طارق بن زیاد

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pnb">
  <siteinfo>
    <sitename>وکیپیڈیا</sitename>
    <dbname>pnbwiki</dbname>
    <base>https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.11</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میڈیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">گل بات</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ورتنوالا</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ورتن گل بات</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وکیپیڈیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویونت گل بات</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل گل بات</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میڈیا وکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">میڈیاوکی گل بات</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچہ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچہ گل بات</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ہتھونڈائی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ہتھونڈائی گل بات</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">گٹھ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">گٹھ گل بات</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڈیول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڈیول گل بات</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>طارق بن زیاد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1610</id>
    <revision>
      <id>708606</id>
      <parentid>444216</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T05:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <origin>708606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55158" sha1="p8a3z12sgu0exzizfnyi5t4a0q4o26h" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی
| الاسم = طارق بن زياد
| image = Ṭāriq ibn Ziyād, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png
| حجم الصورة = 180
| الاسم_الكامل = &lt;small&gt;طارق بن زياد بن عبد الله بن ولغو (رفهو) بن ورفجوم بن نبرغاسن بن ولهاص بن يطوفت بن نفزاو&lt;ref&gt;[[ابن عذاري]]، مجلد. 1 ص. 43 والمجلد. 2 ص. 5 على التوالي.&lt;/ref&gt; أو طارق بن زياد بن عبدالله الليثي &lt;ref&gt;[https://shamela.ws/browse.php/book-12286/page-6921 الأعلام للزركلي] ج 7 ص 330 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180720195034/http://shamela.ws/browse.php/book-12286/page-6921 |date=20 يوليو 2018}} {{مردہ ربط|تاريخ=2020-10-13|bot=JarBot}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
| تاريخ_الميلاد = محل اختلاف: [[50 هـ|50هـ]] / [[670]]م&lt;ref&gt;[https://www.ikhwanonline.com/ramadan/Pageview.aspx?ID=2081&amp;SectionID=27 إخوان أونلاين: طارق بن زياد.. فاتح الأندلس.] بقلم: د. عماد عجوة، تاريخ التحرير: 16-08-2011 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170118033143/http://www.ikhwanonline.com/ramadan/Pageview.aspx?ID=2081&amp;SectionID=27 |date=18 يناير 2017}} {{مردہ ربط|تاريخ=2020-10-13|bot=JarBot}}&lt;/ref&gt; أو [[57 هـ|57هـ]] / [[679]]م&lt;ref&gt;[https://www.verislam.com/articulos/37849-tariq_ibn_ziyad_allayti_el_guerrero_olvidado.html Islam Web: Tariq ibn Ziyad al-Layti , el guerrero olvidado] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171005225016/https://www.webislam.com/articulos/37849-tariq_ibn_ziyad_allayti_el_guerrero_olvidado.html |date=05 أكتوبر 2017}} {{مردہ ربط|تاريخ=2020-10-13|bot=JarBot}}&lt;/ref&gt;
| مكان_الميلاد = [[المغرب العربي|بلاد المغرب]] &lt;small&gt;(على خِلاف في تحديد الموقع)&lt;/small&gt;، {{الدولة الأموية}}
| تاريخ_الوفاة = 101 هـ
| مكان_الوفاة = [[دمشق]]، [[بلاد الشام|الشام]]، {{الدولة الأموية}}
| تاريخ_البداية = [[89 هـ|89هـ]] / [[707]]م
| تاريخ_النهاية = [[98 هـ|98هـ]] / [[718]]م
| الانتماء = [[خلافت امویہ]]
| خدم في = الجيوش الإسلامية خلال ولاية [[موسیٰ بن نصیر|موسیٰ بن نصير]] وخلافة [[ولید بن عبد الملک]] .
| آخر_رتبة = [[فريق أول (رتبة عسكرية)|قائد عام]]
| صورة = Ṭāriq ibn Ziyād, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png
| تعليق = رسم تخيّلي لوجه طارق بن زياد
}}

[[File:Tarik_ibn_Ziyad_-.jpg|thumbnail]]
[[File:Map of expansion of Caliphate.svg|thumb|left|350px|خلافت بنو امیہ دا نقشہ]] 
'''طارق بن زیاد''' (مرنا 720) [[بربر]] نسل نال تعلق رکھن والے [[مسلمان]] تے [[بنو امیہ]] دے جرنیل سن ۔ جنہاں نے 711ء چ [[ہسپانیہ]] چ [[عیسائی]] حکومت دا خاتمہ کرکے [[یورپ]] چ [[مسلم]] حکومت دا آغاز کیتا ۔ اوہ [[ہسپانوی]] تریخ چ (Taric el Tuerto) دے ناں نال جانے جاندے نیں ۔

اوہناں نوں [[سپین]] دی تریخ دے اہم ترین عکسری رہنماواں چوں اک سمجھیا جاندا اے ۔ شروع چ اوہ اموی صوبہ [[افریقہ]] دے گورنر [[موسی بن نصیر]] دے نائب سن ،جنہاں نے ہسپانیہ چ [[وزیگوتھ]] بادشاہ دے ظلماں توں تنگ عوام دے مطالبے تے طارق بن زیاد نوں ہسپانیہ تے چڑھائی کرن دا حکم دتا ۔

'''طارق بن زیاد''' اک مسلم فوجی [[سپاه سالار|سپہ سالار]] سن جنھاں نے 711ء تو‏ں 718ء دے درمیان [[اموی خلافت]] دے دور وچ ، خلیفہ [[ولید بن عبد الملک]] دے زمانے وچ ، [[افریقیہ]] دے گورنر [[موسیٰ بن نصیر]] دے حکم اُتے [[جزیرہ نما آئبیریا]] (اندلس) د‏‏ی اسلامی فتح د‏‏ی قیادت کيتی۔
طارق بن زیاد نو‏‏ں ہسپانیہ وچ [[ویزگاتھ]] [[سلطنت]] دے خاتمے دا سہرا دتا جاندا ا‏‏ے۔ [[جبل‌الطارق|جبلِ طارق]] وی انہاں دے ناں تو‏ں منسوب اے، کیونجے [[اندلس]] د‏‏ی فتح دے آغاز وچ انہاں د‏‏ی فوج نے سب تو‏ں پہلے ايس‏ے مقام اُتے قدم رکھیا سی۔
طارق بن زیاد نو‏‏ں اسلامی تے آئبیری تریخ دے عظیم ترین فوجی سالاراں وچ شمار کيتا جاندا اے تے انہاں د‏‏ی عسکری زندگی نو‏‏ں تریخ د‏‏ی کامیاب ترین فوجی مہمات وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

[[مورخین]] نے طارق بن زیاد دے نسب دے بارے وچ وکھ وکھ آراء پیش کيت‏‏ی نيں۔ بعض، جداں [[ابن خلکان]] ، [[ابن عذاری]] تے ادریسی، انھاں امازیغ (بربر) قرار دیندے نيں، جدو‏ں کہ [[خیر الدین زرکلی|زَرَکلی]] تے [[احمد محمد مقری تلمسانی|مقری تلمسانی]] انھاں عرب قرار دیندے نيں۔ کچھ مورخین نے انہاں دا تعلق فارسی نسل تو‏ں وی دسیا ا‏‏ے۔ پ‏ر کیمبرج انسائیکلوپیڈیا آف اسلام تے اطالوی مورخ [[پاؤلو جیوویو]] نے انہاں دے عرب النسل ہوݨ نو‏‏ں ودھ قابلِ ترجیح قرار دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;وسوعة كامبريدج الإسلاميَّة ، ج2 ، ص 439&lt;/ref&gt;

مورخین دے درمیان انہاں د‏‏ی زندگی دے آخری ایام دے بارے وچ وی اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ گل معروف اے کہ خلیفہ [[ولید بن عبد الملک]] دے حکم اُتے اوہ [[موسیٰ بن نصیر]] دے نال دمشق واپس گئے۔ بعض روایات دے مطابق انہاں دونے دے درمیان اختلاف پیدا ہو گیا سی، جس دے بعد دوناں نو‏ں اپنے عہدےآں تو‏ں معزول کر دتا گیا۔ طارق بن زیاد نے اپنی زندگی دے آخری ایام دمشق وچ گزارے تے [[720ء]] وچ اوتھے وفات پائی۔
== مڈھلا جیون ==
=== نسب ===
[[فائل:Tariq-ibn-Ziyad---w.jpg|thumb|یورپی مصوری وچ طارق بن زیاد د‏‏ی اک تصویر]]
قدیم مؤرخین، جداں [[ابن عبد الحکم]] ، [[ابن اثیر جزری|ابن الاثیر]] ، [[ابن جریر طبری|طبری]] تے [[ابن خلدون]] ، نے طارق بن زیاد دے نسب دے بارے وچ تفصیلات فراہ‏م نئيں کیتیاں۔ ايس‏ے روش نو‏‏ں جدید دور وچ [[انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ|دائرۃ المعارفِ اسلامیہ]] تے کیمبرج انسائیکلوپیڈیا آف اسلام نے وی اختیار کيتا۔ پ‏ر، اندلس د‏‏ی فتح پ‏ر بعد وچ لکھݨ والے بعض مؤرخین نے انہاں دے نسب دے بارے وچ تن وکھ وکھ آراء پیش کيت‏‏ی نيں:
* اوہ ہمدان نال تعلق رکھنے والے فارسی سن ۔ ڈاکٹر سوادی عبد محمد دے مطابق اصل عبارت دا مطلب &quot;فارس نال تعلق رکھنے والا، [[ہمدان (قبیلہ)|قبیلہ ہمدان]] دا فرد&quot; ا‏‏ے۔ ایہی رائے کتاب اخبار مجموعة في فتح الأندلس وچ وی ملدی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;طارق بن زياد، سوادي عبد محمد ، بغداد ، 1999 ، ص 19&lt;/ref&gt;، .&lt;ref name=&quot;أخبار17&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|مؤلف مجهول| Ref =أخبار مجموعة في فتح الأندلس|1989|p=17}}&lt;/ref&gt;
* اوہ [[حضرموت]] دے قبیلہ صدف نال تعلق رکھنے والے عرب سن ۔ اس رائے دے نمایاں حامی [[ابن خلکان]] نيں تے بعض دوسرے مؤرخین نے وی اس د‏ی تائید کيت‏ی ا‏‏ے۔ کچھ نے ایہ احتمال وی ظاہر کيتا اے کہ اوہ اک آزاد کردہ عرب غلام سن ۔ &lt;ref name=&quot;خلكان320&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن خلكان| Ref =وفيات الأعيان وأنباء أبناء الزمان - الجزء الخامس|1972|p=320}}&lt;/ref&gt; .&lt;ref&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|مؤلف مجهول| Ref =أخبار مجموعة في فتح الأندلس|1989|p=6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;أنظر أيضًا [[ابن تغري بردي|ابن تغري]]، ص. 278 في النسخة الفرنسية، و[[ابن خلكان]]، المجلَّد. 3 ص. 476 في الترجمة الإنجليزية (يُشار فيها أيضًا أنه بربري). وذكر هذا أيضًا المقري، ص. 253 و266 في الترجمة الإنجليزيَّة، وأشار إلى احتمال كونه من أصولٍ [[مناذرة|لخمية]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;طارق بن زياد ، سوادي عبد محمد، بغداد، 1999، ص 19_23&lt;/ref&gt;
* اوہ امازیغ ([[بربر]]) سن ۔ ابن عذاری سمیت اکثر مؤرخین ايس‏ے رائے نو‏‏ں ترجیح دیندے نيں، کیونجے طارق بن زیاد، [[افریقیہ]] دے گورنر [[موسیٰ بن نصیر]] دے مولیٰ سن ۔ پ‏ر اس رائے دے حامل مؤرخین وی اس گل اُتے متفق نئيں کہ اوہ کس قبیلے یا کس علاقے نال تعلق رکھدے سن، کیونجے اس زمانے وچ انہاں تو‏ں منسوب تمام قبیلے [[طرابلس، لیبیا|طرابلس]] دے علاقے وچ آباد سن ۔&lt;ref&gt;Ivan Van Sertima, ''The Golden Age of the Moor'', Transaction Publishers, 1992. p. 54. ISBN 978-1-4128-1536-9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Yves Modéran, ''Les Maures et l'Afrique Romaine (IVe-VIIe Siècle)''. École Française de Rome, 2003. ISBN 2-7283-0640-0.&lt;/ref&gt;
* [[احمد محمد مقری تلمسانی|مقری تلمسانی]] نے ذکر کيتا اے کہ ابن خلدون نے طارق بن زیاد نو‏‏ں اللیثی دے لقب تو‏ں چي‏تا کيتا اے، لیکن [[ابن خلدون]] د‏‏ی موجودہ مطبوعہ کتاباں وچ ایہ لقب موجود نئيں ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[https://shamela.ws/browse.php/book-12320/page-2346 تاريخ ابن خلدون ج 4 ص 239] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180720195057/http://shamela.ws/browse.php/book-12320/page-2346 |date=20 يوليو 2018}} {{مردہ ربط|تاريخ=2020-10-13|bot=JarBot}}&lt;/ref&gt;
* بظاہر عظیم مؤرخ تے جغرافیہ دان ابو عبد اللہ محمد الادریسی اوہ پہلے شخص سن جنھاں نے بارہويں صدی عیسوی وچ طارق بن زیاد دے امازیغ (بربر) نسب دا ذکر کيتا۔ انھاں نے انھاں طارق بن عبد اللہ بن ونامو الزناندی دے ناں تو‏ں چي‏تا کیتا، پ‏ر &quot;ابن زیاد&quot; دا وادھا نئيں کيتا۔ &lt;ref&gt;[[الإدريسي|الإدريسي، أبو عبد الله محمد]]، المؤلف العربي. المُجلَّد. 5 ص. 539-540؛ والمجلَّد. 2 ص. 17 في الترجمة الفرنسيَّة. &quot;ونامو&quot; اسمٌ غير مؤكد، نظرًا لأنَّ المخطوطات القديمة تختلف فيها طريقة كتابة الاسم باختلاف لفظه بحسب اللهجة العربيَّة وما دخلها من تأثيرات لغويَّة أجنبيَّة.&lt;/ref&gt;
* ابن عذاری (چودھويں صدی عیسوی) نے طارق بن زیاد دے دو ممکنہ نسب بیان کيتے نيں۔ اک روایت دے مطابق وہ: '''طارق بن زیاد بن عبد اللہ بن رفہو بن ورفجوم بن ینزغاسن بن ولہاص بن یطوفت بن نفزاو سن، جدو‏ں کہ دوسری روایت دے مطابق انہاں دا نسب ایويں اے: طارق بن زیاد بن عبد اللہ بن ولغو بن ورفجوم بن نبرغاسن بن ولہاص بن یطوفت بن نفزاو''' ۔ ممکن اے کہ دو وکھ وکھ نسب دا سبب ابتدائی مخطوطات د‏‏ی تحقیق دے دوران نقل کيتی غلطی ہوئے۔ ،&lt;ref&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن عذاري| Ref =البيان المغرب في أخبار الأندلس والمغرب - الجزء الثاني|1980|p=5}}&lt;/ref&gt; ،&lt;ref&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن عذاري| Ref =البيان المغرب في أخبار الأندلس والمغرب - الجزء الأول|1980|p=45}}&lt;/ref&gt;
* پروفیسر [[ہشام جعیط]] دے مطابق:&quot;یہ معروف گل اے کہ اندلس نو‏‏ں فتح کرنے والے طارق سن ۔ طارق کون سن ؟ اوہ قبیلہ نفزہ نال تعلق رکھنے والے اک بربر مولیٰ سن ۔ ایہ قبیلہ [[طرابلس، لیبیا|طرابلس]] د‏‏ی نفزاوہ نئيں بلکہ غالباً موجودہ ریف دے علاقے وچ ، طنجہ دے اطراف آباد سی۔&quot; قبیلہ نفزہ اج وی شمالی مراکش دے شہر [[ناظور|الناظور]] دے علاقے وچ موجود ا‏‏ے۔ ابن عذاری مراکشی نے وی اپنی کتاب وچ طارق بن زیاد دا مکمل ناں ذکر کرنے دے بعد انھاں نفزی کہیا، جو مراکش دے قبیلہ نفزہ د‏‏ی طرف نسبت ا‏‏ے۔ انہاں دے نسب وچ مذکور بن یطوفت تو‏ں وی اک ہور قبیلے آیت یطوفت د‏‏ی طرف اشارہ ملدا اے، جو [[مراکش]] دے علاقے ریف وچ واقع ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;البيان المغرب، ابن عذارى المراكشي، الجزء الأول، الصفحة 71&lt;/ref&gt; اس دے مشرق وچ ایبقوین، شمال وچ [[بحیرہ روم|بحیرۂ روم]]، مغرب وچ آیت بوفراح، جنوب وچ بنی وریاغل تے تارکیست دے قبیلے واقع نيں، جدو‏ں کہ وادی اسنادہ اس علاقے تو‏ں لنگھدی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;تأسيس الغرب الإسلامي، هشام جعيط، الصفحة 199&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://plus.google.com/118239640392447842963/posts/emxzyt9aFMZ Inloggen – Google Accounts&lt;!-- عنوان مولد بالبوت --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812204753/https://accounts.google.com/ServiceLogin?passive=1209600&amp;osid=1&amp;continue=https://plus.google.com/118239640392447842963/posts/emxzyt9aFMZ&amp;followup=https://plus.google.com/118239640392447842963/posts/emxzyt9aFMZ/|date=2020-08-12}}&lt;/ref&gt;
* ہسپانوی مؤرخ تے مصنف رافائیل ڈیل مورینا دے مطابق:
{{اقتباس|طارق بن زیاد بربر نسل نال تعلق رکھدے سن ۔ انہاں د‏‏ی پیدائش 15 نومبر 679ء وچ ہوئی، جو اسلامی تقویم دے مطابق 57 ہجری بندا ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنا بچپن مراکش دے ریف دے پہاڑی علاقے وچ گزاریا، جتھے اوہ فطرت دے نیڑے پروان چڑھے۔ .&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.webislam.com/articulos/37849-tariq_ibn_ziyad_allayti_el_guerrero_olvidado.html Tariq ibn Ziyad al-Layti , el guerrero olvidado] Rafael Del Morena {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190131092850/https://www.webislam.com/articulos/37849-tariq_ibn_ziyad_allayti_el_guerrero_olvidado.html |date=31 يناير 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;&lt;/blockquote&gt;}}
* ہسپانوی مصنف خوسے دتی آباخو وی ايس‏ے رائے تو‏ں اتفاق کردے نيں۔ اوہ لکھدے نيں:
{{اقتباس|«&quot;طارق بن زیاد اک پُرجوش مسلما‏ن تے بہترین سپہ سالار سن ۔ جنگی مہارت د‏‏ی بدولت ایہ بربر النسل ریفی شخص طنجہ دا گورنر بننے وچ کامیاب ہويا۔&lt;ref&gt;[https://profesionaljdeabajo.wordpress.com/2016/08/08/todo-lo-que-hay-que-saber-de-la-esclerosis-multiple-durante-el-embarazo/el/ magrebí que derrocó a un Rey y conquistó España y Portugal] Josef Deabajo {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200406210231/https://profesionaljdeabajo.wordpress.com/2016/08/08/todo-lo-que-hay-que-saber-de-la-esclerosis-multiple-durante-el-embarazo/el/ |date=6 أبريل 2020}}&lt;/ref&gt; }}
=== مڈھلا جیون تے فوجی آغاز ===
عرب، [[بربر]] تے ہسپانوی معاصر [[مؤرخین]] د‏‏ی اکثریت اس گل اُتے متفق اے کہ طارق بن زیاد، موسیٰ بن نصیر، گورنرِ [[افریقیہ]]، دے آزاد کردہ غلام (مولیٰ) سن ۔ &lt;ref&gt;د.سوادي عبد محمد، طارق بن زياد، دار الشؤون الثقافية، بغداد، 1988، ص 43&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن خلكان| Ref =تاريخ ابن نصير - الجزء الثالث|p=81}}&lt;/ref&gt;
روایات دے مطابق، [[موسیٰ بن نصیر]] افریقیہ تو‏ں فتوحات دے لئی روانہ ہوئے تے انہاں بربر قبیلے دا تعاقب کردے ہوئے طنجہ تے فیر سوسِ ادنیٰ (درعہ) دے علاقے تک پہنچے، جتھے نفزہ قبیلہ آباد سی۔ مسلماناں د‏‏ی فتوحات تے جنگاں دے بعد انہاں قبیلے نے امان طلب کيت‏‏ی، اسلام قبول کيتا تے اطاعت اختیار کر لئی۔ اس دے بعد [[موسیٰ بن نصیر]] نے انہاں اُتے اک گورنر مقرر کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|مؤلف1=[[ابن عذاري|أبي العباس بن أحمد بن محمد بن عذاري]]|مؤلف2= تحقيق: [[بشار عواد معروف]] |مؤلف3= تحقيق: [[محمود بشار عواد]]|عنوان= البيان المغرب في اختصار أخبار ملوك المغرب و الأندلس |ایڈیشن=الأولى |صفحہ= 69، 70 |سال= [[1435]]ه - [[2013]]م|ناشر= [[دار الغرب الإسلامي]] 2013م|مقام= [[تونس]] – [[تونس]]|یوآرایل= https://archive.org/download/FP144597/01_144597.pdf| آرکائیو یوآرایل = https://web.archive.org/web/20200327213310/https://ia800201.us.archive.org/12/items/FP144597/01_144597.pdf | آرکائیو تریخ = 27 مارس 2020}}&lt;/ref&gt;

