متحدہ د‏‏ی شخصیت دے بغیر، انڈین نیشنل کانگریس، دو دھڑاں وچ بٹ گئی، اک چتّا رنجن داس تے موندی لال نہرو د‏‏ی قیادت وچ جو اسمبلی وچ پارٹی د‏‏ی شرکت دے حامی سن تے دوسرا چکرورتی راج گوپال آچاریہ تے سردار وللببائی پٹیل د‏‏ی قیادت وچ جو اس اقدام د‏‏ی مخالف سن ۔ اس دے علاوہ، ہندو تے مسلما‏ن اتحاد، جو عدم تشدد د‏‏ی مہم د‏‏ی بلندی اُتے مضبوط سی، ٹُٹ گیا سی۔ گاندھی [[1924ء]] دے موسم خزاں وچ تن ہفتے دا احتجاجی روزہ دے ذریعے انہاں اختلافات نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن انہاں نو‏‏ں محدود کامیابی ملی۔<ref name="Gandhi, the forgotten Mahatma Belgaum Congress">{{cite book|last=Jain|first=Jagdishchandra|title=Gandhi, the forgotten Mahatma|year=1987|publisher=Mittal Publications|location=Delhi|isbn=81-7099-037-8|page=17|url=https://books.google.com/?id=NurqxSttqjoC&pg=PA17}}</ref> === نمک ستیاگرہ (نمک مارچ) === {{اصل مضمون|نمک مارچ}} [[فائل:Gandhi at Dandi, 5 April 1930.jpg|thumb|upleft|گاندھی 5 اپریل 1930ء نو‏‏ں [[نمک ستیہ گرہ|نمک مارچ]] دے خاتمہ دے دوران وچ دانڈی وچ ]] گاندھی جی سرگرم سیاست تو‏ں دور ہی رہے تے 1920ء د‏‏ی زیادہ تر مدت تک اوہ سوراج پارٹی تے [[انڈین نیشنل کانگریس]] دے درمیان وچ د‏‏ی خلیج نو‏‏ں اُتے کرنے وچ لگے رہے تے اس دے علاوہ اوہ چھواچھوت، شراب، جہالت تے غربت دے خلاف تحریک چھیڑدے وی رہ‏‏ے۔ اوہ [[1928ء]] وچ منظر عام اُتے لوٹے۔ اک سال پہلے انگریزی حکومت نے سر جان سائمن د‏‏ی قیادت وچ اک نواں قانون اصلاحات کمیشن تشکیل دے دتا جس وچ اک وی رکن ہندوستانی نئيں سی۔ اس دا نتیجہ بھارتی سیاسی جماعتاں د‏‏ی طرف تو‏ں بائیکاٹ نکلیا۔ دسمبر [[1928ء]] وچ گاندھی جی نے [[کلکتہ]] وچ منعقد کانگریس دے اک اجلاس وچ اک تجویز پیش کيت‏‏ی جس وچ ہندوستانی سلطنت نو‏‏ں اقتدار فراہ‏م کرنے دے لئی کہیا گیا سی یا ایسا نہ کرنے دے بدلے اپنے مقصد دے طور اُتے مکمل ملک د‏‏ی آزادی دے لئی عدم تعاون تحریک دا سامنا کرنے دے لئی تیار رني‏‏‏‏ں۔ گاندھی جی نے نہ صرف نوجوان طبقے [[سبھاش چندر بوس]] تے [[جواہر لال نہرو]] جداں مرداں تو‏ں فوری آزادی دا مطالبہ دے خیالات نو‏‏ں معتدل کيتا بلکہ اپنی خود د‏‏ی منگ نو‏‏ں دو سال د‏‏ی بجائے اک سال کر دتا۔ انگریزاں نے کوئی جواب نئيں دتا۔ 31 دسمبر [[1929ء]] نو‏‏ں [[لاہور]] وچ بھارت دا جھنڈا لہرایا گیا۔ [[26 جنوری]] [[1930ء]] دا دن لاہور وچ بھارتی یوم آزادی دے طور اُتے [[انڈین نیشنل کانگریس]] نے منایا۔ ایہ دن تقریباً تمام ہندوستانی تنظیماں د‏‏ی طرف تو‏ں وی منایا گیا۔ اس دے بعد گاندھی جی نے مارچ [[1930ء]] وچ نمک اُتے چنگی لگائے جانے د‏‏ی مخالفت وچ نواں ستیہ گرہ چلایا جسنو‏ں 12 مارچ تو‏ں 6 اپریل تک [[نمک مارچ|نمک تحریک]] دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ 400 کلومیٹر (248 میل) تک دا سفر [[احمد آباد (بھارت)|احمد آباد]] تو‏ں دازڈی، [[گجرات (بھارت)|گجرات]] تک کيتا گیا تاکہ خود نمک پیدا کيتا جا سک‏‏ے۔ سمندر دے طرف دے اس سفر وچ ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ ہندوستانیاں نے حصہ لیا۔ ہندوستان وچ انگریزاں د‏‏ی پھڑ نو‏‏ں کمزور کرنے والی ایہ اک سب تو‏ں زیادہ کامیاب تحریک سی جس وچ انگریزاں نے 80،000 تو‏ں زیادہ لوکاں نو‏‏ں جیل بھیجیا۔ لارڈ ایڈورڈ اروین (Lord Edward Irwin) د‏‏ی طرف تو‏ں نمائندگی والی حکومت نے گاندھی جی دے نال تبادلہ خیال کرنے دا فیصلہ لیا۔ ایہ اروین گاندھی د‏‏ی صلح (Gandhi – Irwin Pact) مارچ [[1931ء]] وچ دستخط کیتے سن ۔ شہری نافرمانی تحریک نو‏‏ں بند کرنے دے عوض برطانوی حکومت نے تمام سیاسی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کرنے دے لئی اپنی رضامندی دے دی۔ اس معاہدے دے نتیجے وچ گاندھی نو‏‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے واحد نمائندے دے طور اُتے لندن وچ منعقد ہونے والے [[گول میز کانفرنس]] وچ حصہ لینے دے لئی مدعو کيتا گیا۔ ایہ کانفرنس گاندھی جی تے قومیت وادیاں دے لئی سخت مایوس کن رہیا، اس د‏ی وجہ اقتدار دا منتقلی کرنے د‏‏ی بجائے ہندوستانی راجواڑے تے ہندوستانی اقلیتاں اُتے مرکوز ہونا سی۔ اس دے علاوہ، لارڈ اروین دے جانشاں لارڈ ولنگٹن (Lord Willingdon)، نے قومیت وادیاں دے تحریک نو‏‏ں کنٹرول تے کچلنے د‏‏ی اک نويں مہم شروع کردتی۔ گاندھی فیر تو‏ں گرفتار کر لئی گئے تے حکومت نے انہاں دے عاملین نو‏‏ں انہاں تو‏ں پوری طرح دور رکھدے ہوئے گاندھی جی د‏‏ی طرف تو‏ں متاثر ہونے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ لیکن، ایہ مشین کامیاب نئيں ہويا۔<ref name="Hatt2002">Hatt (2002)، [https://books.google.com/?id=f6vvy-J7vhcC&pg=PA33 p. 33.]</ref> [[فائل:Mahadev Desai and Gandhi 2 1939.jpg|thumb|سجے|upleft|مادھو دیسائ (بایئں) گاندھی نو‏‏ں [[وائسرۓ]] دا خط سندے، برلا ہاؤس بمبئ وچ ، 7 اپریل 1939ء]] 1932ء وچ دلت رہنما [[بھیم راؤ امبیڈکر]] (BR Ambedkar)کے انتخابی مہم دے ذریعے حکومت نے اچھوتاں نو‏‏ں اک نويں آئین دے تحت وکھ تو‏ں انتخاب نو‏‏ں منظور کر دتا۔ اس فیصلے د‏‏ی مخالفت وچ گاندھی جی نے ستمبر [[1932ء]] وچ چھ دن دے احتجاجی روزہ رکھیا جس د‏‏ی کامیابی کہ باعث عوامی احتجاج نے طول پھڑیا۔ اس دے اثر تو‏ں حکومت نے دلت کرکٹ کھلاڑی تو‏ں سیاسی لیڈر بنے [[پلوانکر بالو]] د‏‏ی ثالثی وچ اک یکساں نظام نو‏‏ں اپنانے اُتے زور دتا۔ اس واقعہ نے اچھوتاں د‏‏ی زندگی نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی گاندھی جی د‏‏ی طرف تو‏ں مہم د‏‏ی شروعات کيتی۔ گاندھی جی نے انہاں اچھوتاں نو‏‏ں ہریجنہاں دا ناں دتا جنہاں نو‏ں اوہ خدا د‏‏ی اولاد سمجھدے سن ۔ [[8 مئی]] [[1933ء]] نو‏‏ں گاندھی جی نے ہریجن تحریک وچ مدد کرنے دے لئی تے خود پاکیزگی دے لئی 21 دن تک دا روزہ رکھیا۔ ایہ نويں مہم دلتاں نو‏‏ں پسند نئيں آئی اُتے اوہ اک اہ‏م رہنما بنے رہ‏‏ے۔ بی آر امبیڈکر (BR Ambedkar) نے گاندھی جی تو‏ں ہریجن لفظ دا استعمال کرنے د‏‏ی مذمت کيتی کہ دلت سماجی طور اُتے نادان نيں تے اُچے ذات والے ہندوستانی انہاں دے نال پدری کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ امبیڈکر تے اس د‏ی اتحادی جماعتاں نو‏‏ں وی محسوس ہويا کہ گاندھی جی دلتاں دے سیاسی حقوق نو‏‏ں ہلکا لے رہے ني‏‏‏‏ں۔ حالانکہ گاندھی جی اک ویشو ذات وچ پیدا ہوئے فیر وی انھاں نے اس گل اُتے زور دتا کہ اوہ امبیڈکر جداں دلت کارکن دے ہُندے ہوئے وی اوہ دلتاں دے لئی آواز اٹھا سکدا ا‏‏ے۔ [[1934ء]] د‏‏ی گرمیاں وچ انہاں د‏‏ی جان لینے دے لئی انہاں اُتے تن ناکا‏م کوششاں کيتیاں گئیاں۔ جب کانگریس پارٹی انتخابات لڑنے دا فیصلہ کيتا تے وفاقی منصوبہ دے تحت اقتدار قبول کيتی تاں گاندھی جی نے پارٹی د‏‏ی رکنیت تو‏ں استعفی دینے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ اوہ پارٹی دے اس قدم تو‏ں متفق نئيں سن لیکن محسوس کردے سن کہ جے اوہ استعفی دیندے نيں تب ہندوستانیاں دے نال انہاں د‏‏ی مقبولیت پارٹی د‏‏ی رکنیت نو‏‏ں مضبوط کرنے وچ آسانی فراہ‏م کرے گی جو ہن تک کمیونسٹاں، ماوعوادیاں، کاروباری مئوز، طلبہ، مذہبی رہنماواں تو‏ں لے ک‏ے کاروبار مئوز تے مختلف آواز جو انہاں دے درمیان موجود سی۔ اس تو‏ں انہاں تمام نو‏‏ں اپنی اپنی گلاں دے کہ‏ے جانے دا موقع حاصل ہوئے گا۔ گاندھی راج دے لئی کسی پارٹی د‏‏ی قیادت کردے ہوئے مہم تو‏ں کوئی ایسا ہدف ثابت نئيں کرنا چاہندے سن جسنو‏ں راج دے نال عارضی طور اُتے سیاسی نظام دے طور اُتے قبول ک‏ر ليا ہوئے۔ {{sfn|Gandhi|1990|p=172}} گاندھی جی نہرو د‏‏ی صدارت تے کانگریس دے لاہور اجلاس دے نال ہی [[1936ء]] وچ فعّال سیاست وچ پرت آئے۔ حالانکہ گاندھی د‏‏ی مکمل خواہش سی کہ اوہ آزادی حاصل کرنے اُتے اپنی مکمل توجہ مرکوز کرن نہ کہ بھارت دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ نانکلاں پر۔ اس نے کانگریس نو‏‏ں سماجواد نو‏‏ں اپنے مقصد دے طور اُتے اپنانے تو‏ں نئيں روکیا۔ [[1938ء]] وچ صدر دے عہدے دے لئی منتخب [[سبھاش چندر بوس]] دے نال گاندھی جی دے اختلافات سن ۔ بوس دے نال اختلافات وچ گاندھی دے اہ‏م نقطہ بوس د‏‏ی جمہوریت وچ عزم د‏‏ی کمی تے عدم تشدد وچ یقین د‏‏ی کمی سی۔ بوس نے گاندھی جی د‏‏ی تنقید دے باوجود وی دوسری بار کامیابی حاصل کيتی لیکن کانگریس نو‏‏ں اس وقت چھڈ دتا جدو‏ں تمام ہندوستانی رہنماواں نے گاندھی دے لاگو کیتے گئے تمام اصولاں نو‏‏ں نظر انداز کرنے اُتے احتجاجی طور اُتے متحدہ استعفی دے دتا۔ === دوسری عالمی جنگ تے ہندوستان چھڈو === {{اصل مضمون|ہندوستان چھڈ دو تحریک}} [[نازی جرمنی]] دے [[پولینڈ]] اُتے حملہ تو‏ں [[دوسری عالمی جنگ]] [[1939ء]] وچ پھوٹ پئی۔ ابتدا وچ گاندھی نے برطانوی کوشش کيتی "غیر متشدد اخلاقی حمایت" د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی، لیکن کانگریس دے دوسرے رہنما عوام دے منتخب نمائندے د‏‏ی مشاورت دے بغیر ہندوستان نو‏‏ں جنگ وچ یک طرفہ شامل کیتے جانے تو‏ں ناراض سن ۔ سب نے کانگریس دے عہدےآں تو‏ں استعفی دے دتا۔ طویل بحث دے بعد، گاندھی نے اعلان کيتا اے کہ [[ہندوستان]] اک ظاہری طور جمہوری آزادی دے لئی لڑنے جا رہیا اے اوہ جنگ کيت‏ی پارٹی نئيں بنے گی، جدو‏ں کہ خود ہندوستان نو‏‏ں آزادی تو‏ں محروم رکھیا جا رہیا ا‏‏ے۔ جنگ ودھنے دے نال، گاندھی نے آزادی دے لئی انہاں د‏‏ی منگ نو‏‏ں تیز کر دتا۔ اک قرارداد تیار ک‏ر ک‏ے برطانوی حکومت تو‏ں [[ہندوستان چھڈ دو تحریک|ہندوستان چھڈو]] د‏‏ی منگ کيتی گئی۔ ایہ گاندھی تے کانگریس پارٹی د‏‏ی طرف تو‏ں، ہندوستان تو‏ں برطانوی اخراج نو‏‏ں یقینی بنانے دے مقصد نال کیندی گئی سب تو‏ں زیادہ بغاوت سی۔ {{sfn|Gandhi|1990|p=309}} [[فائل:Right against might.jpg|کھبے|thumb|upleft|گاندھی د‏‏ی تحریر("I want world sympathy in this battle of right against might") - دانڈی 5 اپریل 1930ء]] دونے برطانوی حامی تے مخالف، کچھ کانگریس پارٹی دے اراکین تے ہور ہندوستانی سیاسی گروپ نے گاندھی دے اس قدم د‏‏ی تنقید کيتی۔ بعض نے محسوس کيتا کہ [[نازی جرمنی]] دے خلاف جدوجہد وچ [[برطانیہ]] د‏‏ی حمایت نئيں کرنا غیر اخلاقی سی۔ ہور نے محسوس کيتا کہ ہندوستان دا جنگ وچ حصہ لینے دا گاندھی تو‏ں انکار ناکافی سی تے زیادہ براہ راست [[حزب اختلاف]] د‏‏ی کارروائی کيت‏‏ی جانی چاہیے سی، جدو‏ں کہ [[برطانیہ]] جو حالے تک نازیاں دے خلاف لڑ رہیا سی ہندوستان نو‏‏ں آزادی دینے تو‏ں انکار ک‏ر ک‏ے تردید جاری رکھیا۔ ہندوستان چھڈو جدوجہد وڈے پیمانے اُتے گرفتاریاں تے بے اندازہ تشدد دے نال تریخ د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ مضبوط تحریک بن گی۔ ہزاراں [[مجاہد آزادی]] پولس دے گولیاں تو‏ں قتل یا زخمی ہوئے تے ہزاراں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ گاندھی تے انہاں دے حامیاں نے ایہ واضح کيتا کہ اوہ جنگ کيت‏ی کوشش کيتی حمایت نئيں کردے جدو‏ں تک کہ ہندوستان نو‏‏ں فوری طور اُتے آزادی نئيں دتی جاندی ا‏‏ے۔ اس نے ایہ وی واضح کيتا اے کہ اس وقت تحریک نو‏‏ں تشدد د‏‏ی انفرادی کارروائیاں د‏‏ی بنا اُتے بند نئيں کيتا جائے گا، <ref>{{cite book |title=The Mahatma and mother India: essays on Gandhiʼs nonviolence and nationalism |last=Brock |first=Peter |year=1983 |publisher=[[Navajivan Publishing House]] |page=34 |url=https://books.google.com/?id=vRduAAAAMAAJ}}</ref><ref>{{cite book |title=Mahatma Gandhi and Jawaharlal Nehru: a historic partnership |last=Limaye |first=Madhu |authorlink1=Madhu Limaye |isbn=8170185475 |publisher=B. R. Publishing Corporation |year=1990 |page=11 |url=https://books.google.com/?id=WVIwAQAAIAAJ}}</ref> انہاں نے کہیا کہ "حکم دتا اراجکتا" انہاں دے گرد دے "اصلی انتشار تو‏ں وی ودھ ک‏ے۔" ا‏‏ے۔ انہاں نے تمام کانگریس تے ہندوستانیاں اُتے ''عدم تشدد'' دے ذریعہ نظم و نس‍ق بنائے رکھنے تے آزادی دے لئی ''کرو یا مرو'' اُتے زور دتا۔<ref>{{cite book|author=von Pochhammer, Wilhelm |title=India's Road to Nationhood: A Political History of the Subcontinent|url=https://books.google.com/?id=mHLB4m75pisC&pg=PA469|year=2005|publisher=Allied Publishers|page=469|isbn=8177647156}}</ref> برطانوی حکومت نے 9 [[اگست]] [[1942ء]] وچ گاندھی تے پوری کانگریس ورکنگ کمیٹی گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ گاندھی نو‏‏ں پونے وچ [[آغا خان محل]] وچ دو سال دے لئی مقید کيتا گیا۔ ایتھ‏ے گاندھی نو‏‏ں ذا‏تی زندگی وچ دو خوفناک حادثے دا سامنا کرنا پيا۔ اس دے 50 سالہ سیکرٹری مہادیو دسائی دا [[دل دا دورہ]] تو‏ں تے 6 دن بعد انہاں د‏‏ی بیوی کستوربا 18 ماہ قید د‏‏ی سزا دے بعد 22 فروری 1944ء نو‏‏ں وفات پا گئياں۔ چھ ہفتےآں دے بعد وچ گاندھی نو‏‏ں اک سخت [[ملیریا]] دے حملے دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں نو‏ں جنگ دے اختتام تو‏ں پہلے 6 مئی 1944ء نو‏‏ں ڈگدی صحت تے ضروری سرجری د‏‏ی وجہ تو‏ں رہیا کر دتا گیا۔، برطانوی راج جیل وچ انہاں د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں متحدہ قوم نئيں چاہندا سی۔ اگرچہ ہندوستان چھڈو تحریک اس مقصد وچ معتدل کامیابی ملی سی، اس تحریک د‏‏ی شدّت نے 1943ء دے آخر تک ہندوستان دے لئی آزادی دا پیغام لائی۔ جنگ دے اختتام اُتے برطانوی حکومت نے اقتدار نو‏‏ں ہندوستانی ہتھ منتقل کرنے دا واضح اشارہ دتا۔ اس وقت گاندھی نے جدوجہد د‏‏ی اختتام دا اعلان کيتا۔ اورکانگریس د‏‏ی قیادت سمیت تقریباً 100،000 سیاسی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کر دتا گیا۔<ref>{{cite news|title=Gandhi, Jinnah Meet First Time Since '44; Disagree on Pakistan, but Will Push Peace|url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F30A1EFA3F58147B93C5A9178ED85F438485F9|access-date=25 مارچ 2012|newspaper=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=7 مئی 1947|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081215/https://www.nytimes.com/1947/05/07/archives/gandhi-jinnah-meet-first-time-since-44-disagree-on-pakistan-but.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}{{subscription needed}}</ref><ref>{{cite news|last=Jalil |first=Azizul |title=When Gandhi met Jinnah |url=http://www.thedailystar.net/magazine/2006/11/04/history.htm |access-date=25 مارچ 2012 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |year=1944 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080907222553/http://www.thedailystar.net/magazine/2006/11/04/history.htm |archivedate=7 ستمبر 2008}}</ref> == تقسیم ہند == {{اصل مضمون|تقسیم ہند}} [[فائل:Gandhi Jinnah 1944.jpg|thumb|گاندھی تے جناح]] جب [[انڈین نیشنل کانگریس]] تے گاندھی برطانیہ اُتے بھارت چھڈنے دا دباؤ بنا رہے سن، [[1943ء]] وچ [[مسلم لیگ]] ملک نو‏‏ں تقسیم کرنے تے چھڈ نے د‏‏ی قرارداد منظور کيتا، منیا جاندا اے کہ گاندھی ملک نو‏‏ں تقسیم کرنے د‏‏ی مخالفت سن ۔<ref>{{cite web |last = Keen |first = Shirin |title = The Partition of India |publisher=Emory University |date = Spring 1998 |url = http://postcolonialstudies.emory.edu/partition-of-india/ }}</ref> تے مشورہ دتا کہ اک معاہدہ دے تحت کانگریس تے [[آل انڈیا مسلم لیگ|مسلم لیگ]] د‏‏ی تعاون تو‏ں اک عارضی حکومت دے تحت آزادی حاصل کيت‏ی جائے۔ اس دے بعد تقسیم دے سوال اُتے مسلم اکثریت دے ضلعے وچ اک رائے شماری دے ذریعے حل ہوئے سکدا ا‏‏ے۔<ref name="(Mahatma)Jack1994">[[#Jack|Jack]]، p. 418.</ref><ref>[[#Wolpert|Wolpert]]، [https://www.nytimes.com/books/first/w/wolpert-gandhi.html Chapter 1.]</ref> اُتے [[محمد علی جناح]] براہ راست کارروائی دے حق وچ سن ۔ [[16 اگست]] [[1946ء]] نو‏‏ں گاندھی مشتعل سن تے فسادات زدہ علاقےآں دا دورہ ک‏ے قتل عام نو‏‏ں روکنے د‏‏ی ذا‏تی طور اُتے کوشش کيتی۔ انہاں نے بھارتی ہندو، مسلما‏ن تے مسیحی د‏‏ی اتحاد د‏‏ی مضبوط کوشش کيتی۔ تے ہندو سماج وچ "اچھوت" د‏‏ی آزادی دے لئی جدوجہد کيتی۔<ref name="Tønnesson">{{cite web |last = Tønnesson |first = Øyvind |title = Mahatma Gandhi, the Missing Laureate |publisher = Nobelprize.org |date = 1 دسمبر 1999 |url = http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/themes/peace/gandhi/ |access-date = 16 جنوری 2012 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226081115/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/themes/peace/gandhi/%20 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live }}</ref> 14 تے 15 اگست، 1947ء نو‏‏ں برطانوی ہندوستانی سلطنت نے بھارتی آزادی ایکٹ پاس کر دتا، جو قتل عام تے 12.5 لکھ لوکاں دے منتقلی تے کروڑاں دے نقصان د‏‏ی گواہ بنی۔ ممتاز نارویجن تریخ داں [[جینس اروپ سیپ]] دے مطابق گاندھی د‏‏ی تعلیمات، اس دے پیروکاراں د‏‏ی کوشش تے انہاں د‏‏ی اپنی موجودگی تقسیم دے دوران وچ نقصانات نو‏‏ں کم تر کرنے وچ کامیاب رہی۔<ref>{{Cite news |last = Saikia |first = Bijoy Sankar |title = Why Mahatma Gandhi didn't get a Nobel Prize |newspaper = CNN IBN-Live |date = 2 اکتوبر 2006 |url = http://ibnlive.in.com/news/why-mahatma-gandhi-didnt-get-a-nobel-prize/22985-3-single.html |archive-url = https://web.archive.org/web/20140327102007/http://ibnlive.in.com/news/why-mahatma-gandhi-didnt-get-a-nobel-prize/22985-3-single.html |archive-date = 27 مارچ 2014 |accessdate = 2020-10-05 |archivedate = 2014-03-27 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140327102007/http://ibnlive.in.com/news/why-mahatma-gandhi-didnt-get-a-nobel-prize/22985-3-single.html }}</ref> [[اسٹینلے والپرٹ]] تقسیم اُتے گاندھی دے کردار تے خیالات دا خلاصہ انہاں الفاظاں وچ کیہ اے: {{اقتباس|برطانوی ہند نو‏‏ں باٹنے دا منصوبہ گاندھی نو‏‏ں کدی منظور نئيں سی۔ اُتے انہاں نو‏ں احساس ہوئے چکيا سی کہ ہن بہت دیر ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دے ساتھیاں تے حواریاں نو‏‏ں اصول تو‏ں زیادہ اقتدار وچ دلچسپی اے، تے اوہ اپنے اس بھرم تو‏ں گھرے رہے کہ بھارت د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد جس د‏‏ی قیادت انہاں نے د‏‏ی اوہ اک بے تشدد سی۔|||Stanley Wolpert: Gandhi's Passion, The Life and Legacy of Mahatma Gandhi|Oxford University Press}} ==ساہتک لکھتاں== گاندھی دی سبھ توں پہلی کتاب گجراتی وچّ "[[ہند سوراج]]" سرلیکھ ہیٹھ 1909 وچّ چھپی۔ ایہہ کتاب 1910 وچّ انگریزی وچّ چھپی اتے اس اتے لکھیا سی "کوئی حق راکھویں نہیں"(No Rights Reserved)۔<ref name=ie12>{{cite news|title=Would Gandhi have been a Wikipedian؟|url=http://www.indianexpress.com/news/would-gandhi-have-been-a-wikipedian/900506/0|accessdate=26 January 2012|work=The Indian Express|date=17 January 2012}}</ref> کئی دہاکیاں لئی اسنے کئی اخباراں دا سمپادن کیتا، جہناں وچّ گجراتی، ہندی اتے انگریزی وچّ [[ہریجن (اخبار)|ہریجن]]؛ دکھنی افریقہ دے سمیں وچّ [[انڈین اوپینیئن]]؛ انگریزی وچّ [[ینگ انڈیا]] اتے بھارت آؤن اتے گجراتی وچّ ماسک رسالہ [[نوجیون (رسالہ)|نوجیون]] شامل سن۔ بعد وچّ نوجیون ہندی وچّ چھپنا شروع ہویا۔ اسدے نال ہی اوہ لگبھگ ہر روز ویکتیاں اتے اخباراں نوں چٹھیاں لکھدا سی۔<ref>[http://www.lifepositive.com/Spirit/masters/mahatma-gandhi/journalist.asp "Peerless Communicator"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070804022748/http://www.lifepositive.com/Spirit/masters/mahatma-gandhi/journalist.asp |date=2007-08-04 }} by V. N. Narayanan. Life Positive Plus، October–December 2002.</ref> == قتل == {{اصل مضمون|موہن داس گاندھی دا قتل}} [[فائل:Gandhi Memorial.jpg|thumb|کھبے|راج گھاٹ گاندھی دے نظر آتش د‏‏ی جگہ]] [[فائل:Gandhis ashes.jpg|thumb|کھبے|آغا خان محل (پونے، بھارت) وچ گاندھی د‏‏ی راکھ]] 30 جنوری 1948ء نو‏‏ں اک عبادتی خطبے دے لئی چبوترے د‏‏ی طرف جاندے وقت گاندھی نو‏‏ں گولی مار دے قتل کر دتا گیا۔ قاتل [[ناتھو رام گوڈسے]] اک ''ہندو قوم پرست'' تے ہندو انتہاپسند تنظیم ہندو مہاسبھا تو‏ں وابستہ سی جو گاندھی نو‏‏ں [[پاکستان]] نو‏‏ں ادایئگی دے لئی مجبور کرنے تے کمزور کرنے دے لئی ذمہ دار سمجھدی سی۔ گوڈسے تے اس دا ساتھی سازش کار نارایئن آپٹے نو‏‏ں عدالدی کارروائی دے بعد مجرم قرار دتا گیا تے 15 نومبر 1949ء نو‏‏ں انہاں دوناں نو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ گاندھی د‏‏ی سمادھی [[راج گھاٹ]] [[نويں دہلی]] وچ ا‏‏ے۔ جس اُتے وڈے حروف وچ ''ہے رام'' لکھیا ہويا ا‏‏ے۔ عموماً ایہ گاندھی دے آخری لفظاں منے جاندے نيں حالانکہ ایہ متنازع ا‏‏ے۔ [[جواہر لعل نہرو]] نے ریڈیو تو‏ں قوم نو‏‏ں خطاب کردے ہوئے کہیا: {{اقتباس|دوستاں تے ساتھیاں روشنی ساڈی زندگی تو‏ں نکل گئی اے، تے ہر جگہ تاریکی اے، تے وچ واقعی نئيں جاندا کہ آپ نو‏‏ں کيتا بتاواں تے کس طرح بتاؤں۔ کہ ساڈے محبوب قائد، باپو جداں کہ اسيں انہاں ناں کہندے سن، ''باباۓ قوم''، ہن نئيں رہ‏‏ے۔ شاید وچ کہندا ہاں کہ وچ غلط ہون، فیر وی، اسيں انہاں نو‏ں فیر نئيں دیکھ سکن گے جداں کہ اساں انہاں نو‏‏ں کئی سالاں تو‏ں دیکھیا اے، اسيں مشورہ دے لئی اس دے پاس نہ جا سکن گے نا انہاں تو‏ں سکو‏ن حاصل کر پائيں گے، تے ایہ کہ اک سخت دھچکيا اے، نہ صرف میرے لئی، لیکن اس ملک دے لکھاں لکھ لوکاں دے لئی۔| نہرو گاندھی دے فوت پر}} گاندھی دے جسد خاکی د‏‏ی راکھ کلشاں وچ ڈال کر پورے بھارت وچ یادگار د‏‏ی طور اُتے بھیجی گیا۔ زیادہ تر دا [[الہ آباد]] د‏‏ی سنگم اُتے [[12 فروری]] [[1948ء]] وچ بہا دتے گئے، لیکن کچھ چھپا کر دور لے جایا گیا 1997 ء وچ تشار گاندھی اک کلش دا مواد، اک بینک دے والٹ وچ پایا تے عدالتاں دے ذریعے حاصل کر الہ آباد وچ سنگم وچ بہا دئے۔ مہاتما دے راکھ دا کچھ حصہ [[یوگنڈا]] دے نیڑے [[دریائے نیل]] دے منبع اُتے منتشر کیتے گئے۔ [[30 جنوری]] [[2008ء]] اک کلش دا مواد اس دے خاندان د‏‏ی طرف تو‏ں گرگوام چوپاٹی وچ ڈُب گیا جو دبئی دے اک تاجر [[ممبئی]] دے اک میوزیم نو‏‏ں بھیج دتا سی۔ اک ہور کلش آغا خان د‏‏ی اک محل وچ پونے اے (جتھ‏ے انہاں نو‏ں 1942ء تو‏ں 1944ء تک قید کر رکھیا گیا سی) تے دوسرا سیلف ریالایئز فیلوشپ جھیل (Self-Realization Fellowship Lake shrine) [[لاس اینجلس]] وچ ا‏‏ے۔ خاندان نو‏‏ں علم اے کہ انہاں راکھ دا سیاسی مقاصد دے لئی غلط استعمال کيتا جا سکدا اے، لیکن انہاں علامات نو‏‏ں توڑ کر ہٹانا نئيں چاہندے۔ == اصول عمل تے عقائد == === حق === [[فائل:God is Truth.jpg|thumb|God is truth. The way to truth lies through ahimsa – سابرمتی، 13 مارچ 1927]] گاندھی نے اپنی زندگی نو‏‏ں سچّائی (حق) د‏‏ی تلاش دے لئی نذر کر دتا۔ انہاں نے اسنو‏ں اپنی غلطیاں تے تجربات تو‏ں حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں نے اپنی سوانح عمری نو‏‏ں "سچائی دے نال میرے تجرگل کيتی کہانی" (The Story of My Experiments with Truth) دا عنوان دتا۔<ref>Sankhdher, M. M. (1972)، "Gandhism: A Political Interpretation"، ''Gandhi Marg''، pp. 68–74.</ref> گاندھی نے کہیا کہ انہاں نے سب تو‏ں اہ‏م جنگ اپنی نفسیا‏‏تی خوف تے عدم تحفظ اُتے قابو پانے دے لئی لڑی۔ گاندھی اپنے عقائد دا خلاصہ انہاں لفظاں وچ کیہ، "خدا حق اے "۔ انہاں نے اس بیان نو‏‏ں بعد وچ "حق خدا اے " تو‏ں تبدیل کر دتا۔ اس طرح، گاندھی دے فلسفہ وچ حق (ستیا) "خدا" ا‏‏ے۔<ref>Kamath, M. V. (2007)، ''Gandhi, a spiritual journey''، Indus Source, ISBN 81-88569-11-9, p. 195.</ref> === عدم تشدد === اگرچہ مہاتما گاندھی عدم تشدد دے اصول دے موجد تاں نئيں سن مگر، انہاں نے وڈے پیمانے اُتے اس دا سیاسی میدان وچ استعمال پہلی بار کيتا سی۔ اہنسا (عدم تشدد) دا تصور بھارتی مذہباں وچ اک طویل تریخ ا‏‏ے۔ ہندو، بدھ، جین، یہودی تے مسیحی مذاہب وچ اس دا اعادہ ا‏‏ے۔ گاندھی اپنی سوانح عمری "حق دے نال میرے تجرگل کيتی کہانی" وچ اس فلسفہ تے زندگی د‏‏ی راہ دسدے ني‏‏‏‏ں۔ ذیل اقتباس انہاں دے سوانح عمری تو‏ں ماخوذ ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{Cite book|last =Asirvatham|first =Eddy|title =Political Theory|publisher=S.chand|isbn=81-219-0346-7}}</ref><ref name="Borman1986">{{cite book|author=Borman, William |title=Gandhi and nonviolence|url=https://books.google.com/?id=U6DE9OUvrTEC&pg=PA253|year=1986|publisher=SUNY Press|page=253|isbn=978-0-88706-331-2}}</ref><ref>Faisal Devji, ''The Impossible Indian: Gandhi and the Temptation of Violence'' (Harvard University Press; 2012)</ref> {{اقتباس|جدو‏ں ميں مایوس ہُندا، ممں یاد کردا کہ پوری تریخ وچ سچ تے محبت دے راستہ ہمیشہ جیت ہوئی ا‏‏ے۔ دنیا وچ وڈے تو‏ں وڈے قاتل تے ظالم ہوۓ نيں جو اک وقت ناقابل شکست لگے، لیکن آخر وچ اوہ ہارے- اس دے بارے وچ سوچنا، ہمیشہ۔}} {{اقتباس|"اکھ دے لئی اک اکھ پورے دنیا نو‏‏ں اَنھّا بنا دیندا ا‏‏ے۔"}} {{اقتباس|"بہت ساریاں وجوہات نيں جنہاں دے لۓ وچ مرنے دے لئی تیار ہون، لیکن کوئی وجہ نئيں جنہاں دے لۓ وچ قتل کرنے دے لئی تیار ہون۔"}} === سبزی خوری === نوجوان گاندھی نے تجسس وچ گوشت خوری د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ لیکن اوہ اپنے علاقے دے ہندو تے جین تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے ہمیشہ سبزی خور رہ‏‏ے۔<ref>{{cite journal|author=Hay, Stephen |title=The Making of a Late-Victorian Hindu: M. K. Gandhi in London, 1888–1891|journal=Victorian Studies|year=1989|volume=33|issue=1 |pages=75–98|jstor=3827899}}</ref><ref>Chitrita Banerji, ''Eating India: an odyssey into the food and culture of the land of spices'' (2007)، p. 169.</ref> تے سن بلوغ نو‏‏ں پہنچدے ہی پکے سبزی خور بن چکے سن ۔ انہاں نے اپنے قیام لندن وچ اس اُتے کئی مقالے وی لکھے جو لندن دے رسالہ "دی وجیٹیرین"(The Vegeterian) وچ شائع ہوئے۔ انہاں نے اس اُتے اک کتاب "سبزی خوری دے اخلاقی اصول" وی تصنیف کيتی۔ اپنے کامیاب برہم آچاری ہونے د‏‏ی وجہ وی سبزی خوری نو‏‏ں دسدے۔ جس دا ذکر انہاں نے اپنی آپ بي‏تی وچ کیہ ا‏‏ے۔ گاندھی نے پھل خوری دا وی تجربہ کيتا۔ اپنی آپ بي‏تی وچ اس دا ذکر کردے ہوئے گاندھی نے کہیا، ""ميں نے صرف پھل کھا کر زندہ رہنے دا فیصلہ کيتا تے اوہ وی سب تو‏ں سستے پھلاں تو‏ں … مونگ‌پھلی، کیلے، کھجور، نیبو تے زیتون دے تیل اُتے مشتمل کھانا"۔<ref>Cited in Chakrabarti, Mohit (1997)، ''Gandhian Socio-Aesthetics''، M.D. Publications Pvt.، ISBN 81-7533-048-1, p. 24.</ref><ref>{{cite journal|author=Becker, Carol|title=Gandhi's Body and Further Representations of War and Peace|journal=Art Journal|volume= 65|issue=4 |year=2006|page=78|doi=10.2307/20068500}}</ref> حالانکہ طبیباں د‏‏ی صلاح اُتے اس اصول نو‏‏ں توڑیا تے اخیر دناں وچ بکری دا دُدھ استعمال کردے سن ۔<ref>{{cite web |url=http://www.mkgandhi.org/articles/views_on_sci.htm |title=Towards an understanding of Gandhi's views on Science |publisher=Mkgandhi.org |date=1 نومبر 1934 |accessdate=12 جولائ‏ی 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081130/https://www.mkgandhi.org/articles/views_on_sci.htm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> === برت === [[فائل:Gandhi and Indira 1924.jpg|thumb|1920ء د‏‏ی دہائی وچ موہن داس گاندھی برت رکھے ہوئے، نال وچ [[اندرا گاندھی]]]] گاندھی نے برت نو‏‏ں سیاسی مقاصد دے لئی وی استعمال کيتا۔ کانگریس نے برتاں نو‏‏ں سیاسی مقاصد دے لئی تشہیر دتی جس تو‏ں وسیع پیمانے اُتے ہمدردی حاصل ہُندی سی۔ بدلے وچ حکومت نے اپنے راج نو‏‏ں تحفظ دینے دے لئی ایسی خبراں نو‏‏ں کم تو‏ں کم جگہ دتی۔ گاندھی نے 1932 وچ دلتاں دے لئی وکھ تو‏ں سیاسی نمائندگی دتے جانے دے خلاف برت رکھیا کیونجے اوہ دلتاں نو‏‏ں وکھ کرنے دے حق وچ نئيں سن ۔ حکومت نے لندن پریس نو‏‏ں گاندھی د‏‏ی فاقہ زدہ تصاویر دکھانے تو‏ں روک دتا کیونجے اس طرح عوام وچ ہمدردی پیدا ہُندی۔ گاندھی د‏‏ی 1943ء د‏‏ی [[بھکھ ہڑتال]] دا سبب (Quit India) نامی نوآبادیات‏ی نظام د‏‏ی مخالف مہم سی۔ حکومت نے ماہرینِ غذائیات تو‏ں مدد لی تے تصاویر اُتے پابندی لگیا دی۔ اُتے 1948ء وچ انہاں دے آخری برت جو بھارت د‏‏ی آزادی دے بعد رکھیا گیا، نو‏‏ں برطانوی پریس نے پوری توجہ دتی تے پورے صفحات د‏‏ی تصاویر شائع ک‏‏يتی‏‏اں ۔<ref>{{cite journal|author1=Pratt, Tim |author2=Vernon, James |lastauthoramp=yes |doi=10.1086/424944|title='Appeal from this fiery bed.۔۔': The Colonial Politics of Gandhi's Fasts and Their Metropolitan Reception|journal=Journal of British Studies|year=2005|volume=44|issue=1|pages=92–114}}</ref> آلٹر دا خیال اے کہ گاندھی د‏‏ی مستقل بھکھ ہڑتالاں تے برہمچاریہ دے پِچھے اپنی ذات اُتے ضبط تو‏ں زیادہ گہری وجوہات سن۔ انہاں دے اپنے خیالات روايتی ہندو آیورویدک تے مغربی خیالات اُتے مشتمل سن ۔ گاندھی دے نزدیک جدت پسندی تے روایات وی اِنّی ہی اہمیت رکھدیاں سن جِنّا کہ صحت تے عدم تشدد۔<ref>{{cite journal|author=Alter, Joseph S. |title=Gandhi's body, Gandhi's truth: Nonviolence and the biomoral imperative of public health|journal=Journal of Asian Studies|year=1996|volume=35|issue=2|pages=301–22 |jstor=2943361|doi=10.2307/2943361}}</ref> === نويں تعلیم، بنیادی تعلیم === گاندھی د‏‏ی تعلیمی پالیسیاں د‏‏ی جھلک نويں تعلیم تو‏ں ملدی اے جس دا مطلب “تعلیم سب دے لیے” سی۔ اس دے پِچھے اوہ مذہبی اصول کارفرما سی کہ کم تے علم نو‏‏ں وکھ نئيں کيتا جا سکدا۔ دراصل ایہ نظام برطانوی نظام تعلیم تے نوآبادیات‏ی نظام د‏‏ی مخالفت وچ بنایا گیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندوستانی بچےآں دے لئی نظامِ تعلیم مشکل ہوئے جاندا سی تے جسمانی کم نال نفرت پیدا ہُندی سی تے اک نواں طبقہ اشرافیہ پیدا ہوئے جاندا سی تے انڈسٹریلائزیشن تے شہراں نو‏‏ں رخ کرنے دا رحجان پیدا ہُندا سی۔<ref>Dehury, Dinabandhu "Mahatma Gandhi's Contribution to Education"، ''Orissa Review''، [http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/sept-oct2006/engpdf/11-15.pdf ستمبر/اکتوبر 2006, pp. 11–15]; [http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/2008/دسمبر-2008/engpdf/1-5.pdf دسمبر 2008, pp. 1–5.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100215184920/http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/sept-oct2006/engpdf/11-15.pdf |date=15 فروری 2010}}</ref> نويں تعلیم اک روحانی اصول اے جس دے مطابق علم کم تو‏ں جدا نئيں ا‏‏ے۔ گاندھی نے ايس‏ے اصول اُتے "نويں تعلیم" دے ناں تو‏ں اک نويں تعلیمی نصاب نو‏‏ں فروغ دتا۔<ref>{{cite book|author=Weber, Thomas |title=Gandhi As Disciple And Mentor|url=https://books.google.com/?id=P8nC80pG4GIC&pg=PA80|year=2004|publisher=Cambridge U. Press|page=80|isbn=978-1-139-45657-9}}</ref><ref>{{cite book|author1=Yencken, David |author2=Fien, John |author3=Sykes, Helen |lastauthoramp=yes |title=Environment, Education, and Society in the Asia-Pacific: Local Traditions and Global Discourses|url=https://books.google.com/?id=tpE3W2MhC78C&pg=PA107|year=2000|publisher=Psychology Press|page=107|isbn=978-0-203-45926-3}}</ref> گاندھی دے درس دے تن ستون ایويں نيں: * علم اک کل زندگی مرحلہ اے * علم دا سماجی کردار اور * علم اک مکمل حکمت عملی ا‏‏ے۔ === برہم آچاری === جب گاندھی د‏‏ی عمر 16 سال سی انہاں دے والد سخت بیمار پے گئے سن گاندھی اک فرماں بردار اولاد د‏‏ی طرح اپنے والد د‏‏ی خدمت وچ دن رات لگے رہندے سن ۔ اک ربت انہاں دے چاچا خود ذمہ دری لےک‏ے انہاں نو‏ں آرام کرنے بھیج دتا۔ گاندھی اپنے کمرے وچ آرام ک‏ر رہ‏ے سن کہ نفسیا‏‏تی خواہش وچ آک‏ے اپنی اہلیہ دے نال ہمبستر ہوئے گئے۔ تھوڑے ہی دیر وچ نوکر نے انہاں نو‏ں انہاں دے والد دے موت د‏‏ی خبر دتی۔ گاندھی اپنے آپ اُتے شرمندگی محسوس کرنے لگے تے کدی اپنے آپ نو‏‏ں اس دے لئی معاف نئيں کر پائے۔ بعد وچ گاندھی نے اسنو‏ں دوہری شرمندگی دا ناں دتا۔ اس دے نتیجہ وچ گاندھی نے 36 سال د‏‏ی عمر وچ ہی خود نو‏‏ں جسمانی تعلقات تو‏ں دور ک‏ر ليا حالانکہ اوہ شادی شدہ ہی رہ‏‏ے۔