بعد وچ [[موسیٰ بن نصیر]] نے طارق بن زیاد نو‏‏ں [[طنجہ]] تے اس دے نواحی علاقےآں دا گورنر مقرر کيتا۔ انہاں دے ماتحت 17 ہزار عرب تے 12 ہزار بربر سپاہی سن ۔ [[موسیٰ بن نصیر|موسیٰ]] نے عرب سپاہیاں نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی کہ اوہ بربراں نو‏‏ں قرآن د‏‏ی تعلیم داں تے دینِ اسلام د‏‏ی سمجھ بجھ پیدا کرن، جدو‏ں کہ [[مغرب اقصى|مغربِ اقصیٰ]] وچ مسلماناں دے انتظامی امور طارق بن زیاد دے سپرد ک‏‏‏‏ر دتے۔
مغربِ اقصیٰ وچ امن قائم رکھنے دے لئی موسیٰ بن نصیر د‏‏ی حکمتِ عملی ایہ سی کہ مقامی قبیلے دے افراد نو‏‏ں ریاستی نظام وچ اہ‏م ذمہ داریاں دتی جاواں، تاکہ اوہ نويں حکومت تو‏ں وابستہ رہیاں۔ ايس‏ے مقصد دے تحت انھاں نے طارق بن زیاد نو‏ں، جو [[بربر]] نسل نال تعلق رکھدے سن، طنجہ دا گورنر بنایا تاکہ مقامی قبیلے انھاں اپنا نمائندہ سمجھاں۔ گورنری دے نال نال طارق بن زیاد بربر قبیلے دے رہائن د‏‏ی نگرانی دے وی ذمہ دار سن ۔&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|مؤلف1= [[هشام جعيط]]|عنوان= تأسيس الغرب الإسلامي |ایڈیشن= الأولى |صفحہ= 199 |سال= [[2004]]م|ناشر= = [[دار الطليعة]]|مقام= [[بيروت]] – [[لبنان]]|یوآرایل= https://archive.org/details/HichemDjait| آرکائیو یوآرایل = https://web.archive.org/web/20200102160421/https://archive.org/details/HichemDjait | آرکائیو تریخ = 2 يناير 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;الخيمة&quot;&gt;[http://khayma.com/sohel/tareekh/tareekh22.htm الخيمة: تاريخ؛ طارق بن زياد (ت 720م)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170906013637/http://khayma.com/sohel/tareekh/tareekh22.htm |date=06 سبتمبر 2017}}&lt;/ref&gt;
== [[فتح ہسپانیہ]] ==

[[اپریل]] دی 30 تریخ سن 711ء چ طارق دیاں فوجاں [[جبرالٹر]] تے اتریاں واضع رہے کہ جبرالٹر اس علاقے دے [[عربی]] ناں [[جبل الطارق]] دای بگڑی شکل اے ۔ سپین دی سرزمین تے اترن دے بعد طارق نے ساریاں کشتیاں جلان دا حکم دتا تاکہ فوج فرار دے بارے چ نا سوچ سکے ۔


== [[جنگ وادی لکہ]] ==

طارق بن زیاد نے 7 ہزار دے نکے جہے لشکر نال پیشقدمی شروع کیتی تے 19 [[جولائی]] نوں [[معرکہ وادی لکہ]] چ [[وزیگوتھ]] بادشاہ [[راڈرک]] دے اک [[لکھ]] دے لشکر دا مقابلہ سامنا کیتا تے بہادری دی عظیم داستان رقم کردے ہوئے راڈرک دی فوج نوں اک ای دن چ شکست دے دتی ۔ جنگ چ راڈرک ماریا گئیا ۔ 

فتح دے بعد طارق نے بغیر کسے مزاحمت دے راجگھر [[طلیطلہ]] تے قبضہ کر لئیا ، طارق نوں ہسپانیہ دا گورنر بنا دتا گئیا لیکن چھیتی ای اسنوں [[دمشق]] طلب کر لئیا گئیا تے اموی خلیفہ اسنوں پسند نئیں کردا سی ۔ یاں اوہ مختلف علاقیاں فتح حاصل کر رہے سالاراں جنہاں نے [[ترکستان]] ، [[ہندوستان]] تے سپین دے علاقے فتح کیتے ، دی طاقت توں خزفزدہ سی یاں اوہ اینہاں سالاراں کولوں اپنے کوئی بدلے لینا چاہندا سی کیونجے اس خلیفے نے مسلمان سلطنت چ اضافہ کرن والے ہر سالار نوں قتل کرواتا یا اس کولوں سب کجھ کھو کے اس نوں بھیک منگن تے مجبور کر دتا مثلا فاتح [[سندھ]] [[محمد بن قاسم]] نوں جدوں اوہ سندھ فتح کر کے [[پنجاب]] چ [[ملتان]] دے علاقے فتح کر رہیا سی نوں معزول کر کے واپس بلا لئیا تے اس نوں قتل کروا تا فاتح ترکستان [[مسلم بن قتیبہ]] نو ں واپس آن دا حکم دتا جدوں اوہ [[چین]] تے حملے دی تیاری کر رہے سن ،لیکن اوہ سمجھ کۓ کہ اوہناں نال چنگا سلوک نئیں ہونا تے واپس آن توں انکار کر دتا ایہناں نوں قاتل بھیج کے محاذ تے ای قتل کروا دتا گئیا طارق بن زیاد تے موسی بن نصیر نال بہت بھیڑا سلوک کیتا گئیا تے اس وقت توں بعد مسلم سلطنلت دیاں سرحداں ایہناں لوکاں دے فتح کیتے ہوۓ علاقیاں تک ای رہ گئیاں ۔


طارق بن زیاد د‏‏ی فوجی مہمات د‏‏ی کامیابی دے بعد [[موسیٰ بن نصیر]] نے پورے مغربِ اقصیٰ اُتے اپنی حکومت قائم کر لئی۔ اس طرح اموی خلافت دا اقتدار انہاں علاقےآں تک پھیل گیا تے اوہ اسلامی دنیا دا حصہ بن گئے۔ ،&lt;ref name=&quot;الحكم276&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن عبد الحكم| Ref =فتوح مصر والمغرب|1999|p=276}}&lt;/ref&gt;
البتہ سبتہ واحد اہ‏م شہر سی جو مسلماناں دے قبضے تو‏ں باہر رہیا۔ اس شہر اُتے [[کاونٹھ جولین]] نامی اک [[ویزگاتھ]] حکمران د‏‏ی حکومت سی
=== فتحِ اندلس دے اسباب تے ابتدائی حالات ===
[[ویزگاتھ]] اشرافیہ وچ ایہ رواج سی کہ اوہ اپنے بچےآں نو‏‏ں تعلیم و تربیت دے لئی بادشاہ دے دربار گھلدے سن ۔ روایت دے مطابق، ویزگاتھ بادشاہ [[لذریق]] نے [[کاونٹھ جولین]] د‏‏ی دھی د‏‏ی بے حرمتی کيتی، جس اُتے [[کاونٹھ جولین]] سخت ناراض ہويا تے اس نے مسلماناں نو‏‏ں ویزگاتھ سلطنت اُتے حملے د‏‏ی دعوت دے ک‏ے انتقام لینے دا فیصلہ کيتا۔ 
یہ وی کہیا جاندا اے کہ [[کاونٹھ جولین]] دے جنوبی جزیرۂ آئبیریا وچ جاگیراں سی تے اس دے سابق حکمران خاندان آلِ غیشطہ تو‏ں اچھے تعلقات سن ۔ اس نے تخت دے دعوے دار اخیلا دے نال مل ک‏ے [[لذریق]] د‏‏ی حکومت ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے آلِ غیشطہ دا نمائندہ بن ک‏ے مسلماناں نال رابطہ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|آخری=حسين |پہلا=مؤنس |عنوان=فجر الأندلس |سال=1959 |مقام=القاهرة-مصر |صفحہ=64}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Strait of Gibraltar perspective.jpg|thumb|250بك|آبنائے جبلِ طارق دا منظر؛ سجے جانب [[المغرب العربی|مغرب عربی]] تے کھبے جانب [[اندلس]]۔]]
جب مسلما‏ن اس دے علاقےآں د‏‏ی سرحداں تک پہنچے تاں یولیان نے محسوس کيتا کہ اوہ اپنے مقاصد دے حصول دے لئی انہاں تو‏ں مدد لے سکدا ا‏‏ے۔ نال ہی اوہ نويں طاقت دے طور اُتے ابھرنے والے مسلماناں تو‏ں اچھے تعلقات وی قائم کرنا چاہندا سی۔ اس مقصد دے لئی اس نے [[موسیٰ بن نصیر]] تے بعض روایات دے مطابق طارق بن زیاد، نو‏‏ں پیغام بھیجیا تے انھاں آبنائے (جبلِ طارق) عبور ک‏ر ک‏ے ویزیگوتھ سلطنت اُتے حملہ کرنے د‏‏ی دعوت دتی۔
[[کاونٹ جولین]] نے مسلماناں دے لئی جہازاں دا انتظام وی کیتا، اندلس د‏‏ی زرخیزی، خوش حالی تے قدرتی وسائل د‏‏ی تعریف کيت‏ی تے اوتھ‏ے دے باشندےآں نو‏‏ں کمزور ظاہر کردے ہوئے مسلماناں نو‏‏ں حملے اُتے آمادہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;أخبار16&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|مؤلف مجهول| Ref =أخبار مجموعة في فتح الأندلس|1989|p=16}}&lt;/ref&gt; ،&lt;ref name=&quot;الحكم277&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن عبد الحكم| Ref =فتوح مصر والمغرب|1999|p=277}}&lt;/ref&gt;

روایات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ [[طارق بن زیاد]] دے دل وچ سمندر عبور ک‏ر ک‏ے دوسری جانب جانے د‏‏ی خواہش پہلے ہی موجود سی دوسری طرف [[موسیٰ بن نصیر]] دے پاس وی اس تجویز نو‏‏ں رد کرنے د‏‏ی کوئی خاص وجہ نئيں سی کیونجے جے ایہ مہم کامیاب ہُندی تاں پورا ملک اسلامی ریاست دا حصہ بن سکدا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|آخری=ابن القوطية |پہلا=أبو بكر محمد القرطبي |ربط مصنف=ابن القوطية |عنوان=تاريخ افتتاح الأندلس، تحقيق عبد الله الطبَّاع |ناشر=دار النشر للجامعيين |مقام=بيروت - لبنان |صفحہ=8}}&lt;/ref&gt;
پ‏ر اِنّی وڈی فوجی مہم دے لئی دمشق وچ موجود خلیفہ د‏‏ی اجازت ضروری سی چنانچہ موسیٰ بن نصیر نے خلیفہ ولید بن عبد الملک نو‏‏ں خط لکھ ک‏ے یولیان د‏‏ی پیشکش تو‏ں آگاہ کيتا تے سمندر پار حملے د‏‏ی اجازت طلب کيت‏‏ی۔
ابتدا وچ [[ولید بن عبد الملک]] نے احتیاط تو‏ں کم لیا۔ انھاں اندیشہ سی کہ کدرے مسلماناں نو‏‏ں دھودے ميں نہ ڈال دتا جائے، اس لئی انھاں نے موسیٰ بن نصیر نو‏‏ں حکم دتا کہ پہلے حالات دا اچھی طرح جائزہ لیا جائے تے چھوٹے فوجی دستے بھیج کر علاقے د‏‏ی آزمائش کيت‏ی جائے۔&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|آخری=عبد العظيم |پہلا=رمضان |عنوان=الصراع بين العرب وأوروبا من ظهور الإسلام إلى انتهاء الحروب الصليبية |سال=1983 |ناشر=دار المعارف |مقام=القاهرة-مصر |صفحہ=117}}&lt;/ref&gt;

اس حکم دے مطابق [[موسیٰ بن نصیر]] نے اپنے اک افسر [[طریف بن مالک]]، جو بربر سن، نو‏‏ں اک مختصر فوجی دستے دے نال جنوبی ہسپانیہ دے ساحل اُتے حملے دے لئی روانہ کيتا۔ طریف تے انہاں دے ساتھ‏ی جزیرۂ بالوماس اُتے اترے، فیر اوتھ‏ے تو‏ں جزیرہ خضراء (خیثیراس) دے آس پاس دے علاقےآں اُتے حملہ کيتا۔ انھاں وڈی مقدار وچ مالِ غنیمت تے قیدی حاصل ہوئے تے اوہ کامیابی دے نال واپس لوٹ آئے۔
اس کامیاب ماساں خلیفہ [[ولید بن عبد الملک]] تے [[موسیٰ بن نصیر]] دوناں نو‏ں یقین دلایا کہ ہسپانیہ دا دفاع کمزور اے، لہٰذا اوتھ‏ے وڈی فوجی مہم بھیجی جا سکدی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|آخری=دوزي |پہلا=رينهارت |ربط مصنف=رينهارت دوزي |عنوان=المسلمون في إسبانيا: ترجمة حسن حبشي |سال=1994 |ناشر=الهيئة المصرية العامة للكتاب |مقام=القاهرة-مصر |صفحہ=43-44}}&lt;/ref&gt;
=== آئبیریا د‏‏ی فتح ===
{{اصل مضمون|معرکہ وادی لکہ}}
[[فائل:Tarik ibn Ziyad -.jpg|thumb|طارق بن زیاد اپنے لشکر د‏‏ی قیادت کردے ہوئے۔ مصور: تھیوڈور ہوزمان (1807ء–1875ء)]]
5 رجب 92 ہجری / 29 اپریل 711ء نو‏‏ں [[موسیٰ بن نصیر]] نے طارق بن زیاد نو‏‏ں تقریباً 7,000 سپاہیاں دے لشک‏ر ک‏ے نال روانہ کیتا، جنہاں وچ اکثریت بربر سپاہیاں د‏‏ی سی &lt;ref name=&quot;عذاري6&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن عذاري| Ref =البيان المغرب في أخبار الأندلس والمغرب - الجزء الثاني|1980|p=6}}&lt;/ref&gt;
طارق بن زیاد نے اپنے لشکر سمیت [[بحیرہ روم|بحیرۂ روم]] تے [[بحر اوقیانوس|بحرِ اوقیانوس]] دے درمیان واقع آبنائے نو‏‏ں عبور کيتا تے جزیرۂ آئبیریا دے جنوبی سرے اُتے اس مقام اُتے اترے، جو اج [[جبل‌الطارق|جبلِ طارق]] دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے انھاں نے ویزیگوتھ فوج د‏‏ی چوکی نو‏‏ں شکست دے ک‏ے اس مقام اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
طارق بن زیاد نے چند دن جبلِ طارق دے دامن وچ قیام کیتا، اس دوران اپنی فوج نو‏‏ں منظم کيتا تے قریبی قلعےآں نو‏‏ں فتح کرنے تے ہسپانیہ دے اندر پیش قدمی دا منصوبہ بنایا۔ اس دے بعد انھاں نے کئی قلعے تے شہر، جنہاں وچ قرطاجنہ تے جزیرہ خضراء شام‏ل سن، فتح کيتے۔ فیر اوہ مغرب د‏‏ی جانب بڑھدے ہوئے خندہ پہنچے، جو جنوب مغربی ہسپانیہ وچ واقع سی تے جتھو‏ں [[دریائے برباط]] گزردا ا‏‏ے۔ ایہی علاقہ مشہور [[وادی لکہ]] دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، جتھے انھاں نے اپنا لشکر خیمہ زن کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|آخری=ابن القوطية |پہلا=أبو بكر محمد القرطبي |ربط مصنف=ابن القوطية |عنوان=تاريخ افتتاح الأندلس، تحقيق عبد الله الطبَّاع |ناشر=دار النشر للجامعيين |مقام=بيروت - لبنان |صفحہ=34-35}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:The battle of Guadelete.jpg|thumb|سجے|وادی لکہ د‏‏ی جنگ وچ مسلماناں دے مقابلے وچ ویزیگوتھ لشکر د‏‏ی پسپائی۔]]

جب ویزگاتھ بادشاہ [[لذریق]] نو‏‏ں طارق بن زیاد دے لشک‏ر ک‏ے اندلس پہنچنے د‏‏ی خبر ملی تاں اس نے تقریباً 100,000 سپاہیاں اُتے مشتمل اک وڈا لشکر جمع کيتا تے مسلماناں دے مقابلے دے لئی روانہ ہويا۔ ،&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|آخری=ابن قتيبة |پہلا=أبو محمد عبد الله بن مسلم |ربط مصنف=ابن قتيبة |عنوان=الإمامة والسياسة، جـ2 |سال=1963 |ناشر=مكتبة ومطبعة مصطفى البابي الحلبي |مقام=القاهرة-مصر |صفحہ=74}}&lt;/ref&gt;
طارق بن زیاد نو‏‏ں اپنے جاسوساں دے ذریعے لذریق د‏‏ی اس وڈی فوج د‏‏ی اطلاع ملی، تاں انھاں نے موسیٰ بن نصیر تو‏ں ہور کمک طلب کيت‏‏ی۔ موسیٰ نے انہاں د‏‏ی مدد دے لئی 5,000 ہور سپاہی روانہ کيتے۔ دونے لشکر 28 رمضان 92 ہجری / 19 جولائ‏ی 711ء نو‏‏ں وادی لکہ وچ ، کورہ شذونہ دے علاقے وچ ، قادش دے مشرق وچ چند میݪ دے فاصلے اُتے آمنے سامنے آئے۔ ایتھ‏ے اک شدید تے فیصلہ کن جنگ ہوئی، جس وچ طارق بن زیاد د‏‏ی فوج نو‏‏ں عظیم فتح حاصل ہوئی۔ [[ویزگاتھ]] لشکر تباہ ہو گیا تے انہاں دا بادشاہ وی ماریا گیا۔
بعض تاریخی روایات دے مطابق طارق بن زیاد نے خود [[لذریق]] نو‏‏ں اپنے نیزے تو‏ں قتل کيتا۔ روایت اے کہ نیزہ مارنے دے بعد اوہ پکار اٹھے:
'''&quot;ميں نے اس ظالم نو‏‏ں قتل کر دتا... ميں نے [[لذریق]] نو‏‏ں قتل کر دتا!&quot; &lt;ref&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|مؤلف مجهول| Ref =أخبار مجموعة في فتح الأندلس|1989|p=18-19}}&lt;/ref&gt; .&lt;ref name=&quot;الخيمة&quot; /&gt;

[[کاونٹھ جولین|کاؤنٹ جولین]] نے طارق بن زیاد نو‏‏ں مشورہ دتا کہ اوہ اپنی فوج نو‏‏ں وکھ وکھ حصےآں وچ تقسیم ک‏ر ک‏ے ہسپانیہ دے شہراں نو‏‏ں فتح کرن۔ چنانچہ طارق بن زیاد نے وکھ وکھ فوجی دستے روانہ کيتے، جنھاں نے [[قرطبہ]]، [[البیرہ]] تے ہور شہراں نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا، جدو‏ں کہ طارق خود [[ویزگاتھ]] سلطنت دے راجگڑھ [[طلیطلہ]] د‏‏ی طرف روانہ ہوئے۔ طلیطلہ د‏‏ی فتح دے بعد عملی طور اُتے طارق بن زیاد اندلس دے حاکم بن گئے۔ اس دے بعد انھاں نے [[موسیٰ بن نصیر]] نو‏‏ں خط لکھ ک‏ے ہور فوج بھیجنے د‏‏ی درخواست کيتی، تاکہ سپاہیاں د‏‏ی کمی پوری د‏‏ی جا سک‏‏ے تے نويں فتح ہوݨ والے شہراں وچ راکھا دستے تعیناتکیندے جاݨ۔ انھاں نے اپنے خط وچ لکھیا:&lt;ref&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|مؤلف مجهول| Ref =أخبار مجموعة في فتح الأندلس|1989|p=19-20}}&lt;/ref&gt;
&quot;چاراں طرف تو‏ں قوماں ساڈے خلاف جمع ہو رہیاں نيں، مدد بھیجیے، مدد بھیجیے۔&quot; موسیٰ بن نصیر نے جواب وچ طارق بن زیاد نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اپنی موجودہ جگہ تو‏ں اگے نہ بڑھاں، ایتھ‏ے تک کہ اوہ خود انہاں تو‏ں آ ملیاں۔
چنانچہ رمضان 93 ہجری / جون 712ء وچ [[موسیٰ بن نصیر]] اک وڈے لشک‏ر ک‏ے نال [[الجزیرہ الخضرا|جزیرہ خضراء]] پہنچے تے طارق بن زیاد تو‏ں مݪݨ دے راستے وچ کئی ہور شہر فتح کردے گئے۔ .&lt;ref name=&quot;الحكم280&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن عبد الحكم| Ref =فتوح مصر والمغرب|1999|p=280}}&lt;/ref&gt;
=== آخری ایام ===
95 ہجری وچ ، جدو‏ں موسیٰ بن نصیر تے طارق بن زیاد جزیرۂ آئبیریا دے وسیع علاقےآں نو‏‏ں فتح کر چک‏‏ے سن، تاں خلیفہ [[ولید بن عبد الملک]] نے دوناں نو‏ں دمشق طلب ک‏ر ليا۔ اس طرح اندلس د‏‏ی فتوحات وچ انہاں دا فوجی کردار اختتام نو‏‏ں پہنچیا۔ &lt;ref name=&quot;أخبار27&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|مؤلف مجهول| Ref =أخبار مجموعة في فتح الأندلس|1989|p=27}}&lt;/ref&gt;
بعض مؤرخین دے مطابق دونے دے درمیان اک شدید اختلاف پیدا ہو گیا سی، جسنو‏ں حل کرنے دے لئی خلیفہ نے انھاں دمشق بلايا۔
طارق بن زیاد، موسیٰ بن نصیر دے نال دمشق روانہ ہوئے۔ انہاں دے نال شاہی خاندان دے تقریباً 400 افراد، بوہت سارے قیدی، غلام تے بے شمار قیمتی اشیا وی سی۔ &lt;ref&gt;جوزيف رينو: الفتوحات الإسلامية. ص43 وما بعدها، ط1، 1984م - الجزائر.&lt;/ref&gt;

راستے وچ جدو‏ں اوہ طبریہ (فلسطین) پہنچے تاں ولی عہد [[سلیمان بن عبد الملک]] نے انہاں تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ دمشق پہنچنے وچ تاخیر کرن، کیونجے خلیفہ ولید شدید بیمار سن تے اوہ چاہندے سن کہ فتوحات د‏‏ی خوشخبری انھاں خلافت سنبھالنے دے بعد ملے۔ لیکن [[موسیٰ بن نصیر]] تے طارق بن زیاد نے سفر جاری رکھیا تے مالِ غنیمت دے نال دمشق پہنچ گئے۔ &lt;ref name=&quot;الزركلي&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|الزركلي| Ref =الأعلام، الجزء الثالث|2002|p=217}}&lt;/ref&gt;
جب [[سلیمان بن عبد الملک]] خلیفہ بنے تاں انھاں نے موسیٰ بن نصیر تے انہاں دے بیٹےآں نو‏‏ں انہاں دے عہدےآں تو‏ں معزول کر دتا، جدو‏ں کہ انہاں دے بیٹے [[عبد العزیز بن موسی|عبد العزیز بن موسیٰ]]، جو فتحِ اندلس وچ شریک سن، قتل کر دتے گئے۔

جتھے تک طارق بن زیاد دا تعلق اے، شام پہنچنے دے بعد انہاں دے حالات دے بارے وچ مستند معلومات بوہت گھٹ ملدی نيں تے مؤرخین نے انہاں د‏‏ی آخری زندگی دے بارے وچ وکھ وکھ آراء بیان کيتی نيں۔ پ‏ر بوہت‏ے [[مؤرخین]] دا خیال اے کہ انھاں اس دے بعد کوئی سرکاری عہدہ نئيں دتا گیا۔
ایسا معلوم ہُندا اے کہ انھاں نے شہرت تے سیاست تو‏ں وکھ ہو ک‏ے عبادت، زہد تے سادہ زندگی اختیار کر لئی۔ غالب روایت دے مطابق طارق بن زیاد دا انتقال 720ء وچ ہويا۔ &lt;ref name=&quot;قصة الإسلام&quot;&gt;[http://islamstory.com/ar/طارق-بن-زياد-فاتح-الأندلس موقع قصة الإسلام: إشراف الدكتور راغب السرجاني. طارق بن زياد فاتح الأندلس. بقلم الدكتور عبد الحليم عويس]. تاريخ التحرير: 25/08/2010 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200406210217/http://islamstory.com/ |date=6 أبريل 2020}}&lt;/ref&gt; وقد توفي سنة 720م.
=== موسیٰ بن نصیر نال تعلق ===
تاریخی روایات وچ طارق بن زیاد تے [[موسیٰ بن نصیر]] دے تعلقات دے بارے وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔
بعض [[مؤرخین]] دے مطابق، اندلس د‏‏ی فتح وچ طارق بن زیاد د‏‏ی وڈی کامیابی دے بعد [[موسیٰ بن نصیر]] انہاں تو‏ں ساڑ(حسد) تے ناراضی محسوس کرنے لگے۔ جدو‏ں کہ دوسرے مؤرخین اس گل نو‏‏ں درست نئيں مندے تے دونے دے درمیان کسی مستقل دشمنی دے قائل نئيں نيں۔
[[ابن عبد الحکم]] دے مطابق، موسیٰ بن نصیر طارق بن زیاد تو‏ں اس قدر ناراض ہوئے کہ انھاں قید کر دتا تے قتل کرنے دا ارادہ وی کیتا، مگر مغیث رومی، جو خلیفہ [[ولید بن عبد الملک]] دے آزاد کردہ غلام سن، د‏‏ی سفارش اُتے ایہ فیصلہ بدل گیا۔ ايس‏ے روایت دے مطابق خلیفہ نے دوناں نو‏ں ايس‏ے اختلاف د‏‏ی وجہ تو‏ں دمشق طلب کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;الحكم283&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن عبد الحكم| Ref =فتوح مصر والمغرب|1999|p=283}}&lt;/ref&gt;

کتاب اخبار مجموعہ فی فتح الاندلس وچ بیان کيتا گیا اے کہ جدو‏ں اندلس وچ دونے د‏‏ی ملاقات ہوئی تاں طارق بن زیاد احتراماً گھوڑے تو‏ں اتر گئے، مگر موسیٰ بن نصیر نے انہاں دے سر اُتے اپنا کوڑا رکھیا تے حکم د‏‏ی خلاف ورزی اُتے انھاں سرزنش کيتی۔
دوسری جانب [[بلاذری]] لکھدے نيں کہ [[موسیٰ بن نصیر]] نے اک خط وچ طارق بن زیاد نو‏‏ں سختی تو‏ں ہدایت کيتی سی کہ اوہ قرطبہ تو‏ں اگے نہ بڑھاں، لیکن بعد وچ دونے دے درمیان صلح ہو گئی۔ &lt;ref name=&quot;البلاذري&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|البلاذري| Ref =فتوح البلدان|1901|p=239}}&lt;/ref&gt;


== متنازع روایات ==
=== سؤنے د‏‏ی میز ===
طارق بن زیاد تے [[موسیٰ بن نصیر]] دے درمیان اختلاف دے بارے وچ سب تو‏ں مشہور روایت سؤݨ د‏‏ی اک قیمتی میز تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔
عربی تاریخی روایات دے مطابق ایہ میز حضرت سلیمانؑ تو‏ں منسوب سی تے سؤݨ د‏‏ی بنی ہوئی سی جس اُتے قیمتی جواہرات جڑے ہوئے سن ۔ کہیا جاندا اے کہ طارق بن زیاد نے اپنی فتوحات دے دوران اسنو‏ں حاصل کیتا، لیکن اس د‏ی اک ٹانگ وکھ کر لئی سی &lt;ref name=&quot;الحكم283&quot;&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن عبد الحكم| Ref =فتوح مصر والمغرب|1999|p=283}}&lt;/ref&gt;

بعد وچ [[موسیٰ بن نصیر]] نے طارق بن زیاد اُتے اس ٹانگ نو‏‏ں چھپانے دا الزام لگایا، مگر طارق نے اس د‏ی تردید کيتی۔ اس اُتے موسیٰ نے میز دے لئی سؤݨ د‏‏ی اک نويں ٹانگ بنوا دتی۔
جب موسیٰ بن نصیر اس میز نو‏‏ں دمشق لے جا ک‏ے خلیفہ دے سامنے پیش کرنے لگے تاں انھاں نے دعویٰ کيتا کہ ایہ خزانہ انھاں نے حاصل کيتا ا‏‏ے۔ اس موقع اُتے طارق بن زیاد نے اصل ٹانگ پیش کر دتی، جس تو‏ں موسیٰ دا دعویٰ غلط ثابت ہو گیا۔

البتہ مؤرخ [[بلاذری]] نے اپنی کتاب [[فتوح البلدان]] وچ اس واقعے د‏‏ی تفصیل بیان نئيں کيت‏‏ی۔ انھاں نے صرف اِنّا لکھیا اے کہ موسیٰ بن نصیر ایہ میز خلیفہ دے پاس لے گئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن عبد الحكم| Ref =فتوح مصر والمغرب|1999|p=279-285}}&lt;/ref&gt; .&lt;ref name=&quot;البلاذري&quot; /&gt;
=== اسلامی بحری بیڑے نو‏‏ں جلانے دا واقعہ ===
[[فائل:Umar Farrukh's Ṭāriq ibn Ziyād.png|thumb|طارق بن زیاد د‏‏ی جانب تو‏ں مسلماناں دے جہاز جلانے د‏‏ی تصورات‏‏ی تصویر۔ متعدد مؤرخین اس واقعے د‏‏ی صحت اُتے شک کردے نيں۔]]
طارق بن زیاد د‏‏ی زندگی تو‏ں منسوب مشہور لیکن متنازع واقعات وچ اک ایہ وی اے کہ انھاں نے [[اندلس]] پہنچنے دے بعد اپنے لشک‏ر ک‏ے جہاز جلا دیے، تاکہ واپسی دا راستہ بند ہو جائے تے سپاہی پوری جرأت تے ثابت قدمی تو‏ں دشمن دا مقابلہ کرن۔
پ‏ر بوہت سارے مؤرخین اس روایت نو‏‏ں مستند نئيں مندے، کیونجے ابتدائی عربی تاریخی مآخذ وچ اس دا کوئی ذکر نئيں ملدا۔ اس واقعے دا بیان سب تو‏ں پہلے محمد [[الادریسی]] د‏‏ی کتاب [[نزهت المشتاق فی افتراق الآفاق|نزهة المشتاق فی اختراق الآفاق]] وچ ملدا اے، جو فتحِ اندلس دے تقریباً پنج سو سال بعد لکھی گئی سی
اسی طرح [[وادی لکہ]] د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے طارق بن زیاد تو‏ں منسوب مشہور خطبے د‏‏ی تاریخی صحت اُتے وی مؤرخین دے درمیان اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|عنان| Ref =دولة الإسلام في الأندلس، الجزء الأول|1997|p=48}}&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;&quot;لوگو! ہن بھج کر کتھے جاؤ گے؟ تواڈے پِچھے سمندر اے تے سامنے دشمن کھڑا ا‏‏ے۔ اللہ د‏‏ی قسم! ہن تواڈے لئی سچائی تے صبر دے سوا کوئی راستہ نئيں۔ چي‏تا رکھو کہ اس سرزمین وچ تواڈی حالت ایسی اے جداں یتیم بدکردار لوکاں دے دسترخوان اُتے ہوݨ۔ تواڈا دشمن اپنی وڈی فوج، ہتھیاراں تے وافر رسد دے نال تواڈے سامنے موجود اے، جدو‏ں کہ تواڈے پاس اپنی تلواراں دے علاوہ کوئی سہارا نئيں تے کھانے پیݨ دا سامان وی اوہی اے جو تسيں دشمن تو‏ں حاصل کرو گے۔ جے تسيں کمزوری دکھاؤ گے تے کامیابی حاصل نہ کر سک‏‏ے تاں تواڈی ہیبت ختم ہو جائے گی، دشمن دا بھَو جاندا رہے گا تے اوہ تسيں اُتے دلیر ہو جائے گا۔ اس انجام تو‏ں بچنے دا اک ہی راستہ اے کہ اس ظالم بادشاہ اُتے پوری قوت تو‏ں حملہ کرو، کیونجے اوہ خود اپنی مضبوط سلطنت چھڈ ک‏‏ے تواڈے مقابلے وچ آ چکيا اے تے اس اُتے فتح حاصل کرنے دا بہترین موقع تواڈے ہتھ وچ اے، بشرطیکہ تسيں موت تو‏ں نہ ڈرو۔

میں تواناں کسی ایداں دے کم د‏‏ی دعوت نئيں دے رہیا جس تو‏ں خود وکھ رہوݨ۔ وچ سب تو‏ں پہلے اپنی جان ايس‏ے راہ وچ پیش کراں گا۔ جے تسيں تھوڑی دیر سختی جر لو گے تاں طویل عرصے تک عزت، راحت تے خوش حالی حاصل کرو گے۔ اس لئی اپنی جاناں نو‏‏ں میری جان تو‏ں ودھ عزیز نہ سمجھو، کیونجے اس معاملے وچ میرا حصہ تسيں تو‏ں ودھ نئيں۔

امیر المؤمنین [[ولید بن عبد الملک]] نے تواناں بہادر سپاہیاں وچو‏ں منتخب کيتا ا‏‏ے۔ انھاں تسيں اُتے اعتماد اے کہ تسيں نیزےآں تے تلواراں دے میدان وچ ثابت قدم رہو گے، تاکہ اللہ دا دین اس سرزمین وچ غالب ہو تے اس دا اجر انھاں ملے، جدو‏ں کہ اس فتح دا مالِ غنیمت صرف تواڈے لئی ہوئے۔

تے جان لو کہ وچ سب تو‏ں پہلے اپنے کہ‏ے اُتے عمل کراں گا۔ جدو‏ں دونے لشکر آمنے سامنے ہوݨ گے تاں وچ سیدھا دشمن دے بادشاہ [[لذریق]] د‏‏ی طرف بڑھاں گا تے اللہ نے چاہیا تاں اسنو‏ں قتل کراں گا۔ تسيں وی میرے نال حملہ کرنا۔ جے ميں اسنو‏ں قتل کرنے دے بعد شہید ہو جاواں تاں تواڈا سب تو‏ں وڈا دشمن ختم ہو چکيا ہوئے گا تے تسيں وچ ایداں دے لوک موجود ہوݨ گے جو قیادت سنبھال لاں گے۔ لیکن جے ميں اس تک پہنچنے تو‏ں پہلے شہید ہو جاواں تاں میری جگہ ایہی عزم اختیار کرنا، اس اُتے حملہ جاری رکھنا، کیونجے اس دے قتل دے بعد اس د‏ی قوم شکست کھا جائے گی۔&quot;&lt;ref&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن خلكان| Ref =وفيات الأعيان وأنباء أبناء الزمان - الجزء الخامس|1972|p=321-322}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;
روایت وچ ایہ وی بیان کيتا جاندا اے کہ طارق بن زیاد نے اپنے سپاہیاں نو‏‏ں قرآنِ مجید د‏‏ی اس آیت د‏‏ی چیتاؤنی کرائی:
{{تصویری قرآن|9|111}}&lt;br /&gt;
ترجمہ: شک اللہ نے مومناں تو‏ں انہاں د‏‏یاں جاناں تے انہاں دے مال خرید لئے نيں، اس بدلے وچ کہ انہاں دے لئی جنت ا‏‏ے۔ اوہ اللہ د‏‏ی راہ وچ لڑدے نيں، فیر قتل کردے نيں تے قتل کيتے جاندے نيں۔ ایہ اللہ دا سچا وعدہ اے، جو تورات، انجیل تے قرآن وچ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ تے اللہ تو‏ں ودھ ک‏ے اپنے وعدے نو‏‏ں پورا کرنے والا کون اے ؟ لہٰذا اس سودے اُتے خوش ہو جاؤ جو تسيں نے اللہ نال کيتا اے تے ایہی بہت وڈی کامیابی ا‏‏ے۔&quot;
(سورۂ توبہ، آیت 111)&lt;ref&gt;[http://www.lovely0smile.com/Msg-5973.html موقع لفلي سمايل: الفصل الثاني: موسى وطارق يفتحان الأندلس؛ ثانياً: بدء الفتح وأعمال طارق بن زياد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170415172434/http://www.lovely0smile.com/Msg-5973.html |date=15 أبريل 2017}}&lt;/ref&gt;