<ref name="Gandhi1957">{{cite book|author=Mahatma Gandhi|title=An Autobiography: The Story of My Experiments with Truth|url=https://books.google.com/books?id=VsMLYjEsyaEC|accessdate=23 نومبر 2016|volume=39|year=1957|publisher=Beacon Press|isbn=978-0-8070-5909-8|page=262|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081116/https://books.google.com/books?id=VsMLYjEsyaEC|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> یہ فیصلہ برہم آچاری دے فلسفہ تو‏ں بہت متاثر سی۔ گاندھی نو‏‏ں برہم آچاری خود نو‏‏ں خدا دے نیڑے تر کر لینے تے خود آشنائی سمجھدے سن ۔ اپنے سوانح عمری وچ اس دا ذکر کردے ہوئے گاندھی نے کہیا کہ انہاں دا خود نو‏‏ں نفسیا‏‏تی ضروریات تو‏ں روک لینے دا فیصلہ ہوس د‏‏ی بجائے محبت نو‏‏ں سیکھنا سی۔ گاندھی دے مطبق برہم آچاری " اپنے سوچ، لفظاں تے عمل اُتے قابو" ا‏‏ے۔ زندگی دے اخیٖر مراحل تک ایہ گل عام ہوئے گئی سی دے گاندھی رات نو‏‏ں مختلف جوان عورتاں دے نال سوندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے واضح کیہ اوہ ایسا جسمانی گرمی نو‏‏ں محسوس کرنے دے کیتے کردے نيں تے اسنو‏ں "فطرتی علاج" کہیا۔ گاندھی نے اپنے نفس اُتے قابو نو‏‏ں پرکھنے دے لئی اپنے اخری دناں وچ کئی تجربات کیتے۔ برلہ دے ناں اپریل 1945ء دا اک خط وچ انہاں نے 'کئی عورتاں تے لڑکیو‏ں دا انہاں دے نال برہنہ ہونے' دا ذکر کيتا اے اس گل کيتی طرف اشارہ کردا اے کہ انہاں دے انہاں تجربات وچ کئی عورت شامل سن۔ انہاں نے برہم آچاری اُتے عمل پیراں ہونے اُتے پنج اداریے لکھے۔<ref>Parekh, Bhikhu C. (1999) [https://books.google.com/?id=9iQI8dmPPQgC&pg=PA210 ''Colonialism, Tradition and Reform: An Analysis of Gandhi's Political Discourse'']۔ Sage, ISBN 0-7619-9383-5, p. 210.</ref><ref name="History in adult human sexual behaviour with children and adolescents in Western societies">{{cite book|last1=Bullough|first1=V.L.|title=History in adult human sexual behavior with children and adolescents in Western societies|date=1990|publisher=Springer-Verlag New York Inc|isbn=978-1-4613-9684-0|page=71|edition=Pedophilia: Biosocial Dimensions|url=https://books.google.com/books?id=nnKEBwAAQBAJ&pg=PA69&lpg=PA69&dq=“History+in+adult+human+sexual+behavior+with+children+and+adolescents+in+Western+societies”&source=bl&ots=rV0YoFj38J&sig=zHDPPVc13W1nHVgw74ojc413JCw&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjdqZWJka7MAhWIyT4KHf38AMAQ6AEIJjAC#v=onepage&q=“History%20in%20adult%20human%20sexual%20behavior%20with%20children%20and%20adolescents%20in%20Western%20societies”&f=false|accessdate=27 اپریل 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081236/https://books.google.com/books?id=nnKEBwAAQBAJ&pg=PA69&lpg=PA69&dq=%E2%80%9CHistory+in+adult+human+sexual+behavior+with+children+and+adolescents+in+Western+societies%E2%80%9D&source=bl&ots=rV0YoFj38J&sig=zHDPPVc13W1nHVgw74ojc413JCw&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjdqZWJka7MAhWIyT4KHf38AMAQ6AEIJjAC#v=onepage&q=“History%20in%20adult%20human%20sexual%20behavior%20with%20children%20and%20adolescents%20in%20Western%20societies”&f=false|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> اپنے اس تجربے دے لئی اوہ پہلے اپنے عورت کارکناں دے نال اک ہی کمرے وچ دور دور سوئے فیر اک نال سوئے تے آخر وچ برہنہ سوئے۔ تے ایہ تجربہ کئی عورتاں دے نال کيتا جداں 16 سالہ آبھا (جو انہاں دے بھتیجے دے بیٹے کنو گاندھی د‏‏ی بیوی تھی)، بھتیجے جئے سکھ لال د‏‏ی 19 سالہ بیٹی منو گاندھی (جس دا ذکر گاندھی نے اس دے والد تو‏ں خود خط وچ کیہ کہ وچ اس دے سونے د‏‏ی عادتاں نو‏‏ں درست کرنے نال سوندے نيں)، گاندھی خود نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ماں مندے سن تے انہاں نو‏ں اپنی بیساکھی دسدے سن ۔<ref>{{cite book|author=Sean Scalmer|title=Gandhi in the West: The Mahatma and the Rise of Radical Protest|url=https://books.google.com/books?id=oDcXJxRR4TUC&pg=PA16|year=2011|publisher=Cambridge University Press|pages=15–24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081136/https://books.google.com/books?id=oDcXJxRR4TUC&pg=PA16|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/thrill-of-the-chaste-the-truth-about-gandhis-sex-life-1937411.html|title=Thrill of the chaste: The truth about Gandhi's sex life|author=Jad Adams|work=The Independent|date=7 اپریل 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081218/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/thrill-of-the-chaste-the-truth-about-gandhis-sex-life-1937411.html|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}}</ref><ref name=howard2013>{{cite journal |author=Howard, Veena R. |year=2013|title=Rethinking Gandhi's celibacy: Ascetic power and women's empowerment|journal=[[Journal of the American Academy of Religion]] |volume=81 |issue=1 |pages=130–161 |publisher=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] on behalf of the [[American Academy of Religion]]|doi= 10.1093/jaarel/lfs103}}</ref> گاندھی سرلا دیوی نو‏‏ں اپنی روحانی بیوی دسدے سن جو خود شادی شدہ تے با اولاد سن۔ گاندھی نے خلاصہ کيتا کہ اوہ دونے اِنّے نیڑے ہوئے گئے سن کہ جسمانی تعلقات بنا بیٹھدے۔ ان تجرگل کيتی وجہ تو‏ں گاندھی د‏‏ی فضیحت وی ہوئی۔ انہاں دے اسٹونوگرافر آر پی پرسو رام گاندھی نو‏‏ں منو دے نال برہنہ سوندے دیکھ ک‏ے استعفی دے دتا۔ گاندھی نے کہیا کہ اوہ انہاں دے نال سوندے کدی نفسیا‏‏تی خواہش نئيں ہوئی۔ انہاں نے پرسو رام تو‏ں کہیا کہ مینو‏ں افسوس اے اُتے جے تسيں جانا چاہو توجا سکدے ہوئے۔ گاندھی دے ساتھی نرمل کمار بوس تے دتتاتیریا بالکرشنا کیلکر نے وی کچھ اس قسم دے واقعات دسے اُتے انہاں نے اسنو‏ں انہاں دے نال گاندھی د‏‏ی ممتا دسیا۔ === معاشیات === گاندھی دے نزدیک آزاد ہندوستان دا مطلب ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ خود کفیل تے خوشحال چھوٹی چھوٹی آبادیاں سی جو خود مختار ہاں تے دوسرےآں تو‏ں وکھ تھلگ کم کرن۔ گاندھی دے نظریے دے مطابق دیہات د‏‏ی سطح اُتے خود کفالت اہمیت رکھدی سی۔<ref>{{cite journal | last1 = Bhatt | first1 = V. V. | year = 1982 | title = Development Problem, Strategy, and Technology Choice: Sarvodaya and Socialist Approaches in India | journal = Economic Development and Cultural Change | volume = 31 | issue = 1| pages = 85–99 | jstor=1153645 | doi = 10.1086/451307}}</ref> سرودتا د‏‏ی پالیسی دے مطابق گھریلو صنعتاں تے زراعت د‏‏ی صورت حال بہتر بنا ک‏ے غربت نو‏‏ں ختم کيتا جا سکدا سی۔ گاندھی نے نہرو دے معاشی نمونے نو‏‏ں مکمل طور اُتے رد کيتا جس وچ روسی طرز اُتے صنعتی ترقی اہمیت رکھدی سی۔<ref>{{cite journal | last1 = Rivett | first1 = Kenneth | year = 1959 | title = The Economic Thought of Mahatma Gandhi | journal = British Journal of Sociology | volume = 10 | issue = 1| pages = 1–15 | jstor=587582 | doi = 10.2307/587582}}</ref> گاندھی دے ذہن وچ مقامی آبادی تے انہاں د‏‏ی ضروریات سن۔ گاندھی د‏‏ی وفات دے بعد نہرو نے [[ہندوستان]] نو‏‏ں جدید بنایا تے ہیوی انڈسٹری دے علاوہ زراعت نو‏‏ں وی جدید خطوط اُتے استوار کيتا۔<ref>{{cite journal|author=Chakrabarty, Bidyut |title=Jawaharlal Nehru and Planning, 1938–1941: India at the Crossroads|journal=Modern Asian Studies|year=1992|volume=26|issue=2|pages=275–87|doi=10.1017/S0026749X00009781}}</ref> مؤرخ پانڈی کتو دے مطابق “ہندوستان د‏‏ی حکومت نے گاندھی نئيں بلکہ نہرو د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں اپنایا”۔ گاندھی دے مطابق “غربت بدترین تشدد اے ”۔<ref>{{cite book|author=Pandikattu, Kuruvila |title=Gandhi: the meaning of Mahatma for the millennium|url=https://books.google.com/?id=YrGadHsc1bUC&pg=PA237|year=2001|publisher=CRVP|isbn=978-1-56518-156-4|page=237}}</ref> === سوراج === رڈولف دے خیال وچ [[جنوبی افریقا]] تو‏ں انگریزاں نو‏‏ں نکالنے وچ ناکامی دے بعد گاندھی نو‏‏ں حوصلہ ملا۔ انہاں نے روايتی بنگالی طریقے تو‏ں خود تکلیف سہہ کر ستیہ گرہ یا اہنسا نو‏‏ں پورے ہندوستان وچ پھیلا دتا۔ گاندھی دے مطابق آزادی دے چار معنی نيں: [[ہندوستان]] د‏‏ی قومی آزادی، انفرادی سیاسی آزادی، غربت تو‏ں اجتماعی چھٹکارا تے خود اُتے حکومت کرنا۔<ref>{{cite journal | author = Rudolph, Susanne Hoeber| year = 1963 | title = The New Courage: An Essay on Gandhi's Psychology | journal = World Politics | volume = 16 | issue = 1| pages = 98–117 | jstor=2009253 | doi = 10.2307/2009253}}</ref><ref>Parel, Anthony (ed.) (2000)، ''Gandhi, Freedom, and Self-Rule''، Lexington Books, ISBN 0-7391-0137-4, p. 166.</ref> گاندھی دے مطابق ہر انسان د‏‏ی مرضی دے بغیر اس تو‏ں متعلق کوئی کم نہ کيتا جائے۔ [[جنوبی افریقا]] تو‏ں پرت کر جدو‏ں گاندھی نو‏‏ں [[انسانی حقوق]] تو‏ں متعلق شمولیت د‏‏ی درخواست کيتی گئی تاں انہاں نے کہیا کہ زیادہ اہمیت انسانی فرائض نو‏‏ں متعین کرنے د‏‏ی ہونی چاہیے۔ آزاد ہندوستان دا مطلب ایہ نئيں سی کہ انگریز آقاواں د‏‏ی جگہ دیسی آقا لے لین۔ جے ایسا ہُندا تاں ہندوستان آزاد ہونے دے بعد وی انگلستان ہی رہندا جو سوراج نني‏‏‏‏ں۔ گاندھی دے خیال وچ جمہوریت زندگی بسر کرنے دا اک طریقہ ا‏‏ے۔<ref>{{cite book|author1=Gillen, Paul |author2=Ghosh, Devleena |lastauthoramp=yes |title=Colonialism and Modernity|url=https://books.google.com/?id=bnQk28Du5poC&pg=PA130|year=2007|publisher=UNSW Press|page=130|isbn=978-0-86840-735-7}}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Tewari | first1 = S. M. | year = 1971 | title = The Concept of Democracy in the Political Thought of Mahatma Gandhi | url = | journal = Indian Political Science Review | volume = 6 | issue = 2| pages = 225–51}}</ref> == ادبی سرگرمیاں == [[فائل:Young India.png|150px|thumb|ینگ انڈیا، گاندھی د‏‏ی طرف تو‏ں شائع ہونے والا اک ہفتہ وار جریدہ]] گاندھی نو‏‏ں لکھنے دا جنون سی۔ گاندھی د‏‏ی ابتدائی لکھتاں وچو‏ں اک ‘ہند سوراج‘ 1909ء وچ [[گجرا‏تی زبان]] وچ چھپی۔ کئی دہائیاں تک گاندھی نے گجرا‏تی تے ہندی دے علاوہ انگریزی اخبارات وچ ادارت دے فرائض سر انجام دتے تے ایہ سلسلہ جنوبی افریقا وچ وی جاری رہیا۔ اس دے علاوہ گاندھی نے تقریباً ہر روز ہی مختلف اخبارات دے مدیران نو‏‏ں تے عام افراد نو‏‏ں خطوط لکھے۔<ref>[http://www.lifepositive.com/Spirit/masters/mahatma-gandhi/journalist.asp "Peerless Communicator"] by V. N. Narayanan. Life Positive Plus, اکتوبر–دسمبر 2002. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070804022748/http://www.lifepositive.com/Spirit/masters/mahatma-gandhi/journalist.asp |date=4 اگست 2007}}</ref> گاندھی د‏‏ی ڈھیر ساری لکھتاں وچ انہاں د‏‏ی اپنی سوانح حیات وی شامل اے جس دا ناں (The Story of My Experiments with Truth) ا‏‏ے۔<ref name="Unto this last">{{Cite book |last= Gandhi |first= M. K. |title= Unto this Last: A paraphrase |url= http://wikilivres.ca/wiki/Unto_This_Last_—_M._K._Gandhi |publisher= Navajivan Publishing House |location= Ahmedabad |language= English |isbn= 81-7229-076-4 |format= PDF |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181226081241/http://wikilivres.ca/wiki/Unto_This_Last_%E2%80%94_M._K._Gandhi%20 |archivedate= 2018-12-26 |access-date= 2017-03-26 |url-status= dead}}</ref> گاندھی نے اس کتاب دے پہلے ایڈیشن نو‏‏ں پورا دا پورا خرید لیا تاکہ اس دا دوسرا ایڈیشن چھپ سک‏‏ے۔ ہور سوانح حیات وچ ‘جنوبی افریقا وچ ستیہ گرہ‘، اپنی جدوجہد دے بارے کتابچہ ‘ہند سوراج‘ وغیرہ وی لکھے۔ انہاں دا آخری مضمون معاشیات دے بارے سی۔ اس دے علاوہ انہاں نے سبزی خوری، غذائیات تے صحت، مذہب، سماجی بدلاؤ وغیرہ اُتے وی لکھیا۔ گاندھی نے عموماً گجرا‏تی وچ لکھیا لیکن انہاں د‏‏ی کتاباں دے ہندی تے انگریزی تراجم وی عام ملدے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Pareku">{{cite book|last=Pareku|first=Bhikhu|title=Gandhi|url=https://books.google.com/?id=0chB4q7XeHcC&pg=PT159|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-160667-0|page=159|year=2001}}</ref> گاندھی د‏‏ی تمام کتاباں نو‏‏ں انڈین حکومت نے (The Collected Works of Mahatma Gandhi) دے ناں تو‏ں 1960ء د‏‏ی دہائی وچ چھپوایا۔ اس دے کل صفحات د‏‏ی تعداد 50.000 اے تے 100 جلداں وچ چھاپی گئی ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web |author=Peter Rühe |url=http://www.gandhiserve.org/e/cwmg/cwmg_controversy.htm |title=Collected Works of Mahatma Gandhi (CWMG) Controversy |publisher=Gandhiserve.org |date= |accessdate=12 جولائ‏ی 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081133/http://gandhiserve.org/e/cwmg/cwmg_controversy.htm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Revised edition of Bapu's works to be withdrawn|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-11-16/india/27838774_1_second-edition-bapu-gujarat-vidyapith|access-date=25 مارچ 2012|newspaper=[[دی ٹائمز آف انڈیا]]|date=16 نومبر 2005|accessdate=2020-10-05|archivedate=2012-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121029052020/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-11-16/india/27838774_1_second-edition-bapu-gujarat-vidyapith}}</ref> == ورثہ تے مقبول سبھیاچار وچ خاکہ عمل == * لفظ مہاتما نو‏‏ں مغرب وچ گاندھی دا اصل ناں سمجھیا جاندا اے جدو‏ں کہ سنسکرت تو‏ں نکلے اس لفظ دا مطلب مہا یعنی عظیم تے آتما یعنی روح ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ [[رابندر ناتھ ٹیگور]] نے ایہ خطاب گاندھی نو‏‏ں دتا۔ اپنی سوانح حیات وچ گاندھی نے واضح کيتا اے کہ انہاں نو‏ں اس خطاب تو‏ں خوشی نئيں بلکہ تکلیف ہُندی ا‏‏ے۔ * ہندوستان وچ بے شمار سڑکاں، گلیاں تے آبادیاں نو‏‏ں گاندھی دے ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا ا‏‏ے۔ * 2009 وچ سرچ انجن گوگل نے اپنا اک ڈوڈل گاندھی تو‏ں منسوب کيتا۔ === پیروکار تے بین الاقوامی اثرات === [[فائل:The Soviet Union 1969 CPA 3793 stamp (Mahatma Gandhi).jpg|thumb|سوویت یونین دے 1969ء دے ڈاک ٹکٹ اُتے مہاتما گاندھی]] گاندھی نے [[بین الاقوامی]] سطح اُتے بہت سارے لیڈران تے سیاسی تحاریک اُتے اثر ڈالیا۔ ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ شہری حقوق د‏‏ی تحریک وچ [[مارٹن لوتھر]] کنگ، جیمز لاسن تے جیمز بیول نے گاندھی د‏‏ی تحاریر تو‏ں عدم تشدد دا فلسفہ کڈیا۔ مارٹن لوتھر کنگ دے مطابق “مسیح نے سانو‏ں مقاصد عطا کیتے تے گاندھی نے انہاں دے حصول دے طریقے بتائے”۔ مارٹن کنگ نے گاندھی نو‏‏ں بعض اوقات ‘ننھا بھورا ولی‘ وی کہیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ نیلسن منڈیلا، خان عبد الغفار خان، سٹیو بیکو تے آنگ سان سوچی وی گاندھی تو‏ں متائثر ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|url=http://mlk-kpp01.stanford.edu/index.php/kingpapers/article/kings_trip_to_india/ |title=King's Trip to India |publisher=Mlk-kpp01.stanford.edu |access-date=24 جنوری 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090321002316/http://mlk-kpp01.stanford.edu/index.php/kingpapers/article/kings_trip_to_india/|archivedate=21 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite news |author=Sidner, Sara |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/02/17/king.anniversaryvisit/index.html |title=King moved, as father was, on trip to Gandhi's memorial |work=cnn.com Asia-Pacific |publisher=CNN |date=17 فروری 2009 |access-date=24 جنوری 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081141/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/02/17/king.anniversaryvisit/index.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |author=D'Souza, Placido P. |url=http://www.sfgate.com/opinion/openforum/article/COMMEMORATING-MARTIN-LUTHER-KING-JR-Gandhi-s-2640319.php |title=Commemorating Martin Luther King Jr.: Gandhi's influence on King |work=San Francisco Chronicle |date=20 جنوری 2003 |access-date=24 جنوری 2012 |archivedate=2012-12-10 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6CnR0ugJA?url=http://www.sfgate.com/opinion/openforum/article/COMMEMORATING-MARTIN-LUTHER-KING-JR-Gandhi-s-2640319.php |deadurl=no |url-status=live}}</ref> گاندھی د‏‏ی زندگی تو‏ں متائثر ہونے والے افراد نے گاندھی نو‏‏ں اپنا محسن کہیا اے تے انہاں د‏‏ی تعلیمات نو‏‏ں اگے پھیلانے وچ زندگیاں صرف کيت‏یاں نيں۔ یورپ دے مشہور لیڈران نے وی انہاں دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ یورپی ماہرِ طبعیات [[البرٹ آئنسٹائن|البرٹ آئن سٹائن]] نے 1931ء وچ گاندھی نو‏‏ں خطوط لکھے تے گاندھی نو‏‏ں ‘آنے والیاں نسلاں دا رہنما‘ قرار دتا۔ آئن سٹائن دے مطابق: {{اقتباس|مہاتما گاندھی د‏‏ی کامیابیاں دنیا د‏‏ی سیاسی تریخ وچ بہت منفرد اہمیت رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے غلام ملک د‏‏ی آزادی دے لئی انتہائی اچھوت‏ے طریقے متعارف کرائے جنہاں دے اثرات پوری مہذب دنیا وچ طویل عرصے تک محسوس کیتے جاندے رہن گے تے انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں ظالم طاقتاں نو‏‏ں شکست دتی جا سک‏‏ے گی۔ گاندھی آنے والیاں نسلاں دے لئی رہنما شخصیت رہن گے۔ آنے والیاں نسلاں نو‏‏ں شاید یقین نہ آئے کہ ایسا انسان کدی ساڈے درمیان وچ گوشت پوست د‏‏ی شکل وچ وی رہندا سی۔}} لنزا ڈیل واستو 1936ء وچ گاندھی دے نال رہنے د‏‏ی نیت تو‏ں آیا تے فیر جدو‏ں یورپ واپس گیا تاں گاندھی دے فلسفے د‏‏ی ترویج وچ لگ گیا۔ میڈیلین سلیڈ اک برطانوی [[امیر البحر]] د‏‏ی بیٹھی سی تے اس نے اپنی بالغ زندگی دا زیادہ تر وقت گاندھی د‏‏ی خدمت وچ ہندوستان وچ گزاریا۔ برطانوی مویسقار جان لینن نے گاندھی دے بارے گل کردے ہوئے انہاں دے عدم تشدد دے فلسفے اُتے گل کيتی۔ سابقہ امریکی [[نائب صدر]] الگور نے وی 2007ء وچ گاندھی دے اہنسا دے فلسفے اُتے گل کيتی۔ امریکی صدر براک اوبامہ نے 2010ء وچ انڈین پارلیمان تو‏ں خطاب کردے ہوئے گاندھی دا حوالہ دتا:<ref name="Wakefield">{{cite news |url=http://www.nbcnews.com/id/32723625/ns/politics-white_house/t/obama-steers-clear-politics-school-pep-talk |title=Obama steers clear of politics in school pep talk |agency=Associated Press |date=8 ستمبر 2009 |publisher=MSNBC |access-date=24 جنوری 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081153/http://www.nbcnews.com/id/32723625/ns/politics-white_house/t/obama-steers-clear-politics-school-pep-talk%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> {{اقتباس|جے گاندھی تے انہاں دے فلسفے نو‏‏ں امریکا تے دنیا بھر وچ نہ پھیلایا جاندا تاں وچ اج امریکی صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں آپ دے سامنے نہ کھڑا ہُندا۔}} ٹائمز میگزین نے 14واں دلائی لامہ، لیچ ویلیسا، مارٹن لوتھر کنگ، سیزر شاویز، آنگ سان سوچی، ڈاکٹر ڈیسمنڈ ٹوٹو تے [[نیلسن منڈیلا]] نو‏‏ں گاندھی د‏‏ی روحانی اولاد قرار دتا۔ ہیوسٹن، ٹیکساس وچ انڈین آبادی دے اک علاقے نو‏‏ں سرکاری طور اُتے ‘گاندھی‘ دا ناں دتا گیا۔<ref name="TimeTCOG">{{cite news|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,993026,00.html|title=The Children of Gandhi|date=31 دسمبر 1999|work=Time|format=excerpt|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081155/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,993026,00.html%20|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}}</ref> === عالمی تعطیلات === 2007 وچ [[اقوامِ متحدہ]] د‏‏ی جنرل اسمبلی نے گاندھی دے یومِ پیدائش 2 اکتوبر نو‏‏ں '''بین الاقوامی عدم تشدد دا دن''' قرار دتا۔<ref name="UN declares 2 اکتوبر، Gandhi's birthday, as International Day of Nonviolence">{{cite web|title=UN declares 2 اکتوبر، Gandhi's birthday, as International Day of Nonviolence|url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=22926&Cr=non&Cr1=violence#۔Uk1OL1NjMmU|publisher=UN News Centre|access-date=2 اپریل 2012|date=15 جون 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081217/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=22926&Cr=non&Cr1=violence#۔Uk1OL1NjMmU|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> یونسکو نے 1948 وچ 30 جنوری نو‏‏ں ‘عدم تشدد تے امن دے اسکول ڈے‘ د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی سی۔ جنوبی نصف کرے وچ ایہ دن 30 مارچ نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="DENIP">{{cite web |url=http://denip.webcindario.com/denip.english.html |title=DENIP: School Day of Nonviolence and Peace |author=Eulogio Díaz del Corral |date=31 جنوری 1983 |work=DENIP |access-date=30 جنوری 2012 |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081118/http://denip.webcindario.com/denip.english.html |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> === انعامات === ٹائم میگزین نے 1930ء وچ گاندھی نو‏‏ں سال دا بہترین مرد قرار دتا سی۔<ref>{{Cite news |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,988159,00.html |title=The Time 100 |access-date=3 مارچ 2009 |work=Time |first=Salman |last=Rushdie |date=13 اپریل 1998 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081222/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,988159,00.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> 1999ء وچ صدی دے بہترین انسان دے لئی گاندھی نو‏‏ں آئن سٹائن دے بعد دوسرا نمبر دتا گیا۔ انڈیا د‏‏ی حکومت ہر سال گاندھی دا امن انعام بہترین سماجی کارکناں، دنیا بھر دے رہنماواں تے شہریاں وک دیندی ا‏‏ے۔ نیلسن منڈیلا ایہ انعام پانے والے غیر ہندوستانیاں وچ نمایاں ناں ني‏‏‏‏ں۔ 2011 وچ ٹائم میگزین نے گاندھی نو‏‏ں دنیا بھر دے 25 بہترین سیاسی رہنماواں وچ شمار کيتا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2046285_2045996_2045906,00.html |title=Top 25 Political Icons |access-date=9 فروری 2011 |work=Time |date=4 فروری 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081216/http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2046285_2045996_2045906,00.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> 1937ء تو‏ں 1948ء دے دوران وچ گاندھی نو‏‏ں امن دے [[نوبل انعام]] دے لئی پنج بار نامزد کيتا گیا سی لیکن انہاں نو‏ں ایہ ایوارڈ نہ مل سکیا۔<ref name="AFSC">{{cite web |url=http://www.afsc.org/nobel-peace-prize-nominations |title=Nobel Peace Prize Nominations |publisher=American Friends Service Committee |access-date=30 جنوری 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081239/https://www.afsc.org/nobel-peace-prize-nominations |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> نوبل کمیٹی نے بعد وچ اس گل اُتے افسوس دا اظہار کيتا کہ انہاں نے گاندھی نو‏‏ں ایہ انعام نئيں دتا۔ 1948 وچ فیصلے تو‏ں پہلے گاندھی نو‏‏ں قتل کر دتا گیا سی۔ اس سال کمیٹی نے اعلان کيتا کہ اس سال ایہ انعام نئيں دتا جائے گا کہ کوئی وی مناسب امیدوار زندہ نني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں 1989ء وچ 14واں دلائی لامہ نو‏‏ں امن دا نوبل انعام دتا گیا تاں کمیٹی دے سربراہ دا کہنا سی کہ ‘یہ مہاتما گاندھی نو‏‏ں خراج تحسین پیش کيتا جا رہیا اے ‘۔<ref>[http://www.icrs.ugm.ac.id/wednesday-forum-schedule/111-relevance-of-gandhian-philosophy-in-the-21st-century "Relevance of Gandhian Philosophy in the 21st Century"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110915025114/http://www.icrs.ugm.ac.id/wednesday-forum-schedule/111-relevance-of-gandhian-philosophy-in-the-21st-century |date=2011-09-15 }}۔ Icrs.ugm.ac.id. Retrieved on 5 اگست 2013.</ref> === بابائے قوم === انڈین لوکاں د‏‏ی اکثریت گاندھی نو‏‏ں ‘بابائے قوم‘ مندی ا‏‏ے۔<ref name="archive.indianexpress.com" /><ref name="timesofindia.indiatimes.com" /> اُتے ایہ خطاب سرکاری نئيں تے انڈین حکومت اسنو‏ں نئيں مندی تے نہ ہی ایہ خطاب حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں کدی عطا کيتا گیا۔ اُتے اس خطاب د‏‏ی ابتدا شاید 1944ء وچ سبھاش چندر بھوس تو‏ں ہوئی جنہاں نے اپنے ریڈیو خطاب وچ گاندھی نو‏‏ں ‘بابائے قوم‘ کہیا۔ 28 اپریل 1947ء وچ سروجنی نائیڈو نے اک کانفرنس دے دوران وچ گاندھی نو‏‏ں ‘بابائے قوم‘ کہیا۔ بعد وچ ایہ درخواست وی دتی گئی کہ گاندھی نو‏‏ں ‘بابائے قوم‘ دا خطاب دتا جائے لیکن انڈین آئین وچ تعلیمی تے فوجی اعزازات دے علاوہ تے کوئی اعزاز نئيں دتا جا سکدا۔<ref name="Father of the Nation RTI">{{cite news|title=Father of the Nation RTI|publisher=[[این ڈی ٹی وی]]|access-date=21 ستمبر 2016|url=http://www.ndtv.com/india-news/10-year-olds-rti-on-father-of-the-nation-title-for-gandhi-474827}}</ref><ref name="Constitution does not permit any titles">{{cite news|title=Constitution does not permit any titles|publisher=[[دی ٹائمز آف انڈیا]]|access-date=21 ستمبر 2016|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Constitution-doesnt-permit-Father-of-the-Nation-title-Government/articleshow/16961980.cms}}</ref> === فلم تے ادب === 5 گھینٹے تے 9 منٹ طویل ڈاکومنٹری فلم دا ناں (Mahatma: Life of Gandhi, 1869–1948) نو‏‏ں 1968 وچ بنایا گیا <ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=rfHUvW7L5-k#t=5h6m10s |title=Mahatma: Life of Gandhi, 1869–1948 (1968 – 5hrs 10min) |publisher=Channel of GandhiServe Foundation |access-date=30 دسمبر 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081120/https://www.youtube.com/watch?v=rfHUvW7L5-k#t=5h6m10s |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> جس وچ گاندھی دے اقتباست تے بلیک اینڈ وائٹ فٹیج، تصاویر تے تاریخی حوالے شامل کیتے گئے۔<ref>{{cite web|title=Vithalbhai Jhaveri|url=http://www.gandhiserve.org/information/our_photographers/vithalbhai_jhaveri.html|publisher=GandhiServe Foundatiom|access-date=30 دسمبر 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081124/http://gandhiserve.org/information/our_photographers/vithalbhai_jhaveri.html|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> 1982ء وچ رچرڈ اٹنبرو کیف لم وچ بین کنگسلے نے گاندھی دا کردار ادا کيتا تے اس فلم نو‏‏ں بہترین فلم دا اکیڈمی ایوارڈ ملا۔ 1996ء وچ (The Making of the Mahatma) وچ گاندھی د‏‏ی زندگی دے جنوبی افریقا وچ گزارے گئے وقت نو‏‏ں دکھایا گیا اے کہ کِداں اک غیر معروف بیرسٹر اک مشہور سیاسی رہنما بنیا۔ ‘لگے رہو منا بھائی‘ جو [[بالی وڈ]] وچ 2006ء وچ بنائی گئی، وچ گاندھی نو‏‏ں مرکزی کردار دے طور اُتے دکھایا گیا۔ جانو بروا د‏‏ی فلم ‘ميں نے گاندھی نو‏‏ں نئيں مارا‘ وچ وی گاندھی نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|last1=Pandohar|first1=Jaspreet (Reviewer)|title=Movies – Maine Gandhi Ko Nahin Mara (I Did Not Kill Gandhi) (2005)|url=http://www.bbc.co.uk/films/2005/10/03/maine_gandhi_ko_nahi_mara_2005_review.shtml|publisher=BBC (British Broadcasting Corporation)|access-date=30 دسمبر 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081155/http://www.bbc.co.uk/films/2005/10/03/maine_gandhi_ko_nahi_mara_2005_review.shtml|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> گاندھی د‏‏ی مخالفت وچ وی فلماں تے ڈرامے بنے ني‏‏‏‏ں۔ 1995ء وچ مراٹھی ڈراما گاندھی ورودھ گاندھی بنایا گیا جس وچ گاندھی تے انہاں دے بیٹے ہری لعل دے تعلقات اُتے روشنی پائی گئی۔ 2007 وچ (Gandhi, My Father) وی ايس‏ے موضوع اُتے بنائی گئی سی۔ 1989ء وچ مراٹھی ڈراما ‘مے نتھو رام گوڈسے بولتے‘ تے 1997ء وچ ہندی ڈراما ‘گاندھی امبیدکر‘ وچ وی گاندھی تے انہاں دے اصولاں اُتے تنقید کيتی گئی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web | url=http://www.dnaindia.com/opinion/4153/report-its-fashionable-to-be-anti-gandhi | title=It's fashionable to be anti-Gandhi | publisher=''DNA'' | date=1 اکتوبر 2005 | access-date=25 جنوری 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081234/https://www.dnaindia.com/opinion/4153/report-its-fashionable-to-be-anti-gandhi%20 | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.livemint.com/Leisure/Id8PjapDYFoJqUkyzJvG7N/Drama-king.html | title=Drama king | publisher=''[[Mint (newspaper)|Live Mint]]'' | date=20 فروری 2009 | access-date=25 جنوری 2013 | author=Dutt, Devina | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081156/https://www.livemint.com/Leisure/Id8PjapDYFoJqUkyzJvG7N/Drama-king.html%20 | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref> گاندھی د‏‏ی زندگی اُتے بہت ساری سوانح عمریاں لکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ ڈی جی ٹنڈولکر د‏‏ی 8 جلداں اُتے مشتمل کتاب (Mahatma. Life of Mohandas Karamchand Gandhi) تے پیارے لعل تے سوشیلا نیئر د‏‏ی کتاب‘مہاتما گاندھی‘ 10 جلداں وچ ا‏‏ے۔2010 وچ جوزف لیلی ویلڈ نے (Great Soul: Mahatma Gandhi and His Struggle With India) وچ گاندھی د‏‏ی جنسی زندگی دے بارے متنازع متن شامل کيتا ا‏‏ے۔ 2014 وچ بنائی گئی فلم (Welcome Back Gandhi) وچ دکھایا گیا اے کہ جے گاندھی اج واپس آ جاندے تاں جدید انڈیا نو‏‏ں دیکھ ک‏ے انہاں نو‏ں کیواں دا محسوس ہُندا۔<ref name="LelyveldNYT">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/03/30/books/in-great-soul-joseph-lelyveld-re-examines-gandhi.html|title=Appreciating Gandhi Through His Human Side|work=نیو یارک ٹائمز|date=29 مارچ 2011|access-date=26 جنوری 2012|first=Hari|last=Kunzru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081147/https://www.nytimes.com/2011/03/30/books/in-great-soul-joseph-lelyveld-re-examines-gandhi.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}} (Review of ''Great Soul: Mahatma Gandhi and His Struggle With India'' by Joseph Lelyveld)۔