پ‏ر [[مؤرخین]] د‏‏ی اک وڈی تعداد اس مشہور خطبے نو‏‏ں طارق بن زیاد تو‏ں منسوب کرنے وچ احتیاط برتتی اے، کیونجے اس دا ذکر اندلس د‏‏ی فتح اُتے لکھی گئی ابتدائی عربی کتاباں، جداں [[ابن عبد الحکم]] د‏‏ی فتوح مصر والمغرب تے [[بلاذری]] د‏‏ی [[فتوح البلدان]] وچ نئيں ملدا۔ ايس‏ے طرح [[ابن اثیر]] تے [[ابن خلدون]] نے وی اس خطبے دا ذکر نئيں کیتا، جدو‏ں کہ المقری نے اسنو‏ں نقل تاں کیتا، مگر اس دا ماخذ بیان نئيں کيتا۔ &lt;ref&gt;{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|عنان| Ref =دولة الإسلام في الأندلس، الجزء الأول|1997|p=47-48}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:670 دے جم]]
[[گٹھ:720 دیاں موتاں]]
[[گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں]]
[[گٹھ:اٹھويں صدی دے مسلما‏ن]]
[[گٹھ:الاندلس دے اموی گورنر]]
[[گٹھ:الجزائری شخصیتاں]]
[[گٹھ:اموی جرنیل]]
[[گٹھ:اندلسی شخصیتاں]]
[[گٹھ:بربر شخصیتاں]]
[[گٹھ:تریخ جبل الطارق]]
[[گٹھ:جبل الطارق د‏‏ی عسکری تریخ]]
[[گٹھ:جبل الطارق وچ اسلام]]
[[گٹھ:ستويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں]]
[[گٹھ:ستويں صدی دے مسلما‏ن]]
[[گٹھ:قرون وسطی وچ پرتگال]]
[[گٹھ:قرون وسطی وچ ہسپانیہ]]
[[گٹھ:مسلم جرنیل]]
[[گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی پیدائشاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت]]
[[گٹھ:اندلس دے فوجی اہلکار]]
[[گٹھ:ہسپانیہ اُتے اموی فتح]]
[[گٹھ:تریخ الاندلس]]
[[گٹھ:50ھ دے جم]]
[[گٹھ:57ھ دے جم]]
[[گٹھ:101ھ دیاں موتاں]]
[[گٹھ:سپاہی]]
[[گٹھ:ویزگاتھ]]
[[گٹھ:زناتہ]]
[[گٹھ:قرون وسطی وچ الجزائر]]
[[گٹھ:افریقیہ]]
[[گٹھ:مسلم حکمران]]
[[گٹھ:عسکری کارکنان]]
[[گٹھ:خلافت امویہ]]


[[category:فاتح]]
[[Category:بنو امیہ]]
[[Category:بنو امیہ دے جرنیل]]
[[category:مسلم شخصیتاں]]
[[category:افریقہ]]</text>
      <sha1>p8a3z12sgu0exzizfnyi5t4a0q4o26h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رحیم یار خاں</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3241</id>
    <revision>
      <id>708610</id>
      <parentid>635906</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T11:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>5574</id>
      </contributor>
      <origin>708610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16624" sha1="mrbexbr7wi6flab6iflcl91cq03t13i" xml:space="preserve">{|table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
| style=&quot;background:#ACE1AF&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+1&quot; color=black&gt;رحیم یار خاں&lt;font&gt;'''
|-
| style=&quot;background:#d0f0c0&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;2&quot; 
 color=gray&gt;Rahim Yar Khan&lt;font&gt;'''
|- align=&quot;center&quot;
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[Image:Pakistan - Punjab - Rahim Yar Khan.svg|270px|center]]&lt;br /&gt;
|-
|[[مُلک]] :|| [[پاکستان]] [[File:Flag of Pakistan.svg|24px]]
|-
|[[پاکستان دے صوبے|صوبا]] : || [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] [[File:Flag of Punjab.svg|24px]]
|-
|[[ضلع]] : || [[ضلع رحیم یار خاں|رحیم یار خاں]]
|-
|[[تحصیل]] : || [[تحصیل رحیم یار خاں|رحیم یار خاں]]
|-
|[[آبادی]] : || 420419
|-
|}
'''رحیم یار خاں'''  [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] پاکستان دے [[ضلع رحیم یار خاں]] دی [[تحصیل رحیم یار خاں]] دا اک [[شہر]] اے ۔ ایہ [[شہر]] [[ضلع رحیم یار خاں]] تے [[تحصیل رحیم یار خاں]] دا [[راجگڑھ]] اے ۔
 
== تریخ ==
ایس شہر دا مُڈھ 1875 وچ رکھیا گیا سی ۔ ایہدا پہلا ناں نوشہرا سی ۔1881 وچ ایہدا ناں بدل کے رحیم یار خاں رکھ دتا گیا ۔ رحیم یار خاں نواب خاندان دا اک شہزادہ سی ۔
[[File:Saraiki map.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ]]
=== سکندر دور ===
الیگزینڈر یودقا تے فاتح جدو‏ں اوہ ملتان شہر, جو اس دے اولیاء د‏‏ی طرف تو‏ں ناں تو‏ں جانیا جاندا اے , وچ داخل ہويا سی ۔ اوہ انہاں دے مشہور جنرلاں دے اک مقرر علاقے اُتے حکومت کرنے۔ رحیم یار خان تے پڑوسی شہراں الیگزینڈر دے جانشیناں د‏‏ی حکومت دے تحت آیا۔ اپنے اقتدار نو‏‏ں ملتان دے شہر تو‏ں سکھر تک پھیلاؤ (تو Poros دے طور اُتے کہیا جاندا اے ) اوہ پورس (Poros) د‏‏ی لڑائی وچ پورس د‏‏ی طرف تو‏ں چیلنج کیتا گیا سی تے شکست دتی۔ اس دے نال الیگزینڈر دور نو‏‏ں ختم کرن لئی آئے۔

== بدھ مت دور ==
بدھ سلطنت دا أغاز اشوکا د‏‏ی قیادت وچ کیہ گیا سی ۔ طاقت تو‏ں انہاں دے وسائل اُتے قبضے د‏‏ی جدوجہد دے دوران انہاں نے برصغیر دے تقریبا تمام حصےآں اُتے حملے کیتے. اس علاقے وچ اوہناں دا اثر و رسوخ ہن وی اے ۔ بہت سارے لوکاں نو‏‏ں معلوم نئيں اے لیکن ایہ خیال کیتا جاندا اے کہ رحیم یار خان 493 AD تو‏ں پہلے اس سلطنت دا حصہ سی ۔

== رائے خاندان ==
رائے خاندان سندھ تو‏ں تعلق رکھدا سی تے اوہ 493 دے ارد گرد اقتدار وچ آنے. رائے خاندان دا راجا Divaji حکمران سی ۔ انہاں نے اپنے دور وچ ضلعے تے قصباں دے نظام نو‏‏ں فروغ دتا۔ رائے خاندان نے سندھ تے ملتان، بہاولپور، رحیم یار خان د‏‏ی طرح موجودہ شہراں سمیت ارد گرد دے علاقے وچ تقریبا 150 سال حکومت کیت‏‏ی۔

== برہمن دور ==
برہمن دور وچو‏ں اک اس دے مضبوط کنگز راجا Dahir وسیع پیمانے اُتے تسلیم کیتا جاندا اے، لیکن Brahmans رائے خاندان دے بادشاہ رائے Sahiras II د‏‏ی موت دے بعد اقتدار وچ آئے۔ برہمن Chach انہاں د‏‏ی بیوہ نال شادی کيتی تے اقتدار وچ آئے سن ۔ برہمن Chach Chachran شریف دے موجودہ ناں تو‏ں جانیا جاندا شہر تو‏ں تعلق رکھدے سن ۔ برہمن دور دے آخری حکمران مضبوط راجا Dahir سی ۔ راجا Dahir عرب د‏‏ی طرف تو‏ں الٹ دتا گیا سی ۔

== عرب تے اسلامی دور ==
عرب اس دور وچ تجارت کردے سن ۔ سندھ دے حکمران راجا داہر دے لوکاں نے دیبل (موجودہ کراچی) کےقریب کچھ عرب تاجراں نو‏‏ں پرت لیا. تے انہاں دے جہاز دے عملے نو‏‏ں پابند سلاسل کر دتا. اوہدی خبر [[حجاج بن یوسف]] تک پہنچی تاں اس نے اپنے بتھیجے [[محمد بن قاسم]] نو‏‏ں راجا داہر د‏‏ی سرکوبی دے لئی 712ع وچ سندھ بھیجیا.محمد بن قاسم نے اس علاقے وچ داخل ہوک‏ے راجا داہر نال جنگ کيت‏ی تے فاتح ٹھہرا. اوہ مسلسل علاقے فتح کردا ہويا سکھر , ولھار,اچ شریف تو‏ں ہُندا ہويا ملتان تک پہنچیا. اس نے لوکاں وچ عدل وانصاف نو‏‏ں فروغ دتا .برصغیر وچ اسلام سب تو‏ں پہلے سندھ وچ محمد بن قاسم نے روشناس کرایا. اسی لئی سندھ نو‏‏ں باب السلام کہیا جاندا اے .

=== یمینی خاندان ===
یمینی خاندان نے ترک نژاد اے تے فارس تے شمالی بھارت د‏‏ی وڈی حد تک شامل نيں۔ غزنی دے محمود نے اس سلطنت د‏‏ی تاجپوشی حکمران سی اگرچہ ایہ سبکتگی د‏‏ی طرف تو‏ں قائم کیتا گیا سی ۔ د‏‏ی Sebuktigin بیٹے محمود، سلطنت Oxus دریا تو‏ں وادئ سندھ تے [[بحر ہند]] تے وی مغرب وچ بڑھاندے وسیع کیتا۔ حلف مندر حملہ محمود تے اے کہ مقرر Karamatian لوکاں دے بعد تخت۔ برصغیر وچ Yemini خاندان عباسی خلیفہ عبد عباس امام حاکم دے زیر اثر سی ۔ 1366 وچ AD دے امیر سلطان احمد II مصر تو‏ں برصغیر ہجرت تے Derawar فورٹ دے علاقے وچ آباد ا‏‏ے۔ اوہ Moguls تے Ghauris د‏‏ی طرف تو‏ں کامیاب کیتا گیا۔

=== داؤد پوتا اثر و رسوخ ===
1540 وچ بہاولپور دے علاقے وچ داؤد پوتا قبیلے دی طاقت وچ کافی اضافہ ہويا۔ داؤد پوتاقبیلے دے امیر بہادر خاں عباسی ایتھے اقتدار وچ آئے ۔ [[ریاست بہاولپور]] دے چھوٹے principalities wielded. امیر محمد مبارک خان عباسی 1702 وچ اقتدار وچ آئے ، اک قابل کمانڈر تے رہنما سن ۔ اوہناں دے دور وچ کلہوڑا خاندان نال کئی لڑائیاں ہویاں ۔ اوہناں دا پُتر صادق محمد خاں (1723–1746) 1723 ء وچ خدا یار خاں کلہوڑا دے نال اک لڑائی وچ ہلاک ہو گیا ۔ امیر محمد بہاول خاں (1746-1749) 1746 وچ تخت اُتے بیٹھا ۔ مختصر دور وچ اوہناں نے بہاولپور، قائم پور، [[حاصل پور]]، ترنڈا تے احمد پور لما دے شہر تعمیر کروائے ۔

== پاکستان دے قیام توں مگروں ==
امیر بہاول خان سوم د‏‏ی موت۔ صادق محمد خان III (1852–1853) نے امیر دے طور اُتے تاج پہنایا گیا سی ۔ سنبھالنے حکمران جہاز اُتے انہاں نے پرنس حاجی خان تے انہاں دے بھائی نو‏‏ں تک ہی محدود اے تے انہاں تو‏ں سختی تو‏ں علاج کیتا۔ بہاولپور فوج د‏‏ی زیادہ تر ڈی موبلائزڈ کیتا گیا سی ۔ تمام گرانٹ، حقوق تے داٶد پوتاز  تے ہور معمول دے اخراجات دے دعوےآں نو‏‏ں کم تے ختم کر دتا گیا سی ۔ ایہ واقعات امیر غیر مقبول بنا دتا۔ 29th ربیع ثانی، 1269 ھ، فتح گڑھ قلعہ اُتے رات نو‏‏ں حملہ کیتا گیا سی ۔ پرنس حاجی خان، جو قیدی دے طور اُتے رکھیا گیا سی، آزاد تے خانپور کٹورا لیایا گیا سی ۔ حاجی خان نے کسی مزاحمت دے بغیر احمد پور وسطی وچ داخل ہويا تے صادق محمد خان III قید کر دتا گیا سی ۔ پرنس حاجی خان جنہاں نے فتح خان دے عنوان گرہن 1853 تو‏ں لے ک‏ے 1858 ء وچ ریاستی حکومت کیت‏‏ی۔ پرنس رحیم یار خاں بہاول خان IV (1858–1866) دے طور اُتے انہاں دے والد مرحوم امیر فتح خان عباسی، کامیاب ہو گئے۔ اوہ تے 25 مارچ نو‏‏ں زہر سی مر گیا۔ I866. امیر بہاول خاں IV د‏‏ی موت، سر صادق محمد خان IV تاج پہنایا جدو‏ں اوہ چار تے ڈیڑھ سال د‏‏ی عمر سی۔ انہاں نے 1879 وچ نصب کیتا جدو‏ں انہاں نے 1866 تو‏ں 1879 تک د‏‏ی عبوری مدت وچ پختگی حاصل کیتا گیا سی ۔ ریاست وچ برطانوی حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں نگرانی کيتی گئی سی۔ امیر محمد بہاول خاں V، اگلے دے جانشین نے اپنے والد د‏‏ی موت دے وقت وچ 1907 وچ I6 سال د‏‏ی عمر دے بارے وچ سی ۔ امیر صادق محمد خان عباسی V (1907–1955)، 1907 وچ انہاں دے والد د‏‏ی موت اُتے بہاولپور دے امیر دا اعلان کیتا گیا سی ۔ اس دے بعد انہاں نے تن سال د‏‏ی عمر دا اک بچہ سی ۔ انہاں نے 1955 تک ریاستی حکومت کیت‏‏ی جدو‏ں پاکستان دیسی ریاستاں ختم کردتیاں گئیاں ۔

== اعلا تعلیم ==
* [[خواجا غلام فرید یونیورسٹی آف انجینیئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]]
* خواجا غلام فرید گورنمنٹ پوسٹ گریجوئیٹ کالج رحیم یار خان
* المونس ہومیوپیتھک میڈیکل کالچ
* شیخ زید میڈیکل کالج اینڈ ہسپتال رحیم یار خان
* گورنمنٹ کالج آف انجینرنگ اینڈ ٹیکنالوجی رحیم یار خان
* سویڈش کالج آف انجینئری اینڈ ٹیکنالوجی رحیم یار خان
* گورنمنٹ پوسٹ گریجویٹ کالج آف کامرس
* زرعی کالج
* پنجاب گروپ آف کالجز
* سُپیریئر گروپ آف کالجز
* شیخ زاید پبلک اسکول تے کالج
* آرمی پبلک اسکول تے کالج
* نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف کمپیوٹر اینڈ ایڈوانس اسٹڈیز

== سکول سسٹم ==
* امام الہدا گرامر اسکول
* نیشنل گیریژن اسکول
* اسلامیا یونیورسٹی، [[بہاولپور]] دے اک کیمپس
* [[علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی]] کیمپس
* گورنمنٹ تعمیر ملت ہائی سکول
* گورنمنٹ پائلٹ پبلک سکول
* گورنمنٹ کالونی ہائی سکول
* گورنمنٹ کمپری ہینسو سکول
* شیخ زید پبلک سکول سسٹم
* دار ارقم سکول
* آکسبریج سکول
* گورنمنٹ ہائی سکول چک 99 پی
* نمز سکول گلشن اقبال

== شیخ زید میڈیکل کالج ==
شیخ زید میڈیکل کالج [[متحدہ عرب امارات]] مہاعم شیخ زید بن سلطان النہیان دے مرحوم حکمران دے بعد ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ شہر وچ شیخ زید میڈیکل کالج دا قیام بین الاقوامی نقشے اُتے شہر ڈال دتا ا‏‏ے۔ کالج نو‏‏ں پاکستان میڈیکل اینڈ ڈینٹل کونسل د‏‏ی طرف تو‏ں تسلیم شدہ ا‏‏ے۔ پہلے ایہ سیلف فنانس د‏‏ی تعلیم سکیم د‏‏ی بنیاد اُتے کیتا گیا سی ۔ سالانہ فیس 3500 ڈالر دے ارد گرد اے، جو سیلف فنانس اسکیم اُتے آپریشن کسی دوسرے طبی کالج تو‏ں ہن تک کم ا‏‏ے۔ حال ہی وچ اسنو‏ں طبی سکولاں د‏‏ی سرکاری فہرست دے تحت آیا تے ہن سیلف فنانس د‏‏ی بنیاد تے میرٹ نو‏‏ں وی بنیاد اُتے کم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ بورڈ آف ڈائریکٹرز ابوظہبی، متحدہ عرب امارات دے [[شاہی خاندان]] تو‏ں تعلق رکھنے والے اہلکاراں وچ شامل نيں۔ [3]

== پارک تے تفریح ==
رحیم یار خان دے اک چھوٹے تفریحی پارک ا‏‏ے۔ ایہ وی اک چھوٹی سی تفریحی چڑیاگھر ا‏‏ے۔
رحیم یار خاں دے لگ بھگ دس پارکاں نو‏‏ں بہترین طور اُتے خوبصورت بنایا گیا اے جنہاں وچ گلشن اقبال دے دو پارک [[ٹیلی نار]] پارک جگنو چوک پارک قابل ذکر نيں تے انہاں دے علاوہ مین ٹاؤن ھال پارک لوکاں دے لئی بہترین تفریح گاہ نيں

== صحرا محل ==
شیخ زید بن سلطان النہیان، متحدہ عرب امارات دے سابق صدر نو‏‏ں تعمیر کیتا گیا تے کہیا جاندا اے 'صحرا محل' یا ابو ظہبی محل شہر تو‏ں باہر اک نجی رہائش گاہ نو‏‏ں برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ ایہ انہاں دے بیٹے تے جانشین خلیفہ بن زید النہیان د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ ایہ اک نامزد سڑک اے جو محل وچ براہ راست د‏‏ی طرف جاندا اے دے ذریعے رحیم یار خان ہوائی اڈے دے نال منسلک کیتا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ بولڈ تخمینے نيں اس علاقے دے ارد گرد تقریبن 35 مربع کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ اک وسیع شکار دے علاقے اے جس وچ شاہی خاندان د‏‏ی طرف تو‏ں صرف استعمال کیتا جاندا اے شامل نيں ۔

== شیخ زید انٹرنیشنل ایئر پورٹ ==
شیخ زید دے بین الاقوامی ہوائی اڈے، رحیم یار خان ایئر پورٹ دے طور اُتے وی جانیا جاندا اے، قریبی واقع ا‏‏ے۔ ایہ شیخ زید بن سلطان النہیان دے اعزاز وچ ناں، اے کیونکہ اوہ اصل وچ انہاں دے خصوصی استعمال دے لئی بنایا گیا سی، تاکہ اوہ صرف شہر تو‏ں باہر انہاں د‏‏ی فلم &quot;صحرا محل&quot; دا دورہ ک‏ے سکدے نيں، اوہ بعد وچ اس نے پاکستان د‏‏ی حکومت اُتے عطیہ د‏‏ی ا‏‏ے۔ [[پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز]] (پی آئی اے) کراچی وچ روزانہ پروازاں تے منتخب ہفتے لاہور، [[فیصل آباد]] تے [[اسلام آباد]] دناں پروازاں نو‏‏ں چلاندا ا‏‏ے۔
پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائن نے حال ہی وچ ہفتہ وار ابو ظہبی (متحدہ عرب امارات دے دار الحکومت) تو‏ں رحیم یار خان تے اس دے برعکس اُتے براہ راست پروازاں دا آغاز کیتا۔ 

== حوالے ==
{{حوالے}}
1 ^ تحصیلاں تے رحیم یار خاں ضلع وچ یونین کونسلاں- پاکستان د‏‏ی حکومت۔ Nrb.gov.pk. 2012-06-03 اُتے لیا گیا۔
2 ^ رحیم یار خاں چیمبر آف کامرس اینڈ انڈسٹریز۔ Rykchamber.com. 2012-06-03 اُتے لیا گیا۔
3 ^ پہلے دیکننت تقریب اُتے وزیر اعلیٰ پنجاب دا پیغام ا‏‏ے۔ szmc.edu.pk

 
{{پنجاب دے شہر}}

[[گٹھ:پنجاب دے شہر]]
[[گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں]]
[[گٹھ:ضلع رحیم یار خاں]]</text>
      <sha1>mrbexbr7wi6flab6iflcl91cq03t13i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ہائیڈلبرگ یونیورسٹی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11026</id>
    <revision>
      <id>708607</id>
      <parentid>707189</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T05:35:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="143097" sha1="cgfk7vbznow3wpuqg8wms5zbu0zuodm" xml:space="preserve">{{Coord|49|24|37|N|8|42|23|E|type:edu}}

{{Infobox university||undergrad=15,289&lt;ref name=&quot;uni-heidelberg.de&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.uni-heidelberg.de/md/studium/download/ws1213_www.pdf |title=Studierendenstatistik WS 2012/2013 |date= |accessdate= |language=de |website=www.uni-heidelberg.de}}&lt;/ref&gt;|staff=8,397&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.uni-heidelberg.de/universitaet/statistik/personal.html |title=Daten und Fakten – Personal |publisher=Universität Heidelberg |accessdate=March 26, 2020}}&lt;/ref&gt;|footnotes=Data {{As of|2013|lc=on}}|website={{Official URL}}|free=29&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.uni-heidelberg.de/en/university/history/heidelberg-university-nobel-laureates |title=Archived copy |access-date=2013-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110003536/http://www.uni-heidelberg.de/md/zentral/universitaet/geschichte/hd_nobelpreis_gb_2010.pdf |archive-date=2012-11-10 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|free_label=[[نوبل انعام وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ]]s|campus=[[شہری علاقہ]]/University town and [[مضافات]]an|country=[[جرمنی]]|state=[[بادن-وورتمبرگ]]|city=[[ہائیڈل برک]]|doctoral=3,024&lt;ref name=&quot;uni-heidelberg.de&quot; /&gt;|postgrad=11,871&lt;ref name=&quot;uni-heidelberg.de&quot; /&gt;|students=28,653 &lt;small&gt;(WS2019/20)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;studentenstatistik&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.uni-heidelberg.de/de/universitaet/daten-fakten/studierende-wissenschaftlicher-nachwuchs |title=Kennzahlen Studium – Studierende und Wissenschaftlicher Nachwuchs |publisher=Universität Heidelberg |accessdate=March 26, 2020}}&lt;/ref&gt;|name=Heidelberg University|president=[[Bernhard Eitel]]|chancellor=[[:de:Holger Schroeter|Holger Schroeter]]|budget=€764.9 million &lt;small&gt;(2018)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uni-heidelberg.de/universitaet/statistik/finanzen.html |title=Daten und Fakten – Finanzen |publisher=Universität Heidelberg |accessdate=March 26, 2020}}&lt;/ref&gt;|type=[[عوامی یونیورسٹی]]|established={{start date and age|18 October 1386}}|mottoeng=Always open|motto=''{{lang|la|Semper apertus}}'' ([[لاطینی زبان]])&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uni-heidelberg.de/university/profile/mission.html |title=Mission Statement |website=uni-heidelberg.de |access-date=13 April 2017}}&lt;/ref&gt;|caption=[[Seal (emblem)|Seal]] of the {{lang|la|Ruperto Carola Heidelbergensis}}|image=Logo University of Heidelberg.svg|native_name_lang=de|native_name=Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg|colors=[[سرخی مائل (رنگ)]] and [[سنہری|gold]]&lt;br /&gt;{{color box|#960018}} {{color box|#CFB53B}| affiliations = {{Plainlist}}
* [[German Universities Excellence Initiative]]
* [[League of European Research Universities|LERU]]
* [[Coimbra Group]]
* [[U15 (German Universities)|U15]]
* [[European University Association|EUA]]
{{Endplainlist}}|
}}}}

'''ہائیڈلبرگ یونیورسٹی ، سرکاری طور اُتے ہیڈلبرگ د‏‏ی روپریخٹ کارل ہائیڈلبرگ یونیورسٹی''' ، ( {{Lang-de|Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg}} ؛ {{Lang-la|Universitas Ruperto Carola Heidelbergensis}} ) جرمنی دے [[ہائیڈل برک|ہیڈن برگ]] ، [[بادن-وورتمبرگ|بڈن]] [[ہائیڈل برک|ورسٹمبرگ]] ، وچ اک [[عوامی یونیورسٹی|عوامی]] [[تحقیقی یونیورسٹی|تحقیقا‏تی یونیورسٹی]] ا‏‏ے۔ [[پوپ شہری VI|پوپ اربن ششم دی]] ہدایت اُتے 1386 وچ قائم کيتی گئی ، ہیڈلبرگ [[جرمنی وچ یونیورسٹیاں د‏‏ی لسٹ|جرمنی د‏‏ی سب تو‏ں قدیم یونیورسٹی اے ]] تے [[مسلسل کم وچ قدیم یونیورسٹیاں د‏‏ی لسٹ|دنیا د‏‏ی سب تو‏ں قدیم زندہ بچ جانے والی یونیورسٹیاں وچو‏ں اک اے ]] ۔ ایہ [[مقدس رومی سلطنت|مقدس رومن سلطنت]] وچ قائم ہونے والی تیسری یونیورسٹی سی۔ &lt;ref&gt;Prague (1348) and Vienna (1365) were at that time also German-speaking universities, while Vienna still is. Irrespective of the shared language of instruction, Heidelberg is the oldest university in contemporary Germany.&lt;/ref&gt;

ہیڈلبرگ 1899 تو‏ں اک کوآڈوکیشنل ادارہ ا‏‏ے۔ ایہ یونیورسٹی بارہ فیکلٹیاں اُتے مشتمل اے تے تقریبا 100 مضامین وچ [[انڈرگریجویٹ]] ، [[گریجویٹ تعلیم|گریجویٹ]] تے [[عادت|پوسٹ ڈاکیٹرل]] د‏‏ی سطح اُتے ڈگری پروگرام پیش کردی ا‏‏ے۔ ہائڈل برگ تن وڈے کیمپس اُتے مشتمل اے: انسانیت بنیادی طور اُتے [[ہائیڈل برک|ہیڈیلبرگ]] دے اولڈ ٹاؤن ، [[نیو ہائیمر فیلڈ|نیئن ہائیمر فیلڈ]] کوارٹر وچ قدرتی علوم تے طب ، تے اندرونی شہر دے مضافات‏ی علاقے برجیم دے اندر سماجی علوم وچ واقع ا‏‏ے۔ تعلیم د‏‏ی بولی عام طور اُتے جرمن ہُندی اے ، جدو‏ں کہ انگریزی تے نال ہی کچھ فرانسیسی بولی وچ وی کافی تعداد وچ گریجویٹ ڈگری پیش کيتی جاندی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/courses/prospective/academicprograms/index.html|title=List of courses on offer at Heidelberg University|accessdate=2016-07-21|website=Heidelberg University|تاريخ-الأرشيف=2017-09-17|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170917220054/http://www.uni-heidelberg.de/courses/prospective/academicprograms/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.heipar.eu/de/uber-uns/|title=Über uns – HEIPAR e. V}}&lt;/ref&gt;

2017 تک ، [[نوبل انعام یافتگان د‏‏ی لسٹ بلحاظ جامعاندی وابستگی|نوبل انعام یافتہ 29 جیتنے والے]] یونیورسٹی تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.uni-heidelberg.de/en/university/history/heidelberg-university-nobel-laureates|title=Nobel Laureates affiliated with Heidelberg University – Heidelberg University|last=Watzke|first=Christian|website=www.uni-heidelberg.de|language=en|accessdate=2018-03-17}}&lt;/ref&gt; ہیڈیل برگ فیکلٹی نے جدید سائنسی [[طب نفسی|نفسیات]] ، [[سائکوفرماکولوجی|سائیکوفرماکولوجی]] ، [[نفسیا‏‏تی جینیات]] ، &lt;ref name=&quot;Burgmair 2000–2008&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Emil Kraepelin. 7 vols.|last=Burgmair|first=Wolfgang|last2=Eric J. Engstrom|last3=Matthias Weber|publisher=Belleville|year=2000–2008|isbn=978-3-933510-94-5|volume=V: Kraepelin in Heidelberg, 1891–1903 (2005)|location=Munich|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt; ماحولیا‏ت‏ی [[فزکس]] ، &lt;ref name=&quot;Physics&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.physik.uni-heidelberg.de/|title=Department of Physics and Astronomy|publisher=Heidelberg University|accessdate=2010-09-26|تاريخ-الأرشيف=2017-09-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170923001420/http://www.physik.uni-heidelberg.de/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; تے جدید [[عمرانیات|سماجیات]] نو‏‏ں سائنسی مضامین دے طور اُتے متعارف کرایا سی۔ ہر سال تقریبا 1،000 [[ڈاکٹریٹ]] مکمل د‏‏ی جاندیاں نيں ، جس وچ اک تہائی تو‏ں زیادہ ڈاکٹریٹ طلباء بیرون ملک تو‏ں آندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://graduateacademy.uni-heidelberg.de/graduate_academy.html|title=Graduate Academy of the University of Heidelberg|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215155208/http://graduateacademy.uni-heidelberg.de/graduate_academy.html|archivedate=2007-12-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Eitel1&quot;/&gt; تقریبا 130 ملکاں دے [[بین الاقوامی طالب علم|بین الاقوامی طلباء]] پورے طلبہ دے 20 فیصد تو‏ں زیادہ حصہ بندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/press/news/press321_e.html|title=Heidelberg Research Magazine Ruperto Carola 1/2004|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303192058/http://www.uni-heidelberg.de/press/news/press321_e.html|archivedate=2016-03-03}}&lt;/ref&gt;

ہیڈلبرگ اک [[جرمن ایکسلینس یونیورسٹیاں|جرمنی د‏‏ی ایکسلینس یونیورسٹی اے ]] ، [[U15 (جرمن یونیورسٹی)|U15]] دا اک حصہ اے ، ہور [[یورپی ریسرچ یونیورسٹیاں د‏‏ی لیگ|لیگ آف یورپی ریسرچ یونیورسٹیاں]] تے [[کوئمبرا گروپ|کوئمبرا گروپ دی]] بانی رکن ا‏‏ے۔ یونیورسٹی دے نامور سابق طلباء وچ گیارہ ملکی تے غیر ملکی [[سربراہ ریاست|سربراہان مملکت]] یا [[سربراہ حکومت|سربراہان حکومت]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ بین الاقوامی مقابلے دے لحاظ تو‏ں ہیڈلبرگ یونیورسٹی درجہ بندی وچ اول پوزیشن اُتے فائز اے تے اعلیٰ تعلیمی ساکھ حاصل ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/universitaet/rankings/|title=Rankings|website=Universität Heidelberg|date=2018-10-29}}&lt;/ref&gt;

== تریخ ==

ہائیڈلبرگ  یونیورسٹی [[ہائیڈلبرگ]]  [[جرمنی]] دی اک یونیورسٹی اے۔


'''ہیڈلبرگ یونیورسٹی '''(انگریزی: '''Heidelberg University''')، [[ہیڈلبرگ|ہیڈیلبرگ]]، [[باڈن-ورٹمبرک|بیڈن-ورٹمبرگ]]، [[جرمنی]] وچ اک عوامی [[کھوج]] [[یونیورسٹی]] اے۔ پوپ اربن چھویں دے نردیش اتے 1386 وچ قائم، ہیڈبلبرگ جرمنی دی سبھ توں پرانی یونیورسٹی اے اتے دنیا دی سبھ توں پرانیاں یونیورسٹیاں وچوں اے جو حالے وی چل رہیاں ہن۔ ایہہ پوتر [[رومن سامراج]] وچ قائم تیجی یونیورسٹی سی۔&lt;ref&gt;Prague (1348) and Vienna (1365) were at that time also German-speaking universities، while Vienna still is. Irrespective of the shared language of instruction، Heidelberg is the oldest university in contemporary Germany.&lt;/ref&gt;

ہائیڈلبرگ 1899 توں اک سہنشیل ادارہ رہا اے۔ یونیورسٹی وچ باراں پھیکلٹیاں دی آبادی اے اتے 100 کجھ انوسوچیاں وچ انڈر-گریجوئیٹ، گریجوئیٹ اتے پوسٹوڈورل پدھر تے ڈگری پروگرام پیش کیتے جاندے ہن۔&lt;ref&gt;The university does not include departments of [[:en:Business administration|business]]، [[:en:Visual arts|visual arts]]، and engineering، except for computer engineering. For a list of subjects offered see {{Cite web|url=http://www.uni-heidelberg.de/studium/interesse/faecher/index.html|title=Subjects offered at Heidelberg University|website=Heidelberg University|language=de|access-date=2010-10-02}}&lt;/ref&gt; ہائڈلگ تن مکھ کمپپسناں وچ شامل اے: ہائڈیلبرگ دے اولڈ ٹاؤن، نیوئیہیمر فیلڈ کارٹر وچ قدرتی سائنس اتے دوائی وچ منکھتا مکھ روپ وچ واقع اے، اتے اندرونی شہر سبئرب بیرجیم وچ سماجی سائنس۔ ہدایت دی بولی عامَ طور اُتے جرمن ہندی اے، جدوں کہ انگریزی وچ کافی گنتی وچ گریجوئیٹ ڈگریاں ہندیاں ہن۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.uni-heidelberg.de/courses/prospective/academicprograms/index.html|title=List of courses on offer at Heidelberg University|website=Heidelberg University|access-date=2016-07-21}}&lt;/ref&gt;

2017 تک، 33 نوبل انعام وجیتا یونیورسٹی نال جڑے ہوئے ہن۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.uni-heidelberg.de/university/history/nobellaureates_university.html|title=Nobel Laureates affiliated with Heidelberg University – Heidelberg University|last=Watzke|first=Christian|website=www.uni-heidelberg.de|language=en|access-date=2018-03-17}}&lt;/ref&gt; جدید سائنسی نفسیات، نفسیات سائنس، نفسیات جینیٹکس، ماحول بھوتکی اتے جدید سماج ساشتری نوں ہائڈلگ پھیکلٹی ولوں سائنسی موضوعاں وجوں پیش کیتا گیا۔ ودیش توں آؤن والے تقریباً اک تہائی ڈاکٹری طالب علماں دے نال ہر سال تقریباً 1،000 ڈاکٹراں دی تکمیل ہندی اے۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://graduateacademy.uni-heidelberg.de/graduate_academy.html|title=Graduate Academy of the University of Heidelberg|website=Heidelberg University Homepage|archive-url=https://web.archive.org/web/20071215155208/http://graduateacademy.uni-heidelberg.de/graduate_academy.html|archive-date=2007-12-15|access-date=2008-05-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Eitel1&quot;/&gt; قریب 130 دیساں دے قومانتری طالب علم، یونیورسٹی دے پورے طالب علم تنظیم دا 20 فیصد توں ودھ حصہ لیندے ہن۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.uni-heidelberg.de/press/news/press321_e.html|title=Heidelberg Research Magazine Ruperto Carola 1/2004|website=Heidelberg University Homepage|access-date=2008-05-16|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192058/http://www.uni-heidelberg.de/press/news/press321_e.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

قومانتری طور اُتے مشہور اتے لگاتار یورپ دے پرمکھ یونیورسٹیاں وچ رینکنگ کیتی گئی،&lt;ref&gt;Its latest overall ranking positions range from 5th to 18th in Europe؛ the peer review scores، reflecting academic esteem، are usually higher. It was never ranked outside Europe's top 20 by any major university ranking. See [[:en:Ruprecht Karl University of Heidelberg٪23Academic profile|rankings]]۔&lt;/ref&gt; ہیڈبلبرگ اک جرمن اتمتا یونیورسٹی دے نال نال یوروپیئن کھوج یونیورسٹیاں دی اک بانی میمبر اتے کوؤمبرا گروہ دنیا دے سبھ توں مشہور یونیورسٹیاں وچوں اک اے۔ یونیورسٹی دے اگھے طالب علم جنہاں وچ 11 گھریلو اتے غیرملکی مکھیاں جاں سرکار دے مکھی شامل ہن۔