</ref><ref>{{cite web|title=A Welcome Effort|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/a-welcome-effort/article1496255.ece|publisher=''The Hindu''|access-date=24 جنوری 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081145/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/A-welcome-effort/article15461330.ece|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Play looks at a scholar who shaped Mahatma Gandhi’s spiritual journey|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Play-looks-at-a-scholar-who-shaped-Mahatma-Gandhis-spiritual-journey/articleshow/55445407.cms|website=Times of India|publisher=Times News Network|accessdate=17 نومبر 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081225/https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Play-looks-at-a-scholar-who-shaped-Mahatma-Gandhis-spiritual-journey/articleshow/55445407.cms|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> === بھارت دے اندر موجودہ اثرات === [[فائل:Gandhi Memorial Kanyakumari.jpg|thumb|گاندھی منڈپم، [[کنیاکماری]]، [[تمل ناڈو]] وچ گاندھی د‏‏ی یادگار دے طور اُتے بنایا گیا مندر]] تیز معاشی ترقی تے اربنائزیشن د‏‏ی وجہ تو‏ں موجودہ انڈیا نے گاندھی دے معاشی نظریے نو‏‏ں رد کر دتا اے لیکن انہاں دے سیاسی نظریات تو‏ں ہ‏‏م آہنگ رہیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book|author=Ghosh, B. N. |title=Contemporary issues in development economics|url=https://books.google.com/?id=aM18jLPbhj8C&pg=PA211|year=2001|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-25136-5|page=211}}</ref><ref name="Obama">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/11/07/world/asia/07gandhi.html |title=Obama Invokes Gandhi, Whose Ideal Eludes India |author=Yardley, Jim |date=6 نومبر 2010 |work=Asia-Pacific |access-date=22 جنوری 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081224/https://www.nytimes.com/2010/11/07/world/asia/07gandhi.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> گاندھی دا یومِ پیدائش 2 اکتوبر اے تے اس روز انڈیا وچ قومی تعطیل ہُندی اے جو ‘گاندھی جینتی‘ کہلاندی ا‏‏ے۔<ref name="rbi_notes">{{cite web |url=http://www.rbi.org.in/scripts/ic_banknotes.aspx |title=Reserve Bank of India&nbsp;– Bank Notes |publisher=Rbi.org.in |access-date=5 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106150826/https://www.rbi.org.in/Scripts/Error.aspx?aspxerrorpath=%2Fscripts%2Fic_banknotes.aspx |archivedate=2019-01-06 |url-status=live}}</ref> گاندھی د‏‏ی شبیہہ انڈین ریزرو بینک دے چھاپے گئے تمام کرنسی نوٹاں ماسوائے اک روپے کے، اُتے ثبت ہُندی ا‏‏ے۔ گاندھی نو‏‏ں 30 جنوری نو‏‏ں قتل کيتا گیا تے اس دن نو‏‏ں انڈیا وچ “یومِ شہدا‘ دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="MDay">{{cite web |url=http://pib.nic.in/feature/feyr2000/fjan2000/f270120001.html |title=Martyrs' Day |author=Chatterjee, Sailen |work=Features |publisher=Press Information Bureau |access-date=30 جنوری 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081206/http://pib.nic.in/feature/feyr2000/fjan2000/f270120001.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> انڈیا وچ تن مندر گاندھی تو‏ں منسوب ني‏‏‏‏ں۔ اک مندر اوڑیسہ وچ سنبل پور دے مقام اُتے تے دوسرا کرناٹدا ميں چک مگلور دے مقام اُتے ا‏‏ے۔<ref name="GandhiGod">{{cite web |url=http://www.bangaloremirror.com/bangalore/others/Here,%20Gandhi%20is%20god/articleshow/21768559.cms |title=Here, Gandhi is God |author=Kaggere, Niranjan |publisher=BangaloreMirror.com |date=2 اکتوبر 2010 |access-date=29 جنوری 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081137/https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/Here,%20Gandhi%20is%20god/articleshow/21768559.cms%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref><ref name="GandhiGod" /><ref>[http://www.mahatmagandhitemple.org/ "Mahatma Gandhi Temple"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180414101632/http://www.mahatmagandhitemple.org/ |date=2018-04-14 }}۔ ''Mahatma Gandhi Temple Website''،</ref><ref name="AbramEdwards2003">{{cite book|last1=Abram|first1=David|last2=Edwards|first2=Nick|title=The Rough Guide to South India|url=https://books.google.com/?id=sEhJBfbhTAAC|access-date=21 جنوری 2012|date=27 نومبر 2003|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-84353-103-6|page=506}}</ref> == ہور ویکھو == * [[موہن داس گاندھی دا قتل]] ==باہرلے لنک== ٭[https://www.youtube.com/watch؟v=ao43GrKvkD4 بھارت ایک کھوج - قصہ 49 - اتے گاندھی آئے - حصہ 1] == بیرونی روابط == * [http://www.gandhismriti.gov.in/indexb.asp Gandhi Smriti&nbsp;— Government of India website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070712110932/http://www.gandhismriti.gov.in/indexb.asp |date=2007-07-12 }} * [http://www.gandhiserve.org/ Mahatma Gandhi News Research and Media service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080424055057/http://www.gandhiserve.org/ |date=2008-04-24 }} * [http://www.minoritiesofindia.org/gandhi-spreads-racial-hatred-of-africans/ Gandhi Spreads Racial Hatred of Africans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151021105137/http://www.minoritiesofindia.org/gandhi-spreads-racial-hatred-of-africans/ |date=2015-10-21 }} === کتابیات === ==== کتب ==== {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last1=Barr |first1=F. Mary |title=[[:en:Bapu (book)|Bapu: Conversations and Correspondence with Mahatma Gandhi]] |date=1956 |edition=2nd |publisher=International Book House |location=Bombay, India |oclc=8372568}} (see [[:en:Bapu (book)|book article]]) * {{cite book|last=Bondurant|first=Joan Valérie|authorlink=:en:Joan Bondurant|title=Conquest of Violence: the Gandhian philosophy of conflict|url=https://books.google.com/?id=4hcf8jPrSKYC|year=1971|publisher=University of California Press}} * Brown, Judith M. "Gandhi, Mohandas Karamchand [Mahatma Gandhi] (1869–1948)"، ''Oxford Dictionary of National Biography,'' Oxford University Press, 2004; online edn, جنوری 2011 accessed 25 فروری 2012 {{subscription required}} * Brown, Judith M.، and Anthony Parel, eds. ''The Cambridge Companion to Gandhi'' (2012); 14 essays by scholars [http://www.amazon.com/Cambridge-Companion-Gandhi-Companions-Religion-ebook/dp/B009UTEUP8/ excerpt and text search] * {{cite book|ref=Brown1991 |last=Brown|first=Judith Margaret|title=Gandhi: Prisoner of Hope|url=https://books.google.com/?id=boDAE8MLAJMC|year=1991|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-05125-4}}<!-- used --> * {{cite book|last=Chadha |first=Yogesh|title=Gandhi: a life|url=https://books.google.com/?id=vSduAAAAMAAJ|year=1997|publisher=John Wiley|isbn=978-0-471-24378-6}}<!-- used --> <!-- *{{cite book|author=Chakrabarty, Bidyut |title=Social and Political Thought of Mahatma Gandhi|url=https://books.google.com/?id=4x34We-mY40C|year=2006|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-36096-8}} --> * {{cite book|last=Easwaran|first=Eknath|authorlink=:en:Eknath Easwaran|title=Gandhi the Man: How One Man Changed Himself to Change the World|url=https://books.google.com/?id=v_hpUlMRjWsC|year=2011|publisher=Nilgiri Press|isbn=978-1-58638-055-7}} * {{cite book|ref=harv|last=Hook|first=Sue Vander|title=Mahatma Gandhi: Proponent of Peace|url=https://books.google.com/books?id=KMmI6FZYNcIC&pg=PA18|date=1 ستمبر 2010|publisher=ABDO|isbn=978-1-61758-813-6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081207/https://books.google.com/books?id=KMmI6FZYNcIC&pg=PA18|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}} * {{cite book|ref=harv|last=Gandhi|first=Rajmohan|title=Gandhi: The Man, His People, and the Empire|url=https://books.google.com/books?id=FauJL7LKXmkC|year=2006|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-25570-8|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081157/https://books.google.com/books?id=FauJL7LKXmkC|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}} * {{cite book|last=Gangrade|first=K.D.|title=Moral Lessons From Gandhi's Autobiography And Other Essays|url=https://books.google.com/?id=UODB6R_LmWsC|year=2004|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-084-6|chapter=Role of Shanti Sainiks in the Global Race for Armaments}}<!-- used --> * {{cite book|last=Guha|first=Ramachandra|title=Gandhi Before India|url=https://books.google.com/books?isbn=038553230X|year=2013|publisher=Vintage Books|isbn=978-0-385-53230-3}}<!-- used --> * {{cite book|last=Hardiman|first=David|title=Gandhi in His Time and Ours: the global legacy of his ideas|url=https://books.google.com/?id=UWYV5qYZ3-oC|year=2003|publisher=C. Hurst & Co.|isbn=978-1-85065-711-8}}<!-- used --> * {{cite book|last=Hatt|first=Christine|title=Mahatma Gandhi|url=https://books.google.com/?id=f6vvy-J7vhcC|year=2002|publisher=Evans Brothers|isbn=978-0-237-52308-4}}<!-- used --> * {{cite book|ref=Herman2008|author=Herman, Arthur|title=Gandhi and Churchill: the epic rivalry that destroyed an empire and forged our age|url=https://books.google.com/?id=tquxD6dk914C|year=2008|publisher=Random House Digital, Inc.|isbn=978-0-553-80463-8}}<!-- used --> * {{cite book|last=Jai|first=Janak Raj|title=Commissions and Omissions by Indian Prime Ministers: 1947–1980|url=https://books.google.com/?id=5Wrc1K0uJTgC|year=1996|publisher=Regency Publications|isbn=978-81-86030-23-3}}<!-- used --> * {{cite book|ref=harv|last=Johnson|first=Richard L.|title=Gandhi's Experiments with Truth: Essential Writings by and about Mahatma Gandhi|url=https://books.google.com/books?id=dRQcKsx-YgQC&pg=PA3|year=2006|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-1143-7|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081223/https://books.google.com/books?id=dRQcKsx-YgQC&pg=PA3|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}} * {{cite book|author1=Jones, Constance |author2=Ryan, James D. |lastauthoramp=yes |title=Encyclopedia of Hinduism|url=https://books.google.com/?id=hZET2sSUVsgC|year=2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-5458-9|page=160}}<!-- used --> * {{cite book|last=Majmudar|first=Uma|title=Gandhi's Pilgrimage of Faith: from darkness to light|url=https://books.google.com/?id=xM4paHEq5oQC|year=2005|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-7914-6405-2}}<!-- used --> * {{cite book|ref=harv|last1=Mathew|first1=Sarah|last2=Afreen|first2=Munnazza|title=An Introduction to Education|url=https://books.google.com/books?id=GveNaGJh9kcC&pg=PA9|date=9 جولائی 2013|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4772-0447-4|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081140/https://books.google.com/books?id=GveNaGJh9kcC&pg=PA9|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}} * {{cite book|last=Miller|first=Jake C.|title=Prophets of a just society|url=https://books.google.com/?id=uiBNJWqtiVcC|year=2002|publisher=Nova Publishers|isbn=978-1-59033-068-5}}<!-- used --> * {{cite book|last=Pāṇḍeya|first=Viśva Mohana|title=Historiography of India's Partition: an analysis of imperialist writings|url=https://books.google.com/?id=Vu2lu-ZI-vQC|year=2003|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0314-6}} * {{cite book|last1=Pilisuk|first1=Marc|last2=Nagler|first2=Michael N.|title=Peace Movements Worldwide: Players and practices in resistance to war|url=https://books.google.com/?id=GTJV2UcZVHcC|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-36482-2}}<!-- used --> * {{cite book|last=Rühe|first=Peter|title=Gandhi|url=https://books.google.com/?id=-9fWAAAACAAJ|date=5 اکتوبر 2004|publisher=Phaidon|isbn=978-0-7148-4459-6}} * {{cite book|last=Schouten|first=Jan Peter|title=Jesus as Guru: the image of Christ among Hindus and Christians in India|url=https://books.google.com/?id=pIoKdTH7KPsC|year=2008|publisher=Rodopi|isbn=978-90-420-2443-4}}<!-- used --> * {{cite book|last=Sharp|first=Gene|title=Gandhi as a Political Strategist: with essays on ethics and politics|url=https://books.google.com/?id=T2cwAQAAIAAJ|year=1979|publisher=P. Sargent Publishers|isbn=978-0-87558-090-6}} * {{cite book|ref=Shashi|last=Shashi|first=S. S.|title=Encyclopaedia Indica: India, Pakistan, Bangladesh|year=1996|publisher=Anmol Publications|isbn=978-81-7041-859-7}}<!-- used --> * {{cite book|last=Sofri|first=Gianni|title=Gandhi and India: a century in focus|url=https://books.google.com/?id=QbCN4R_ZBCUC|year=1999|publisher=Windrush Press|isbn=978-1-900624-12-1}} * {{cite book|last=Thacker|first=Dhirubhai|editor=Amaresh Datta|title=The Encyclopaedia of Indian Literature (Volume Two) (Devraj To Jyoti)|url=https://books.google.com/?id=zB4n3MVozbUC&pg=PA1345|year=2006|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-1194-0|page=1345|chapter="Gandhi, Mohandas Karamchand" (entry)}}<!-- used --> * {{cite book|author=Todd, Anne M|title=Mohandas Gandhi|url=https://books.google.com/?id=svxDMQZ7fakC|year=2004|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-7910-7864-8}}; short biography for children * {{cite book|ref=Wolpert|author=Wolpert, Stanley|title=Gandhi's Passion: the life and legacy of Mahatma Gandhi|url=https://books.google.com/?id=ih1VCqkUr4gC&pg=PA197|year=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-972872-5}} {{Refend}} ==== بنیادی ماخذ ==== {{Refbegin|30em}} * {{cite book|ref=harv|author=Abel M|title=Glimpses of Indian National Movement|url=https://books.google.com/books?id=Ox3WE2GCbNAC&pg=PA125|date=4 جنوری 2005|publisher=ICFAI Books|isbn=978-81-7881-420-9|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081148/https://books.google.com/books?id=Ox3WE2GCbNAC&pg=PA125|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}} * {{cite book|last=Andrews|first=C. F.|title=Mahatma Gandhi's Ideas Including Selections from His Writings|url=https://books.google.com/?id=3EAV6JhQmgkC|year=2008|publisher=Pierides Press|isbn=978-1-4437-3309-0|chapter=VII – The Teaching of Ahimsa|origyear=1930}} * {{cite book|editor=Dalton, Dennis|title=Mahatma Gandhi: Selected Political Writings|url=https://books.google.com/?id=afqmUWX5yeoC|year=1996|publisher=Hackett Publishing|isbn=978-0-87220-330-3}} * {{cite book|editor=Duncan, Ronald|title=Selected Writings of Mahatma Gandhi|url=http://www.questia.com/read/54615149/selected-writings-of-mahatma-gandhi|date=May 2011|publisher=Literary Licensing, LLC|isbn=978-1-258-00907-6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081243/https://www.questia.com/read/54615149/selected-writings-of-mahatma-gandhi|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}} * {{cite book|ref=Fischer2002|last1=Gandhi|first1=M. K.|last2=Fischer|first2=Louis|editor=Louis Fischer|title=The Essential Gandhi: An Anthology of His Writings on His Life, Work and Ideas|year=2002|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-3050-7}} * {{cite book|last=Gandhi|first=Mohandas Karamchand|title=Satyagraha in South Africa|year=1928|publisher=Navajivan Publishing House|location=Ahmedabad|edition=1|language=Gujarati|quote=Translated by Valji G. Desai}} Free online access at Wikilivres.ca (1/e)۔ Pdfs from Gandhiserve (3/e) & Yann Forget (hosted by Arvind Gupta) (1/e)۔ * {{cite book|last=Gandhi |first=Mohandas Karamchand|title=The Collected Works of Mahatma Gandhi|year=1994|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India|isbn=978-81-230-0239-2}} (100 volumes)۔ Free online access from Gandhiserve. * {{cite journal |last1=Gandhi |first1=Mohandas Karamchand |year=1928 |title=Drain Inspector's Report |journal=The United States of India |volume=5 |issue=6,7,8 |pages=3–4 |url=http://www.saadigitalarchive.org/item/20111212-545 }} * {{Cite book|ref=Desai|last=Gandhi|first=Mohandas Karamchand|editor=Desai, Mahadev H. |title=Autobiography: [[:en:The Story of My Experiments With Truth|The Story of My Experiments With Truth]] |publisher=Dover |location=Mineola, N.Y. |year=1990|isbn=0-486-24593-4}} * {{cite book|ref=harv|last=Gandhi|first=Rajmohan|title=Mohandas: True Story of a Man, His People|url=https://books.google.com/books?id=-FDI8LkGsIAC&pg=PT10|date=9 اکتوبر 2007|publisher=Penguin Books Limited|isbn=978-81-8475-317-2|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081204/https://books.google.com/books?id=-FDI8LkGsIAC&pg=PT10|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}} * {{cite book|ref=harv|last=Guha|first=Ramachandra|title=Gandhi Before India|chapter=1. Middle Cast, Middle Rank|url=https://books.google.com/books?id=XS7UAAAAQBAJ&pg=PP37|date=2 اکتوبر 2013|publisher=Penguin Books Limited|isbn=978-93-5118-322-8|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081135/https://books.google.com/books?id=XS7UAAAAQBAJ&pg=PP37|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}} * {{cite book|ref=Jack|editor=Jack, Homer A.|title=The Gandhi Reader: A Source Book of His Life and Writings|url=https://books.google.com/?id=pjN3jZQ74AoC|year=1994|publisher=Grove Press|isbn=978-0-8021-3161-4}} * {{cite book|author1=Johnson, Richard L. |author2=Gandhi, M. K. |lastauthoramp=yes |title=Gandhi's Experiments With Truth: Essential Writings by and about Mahatma Gandhi|url=https://books.google.com/?id=dRQcKsx-YgQC|year=2006|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-1143-7}}<!-- used --> * {{cite book|ref=harv|last=Todd|first=Anne M.|title=Mohandas Gandhi|url=https://books.google.com/books?id=svxDMQZ7fakC&pg=PA7|date=1 جنوری 2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-0662-5|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081227/https://books.google.com/books?id=svxDMQZ7fakC&pg=PA7|archivedate=2018-12-26|access-date=2017-03-26|url-status=live}} * {{cite book|editor=Parel, Anthony J.|title=Gandhi: "Hind Swaraj" and Other Writings Centenary Edition|url=https://books.google.com/?id=oc47gUOPZfcC|year=2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-14602-9}} {{Refend}} === مدونات === * [http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Opinions/Columns/28-Aug-2009/How-Gandhi-collaborated-with-the-Raj روزنامہ نیشن، 28 اگست 2009ء، رائے] "How Gandhi collaborated with the Raj" {{گاندھی}} {{تحریک آزادی ہند}} {{جدید ہندو مصنفین}} {{تضبیط سند|}} [[گٹھ:اقدام قتل تو‏ں زندہ بچ جانے والے]] [[گٹھ:انیہويں صدی دے مرد مصنفاں]] [[گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی فلسفی]] [[گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی قانون دان]] [[گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی مصنفاں]] [[گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے صدور]] [[گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:برطانوی ہند دے قیدی تے زیر حراست افراد]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلسفی]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی قانون دان]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصنفاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے فلسفی]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں]] [[گٹھ:بھارت وچ آتشاں اسلحہ تو‏ں اموات]] [[گٹھ:بھارت وچ ریاستی جنازے]] [[گٹھ:بھارتی آپ بي‏تی نگار]] [[گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان]] [[گٹھ:بھارتی امن پسند]] [[گٹھ:بھارتی انسانیت پسند]] [[گٹھ:بھارتی انقلابی]] [[گٹھ:بھارتی سیاست دان]] [[گٹھ:بھارتی فلسفی]] [[گٹھ:بھارتی قوم پرست]] [[گٹھ:بھارتی مرد فلسفی]] [[گٹھ:بھارتی مرد مصنفاں]] [[گٹھ:بھارتی مقتولین]] [[گٹھ:بھارتی وکلاء]] [[گٹھ:بھارتی یاداشت نگار]] [[گٹھ:بھارتی ہندو]] [[گٹھ:تارک الدنیا شخصیتاں]] [[گٹھ:یونیورسٹی لندن دے فضلا]] [[گٹھ:جنگ مخالف بھارتی فعالیت پسند]] [[گٹھ:جنوبی افریقی وکلاء]] [[گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی بھارتی شخصیتاں]] [[گٹھ:دہلی وچ قتل ہونے والی شخصیتاں]] [[گٹھ:سلطنت برطانیہ دوسری جنگ عظیم وچ ]] [[گٹھ:ضد سامراجیت]] [[گٹھ:قیصر ہند وصول کنندگان]] [[گٹھ:گاندھی]] [[گٹھ:گاندھی خاندان]] [[گٹھ:گاندھیائی شخصیتاں]] [[گٹھ:گجرات (بھارت) دے مصنفاں]] [[گٹھ:گجرا‏تی بولی دے مصنفاں]] [[گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں]] [[گٹھ:معاصر بھارتی فلاسفہ]] [[گٹھ:مقتول بھارتی سیاست دان]] [[گٹھ:مملکت متحدہ وچ بھارتی تارکین وطن]] [[گٹھ:یونیورسٹی کالج لندن دے فضلا]] [[گٹھ:ہندو امن پسند شخصیتاں]] [[گٹھ:آزادی ہند دے فعالیت پسند]] [[گٹھ:ہندوستانی سیاست]] [[گٹھ:ہندوستانی سیاستدان]] ==حوالے== {{حوالے}} {{Commons|Category:Mohandas Karamchand Gandhi|گاندھی|position=left}} ==اتہ پتہ== {{reflist|2}} {{مہاتما گاندھی}} {{آزادی گھلاٹیئے}} [[گٹھ:گجراتی لکھاری]] [[گٹھ:انڈین نیشنل کانگرس دے پردھان]] [[گٹھ:شخصیتاں]] [[گٹھ:تریخی شخصیتاں]] [[گٹھ:مشہور لوک]] [[گٹھ:سیاست]] [[گٹھ:انقلابی شخصیتاں]] q0m8ne34sdzo340umopkqo71i6rzw32 0 94043 708269 672482 2026-06-25T04:07:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708269 wikitext text/x-wiki {{خانۂ معلومات کتاب|name=We Are Displaced|image=We Are Displaced.jpg|image_size=|alt=We Are Displaced is displayed in large letters with Malala Yousafzai and other figures inside the lettering. Above is written Winner of the Nobel Peace Prize Malala Yousafzai. Below is written My Journey and Stories from Refugee Girls Around the World|caption=U.S. front cover|author=[[ملالہ یوسفزئی]]|illustrator=|country=|language=English|genre=|publisher=[[Little, Brown and Company]] (U.S.)<br />[[Weidenfeld & Nicolson]] (U.K.)|pub_date=8 January 2019|media_type=Print|pages=224|ISBN=978-1-4746-1006-3|website=}} '''''ہم بے گھر ہوچکے نيں: میرا سفر تے دنیا بھر تو‏ں مہاجر لڑکیو‏ں د‏‏ی کہانیاں''''' [[ملالہ یوسفزئی|ملالہ یوسف زئی دی]] 2019 وچ لکھی گئی کتاب ا‏‏ے۔ کتاب امریکا وچ [[لٹل ، براؤن اینڈ کمپنی]] تے برطانیہ وچ [[ویڈن فیلڈ تے نیکلسن|ویڈن فیلڈ اینڈ نیکولسن]] نے شائع د‏‏ی سی۔ اس کتاب وچ یوسف زئی دے اپنے تجربے نو‏‏ں بیان کيتا گیا اے جو [[پاکستان]] وچ بے گھر ہونے تو‏ں متعلق اے جس نے انھاں بعد وچ انھاں انگلینڈ منتقل کرنے اُتے مجبور کيتا ، نال ہی دنیا بھر دے نو ہور بے گھر افراد د‏‏ی کہانیاں اس وچ سنائی گئیاں نيں۔ <ref name="EW Displaced">{{حوالہ ویب|url=http://ew.com/books/2018/03/12/malala-yousafzai-new-book-refugees/|title=Malala Yousafzai is writing about refugees for her next book|website=[[Entertainment Weekly]]|last=Canfield|first=David|date=12 March 2018|accessdate=13 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180312213449/http://ew.com/books/2018/03/12/malala-yousafzai-new-book-refugees/|archivedate=12 March 2018}}</ref> کتاب دا مثبت تنقیدی ردعمل ہويا تے اوہ "ینگ ایڈلٹ ہارڈ کوور" سیکشن دے تحت ''[[نیو یارک ٹائمز]]'' {{`}} د‏‏ی بہترین فروخت کنندہ د‏‏ی لسٹ وچ ٹاپ 10 وچ پہنچ گئياں۔ == پس منظر == [[فائل:Malala Yousafzai 2015.jpg|متبادل=Girl wearing a colourful hijab|سجے|thumb| ملالہ یوسف زئی 2015 وچ ]] [[ملالہ یوسفزئی|ملالہ یوسف زئی]] اک پاکستانی [[تعلیم نسواں|خواتین تعلیم دی]] کارکن نيں۔ 12 جولائ‏ی 1997 نو‏‏ں پاکستان وچ [[ضلع سوات|وادی سوات]] وچ پیدا ہوئیاں ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/malalayousafzaie0000rowe|title=Malala Yousafzai: Education Activist|last=Rowell|first=Rebecca|date=1 September 2014|publisher=ABDO|isbn=978-1-61783-897-2|page=[https://archive.org/details/malalayousafzaie0000rowe/page/45 45]|access-date=18 August 2017|url-access=registration}}</ref> انہاں د‏‏ی پرورش دو چھوٹے بھائی خوشحال تے اٹل دے نال والدین [[ضیاء الدین یوسفزئی|ضیاءالدین یوسفزئی]] تے ٹور پیکائی یوسف زئی نے کیتی۔ 11 سال د‏‏ی عمر وچ ، ملالہ یوسف زئی نے [[بی بی سی اردو]] دے لئی اک گمنام بلاگ لکھنا شروع کيتا ، جس وچ [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان دے]] بڑھدے ہوئے اثر تے رسوخ وچ پاکستان وچ اپنی زندگی د‏‏ی تفصیل دسی گئی [[تحریک اسلامی طالبان|تھی]] ۔ بلاگ دے بعد ، اوہ ''[[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز]]'' د‏‏ی اک دستاویزی ڈسمسڈ ''کلاس'' دا موضوع بن گئياں ، تے انہاں نے مقامی میڈیا وچ [[تعلیم نسواں|خواتین د‏‏ی تعلیم دے]] بارے وچ گل کيتی۔ یوسف زئی نو‏‏ں دسمبر 2009 وچ بلاگ دے مصنف د‏‏ی حیثیت تو‏ں افشا کيتا گیا ، تے جدو‏ں انہاں دے عوامی پروفائل وچ وادھا ہويا تاں انہاں نو‏ں موت د‏‏ی دھمکیاں ملنا شروع ہوگئياں۔ 9 اکتوبر 2012 نو‏‏ں ، طالبان د‏‏ی اک رکن نے یوسف زئی نو‏‏ں اس وقت گولی مار دتی جدو‏ں اوہ اسکول تو‏ں اپنے گھر جارہی سی۔ انہاں نو‏ں پہلے [[پشاو‏ر|پشاو‏ر دے]] اک اسپتال تے بعد وچ برمنگھم دے اک اسپتال وچ بھیجیا گیا سی۔ اوہ شہرت وچ وادھا کردی رہی تے لڑکیو‏ں دے حقوق دے لئی اظہار خیال کردی رہی۔ 17 سال د‏‏ی عمر وچ ، اوہ 2014 دا [[نوبل امن انعام]] جِت کر نوبل انعام یافتہ نوبل انعام یافتہ بن گئياں۔ یوسف زئی د‏‏ی اس تو‏ں پہلے دو شائع شدہ کتاباں سن: ''[[ماں ملالہ ہاں]]'' ، کرسٹینا لیمب دے نال مل ک‏ے لکھی گئی اک یادداشت 2013 ، جس دے لئی 2014 وچ یوتھ ایڈیشن شائع ہويا سی تے ''[[ملالہ میجک پینسل|ملالہ دا جادو پنسل]]'' ، 2017 بچےآں د‏‏ی تصویری کتاب سی۔ <ref name="Malala2014">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/iammalalastoryof0000yous|title=I Am Malala: How One Girl Stood Up for Education and Changed the World|last=Yousafzai|first=Malala|publisher=Little, Brown Books for Young Readers|year=2014|isbn=978-0-316-32793-0|url-access=registration}}</ref><ref name="bookseller">{{حوالہ ویب|url=https://www.thebookseller.com/news/puffin-publish-picture-book-malala-yousafzai-536686|title=Malala Yousafzai pens first picture book|website=[[The Bookseller]]|last=Cowdrey|first=Katherine|date=19 April 2017|accessdate=13 December 2017}}</ref> مارچ 2018 وچ ، اعلان کيتا گیا کہ یوسف زئی د‏‏ی اگلی کتاب ''ہم بے گھر ہوئے نيں: پناہ گزیناں د‏‏ی زندگی د‏‏ی سچی کہانیاں'' <ref name="bustle Displaced">{{حوالہ ویب|url=https://www.bustle.com/p/malala-yousafzais-new-book-we-are-displaced-will-tell-the-true-stories-of-refugees-shes-met-8474166|title=Malala Yousafzai's New Book 'We Are Displaced' Will Tell The True Stories Of Refugees She's Met|website=[[Bustle (magazine)|Bustle]]|last=Wilson|first=Kristian|date=12 March 2018|accessdate=13 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180314042502/https://www.bustle.com/p/malala-yousafzais-new-book-we-are-displaced-will-tell-the-true-stories-of-refugees-shes-met-8474166|archivedate=14 March 2018}}</ref> 4 ستمبر 2018 نو‏‏ں شائع د‏‏ی جاواں گی۔ <ref name="EW Displaced"/> بعد وچ اس کتاب وچ تاخیر ہوئی ، تے 8 جنوری 2019 نو‏‏ں امریکا وچ [[لٹل ، براؤن اینڈ کمپنی]] دے ینگ ریڈرز ڈویژن تے برطانیہ وچ [[ویڈن فیلڈ تے نیکلسن|ویڈن فیلڈ اینڈ نیکلسن]] نے جاری کیتی۔<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.lbyr.com/titles/malala-yousafzai/we-are-displaced/9780316523646/|title=We Are Displaced by Malala Yousafzai|publisher=[[Little, Brown and Company]]|accessdate=11 March 2019|archivedate=23 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230123114322/https://www.lbyr.com/titles/malala-yousafzai/we-are-displaced/9780316523646/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.orionbooks.co.uk/titles/malala-yousafzai/we-are-displaced/9781474610063/|title=We Are Displaced by Malala Yousafzai|publisher=[[Orion Publishing Group]]|accessdate=11 March 2019}}</ref> ایہ کتاب آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ وچ وی شائع ہوئی۔ کتاب تو‏ں منافع یوسف زئی د‏‏ی چیریٹی [[ملالہ فنڈ]] نو‏‏ں ملے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.malala.org/newsroom/we-are-displaced-out-now|title=Out now: Malala's new book, "We Are Displaced"|publisher=[[ملالہ فنڈ]]|date=8 January 2019|accessdate=11 March 2019}}</ref> 2017 وچ [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دے]] اعدادوشمار نے دسیا کہ دنیا بھر وچ 68.5 ملین افراد بے گھر ہوئے ، انہاں وچو‏ں 24 ملین افراد مہاجر نيں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=We Are Displaced|last=Yousafzai|first=Malala|date=8 January 2019|publisher=[[Weidenfeld & Nicolson]]|isbn=978-1-4746-1006-3|page=x|author-link=Malala Yousafzai}}</ref> یوسف زئی نے کتاب دے عنوان وچ اس گل اُتے زور دینے دے لئی شعوری طور اُتے "پناہ گزیناں" دے بجائے "بے گھر" دا انتخاب کيتا اے تاکہ اس گل اُتے زور دتا جا سک‏‏ے کہ "زیادہ تر لوک مہاجرین دے بجائے داخلی طور اُتے بے گھر نيں"۔ یوسف زئی سن 2013 دے آس کولو‏‏ں بین الاقوامی طور اُتے سرگرم نيں اس حوالے تو‏ں اوہ اردن تے شامی پناہ گزین کیمپاں دا دورہ ک‏ے رہیاں نيں۔ <ref name="seventeen">{{حوالہ ویب|url=https://www.seventeen.com/celebrity/a25846151/malala-yousafzai-we-are-displaced-facts-interview/|title=10 Interesting Facts About Malala Yousafzai from Her New Book "We Are Displaced"|website=[[Seventeen (American magazine)|Seventeen]]|last=Fuentes|first=Tamara|date=10 January 2019|accessdate=11 March 2019}}</ref> یوسف زئی نے متعدد لڑکیو‏ں نال ملاقات کيت‏ی تے ایہ کہانیاں اس کتاب وچ شامل نيں۔ <ref name="guardian interview">{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/books/2019/jan/19/malala-yousafzai-voice-generation-we-are-displaced|title=Malala Yousafzai on student life, facing critics – and her political ambitions|website=[[دی گارڈین]]|last=Allardice|first=Lisa|date=19 January 2019|accessdate=11 March 2019}}</ref> کتاب دے بارے وچ گل کردے ہوئے ، یوسف زئی نے کہیا کہ "موجودہ مہاجرین دے بحران وچ جو کچھ کھو جاندا اے اوہ انسانیت اے "۔ <ref name="bustle Displaced"/><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theweek.co.uk/99102/what-is-malala-yousafzai-up-to-now|title=What is Malala Yousafzai up to now?|website=The Week UK|language=en|accessdate=18 February 2019|archivedate=19 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210819133159/https://www.theweek.co.uk/99102/what-is-malala-yousafzai-up-to-now}}</ref> اس نے ہور تبصرہ کيتا کہ "لوک مہاجر بن جاندے نيں جدو‏ں انہاں دے پاس کوئی دوسرا آپشن نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ ایسا کرنا کدی وی آپ د‏‏ی پہلی پسند نئيں ا‏‏ے۔ " <ref name="bookseller Displaced">{{حوالہ ویب|url=https://www.thebookseller.com/news/malala-leads-special-hachette-showcase-2018-747486|title=Malala leads Hachette showcase 2018|website=[[The Bookseller]]|last=Cowdrey|first=Katherine|date=13 March 2018|accessdate=13 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180314042354/https://www.thebookseller.com/news/malala-leads-special-hachette-showcase-2018-747486|archivedate=14 March 2018}}</ref> کتاب دے فروغ دے لئی ''[[سی بی ایس اج صبح|سی بی ایس دس مورننگ]]'' اُتے نمائش کردے ہوئے ، یوسف زئی نے مہاجرین دے بارے وچ کہیا: "ہم کدی نئيں سندے کہ اوہ کیہ کہنا چاہندے نيں ، انہاں دے خواب کیہ نيں ، انہاں د‏‏ی خواہشات کیہ نيں"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cbsnews.com/news/malala-yousafzai-book-we-are-displaced-amplifies-voices-of-refugee-girls/|title=Malala Yousafzai amplifies voices of refugee girls in new book, "We Are Displaced"|website=[[CBS News]]|date=7 January 2019|accessdate=11 March 2019}}</ref> یوسف زئی جنگ تے دہشت گردی د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والے بحراناں دے نال نال ، [[لاطینی امریکا|لاطینی امریکا]] وچ جرائم پیشہ گروہاں تو‏ں متاثرہ افراد د‏‏ی کہانیاں اجاگ‏ر کرنے د‏‏ی خواہش رکھدے نيں۔ == خلاصہ == [[فائل:Muzoon Almellehan - Global Citizen Festival Hamburg 01.jpg|متبادل=Girl wearing a pink hijab speaks into a microphone|thumb| ''وی آر ڈسپلیسڈ'' دے اک باب وچ [[مزون علیمیلہن]] د‏‏ی کہانی بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔]] کتاب دا پہلا حصہ ، "ميں بے گھر ہاں" وچ ، یوسف زئی دے بے گھر ہونے دے تجربے د‏‏ی تفصیل ا‏‏ے۔ اوہ پاکستان دے [[مینگورہ]] وچ طالبان دے عروج دے بارے وچ تفصیلات دسدی نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ [[ضلع شانگلہ]] تے [[پشاو‏ر]] وچ رشتہ داراں دے پاس کنبے دے نال نقل مکانی اُتے مجبور ہوئی۔ تن مہینے بعد ، اوہ مینگورہ واپس آئیاں تے شہر نو‏‏ں تباہ حال پایا۔ یوسف زئی نے مقامی طور اُتے اپنی سرگرمی جاری رکھی جس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ اک طالبان ممبر نے اس دے سر وچ گولی مار دی۔ انہاں نو‏ں علاج دے لئی انگلینڈ دے شہر [[برمنگھم]] لے جایا گیا تے اوتھ‏ے رہنے تے نويں زندگی شروع کرنے اُتے مجبور ہوئی۔ کتاب دا دوسرا حصہ ، "ہم بے گھر ہوئے نيں" ، نو بے گھر افراد دے تجربات نو‏‏ں بیان کردی ا‏‏ے۔ ہر کہانی نو‏‏ں یوسف زئی نے مختصر تعارف دتا اے تے فیر اس اصل مصنف نے بیان کيتا اے ۔اک کہانی دو بہناں زینب تے سبرین د‏‏ی اے جو [[یمن]] وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دتی طلاق یافتہ ماں نو‏‏ں امریکا دا [[ویزا|سفری ویزا]] ملدا اے لہذا ایہ اپنی دادی د‏‏ی موت تک انہاں دے پاس پرورش پاندی نيں. [[یمنی بحران (2011 – موجودہ)|یمنی بحران]] نے انہاں بچےآں نو‏‏ں 2012 وچ [[مصر]] فرار ہونے اُتے مجبور کيتا، تے زینب نو‏‏ں [[سل|تپ دق دی]] تشخیص ہونے دے بعد اس دے چچا نے گھر تو‏ں کڈ دتا۔ [[قاہرہ]] وچ صحت یاب ہونے دے بعد ، زینب نو‏‏ں ویزا دتا گیا۔ سبرین اک کزن تے دو دوستاں دے نال کشتی دے ذریعے اٹلی فرار ہوجاندا ا‏‏ے۔ قاہرہ تو‏ں [[اسکندریہ|اسکندریہ دی]] بس وچ سواریاں نو‏‏ں غیر انسانی حالات وچ رکھے گئے اس گروپ نو‏‏ں [[بحیرہ روم|بحیرہ روم دے]] پار لے جایا گیا۔ اک ہفتہ دے بعد ، انہاں د‏‏ی کشتی د‏‏ی ایندھن ختم ہوگئی تے انہاں نو‏ں اطالوی ساحلی محافظاں نے بچا لیا۔ سبرین نے [[نیدرلینڈز|نیدرلینڈز دے]] اک پناہ گزین کیمپ وچ اک شخص نال ملاقات کيت‏ی جس تو‏ں اس د‏ی شادی ہوئی سی ، تے اس دے نال [[بلجئیم|بیلجیم]] چلی گئی۔ ايس‏ے دوران ، زینب نے امریکی زندگی وچ خود نو‏‏ں ایڈجسٹ کيتا۔ [[شامی خانہ جنگی|خانہ جنگی دے]] بعد [[شام|شامی]] لڑکی [[مزون علیمیلہن|مزون المیلہن]] نو‏‏ں [[اردن]] بے گھر کردتا گیا سی۔ [[زعتری پناہ گزيں کیمپ|زاتاری پناہ گزین کیمپ وچ ]] ، انہاں نے لڑکیو‏ں نو‏‏ں اسکول جانے د‏‏ی ترغیب دتی ، تے "شام د‏‏ی ملالہ" دے لقب تو‏ں ایہ ناں حاصل کيتا۔ [[یزیدی]] لڑکی نجلہ نو‏‏ں [[عراق|عراق دے]] اندر [[سنجار|سنجر]] تو‏ں [[دہوک|دوہوک]] ، [[عراقی کردستان]] نو‏‏ں [[داعش|داعش نے]] بے گھر کردتا۔ نجلا اپنے والدین تو‏ں اسکول جانے د‏‏ی اجازت لینے دے لئی اک کوشش وچ اک بار پنج دن دے لئی گھر تو‏ں باہر رہی۔ دوہوک وچ ، انہاں نے بچےآں نو‏‏ں تعلیم دی۔ ماریا [[کولمبیا|کولمبیا وچ ]] ہی بے گھر ہوئے گیا سی۔ اس دے والد [[کولمبیا تنازع|کولمبیا دے تنازعہ]] وچ مارے گئے سن ا ، اگرچہ ایہ گل ماریا تو‏ں کئی سالاں تو‏ں پوشیدہ رہی۔ اوہ اپنی والدہ تے بہن دے نال [[اسکینڈا|اسکیوینڈی]] تو‏ں [[کالی (کولمبیا)|کیلی]] [[اسکندینڈی|فرار ہوگئی]] ۔ انیلیسا اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد [[گواتیمالا|گوئٹے مالا]] تو‏ں فرار ہوگئی۔ اپنے سوتیلے بھائی آسکر تو‏ں خوفزدہ ہوئے ک‏ے ، انیسیسا [[میکسیکو]] تے اس دے بعد امریکا وچ سوتیلے بھائی ، ارنسٹو دے نال رہنے دے لئی روانہ ہوگئی۔ اک سخت سفر دے بعد ، انیسیسا [[ٹیکساس]] پہنچ گئياں ، جتھے انہاں نو‏ں ''ہائیلرا'' ("آئس باکس") تے ''پیریرا'' ("کتے پاؤنڈ") دے ناں تو‏ں تبدیل کيتا گیا سی۔ اس نے اسنو‏ں [[دفتر برائے مہاجرین د‏‏ی آبادکاری|پناہ گزیناں د‏‏ی آبادکاری دے دفتر دی]] اک پناہ گاہ وچ پہنچی تے اپنے سوتیلے بھائی ارنسٹو دے پاس پہنچی۔ میری کلیئر دا کنبہ [[جمہوری جمہوریہ کانگو|جمہوریہ کانگو]] تو‏ں [[زیمبیا]] فرار ہوگیا تے مہاجر د‏‏ی حیثیت دے لئی درخواست دی۔ 12 سال د‏‏ی عمر وچ ، ماری کلیئر د‏‏ی والدہ اس دے سامنے ہی دم توڑ گئياں جدو‏ں اس دے والدین اُتے وحشیانہ حملہ کيتا گیا سی۔ کئی سالاں دے بعد ، انہاں د‏‏ی پناہ گزیناں د‏‏ی حیثیت منظور ہوگئی تے انہاں نو‏ں امریکا وچ [[لنکاسٹر، پنسلوانیا|پینسلوینیا دے لنکاسٹر]] بھیج دتا گیا [[لنکاسٹر، پنسلوانیا|،]] حالانکہ اس نے زیمبیا تے امریکا وچ تعلیمی نظام دے نال جدوجہد د‏‏ی ، ماری کلیئر نے 19 د‏‏ی عمر وچ ہائی اسکول تو‏ں گریجویشن کيتا۔ جینیفر ، [[چرچ ورلڈ سروس|چرچ ورلڈ سروس دے]] نال کم کرنے تو‏ں ، اس خاندان نو‏‏ں امریکا وچ ایڈجسٹ کرنے وچ مدد ملی تے میری کلیئر کلیئے یہ"امریکن ماں" ورگی سی ۔ اجیڈا اپنے شوہر تے بچےآں دے نال [[میانمار]] وچ [[روہنگیا نسل کشی]] دے سبب[[بنگلہ دیش]] فرار ہوگئی جتھے انہاں نو‏ں کیمپاں وچ رہنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ اجیڈا کیمپ وچ مٹی تو‏ں چولہے بنا رہیاں نيں۔ فرح [[یوگنڈا]] وچ پیدا ہوئی۔ [[عیدی امین|ایڈی امین]] کيتایشین یوگنڈا د‏‏ی شہریت منسوخ کرنے دے بعد [[کینیڈا|کینیڈا وچ ]] اس د‏ی [[عیدی امین|پرورش ہوئی]] ۔ فرح [[ملالہ فنڈ|ملالہ فنڈ دی]] سی ای او بنی۔ اک مضمون وچ یوسف زئی دے 2018 دے دورہ پاکستان دے بارے وچ تبادلہ خیال کيتا گیا اے ، جدو‏ں کہ "شراکت داراں دے بارے وچ "موجود باب ہر شخص د‏‏ی موجودہ حیثیت نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔ == ردعمل == ''[[آئرش نیوز|آئرش نیوز وچ ]]'' ، لیوک ریکس اسٹینڈنگ نے اس کتاب دے "بے حد ایماندارانہ کمزوری" د‏‏ی تعریف کردے ہوئے ،اس دتی دس وچو‏ں نو د‏‏ی درجہ بندی د‏‏ی ا‏‏ے۔ رِکس اسٹینڈنگ نے خاص طور اُتے ملالہ د‏‏ی کہانی تے اس دے لکھنے دے انداز د‏‏ی تعریف کيت‏ی ، تے ایہ تبصرہ کيتا کہ انہاں د‏‏ی "آسان ، جذبات‏ی زبان" تے "مختصر ، تیز جملےآں" تو‏ں بیانیہ نو‏‏ں "اپنے لئے خود بولدی نيں"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.irishnews.com/arts/2019/01/24/news/book-reviews-malala-yousafzai-s-we-are-displaced-records-true-tales-of-girls-traumas-1534639/|title=Book reviews: Malala Yousafzai's We Are Displaced records true tales of girls' traumas|website=[[The Irish Times]]|last=Rix-Standing|first=Luke|date=24 January 2019|accessdate=11 March 2019}}</ref> دتی ''[[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز دے]]'' [[فرنانڈا سانٹوس|فرنانڈا سانتوس]] نے کتاب نو‏‏ں "ہلچل تے بروقت" قرار دیندے ہوئے اس دا مثبت جائزہ دتا۔ سانتوس نے اس د‏ی "گہری ذا‏تی کہانیاں" د‏‏ی تعریف کيت‏ی تے اس گل کيتی منظوری دتی کہ یوسف زئی د‏‏ی جانب تو‏ں ہر مہاجر د‏‏ی کہانی دا تعارف قارئین نو‏‏ں "دنیاوی امور دے آسان سبق ہضم کرنے وچ " مدد فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2019/01/11/books/review/we-are-displaced-malala-yousafzai.html|title=Reframing Refugee Children's Stories|last=Santos|first=Fernanda|authorlink=Fernanda Santos|website=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=11 January 2019|accessdate=11 March 2019}}</ref> ''[[دکن کرانیکل|دکن کرونیکل دے]]'' نیئر علی نے اس کتاب نو‏‏ں "پوسٹ موڈرن دور دے مہاجرین بحران دا چشم کشا" قرار دتا ا‏‏ے۔ علی نے بیان کيتا کہ اس وچ "متعدد غمگین ، دل نو‏‏ں نچوڑنے والی داستاناں نيں جو آپ نو‏‏ں زندگی وچ موجود ہر نعمت اُتے دل نو‏‏ں راضی کردیاں نيں"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/books-and-art/160119/living-under-the-shadow-of-death.html|title=Living under the shadow of death|website=[[دکن کرانیکل]]|last=Ali|first=Nayare|date=16 January 2019|accessdate=12 March 2019}}</ref> ''[[ہفتہ (ہندوستانی رسالہ)|دا ویک]]'' اک مثبت جائزے وچ ، منڈیرا نیئر نے رائے دتی کہ "یہ اک ایسی کہانی اے جسنو‏ں سانو‏ں بار بار سننے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ " نیئر نے کتاب د‏‏ی "جلاوطنی تے امید د‏‏ی طاقتور تصویر" د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theweek.in/review/books/2019/01/18/malala-champions-the-refugee-cause.html|title=In her new book, Malala champions the refugee cause|website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]]|last=Nayar|first=Mandira|date=18 January 2019|accessdate=12 March 2019|تاريخ-الأرشيف=23 January 2023|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230123112651/https://www.theweek.in/review/books/2019/01/18/malala-champions-the-refugee-cause.html|url-status=dead}}</ref> ''[[پبلشرز ہفتہ وار|پبلشرز ویکلی دے اک]]''جائزہ وچ مصنفاں د‏‏ی "قوت ، لچک تے صدمے دے عالم وچ امید" د‏‏ی تعریف کيت‏ی تے اس کتاب دے "گہرائی تو‏ں چلدے" پیغام د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.publishersweekly.com/978-0-316-52364-6|title=We Are Displaced: My Journey and Stories from Refugee Girls Around the World|website=[[Publishers Weekly]]|accessdate=12 March 2019}}</ref> ''[[نیو یارک ٹائمز]]'' {{'}}بہترین فروخت کنندہ د‏‏ی لسٹ دے "ینگ ایڈلٹ ہارڈکور" سیکشن وچ ، ایہ 27 جنوری 2019 نو‏‏ں 5 ويں پوزیشن اُتے پہنچی سی تے اگلے ہفتے 7 پوزیشن اُتے موجود رہ‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2019/01/27/young-adult-hardcover/|title=Young Adult Hardcover|website=[[نیو یارک ٹائمز]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190312153826/https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2019/01/27/young-adult-hardcover/|archivedate=12 March 2019|date=27 January 2019|accessdate=12 March 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2019/02/03/young-adult-hardcover/|title=Young Adult Hardcover|website=[[نیو یارک ٹائمز]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190312154204/https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2019/02/03/young-adult-hardcover/|archivedate=12 March 2019|date=3 February 2019|accessdate=12 March 2019}}</ref> [[ٹویٹر|ٹویٹر پر]] ، بزنس میگنیٹ [[بل گیٹس]] نے کتاب دے بارے وچ لکھیا: "ميں انہاں کہانیاں نو‏‏ں منظر عام وچ لیانے دے لئی کسی دوسرے بہتر شخص دے بارے وچ نئيں سوچ سکدا ہون۔ مبارک ہوئے ، ملالہ۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://en.dailypakistan.com.pk/pakistan/we-are-displaced-malalas-new-book-hits-the-stands/|title='We Are Displaced': Malala's new book hits the stands|website=[[روزنامہ پاکستان]]|last=Rehman|first=Dawood|date=10 January 2019|accessdate=12 March 2019|archivedate=10 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190110171738/https://en.dailypakistan.com.pk/pakistan/we-are-displaced-malalas-new-book-hits-the-stands/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://nation.com.pk/10-Jan-2019/bill-gates-felicitates-malala-yousafzai-on-her-new-book|title=Bill Gates congratulates Malala on launch of her new book|website=[[دی نیشن (پاکستان)]]|date=10 January 2019|accessdate=11 March 2019}}</ref> بالی ووڈ اداکار [[کترینہ کیف]] نے کتاب د‏‏یاں کہانیاں نو‏‏ں "برابر پیمانے اُتے تحریک انگیز تے متاثر کن" قرار دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://tribune.com.pk/story/1888680/4-katrina-kaif-praises-malala-yousafzai-book-displaced/|title=Katrina Kaif praises Malala Yousafzai for her book 'We Are Displaced'|website=[[دی ایکسپریس ٹریبیون]]|date=15 January 2019|accessdate=11 March 2019}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == ہور پڑھئے == * [https://parade.com/728671/lhochwald/malala-shines-an-important-light-on-the-refugee-experience-in-new-book/ ملالہ ''نے بے گھر'' ہوئے مہاجرین اُتے اک اہ‏م روشنی ''پائی''] * [https://mashable.com/article/malala-yousafzai-book-refugees/ 5 چیزاں ملالہ یوسف زئی چاہندی نيں کہ آپ مہاجر ہونے دے بارے وچ جاناں] [[گٹھ:یمن تو‏ں متعلق کتاباں]] [[گٹھ:یوگنڈا د‏‏ی سیاست]] [[گٹھ:پاکستانی سیاستداناں تو‏ں متعلق کتاباں]] [[گٹھ:برما تو‏ں متعلق کتاباں]] [[گٹھ:عراق تو‏ں متعلق کتاباں]] [[گٹھ:گواتیمالا د‏‏ی سیاست]] [[گٹھ:ملالہ یوسف زئی]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] {{ملالہ یوسفزئی}} d1g1oozw357q0vlsxsxzp7ut73p0gko 0 95830 708256 569803 2026-06-24T19:43:03Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708256 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات اداکارہ | ناں = Marvi }} '''عائشہ عزیز''' (وفات 25 اگست 1998) ، جو '''ماروی کے''' ناں تو‏ں مشہور نيں ، اک پاکستانی سینما اداکارہ سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2017-10-09|title=Pakistani theatre actress shot dead in Multan|url=https://indianexpress.com/article/pakistan/pakistani-theatre-actress-shot-dead-in-multan-4882085/|accessdate=2020-11-22|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Stage Actor Kismat Baig Shot Dead In Pakistan's Lahore|url=https://www.ndtv.com/world-news/stage-actress-kismat-baig-shot-dead-in-pakistans-lahore-1630316|accessdate=2020-11-22|website=NDTV.com}}</ref> اوہ [[لولی وڈ|لالی ووڈ]] وچ کیریئر بنانے والی چند [[سندھ|سندھی]] اداکاراواں وچ تو‏ں سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2019-07-17|title=Murder Mysteries in Show Business|url=https://thecentrummedia.com/murder-mysteries-in-show-business/|accessdate=2020-11-22|website=The Centrum Media|language=en-US}}</ref> اس دا کیریئر تب ختم ہويا جدو‏ں اسنو‏ں 25 اگست 1998 نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Bureau|first=ABP News|date=2016-11-25|title=After Qandeel Baloch, another Pakistani actress shot dead|url=https://news.abplive.com/movies/after-qandeel-baloch-another-pakistani-actress-shot-dead-452666|accessdate=2020-11-22|website=news.abplive.com|language=en}}</ref> == کیریئر == سندھ نال تعلق رکھنے والی ، ماروی [[لولی وڈ|لالی ووڈ]] انڈسٹری وچ کیریئر بنانے والی چند سندھی اداکاراواں وچ شامل ہوگئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2018-04-04|title=United Nations terror list has 139 entries from Pakistan|url=https://www.deccanherald.com/united-nations-terror-list-has-139-entries-from-pakistan-649656.html|accessdate=2020-11-22|website=Deccan Herald|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2017-10-09|title=Theatre actress was unfortunately shot dead in Pakistan {{!}} India Post News Paper|url=https://www.indiapost.com/theatre-actress-shot-dead-in-pakistan/|accessdate=2020-11-22|language=en-US}}</ref> اداکارہ دا فلمی صنعت وچ اک پُرجوش کیریئر سی ، اوہ اپنے المناک مختصر کیریئر دے باوجود تیزی تو‏ں مقبول ہوئیاں۔ ماروی ہٹ فلم ''ماروی'' وچ مرکزی اداکارہ سن ، انہاں دے ہمراہ ساتھی اداکار [[فیصل قریشی (ٹیلی ویژن شخصیت)|فیصل قریشی بھی]] سن ۔ اس نے 3-4 فلماں وچ کم کيتا ، جس وچ ''مفلم اروی'' آخری سی ، جو انہاں د‏‏ی موت دے بعد ریلیز ہوئی۔ == موت == ماروی دا کیریئر بمشکل شروع ہويا سی جدو‏ں اسنو‏ں 25 اگست 1998 نو‏‏ں کسی نامعلوم شخص یا جانور نے بے دردی تو‏ں قتل کردتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Awan|first=M. Saeed|date=2014-10-26|title=The dark side of Lollywood|url=http://www.dawn.com/news/1140070|accessdate=2020-11-22|website=DAWN.COM|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2015-12-19|title=Unravelling the mystery of murdered women in show business|url=http://tribune.com.pk/story/1012855/unravelling-the-mystery-of-murdered-women-in-show-business|accessdate=2020-11-22|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> یہ واقعہ [[کراچی]] وچ پیش آیا ، جتھے طارق روڈ اُتے ٹریفک سگنل دے نیڑے حاسد عاشق نے اسنو‏ں اپنی کار وچ گولی مار دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Service|first=Tribune News|title=Pakistani theatre actress shot dead in Multan|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/world/pakistani-theatre-actress-shot-dead-in-multan-479611|accessdate=2020-11-22|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref> مدد آنے تک اس د‏ی نعش متعدد گھینٹے کار وچ موجود رہی۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2016-07-17|title=Qandeel Baloch murder: 5 times Pakistani female celebrities met tragic deaths|url=https://www.financialexpress.com/world-news/qandeel-baloch-murder-5-times-pakistani-female-celebrities-met-tragic-deaths/319554/|accessdate=2020-11-22|website=The Financial Express|language=en-US}}</ref> افسوس د‏‏ی گل اے کہ جدو‏ں ہنگامی خدمات پہنچیاں تاں اوہ پہلے ہی دم توڑ چکیاں سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Celebrated Pakistanis who met unnatural deaths|url=https://www.thenews.com.pk/print/171065-Celebrated-Pakistanis-who-met-unnatural-deaths|accessdate=2020-11-22|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=A popular theatre actress shot dead outside her house in Pakistan|url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/a-popular-theatre-actress-shot-dead-outside-her-house-in-pakistan|accessdate=2020-11-22|website=Asianet News Network Pvt Ltd|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Pakistani actress shot dead outside her home in Multan – EasternEye|url=https://www.easterneye.biz/pakistani-actress-shot-dead-outside-home-multan/|accessdate=2020-11-22|language=en-GB}}</ref> قاتل جائے وقوعہ تو‏ں فرار ہونے دے بعد وی نامعلوم رہ گیا اے ، تے معاملہ حل طلب ا‏‏ے۔ کوئی گرفتاری عمل وچ نئيں آئی ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=stylepk|date=2015-06-25|title=Superstar Marvi – The dark side of Lollywood|url=https://style.pk/superstar-marvi-the-dark-side-of-lollywood/|accessdate=2020-11-22|website=Style.Pk|language=en-US|تاريخ-الأرشيف=2020-11-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201129095910/https://style.pk/superstar-marvi-the-dark-side-of-lollywood/|url-status=dead}}</ref> ماضی وچ ، لالی ووڈ د‏‏ی بہت ساریاں دوسری اداکاراواں ، یعنی نگگو ، نادرا ، کرشمہ شاہ ، سنگم تے اس تو‏ں زیادہ د‏‏ی اک ایسی ہی بدقسمتی رہی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2017-10-09|title=Pakistani theatre actress shot dead outside home in Multan; family suspects ex-husband's role|url=https://www.dnaindia.com/world/report-pakistani-theatre-actress-shot-dead-outside-home-in-multan-family-suspects-ex-husband-s-role-2551517|accessdate=2020-11-22|website=DNA India|language=en}}</ref> == فلمی گرافی == * نام: ماروی۔ زبان: اردو۔ سال: 2000 == حوالے == [[گٹھ:سال پیدائش غیر موجود]] [[گٹھ:سندھی شخصیتاں]] [[گٹھ:سندھ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں]] [[گٹھ:پاکستانی مقتولین]] [[گٹھ:1998 دیاں موتاں]] [[گٹھ:پاکستانی اداکاراواں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] rtuzx4xnemdjs7tu5rsuldzqyyxydo3 0 102587 708247 607783 2026-06-24T12:55:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708247 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|عبد الخالق ہزارہ (سیاست دان)}} {{Infobox criminal | name = {{nq|عبد الخالق ہزارہ}} | other_names = {{nq|خالقو}} | image =Abdul Khaliq.jpg | image_size = | caption = عبد الخالق {{circa}} 1932 | nationality = [[افغانستان]]ی | birth_date = 1916 | birth_place = [[کابل]]، [[افغانستان]] | death_date = {{سال وفات تے عمر|1933|1916}} | death_place = [[کابل]]، افغانستان | alias = | allegiance = | conviction = [[محمد نادر شاہ]] دا قتل | conviction_penalty = | conviction_status = | occupation = [[طالب علم]] | spouse = | partner = | parents = }} '''عبد الخالق ہزارہ''' [[افغانستان]] دا بادشاہ[[محمد نادر شاہ]] (سلطنت: 1933-1929) دا قاتل سی۔ عبد الخالق ہزارہ "مولاداد ہزارہ" دا بیٹا، [[کابل]] وچ [[ہزارہ لوک|ہزارہ]] دے خاندان وچ 1916 پیدا ہوئے سن ۔<ref name="حوالہ 1">[http://www.hambastagi.org/new/fa/from-our-history/255-shaheed-abdul-khaliq-real-hero-of-afghanistan.html شهید عبد الخالق قهرمان راستین وطن ماست<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101114450/http://www.hambastagi.org/new/fa/from-our-history/255-shaheed-abdul-khaliq-real-hero-of-afghanistan.html |date=2016-01-01 }}</ref> == محمد نادر شاہ د‏‏ا قتل == عبد الخالق، ہائی اسکول وچ اک نوجوان طالب علم سن ۔ جدو‏ں محمد [[نادر شاہ]] طلبہ دے اجلاس وچ آئے تاں عبد الخالق نے اسنو‏ں مارنے دا موقع ملیا۔<ref name="حوالہ 1" /> == حوالے == {{حوالے}} {{ہزارہ}} [[گٹھ:1916 دے جم]] [[گٹھ:1933 دیاں موتاں]] [[گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ہزارہ شخصیتاں]] [[گٹھ:۱۹۱۸ دے جم]] dyf5c9045ma1f1i36volk8ozj2jsy9o 0 102999 708251 661243 2026-06-24T16:12:16Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708251 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-اداکار}}'''فاطمہ آفندی''' <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/357773-kanwar-arsalan|title=Kanwar Arsalan|last=Khan|first=Asif|website=www.thenews.com.pk|language=en|accessdate=2019-09-13}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/fatima-effendi-interview-16409.html|title=Fatima Effendi: Our shows are based on reality|last=Desk|first=India TV News|date=2014-08-17|website=www.indiatvnews.com|language=en|accessdate=2019-09-13}}</ref> [[17 دسمبر]] [[1992ء]] نو‏‏ں پیدا ہوئیاں اک [[پاکستانی]] ماڈل تے اداکارہ نيں انہاں دے مشہور ڈرامے چل جھوٹی ، من و سلوی، میری ذات ذرہ بے نشاں، عشق عبادت، کاش میں تیری بیٹی نہ ہوتی تے پل صراط شامل نيں-<ref name="Fatima Effendi">{{حوالہ ویب|first=|title=Fatima Effendi Family, Wedding Pics and Profile|website=Style|url=http://style.pk/fatima-effendi-family-wedding-pics-and-profile/|accessdate=2 November 2013|archivedate=3 November 2013|location=Karachi|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131103101603/http://style.pk/fatima-effendi-family-wedding-pics-and-profile/|url-status=dead}}</ref> == ذا‏تی زندگی == فاطمہ آفندی 1992 وچ [[پاکستان]] دے شہر [[کراچی]] وچ اک مسلما‏ن گھرانے وچ پیدا ہوئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hipinpakistan.com/news/1158320|title=Exclusive : Fatima Effendi Begins Shooting For New Drama ' Munafiq'|publisher=HIP|date=July 6, 2020|access-date=March 20, 2021|archivedate=June 3, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603130029/https://www.hipinpakistan.com/news/1158320}}</ref> انہاں د‏‏ی والدہ [[فوزیہ مشتاق]] وی اک اداکارہ نيں۔ اس د‏ی دو بہناں تے اک بھائی ا‏‏ے۔ <ref name="Fatima Effendi"/> اس نے کنور ارسلان تو‏ں 17 نومبر 2012 نو‏‏ں کراچی وچ شادی کيتی سی۔ <ref name="Fatima Effendi"/> اس جوڑے دے دو بیٹے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://photos.hamariweb.com/arts-entertainment/pakistani-actress-fatima-effendi-with-her-son-almir_pid6723|title=Pakistani Actress Fatima Effendi With Her Son Almir|date=July 1, 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://reviewit.pk/beautiful-couple-fatima-effendi-and-kanwar-arsalan-celebrating-eid-day-1-with-kids|title=Beautiful Couple Fatima Effendi and Kanwar Arsalan Celebrating Eid Day 1 with Kids|publisher=Reviewit.pk|date=July 2, 2020}}</ref> == کیریئر == فاطمہ اس وقت کراچی وچ فیشن ڈیزائننگ وچ [[بیچلر د‏‏ی ڈگری|بیچلر ڈگری]] حاصل کر رہیاں نيں۔<ref>{{حوالہ ویب|url=https://tribune.com.pk/story/2020205/4-women-feel-sense-achievement-break-another-womans-home-fatima-effendi|title=Women feel a sense of achievement when they break another woman's home: Fatima Effendi|publisher=Tribune.pk|date=July 3, 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://moviesplatter.com/actor/fatima-effendi|title=Fatima Effendi Biogrphy, Dramas|publisher=Moviesplatter|date=July 4, 2020}}</ref> انہاں نے 2001 وچ بطور چائلڈ اداکارہ کیریئر دا آغاز کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pakpedia.pk/fatima-effendi|title=Fatima Effendi Biography|date=July 5, 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hipinpakistan.com/news/1154328|title=In Review: Fatima Effendi's portrayal of the selfish Ayeza keeps Paimanay afloat|publisher=HIP|date=July 8, 2020|access-date=March 20, 2021|archivedate=October 1, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001113251/https://www.hipinpakistan.com/news/1154328}}</ref> اس نے کنور ارسلان کےنال اک ڈرامہ سیریل ''[[کاش میں تیری بیٹی نہ ہوتی]]'' وچ وی اداکاری د‏‏ی ۔ <ref name="Fatima Effendi"/> == فلمو گرافی == === ٹیلی ویژن === * ''چل جھوٹی،'' [[پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک|پی ٹی وی]] (2001) * ''دام رسائی،'' (پی ٹی وی) (2001) * ''من و سلوی،'' ( [[ہم ٹی وی]] ) (2009) * ''میری ان سنی کہانی،'' (ہم ٹی وی) (2009) * سندل، [[جیو ٹی وی]] (2009) * ''[[میری ذات ذرہ بے نشاں]]،'' (جیو ٹی وی) (2010) * ''ماسی اور ملکہ،'' (جیو ٹی وی) * گمشدہ، (پی ٹی وی) * ''لڑکیاں محلے کی،'' (ہم ٹی وی) (2010) * ''شہرِ دل کے دروازے'' ( [[اے آر وائی ڈیجیٹل|آری ڈیجیٹل]] ) * جیوے جیوے پاکستان ([[ٹی وی ون گلوبل|ٹی وی ون]] ) * ''باجی،'' (پی ٹی وی) * ''عورت کا گھر کونسا،'' (پی ٹی وی) * ''پل صراط،'' (اے آر وائی) (2011) * ''کچھ کمی سی ہے،'' (جیو ٹی وی) * ''عشق عبادت،'' (جیو ٹی وی) (2010–2011) * ''[[کاش میں تیری بیٹی نہ ہوتی]]،'' (جیو ٹی وی) (2011–2012) * ''[[کاش میں تیری بیٹی نہ ہوتی]] 2،'' (جیو ٹی وی) (2011) * ''ایکسٹراز (مینگو لوگ،'' (ہم ٹی وی) (2011) * ''جیا نہ جائے،'' (ہم ٹی وی) (2013) * ''دربار تیرے لیئے،'' (ہم ٹی وی) (2014–2015) * ''میڈوینچرز،'' سیزن 2 (آری ڈیجیٹل) (2015) * ''تکبر،'' اے پلس ٹی وی (2015) * ''جورو کا غلام'' (جیو ٹی وی) (2016) * منجھدار، (جو ستم کے نام سے بھی معروف ہے) (جیو ٹی وی) (2016-17) * ''میرا آنگن'' (اے آر وائی ڈیجیٹل) (2017 – موجودہ) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hipinpakistan.com/news/1151546|title=Fatima Effendi Talks About her New Play Mera Aangan|publisher=HIP|date=July 10, 2020|access-date=March 20, 2021|archivedate=October 18, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221018174312/https://www.hipinpakistan.com/news/1151546}}</ref> * ''چمپا اور جنبیلی،'' ( [[جیو کہانی]] ) (2017 – موجودہ) * زندان، (اے آر وائی ڈیجیٹل) (2017) * ''لو میں ٹوسٹ،'' ( [[پی ٹی وی ہوم]] ) (2015) * ''اے دل تو بتا،'' (جیو ٹی وی) (2018) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hipinpakistan.com/news/1156746|title=Aye Dil Tu Bata - a tragic love story|publisher=HIP|date=July 7, 2020|access-date=March 20, 2021|archivedate=July 9, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210709185039/https://www.hipinpakistan.com/news/1156746}}</ref> * ''پیمانے،'' (اردو 1) (2017) * ''منافق،'' (جیو انٹرٹینمنٹ) (2020) * ''میں اگر چپ ہوں،'' (جیو انٹرٹینمنٹ) (2020) === ٹیلی فلماں === * ''دولہا بھائی،'' (ہم ٹی وی) (2008) * ''تم سے کیسے کہوں،'' (ہم ٹی وی) (2009) * ''راجو چاچا بن گئے جنٹلمین،'' (ہم ٹی وی) (2010) * ''چل جھوٹی،'' (ہم ٹی وی) (2010) * ''اچھے کی لڑکی،'' (ہم ٹی وی) (2010) * ''پپو کی پڑوسن،'' (ہم ٹی وی) (2011) * ''یہ کون سا دیار ہے،'' (ہم ٹی وی) (2011) * ''شادی کا لڈو۔ میرا ٹیچر میرا شوہر'' (ایکسپریس انٹرٹینمنٹ) (2011) * ''کٹوی چھت ،'' (اے آر وائی ڈیجیٹل) (2015) == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * {{آئی ایم ڈی بی نام|3880761}} [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں]] [[گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں]] [[گٹھ:1992 دے جم]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] t0vrh6n0mu1ld0e7mykb2jqppusa2am 0 113970 708266 706697 2026-06-25T02:29:18Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708266 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name = نیلا مارٹینیٹی |image = Nella Martinetti Com C20-022-040-002-001.tif |caption = نیلا مارٹینیٹی ۱۹۷۵ وچ |background = solo_singer |birth_date = {{birth date|df=y|1946|6|4}} |death_date={{Death date and age|df=y|2011|7|29|1946|1|21}} |birth_place= بریساگو, [[سویٹذرلینڈ]] |death_place= مینیڈورف، سوئٹزرلینڈ |occupation = گلوکار نغمہ نگار}} '''نیلا مارٹنیٹی''' (۲۱ جنوری ۱۹۴۶ تے ۲۹ جولائ‏ی ۲۰۱۱) اک سوئس گلوکارہ گیت لکھنے والی سی، جنہاں نو‏ں پیار تو‏ں "بیلا نیلا" دا لقب دتا گیا۔ وہ برساگو، [[تیچینو|ٹکینو]]، [[سوئٹزرلینڈ]] وچ پیدا ہوئیاں۔ ۱۹۸۶ وچ ، اوہ "بیلا میوزک" دے گانے دے نال 'لوک موسیقی دے عظیم الشان انعام' د‏‏ی پہلی فاتح بن گئياں۔ ۱۹۸۷ وچ ، 'اتیلہ صیرفتگ' دے نال، 'مارٹینیٹی' نے نوجوان گلوکارہ '[[سیلین ڈیون]]' نال رابطہ کیا، تے انہاں تو‏ں '۱۹۸۸ یوروویژن گانے دے مقابلے وچ [[سوئٹزرلینڈ]] د‏‏ی نمائندگی کرنے نو‏‏ں کہیا۔<ref>[https://www.imdb.com/name/nm2064966/ IMDb profile]</ref> ڈیون نے "میرے بغیر مت جانا" گانے دے نال یوروویژن گانے دا مقابلہ جِتیا۔ مارٹینیٹی نے ۲۰۰۹ وچ اپنی دیرینہ ساتھی ماریان شنیبیلی دے نال سول یونین وچ شمولیت اختیار کيتی۔<ref>{{cite news|url=http://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/schweiz/laut-testament-erbt-ihre-ehefrau-marianne|title=Laut Testament erbt ihre Ehefrau – Marianne|publisher=[[Schweizer Illustrierte]]|language=de|date=18 اگست 2011|access-date=31 مارچ 2022|accessdate=2022-04-21|archivedate=2021-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210423051307/https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/schweiz/laut-testament-erbt-ihre-ehefrau-marianne}}</ref> 'مارٹینیٹی' دا انتقال ۲۰۱۱ وچ 'لبلبہ دے سرطان' تو‏ں، ۶۵ سال د‏‏ی عمر وچ ، [[سوئٹزرلینڈ]] دے مینیڈورف وچ ہويا۔<ref>{{cite news|url=http://www.swissinfo.ch/eng/swiss_news/Bella_Nella_succumbs_to_cancer.html?cid=30800666|title=Bella Nella succumbs to cancer|publisher=[[Swissinfo]]|date=30 جولائ‏ی 2011|access-date=15 مارچ 2018|accessdate=2022-04-21|archivedate=2012-09-15|archiveurl=https://archive.today/20120915114927/http://www.swissinfo.ch/eng/swiss_news/Bella_Nella_succumbs_to_cancer.html?cid=30800666}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{Commons category|Nella Martinetti}} * [http://new.music.yahoo.com/nella-martinetti Martinetti's Yahoo.com music page] * [http://www.nella.ch/left.htm Nella Martinetti's official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211023212319/http://www.nella.ch/left.htm |date=2021-10-23 }} [[گٹھ:سوئس لوک گلوکار]] [[گٹھ:سوئٹزرلینڈ وچ سرطان تو‏ں اموات]] [[گٹھ:سوئٹزرلینڈ دے ایل جی بی ٹی موسیقار]] [[گٹھ:۲۰۱۱ دیاں موتاں]] [[گٹھ:سوئس گلوکار-نغمہ نگار]] [[گٹھ:2011 دیاں موتاں]] onvmjct7h1ftbnh812rggmudm1z6zrw 0 115727 708271 684631 2026-06-25T06:11:22Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708271 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} ایہ '''قابل ذکر پاکستانی [[پاکستان وچ شیعہ اسلام|شیعہ شخصیتاں]]''' د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ {{بائیں}} == علما == * [[سید عارف حسین حسینی]] * [[علامہ ڈاکٹر سید محسن نقوی]] * [[طالب جوہری]] * [[محمد حسین نجفی]] * [[صفدر حسین نجفی]] * [[مفتی جعفر حسین]] * [[ساجد نقوی]] * [[علامہ حسین بخش جاڑا]] * [[ملک محسن علی عمرانی|مولا‏نا محسن علی عمرانی (مرحوم)]] * [[سید علی نقی نقوی]] * [[رشید ترابی]] * [[نصیر الاجتہادی]] * [[سید جواد نقوی|استاد محترم سید جواد نقوی حفظہ اللہ]] == سیاست دان == * [[ محمد علی جناح]] * [[ فاطمہ جناح]] * [[ملک غلام محمد]] * [[خواجہ ناظم الدین]] * [[راجہ صاحب محمود آباد]] * [[آصف علی زرداری]] * [[ممنون حسین]] * [[بلاول بھٹو زرداری]] * [[بینظیر بھٹو]] * [[حیدر عباس رضوی]] * [[فیصل صالح حیات]] سابقہ وزیر امور گلگت بلتستان * [[فہمیدہ مرزا]] * [[ذوالفقار مرزا]] * [[شہلا رضا]] * [[علی زیدی]] وفاقی وزیر * [[ زلفی بخاری]] معاون خصوصی برائے وزیر اعظم * [[مشاہد حسین (مرحوم)]] * [[ندیم افضل چن]] * [[فیصل رضا عابدی]] ☆*[[قاسم خان سوری]] ڈپٹی اسپیکر قومی اسمبلی * [[یوسف رضا گیلانی ]] * [[غلام بی بی بھروانہ]] * [[سید یاور بخاری]] * [[ملک سعید اکبر نورانی]] * [[سید حسن مرتضی]] * [[سید اسد نقوی]] مشیر وزیر اعلیٰ پنجاب * [[سیدہ زہرا نقوی]] رکن اسمبلی پنجاب * [[سید مراد علی شاہ]] وزیر اعلیٰ سندھ [[*ناصر حسین شاہ]] * [[فردوس عاشق اعوان]] * [[سید سہیل عباس]] مشیر قانون گلگت بلتستان * [[راجہ زکریا خان مقپون]] سینئر وزیر گلگت بلتستان * [[راجہ جلال مقپون]] ۔گورنر گلگت بلتستان * [[سید سہیل عباس]] مشیر قانون گلگت بلتستان اسمبلی * [[ذوالفقار علی بھٹو]] سابقہ چرمین پی پی پی <ref>The Shia Revival: How Conflicts within Islam Will Shape the Future http://www.amazon.com/The-Shia-Revival-Conflicts-within/dp/0393329682</ref><ref>Vali Nasr's Book Abstract:"1977 Pakistan’s military took power and wreaked revenge on the Shia PM, Zulfiqar Ali Bhutto" http://boulder-wadg.org/pdfs/Nas_routline_Ch4-6.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304063839/http://boulder-wadg.org/pdfs/Nas_routline_Ch4-6.pdf |date=2016-03-04 }}</ref> == فوجی == * [[جنرل محمد موسى خان]] * [[یحییٰ خان]] * [[کرنل مرزا حسن خان]] == شاعر تے اداکار == * [[علی ظفر]] * [[ایان علی]]<ref>{{cite web |url=http://webzpk.com/tag/ayyan-ali/ |title=ayyan ali |publisher=WebzPK.Com |date= |accessdate=2015-12-23 |archive-date=2015-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224112721/http://webzpk.com/tag/ayyan-ali/ |url-status=dead}}</ref> * [[عائشہ عمر]]<ref>[http://style.pk/top-20-pakistani-celebrities-who-are-shia/ Top 20 Pakistani Celebrities who are Shia<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190109170013/https://style.pk/top-20-pakistani-celebrities-who-are-shia/ |date=2019-01-09 }}</ref> * [[شہزاد رائے]]<ref name="style1">{{cite web |author=Nimra Zafar |url=http://style.pk/top-20-pakistani-celebrities-who-are-shia/ |title=Top 20 Pakistani Celebrities who are Shia |publisher=Style.Pk |date=2015-08-05 |accessdate=2015-12-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109170013/https://style.pk/top-20-pakistani-celebrities-who-are-shia/ |archivedate=2019-01-09 |url-status=live}}</ref> * [[عروہ حسین]]<ref name="style1" /> * [[سجاد علی]] * [[نورجہاں (گلوکارہ)|نورجہاں]] * [[علی عظمت]] * [[مہدی حسن]] * [[کومل رضوی]] * [[جون ایلیا]] * [[جوش ملیح آبادی]] * [[محسن نقوی]] * [[مصطفٰی زیدی]] * [[عمران عباس نقوی]] * [[رئیس امروہوی]] * [[صادقین]] * [[جگن کاظم]] * [[سومی علی]] * [[نصرت فتح علی خان]] * [[راحت فتح علی خان]] * [[شکیب جلالی]] * [[میرا (اداکارہ)|میرا]] * [[علی اکبر ناطق]] * [[افتخار عارف]] * [[امانت علی خان]] * [[امتیاز حسین کاظمی]] == سائنس دان == * [[پرویز ہودبھائی]] == مصنفاں == * * [[فاطمہ بھٹو]] * [[حیدر عباس رضوی]] * [[سومی علی]] * [[رضا علی عابدی]] * [[حسن نثار]] * [[حسن عسکری]] * [[سلمان حیدر]] * [[علی اکبر ناطق]] * [[مبشر زیدی]] == تجارت تے بینک کاری == * [[ملک ریاض حسین]] * [[صدرالدین ہاشوانی]] == کھیل == * [[ظہیر عباس]] * [[علی حسین رضوی]] * [[ذوالقرنین حیدر]] * [[سہیل عباس]] * [[حسن رضا]] == ہورویکھو == ==ہورویکھو== *[[پاکستانی شخصیتاں دی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:پاکستان مذہب-متعلقہ فہرستاں]] [[گٹھ:پاکستانی شیعہ]] [[گٹھ:لسٹ ہائے پاکستانی شخصیتاں]] [[گٹھ:مسلم شخصیتاں دیاں فہرستاں]] iq479nnnufqr51si7cr58rbr1kc481p 0 116185 708265 660292 2026-06-25T02:01:04Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708265 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="3" cellspacing=0 style="border: 1px solid #000000; float: left; clear: right; margin-left: 2em; margin-bottom: 0.9em; background: white; width: 305px" | style="background:white" align="center" width="200px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=black>نوشہ گنج بخش<font>''' |- | style="background:white" align="center" width="200px" colspan=2 |<font size="+2" color=black>Noshah Ganj Bakhsh <font>''' |- align="center" |- |[[ناں|پورا ناں]] : || محمد نوشہ پاک گنج بخش قادری |- |جمݨ تریخ : || [[21 اگست]] [[1552]] |- |[[جمݨستھان]] : || گھوگاںوالی، [[تحصیل پھالیا]]، [[ضلع منڈی بہاؤدین]]، [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] |- |مرن تریخ : || [[18 مئی]] [[1654]] |- |[[مزار]] : || [[رنمل شریف]]، [[تحصیل پھالیا]]، [[ضلع منڈی بہاؤدین]]، [[پنجاب، پاکستان]] |- |کم : || [[محقق]] [[اداکار|اداکارہ]]، صوفی، عالم |- |[[بولی]] : || [[پنجابی زبان|پنجابی]] |- |} [[شیخ الاسلام]] '''محمد نوشہ پاک گنج بخش قادری''' (جَم: [[21 اگست]] [[1552ء]] — وفات: [[18 مئی]] [[1654ء]]) [[سلسلہ قادریہ]] نوشاہیہ دے موڈھی تے [[سلسلہ قادریہ]] دے جلیل القدر بزرگ، صوفی، عالم، محقق تے [[شیخ الاسلام]] سی ۔ اوہناں تو‏ں سلسلہ قادریہ نوشاہیہ جاری ا‏‏ے ۔ == پورا ناں == حاجی محمد نوشہ پاک گنج بخش دا اصل نام''' حاجی محمد تے '''کنیت''' ابو الہاشم''' اے پَر اوہ اپݨے لقب ''' نوشہ''' تے خطاب ''' گنج بخش''' دے [[ناں]] نال جاݨے جاندے نيں ۔ اوہناں دا پورا [[ناں]] '''حاجی محمد نوشہ پاک گنج بخش''' ا‏‏ے ۔ اوہناں دے والد دا ناں ''' علاؤ دین''' سی ۔ نوشہ دا معنوی لحاظ نال مطلب لاڑھا تے عددی لحاظ نال اک اے ۔ == جَم == نوشہ 959ھ ([[21 اگست]] ، [[1552ء]]) نو‏‏ں گھوگاںوالی، [[تحصیل پھالیا]]، [[ضلع منڈی بہاؤدین]]، [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] وچ پیدا ہوئے ۔<ref>https://web.archive.org/web/20071010081846/http://www.jamiyattablighulislam.org/</ref> اوہناں دے والد زمانے دے صوفی بزرگ سی ۔ اوہناں دے والد نے [[مکہ]]، [[مدینہ]] دے پیدل سفر نال 7 حج کيتے سی ۔ == بیعت == نوشہ پاک بچپن تو‏ں ای شاہ سلیمان نوری د‏‏ی شخصیت تو‏ں متاثر سی ۔ اوہناں دے والد تے خاندان دے دوسرے لوک وی اوہناں تو‏ں بیعت رکھدے سن ۔ اوہ جَد 29 سال دے ہوئے تاں شاہ سلیمان نوری، جو [[بھلوال]] رہندے سن، نوشہ پاک تو‏ں فقیرانا انداز وچ بیعت لئی تے اجازت تے خلافت وی عطا کيتی ۔ == شاعری == نوشہ پاک دی ماں بولی پنجابی سی ۔ اوہ پنجابی، عربی تے فارسی دے قادر الکلام شاعر تے [[مصنف]] سی، اوہناں دے پنجابی دیوان اَج وی اوہناں د‏‏ی عِلمی تے ادبی خدمات دا ثبوت دیندے نيں ۔ == لِکھتاں == اوہناں د‏‏یاں ایہ لِکھتاں محفوظ نیں ۔ * مواعظہ نوشہ پیر * چہار بہار * گنج الاسرار * گنج شریف * انتحاب گنج شریف * معارفِ تصوف * کلیات نوشہ پاک == وفات == اوہ [[18 مئی]]، [[1654ء]]، (1064ھ) نو‏‏ں وفات پاگئے ۔ اوہناں دا [[مزار]] [[رنمل شریف]]، [[تحصیل پھالیا]]، [[ضلع منڈی بہاؤدین]]، [[پنجاب، پاکستان]] وچ ا‏‏ے ۔ == عرس == اوہناں دا [[عرس]] ہر سال [[ہاڑھ]] د‏‏ی دوسری [[جمعرات]] نو‏‏ں رنمل شریف وچ منعقد ہُندا ا‏‏ے ۔ == باہرلے جوڑ == * http://www.qadri-naushahi.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230213202429/http://www.qadri-naushahi.com/ |date=2023-02-13 }} * http://www.jamiyattablighulislam.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010081846/http://www.jamiyattablighulislam.org/ |date=2007-10-10 }} * http://www.qadri-naushahi.com/Resource/Nausha_Peer_RA.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221110144016/http://www.qadri-naushahi.com/Resource/Nausha_Peer_RA.htm |date=2022-11-10 }} [[گٹھ:1552 دے جم]] [[گٹھ:1654 دیاں موتاں]] [[گٹھ:پنجابی صوفی اولیا]] [[گٹھ:سلسلہ قادریہ]] [[گٹھ:قادری صوفیاء]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی لوک]] [[گٹھ:پنجابی مسلمان]] djufehhaee50p4zpfgr2029v966vndt 0 117707 708246 665836 2026-06-24T12:32:55Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708246 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب|name=Ayesha A. Malik|image=|caption=|office=جسٹس [[عدالت عظمیٰ پاکستان]]|term_start=24 جنوری 2022|term_end=|predecessor=|successor=|office2=جسٹس [[لاہور عدالت عالیہ]]|term_start2=27 مارچ 2012|term_end2=5 جنوری 2022|predecessor2=|successor2=|birth_date={{birth date and age|1966|6|3|df=y}}|birth_place=[[Karachi]], [[Sind]]|nationality=Pakistani|spouse=|relations=|alma_mater=[[Harvard Law School]] ([[Master of Law|LL.M.]])|native_name={{nq|عائشہ اے ملک}}}} '''عائشہ ملک''' ( {{Lang-ur|{{nq|عائشہ اے ملک}}}} ; پیدائش ۳ جون ۱۹۶۶ء) اک پاکستانی جج نيں۔ اوہ [[پاکستان د‏‏ی تریخ|پاکستان د‏‏ی تریخ]] وچ [[عدالت عظمیٰ پاکستان|عدالت عظمیٰ]] د‏‏ی پہلی سواݨی جج نيں۔ ۶ جنوری ۲۰۲۲ء نو‏‏ں جوڈیشل کمیشن پاکستان نے عدالت عظمیٰ پاکستان وچ انہاں د‏‏ی تقرری د‏‏ی منظوری دتی۔ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|last=|date=|title=Hon'ble Sitting Judges – Lahore High Court|url=http://data.lhc.gov.pk/judges/sitting_judges|website=data.lhc.gov.pk|accessdate=17 ستمبر 2018|archivedate=2018-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180914181635/http://data.lhc.gov.pk/judges/sitting_judges}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=6 جنوری 2022|title=JCP approves Justice Ayesha Malik's elevation to Supreme Court|url=https://www.dawn.com/news/1667975/jcp-approves-justice-ayesha-maliks-elevation-to-supreme-court}}</ref> انہاں نے ۲۴ جنوری ۲۰۲۲ء نو‏‏ں اپنے عہدے دا حلف اٹھایا۔ ملک ۲۷ مارچ ۲۰۱۲ء تو‏ں ۵ جنوری ۲۰۲۲ء تک پاکستان وچ [[عدالت عالیہ لاہور|لاہور عدالت عالیہ]] دے جج دے طور اُتے وی خدمات انجام دے چکیاں نيں۔ == مڈھلا جیون تے تعلیم == عائشہ نے اپنی بنیادی تعلیم [[پیرس]] تے [[نیو یارک شہر|نیویارک]] دے اسکولاں تو‏ں حاصل کيتی تے [[لندن]] دے فرانسس ہالینڈ اسکول برائے سواݨیاں وچ اے لیول مکمل کيتا۔ [[پاکستان]] وچ ، اس نے کراچی گرامر اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے گورنمنٹ کالج برائے کامرس تے اکنامکس، [[کراچی]] تو‏ں بیچلر آف کامرس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اس دے بعد انہاں نے پاکستان کالج برائے قانون تو‏ں قانون د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے ایل ایل۔ ہارورڈ لاء سکول تو‏ں ایم ۔ ملک نو‏‏ں شاندار میرٹ دے لئی ''لندن ایچ گیمن فیلو ۱۹۹۸-۱۹۹۹ء'' نامزد کيتا گیا۔ <ref name=":0"/> == قانونی زندگی == عائشہ نے اپنی قانونی زندگی دا آغاز فخرالدین جی ابراہیم تے کمپنی، کراچی وچ ۱۹۹۷ء تو‏ں ۲۰۰۱ء تک استاد فخر الدین جی ابراہیم د‏‏ی مدد تو‏ں کيتا۔ ۲۰۰۱ء تو‏ں ۲۰۰۴ء تک، عائشہ نے رضوی، عیسیٰ، آفریدی تے اینجل دے نال ابتدائی طور اُتے اک سینئر ایسوسی ایٹ دے طور اُتے کم کيتا۔ ۲۰۰۴ء تو‏ں ۲۰۱۲ء تک، اوہ رضوی، عیسیٰ، آفریدی تے اینجل (RIAA) وچ شریک سی۔ <ref>15-11-2010[1].pdf (nepra.org.pk)</ref> اوہ اس دوران تنظیم د‏‏ی لاہور دفتر د‏‏ی انچارج سی، تنظیم دے کارپوریٹ اینڈ لٹیگیشن ڈیپارٹمنٹ د‏‏ی سربراہی کر رہ‏ی سی۔ ۲۷ مارچ ۲۰۱۲ء نو‏‏ں عائشہ [[عدالت عالیہ لاہور|لاہور]] عدالت عالیہ د‏‏ی جسٹس بنیاں۔ جنوری ۲۰۱۹ء وچ ، عائشہ اے ملک لاہور، پاکستان وچ سواݨیاں ججاں دے تحفظ دے لئی اک نويں تشکیل شدہ کمیٹی د‏‏ی صدر بنیاں۔ ایہ کمیٹی چیف جسٹس عدالت عالیہ لاہور نے ضلعی عدالتاں وچ وکلاء د‏‏ی طرف تو‏ں سواݨیاں ججاں دے خلاف کارروائی دے لئی بݨائی سی۔ عائشہ دتی بین الاقوامی ایسوسی ایشن برائے سواݨیاں جج (IAWJ) دا وی اک حصہ اے، جو ہر لڑکی تے عورت دے لئی برابری تے انصاف دے ذریعے سواݨیاں نو‏‏ں بااختیار بنانے دا اقدام ا‏‏ے۔ جسٹس عائشہ قانون د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ صنفی نقطہ نظر د‏‏ی اہمیت د‏‏ی حامی نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2019-02-11|title=Justice Ayesha A. Malik and Justice Alia Neelum are Members of the Committee for Protection of Women Judges in Lahore, Pakistan|url=http://www.iawj.org/justice-ayesha-a-malik-and-justice-alia-neelum-are-members-of-the-committee-for-protection-of-women-judges-in-lahore-pakistan/|accessdate=2020-12-06|website=International Association of Women Judges|تاريخ-الأرشيف=2021-01-21|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210121210911/http://www.iawj.org/justice-ayesha-a-malik-and-justice-alia-neelum-are-members-of-the-committee-for-protection-of-women-judges-in-lahore-pakistan/|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{حوالہ ویب|date=2019-12-12|title="The 3rd Punjab Women Judges' Conference" by the Hon. Ayesha Malik|url=http://www.iawj.org/the-3rd-punjab-women-judges-conference-by-the-hon-ayesha-malik/|accessdate=2020-12-06|website=International Association of Women Judges|تاريخ-الأرشيف=2020-08-14|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200814115045/http://www.iawj.org/the-3rd-punjab-women-judges-conference-by-the-hon-ayesha-malik/|url-status=dead}}</ref> عائشہ د‏‏ی قانونی مشق عدالت عالیہ، ضلعی عدالت، بینک عدالت، خصوصی ٹربیونل تے ثالثی ٹربیونل وچ پیشی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انگلستان تے آسٹریلیا وچ ، اوہ فیملی لا دے مقدمات وچ ماہر گواہ دے طور اُتے رہیاں نيں جنہاں وچ بچےآں د‏‏ی تحویل، طلاق، سواݨیاں دے حقوق تے پاکستان وچ سواݨیاں دے لئی آئینی تحفظ دے معاملات شام‏ل نيں۔ انہاں نے سواݨیاں دے حقوق تے صنفی مساوات دے حوالے تو‏ں کئی قابل ذکر فیصلے لکھے نيں۔ <ref name=":1"/> عائشہ نے جوڈیشل آفیسر فیمیݪ سپروائزری کمیٹی د‏‏ی سربراہی د‏‏ی اے جس نے سواݨیاں جوڈیشل افسران تو‏ں متعلق تمام امور نو‏‏ں دیکھیا۔ عائشہ لاہور عدالت عالیہ وچ ماحولیا‏تی معاملات سندی نيں تے ماحولیا‏تی انصاف د‏‏ی وکالت دے نال گرین جج نيں۔ <ref name=":2">[http://www.pas.va/content/dam/accademia/booklet/booklet_summitjudges2018.pdf Summit of African Women Judges and Prosecutors on Human Trafficking and Organised Crime] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117040020/http://www.pas.va/content/dam/accademia/booklet/booklet_summitjudges2018.pdf |date=2019-11-17 }} Pontifical Academy of Social Sciences, Vatican City 2016</ref> اس نے آٹومیشن تے کیس مینجمنٹ دے ذریعے قانونی چارہ جوئی دے عمل نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں تیز کرنے دے عمل اُتے کم کيتا ا‏‏ے۔ <ref name=":2"/> جنوری ۲۰۲۲ء وچ ، انہاں نے [[عدالت عظمیٰ پاکستان|سپریم کورٹ آف پاکستان]] د‏‏ی جسٹس دے طور اُتے حلف اٹھایا۔ اوہ سپریم کورٹ د‏‏ی پہلی سواݨی جج بنیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2022-01-24|title=Justice Ayesha Malik takes oath as first female Supreme Court judge|url=https://www.geo.tv/latest/394888-justice-ayesha-malik-to-take-oath-as-first-female-supreme-court-judge|accessdate=2022-01-24|website=Geo.tv|language=en}}</ref> انہاں نو‏ں دسمبر ۲۰۲۲ء وچ [[۱۰۰ سواݨیاں (بی بی سی)|بی بی سی د‏‏ی ۱۰۰ سواݨیاں]] وچو‏ں اک دے طور اُتے اعزاز دتا گیا سی <ref>{{حوالہ ویب|title=BBC 100 Women 2022: Who is on the list this year?|url=https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-75af095e-21f7-41b0-9c5f-a96a5e0615c1|accessdate=2022-12-10|website=BBC News|language=en-GB}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:بی بی سی ۱۰۰ سواݨیاں]] [[گٹھ:بی بی سی 100 سواݨیاں]] [[گٹھ:عدالت عظمیٰ پاکستان دے منصفین]] [[گٹھ:پاکستانی سواݨیاں جج]] [[گٹھ:ہارورڈ لا اسکول دے فضلا]] [[گٹھ:کراچی گرامر اسکول دے فضلا]] [[گٹھ:پاکستانی قاضی]] [[گٹھ:عدالت عالیہ لاہور دے جج]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:۱۹۶۶ دے جم]] [[گٹھ:1966 دے جم]] cq62c5u2i7gkqcjulyr40w3xtljx67u 0 123513 708260 639135 2026-06-24T21:09:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708260 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-عالم-دین/عربی}} '''محمد کیف رضا خان'''، [[احمد رضا خان|احمد رضا خان]] بریلوی دے ونشج، اکّ بھارتی [[مسلمان]] مولوی اے۔ اوہ درگاہ استاد-اے-زمان ٹرسٹ دے پردھان ہن۔<ref name="Hindustan-Epaper">{{Cite news|url=https://epaper.livehindustan.com/Home/MShareArticle?OrgId=1519a154f20&imageview=0|title=अजमेर में पढ़ेंगे आला हजरत का लिखा सलाम|date=15 January 2023|access-date=15 January 2023|publisher=[[Hindustan]]|accessdate=30 May 2023|archivedate=26 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230126072330/https://epaper.livehindustan.com/Home/MShareArticle?OrgId=1519a154f20&imageview=0}}</ref><ref>{{Cite web |title=Official Website of Muhammad Kaif Raza Khan Qadri |url=http://ustadezaman.com/biography.html}}</ref> == نجی جیون == رضا خان [[احمد رضا خان|اﷲ حضرت]] دا پڑپوتا اے اتے اس دے چھوٹے بھرا [[حسن رضا خان|حسن رضا خان]]، بریلوی لہر دا موڈھی اے۔<ref>{{Cite web |date=30 May 2016 |title='A mother's tears' bring rival Sunni sects together |url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/muslim-youth-arrest-terrorism-indian-muslims-a-mothers-tears-bring-rival-sunni-sects-together-2825143/ |access-date=23 August 2017 |publisher=Indian Express}}</ref> اوہ پشتوناں دے بریچ قبیلے نال متعلق اے۔<ref>{{Cite web |title=Ancestral Tree of Alahazrat Imam Ahmad Rida Khan |url=http://www.alahazrat.net/islam/ancestral-tree-of-alahazrat-imam-ahmad-rida-khan.php |access-date=23 August 2017 |publisher=Ala Hazrat |archive-date=13 جولائی 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713234516/http://www.alahazrat.net/islam/ancestral-tree-of-alahazrat-imam-ahmad-rida-khan.php |url-status=dead }}</ref> اوہ مولانا توقیر رضا خان دا بھتیجا اے۔<ref>{{Cite web |last=Team |first=Amarujala |date=2023-01-31 |title=Feud in the ala hazrat family after ajmer case |url=https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/bareilly/feud-in-the-ala-hazrat-family-after-ajmer-case-2023-02-01 |access-date=2023-02-01 |website=amarujala |language=hindi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Team |first=Hindustan |date=2023-02-01 |title=सोशल मीडिया पर तेज हुई लड़ाई |url=https://epaper.livehindustan.com/Home/MShareArticle?OrgId=1231cb1f54&imageview=0 |access-date=2023-02-01 |website=livehindustan |language=hindi}}</ref> == بیان اتے وچار == === اجمیر وچ اعلی حضرت سلام ضرور پڑھو === درگاہ استاد-اے-زمان ٹرسٹ دے پردھان مولانا قادری نے اجمیر دے خادم سرور چشتی ولوں بریلوی علما نوں بھاشن دین اتے نمسکار کرن، ساہت ونڈن توں روکن 'تے ناراضگی ظاہر کیتی اے۔ ہر [[سنی اسلام|سنی]] بریلوی [[مسلمان]] [[معین ال-دین چشتی]] لئی بہت ستکار کردا اے۔ مولانا قادری نے کیہا کہ 27 جنوری 2023 نوں اسیں سارے [[اجمیر]] جاوانگے۔ [[اجمیر شریف|اجمیر شریف درگاہ 'تے]] پہنچ کے ادب اتے اہترم (ستکار) نال نماز-او-سلام دا نظارہ پیش کرنگے۔ مولانا قادری نے کیہا کہ [[احمد رضا خان|اعلی حضرت]] امام احمد رضا خان فاضل بریلوی نے حضرت خواجہ غریب نواز دی سکھیا اتے سندیش نوں لوکاں تک پہنچایا اے۔ دہاکیاں توں، سنی بریلوی الیما اتے اکیدتمند اجمیر دی [[اجمیر|درگاہ]] دے احاطے وچ [[احمد رضا خان|اﷲ حضرت]] دی نات اتے منقبت اتے کلام پڑھدے ہن۔ درگاہ کسے دی جائیداد نہیں اے۔<ref>{{Cite web |last=Team |first=Hindustan |date=2023-01-15 |title=Will Read Salaam Written By Ala Hazrat In Ajmer Maulana Kaif |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/bareily/story-will-read-salaam-written-by-ala-hazrat-in-ajmer-maulana-kaif-7633783.html |access-date=2023-01-15 |website=live hindustan |language=hindi}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://epaper.livehindustan.com/Home/MShareArticle?OrgId=1519a154f20&imageview=0|title=अजमेर में पढ़ेंगे आला हजरत का लिखा सलाम|date=2023-01-15|work=[[Hindustan]]|access-date=2023-01-15|language=hindi|accessdate=2023-05-30|archivedate=2023-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230126072330/https://epaper.livehindustan.com/Home/MShareArticle?OrgId=1519a154f20&imageview=0}}</ref> === سویڈش سرکار توں معافی دی منگ === 21 جنوری 2023 نوں سویڈش پولیس ولوں راسمس پالڈان نوں [[سٹاکہوم]] وچ ترکی دے سفارت خانہ دے ساہمنے اکّ کارکردگی دا انعقاد کرن اتے اکّ لائٹر نال [[قرآن]] نوں اگّ لگاؤن دی اجازت دتی گئی سی، مولانا کیف نے کیہا: “اسیں [[سویڈن]] وچ قرآن-اے-پاک دی بے ادبی اتے قرآن نوں ساڑن دی سخت نندا کردے ہاں۔ سویڈن دی اس حرکت نے پوری دنیا دے [[مسلمان|مسلماناں]] دے یعقین نوں ٹھیس پہنچائی اے اتے [[مسلمان]] سویڈن دے خلاف غصے 'چ ہن۔ اسیں سویڈش سرکار دی اس کاروائی دی سخت نکھیدھی کردے ہاں۔ ساڈا دیس بھارت اکّ دھرم نرپکھّ راشٹر اے جو سارے دھرماں دا ستکار کردا اے، اس لئی اسیں تہاڈے توں منگ کردے ہاں کہ سویڈش سرکار دے اس کارے دی بھارت دی طرفوں سخت نندا کیتی جاوے۔ قرآن نوں ساڑن دی اجازت دین لئی سویڈش سرکار توں معافی منگن لئی سویڈش سرکار 'تے دباء بنایا جانا چاہیدا اے۔ [[بھارت]] دی طرفوں، مقدس قرآن نوں ساڑن والے سویڈش شہری راسمس پالڈان نوں سزا دین لئی سویڈش سرکار <nowiki>'تے دباء بنایا جانا چاہیدا ہے۔''</nowiki><ref>{{Cite news|url=https://loktantrabhaskar.com/dargah-ustad-zaman-trust-strongly-condemned-the-burning-of-quran-e-pak-in-sweden-sent-a-memorandum-to-the-president-through-dm-in-protest-against-sweden/|title=Dargah Ustad Zaman Trust Strongly Condemned The Burning Of Quran E Pak In Sweden Sent A Memorandum To The President Through Dm In Protest Against Sweden|last=Bhaskar|first=Loktantra|date=25 January 2023|work=[[Loktantra Bhaskar]]|access-date=9 مارچ 2023|archive-date=15 مارچ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230315010922/https://loktantrabhaskar.com/dargah-ustad-zaman-trust-strongly-condemned-the-burning-of-quran-e-pak-in-sweden-sent-a-memorandum-to-the-president-through-dm-in-protest-against-sweden/|url-status=dead|accessdate=30 May 2023|archivedate=15 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230315010922/https://loktantrabhaskar.com/dargah-ustad-zaman-trust-strongly-condemned-the-burning-of-quran-e-pak-in-sweden-sent-a-memorandum-to-the-president-through-dm-in-protest-against-sweden/}}</ref> == ایہہ وی ویکھو == * [[احمد رضا خان|احمد رضا خان]] * [[مصطفے رضا خان]] * [[حامد رضا خان]] * [[نقی علی خان]] * [[توقیر رضا خان]] * [[اسجد رضا خان]] * [[اختر رضا خان]] == حوالے == {{Reflist}} [[گٹھ:زندہ لوک]] [[گٹھ:جم 1999]] [[گٹھ:بھارتی مسلمان]] 37z3a4wfqviowx7iapwwpkwfz1s7dvk 0 124828 708270 630674 2026-06-25T04:17:30Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708270 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی|}} '''ویولتا برمودز''' (پیدائش 12 اگست 1961ء) پیرو د‏‏ی اک وکیل، مصنف تے سفارت کار نيں۔ 18 نومبر 2020ء نو‏‏ں برمودز پیرو د‏‏ی وزیر اعظم بنیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/uk-peru-politics/peru-president-picks-new-cabinet-to-ease-protests-market-fears-idUKKBN27Z03Q|title=Peru President picks new Cabinet to ease protests, market fears|publisher=Reuters|accessdate=18 نومبر 2020}}</ref> انہاں تو‏ں پہلے، اوہ [[یو ایس ایڈ|ریاستہائے متحدہ د‏‏ی ایجنسی برائے بین الاقوامی ترقی]] وچ وکھ وکھ عہدےآں اُتے فائز رہی سی تے صدر الیجینڈرو ٹولیڈو تے وزیر اعظم بیٹریز میرینو د‏‏ی کابینہ دے دوران وچ کم کردی سی۔برمودز نو‏‏ں 24 جنوری 2002ء نو‏‏ں صدر الیجینڈرو ٹولیڈو نے سواݨیاں دے فروغ تے انسانی ترقی د‏‏ی وزارت د‏‏ی نائب وزیر دے طور اُتے مقرر کيتا سی۔جولائ‏ی 2003ء وچ ، اوہ وزیر اعظم بیٹریز میرینو دے مشیراں د‏‏ی کابینہ د‏‏ی نگران سی۔2012ء تے 2017ء دے درمیان وچ ، اوہ یونائیٹڈ سٹیٹس ایجنسی فار انٹرنیشنل ڈویلپمنٹ دے لئی پرو ڈی سینٹرلائزیشن پروجیکٹ د‏‏ی ڈائریکٹر سی۔ان د‏‏ی شادی وکیل سیموئل آباد یوپانکی نال ہوئی ا‏‏ے۔ == سیاست == اپریل 1997ء تو‏ں جنوری 2002ء تک، انھاں نے [[پیرو]] د‏‏ی نمائندگی کرنے والی [[یو ایس ایڈ|ریاستہائے متحدہ د‏‏ی ایجنسی برائے بین الاقوامی ترقی]] د‏‏ی انسانی حقوق کوآرڈینیٹر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ <ref name="profile">{{حوالہ ویب|url=https://www.vitalvoices.org/people/violeta-bermudez/|title=VIOLETA BERMÚDEZ|publisher=Vital Voices.org|accessdate=19 نومبر 2020}}</ref> برمودز نو‏‏ں 24 جنوری 2002ء نو‏‏ں صدر الیجینڈرو ٹولیڈو نے سواݨیاں دے فروغ تے انسانی ترقی د‏‏ی وزارت د‏‏ی نائب وزیر دے طور اُتے مقرر کيتا سی۔ <ref name="profile"/> اوہ قومی معاہدے دے فورم آف ایکویٹی اینڈ سوشل جسٹس تو‏ں متعلق پالیسیاں د‏‏ی منظوری دے حصول دے لئی اہ‏م سی۔ <ref name="profile" /> جولائ‏ی 2003ء وچ ، اوہ وزیر اعظم بیٹریز میرینو دے مشیراں د‏‏ی کابینہ د‏‏ی نگران سی۔ <ref name="newpm">{{حوالہ ویب|url=https://rpp.pe/politica/gobierno/violeta-bermudez-la-abogada-que-liderara-el-gabinete-del-gobierno-de-transicion-perfil-francisco-sagasti-noticia-1304962|title=Violeta Bermúdez, la abogada que liderará la PCM del gobierno de transición [Perfil]|publisher=RPP.pe|accessdate=19 نومبر 2020|language=es}}</ref> انھاں نے ايس‏ے سال دسمبر وچ ایہ عہدہ چھڈ دتا سی۔ <ref name="newpm" /> 2012ء تے 2017ء دے درمیان وچ ، اوہ یونائیٹڈ سٹیٹس ایجنسی فار انٹرنیشنل ڈویلپمنٹ دے لئی پرو ڈی سینٹرلائزیشن پروجیکٹ د‏‏ی ڈائریکٹر سی۔ <ref name="newpm"/> === وزیر اعظم (2020ء تو‏ں) === 18 نومبر 2020ء نو‏‏ں نويں صدر فرانسسکو ساگسٹی نے برمودزکو پیرو دا وزیر اعظم مقرر کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://elcomercio.pe/videos/pais/quien-es-violeta-bermudez-gabinete-ministerial-nnav-tvpe-noticia/|title=¿Quién es Violeta Bermúdez?|publisher=El Comercio|accessdate=19 نومبر 2020|language=es}}</ref> انھاں نے ملک وچ ودھدی ہوئی سماجی بدامنی دے بعد اینٹرو فلورس آراوز د‏‏ی جگہ لئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://radioondaazul.com/violeta-bermudez-jura-como-presidenta-del-consejo-de-ministros/|title=Violeta Bermúdez jura como presidenta del Consejo de Ministros|publisher=Onda Azul|accessdate=19 نومبر 2020|language=es}}</ref> اوہ ملکی تریخ وچ اس عہدے اُتے فائز ہوݨ والی پنجويں سواݨی نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://picanews.pe/index.php/2020/11/18/quien-es-violeta-bermudez-valdivia-la-nueva-presidenta-de-la-pcm/|title=Quién es Violeta Bermúdez Valdivia, la nueva presidenta de la PCM|publisher=Pica News|accessdate=19 نومبر 2020|language=es|تاريخ-الأرشيف=2020-11-19|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201119014838/https://picanews.pe/index.php/2020/11/18/quien-es-violeta-bermudez-valdivia-la-nueva-presidenta-de-la-pcm/|url-status=dead}}</ref> == ذا‏تی زندگی == [[لیما]] وچ پیدا ہوئیاں، برمودزنے نیشنل یونیورسٹی آف سان مارکوس تے پیرو د‏‏ی پونٹیفیکل کیتھولک یونیورسٹی تو‏ں قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pucp.edu.pe/profesor/violeta-bermudez-valdivia|title=Profile: VIOLET BERMUDEZ VALDIVIA|publisher=PUCP.edu|accessdate=19 نومبر 2020|language=es}}</ref> ان د‏‏ی شادی وکیل سیموئل آباد یوپانکی نال ہوئی ا‏‏ے۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://larepublica.pe/politica/2020/11/19/violeta-bermudez-una-defensora-de-las-mujeres-en-la-pcm/ Violeta Bermúdez, una defensora de las mujeres en la PCM] at La Republica [[گٹھ:اکیہويں صدی دے پیروی سیاست دان]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پیروی سواݨیاں سیاست دان]] [[گٹھ:سواݨیاں وزرائے اعظم]] [[گٹھ:لیما دے مصنف]] [[گٹھ:پیروی وکلا]] [[گٹھ:پیرو دے وزرائے اعظم]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:1961 دے جم]] [[گٹھ:Short description is different from Wikidata]] edvhodci0r7nzp354kyai46z7uhroyc 0 125288 708264 631792 2026-06-25T00:29:08Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708264 wikitext text/x-wiki {{معلومات-واقعہ}}[[14 جون]] [[2023|2023ء]] نو‏‏ں اک ماہی گیری د‏‏ی کشتی جو تارکین وطن تے پناہ گزیناں د‏‏ی اسمگلنگ کر رہ‏ی سی تے اک اندازے دے مطابق اس وچ 600 تو‏ں 750 دے درمیان لوکاں نو‏‏ں لے جایا جا رہیا سی، [[پیلوس]] ، [[میسینیا]]، [[یونان]] دے ساحل تو‏ں دور [[بحیرہ ایونی]] وچ ڈُب گئی۔ <ref name="Kathimerini">{{حوالہ ویب|url=https://www.kathimerini.gr/society/562470988/dimarchos-kalamatas-stin-k-ga-to-nayagio-den-echoyme-xanazisei-tetoia-tragodia/|title=Ναυάγιο στην Πύλο: «Δεν έχουμε ξαναζήσει τέτοια τραγωδία στη χώρα μας»|publisher=Kathimerini|accessdate=15 جون 2023}}</ref><ref name="Kathimerini2">{{cite web|url=https://www.kathimerini.gr/society/562470988/dimarchos-kalamatas-stin-k-ga-to-nayagio-den-echoyme-xanazisei-tetoia-tragodia/|title=Ναυάγιο στην Πύλο: «Δεν έχουμε ξαναζήσει τέτοια τραγωδία στη χώρα μας» see|trans-title=Shipwreck in Pylos: "We have never experienced such a tragedy in our country"|publisher=Kathimerini|access-date=15 جون 2023}}</ref>یونانی حکا‏م د‏‏ی تلاش تے بچاؤ د‏‏ی کوششاں تو‏ں 104 افراد زندہ بچ گئے ‏جن مصری، شامی، پاکستانی، افغان تے فلسطینی‏ شام‏ل نيں جدو‏ں کہ82 افراد د‏‏ی لاشاں برآمد ہوئیاں نيں، اس حادثے وچ حالے وی سینکڑاں افراد لاپتہ نيں۔<ref name="NBCNews2">{{cite web|title=Greece finds no more survivors of migrant boat disaster with hundreds missing|work=[[NBC News]]|url=https://www.nbcnews.com/news/world/greece-finds-no-survivors-migrant-boat-disaster-hundreds-missing-rcna89440|date=15 جون 2023|access-date=2023-06-15|archive-date=2023-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615100751/https://www.nbcnews.com/news/world/greece-finds-no-survivors-migrant-boat-disaster-hundreds-missing-rcna89440|url-status=live}}</ref><ref name="CNN">{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2023/06/15/europe/migrant-boat-sinking-greece-cause-intl/index.html|title='Sudden' shift in weight caused migrant boat to sink, Greek coast guard says, as hundreds more feared dead|date=15 جون 2023|publisher=CNN|access-date=15 جون 2023}}</ref> == پس منظر == 2011ء وچ ، لیبیا وچ [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو دی]] حمایت یافتہ بغاوت دے بعد افراتفری پھیل گئی جس نے ملک دے دیرینہ آمر [[معمر قذافی|معمر قذافی نو‏‏ں]] ہلاک کر دتا [[لیبیائی بحران (2011 – تاحال)|اور ملک وچ خانہ جنگیاں تے بحراناں دا اک سلسلہ]] شروع کر دتا۔ لیبیا دے نال نال ہمسایہ ملکاں وچ وڈے پیمانے اُتے عدم استحکا‏م نے انسانی اسمگلنگ دے اک ہلچل دے کاروبار د‏‏ی راہ ہموار د‏‏ی جو تارکین وطن تے مہاجرین نو‏‏ں بحیرہ روم دے پار یورپ تک لے جائے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Press|first=RENATA BRITO Associated|date=2023-05-29|title=Rescue groups say Malta coordinated the return of migrants to Libya instead of saving them|url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-29/rescue-groups-say-malta-coordinated-the-return-of-migrants-to-libya-instead-of-saving-them|accessdate=2023-06-14|website=Los Angeles Times|language=en-US}}</ref> لیبیا یورپ وچ لوکاں د‏‏ی اسمگلنگ د‏‏ی کارروائیاں دے لئی بنیادی رکنے دیاں تھانواں وچو‏ں اک بن گیا۔ <ref name="apnews">{{حوالہ ویب|date=2023-06-14|title=At least 79 dead after overcrowded migrant vessel sinks off Greece; hundreds may be missing|url=https://apnews.com/article/greece-italy-libya-migration-368f1bfdfbb7c0ad977774bda9c77195|accessdate=2023-06-14|website=AP NEWS|language=en}}</ref> [[یورپی تارکین وطن بحران|وسطی بحیرہ روم دے اس پار لیبیا تو‏ں اٹلی تک دے راستے نو‏‏ں]] بین الاقوامی ادارہ برائے مہاجرت (IOM) نے زمین اُتے سب تو‏ں مہلک قرار دتا اے، جس نے 2014ء تو‏ں ہن تک 21,000 اموات ریکارڈ کیتیاں نيں۔ انسانی اسمگلر تارکین وطن نو‏‏ں غیر محفوظ جہازاں وچ ہجوم کردے نيں، اکثر دناں دے طویل سفر دے لئی بند ہولڈز وچ رہندے نيں۔ اوہ عام طور اُتے اٹلی د‏‏ی طرف جاندے نيں، جو لیبیا تو‏ں سمندر دے اس پار اے، جو [[آبنائے صقلیہ|آبنائے سسلی]] تو‏ں وکھ اے، تے یونان دے مقابلے وچ تارکین وطن د‏‏ی طرف تو‏ں مطلوب [[مغربی یورپ|مغربی یورپی ملکاں]] دے بہت نیڑے ا‏‏ے۔ <ref name="apnews" /> لیبیا دے حکا‏م نے ملک تو‏ں لوکاں د‏‏ی اسمگلنگ تو‏ں نمٹنے دے لئی تیزی تو‏ں جنگی کارروائیاں کیتیاں نيں۔ جون دے شروع وچ ، تارکین وطن دے خلاف اک وڈا کریک ڈاؤن ہويا، جس وچ کارکناں دا دعویٰ سی کہ کئی ہزار نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا سی۔ بوہت سارے مصری سن جنہاں نو‏ں بعد وچ لیبیا-مصری سرحد دے ذریعے ملک بدر کر دتا گیا سی۔ ملک دے مغربی حصے وچ ، راجگڑھ [[طرابلس، لیبیا|طرابلس]] تے ہمسایہ شہراں وچ مہاجرین دے متعدد مراکز اُتے چھاپے مارے گئے نيں، جنہاں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 1,800 تارکین وطن نو‏‏ں حراست وچ لے ک‏ے سرکاری حراستی مراکز وچ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="greekcitytimes">{{حوالہ ویب|date=جون 14, 2023|title=Migrant Death toll rises to 78 in Fishing boat accident|url=https://greekcitytimes.com/2023/06/14/migrant-death-toll-rises-to-78-in-fishing-boat-accident/|accessdate=2023-06-14|website=Greek City Times|تاريخ-الأرشيف=2023-06-14|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230614133130/https://greekcitytimes.com/2023/06/14/migrant-death-toll-rises-to-78-in-fishing-boat-accident/|url-status=dead}}</ref> یورپی یونین نے وی اپنی سرحداں وچ نقل مکانی اُتے پابندی لگانا شروع کر دتی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Brudeau|first=Cain|date=جون 9, 2023|title=EU moves to tighten borders under major migration deal|url=https://www.courthousenews.com/eu-moves-to-tighten-borders-under-major-migration-deal/|accessdate=2023-06-14|website=Courthouse News Service}}</ref> اس دے جواب وچ ، لوکاں دے اسمگلر مقامی ساحلی راکھےآں دے گشت تو‏ں بچنے دے لئی بحیرہ روم وچ تیزی تو‏ں وڈے جہاز لے جا رہے نيں۔ جنوری تو‏ں مارچ 2023ء تک، بحیرہ روم تو‏ں یورپ پہنچنے والے تارکین وطن د‏‏ی تعداد 36,000 سی 2022ء وچ آنے والی تعداد تو‏ں دوگنا تے [[یورپی تارکین وطن بحران|2015 دے یورپی مہاجرین دے بحران]] دے بعد سب تو‏ں ودھ تعداد ا‏‏ے۔ <ref name="greekcitytimes" /> ایہ راستے وچ مہلک حادثات د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد دے نال آیا ا‏‏ے۔ 2022ء وچ مشرق وسطیٰ تے شمالی افریقہ (MENA) وچ تارکین وطن دے رستےآں نو‏‏ں عبور کردے ہوئے مرنے والے 3,800 افراد وچو‏ں (2017ء دے بعد سب تو‏ں ودھ ریکارڈ کيتی گئی تعداد)، انہاں وچو‏ں 3,789 اس خطے تے اس دے آس پاس سمندری رستےآں اُتے مر گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Death toll in Greece refugee boat tragedy soars to 78|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/14/seventeen-dead-after-boat-carrying-migrants-capsizes-off-greece|accessdate=2023-06-15|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref> 26 فروری2023ء نو‏ں، گھٹ تو‏ں گھٹ 94 افراد اودو‏ں ہلاک ہوئے جدو‏ں [[کلابریا کشتی حادثہ 2023ء|ترکی تو‏ں لکڑی د‏‏ی اک کشتی]] جنوبی اٹلی دے کٹرو دے نیڑے ڈُب گئی ، 2023ء دے اودو‏ں تک دے سب تو‏ں مہلک بحیرہ روم د‏‏ی کشتی دے واقعے وچ ۔ <ref name="apnews" /> مئی 2023ء وچ ، یونانی حکومت نو‏‏ں مبینہ طور اُتے سمندر وچ چھڈے گئے تارکین وطن نو‏‏ں زبردستی بے دخل کرنے د‏‏ی ویڈیو فوٹیج دے اجراء دے بعد بین الاقوامی مذمت دا سامنا کرنا پيا۔<ref>{{Cite news|last=Smith|first=Helena|date=2023-05-19|title=Greek government under fire after video shows 'pushback' of asylum seekers|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/19/greek-government-under-fire-after-video-shows-pushback-of-asylum-seekers|access-date=2023-06-15|issn=0261-3077|archive-date=2023-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602101958/https://www.theguardian.com/world/2023/may/19/greek-government-under-fire-after-video-shows-pushback-of-asylum-seekers|url-status=live}}</ref><ref name="bbc.com2">{{Cite news|date=2023-06-14|title=Hundreds missing in 'one of Greece's biggest migrant tragedies'|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-65901005|access-date=2023-06-14|archive-date=2023-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230614101923/https://www.bbc.com/news/world-europe-65901005|url-status=live}}</ref> == واقعہ == یہ جہاز، جس دا ناں ''اینڈریانا'' اے، <ref name="CHN" /> 10 جون 2023ء نو‏‏ں یونان دے [[ایجیئن جزیرے|ایجیئن جزیرے]] [[کریٹ]] دے جنوب وچ ، [[برقہ|سیرینیکا]] ، لیبیا دے اک قصبے [[طبرق|توبروک]] تو‏ں روانہ ہويا سی <ref name="CHN">{{حوالہ ویب|last=Brudeau|first=Cain|date=جون 14, 2023|title=Dozens drown in latest European migrant boat disaster|url=https://www.courthousenews.com/dozens-drown-in-latest-european-migrant-boat-disaster/|accessdate=2023-06-14|website=Courthouse News Service}}</ref> اس جہاز نے اپنی گنجائش تو‏ں بہت ودھ لوکاں نو‏‏ں پناہ دتی سی الارم فون دے مطابق، اک یورپی ریسکیو سپورٹ خیرا‏تی ادارہ جس نے دعویٰ کيتا کہ جہاز تو‏ں 750 افراد سن <ref name="apnews"/> جدو‏ں کہ انٹرنیشنل آرگنائزیشن فار مائیگریشن (IOM) دا اندازہ اے کہ تقریباً 400 سن ۔ یونانی بندرگاہی شہر [[کالاماتا]] دے ڈپٹی میئر Ioannis Zafiropoulos نے دسیا کہ اوتھ‏ے 500 تو‏ں ودھ افراد سن ایہ جہاز اک ماہی گیر د‏‏ی کشتی سی<ref name="france24">{{حوالہ ویب|date=2023-06-14|title=Dozens of migrants dead, fears for hundreds missing in Greece shipwreck|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230614-dozens-of-migrants-dead-100-rescued-as-boat-sinks-off-greece-1|accessdate=2023-06-14|website=France 24|language=en}}</ref> تے اس دا تخمینہ لگ بھگ {{تحویل|20|to|30|m|ft}} سی۔ لمبا ''اینڈریانا'' دا مقدر اٹلی سی۔ <ref name="cnn.com">{{حوالہ ویب|last=Labropoulou|first=Chris Liakos,Catherine Nicholls,Elinda|date=2023-06-14|title=At least 79 people drown after migrant boat sinks off Greek coast|url=https://www.cnn.com/2023/06/14/europe/migrant-ship-sinks-greek-coast-intl/index.html|accessdate=2023-06-15|website=CNN|language=en}}</ref> 13 جون نو‏ں، اطالوی کوسٹ گارڈ نے یونانی حکا‏م تے [[یورپی اتحاد|یورپی یونین دے]] سرحدی تحفظ د‏‏ی ایجنسی، فرونٹیکس نو‏‏ں اک آنے والے جہاز دے بارے وچ آگاہ کيتا۔ <ref name="apnews" /> اطالویاں نے خاص طور اُتے یونانیاں نو‏‏ں جہاز د‏‏ی عجیب حرکت تو‏ں آگاہ کيتا۔ یونانی کوسٹ گارڈ نے دعویٰ کيتا کہ اس دے بعد فرنٹیکس طیارے تے دو تجارتی بحری جہازاں نے تیز رفتاری تو‏ں شمال د‏‏ی طرف آنے والے جہاز دا پتہ لگایا، جس تو‏ں ہور طیارےآں تے جہازاں نو‏‏ں روانہ کيتا گیا۔ جہاز نو‏‏ں امداد د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی گئی سی لیکن یونانی کوسٹ گارڈ دے مطابق اسنو‏ں مسترد کر دتا گیا۔ دوپہر دے وقت، تجارتی جہازاں وچو‏ں اک ''اینڈریانا'' دے پاس پہنچیا تے اسنو‏ں مدد کيت‏ی پیشکش کیت‏‏ی، لیکن مسافراں نے اس تو‏ں انکار کر دتا۔ بعد وچ اک ہور تجارتی جہاز نے وی ایسا ہی کيتا تے اسنو‏ں وی ایہی جواب ملا۔ یونانی کوسٹ گارڈ دا گشتی دستہ شام نو‏‏ں بحری جہاز دے عرشے اُتے پہنچیا، جتھے انہاں نے وڈی تعداد وچ تارکین وطن د‏‏ی موجودگی د‏‏ی تصدیق کيتی۔ <ref name="apnews"/> تارکین وطن نے اک بار فیر ایہ کہندے ہوئے کسی قسم د‏‏ی امداد تو‏ں انکار کر دتا کہ اوہ اٹلی جانا چاہندے نيں۔ تِناں واقعات وچ ، تارکین وطن نے بیان کيتا کہ اوہ کھانا تے پانی چاہندے نيں، جو یونانی گشتی جہاز تے مالٹا دے پرچم والے تجارتی جہاز نے فراہ‏م کیہ۔ بعد وچ یونانی گشتی جہاز اس دے نال سی۔ <ref name="apnews" /> 1:40 دے قریب&nbsp;am ( [[مشرقی یورپی گرما وقت|EEST]] ) 14 جون نو‏ں، یونانی کوسٹ گارڈ نو‏‏ں معلوم ہويا کہ ''اینڈریانا کا'' انجن خراب ہو گیا ا‏‏ے۔ <ref name="apnews" /> امداد د‏‏ی درخواست موصول ہوݨ دے بعد، کوسٹ گارڈ دے افسران فیر جہاز دے پاس پہنچے۔ انہاں نے دسیا کہ فیر انہاں نے "کشتی نو‏‏ں سجے مڑدے دیکھیا، فیر تیز کھبے، تے فیر اک ہور سجے اِنّا وڈا کہ اس د‏ی وجہ تو‏ں کشتی الٹ گئی۔" تقریباً 10 تو‏ں 15 منٹ بعد، ''اینڈریانا'' ڈُب گئی، جس نے اپنے مسافراں نو‏‏ں [[بحیرہ ایونی|ایونین]] د‏‏ی لہراں وچ بھیج دتا۔ جہاز تقریباً {{تحویل|50|mi|km}} [[پیلوس|پائلوس]] ، [[میسینیا]] دے ساحل تو‏ں دور، [[پیلوپونیز (علاقہ)|پیلوپونیس]] وچ ، {{تحویل|13,000|to|17,000|ft|m}} علاقے وچ گہری۔ <ref name="cnn.com" /><ref name="nytimes" /> یونانی کوسٹ گارڈ نے اطلاع دتی کہ جہاز وچ کِسے نے وی لائف جیکٹس نئيں پہن رکھی سی۔ <ref name="bbc.com" /> == تلاش تے بچاؤ == ڈوبنے دے فوراً بعد یونانی کوسٹ گارڈ تے یونانی فوج نے وڈے پیمانے اُتے تلاش تے بچاؤ آپریشن شروع کيتا۔ علاقے وچ تیز ہواواں د‏‏ی وجہ تو‏ں آپریشن پیچیدہ سی۔ لواحقین نو‏‏ں [[کالاماتا]] منتقل کر دتا گیا۔ 104 زندہ بچ جانے والےآں د‏‏ی بازیابی دے بعد، یونانی حکا‏م نے کہیا کہ انہاں نو‏ں امید اے کہ ہور کچھ نئيں ملے گا، <ref name="NBCNews">{{حوالہ ویب|title=Greece finds no more survivors of migrant boat disaster with hundreds missing|website=[[NBC News]]|url=https://www.nbcnews.com/news/world/greece-finds-no-survivors-migrant-boat-disaster-hundreds-missing-rcna89440|date=15 جون 2023|accessdate=2023-06-15}}</ref> سیکڑاں ہن وی لاپتہ نيں۔ ''اینڈریانا'' دے کم از 80 مسافراں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی تصدیق کيتی گئی اے، جس تو‏ں ایہ یونان وچ 2023ء دا سب تو‏ں مہلک سمندری حادثے دا واقعہ ا‏‏ے۔ زندہ بچ جانے والےآں د‏‏ی اکثریت - جنہاں وچ مصری، شامی، پاکستانی، افغان تے فلسطینی <ref name="NBCNews" /> - مرد سن، انہاں د‏‏ی سواݨیاں تے بچےآں نو‏‏ں سمگلراں نے قید وچ رکھیا ہويا سی۔ <ref name="france24" /> ہیلینک براڈکاسٹنگ کارپوریشن (ERT) دے مطابق، تن افراد جنہاں دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ اسمگلر نيں، نو‏‏ں کالاماتا وچ سنٹرل پورٹ اتھارٹی وچ حراست وچ لے ک‏ے پوچھ گچھ کيتی گئی۔<ref name="Guard100">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/jun/15/greece-refugee-shipwreck-rescuers-scour-sea-for-survivors|title=Greece shipwreck: up to 100 children were below deck, survivors say|work=The Guardian|date=15 جون 2023|access-date=16 جون 2023|last1=Smith|first1=Helena|last2=Henley|first2=Jon|archive-date=15 جون 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615215855/https://www.theguardian.com/world/2023/jun/15/greece-refugee-shipwreck-rescuers-scour-sea-for-survivors|url-status=live}}</ref> == مابعد == یونانی کوسٹ گارڈ نے بعد وچ فضائی تصویراں جاری کيتياں جس وچ کشتی دے ڈوبنے تو‏ں چند گھینٹے پہلے اس دے اوپری تے نچلے ڈیکاں نو‏‏ں دیکھیا جا رہیا سی۔ کوسٹ گارڈ دے ترجمان نے دسیا کہ کشتی نے مدد تو‏ں انکار کر دتا سی کیونجے اس د‏ی منزل اٹلی سی <ref name="Guard1506" /> الارم فون، امدادی کارروائیاں دے لئی اک سپورٹ نیٹ ورک، منگل نو‏‏ں دیر گئے جہاز وچ موجود لوکاں نے ایہ کہندے ہوئے رابطہ کيتا کہ کپتان نے جہاز چھڈ دتا ا‏‏ے۔ یونانی حکا‏م نے دسیا کہ بدھ د‏‏ی صبح تقریباً 2 بجے کشتی دا انجن بند ہو گیا تے کشتی الٹنے تو‏ں پہلے غیر مستحکم ہو گئی۔ ایتھنز وچ نگراں انتظامیہ نے تن دن دے قومی سوگ دا اعلان کیتا، تے یونانی صدر [[کاتیرینا ساکیلاروپولو|کیٹرینا ساکیلاروپولو نے]] کچھ زندہ بچ جانے والےآں د‏‏ی عیادت د‏‏ی تے انہاں تو‏ں تعزیت کيتی۔ پچھلی قدامت پسند حکومت دے تحت، یونانی حکا‏م نے ہجرت اُتے سخت موقف اختیار کیتا، سرحدی کنٹرول وچ وادھا کیتا، تے اکثر تارکین وطن تے پناہ گزیناں تو‏ں لدی کشتیاں نو‏‏ں موڑ دتا۔ کھبے بازو د‏‏ی بہت ساریاں تنظیماں، ٹریڈ یونیناں، تے جماعتاں نے، بشمول کمیونسٹ پارٹی آف یونان تے نسل پرستی دے مخالف گروہاں نے پناہ گزیناں دے نال اظہار یکجہت‏ی دے لئی تے نقل مکانی نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی سرحدی باڑ دے خلاف 15 جون نو‏‏ں مظاہرےآں د‏‏ی کال دتی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=in.gr|date=2023-06-14|title=Ναυάγιο στην Πύλο: Διαδηλώσεις την Πέμπτη 15 Ιουνίου – «Δεν είναι ατύχημα, είναι έγκλημα – Καλοδεχούμενοι οι πρόσφυγες»|url=https://www.in.gr/2023/06/14/greece/nayagio-stin-pylo-diadiloseis-tin-pempti-15-iouniou-den-einai-atyxima-einai-egklima-kalodexoumenoi-oi-prosfyges/|accessdate=2023-06-15|website=in.gr|language=el}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:پیلوپونیز (علاقہ)]] [[گٹھ:2023ء]] [[گٹھ:یونان]] hoo3wdn8tlrq1rwyowf1b4mpfiofukc 0 136692 708249 674645 2026-06-24T16:06:41Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708249 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = | caption = | alt_name = ''صلاح الدین: فاتح القدس'' | genre = {{Plainlist| * [[تاریخی دور ڈراما]] * [[مہم جوئی]] * [[ہنگامہ خیز فلم]] }} | based_on = [[صلاح الدین ایوبی]] | cinematography = خلیل اسلان<ref name="IMDb" /> | director = سیدت انجی<ref name="TRT1">{{cite web |title=Kudüs Fatihi Salahuddin Eyyubi 1.Bölüm |url=https://www.trt1.com.tr/diziler/kudus-fatihi-selahaddin-eyyubi/bolum/1-bolum |website=[[TRT1]] |access-date=17 نومبر 2023}}</ref><ref name="IMDb">{{cite web |title=Selahaddin Eyyubi |url=https://m.imdb.com/title/tt21856856/fullcredits/?ref_=tt_cl_sm |website=[[انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس]] |access-date=17 نومبر 2023}}</ref> | producer = ایمرے کونوک | creative_director = | starring = [[Uğur Güneş (actor)|Uğur Güneş]]<br />[[Mehmet Ali Nuroğlu]]<br />[[Sezin Akbaşoğulları]]<br />[[Ekin Türkmen]]<br />[[Sezgin Erdemir]]<br />[[Tuvana Türkay]]<br />[[Bülent Şakrak]]<br /> ' ' 'Eski Başroller' ' '<br />Kaan Çakır<br />[[Murat Han]]<br />[[Barış Bağcı]]<br />[[Fırat Çelik]]<br />Dilin Döğer<br />[[Noor ul Hassan]] | theme_music_composer = | composer = | country = {{Plainlist| * ترکی * پاکستان }} | language = {{Plainlist| * [[ترکی زبان]]<ref name=":3">{{Cite web|date=2021-09-07|title=75% of the show cast will be Turkish including Ayyubi. |url=https://www.geo.tv/latest/369227-75-of|access-date=2021-09-07|website=[[جیو ٹی وی]]|language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=2021-09-06|title=A Turkish actor is being roped in to play Salahuddin Ayyubi: Adnan Siddiqui|url=https://tribune.com.pk/story/2318840/a-turkish-actor-is-being-roped-in-to-play-salahuddin-ayyubi-adnan-siddiqui|access-date=2021-09-07|website=[[دی ایکسپریس ٹریبیون]]|language=en-US}}</ref> * [[اردو]] * [[عربی زبان|عربی]] }} | num_seasons = 1<ref name=":15">{{Cite web|date=2021-08-24|title=Selahaddin Eyyubi'nin hayatını konu alacak dizi için imzalar atıldıs|url=https://www.aa.com.tr/tr/kultur-sanat/selahaddin-eyyubinin-hayatini-konu-alacak-dizi-icin-imzalar-atildi/2345100|access-date=2021-09-11|website=[[انادولو ایجنسی]]|language=en-US}}</ref> | num_episodes = 28 | list_episodes = | executive_producer = {{Plainlist| * Sezgin Acuner * Esi Gülce<ref name=":4">{{Cite news|date=2021-09-05|title=Adnan Siddiqui reveals what role the main character plays in Salahuddin Ayyubi drama|url=https://dailytimes.com.pk/812324/adnan-siddiqui-reveals-what-role-the-main-character-plays-in-salahuddin-ayyubi-drama/amp/|access-date=2021-09-07|website=[[Daily Times (Pakistan)|Daily Times]]|language=en-US|accessdate=2024-10-12|archivedate=2022-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221016134538/https://dailytimes.com.pk/812324/adnan-siddiqui-reveals-what-role-the-main-character-plays-in-salahuddin-ayyubi-drama/amp/}}</ref> * کاشف انصاری * جنید علی شاہ<ref name="IMDb" /> }} | runtime = | company = {{Plainlist| * اکلی فلم * انصاری شاہ فلمز }} | channel = [[ٹی آر ٹی 1]] (ترکی) – [[ہ‏م ٹی وی]] "اردو" (پاکستان) – [[دبئی ون]] "عربی" (مشرق وسطی) | released = | first_aired = {{Start date|2023|11|13|df=y}} | last_aired = تاحال | related = }} '''فاتح القدس صلاح الدین ایوبی''' {{ہور نام|ترکی=Kudüs Fatihi Selahaddin Eyyubi}} اک ترک ٹیلی ویژن سیریز اے جسنو‏ں ترکی د‏‏ی اکلی فلمز تے پاکستان د‏‏ی انصاری تے شاہ فلمز نے تیار کيتا ا‏‏ے۔<ref name=":14">{{Cite web|date=2021-08-21|title=Contract signed between Akli Films and Ansari&Shah Films|url=https://twitter.com/emrekonukk/status/1428840941398466567|access-date=2021-09-11|website=[[Twitter]]|language=en-US}}</ref><ref name=":11">{{Cite web|date=2021-08-21|title=Pakistan and Turkey to co-produce series based on Sultan Salahuddin Ayyubi |url=https://www.oyeyeah.com/entertainment/pakistan-and-turkey-to-co-produce-series/amp/|access-date=2021-09-07|website=Oye Yeah|language=en-US}}</ref> ایہ سلسلہ [[ایوبی سلطنت|ایوبی خاندان]] دے بانی [[صلاح الدین ایوبی|صلاح الدین]] د‏‏ی زندگی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اس سیریز دے پروڈکشن دا کم ۲۰۲۲ دے موسم گرما وچ شروع کيتا گیا سی۔<ref name=":0">{{Cite web|date=2021-09-06|title=A Turkish actor is being roped in to play Salahuddin Ayyubi: Adnan Siddiqui|url=https://tribune.com.pk/story/2318840/a-turkish-actor-is-being-roped-in-to-play-salahuddin-ayyubi-adnan-siddiqui|access-date=2021-09-07|website=[[دی ایکسپریس ٹریبیون]]|language=en-US}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |date=2021-09-10 |title=Pak-Turk TV Series to Hunt Talent in Pakistan |url=https://news360.tv/en/entertainment/pak-turk-tv-series-to-audition-talent-from-khi-lhr-isb/amp/ |access-date=2021-09-10 |website=[[News 360]] |language=en-US}}</ref> <span lang="ur" dir="rtl">کُدس فاتح صلاح الدین ایوبی</span> ([[انگریزی زبان|English]]: '''''Saladin: The Conqueror of Jerusalem''''') اک [[ترکی زبان|ترکی]] ٹیلی ویژن سیریز اے جو ترکی دے "اکلی فلمز" تے پاکستان د‏‏ی "انصاری اینڈ شاہ فلمز" دے اشتراک تو‏ں تیار کيتی گئی ا‏‏ے۔<ref name=":14"/><ref name=":11"/> ایہ سیریز [[صلاح الدین ایوبی]]، [[ایوبی سلطنت]] دے بانی د‏‏ی زندگی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ٹیلی ویژن سیریز د‏‏ی پروڈکشن 2022 د‏‏ی گرمیاں وچ شروع ہوئی۔<ref name=":12"/><ref name=":0"/> پروڈیوسرز نے دسیا کہ اس سیریز دا بنیادی ہدف غیر مسلم نيں جو اسلامی تریخ تو‏ں ناواقف نيں۔<ref name=":1">{{Cite web|date=2021-08-28|title=غیر مسلم جو اسلامی تریخ تو‏ں ناواقف نيں ساڈے بنیادی ہدف نيں: صلاح الدین ایوبی سیریز دے پروڈیوسرز|url=https://tribune.com.pk/story/2317479/non-muslims-unaware-of-muslim-history-are-our-main-target-salahuddin-ayyubi-series-producers?_gl=1*1lgzu5a*_ga*YW1wLUFfMmk5dzhZeFFnRVZlTEh3MmJFZm1RSHdEaXplUGRXU2VxR1o2c2hVMUlOTVp5Y1JaTVBVVnR4YTc4TUJ3X1o.|access-date=2021-09-07|website=[[The Express Tribune]]|language=en-US}}</ref> اس سیریز نو‏‏ں متعدد ترک مورخین تے پاکستانی تحقیقا‏تی لکھاریاں د‏‏ی مدد تو‏ں لکھیا جا رہیا ا‏‏ے۔<ref name=":15">{{Cite web|date=2021-08-24|title=صلاح الدین ایوبی د‏‏ی زندگی اُتے مبنی سیریز دے لئی معاہدے اُتے دستخط ہو گئے|url=https://www.aa.com.tr/tr/kultur-sanat/selahaddin-eyyubinin-hayatini-konu-alacak-dizi-icin-imzalar-atildi/2345100|access-date=2021-09-11|website=[[Anadolu Agency]]|language=en-US}}</ref> == کہانی == یہ ٹیلی ویژن سیریز بارہويں صدی دے مسلم حکمراں [[صلاح الدین ایوبی]] د‏‏ی زندگی اُتے مرکوز اے تے کس طرح انہاں نے [[کُدس]] نو‏‏ں فتح کيتا۔ <ref name=":6">{{Cite web|date=2021-08-22|title=پاکستان، ترکی اک عظیم مسلم کمانڈر صلاح الدین ایوبی اُتے سیریز تیار کرن گے |url=https://www.bolnews.com/entertainment/2021/08/pakistan-turkey-to-co-produce-series-on-great-muslim-commander-salahuddin-al-ayyubi/|access-date=2021-09-07|website=[[BOL Network|Bol News]]|language=en-US}}</ref> ہور ایہ کہ، ایہ سیریز انہاں د‏‏ی صلیبیاں دے خلاف جدوجہد تے شام، شمالی میسوپوٹامیا، فلسطین تے مصر نو‏‏ں اپنے زیر حکمرانی لیاݨ د‏‏ی جدوجہد نو‏‏ں وی بیان کردی ا‏‏ے۔<ref name=":8">{{Cite web|date=2021-08-21|title=ترکی، پاکستان اک معزز مسلم جنرل صلاح الدین اُتے سیریز تیار کرن گے |url=https://www.trtworld.com/art-culture/turkey-pakistan-to-co-produce-series-on-revered-muslim-general-saladin-49364|access-date=2021-09-07|website=[[TRT World]]|language=en-US}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن شوز]] [[گٹھ:ترک ٹیلی ویژن شوز]] [[گٹھ:ترکیہ وچ وقوع پزیر واقعات اُتے ٹیلی ویژن سلسلے]] [[گٹھ:صلاح الدین ایوبی د‏‏ی ثقافتی عکاسی]] sg79xyrhc6ze0druclj3u23mo0dhg7v 708250 708249 2026-06-24T16:06:43Z KiranBOT 41346 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v2.2.9s 708250 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = | caption = | alt_name = ''صلاح الدین: فاتح القدس'' | genre = {{Plainlist| * [[تاریخی دور ڈراما]] * [[مہم جوئی]] * [[ہنگامہ خیز فلم]] }} | based_on = [[صلاح الدین ایوبی]] | cinematography = خلیل اسلان<ref name="IMDb" /> | director = سیدت انجی<ref name="TRT1">{{cite web |title=Kudüs Fatihi Salahuddin Eyyubi 1.Bölüm |url=https://www.trt1.com.tr/diziler/kudus-fatihi-selahaddin-eyyubi/bolum/1-bolum |website=[[TRT1]] |access-date=17 نومبر 2023}}</ref><ref name="IMDb">{{cite web |title=Selahaddin Eyyubi |url=https://m.imdb.com/title/tt21856856/fullcredits/?ref_=tt_cl_sm |website=[[انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس]] |access-date=17 نومبر 2023}}</ref> | producer = ایمرے کونوک | creative_director = | starring = [[Uğur Güneş (actor)|Uğur Güneş]]<br />[[Mehmet Ali Nuroğlu]]<br />[[Sezin Akbaşoğulları]]<br />[[Ekin Türkmen]]<br />[[Sezgin Erdemir]]<br />[[Tuvana Türkay]]<br />[[Bülent Şakrak]]<br /> ' ' 'Eski Başroller' ' '<br />Kaan Çakır<br />[[Murat Han]]<br />[[Barış Bağcı]]<br />[[Fırat Çelik]]<br />Dilin Döğer<br />[[Noor ul Hassan]] | theme_music_composer = | composer = | country = {{Plainlist| * ترکی * پاکستان }} | language = {{Plainlist| * [[ترکی زبان]]<ref name=":3">{{Cite web|date=2021-09-07|title=75% of the show cast will be Turkish including Ayyubi. |url=https://www.geo.tv/latest/369227-75-of|access-date=2021-09-07|website=[[جیو ٹی وی]]|language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=2021-09-06|title=A Turkish actor is being roped in to play Salahuddin Ayyubi: Adnan Siddiqui|url=https://tribune.com.pk/story/2318840/a-turkish-actor-is-being-roped-in-to-play-salahuddin-ayyubi-adnan-siddiqui|access-date=2021-09-07|website=[[دی ایکسپریس ٹریبیون]]|language=en-US}}</ref> * [[اردو]] * [[عربی زبان|عربی]] }} | num_seasons = 1<ref name=":15">{{Cite web|date=2021-08-24|title=Selahaddin Eyyubi'nin hayatını konu alacak dizi için imzalar atıldıs|url=https://www.aa.com.tr/tr/kultur-sanat/selahaddin-eyyubinin-hayatini-konu-alacak-dizi-icin-imzalar-atildi/2345100|access-date=2021-09-11|website=[[انادولو ایجنسی]]|language=en-US}}</ref> | num_episodes = 28 | list_episodes = | executive_producer = {{Plainlist| * Sezgin Acuner * Esi Gülce<ref name=":4">{{Cite news|date=2021-09-05|title=Adnan Siddiqui reveals what role the main character plays in Salahuddin Ayyubi drama|url=https://dailytimes.com.pk/812324/adnan-siddiqui-reveals-what-role-the-main-character-plays-in-salahuddin-ayyubi-drama/|access-date=2021-09-07|website=[[Daily Times (Pakistan)|Daily Times]]|language=en-US|accessdate=2024-10-12|archivedate=2022-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221016134538/https://dailytimes.com.pk/812324/adnan-siddiqui-reveals-what-role-the-main-character-plays-in-salahuddin-ayyubi-drama/amp/}}</ref> * کاشف انصاری * جنید علی شاہ<ref name="IMDb" /> }} | runtime = | company = {{Plainlist| * اکلی فلم * انصاری شاہ فلمز }} | channel = [[ٹی آر ٹی 1]] (ترکی) – [[ہ‏م ٹی وی]] "اردو" (پاکستان) – [[دبئی ون]] "عربی" (مشرق وسطی) | released = | first_aired = {{Start date|2023|11|13|df=y}} | last_aired = تاحال | related = }} '''فاتح القدس صلاح الدین ایوبی''' {{ہور نام|ترکی=Kudüs Fatihi Selahaddin Eyyubi}} اک ترک ٹیلی ویژن سیریز اے جسنو‏ں ترکی د‏‏ی اکلی فلمز تے پاکستان د‏‏ی انصاری تے شاہ فلمز نے تیار کيتا ا‏‏ے۔<ref name=":14">{{Cite web|date=2021-08-21|title=Contract signed between Akli Films and Ansari&Shah Films|url=https://twitter.com/emrekonukk/status/1428840941398466567|access-date=2021-09-11|website=[[Twitter]]|language=en-US}}</ref><ref name=":11">{{Cite web|date=2021-08-21|title=Pakistan and Turkey to co-produce series based on Sultan Salahuddin Ayyubi |url=https://www.oyeyeah.com/entertainment/pakistan-and-turkey-to-co-produce-series/amp/|access-date=2021-09-07|website=Oye Yeah|language=en-US}}</ref> ایہ سلسلہ [[ایوبی سلطنت|ایوبی خاندان]] دے بانی [[صلاح الدین ایوبی|صلاح الدین]] د‏‏ی زندگی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اس سیریز دے پروڈکشن دا کم ۲۰۲۲ دے موسم گرما وچ شروع کيتا گیا سی۔