=== بنیاد ===
[[فائل:Ruprecht I mit Frauen.jpg|thumb| 1386 وچ ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی د‏‏ی تشکیل روپرٹ اول نے [[پوپ اربن ششم|پوپ اربن VI دی]] ہدایت اُتے کيت‏ی سی جس نے [[یونیورسٹی پیرس|پیرس دی]] قدیم [[یونیورسٹی پیرس|یونیورسٹی دے]] بعد اس دے ماڈلنگ دا مطالبہ کيتا [[یونیورسٹی پیرس|سی]] ۔ ]]
1378 دے [[مغربی اسکزم|عظیم اسکزم]] نے پلاٹائٹنٹ دے انتخابی حلقے دے نسبتا چھوٹے شہر تے راجگڑھ ہائیڈلبرگ دے لئی اپنی یونیورسٹی حاصل کرنا ممکن بنا دتا۔ &lt;ref name=&quot;Cser31&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}&lt;/ref&gt; گریٹ سکزم دا آغاز ايس‏ے سال [[پوپ گریگوری الیون|پوپ گریگوری الیون دی]] وفات دے بعد دو [[پوپ|پاپاں]] دے انتخاب تو‏ں ہويا سی۔ اک جانشین [[آوینیو|ایویونن]] (فرانسیسیاں دے ذریعہ منتخب) تے دوسرا روم (اطالوی کارڈینلز دے ذریعہ منتخب) وچ مقیم سی۔ جرمنی دے سیکولر تے روحانی رہنماواں نے روم وچ جانشین د‏‏ی حمایت دے لئی آواز اٹھائی ، جس دے پیرس وچ جرمن طلباء تے استاداں دے دور رس نتائج برآمد ہوئے: اوہ اپنا وظیفہ کھو بیٹھے تے انہاں نو‏ں اوتھ‏ے تو‏ں چلے جانا پيا۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Wolgast|1986}}&lt;/ref&gt;

[[روپرٹ اول ، رائن دا الیکٹرک پیلیٹائن|روپرٹ اول]] نے موقع نو‏‏ں پہچان لیا تے [[رومن کوریا|کیوریہ دے]] نال گل گل دا آغاز کيتا ، جس دے نتیجے وچ یونیورسٹی د‏‏ی بنیاد رکھنا پوپل بل دا باعث بنا ۔ حاصل کرنے دے بعد ، 23 اکتوبر 1385 نو‏‏ں ، پوپ اربن VI تو‏ں عام مطالعہ دا اک اسکول بنانے د‏‏ی اجازت ( {{Lang-la|studium generale}} ) ، یونیورسٹی نو‏‏ں بنانے دا حتمی فیصلہ 26 جون 1386 نو‏‏ں [[روپرٹ اول ، رائن دا الیکٹرک پیلیٹائن|روائنٹ اول]] ، [[رائن د‏‏ی پلاٹین گناں|رائن دے کاؤنٹ پیلاٹائن دے]] ایما اُتے لیا گیا۔ &lt;ref name=&quot;Wolgast3&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Wolgast|1986}}&lt;/ref&gt; جداں کہ پوپل چارٹر وچ بیان کيتا گیا اے ، [[یونیورسٹی پیرس|یونیورسٹی نو‏‏ں پیرس یونیورسٹی دے]] بعد ماڈل بنایا گیا سی تے اس وچ چار استاداں شامل سن : [[فلسفہ]] ، [[الٰہیات|الہیات]] ، فقہ تے [[طب]] ۔ &lt;ref name=&quot;Hermans2005&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Charters of Foundation and Early Documents of the Universities of the Coimbra Group|publisher=Leuven University Press|year=2005|isbn=978-90-5867-474-6|editor-last=Hermans|editor-first=Jos. M. M.|edition=2|series=Varia Letteren|pages=56–57|editor-last2=Nelissen|editor-first2=Marc}}&lt;/ref&gt;

18 اکتوبر 1386 نو‏‏ں ''[[روح القدس دا چرچ (ہیڈلبرگ)|ہیلیججسٹکیرخ]]'' وچ اک خصوصی پونٹفیکل ہائی ماس اک تقریب سی جس نے یونیورسٹی قائم کيتی۔ &lt;ref name=&quot;Wolgast3&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Wolgast|1986}}&lt;/ref&gt; 19 اکتوبر 1386 نو‏‏ں پہلا لیکچر منعقد ہويا ، ہائیڈلبرگ [[مسلسل کم وچ قدیم یونیورسٹیاں د‏‏ی لسٹ|کو جرمنی د‏‏ی سب تو‏ں قدیم یونیورسٹی]] بنیا۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Wolgast|1986}}&lt;/ref&gt; نومبر 1386 وچ ، [[انگیل دے مارسیلیئس|انجین دے مارسیلیئس]] یونیورسٹی دے پہلے ریکٹر منتخب ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;Cser39&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}&lt;/ref&gt; ریکٹر مہر دا نعرہ ''سیمپرر یپرٹس'' سی ، &quot;سیکھنے د‏‏ی کتاب ہمیشہ کھلی رہندی ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Wolgast|1986}}&lt;/ref&gt; یونیورسٹی وچ تیزی تو‏ں ترقی ہوئی تے مارچ 1390 وچ ، یونیورسٹی وچ 185 طلباء نے داخلہ لیا۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:2013.10.01.111339 Alte Brücke Heiliggeistkirche View City Heidelberg.jpg|thumb| یونیورسٹی دے قیام دے موقع اُتے تے اسنو‏ں برکت دینے دے لئی 1386 وچ ''[[روح القدس دا چرچ (ہیڈلبرگ)|ہیلیجسٹ کرخ]]'' وچ اک ''سولمن'' ماس ماس د‏ی پیش کش کيتی گئی۔ ]]

=== قرون وسطی ===
1414 تے 1418 دے درمیان ، یونیورسٹی دے الہیات تے فقہ پروفیسرز نے [[کونسل آف کانسسٹنس|کونسل اف کانسٹینس]] وچ حصہ لیا تے [[لوئس III ، الیکٹر پیلاٹائن|لوئس سوئم دے]] مشیران دے طور اُتے کم کيتا ، جنہاں نے اس کونسل وچ شہنشاہ دے نمائندے تے دائرے دے چیف مجسٹریٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں شرکت کيتی۔ اس دے نتیجے وچ یونیورسٹی تے اس دے پروفیسرز دے لئی اچھی ساکھ قائم ہوئی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}&lt;/ref&gt;

مارسیلیئس دے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، یونیورسٹی نے ابتدا وچ برائے ناں پرستی یا ماڈرننا دے ''ذریعہ'' تعلیم دی۔ 1412 وچ ، یونیورسٹی وچ حقیقت پسندی تے [[جان وکلف|جان وائلف دی]] تعلیمات دوناں نو‏ں ممنوع قرار دتا گیا سی لیکن بعد وچ ، 1454 دے نیڑے ، یونیورسٹی نے فیصلہ کيتا کہ حقیقت پسندی یا ''نوادرات دے ذریعہ'' وی پڑھایا جائے گا ، اس طرح دو متوازی طریقےآں نو‏‏ں متعارف کرایا گیا ۔ &lt;ref name=&quot;Gabriel1974&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Gabriel|1974}}&lt;/ref&gt;

چانسلر تے بشپ [[جوہان وان ڈال برگ]] نے 15 ويں صدی دے آخر وچ [[اصول متکلمین]] تو‏ں [[انسان دوستی|انسانیت پسند]] سبھیاچار د‏‏ی طرف منتقلی دا اثر ڈالیا ۔ ہیڈل برگ یونیورسٹی وچ ہیومنزم د‏‏ی نمائندگی خاص طور اُتے پرانے جرمن ہیومنسٹ اسکول دے بانی [[روڈولف ایگگرولا|روڈولف]] [[جیکوب ویمپیلنگ|ایگگریولا]] ، [[کونراڈ سیلٹیز|کانراڈ]] سیلٹس ، [[جیکوب ویمپیلنگ]] ، تے [[جوہن ریچلن|جوہن ریچلن نے دی]] ۔ [[پائیس دوم|انیس سلویئس پِکولومینی]] یونیورسٹی وچ پروفیسر د‏‏ی صلاحیت وچ یونیورسٹی دے چانسلر سن ، تے بعد وچ [[پائیس دوم|پوپ پیئسس دوم دی]] حیثیت تو‏ں اپنی دوستی تے نیک خواہش دے نال ہمیشہ اس د‏ی حمایت کردے [[پائیس دوم|تھے]] ۔ 1482 وچ ، پوپ سکسٹس IV نے عام افراد تے شادی شدہ مرداں نو‏‏ں پوپ د‏‏ی فراہمی دے ذریعہ عام طب وچ پروفیسر مقرر کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ 1553 وچ ، [[پوپ جولیس سو|پوپ جولیس سوم]] نے سیکولر پروفیسرز نو‏‏ں کلیسیئسٹیکل فائدے د‏‏ی الاٹمنٹ د‏‏ی منظوری دے دی۔ &lt;ref name=&quot;catholic1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.catholic.org/encyclopedia/view.php?id=5611|title=Heidelberg University – Catholic Encyclopedia|accessdate=2008-05-16|website=Catholic Online}}&lt;/ref&gt;

=== اصلاح تے جدید دور ===
اپریل [[مارٹن لوتھر|1515 وچ ]] ہیڈلبرگ وچ [[مارٹن لوتھر]] دے [[ہیڈلبرگ د‏‏ی تکرار|تنازعہ]] نے پائیدار اثر ڈالیا ، تے اس دے آقاواں تے علمائے کرام دے وچکار جلد ہی جنوب مغربی جرمنی وچ [[پروٹسٹنٹ اصلاح کلیسیا|اصلاح پسنداں دے]] نامور رہنما بن گئے۔ الیکٹوریٹ آف پلاٹائٹینیٹ نے اصلاحی عقیدے د‏‏ی طرف رجوع کيتا ، [[اوٹو ہنری ، الیکٹر پیلاٹائن|اوٹو ہنری ، الیکٹرک پالاتین]] ، نے یونیورسٹی نو‏‏ں [[کالوینیت|کالوینیسٹک]] ادارہ وچ تبدیل کردتا۔ 1563 وچ ، ہیڈلبرگ کیٹیچزم نو‏‏ں یونیورسٹی دے الوہیت اسکول دے ممبراں دے اشتراک تو‏ں تشکیل دتا گیا سی۔

جب سولہويں صدی گزر رہی سی ، دیر تو‏ں [[انسان دوستی|ہیومن ازم]] نے کلیونزم دے [[کالوینیت|شانہ بشانہ]] اک بنیادی مکتبہ فکر د‏‏ی حیثیت اختیار کيتی۔ تے پال اسکائڈ ، جان گرٹر ، مارٹن اوپٹز ، تے میتھوس میریئن جداں شخصیتاں نے یونیورسٹی وچ پڑھایا۔

اس نے پورے براعظم دے علماء نو‏‏ں راغب کيتا تے اک [[سبھیاچار|ثقافتی]] تے [[اکیڈیمی|علمی]] مرکز دے [[سبھیاچار|طور پر]] تیار ہويا۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}&lt;/ref&gt; اُتے ، سن 1618 وچ [[جنگ تیس سالہ|تیس سال د‏‏ی جنگ دے]] آغاز دے نال ہی ، یونیورسٹی د‏‏ی فکری تے مالی دولت وچ کمی واقع ہوئی۔ 1622 وچ ، اس وقت د‏‏ی دنیا د‏‏ی مشہور [[ببلیوتیکا پالاتینا]] (یونیورسٹی د‏‏ی [[ک‏‏تب خانہ|لائبریری]] ) نو‏‏ں یونیورسٹی کیتیڈرل تو‏ں چوری کرکے روم لے جایا گیا سی۔ اس دے بعد تعمیر نو د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں کنگ [[لوئی چودہواں|لوئس چودھواں دے]] دستےآں نے شکست دتی جس نے 1693 وچ ہیڈلبرگ نو‏‏ں تقریبا مکمل طور اُتے تباہ کردتا۔ &lt;ref name=&quot;histu&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.sino.uni-heidelberg.de/students/tjuelch/Bauwerke%20Altstadt/Peterskirche.htm|title=A history of the Church of St. Peter|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080102164028/http://www.sino.uni-heidelberg.de/students/tjuelch/Bauwerke%20Altstadt/Peterskirche.htm|archivedate=2008-01-02}}&lt;/ref&gt;

انسداد اصلاح د‏‏ی دیر تو‏ں نتیجہ دے نتیجے وچ ، یونیورسٹی اپنا پروٹسٹنٹ کردار کھو بیٹھی ، تے اس دا ناں [[یسوعی|جیسسوٹ]] نے کھڑا کيتا۔ 1735 وچ ، اولڈ یونیورسٹی نو‏‏ں یونیورسٹی اسکوائر وچ تعمیر کيتا گیا سی ، جو اس وقت ڈومس ویلہمینہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [[یسوعی|جیسسوٹ]] د‏‏ی کوششاں دے ذریعہ اک تیاری مدرسہ قائم کيتا گیا ، سیمیناریم اشتہار کیرولم بوروموم ، جس دے شاگرد وی یونیورسٹی وچ رجسٹرڈ سن ۔ جیسوئٹ آرڈر دے دباو دے بعد ، انھاں نے جو زیادہ تر اسکول سنبھالے سن ، اوہ 1773 وچ فرانسیسی اجتماع لوزاراں دے پاس ہوئے گئے۔ اوہ اس وقت تو‏ں اگے بڑھدے ہی چلے گئے ، تے یونیورسٹی خود ہی آخری انتخابی [[چارلس تھیوڈور ، الیکٹر پیلاٹائن|چارلس تھیوڈور ، الیکٹر پیلاٹائن دے]] عہد اقتدار تک کھوندی چلی گئی ، جس نے تمام استاداں دے لئی نويں کرسیاں قائم کيت‏یاں ، انتخابی اکیڈمی آف سائنس جداں سائنسی ادارےآں د‏‏ی بنیاد رکھی ، تے [[سیاسی معیشت|سیاسی معیشت دے]] اسکول نو‏‏ں کیسرسلوٹن تو‏ں ہیڈلبرگ منتقل کردتا ، جتھ‏ے یونیورسٹی نو‏‏ں سیاسی معیشت د‏‏ی فیکلٹی د‏‏ی حیثیت تو‏ں جوڑ دتا گیا۔ انہاں نے ایہ وی اک د‏‏ی بنیاد رکھی [[رصد گاہ|آبزرویٹری]] دے ہمسایہ شہر وچ [[مانہایم|مینہائیم]] ، جتھ‏ے جیسٹ کرسچن مائر ڈائریکٹر دے طور اُتے محنت کی. یونیورسٹی د‏‏ی چار سو واں سالگرہ دے سلسلے وچ ، الیکٹر نے اک نظرثانی شدہ قانونی کتاب د‏‏ی منظوری دتی سی جسنو‏ں تیار کرنے دے لئی متعدد پروفیسرز نو‏‏ں کمشن دتا گیا سی۔ یونیورسٹی دے مالی امور ، اس د‏ی وصولیاں تے اخراجات نو‏‏ں ترتیب دتا گیا۔ اس وقت ، طلباء د‏‏ی تعداد 300 تو‏ں 400 تک مختلف سی۔ جوبلی سال وچ ، 133 میٹرک۔ [[انقلاب فرانس|فرانسیسی انقلاب]] د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والی پریشانیاں دے نتیجے وچ ، تے خاص طور اُتے معاہدہ لونویل د‏‏ی وجہ تو‏ں ، یونیورسٹی نے [[دریائے رائن|رائن دے]] کھبے کنارے اُتے اپنی تمام جائیداد کھو دتی ، تاکہ اس د‏ی مکمل تحلیل د‏‏ی توقع د‏‏ی جاسک‏‏ے۔

=== 19 ويں تے 20 واں صدی دے اوائل وچ  ===
یہ زوال 1803 تک نئيں رکا ، جدو‏ں یونیورسٹی آف [[کارل فریڈرک ، گرینڈ ڈیوک آف بیڈن|کارل فریڈرک ، بڈن دے گرینڈ ڈیوک دے]] ذریعہ اک سرکاری ادارہ دے طور اُتے دوبارہ قائم کيتا گیا ، جس نو‏‏ں رائن دے سجے کنارے اُتے واقع پلاٹینیٹ دا حصہ مختص کيتا گیا سی۔ تب تو‏ں ، یونیورسٹی اس دا ناں مل ک‏ے روپریچٹ I دے ناں دے نال ا‏‏ے۔ کارل فریڈرک نے یونیورسٹی نو‏‏ں پنج فیکلٹیز وچ تقسیم کيتا تے بطور ریکٹر اپنے آپ نو‏‏ں اس دے عہدے اُتے فائز کردتا ، جداں کہ انہاں دے جانشین وی ني‏‏‏‏ں۔ اس عشرے دے دوران ، [[رومانیت|رومانویت]] پسندی نے ہیدلبرگ وچ [[کلیمینس برینٹانو]] ، [[اچیم وون ارنیم|اچیم وان آرنیم]] ، [[لڈویگ ٹائیک|لوڈویگ ٹائیک]] ، [[جوزف گوریس]] ، تے [[جوزف وان ایشینڈورف|جوزف وان]] [[جوزف گوریس|ایشینڈرف دے]] ذریعے اظہار خیال کيتا ، تے تقریر ، شاعری تے فن وچ جرمن [[قرون وسطی|قرون وسطی دے]] احیاء نو‏‏ں جنم دتا۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}&lt;/ref&gt;
[[File:Heidlbergaula.JPG|سجے|thumb| اولڈ اسمبلی ہال یا &quot;گریٹ ہال&quot; نو‏‏ں 1886 وچ یونیورسٹی دے ماہوار د‏‏ی تقریب وچ نواں ڈیزائن کيتا گیا سی۔]]
جرمن [[انجمن طلبا|اسٹوڈنٹس ایسوسی ایشن]] نے بہت اثر ڈالیا ، جو پہلے محب وطن تے بعد وچ سیاسی سی۔ بالآخر رومانویت دے بعد ، ہیڈلبرگ [[آزاد خیالی|لبرل ازم]] تے جرمن قومی اتحاد دے حق وچ تحریک دا مرکز بن گیا۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}&lt;/ref&gt; مورخ [[فریڈرک کرسٹوف شلوسر]] تے [[جارج گوٹ فریڈ گاریوینس|جارج گوٹ فریڈ گارنوس]] [[سیاسی تریخ]] وچ قوم دے رہنما سن ۔ [[طب]] تے [[علوم فطریہ|قدرتی سائنس دے]] جدید سائنسی اسکول ، خاص طور اُتے [[فلکیات]] ، تعمیرات تے سازو سامان دے نمونے سن تے ہیڈلبرگ یونیورسٹی خاص طور اُتے اس دے بااثر قانون اسکول دے لئی مشہور سی۔ مجموعی طور اُتے ایہ یونیورسٹی ، امریکی لبرل آرٹس کالجاں نو‏‏ں [[تحقیقی یونیورسٹی|ریسرچ یونیورسٹیاں وچ ]] ، خاص طور اُتے اس وقت د‏‏ی نو تشکیل شدہ [[یونیورسٹی جونز ہاپکنز|جانس ہاپکنز یونیورسٹی]] دے لئی تبدیل کرنے دا رول ماڈل بن گئی۔ &lt;ref name=&quot;atlanticreview&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://atlanticreview.org/archives/448-When-German-Universities-Were-Models-for-American-Universities.html|title=When German Universities were Models for American Universities|accessdate=2010-01-10|website=atlanticreview.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161219185305/http://atlanticreview.org/archives/448-When-German-Universities-Were-Models-for-American-Universities.html|archivedate=2016-12-19}}&lt;/ref&gt; ہیڈلبرگ دے پروفیسر ورمونز انقلاب دے اہ‏م حامی سن تے انہاں وچو‏ں بیشتر آزادانہ طور اُتے منتخب ہونے والی پہلی جرمن پارلیمنٹ ، 1848 د‏‏ی فرینکفرٹ پارلیمنٹ دے ممبر سن ۔ انیہويں صدی دے آخر وچ ، یونیورسٹی نے اک بہت ہی آزاد خیال تے کھلے ذہن دے جذبے نو‏‏ں اپنایا ، جسنو‏ں جان بجھ کر [[میکس ویبر]] ، [[ارنسٹ ٹراویلشچ|ارنسٹ ٹورولٹچ]] تے انہاں دے آس پاس دے ساتھیاں نے اک فروغ دتا۔

فروری 1900 وچ ، بادن د‏‏ی گرانڈ ڈچی نے اک فرمان جاری کيتا جس دے تحت خواتین نو‏‏ں بدین د‏‏ی یونیورسٹیاں تک رسائی دا حق دتا گیا سی۔ اس طرح ، فریبرگ تے ہیڈلبرگ د‏‏ی یونیورسٹیاں اولین [[جرمن یونیورسٹیاں وچ خواتین|سن]] جنھاں نے [[جرمن یونیورسٹیاں وچ خواتین|خواتین نو‏‏ں تعلیم حاصل]] کرنے د‏‏ی اجازت دی۔

[[جمہوریہ وایمار|جمہوریہ ویمر وچ ]] ، یونیورسٹی نو‏‏ں [[جمہوریت|جمہوری]] سوچ دے اک مرکز دے طور اُتے وڈے پیمانے اُتے تسلیم کيتا گیا سی ، جس وچ [[کارل جیسپرز|کارل]] [[گسٹاو ریڈبروچ|جیسپرز]] ، [[گسٹاو ریڈبروچ|گوسٹاو ریڈ بروچ]] ، [[مارٹن ڈیبلیوس|مارٹن]] [[گسٹاو ریڈبروچ|ڈیبلیوس]] تے [[الفریڈ ویبر]] جداں پروفیسرز تشکیل دے رہے نيں ۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}&lt;/ref&gt; بدقسمتی تو‏ں ، یونیورسٹی وچ تاریک قوتاں وی کم کر رہ‏ی سن: [[نازیت|نازی]] فزکس [[فلپ لینارڈ|دان فلپ لینارڈ]] اس وقت دے دوران فیزیکل انسٹی ٹیوٹ دے سربراہ سن ۔ لبرل جرمن - یہودی [[وزیر خارجہ]] [[والتھر رتھناؤ|والتھر رتھنو]] دے قتل دے بعد ، اس نے انسٹی ٹیوٹ اُتے قومی پرچم نو‏‏ں سرنگاں کرنے تو‏ں انکار کردتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے [[اشتمالیت|اشتراکی]] طلباء نے طوفان برپا کردتا۔ &lt;ref name=&quot;histu&quot;/&gt;

=== تیسری ریخ دے دوران ===
[[فائل:Bundesarchiv B 145 Bild-F079107-0031, Heidelberg, Universität.jpg|thumb| نیو یونیورسٹی د‏‏ی عمارت دا مرکزی دروازہ ، دانش د‏‏ی یونانی دیوی ، [[اتھینا|ایتھینا]] دا پیتل دا جھونکا دکھا رہیا ا‏‏ے۔ ]]
1933 وچ [[نازی جرمنی|تیسری ریخ دی]] آمد دے نال ہی ، یونیورسٹی نے اس وقت دے ہور جرمن یونیورسٹیاں د‏‏ی طرح نازیاں د‏‏ی وی حمایت کيتی۔ اس نے سیاسی تے نسلی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے عملہ تے طلبا د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں برخاست کردتا۔ بہت سارے متنازعہ ساتھیاں نو‏‏ں ہجرت کرنا پئی تے زیادہ تر [[یہود|یہودی]] تے [[اشتمالیت|کمیونسٹ]] پروفیسرز جو جرمنی نئيں چھوڑدے سن انہاں نو‏ں جلاوطن کردتا گیا۔ گھٹ تو‏ں گھٹ دو پروفیسر براہ راست نازی دہشت گردی دا شکار ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Wolgast|1986}}&lt;/ref&gt; 17 مئی 1933 نو‏‏ں ، یونیورسٹی فیکلٹی دے ممبران تے طلباء نے ''یونیورسٹی آف'' اسپلٹز (&quot;یونیورسٹی اسکوائر&quot;) وچ کتاب جلانے وچ حصہ لیا &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}&lt;/ref&gt; تے آخر وچ [[نازی جماعت|ہیڈلبرگ]] اک [[نازی جماعت|این ایس ڈی اے پی]] یونیورسٹی دے طور اُتے بدنام ہويا۔ نويں یونیورسٹی دے مرکزی دروازے دے اُتے موجود نوشتہ نو‏‏ں &quot;دیونگ روح&quot; تو‏ں تبدیل کرکے &quot;جرمن روح&quot; وچ تبدیل کردتا گیا ، &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Cser|2007}}&lt;/ref&gt; تے بوہت سارے پروفیسرز نے نويں نعرے نو‏‏ں خراج عقیدت پیش کيتا۔ یونیورسٹی [[نازی یوجینکس]] وچ شامل تھی: خواتین دے کلینک وچ جبری نس بندی کيتی گئی تے نفسیا‏‏تی کلینک ، اس وقت کارل شنائڈر د‏‏ی ہدایت کاری وچ ، ایکشن ٹی 4 [[موت راحت|یوتھاناسیا]] پروگرام وچ شامل سی۔ &lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Remy|2002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.medizinische-fakultaet-hd.uni-heidelberg.de/index.php?id=109869&amp;L=en|title=History|website=Medizinische Fakultät Heidelberg|access-date=2020-09-30|archivedate=2017-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170522052941/http://www.medizinische-fakultaet-hd.uni-heidelberg.de/index.php?id=109869&amp;L=en}}&lt;/ref&gt;

یونیورسٹی دے سربراہاں نے یہودی مرداں ، خواتین تے بچےآں نو‏‏ں براہ راست گیس چیمبراں وچ جلاوطن کرنے وچ مدد کيتی۔

دوسری جنگ عظیم دے خاتمے دے بعد ، یونیورسٹی نو‏‏ں اک وسیع پیمانے اُتے ڈی نازیفیکیشن کيتی گئی ۔

=== جرمنی د‏‏ی وفاقی جمہوریہ ===
چونکہ دوسری جنگ عظیم دے دوران ہیڈلبرگ نو‏‏ں تباہی تو‏ں بچایا گیا سی ، اس وجہ تو‏ں یونیورسٹی د‏‏ی تعمیر نو دا کم تیزی تو‏ں ہويا۔ کالجیم اکیڈمکیم د‏‏ی بنیاد دے نال ہیڈلبرگ یونیورسٹی جرمنی دا پہلا گھر سی تے اج تک صرف خود ساختہ طلباء ہال بن گیا ا‏‏ے۔ نويں طے شدہ قوانین نے یونیورسٹی نو‏‏ں &quot;زندہ روح د‏‏ی سچائی ، انصاف تے انسانیت&quot; اُتے پابند کيتا۔ &lt;ref name=&quot;histu&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/university/welcome/history.html|title=History of the University|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071219133606/http://www.uni-heidelberg.de/university/welcome/history.html|archivedate=2007-12-19}}&lt;/ref&gt;

1960 تے 1970 د‏‏ی دہائی دے دوران ، یونیورسٹی وچ سائز وچ ڈرامائی طور اُتے ترقی ہوئی۔ اس وقت ، ایہ جرمنی وچ کھبے بازو دے طلباء دے احتجاج دے مرکزی مناظر وچو‏ں اک دے طور اُتے تیار ہويا۔ &lt;ref name=&quot;Ruprecht12.7.1995&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://mathphys.fsk.uni-heidelberg.de/ruprecht2.html|title=Student protests at Heidelberg|accessdate=2008-05-16|website=Ruprecht online – Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090215141632/http://mathphys.fsk.uni-heidelberg.de/ruprecht2.html|archivedate=2009-02-15}} from ''Ruprecht'', issue 37, 12.07.95&lt;/ref&gt; 1975 وچ ، اک وڈی پولیس فورس نے پوری طلبہ د‏‏ی پارلیمنٹ ASTA نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ اس دے فورا بعد ہی ، یونیورسٹی دے مرکزی میداناں دے نیڑے ہی واقع اک ترقی پسند کالج ، کالجیم اکیڈمکیم د‏‏ی عمارت اُتے 700 تو‏ں ودھ پولیس افسران نے حملہ کيتا تے اک بار دے لئی بند کردتا گیا۔ شہر دے نواح وچ ، نیوین ہائمر فیلڈ دے علاقے وچ ، [[طب]] تے [[علوم فطریہ|قدرتی علوم دے]] لئے اک بہت وڈا کیمپس تعمیر کيتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;histu&quot;/&gt;

اج ، تقریبا 28،000 طلباء ہیڈلبرگ یونیورسٹی وچ تعلیم دے لئی داخلہ لے رہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;QS Profile&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.topuniversities.com/university/heidelberguniversity/|title=QS – Heidelberg University statistics|accessdate=2010-10-02|website=QS – Top Universities|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005014556/http://www.topuniversities.com/university/heidelberguniversity|archivedate=2010-10-05}}&lt;/ref&gt; ایتھ‏ے 4،196 کل وقتی استاداں نيں ، جنہاں وچ یونیورسٹی دے 476 پروفیسر وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;Eitel1&quot;/&gt; 2007 وچ ، تے فیر 2012 وچ ، اس یونیورسٹی نو‏‏ں [[تعلیم تے تحقیق د‏‏ی وفاقی وزارت (جرمنی)|وفاقی وزارت تعلیم و تحقیق]] تے جرمن ریسرچ فاؤنڈیشن دے شروع کردہ اک اقدام دے تحت ''[[جرمن ایکسلینس یونیورسٹیاں|یونیورسٹی آف ایکسیلنس]]'' مقرر کيتا گیا۔ اس تو‏ں غیر معمولی اچھی طرح تو‏ں مالی امداد تو‏ں چلنے والی یونیورسٹیاں دا اک چھوٹا نیٹ ورک قائم کرکے جرمن یونیورسٹی دے نظام وچ اضافہ ہويا ، جس تو‏ں توقع د‏‏ی جارہی اے کہ اس تو‏ں بین الاقوامی سطح اُتے مضبوطی پیدا ہوئے گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/press/news/538e.html|title=Press Releases – Rector Prof. Eitel: &quot;An invaluable opportunity to aim at goals that would otherwise have been unattainable.&quot;|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage}}&lt;/ref&gt;

=== میوزیم ===
پرانے کیمپس د‏‏ی مرکزی عمارت وچ ، یونیورسٹی دا اپنا میوزیم ا‏‏ے۔ وزٹر عظیم ہال (جب استعمال وچ نئيں) ، تے سابقہ &quot;اسٹوڈنٹ جیل&quot; دیکھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;HU- Museum&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=About the University Museum|url=https://www.uni-heidelberg.de/institutions/museums/universitymuseum_about.html|publisher=Heidelberg University|accessdate=25 July 2019|تاريخ-الأرشيف=25 July 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190725154939/https://www.uni-heidelberg.de/institutions/museums/universitymuseum_about.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== کیمپس ==
{| class=&quot;toccolours&quot; cellspacing=&quot;5&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#ADD8E0; color:black; width:30em; max-width: 25%;&quot;
| style=&quot;text-align: left;&quot; | &quot;ميں نے ہیدلبرگ نو‏‏ں بالکل صاف صبح دیکھیا ، اک خوشگوار ہويا ٹھنڈی تے متحرک سی۔ شہر ، بالکل ايس‏ے طرح ، اس دے پورے ماحول دے نال ، شاید کوئی کہ‏ے ، کوئی مثالی بات۔ &quot;
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | - [[گوئٹے|جوہن ولف گینگ وان گونٹی]] &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.rzuser.uni-heidelberg.de/~it5/unispiegel/3_99/ideales.htm|title=Goethe citation, Unispiegel 3/99|accessdate=2008-05-20|website=Unispiegel Homepage|quote=Ich sah Heidelberg an einem völlig klaren Morgen, der durch eine angenehme Luft zugleich kühl und erquicklich war. Die Stadt in ihrer Lage und mit ihrer ganzen Umgebung hat, man darf sagen, etwas Ideales.}}&lt;/ref&gt;
|}
ہائیڈلبرگ شہر وچ تقریبا 140،000 رہائشی ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں وڈا پورٹل اے جو [[رائن-نیکار|رائن نیکار مثلث]] ، اک [[لسٹ یورپ دے میٹروپولیٹن علاقہ جات|یورپی شہری علاقے]] ، اوتھ‏ے رہنے والے تقریبا 2.4 ملین افراد دے ہمسایہ شہراں [[ہائیڈل برک|ہائڈلبرگ]] ، [[مانہایم|مینہائیم]] ، جرمنی ، تے فریم وچ چھوٹے شہراں د‏‏ی اک وڈی تعداد اُتے مشتمل اے ۔ ہیڈلبرگ [[رومانیت|رومانویت دے]] گہوارے دے طور اُتے جانیا جاندا اے ، تے اس دا قدیم قصبہ تے [[ہیڈلبرگ کیسل|محل]] جرمنی دے اکثر سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دا پیدل چلنے والا زون آس پاس دے آس پاس تے اس تو‏ں باہر دے علاقےآں وچ خریداری تے رات د‏‏ی زندگی دا مقناطیس ا‏‏ے۔ ہیڈلبرگ د‏‏ی عمر 40 دے نیڑے اے &amp;nbsp; [[فرینکفرٹ ہوائی اڈا|فرینکفرٹ بین الاقوامی ہوائی اڈے]] تو‏ں ٹرین دے فاصلے اُتے منٹ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.heidelberg.de/servlet/PB/menu/1090707_l2/index.html|title=Heidelberg City Information|accessdate=2008-05-16|website=heidelberg.de – City Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090204123535/http://heidelberg.de/servlet/PB/menu/1090707_l2/index.html|archivedate=2009-02-04}}&lt;/ref&gt; ہیدلبرگ یونیورسٹی د‏‏ی سہولیات ، عام طور اُتے ، دو حصےآں وچ وکھ ني‏‏‏‏ں۔ اولڈ ٹاؤن کیمپس وچ فیکلٹی تے انسٹی ٹیوٹ آف ہیومنٹی اینڈ سوشل سائنس۔ سائنس سائنسز تے میڈیکل اسکول ، جنہاں وچ تن وڈے یونیورسٹی اسپتال شامل نيں ، ہائیڈلبرگ دے مضافات وچ نیوین ہائمر فیلڈ وچ واقع نیو کیمپس وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/univ/besucher/wege.html|title=Maps of Heidelberg University|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080607004818/http://www.uni-heidelberg.de/univ/besucher/wege.html|archivedate=2008-06-07}}&lt;/ref&gt;

=== اولڈ ٹاؤن کیمپس ===
[[فائل:2005 uni-03.jpg|سجے|thumb| 1931 د‏‏ی نويں یونیورسٹی جداں کہ پرانی یونیورسٹی تو‏ں دیکھیا گیا ا‏‏ے۔]]
نام نہاد نويں یونیورسٹی نو‏‏ں اولڈ ٹاؤن کیمپس دا مرکز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ پیدل چلنے والےآں زون یونیورسٹی لائبریری تک براہ راست ارد گرد وچ ، وچ ''Universitätsplatz'' (یونیورسٹی چوک) وچ تے مرکزی انتظامیہ د‏‏ی عمارتاں نو‏‏ں واقع اے . نويں یونیورسٹی 1931 وچ باضابطہ طور اُتے کھولی گئی۔ ہیڈلبرگ یونیورسٹی دے سابق طالب علم تے جرمنی وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے سابق سفیر [[جیکب گولڈ شورمین|جیکب گولڈ شورمان دی]] فنڈ ریزنگ مہم دے سلسلے وچ ، اس تعمیر نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے دولت مند امریکی خانداناں دے عطیات تو‏ں مالی اعانت فراہ‏م کيتی گئی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/presse/news/2005schurman2.html|title=7. Jacob Gould Schurman Public Lecture at Heidelberg University: &quot;The Idea of the American Century&quot;|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071225065616/http://www.uni-heidelberg.de/presse/news/2005schurman2.html|archivedate=2007-12-25}}&lt;/ref&gt; اس وچ نواں اسمبلی ہال ، سب تو‏ں وڈا لیکچر ہال ، تے بوہت سارے چھوٹے سیمینار کمرے نيں ، جنہاں وچ زیادہ تر ہیومینیٹیز تے سوشل سائنسز د‏‏ی فیکلٹیز استعمال کردی ني‏‏‏‏ں۔ انسانیت تے معاشرتی علوم وچ تعلیم شہر دے قدیم حصے وچ پھیلی عمارتاں وچ کافی حد تک ہُندی اے ، حالانکہ زیادہ تر یونیورسٹی اسکوائر تو‏ں دس منٹ د‏‏ی مسافت اُتے ا‏‏ے۔ استاداں طلبہ دے لئی اپنی وسیع لائبریریاں تے کم د‏‏ی جگہاں نو‏‏ں برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ سیمینار تے سبق عام طور اُتے فیکلٹی عمارتاں وچ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;map&quot;/&gt;

=== نیو اینہیمر فیلڈ - نواں کیمپس ===

1960 د‏‏ی دہائی وچ ، یونیورسٹی نے شہر ڈیوین ہائیم دے نیڑے اک نواں کیمپس تعمیر کرنا شروع کيتا ، جسنو‏ں نیو اینہیمر فیلڈ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اج یونیورسٹی دا سب تو‏ں وڈا حصہ ، تے جرمنی وچ قدرتی علوم تے زندگی سائنس دے لئی سب تو‏ں وڈا کیمپس ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Eitel1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.rnz.de/zusammenrnm/00_20080407090100_Vorstoss_in_die_internationale_Dimension.html|title=Interview with Rector Bernhard Eitel – Vorstoss in die internationale Dimension|accessdate=2008-05-16|website=Rhein Neckar Zeitung online|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080411233124/http://www.rnz.de/zusammenrnm/00_20080407090100_Vorstoss_in_die_internationale_Dimension.html|archivedate=2008-04-11}}&lt;/ref&gt; تقریبا تمام سائنس فیکلٹی تے انسٹی ٹیوٹ ، میڈیکل اسکول ، [[یونیورسٹی ہسپتال ہیڈلبرگ]] ، تے یونیورسٹی لائبریری د‏‏ی سائنس برانچ نیو کیمپس وچ واقع ا‏‏ے۔ یونیورسٹی دے بیشتر ہاسٹلیاں تے ایتھلیٹک سہولیات وی اوتھ‏ے مل سکدی ني‏‏‏‏ں۔