<ref name=":0">{{Cite web|date=2021-09-06|title=A Turkish actor is being roped in to play Salahuddin Ayyubi: Adnan Siddiqui|url=https://tribune.com.pk/story/2318840/a-turkish-actor-is-being-roped-in-to-play-salahuddin-ayyubi-adnan-siddiqui|access-date=2021-09-07|website=[[دی ایکسپریس ٹریبیون]]|language=en-US}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |date=2021-09-10 |title=Pak-Turk TV Series to Hunt Talent in Pakistan |url=https://news360.tv/en/entertainment/pak-turk-tv-series-to-audition-talent-from-khi-lhr-isb/ |access-date=2021-09-10 |website=[[News 360]] |language=en-US}}</ref> <span lang="ur" dir="rtl">کُدس فاتح صلاح الدین ایوبی</span> ([[انگریزی زبان|English]]: '''''Saladin: The Conqueror of Jerusalem''''') اک [[ترکی زبان|ترکی]] ٹیلی ویژن سیریز اے جو ترکی دے "اکلی فلمز" تے پاکستان د‏‏ی "انصاری اینڈ شاہ فلمز" دے اشتراک تو‏ں تیار کيتی گئی ا‏‏ے۔<ref name=":14"/><ref name=":11"/> ایہ سیریز [[صلاح الدین ایوبی]]، [[ایوبی سلطنت]] دے بانی د‏‏ی زندگی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ٹیلی ویژن سیریز د‏‏ی پروڈکشن 2022 د‏‏ی گرمیاں وچ شروع ہوئی۔<ref name=":12"/><ref name=":0"/> پروڈیوسرز نے دسیا کہ اس سیریز دا بنیادی ہدف غیر مسلم نيں جو اسلامی تریخ تو‏ں ناواقف نيں۔<ref name=":1">{{Cite web|date=2021-08-28|title=غیر مسلم جو اسلامی تریخ تو‏ں ناواقف نيں ساڈے بنیادی ہدف نيں: صلاح الدین ایوبی سیریز دے پروڈیوسرز|url=https://tribune.com.pk/story/2317479/non-muslims-unaware-of-muslim-history-are-our-main-target-salahuddin-ayyubi-series-producers?_gl=1*1lgzu5a*_ga*YW1wLUFfMmk5dzhZeFFnRVZlTEh3MmJFZm1RSHdEaXplUGRXU2VxR1o2c2hVMUlOTVp5Y1JaTVBVVnR4YTc4TUJ3X1o.|access-date=2021-09-07|website=[[The Express Tribune]]|language=en-US}}</ref> اس سیریز نو‏‏ں متعدد ترک مورخین تے پاکستانی تحقیقا‏تی لکھاریاں د‏‏ی مدد تو‏ں لکھیا جا رہیا ا‏‏ے۔<ref name=":15">{{Cite web|date=2021-08-24|title=صلاح الدین ایوبی د‏‏ی زندگی اُتے مبنی سیریز دے لئی معاہدے اُتے دستخط ہو گئے|url=https://www.aa.com.tr/tr/kultur-sanat/selahaddin-eyyubinin-hayatini-konu-alacak-dizi-icin-imzalar-atildi/2345100|access-date=2021-09-11|website=[[Anadolu Agency]]|language=en-US}}</ref> == کہانی == یہ ٹیلی ویژن سیریز بارہويں صدی دے مسلم حکمراں [[صلاح الدین ایوبی]] د‏‏ی زندگی اُتے مرکوز اے تے کس طرح انہاں نے [[کُدس]] نو‏‏ں فتح کيتا۔ <ref name=":6">{{Cite web|date=2021-08-22|title=پاکستان، ترکی اک عظیم مسلم کمانڈر صلاح الدین ایوبی اُتے سیریز تیار کرن گے |url=https://www.bolnews.com/entertainment/2021/08/pakistan-turkey-to-co-produce-series-on-great-muslim-commander-salahuddin-al-ayyubi/|access-date=2021-09-07|website=[[BOL Network|Bol News]]|language=en-US}}</ref> ہور ایہ کہ، ایہ سیریز انہاں د‏‏ی صلیبیاں دے خلاف جدوجہد تے شام، شمالی میسوپوٹامیا، فلسطین تے مصر نو‏‏ں اپنے زیر حکمرانی لیاݨ د‏‏ی جدوجہد نو‏‏ں وی بیان کردی ا‏‏ے۔<ref name=":8">{{Cite web|date=2021-08-21|title=ترکی، پاکستان اک معزز مسلم جنرل صلاح الدین اُتے سیریز تیار کرن گے |url=https://www.trtworld.com/art-culture/turkey-pakistan-to-co-produce-series-on-revered-muslim-general-saladin-49364|access-date=2021-09-07|website=[[TRT World]]|language=en-US}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن شوز]] [[گٹھ:ترک ٹیلی ویژن شوز]] [[گٹھ:ترکیہ وچ وقوع پزیر واقعات اُتے ٹیلی ویژن سلسلے]] [[گٹھ:صلاح الدین ایوبی د‏‏ی ثقافتی عکاسی]] tqztin7osla6104yiwiimy52go8o62s 0 141791 708259 701931 2026-06-24T20:15:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708259 wikitext text/x-wiki {{معلومات-سیاسی-جماعت}}'''متحدہ عرب امارات دے خارجہ تعلقات''' {{ہور نام|انگریزی=Foreign relations of the United Arab Emirates}} کو وزارت خارجہ تے بین الاقوامی تعاون د‏‏ی طرف تو‏ں منعقد کيتا جاندا اے . [[متحدہ عرب امارات]] دے [[دنیا]] دے بیشتر ملکاں دے نال وسیع سفارتی تے تجارتی تعلقات نيں۔ ایہ [[اوپیک]] وچ اہ‏م کردار ادا کردا اے تے [[خلیج تعاون کونسل]] (جی سی سی) دے بانی ارکانہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ [[متحدہ عرب امارات]] [[اقوام متحدہ]] تے اس د‏ی متعدد خصوصی ایجنسیاں دے نال نال [[ورلڈ بینک]]، آئی ایم ایف، [[عرب لیگ]]، [[اسلامی تعاون تنظیم]] (او آئی سی) تے ناوابستہ تحریک دا رکن ا‏‏ے۔ نیز، ایہ تنظیم انٹرنیشنل ڈی لا فرانکوفونی وچ اک مبصر ا‏‏ے۔ بوہت‏ے ملکاں دے سفارتی مشن راجگڑھ ابوظہبی وچ نيں تے بوہت‏ے قونصل خانے متحدہ عرب امارات دے سب تو‏ں وڈے تے سب تو‏ں ودھ آبادی والے شہر دبئی وچ نيں۔ == سفارتی تعلقات == ان ملکاں د‏‏ی لسٹ جنہاں دے نال متحدہ عرب امارات سفارتی تعلقات برقرار رکھدا اے: {| class="wikitable sortable" ! colspan="3" |[[فائل:Diplomatic relations of the United Arab Emirates.svg|بدون_thumbnail|425x425px]] |- !# !ملک !تریخ<ref name="UNDL">{{حوالہ ویب|عنوان=Diplomatic relations between United Arab Emirates and … |یوآرایل=https://digitallibrary.un.org/search?ln=en&as=1&m1=p&p1=Diplomatic+relations+between+United+Arab+Emirates+and+...&f1=series&op1=a&m2=a&p2=&f2=&op2=a&m3=a&p3=&f3=&dt=&d1d=&d1m=&d1y=&d2d=&d2m=&d2y=&rm=&action_search=Search&sf=year&so=a&rg=50&c=United+Nations+Digital+Library+System&of=hb&fti=0&fti=0 |تریخ رسائی=10 اپریل 2024 |ویب گاہ=United Nations Digital Library}}</ref> |- |1 |{{Flag|United Kingdom}} |{{dts|6 دسمبر 1971}}<ref name="agda.ae">{{حوالہ ویب|عنوان=50 Years – The Formation of the United Arab Emirates|یوآرایل=https://www.agda.ae/en/folder/50-years-formation-united-arab-emirates |تریخ رسائی=17 جون 2024|ویب گاہ=[[Arabian Gulf Digital Archive]]s|آرکائیو تریخ=20 جنوری 2024|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20240120130154/https://www.agda.ae/en/folder/50-years-formation-united-arab-emirates|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}</ref> |- |2 |{{Flag|Belgium}} |{{dts|8 دسمبر 1971}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=8 دسمبر 2021 |عنوان=Today we celebrate the 50th anniversary of the establishment of diplomatic relations between Belgium and the UAE! |یوآرایل=https://www.facebook.com/belgiumabudhabi/videos/today-we-celebrate-the-50th-anniversary-of-the-establishment-of-diplomatic-relat/427041189100594/ |تریخ رسائی=23 اپریل 2024 |ویب گاہ=Embassy of Belgium in Abu Dhabi}}</ref> |- |3 |{{Flag|Jordan}} |{{dts|8 دسمبر 1971}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Bilateral Relationship |یوآرایل=https://www.mofa.gov.ae/en/missions/amman/uae-relationships/bilateral-relationship |تریخ رسائی=25 دسمبر 2023 |ویب گاہ=The Embassy of the United Arab Emirates to the Hashemite Kingdom of Jordan}}</ref> |- |4 |{{Flag|Sudan}} |{{dts|دسمبر 1971}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=UAE Embassy in Khartoum-Bilateral Relationship |یوآرایل=https://www.mofa.gov.ae/en/missions/al-khartum/uae-relationships/bilateral-relationship |تریخ رسائی=10 دسمبر 2023 |ویب گاہ=www.mofa.gov.ae}}</ref> |- |5 |{{Flag|Bahrain}} |{{dts|1971}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Bilateral relations |یوآرایل=https://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=73&language=en-US |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20120505195337/https://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=73&language=en-US |آرکائیو تریخ=5 مئی 2012 |تریخ رسائی=15 مئی 2023}}</ref> |- |6 |{{Flag|Iraq}} |{{dts|1971}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=UAE's approach to Iraq |یوآرایل=https://www.bayancenter.org/en/2022/10/3504/ |ویب گاہ=Al-Bayan Center |تریخ رسائی=10 اپریل 2024 |آرکائیو تریخ=2023-12-01 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231201091620/https://www.bayancenter.org/en/2022/10/3504/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |7 |{{Flag|Italy}} |{{dts|1971}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=UAE Embassy in Rome-Bilateral Relationship |یوآرایل=https://www.mofa.gov.ae/en/Missions/Rome/UAE-Relationships/Bilateral-Relationship#:~:text=The%20diplomatic%20relations%20between%20the,in%20Abu%20Dhabi%20in%201979. |تریخ رسائی=9 دسمبر 2023 |ویب گاہ=www.mofa.gov.ae}}</ref> |- |8 |{{Flag|France}} |{{dts|5 جنوری 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Année 1972 Index chronologique des documents intéressant le droit et les relations internationales parus à la Documentation française. p.1274 |یوآرایل=https://www.persee.fr/doc/afdi_0066-3085_1972_num_18_1_1742 |تریخ رسائی=28 اپریل 2023 |ویب گاہ=persee.fr |زبان=fr}}</ref> |- |9 |{{Flag|India}} |{{dts|6 جنوری 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=27 دسمبر 2021 |عنوان=PM Modi’s UAE visit in Jan marks 50 years of diplomatic ties, deepen partnership |یوآرایل=https://www.hindustantimes.com/india-news/pm-modi-s-uae-visit-in-jan-marks-50-years-of-diplomatic-ties-deepen-partnership-101640618149846.html |تریخ رسائی=24 اپریل 2024 |ویب گاہ=[[ہندوستان ٹائمز]]}}</ref> |- |10 |{{Flag|Lebanon}} |{{dts|8 جنوری 1972}}<ref name="News Review on West Asia – Page 13">{{استشهاد بكتاب|عنوان=News Review on West Asia – Page 13 |ناشر=Institute for Defence Studies and Analyses |سال=1972}}</ref> |- |11 |{{Flag|Pakistan}} |{{dts|13 جنوری 1972}}<ref name="News Review on West Asia">{{استشهاد بكتاب|عنوان=News Review on West Asia |ناشر=Institute for Defence Studies and Analyses |سال=1972 |صفحات=13}}</ref> |- |12 |{{Flag|Syria}} |{{dts|19 جنوری 1972}}<ref name="Economic Features, Limited">{{استشهاد بكتاب|عنوان=ARR: Arab Report and Record – Page 38 |ناشر=Economic Features, Limited |سال=1972}}</ref> |- |13 |{{Flag|Kuwait}} |{{dts|8 مارچ 1972}}<ref name="Today in Kuwait's History">{{حوالہ ویب|عنوان=Today in Kuwait's History |یوآرایل=https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2365145&Language=en |تریخ رسائی=11 مئی 2023 |ویب گاہ=Kuwait News Agency (KUNA)}}</ref> |- |14 |{{Flag|United States}} |{{dts|20 مارچ 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=A Guide to the United States' History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776: The United Arab Emirates |یوآرایل=https://history.state.gov/countries/united-arab-emirates |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Office of the Historian}}</ref> |- |15 |{{Flag|Japan}} |{{dts|4 مئی 1972}}<ref name="政府公表集 對外關係">{{استشهاد بكتاب|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=qMsMAAAAIAAJ&dq=Oman+establish+diplomatic+relations+at+ambassadorial+level&pg=PP330 |عنوان=政府公表集 對外關係 |ناشر=クレス出版 |سال=1972 |تریخ رسائی=20 اپریل 2023}}</ref> |- |16 |{{Flag|Netherlands}} |{{dts|6 مئی 1972}}<ref name="ARR: Arab Report and Record">{{استشهاد بكتاب|عنوان=ARR: Arab Report and Record |ناشر=Economic Features, Limited |سال=1972 |صفحات=241}}</ref> |- |17 |{{Flag|Germany}} |{{dts|17 مئی 1972}}<ref name="auswaertiges-amt.de">{{حوالہ ویب|عنوان=Vereinigte Arabische Emirate: Steckbrief |یوآرایل=https://www.auswaertiges-amt.de/de/service/laender/vereinigtearabischeemirate-node/steckbrief/202316?view= |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Auswärtiges Amt (in German)}}</ref> |- |18 |{{Flag|Libya}} |{{dts|24 مئی 1972}}<ref>{{استشهاد بكتاب|عنوان=ARR Arab Report and Record |ناشر=Economic Features, Limited |سال=1972 |صفحات=266}}</ref> |- |19 |{{Flag|Tunisia}} |{{dts|14 جون 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=15 جون 2022 |عنوان=السفير التونسي: 50 عاماً من العلاقات الدبلوماسية الراسخة بين الإمارات وتونس |یوآرایل=https://www.aletihad.ae/news/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA/4294095/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D9%86%D8%B3%D9%8A--50-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A7-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A8%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AE%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86 |تریخ رسائی=23 اپریل 2024 |ویب گاہ=aletihad.ae |زبان=ar}}</ref> |- |20 |{{Flag|Egypt}} |{{dts|26 اکتوبر 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=26 اکتوبر 2022 |عنوان=Egypt-UAE 50th Anniversary |یوآرایل=https://www.presidency.eg/en/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A9/%D8%AE%D8%B7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1-50-%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D8%A7-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D8%A9-26102022/ |تریخ رسائی=24 اپریل 2024 |ویب گاہ=The Arab Republic of Egypt Precidency}}</ref> |- |21 |{{Flag|Iran}} |{{dts|28 اکتوبر 1972}}<ref name="Chronicle of Progress">{{استشهاد بكتاب|پہلا= |یوآرایل=https://books.google.com/books?id=wm8yVtMiyJ8C&dq=and+United+Arab+Emirates+decided+to+establish+diplomatic+relations+at+ambassadorial+level&pg=PA32 |عنوان=Chronicle of Progress |ناشر=Trident Press |سال=1996 |صفحات=32 |آئی_ایس_بی_این=9781900724036 |تریخ رسائی=20 اپریل 2023}}</ref> |- |22 |{{Flag|Spain}} |{{dts|10 نومبر 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Decreto 3110/1972, de 10 de noviembre, por el que se crea la Embajada de España en Abu-Dhabi. |یوآرایل=https://www.boe.es/boe/dias/1972/11/16/pdfs/A20406-20406.pdf |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Agencia Estatal Boletin Oficial del Estado (in Spanish)}}</ref> |- |23 |{{Flag|Somalia}} |{{dts|29 نومبر 1972}}<ref name="ReferenceA">{{استشهاد بكتاب|عنوان=An-Nahar Arab Report – Volume 3, Issues 34-52 |ناشر=1972 |صفحات=7}}</ref> |- |24 |{{Flag|Morocco}} |{{dts|1972}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=UAE Embassy in Rabat-Bilateral Relationship |یوآرایل=https://www.mofa.gov.ae/en/missions/rabat/uae-relationships/bilateral-relationship |تریخ رسائی=10 دسمبر 2023 |ویب گاہ=www.mofa.gov.ae}}</ref> |- |25 |{{Flag|Sweden}} |{{dts|1972}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Historic ties and robust trade: The flourishing partnership between the UAE and Sweden |یوآرایل=https://gulfnews.com/uae/environment/historic-ties-and-robust-trade-the-flourishing-partnership-between-the-uae-and-sweden-1.1701328154531 |تریخ رسائی=10 دسمبر 2023 |ویب گاہ=Gulf News}}</ref> |- |26 |{{Flag|Tanzania}} |{{dts|8 جنوری 1973}}<ref>{{استشهاد بكتاب|آخری=D.G. Lavroff |عنوان=L'Afrique dans le monde |ناشر=Editions A. Pedone |سال=1973 |صفحات=665 |زبان=fr |اقتباس=8 janvier. — La Tanzanie et Etat des Emirats arabes unis ont décidé de nouer des relations diplomatiques au niveau des ambassadeurs.}}</ref> |- |27 |{{Flag|Mauritania}} |{{dts|16 مارچ 1973}}<ref name="Research and Publishing House">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Record of the Arab World: Yearbook of Arab and Israeli Politics |ناشر=Research and Publishing House. |سال=1973 |صفحات=179}}</ref> |- |28 |{{Flag|Turkey}} |{{dts|21 مارچ 1973}}<ref name="ReferenceB">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Record of the Arab World Yearbook of Arab and Israeli Politics · Volume 1 |ناشر=Research and Publishing House. |سال=1973 |صفحات=181}}</ref> |- |29 |{{Flag|Oman}} |{{dts|1 اپریل 1973}}<ref name="ARR, Arab Report and Record">{{استشهاد بكتاب|عنوان=ARR, Arab Report and Record |ناشر=1973}}</ref> |- |30 |{{Flag|Afghanistan|2013}} |{{dts|6 اپریل 1973}}<ref name="ReferenceC">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Record of the Arab World: Yearbook of Arab and Israeli Politics Volume 1 |ناشر=Research and Publishing House. |سال=1973 |صفحات=176}}</ref> |- |31 |{{Flag|Chad}} |{{dts|7 اپریل 1973}}<ref name="ReferenceD">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Record of the Arab World: Yearbook of Arab and Israeli Politics · Volume 1 |ناشر=Research and Publishing House. |سال=1973 |صفحات=177}}</ref> |- |32 |{{Flag|Norway}} |{{dts|4 july 1973}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان="Norges opprettelse af diplomatiske forbindelser med fremmede stater" (PDF) |یوآرایل=https://www.regjeringen.no/globalassets/departementene/ud/vedlegg/protokoll/diplomatiske_forbindelser.pdf |تریخ رسائی=25 اپریل 2023 |ویب گاہ=regjeringen.no |زبان=no}}</ref> |- |33 |{{Flag|Algeria}} |{{dts|6 july 1973}}<ref name="ReferenceE">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Record of the Arab World Yearbook of Arab and Israeli Politics · Volume 1 |ناشر=Research and Publishing House |سال=1973 |صفحات=175}}</ref> |- |34 |{{Flag|Senegal}} |{{dts|23 july 1973}}<ref name="ReferenceF">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Record of the Arab World: Yearbook of Arab and Israeli Politics · Volume 1 |ناشر=Research and Publishing House. |سال=1973 |صفحات=180}}</ref> |- |35 |{{Flag|Switzerland}} |{{dts|12 ستمبر 1973}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=50 years ago today, on 12 ستمبر 1973, Switzerland and the UAE established bilateral diplomatic relations. |یوآرایل=https://x.com/SwissMFAmena/status/1701606792722346474?s=20 |تریخ رسائی=13 ستمبر 2023 |ویب گاہ=Ambassador Maya Tissafi}}</ref> |- |36 |{{Flag|Malta}} |{{dts|20 نومبر 1973}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Embassy of Malta in the United Arab Emirates |یوآرایل=https://missionsforeign.gov.mt/en/Embassies/me_abu_dhabi/Pages/ME_Abu_Dhabi.aspx |تریخ رسائی=3 اکتوبر 2023 |آرکائیو تریخ=2023-12-10 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231210015329/https://missionsforeign.gov.mt/en/Embassies/me_abu_dhabi/Pages/ME_Abu_Dhabi.aspx |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |37 |{{Flag|Canada}} |{{dts|2 فروری 1974}}<ref>{{حوالہ ویب|آخری=Linwood |پہلا=DeLong |تریخ=جنوری 2020 |عنوان=A Guide to Canadian Diplomatic Relations 1925–2019 |یوآرایل=https://www.cgai.ca/a_guide_to_canadian_diplomatic_relations_1925_2019 |تریخ رسائی=26 جون 2023}}</ref> |- |38 |{{Flag|Argentina}} |{{dts|26 فروری 1974}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Biblioteca Digital de Tratados |یوآرایل=https://tratados.cancilleria.gob.ar/busqueda.php |تریخ رسائی=27 جون 2023 |زبان=es}}</ref> |- |39 |{{Flag|Burundi}} |{{dts|فروری 1974}}<ref>{{استشهاد بكتاب|عنوان=Année africaine |ناشر=Éditions A. Pedone. |سال=1975 |صفحات=160 |زبان=fr}}</ref> |- |40 |{{Flag|Bangladesh}} |{{dts|9 مارچ 1974}}<ref name="books.google.com">{{استشهاد بكتاب|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=wm8yVtMiyJ8C&dq=United+Arab+Emirates+recognized+Bangladesh+and+exchange+diplomatic+relations&pg=PA59 |عنوان=Chronicle of Progress |ناشر=Trident Press |سال=1996 |صفحات=59 |آئی_ایس_بی_این=9781900724036 |تریخ رسائی=20 اپریل 2023}}</ref> |- |41 |{{Flag|Austria}} |{{dts|10 مارچ 1974}}<ref name="About the Embassy">{{حوالہ ویب|عنوان=About the Embassy |یوآرایل=https://www.mofaic.gov.ae/en/Missions/Vienna/The-Embassy/About-the-Embassy |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Embassy of the United Arab Emirates to the Federal Republic of Austria}}</ref> |- |42 |{{Flag|Brazil}} |{{dts|10 جون 1974}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Todos los países |یوآرایل=https://www.gov.br/mre/pt-br/assuntos/relacoes-bilaterais/todos-os-paises |تریخ رسائی=16 ستمبر 2023 |زبان=pt}}</ref> |- |43 |{{Flag|Philippines}} |{{dts|19 اگست 1974}}<ref name="Diplomatic History">{{حوالہ ویب|عنوان=Diplomatic History |یوآرایل=https://www.abudhabipe.org/bilateral-relations |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Philippine Embassyin the United Arab Emirates |آرکائیو تریخ=2023-04-19 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20230419213313/https://www.abudhabipe.org/bilateral-relations |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |44 |{{Flag|Saudi Arabia}} |{{dts|21 اگست 1974}}<ref name="Middle East Economic Survey">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Middle East Economic Survey |ناشر=1974 |صفحہ=CCXXXVI}}</ref> |- |45 |{{Flag|Ireland}} |{{dts|8 اکتوبر 1974}}<ref name="ReferenceG">{{استشهاد بكتاب|عنوان=ARR: Arab Report and Record – Page 436 |ناشر=Economic Features, Limited |سال=1974}}</ref> |- |46 |{{Flag|Zambia}} |{{dts|29 نومبر 1974}}<ref name="ReferenceH">{{استشهاد بكتاب|عنوان=ARR: Arab Report and Record |ناشر=Economic Features, Limited |سال=1974 |صفحات=557}}</ref> |- |47 |{{Flag|Denmark}} |{{dts|18 جنوری 1975}}<ref name="ReferenceI">{{استشهاد بكتاب|عنوان=ARR: Arab Report and Record |ناشر=1975 |صفحہ=89}}</ref> |- |48 |{{Flag|Finland}} |{{dts|21 فروری 1975}}<ref name="Finland and United Arab Emirates">{{حوالہ ویب|عنوان=Finland and United Arab Emirates |یوآرایل=https://finlandabroad.fi/web/are/finland-and-united-arab-emirates#:~:text=Finland%20recognised%20United%20Arab%20Emirates,established%20on%2021%20February%201975. |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Finland Abroad}}</ref> |- |49 |{{Flag|Cameroon}} |{{dts|24 فروری 1975}}<ref name="ReferenceJ">{{استشهاد بكتاب|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=hiJY6v9S_VoC&dq=kuwait+has+decided+to+establish+diplomatic+relations+at+level+...&pg=RA9-PA11 |عنوان=Nouvelles Du Cameroun: Cameroon News |ناشر=Cameroon. Embassy (U.S.). Press and Information Service |سال=1974 |صفحات=11 |تریخ رسائی=19 اپریل 2023}}</ref> |- |50 |{{Flag|Australia}} |{{dts|10 مارچ 1975}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=About the Embassy |یوآرایل=https://www.mofa.gov.ae/en/Missions/Canberra/The-Embassy/About-the-Embassy |تریخ رسائی=14 مئی 2024 |ویب گاہ=United Arab Emirates Ministry of Foreign Affairs}}</ref> |- |51 |{{Flag|Ecuador}} |{{dts|9 جون 1975}}<ref name="ReferenceK">{{استشهاد بكتاب|عنوان=ARR: Arab Report and Record – Page 6 |ناشر=Economic Features, Limited |سال=1975}}</ref> |- |52 |{{Flag|Venezuela}} |{{dts|18 جون 1975}}<ref>{{استشهاد بكتاب|عنوان=Libro amarillo correspondiente al año ...: presentado al Congreso Nacional en sus sesiones ordinarias de … por el titular despacho |ناشر=Venezuela. Ministerio de Relaciones Exteriores |سال=2003 |صفحات=528–529 |زبان=es}}</ref> |- |53 |{{Flag|Lesotho}} |{{dts|8 july 1975}}<ref>{{استشهاد بكتاب|عنوان=Revue de la communauté France-Eurafrique Issues 252-277 |ناشر=1975 |صفحات=24 |زبان=fr |اقتباس=Le Lesotho va établir des relations diplomatiques au niveau des ambassadeurs avec l'Etat des Emirats Arabes Unis , annonce le Ministère des Affaires étrangères à Maseru …}}</ref> |- |54 |{{Flag|Gambia}} |{{dts|9 july 1975}}<ref name=":0">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Standard and Chartered Review |ناشر=1975 |صفحات=18 |اقتباس=The growing importance of the UAE was em- phasised with eight new ambassadors , from Austria , Belgium , Eire , The Gambia , Malaysia , Netherlands , Niger and Switzerland , presenting their credentials to the President .}}</ref> |- |55 |{{Flag|Niger}} |{{dts|9 july 1975}}<ref name=":0" /> |- |56 |{{Flag|Mexico}} |{{dts|12 ستمبر 1975}}<ref name="twitter.com">{{حوالہ ویب|عنوان=Hoy conmemoramos el 47 aniversario del establecimiento de relaciones diplomáticas entre México y Emiratos Árabes Unidos |یوآرایل=https://twitter.com/SRE_mx/status/1569328728672436224?s=20 |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Secretaría de Relaciones Exteriores de México (in Spanish)}}</ref> |- |57 |{{Flag|Thailand}} |{{dts|12 دسمبر 1975}}<ref name="Bilateral Relationship">{{حوالہ ویب|عنوان=Bilateral Relationship |یوآرایل=https://www.mofaic.gov.ae/en/Missions/Bangkok/UAE-Relationships/Bilateral-Relationship#:~:text=The%20UAE%20and%20the%20Kingdom,the%20UAE%20opened%20an%20Embassy |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=The Embassy of the United Arab Emirates in Bangkok}}</ref> |- |58 |{{Flag|Qatar}} |{{dts|1975}}<ref name="العلاقات الثنائية">{{حوالہ ویب|عنوان=العلاقات الثنائية |یوآرایل=https://www.mofa.gov.qa/%D9%82%D8%B7%D8%B1/%D9%82%D8%B7%D8%B1-%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85?country=AE#bilateral-relations |تریخ رسائی=16 اکتوبر 2023 |ویب گاہ=mofa.gov.qa |زبان=ar |آرکائیو تریخ=1 نومبر 2023 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231101071044/https://www.mofa.gov.qa/%D9%82%D8%B7%D8%B1/%D9%82%D8%B7%D8%B1-%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85?country=AE#bilateral-relations |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |59 |{{Flag|Colombia}} |{{dts|1 جنوری 1976}}<ref name="cancilleria.gov.co">{{حوالہ ویب|عنوان=Bilateral relations with the United Arab Emirates |یوآرایل=https://www.cancilleria.gov.co/internacional/politica/regiones/emiratos-arabes-unidos |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Ministerio de Relaciones Exteriores Colombia}}</ref> |- |60 |{{Flag|Mauritius}} |{{dts|4 جنوری 1976}}<ref name="MEED Arab Report">{{استشهاد بكتاب|عنوان=MEED Arab Report |ناشر=Middle East Economic Digest Limited |سال=1976 |صفحات=23}}</ref> |- |61 |{{Flag|Indonesia}} |{{dts|30 اپریل 1976}}<ref>{{حوالہ ویب |تریخ=30 اپریل 2021 |عنوان=UAE and Indonesia 45 years of cooperation strategic relationships and growing partnerships |یوآرایل=https://uaeiic.ae/en/news/details/560 |ویب گاہ=UAE international Investors Council |تریخ رسائی=23 فروری 2024 |تاريخ-الوصول=2025-09-01 |تاريخ-الأرشيف=2024-02-23 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240223004159/https://uaeiic.ae/en/news/details/560 |url-status=dead }}</ref> |- |62 |{{Flag|Portugal}} |{{dts|20 جون 1976}}<ref name="United Arab Emirates">{{حوالہ ویب|عنوان=United Arab Emirates |یوآرایل=https://portaldiplomatico.mne.gov.pt/en/bilateral-relations/general-countries/united-arab-emirates |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Portuguese Government Portal}}</ref> |- |63 |{{Flag|Greece}} |{{dts|21 جون 1976}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Bilateral Relationship – Athens – Ministry of Foreign Affairs |یوآرایل=https://www.mofa.gov.ae/en/missions/athens/uae-relationships/bilateral-relationship |تریخ رسائی=10 دسمبر 2023 |ویب گاہ=www.mofaic.gov.ae}}</ref> |- |64 |{{Flag|Nepal}} |{{dts|22 جنوری 1977}}<ref name="ae.nepalembassy.gov.np">{{حوالہ ویب|عنوان=Nepal-the United Arab Emirates (UAE) Relations |یوآرایل=https://ae.nepalembassy.gov.np/bilateral-relations/ |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Embassy of Nepal Abu Dhabi, UAE |آرکائیو تریخ=2024-06-14 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20240614175959/https://ae.nepalembassy.gov.np/bilateral-relations/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |65 |{{Flag|Comoros}} |{{dts|2 جون 1977}}<ref name="Société africaine d'édition">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Revue française d'études politiques africaines Issues 138-144 |ناشر=Société africaine d'édition |سال=1977 |صفحات=25 |زبان=fr}}</ref> |- |66 |{{Flag|Burkina Faso}} |{{dts|16 جنوری 1978}}<ref name="ReferenceL">{{استشهاد بكتاب|عنوان=ARR, Arab Report and Record |ناشر=1978 |صفحات=68}}</ref> |- |67 |{{Flag|Maldives}} |{{dts|15 مارچ 1978}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=11 مئی 2023 |عنوان=Countries with which the Republic of Maldives has established Diplomatic Relations |یوآرایل=https://www.gov.mv/en/files/dpl-full-country-list-as-of-11-may-2023--8993.pdf |تریخ رسائی=7 july 2023 |ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs of Maldives |آرکائیو تریخ=29 جون 2023 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20230629032804/https://www.gov.mv/en/files/dpl-full-country-list-as-of-11-may-2023--8993.pdf |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |68 |{{Flag|Chile}} |{{dts|23 جون 1978}}<ref name="Relaciones bilaterales">{{حوالہ ویب|عنوان=Relaciones bilaterales |یوآرایل=https://www.chile.gob.cl/emiratos-arabes-unidos/relacion-bilateral/relaciones-bilaterales/relaciones-bilaterales |تریخ رسائی=24 اپریل 2023 |ویب گاہ=Embajada de Chile en Emiratos Árabes Unidos (in Spanish)}}</ref> |- |69 |{{Flag|Sri Lanka}} |{{dts|19 july 1979}}<ref name="Embassy History">{{حوالہ ویب|عنوان=Embassy History |یوآرایل=https://abudhabi.embassy.gov.lk/the-embassy/#:~:text=Diplomatic%20relations%20between%20Sri%20Lanka,Affairs%20as%20Head%20of%20Mission. |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Embassy of Sri Lanka Abu Dhabi – United Arab Emirates}}</ref> |- |70 |{{Flag|Uruguay}} |{{dts|4 اپریل 1980}}<ref name="impo.com.uy">{{حوالہ ویب|عنوان=Resolución N° 360/014 APERTURA DE LA EMBAJADA DE LA REPUBLICA ORIENTAL DEL URUGUAY. EMIRATOS ARABES UNIDOS |یوآرایل=https://www.impo.com.uy/bases/resoluciones/360-2014 |تریخ رسائی=24 اپریل 2023 |ویب گاہ=IMPO – Centro de Informacion Oficial (in Spanish)}}</ref> |- |71 |{{Flag|Luxembourg}} |{{dts|6 مئی 1980}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Bulletin de documentation (4/80) |یوآرایل=https://sip.gouvernement.lu/dam-assets/publications/bulletin/1980/BID_1980_4/BID_1980_4.pdf |تریخ رسائی=26 مئی 2023 |ویب گاہ=sip.gouvernement.lu |صفحہ=35 |زبان=fr}}</ref> |- |72 |{{Flag|South Korea}} |{{dts|18 جون 1980}}<ref name="Overview">{{حوالہ ویب|عنوان=Overview |یوآرایل=https://www.mofa.go.kr/eng/nation/m_4902/view.do?seq=195 |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs Republic of Korea}}</ref> |- |73 |{{Flag|Mali}} |{{dts|18 اگست 1981}}<ref>{{استشهاد بكتاب|عنوان=Marchés tropicaux et méditerranéens Volume 37 |ناشر=1981 |صفحات=2275 |زبان=fr |اقتباس=... ouverture d'une ambassade du Mali à Abou Dhabi , a – t – on appris le 18 août …}}</ref> |- |74 |{{Flag|Ghana}} |{{dts|25 اگست 1981}}<ref name="Le Mois en Afrique Issues 186-193">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Le Mois en Afrique Issues 186-193 |ناشر=1981 |صفحات=159 |زبان=fr}}</ref> |- |75 |{{Flag|Djibouti}} |{{dts|26 دسمبر 1981}}<ref>{{استشهاد بكتاب|عنوان=مجلة دراسات الخليج والجزيرة العربية: Journal of the Gulf and Arabian Peninsula Studies, |سال=1982 |جلد=8 (29–32) |صفحات=290 |زبان=ar}}</ref> |- |76 |{{Flag|Nigeria}} |{{dts|20 جنوری 1982}}<ref name="Le Mois en Afrique Issues 194-202">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Le Mois en Afrique Issues 194-202 |ناشر=1982 |صفحات=168 |زبان=fr}}</ref> |- |77 |{{Flag|Kenya}} |{{dts|5 جون 1982}}<ref>{{حوالہ ویب |عنوان=British Embassy Abu Dhabi 9 جون 1982 |یوآرایل=https://www.agda.ae/en/catalogue/tna/fco/8/4473/n/21 |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Arabian Gulf Digital Archives |تاريخ-الوصول=2025-09-01 |تاريخ-الأرشيف=2025-07-09 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20250709005949/https://www.agda.ae/en/catalogue/tna/fco/8/4473/n/21 |url-status=dead }}</ref> |- |78 |{{Flag|Sierra Leone}} |{{dts|5 اکتوبر 1982}}<ref>{{حوالہ ویب |عنوان="British Embassy ABU DHABI 9 اکتوبر 1982 ESTABLISHMENT OF DIPLOMATIC RELATIONS" |یوآرایل=https://www.agda.ae/en/catalogue/tna/fco/8/4473/n/12 |تریخ رسائی=23 اپریل 2023 |ویب گاہ=Arabian Gulf Digital Archives |تاريخ-الوصول=2025-09-01 |تاريخ-الأرشيف=2023-04-28 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230428041256/https://www.agda.ae/en/catalogue/tna/fco/8/4473/n/12 |url-status=dead }}</ref> |- |79 |{{Flag|Seychelles}} |{{dts|18 دسمبر 1982}}<ref name="egov.sc">{{حوالہ ویب |عنوان=First Seychelles Diplomatic Mission And Tourism Office To Be Inaugurated In Middle East Today |یوآرایل=https://www.egov.sc/PressRoom/DisplayPressRelease.aspx?PRLID=319 |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Seygo Connect Seychelles Government |تاريخ-الوصول=2025-09-01 |تاريخ-الأرشيف=2024-12-02 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241202135713/https://www.egov.sc/PressRoom/DisplayPressRelease.aspx?PRLID=319 |url-status=dead }}</ref> |- |80 |{{Flag|Malaysia}} |{{dts|23 جون 1983}}<ref>{{استشهاد بكتاب|عنوان=Foreign Affairs Malaysia, 7–8 |سال=1983 |صفحات=73}}</ref> |- |81 |{{Flag|China}} |{{dts|1 نومبر 1984}}<ref name="ae.china-embassy.gov.cn">{{حوالہ ویب|عنوان=Joint Communique on the Establishment of Diplomatic Relations Between the People's Republics of China and the United Arab Emirates |یوآرایل=http://ae.china-embassy.gov.cn/eng/sbgx/200408/t20040817_1051166.htm |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Embassy of the People's Republic of China in the United Arab Emirates}}</ref> |- |82 |{{Flag|Singapore}} |{{dts|15 مئی 1985}}<ref>{{حوالہ ویب |عنوان=Diplomatic & consular list |یوآرایل=https://www.mfa.gov.sg/Overseas-Missions/-/media/D74B3129AEFA44BB8FC411746F005489.ashx |تریخ رسائی=11 july 2022 |ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs of Singapore |صفحہ= |تاريخ-الوصول=1 September 2025 |تاريخ-الأرشيف=14 March 2023 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230314222839/https://www.mfa.gov.sg/Overseas-Missions/-/media/D74B3129AEFA44BB8FC411746F005489.ashx |url-status=dead }}</ref> |- |83 |{{Flag|New Zealand}} |{{dts|20 مئی 1985}}<ref name="ReferenceM">{{استشهاد بكتاب|عنوان=New Zealand Foreign Affairs Review – Volume 35 – Page 57 |ناشر=New Zealand. Ministry of Foreign Affairs |سال=1985}}</ref> |- |84 |{{Flag|Russia}} |{{dts|13 نومبر 1985}}<ref>{{استشهاد بكتاب|پہلا= |یوآرایل=https://books.google.com/books?id=m1XjHn8rrl4C&dq=UAE+and+Soviet+Union+established+diplomatic+relations&pg=PA384 |عنوان=Middle East Contemporary Survey: Volume IX, 1984–1985 |ناشر=Avalon Publishing |سال=1988 |صفحات=384 |آئی_ایس_بی_این=9780813374451 |تریخ رسائی=6 مئی 2023}}</ref> |- |85 |{{Flag|Benin}} |{{dts|5 جنوری 1986}}<ref name="Documentation française">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Afrique contemporaine – Issues 137-144 |ناشر=Documentation française |سال=1986 |صفحات=66 |زبان=fr}}</ref> |- |86 |{{Flag|Peru}} |{{dts|17 جون 1986}}<ref name="mofaic.gov.ae">{{حوالہ ویب|عنوان=Relaciones Bilaterales |یوآرایل=https://www.mofaic.gov.ae/es-PE/Missions/Lima/UAE-Relationships/Bilateral-Relationship#:~:text=Las%20relaciones%20diplom%C3%A1ticas%20entre%20los,comercial%20entre%20los%20dos%20pa%C3%ADses. |تریخ رسائی=24 اپریل 2023 |ویب گاہ=UAE Embassy in Lima}}</ref> |- |87 |{{Flag|Bolivia}} |{{dts|1 دسمبر 1986}} |- |88 |{{Flag|Czech Republic}} |{{dts|7 جون 1988}}<ref>{{استشهاد بكتاب|عنوان=News Review on USSR/Europe |ناشر=Institute for Defence Studies and Analyses |سال=1988 |صفحات=372}}</ref> |- |— |{{Flag|State of Palestine}} |{{dts|17 نومبر 1988}}<ref>{{استشهاد بكتاب|آخری=Ayalon |عنوان=Middle East Contemporary Survey, Volume Xii, 1988 |آخری2=Shaked |ناشر=The Moshe Dayan Center |سال=1990 |صفحات=465 and 468}}</ref> |- |89 |{{Flag|Romania}} |{{dts|1 اگست 1989}}<ref name="Brief history">{{حوالہ ویب|عنوان=Brief history |یوآرایل=https://abudhabi.mae.ro/en/node/393 |تریخ رسائی=6 مئی 2023 |ویب گاہ=EMBASSY OF ROMANIA in the United Arab Emirates |آرکائیو تریخ=3 مارچ 2022 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20220303221602/http://abudhabi.mae.ro/en/node/393 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |90 |{{Flag|Hungary}} |{{dts|2 اگست 1989}}<ref>{{استشهاد بكتاب|یوآرایل=https://library.hungaricana.hu/hu/view/KULUGY_KulPolEvkonyv_1989/?pg=151&layout=s |عنوان=Magyar Külpolitikai Évkönyv 1968–2010 Magyar Külpolitikai Évkönyv, 1989 |صفحات=152/512 |زبان=hu |تریخ رسائی=25 اپریل 2023}}</ref> |- |91 |{{Flag|Poland}} |{{dts|4 ستمبر 1989}}<ref name="ReferenceN">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Daily Report: East Europe – Issues 169-178 |سال=1989 |صفحات=52}}</ref> |- |92 |{{Flag|Nicaragua}} |{{dts|1 اگست 1991}} |- |93 |{{Flag|Bulgaria}} |{{dts|10 اکتوبر 1991}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Установяване, прекъсване u възстановяване на дипломатическите отношения на България (1878–2005) |یوآرایل=http://filip-nikolov.com/files/%D0%97%D0%B0%D0%B4%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B8%20%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0/%D0%94%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F.doc |زبان=bg}}</ref> |- |94 |{{Flag|Belize}} |{{dts|10 دسمبر 1991}}<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.mfa.gov.bz/images/documents/DIPLOMATIC%20RELATIONS.pdf |عنوان=Archived copy |تریخ رسائی=6 دسمبر 2018 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20171230194831/http://www.mfa.gov.bz/images/documents/DIPLOMATIC%20RELATIONS.pdf |آرکائیو تریخ=30 دسمبر 2017 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |95 |{{Flag|Brunei}} |{{dts|28 مئی 1992}} |- |96 |{{Flag|Albania}} |{{dts|1 جون 1992}}<ref name="exit.al">{{حوالہ ویب|عنوان=Albania and UAE Celebrate 30 Years of Diplomacy with Focus on Women's Empowerment |یوآرایل=https://exit.al/en/albania-and-uae-celebrate-30-years-of-diplomacy-with-focus-on-womens-empowerment/ |تریخ رسائی=25 اپریل 2023 |ویب گاہ=exit.al}}</ref> |- |97 |{{Flag|Croatia}} |{{dts|23 جون 1992}}<ref name="mvep.gov.hr">{{حوالہ ویب|عنوان=Date of Recognition and Establishment od Diplomatic Relations |یوآرایل=https://mvep.gov.hr/foreign-policy/bilateral-relations/date-of-recognition-and-establishment-od-diplomatic-relations/22800 |تریخ رسائی=6 مئی 2023 |ویب گاہ=mvep.gov.hr}}</ref> |- |98 |{{Flag|Azerbaijan}} |{{dts|1 ستمبر 1992}}<ref name="BILATERAL RELATIONS">{{حوالہ ویب|عنوان=BILATERAL RELATIONS |یوآرایل=https://abudhabi.mfa.gov.az/en/content/3/bilateral-relations |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Embassy of the Republic of Azerbaijan to the United Arab Emirates}}</ref> |- |99 |{{Flag|Kazakhstan}} |{{dts|1 اکتوبر 1992}}<ref name="gov.kz">{{حوالہ ویب|عنوان=About the Embassy |یوآرایل=https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-abudhabi/about?lang=en |تریخ رسائی=6 مئی 2023 |ویب گاہ=gov.kz}}</ref> |- |100 |{{Flag|Slovenia}} |{{dts|15 اکتوبر 1992}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Priznanja samostojne Slovenije |یوآرایل=https://fotogalerija.dz-rs.si/datoteke/Publikacije/Zborniki_RN/2016/Priznanja_samostojne_Slovenije_.pdf |تریخ رسائی=6 مئی 2023 |ویب گاہ=fotogalerija.dz-rs.si |زبان=sl |آرکائیو تریخ=2023-04-26 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20230426044554/https://fotogalerija.dz-rs.si/datoteke/Publikacije/Zborniki_RN/2016/Priznanja_samostojne_Slovenije_.pdf |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |101 |{{Flag|Ukraine}} |{{dts|15 اکتوبر 1992}}<ref name="Political dialogue">{{حوالہ ویب|عنوان=Political dialogue |یوآرایل=https://uae.mfa.gov.ua/en/partnership/united-arab-emirates/510-politichni-vidnosini-mizh-ukrajinoju-ta-oaje |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Embassy of Ukraine in the United Arab Emirates}}</ref> |- |102 |{{Flag|Lithuania}} |{{dts|16 اکتوبر 1992}}<ref name="urm.lt">{{حوالہ ویب|عنوان=United Arab Emirates |یوآرایل=https://urm.lt/default/en/bilateral-uae |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Lithuania |آرکائیو تریخ=23 ستمبر 2021 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20210923223554/https://urm.lt/default/en/bilateral-uae |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |103 |{{Flag|Belarus}} |{{dts|20 اکتوبر 1992}}<ref name="Political Cooperation">{{حوالہ ویب|عنوان=Political Cooperation |یوآرایل=https://uae.mfa.gov.by/en/bilateral_relations/UAE/politics/#:~:text=Diplomatic%20relations%20between%20the%20Republic,established%20on%20October%2020%2C%201992. |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Embassy of the Republic of Belarus in the United Arab Emirates |آرکائیو تریخ=2024-06-17 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20240617201207/https://uae.mfa.gov.by/en/bilateral_relations/UAE/politics/#:~:text=Diplomatic%20relations%20between%20the%20Republic,established%20on%20October%2020%2C%201992. |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |104 |{{Flag|Georgia}} |{{dts|20 اکتوبر 1992}}<ref name=mofag>{{حوالہ ویب|عنوان=Relations Between Georgia and the United Arab Emirates|ناشر=Ministry of Foreign Affairs (Georgia)}}</ref> |- |105 |{{Flag|Uzbekistan}} |{{dts|25 اکتوبر 1992}}<ref name="uzbekistan.org.ua">{{حوالہ ویب|عنوان=STATES WITH WHICH THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN ESTABLISHED DIPLOMATIC RELATIONS |یوآرایل=http://www.uzbekistan.org.ua/en/foreign-policy/states-with-which-the-republic-of-uzbekistan-established-diplomatic-relations.html |تریخ رسائی=6 مئی 2023 |ویب گاہ=uzbekistan.org.ua}}</ref> |- |106 |{{Flag|Guatemala}} |{{dts|15 دسمبر 1992}} |- |107 |{{Flag|Slovakia}} |{{dts|3 فروری 1993}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Štáty a teritóriá |یوآرایل=https://www.mzv.sk/staty |تریخ رسائی=26 مئی 2023 |زبان=sk}}</ref> |- |108 |{{Flag|Panama}} |{{dts|9 مارچ 1993}} |- |109 |{{Flag|Ethiopia}} |{{dts|5 مئی 1993}}<ref name="Longman">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Keesing's Record of World Events – Volume 39 – Page 39488 |ناشر=Longman |سال=1993}}</ref> |- |110 |{{Flag|Eritrea}} |{{dts|28 جون 1993}}<ref name="Horn of Africa Bulletin – Volume 5">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Horn of Africa Bulletin – Volume 5 |ناشر=Life & Peace Institute |سال=1993 |صفحات=9}}</ref> |- |111 |{{Flag|Bosnia and Herzegovina}} |{{dts|1 اگست 1993}}<ref name="mvp.gov.ba">{{حوالہ ویب |عنوان=Dates of Recognition and Establishment of Diplomatic Relations |یوآرایل=https://mvp.gov.ba/vanjska_politika_bih/bilateralni_odnosi/datumi_priznanja_i_uspostave_diplomatskih_odnosa/default.aspx?id=6 |تریخ رسائی=6 مئی 2023 |ویب گاہ=mvp.gov.ba |تاريخ-الوصول=2025-09-01 |تاريخ-الأرشيف=2024-05-15 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240515221134/https://www.mvp.gov.ba/vanjska_politika_bih/bilateralni_odnosi/datumi_priznanja_i_uspostave_diplomatskih_odnosa/default.aspx?id=6 |url-status=dead }}</ref> |- |112 |{{Flag|Vietnam}} |{{dts|1 اگست 1993}}<ref name="RELATIONS VIETNAM – UAE">{{حوالہ ویب |عنوان=RELATIONS VIETNAM – UAE |یوآرایل=https://vnembassy-abudhabi.mofa.gov.vn/en-us/bilateralrelationship/Memorable%20Milestone/Pages/default.aspx |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=The Embassy of Socialist Republic of Viet Nam in the United Arab Emirates |تاريخ-الوصول=2025-09-01 |تاريخ-الأرشيف=2023-04-25 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230425160643/https://vnembassy-abudhabi.mofa.gov.vn/en-us/bilateralrelationship/Memorable%20Milestone/Pages/default.aspx |url-status=dead }}</ref> |- |113 |{{Flag|South Africa}} |{{dts|17 مئی 1994}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Department of International Relations and Cooperation – Bilateral agreements signed since 1994 |یوآرایل=http://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral1123.rtf |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20221123215113/https://www.dirco.gov.za/foreign/bilateral1123.rtf |آرکائیو تریخ=23 نومبر 2022 |تریخ رسائی=23 نومبر 2022}}</ref> |- |114 |{{Flag|Ivory Coast}} |{{dts|30 مئی 1994}}<ref name="Blackwell">{{استشهاد بكتاب|عنوان=Africa Research Bulletin Political, social, and cultural series · Volumes 31-32 |ناشر=Blackwell |سال=1994 |صفحات=11488}}</ref> |- |115 |{{Flag|Cambodia}} |{{dts|21 اکتوبر 1994}} |- |116 |{{Flag|Guyana}} |{{dts|6 فروری 1995}} |- |117 |{{Flag|Guinea}} |{{dts|2 جون 1995}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=UAE Embassy in Conakry-Bilateral Relationship |یوآرایل=https://www.mofa.gov.ae/en/Missions/Conakry/UAE-Relationships/Bilateral-Relationship |تریخ رسائی=10 دسمبر 2023 |ویب گاہ=www.mofa.gov.ae}}</ref> |- |118 |{{Flag|Latvia}} |{{dts|18 ستمبر 1995}}<ref name="mfa.gov.lv">{{حوالہ ویب|عنوان=Dates of Establishment and Renewal of Diplomatic Relations |یوآرایل=https://www.mfa.gov.lv/en/dates-establishment-and-renewal-diplomatic-relations |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs Republic of Latvia}}</ref> |- |119 |{{Flag|Turkmenistan}} |{{dts|10 اکتوبر 1995}}<ref name="ReferenceO">{{حوالہ ویب|عنوان=Bilateral Relationship |یوآرایل=https://www.mofaic.gov.ae/en/missions/ashgabat/uae-relationships/bilateral-relationship |تریخ رسائی=6 مئی 2023 |ویب گاہ=mofaic.gov.ae}}</ref> |- |120 |{{Flag|Tajikistan}} |{{dts|19 دسمبر 1995}}<ref name="mfa.tj">{{حوالہ ویب|عنوان=Relations between the Republic of Tajikistan and the United Arab Emirates |یوآرایل=https://mfa.tj/en/main/view/19/relations-of-tajikistan-with-united-arab-emirates |تریخ رسائی=6 مئی 2023 |ویب گاہ=mfa.tj}}</ref> |- |121 |{{Flag|Moldova}} |{{dts|21 دسمبر 1995}}<ref name="Political and diplomatic relations">{{حوالہ ویب|عنوان=Political and diplomatic relations |یوآرایل=https://uae.mfa.gov.md/en/content/political-and-diplomatic-relations |تریخ رسائی=6 مئی 2023 |ویب گاہ=uae.mfa.gov.md}}</ref> |- |122 |{{Flag|Rwanda}} |{{dts|1995}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Bilateral relations |یوآرایل=https://www.mofaic.gov.ae/en/Missions/Kigali/UAE-Relationships/Bilateral-Relationship |تریخ رسائی=23 july 2022}}</ref> |- |123 |{{Flag|Barbados}} |{{dts|8 جنوری 1996}}<ref name="foreign.gov.bb">{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://foreign.gov.bb/documents/foreign-policy/22-countries-with-diplomaic-relations-with-barbados/file |عنوان=LIST OF COUNTRIES WITH WHICH BARBADOS HAS DIPLOMATIC RELATIONS BY REGIONS |ناشر=Ministry of Foreign Affairs and Foreign Trade (Barbados) |تریخ رسائی=25 مارچ 2021 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20170813184054/https://www.foreign.gov.bb/documents/foreign-policy/22-countries-with-diplomaic-relations-with-barbados/file |آرکائیو تریخ=13 اگست 2017 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |124 |{{Flag|Honduras}} |{{dts|26 فروری 1996}}<ref name="laprensa.hn">{{حوالہ ویب|عنوان=Canciller Lisandro Rosales busca inversion para Honduras en Emiratos Arabes Unidos |یوآرایل=https://www.laprensa.hn/honduras/canciller-honduras-lisandro-rosales-busca-inversion-en-emiratos-arabes-unidos-DC2985173 |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=La Prensa (in Spanish)}}</ref> |- |125 |{{Flag|Mongolia}} |{{dts|1 اپریل 1996}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=List of Countries Maintaining Diplomatic Relations with Mongolia |یوآرایل=http://www.mfa.gov.mn/old/wp-content/uploads/2020/08/diplist-2020-draft-20200729.pdf |تریخ رسائی=21 دسمبر 2021 |صفحہ=3 |آرکائیو تریخ=28 ستمبر 2022 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20220928021439/http://www.mfa.gov.mn/old/wp-content/uploads/2020/08/diplist-2020-draft-20200729.pdf |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |126 |{{Flag|Mozambique}} |{{dts|3 اپریل 1996}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=La Documentation française: Monde Arabe 1996/3 (N° 153): Chronologies. Page 96 |یوآرایل=https://www.cairn.info/revue-maghreb-machrek1-1996-3.htm |تریخ رسائی=9 ستمبر 2023 |ویب گاہ=cairn.info |زبان=fr}}</ref> |- |127 |{{Flag|North Macedonia}} |{{dts|27 مئی 1996}}<ref name="mfa.gov.mk">{{حوالہ ویب|عنوان=Bilateral relations |یوآرایل=http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=310 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20110930040551/http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=310 |آرکائیو تریخ=30 ستمبر 2011 |تریخ رسائی=25 اپریل 2023 |ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs of North Macedonia}}</ref> |- |128 |{{Flag|Malawi}} |{{dts|12 جون 1996}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Malawi – UAE Relations |یوآرایل=http://www.foreignaffairs.gov.mw/index.php?option=com_content&view=article&id=88:malawi-uae-relations&catid=34:relation-briefs |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20110216120709/http://www.foreignaffairs.gov.mw/index.php?option=com_content&view=article&id=88:malawi-uae-relations&catid=34:relation-briefs |آرکائیو تریخ=16 فروری 2011 |تریخ رسائی=22 دسمبر 2023 |ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs Malawi}}</ref> |- |129 |{{Flag|Zimbabwe}} |{{dts|24 جون 1996}}<ref>{{استشهاد بكتاب|عنوان=Marchés coloniaux du monde Volume 51, Issues 2643-2655 |ناشر=1996 |صفحات=1477 |زبان=fr}}</ref> |- |130 |{{Flag|Kyrgyzstan}} |{{dts|1 اگست 1996}}<ref name="Political collaboration">{{حوالہ ویب|عنوان=Political collaboration |یوآرایل=https://mfa.gov.kg/en/dm/abu-dabi-en/Menu---Foreign-/--uslugi/Political-collaboration/AE |تریخ رسائی=6 مئی 2023 |ویب گاہ=mfa.gov.kg}}</ref> |- |131 |{{Flag|Namibia}} |{{dts|22 july 1996}} |- |132 |{{Flag|Laos}} |{{dts|15 اکتوبر 1996}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Diplomatic Relations|یوآرایل=http://www.mofa.gov.la/index.php/lo/2015-04-07-02-45-52/1950|تریخ رسائی=30 جون 2021|ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs of Laos|آرکائیو تریخ=2016-06-01|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20160601144934/http://www.mofa.gov.la/index.php/lo/2015-04-07-02-45-52/1950|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |133 |{{Flag|São Tomé and Príncipe}} |{{dts|24 اکتوبر 1997}} |- |134 |{{Flag|Angola}} |{{dts|11 دسمبر 1997}} |- |135 |{{Flag|Armenia}} |{{dts|25 جون 1998}} |- |136 |{{Flag|Suriname}} |{{dts|7 اکتوبر 1999}} |- |137 |{{Flag|Cuba}} |{{dts|18 مارچ 2002}}<ref name="wam.ae">{{حوالہ ویب|عنوان=UAE-Cuba establish diplomatic relations |یوآرایل=https://www.wam.ae/en/details/1395227099087 |تریخ رسائی=24 اپریل 2023 |ویب گاہ=Emirates News Agency-WAM}}</ref> |- |138 |{{Flag|Iceland}} |{{dts|17 ستمبر 2003}} |- |139 |{{Flag|Eswatini}} |{{dts|2 نومبر 2005}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=3 نومبر 2005 |عنوان=التوقيع على بيان اقامة علاقات دبلوماسية بين دولة الامارات ومملكة |یوآرایل=http://wam.ae/ar/details/1395241746460 |تریخ رسائی=24 july 2023 |ویب گاہ=Emirates News Agency – WAM |زبان=ar}}</ref> |- |140 |{{Flag|Estonia}} |{{dts|28 مارچ 2006}} |- |141 |{{Flag|Botswana}} |{{dts|28 اپریل 2006}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=29 اپریل 2006 |عنوان=UAE and Botswana establish diplomatic relations |یوآرایل=http://wam.ae/en/details/1395227642979}}</ref> |- |142 |{{Flag|Cape Verde}} |{{dts|july 2006}}<ref>{{حوالہ خبر |تریخ=7 فروری 2022 |عنوان=Cabo Verde quer fazer de Dubai sua plataforma de investimentos |زبان=pt |یوآرایل=https://www.panapress.com/Cabo-Verde-quer-fazer-de-Dubai-s-a_630714142-lang4-free_news.html |تریخ رسائی=11 مئی 2023 |تاريخ-الوصول=2025-09-01 |تاريخ-الأرشيف=2025-02-21 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20250221150936/https://www.panapress.com/Cabo-Verde-quer-fazer-de-Dubai-s-a_630714142-lang4-free_news.html |url-status=dead }}</ref> |- |143 |{{Flag|El Salvador}} |{{dts|15 مارچ 2007}} |- |144 |{{Flag|Serbia}} |{{dts|21 مارچ 2007}} |- |145 |{{Flag|Nauru}} |{{dts|27 مارچ 2007}} |- |146 |{{Flag|Antigua and Barbuda}} |{{dts|4 مئی 2007}} |- |147 |{{Flag|Republic of the Congo}} |{{dts|21 مئی 2007}}<ref name="ReferenceP">{{حوالہ ویب|عنوان=UAE and Congo Congo Brazzaville set up diplomatic relations |یوآرایل=http://wam.ae/en/details/1395227844441 |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Emirates News Agency – WAM}}</ref> |- |— |{{Flag|Holy See}} |{{dts|30 مئی 2007}} |- |148 |{{Flag|Cyprus}} |{{dts|6 جون 2007}} |- |149 |{{Flag|Paraguay}} |{{dts|13 july 2007}} |- |150 |{{Flag|Tonga}} |{{dts|13 july 2007}} |-style="background:#D3D3D3" |— |{{Flag|North Korea}} (suspended)<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=13 اکتوبر 2017 |عنوان=UAE cuts diplomatic ties with North Korea and ends visas |یوآرایل=https://www.middleeasteye.net/news/uae-cuts-diplomatic-ties-north-korea-and-ends-visas |ویب گاہ=Middle East Eye |تریخ رسائی=9 مارچ 2024}}</ref> |{{dts|17 ستمبر 2007}} |- |151 |{{Flag|Togo}} |{{dts|6 دسمبر 2007}} |- |152 |{{Flag|Uganda}} |{{dts|2007}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=UAE Embassy in Kampala-Bilateral Relationship |یوآرایل=https://www.mofa.gov.ae/en/Missions/Kampala/UAE-Relationships/Bilateral-Relationship#:~:text=The%20distinguished%20bilateral%20relations%20between,of%20the%20two%20friendly%20countries. |تریخ رسائی=10 دسمبر 2023 |ویب گاہ=www.mofa.gov.ae}}</ref> |- |153 |{{Flag|Montenegro}} |{{dts|4 اپریل 2008}} |- |154 |{{Flag|Andorra}} |{{dts|23 ستمبر 2008}} |- |155 |{{Flag|Dominican Republic}} |{{dts|12 نومبر 2008}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=ESTABLECIMIENTO DE RELACIONES DIPLOMÁTICAS |یوآرایل=http://enlacecongreso.mirex.gob.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/AllItems.aspx |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20171004004739/http://enlacecongreso.mirex.gob.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/AllItems.aspx |آرکائیو تریخ=4 اکتوبر 2017 |تریخ رسائی=26 مارچ 2022 |زبان=es}}</ref> |- |156 |{{Flag|San Marino}} |{{dts|28 جنوری 2009}}<ref name="ReferenceQ">{{حوالہ ویب|عنوان=UAE, San Marino establish diplomatic relations |یوآرایل=https://www.wam.ae/en/details/1395228279001 |تریخ رسائی=24 اپریل 2023 |ویب گاہ=Emirates News Agency-WAM}}</ref> |- |157 |{{Flag|Saint Vincent and the Grenadines}} |{{dts|20 فروری 2009}} |- |158 |{{Flag|Liberia}} |{{dts|6 مئی 2009}}<ref name="gulfnews.com">{{حوالہ ویب|عنوان=UAE and Liberia establish diplomatic ties |یوآرایل=https://gulfnews.com/uae/government/uae-and-liberia-establish-diplomatic-ties-1.67892 |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=gulfnews.com}}</ref> |- |159 |{{Flag|Central African Republic}} |{{dts|22 مئی 2009}} |- |160 |{{Flag|Vanuatu}} |{{dts|23 جون 2009}} |- |161 |{{Flag|Monaco}} |{{dts|9 اکتوبر 2009}} |- |162 |{{Flag|Palau}} |{{dts|16 اکتوبر 2009}} |- |163 |{{Flag|Haiti}} |{{dts|21 اکتوبر 2009}} |- |164 |{{Flag|Liechtenstein}} |{{dts|22 اکتوبر 2009}} |- |165 |{{Flag|East Timor}} |{{dts|13 نومبر 2009}} |- |166 |{{Flag|Costa Rica}} |{{dts|11 مارچ 2010}} |- |167 |{{Flag|Fiji}} |{{dts|17 مارچ 2010}} |- |168 |{{Flag|Tuvalu}} |{{dts|29 مارچ 2010}} |- |— |{{Flag|Kosovo}} |{{dts|27 اپریل 2010}}<ref>{{استشهاد بكتاب|مصنف1=Gëzim Visoka |عنوان=Acting Like a State: Kosovo and the Everyday Making of Statehood |تریخ=2018 |ناشر=Routledge |آئی_ایس_بی_این=9781138285330 |مقام=Abingdon |صفحات=219–221}}</ref> |- |169 |{{Flag|Solomon Islands}} |{{dts|29 اپریل 2010}} |- |170 |{{Flag|Samoa}} |{{dts|11 مئی 2010}} |- |171 |{{Flag|Marshall Islands}} |{{dts|3 جون 2010}} |- |172 |{{Flag|Saint Kitts and Nevis}} |{{dts|16 جون 2010}} |- |173 |{{Flag|Saint Lucia}} |{{dts|29 نومبر 2010}}<ref name="ReferenceR">{{حوالہ ویب|عنوان=UAE and Saint Lucia to establish diplomatic relations |یوآرایل=https://www.wam.ae/en/details/1395228810497 |تریخ رسائی=24 اپریل 2023 |ویب گاہ=Emirates News Agency-WAM}}</ref> |- |174 |{{Flag|Jamaica}} |{{dts|4 مارچ 2011}} |- |175 |{{Flag|Bahamas}} |{{dts|2 مئی 2011}} |- |176 |{{Flag|Bhutan}} |{{dts|13 ستمبر 2012}} |- |177 |{{Flag|Dominica}} |{{dts|17 دسمبر 2014}} |- |178 |{{Flag|South Sudan}} |{{dts|23 جون 2016}}<ref name="ReferenceS">{{حوالہ ویب|تریخ=23 جون 2016 |عنوان=Al Jarman receives credentials of South Sudan envoy |یوآرایل=https://wam.ae/en/details/1395297077194 |تریخ رسائی=26 ستمبر 2023 |ویب گاہ=Emirates News Agency – WAM}}</ref> |- |179 |{{Flag|Federated States of Micronesia}} |{{dts|8 ستمبر 2016}} |- |180 |{{Flag|Madagascar}} |{{dts|22 ستمبر 2016}} |- |181 |{{Flag|Papua New Guinea}} |{{dts|22 مارچ 2017}} |- |182 |{{Flag|Democratic Republic of the Congo}} |{{dts|1 نومبر 2017}}<ref name="ReferenceT">{{حوالہ ویب|عنوان=UAE establishes official diplomatic relations with Democratic Republic of Congo |یوآرایل=http://wam.ae/en/details/1395302643426 |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Emirates News Agency – WAM}}</ref> |- |— |{{Flag|Cook Islands}} |{{dts|5 اگست 2018}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=5 اگست 2018 |عنوان=UAE, Cook Islands sign deal to establish diplomatic relations |یوآرایل=http://www.gulftoday.ae/portal/db080783-fed9-4e69-aba2-5556c67f5f63.aspx |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180806113102/http://www.gulftoday.ae/portal/db080783-fed9-4e69-aba2-5556c67f5f63.aspx |آرکائیو تریخ=6 اگست 2018 |تریخ رسائی=5 اگست 2018 |ویب گاہ=The Gulf Today}}</ref> |- |183 |{{Flag|Israel}} |{{dts|11 ستمبر 2020}}<ref>{{حوالہ خبر|تریخ=15 ستمبر 2020 |عنوان=Timeline: Israel-Gulf normalization moves follow years of failed diplomatic initiatives |کاوش=[[روئٹرز]] |یوآرایل=https://www.reuters.com/article/us-israel-gulf-usa-timeline-idCAKBN2661PR |تریخ رسائی=16 مئی 2023}}</ref> |- |184 |{{Flag|Myanmar}} |{{dts|9 نومبر 2020}} |- |185 |{{Flag|Equatorial Guinea}} |Unknown |- |186 |{{Flag|Gabon}} |Unknown |- |187 |{{Flag|Grenada}} |Unknown<ref>{{استشهاد بكتاب|آخری=Julien |پہلا=Creswell R. |عنوان=A Civics Handbook on Grenada |سال=1991 |صفحات=80}}</ref> |- |188 |{{Flag|Guinea-Bissau}} |Unknown |- |189 |{{Flag|Kiribati}} |Unknown |- |190 |{{Flag|Trinidad and Tobago}} |Unknown |- |191 |{{Flag|Yemen}} |Unknown |} == ہور ویکھو == * [[متحدہ عرب امارات]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20090221130621/http://mofa.gov.ae/ Ministry of Foreign Affairs of the United Arab Emirates] {{بزبان|ar}} {{موضوعات ایشیا|suffix= دے خارجہ تعلقات}} {{متحدہ عرب امارات دے خارجہ تعلقات}} [[گٹھ:متحدہ عرب امارات دے خارجہ تعلقات| ]] [[گٹھ:متحدہ عرب امارات دے دوطرفہ تعلقات]] 80k52t6rt5fml3bunkmuc01mgpnullr