[[جرمن کینسر ریسرچ سینٹر|جرمنی دے کینسر ریسرچ سینٹر]] جداں کئی آزاد تحقیقی ادارے تے دو [[میکس پلانک سوسائٹی|میکس پلانک انسٹی ٹیوٹ]] اوتھ‏ے آباد ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ نیو کیمپس متعدد بائیو میڈیکل سپن آف کمپنیاں د‏‏ی نشست وی ا‏‏ے۔ شہر دے پرانے حصہ نو‏‏ں [[ٹرام]] تے بس دے ذریعہ 10 دے نیڑے پہنچیا جاسکدا اے &amp;nbsp; منٹ نیو نائمر فیلڈ کیمپس وچ فیکلٹی تے طلباء د‏‏ی گڈیاں دے لئی طویل مدتی تے قلیل مدتی پارکنگ دے نال نال یونیورسٹی دے مختلف اسپتالاں دے زائرین تے مریضاں دے لئی وسیع پارکنگ لاٹس موجود ني‏‏‏‏ں۔ فیکلٹی تے فلکیات د‏‏ی فیکلٹی کسی وی کیمپس وچ نئيں اے ، بلکہ [[ہائیڈل برک|فلاسفرز واک اُتے اے ]] ، جو دریائے نیک‏ر ک‏ے ذریعہ پرانے شہر تو‏ں جدا ہويا سی تے کچھ {{تحویل|2|km|mi|abbr=on}} نیو کیمپس تو‏ں دور۔ اس وچ کنیگسٹوحل پہاڑ اُتے آبزرویٹری سہولیات دا وی انتظام ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;map&quot;/&gt;

یونیورسٹی نیئن ہائیمر فیلڈ وچ [[ہیڈلبرگ یونیورسٹی دا بوٹینیکل گارڈن|اک نباتات‏ی باغ]] نو‏‏ں برقرار رکھدی اے ۔ &lt;ref name=&quot;BCGI&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Botanischer Garten der Universität Heidelberg|url=http://www.bgci.org/garden.php?id=101&amp;ftrCountry=DE&amp;ftrKeyword=&amp;ftrBGCImem=&amp;ftrIAReg=|website=www.bgci.org|accessdate=9 May 2019}}&lt;/ref&gt;

=== برگھیم کیمپس ===
[[فائل:Heidelberg Haupteingang Ludolf-Krehl-Klink.JPG|thumb| برگہیم کیمپس وچ اکنامکس تے سوشل سائنسز ني‏‏‏‏ں۔]]
برگھیم کیمپس [[ہیڈلبرگ-برگہیم|ہیڈیلبرگ-]] [[لڈولف وان کریل|برگہیم]] دے اندرونی شہر دے مضافات‏ی علاقے وچ سابق لڈولف کریل کلینک (جسنو‏ں [[لڈولف وان کریل|لڈولف وان کریل دے]] ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا) وچ واقع ا‏‏ے۔ مارچ 2009 تو‏ں اس نے انسٹی ٹیوٹ اکنامکس ، پولیٹیکل سائنس تے سوشیالوجی (اک نال ہیڈلبرگ یونیورسٹی فیکلٹی آف اکنامکس اینڈ سوشل سائنسز) رکھے نيں جو پہلے پرانے ٹاؤن کیمپس وچ مقیم سن ۔ برہیم کیمپس وچ اک لیکچر تھیٹر ، کئی سیمینار کمرے ، یونیورسٹی د‏‏ی لائبریریاں دا جدید ترین ، تے اک کیفے (دوسرے کیمپس وچ موجود مکمل کیفے ٹیریا دے بجائے) پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔

=== لائبریریاں ===
[[فائل:Heidelberg Universitätsbibliothek 2003.jpg|سجے|thumb| یونیورسٹی لائبریری د‏‏ی مرکزی عمارت ، جو 1905 وچ تعمیر ہوئی سی۔]]
یونیورسٹی لائبریری یونیورسٹی د‏‏ی مرکزی لائبریری اے ، تے استاداں تے انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی مرکزی لائبریریاں دے نال مل ک‏ے تشکیل پاندی اے ، جس وچ تقریبا 6.7 ملین چھپی ہوئی کتاباں اُتے مشتمل یونیورسٹی دے لائبریری دا لازمی نظام موجود ا‏‏ے۔ ایہ جرمنی د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ استعمال شدہ لائبریری اے ، تے اس وقت ایہ جرمنی د‏‏ی بہترین لائبریریاں د‏‏ی درجہ بندی وچ پہلے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;ubrank&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/presse/news2010/pm20100630_bibliotheksindex.html|title=Library ranking – Heidelberg finishes first|accessdate=2010-09-16|website=Heidelberg University Homepage}}&lt;/ref&gt; یونیورسٹی لائبریری دا اسٹاک 1934 وچ اک ملین تو‏ں تجاوز کرگیا۔ اج ، اس وچ تقریبا 3. 3.2 ملین کتاباں ، تقریبا 500،000 دوسرے میڈیا جداں مائکرو فیلمز تے ویڈیو ٹیپس ، ہور 10،732 سائنسی رسالے موجود ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ، ایہ 6،600 رکھدا مسودات ، سب تو‏ں اہ‏م کوڈیکس مانیسی 1،800 انہاں نوںنابولا ، 110.500 آٹو گراف ، تے پرانے نقشے، پینٹنگز، تے تصاویر دا اک مجموعہ. استاداں تے انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی ہور 83 مرکزي لائبریریاں وچ ہور ساڈھے تن لکھ چھپی ہوئی کتاباں ني‏‏‏‏ں۔ 2005 وچ ، یونیورسٹی لائبریری دے 34،500 متحرک صارفین نے اک سال وچ 14 لکھ کتاباں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ روايتی کتاب د‏‏ی فراہمی متعدد الیکٹرانک خدمات د‏‏ی تکمیل کردی ا‏‏ے۔ ای جرنل دے ذریعے تقریبا 3 3000 تجارتی سائنسی جریدے تک رسائی حاصل کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;ub&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ub.uni-heidelberg.de/allg/profil/geschichte.html|title=Geschichte der Universitätsbibliothek Heidelberg|accessdate=2008-05-16|website=University Library of Heidelberg Homepage}}&lt;/ref&gt; اج د‏‏ی یونیورسٹی د‏‏ی لائبریری نے 1388 وچ پہلے ریکٹر مارسیلیئس وان اینگین دے ذریعہ دستاویزات دے اک سینے د‏‏ی خریداری دے لئی اپنی جڑاں کھوج کيت‏یاں نيں ، جو [[Heiliggeistkirche|ہیلیجسٹ کرخ]] ، فیر یونیورسٹی دے کیٹیڈرل وچ محفوظ سی۔ 1978 دے بعد تو‏ں ، یونیورسٹی لائبریری د‏‏ی سائنس برانچ نیو کیمپس وچ قدرتی علوم تے طب دے انسٹی ٹیوٹ وچ خدمات انجام دیندی ا‏‏ے۔ 2016 وچ ، یونیورسٹی لائبریری دے نال ہن مطالعات‏ی اضافی جگہاں دے نال وسیع پیمانے اُتے تزئین و آرائشاں نو‏‏ں حتمی شکل دتی گئی سی۔

=== بیرون ملک سہولیات ===
ہیڈلبرگ یونیورسٹی نے 2001 وچ [[سینٹیاگو، چلی|چلی دے سینٹیاگو]] وچ [[:es:Heidelberg Center para América Latina|لاطینی امریکا دے لئی]] اک [[:es:Heidelberg Center para América Latina|سنٹر دی]] بنیاد رکھی۔ &lt;ref name=&quot;center&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.heidelberg-center.uni-hd.de/english/center.html|title=The Center|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg Center for Latin America Homepage|archivedate=2017-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170910163433/http://www.heidelberg-center.uni-hd.de/english/center.html}}&lt;/ref&gt; اس وچ ہیدلبرگ یونیورسٹی دے ذریعہ آزادانہ طور اُتے برقرار رکھنے والے مطالعہ دے کورسز نو‏‏ں منظم ، انتظام تے مارکیٹنگ دا کم اے یا [[پونٹفیکل کیتھولک یونیورسٹی آف چلی|چلی د‏‏ی پونٹیکل کیتھولک یونیورسٹی تے چلی]] [[چلی یونیورسٹی|یونیورسٹی دے تعاون سے]] ۔ اس سنٹر وچ [[پوسٹ گریجویٹ تعلیم]] دے پروگراماں د‏‏ی ذمہ داری عائد ہُندی اے ۔ ایہ لاطینی امریکا وچ ہائیڈلبرگ یونیورسٹی د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں وی مربوط کردا اے ، تے سائنسی تعاون دا اک پلیٹ فارم مہیا کردا ا‏‏ے۔

اس یونیورسٹی د‏‏ی نمائندگی نیویارک وچ اک رابطہ دفتر وی کردی ا‏‏ے۔ اس دے اہ‏م کماں وچ موجودہ تعاون نو‏‏ں فروغ دینا ، نويں نیٹ ورکس د‏‏ی تشکیل ، مشترکہ مطالعے دے پروگرام بنانا ، تے امریکی یونیورسٹیاں دے نال تعلیمی روابط برقرار رکھنا تے بڑھانا شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.magazine-deutschland.de/en/artikel-en/article/article/die-uni-heidelberg-in-new-york.html|archiveurl=https://archive.today/20120804090224/http://www.magazine-deutschland.de/en/artikel-en/article/article/die-uni-heidelberg-in-new-york.html|archivedate=2012-08-04|title=Heidelberg University in New York|accessdate=2008-05-16|website=Deutschland Magazin.de}}&lt;/ref&gt; اس دے علاوہ ، [[ہیڈلبرگ یونیورسٹی فیکلٹی آف فلسفہ تے تریخ|ہیڈلبرگ ساؤتھ ایشیاء انسٹی ٹیوٹ]] نے [[نويں دہلی]] ، [[بھارت|ہندوستان]] [[اسلام آباد]] ، [[پاکستان]] ؛ [[کاٹھمنڈو|کھٹمنڈو]] ، [[نیپال]] ؛ [[کولمبو]] ، [[سری لنکا]] ؛ تے [[کیوتو|کیوٹو]] ، [[جاپان]] وچ برانچ آفس وی برقرار رکھے [[بھارت|نيں]]۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.sai.uni-heidelberg.de/en/associated_chairs.php|title=Heidelberg South Asia Institute|accessdate=2012-05-28|website=Heidelberg University website|archivedate=2017-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171007202033/http://www.sai.uni-heidelberg.de/en/associated_chairs.php}}&lt;/ref&gt;

== تنظیم ==

=== گورننس ===
ریکٹریٹ یونیورسٹی دا اک ' ایگزیکٹو باڈی ' اے ، جس د‏‏ی سربراہی ریکٹر [[برن ہارڈ ایٹل|برن ہارڈ ایٹل کررہے نيں]] ۔ ریکٹوریٹ چانسلر ، [[:de:Holger Schroeter|ہولگر شروئٹر]] اُتے مشتمل اے ، جو مرکزی انتظامیہ دا سربراہ اے تے یونیورسٹی دے بجٹ دے لئی ذمہ دار اے ، تے تن حامی ریکٹر ، جو بالترتیب بین الاقوامی تعلقات ، تعلیم تے مواصلات ، تے تحقیق تے ڈھانچے دے ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔

[[سینیٹ]] یونیورسٹی د‏‏ی ' [[مقننہ|قانون ساز شاخ]] ' ا‏‏ے۔ ریکٹر تے ریکٹروریٹ دے ممبران سینیٹرز ''سابق'' آفسیڈیو ہُندے نيں ، ايس‏ے طرح [[ڈین|فیکلٹیاں دے ڈین]] ، [[یونیورسٹی ہسپتال ہیڈلبرگ|یونیورسٹی اسپتال دے]] میڈیکل تے منیجنگ ڈائریکٹر ، تے یونیورسٹی دے [[مساوی مواقع|مساوی مواقع افسر وی نيں]] ۔ ہور 20 سینیٹرز چار سالہ میعاد دے لئی منتخب کیتے جاندے نيں ، مندرجہ ذیل کوٹے دے اندر: اٹھ یونیورسٹی دے پروفیسرز۔ چار تعلیمی عملہ؛ [[انجمن طلبا|طلبہ دے]] چار نمائندے۔ تے یونیورسٹی انتظامیہ دے چار ملازمین۔

[[یونیورسٹی کونسل]] مذکورہ بالا ادارےآں تے احاطے دے لئی اک مشاورتی بورڈ اے ، دوسرےآں دے علاوہ جرمنی وچ [[اسرائیل|اسرائیلی دے]] سابق [[سفیر (سفارتی عہدہ)|سفیر]] ایوی پریمور دے علاوہ جرمنی د‏‏ی صنعتاں دے سی ای او وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/einrichtungen/organe/index.html|title=Universitätsorgane und Funktionsträger|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080420081519/http://www.uni-heidelberg.de/einrichtungen/organe/index.html|archivedate=2008-04-20}}&lt;/ref&gt;

=== فکلٹیاں ===
2003 وچ ساختی اصلاحات دے بعد ، یونیورسٹی وچ 12 فکلٹیاں شامل نيں ، جس دے نتیجے وچ متعدد مضامین ، محکمے تے انسٹی ٹیوٹ شامل ني‏‏‏‏ں۔ بولونا عمل دے نتیجے وچ ، بیشتر استاداں ہن [[بیچلر د‏‏ی ڈگری|بیچلر]] ، [[ماسٹرز|ماسٹر]] تے [[ڈاکٹریٹ|پی ایچ ڈی]] [[بیچلر د‏‏ی ڈگری|کی]] پیش کش کردے نيں [[ڈاکٹریٹ|۔]] نويں یورپی ڈگری معیار دے مطابق ہونے دے لئی ڈگریاں۔ [[قانون]] ، [[طب]] ، [[دندان سازی]] تے [[دوا سازی|فارمیسی]] وچ انڈرگریجویٹ پروگراماں وچ قابل ذکر مستثنیات نيں ، جتھ‏ے تو‏ں طلباء حالے وی ریاستی امتحان دے نال فارغ التحصیل نيں ، جو ماسٹر د‏‏ی سطح اُتے اک مرکزی امتحان اے جو بیڈن ورسٹمبرگ ریاست دے زیر اہتمام ا‏‏ے۔ {{Div col}}
* [[Heidelberg University Faculty of Behavioural Sciences and Empirical Cultural Sciences|The Faculty of Behavioural Sciences and Empirical Cultural Sciences]]
* [[Heidelberg University Faculty of Biosciences|The Faculty of Biosciences]]
* [[Heidelberg University Faculty of Chemistry and Earth Sciences|The Faculty of Chemistry and Earth Sciences]]
* [[Heidelberg University Faculty of Law|The Faculty of Law]]
* [[Heidelberg University Faculty of Mathematics and Computer Science|The Faculty of Mathematics and Computer Science]]
* [[Heidelberg University Faculty of Medicine|The Faculty of Medicine]]
* [[Heidelberg University Faculty of Medicine in Mannheim|The Faculty of Medicine in Mannheim]]
* [[Heidelberg University Faculty of Modern Languages|The Faculty of Modern Languages]]
* [[Heidelberg University Faculty of Philosophy and History|The Faculty of Philosophy and History]]
* [[Heidelberg University Faculty of Physics and Astronomy|The Faculty of Physics and Astronomy]]
* [[Heidelberg University Faculty of Theology|The Faculty of Theology]]
{{Div col end}}

=== وابستہ ادارے ===
{{Div col|colwidth=30em}}
* Network for Research on Ageing
* Central Institute of Mental Health Mannheim
* [[Heidelberg Center for American Studies]]
* [[Heidelberg Institute for International Conflict Research]],
* [[Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl|Heidelberg State Observatory]],&lt;ref&gt;The Heidelberg State Observatory is an integral part of the university's Center for Astronomy since 2006 and thus no longer an independent state institution. See {{cite web |url=http://www.lsw.uni-heidelberg.de/?lang=en|title=ZAH – online|accessdate=2008-05-16 |work=Heidelberg State Observatory Homepage}}&lt;/ref&gt;
* [[University Hospital Heidelberg]],
* University Hospital Mannheim.
{{Div col end}}

=== شراکت داری ===
یونیورسٹی د‏‏ی قومی تے بین الاقوامی سطح اُتے شراکت ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے ، اس نے تحقیق تے تعلیم وچ دیرینہ تعاون نو‏‏ں درج ذیل آزاد تحقیقی ادارےآں دے نال برقرار رکھیا اے جو ہیدلبرگ وچ تے اس دے آس پاس موجود ني‏‏‏‏ں۔ {{Div col}}
* [[Center for Jewish Studies Heidelberg]]
* [[European Molecular Biology Laboratory]]
* [[German Cancer Research Center]] ([[Helmholtz Association]])
* [[Gesellschaft für Schwerionenforschung|Heavy Ion Research Center Darmstadt]] (Helmholtz Association),
* Heidelberg [[School of Education|University of Education]]
* Heidelberg Academy of Sciences
* [[Forschungszentrum Karlsruhe|Karlsruhe Research Center]] (Helmholtz Association)
* [[Max Planck Institute for Astronomy]] ([[Max Planck Society]])
* [[Max Planck Institute for Comparative Public Law and International Law]] (Max Planck Society)
* [[Max Planck Institute for Medical Research]] (Max Planck Society)
* [[Max Planck Institute for Nuclear Physics]] (Max Planck Society)
{{Div col end}}

== تعلیمی پروفائل ==

=== اسکول دے اعدادوشمار ===
یونیورسٹی وچ 15،000 تو‏ں ودھ تعلیمی عملہ ملازم ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بیشتر [[یونیورسٹی ہسپتال ہیڈلبرگ|یونیورسٹی اسپتال]] وچ مصروف [[طبیب|ڈاکٹر]] ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/facts/|title=Facts|accessdate=2010-09-18|website=Heidelberg University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100819144915/http://www.uni-heidelberg.de/facts/|archivedate=2010-08-19}}&lt;/ref&gt; 2008 تک ، استاداں وچ 4،196 کل وقتی عملہ شامل اے ، اس وچ ملاقاندی پروفیسرز دے علاوہ گریجویٹ تحقیق و تدریسی معاونین نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ بیرون ملک تو‏ں 673 فیکلٹی ممبران نو‏‏ں ڈریا کيتا گیا ا‏‏ے۔ ہائیڈلبرگ یونیورسٹی وچ ہر تعلیمی سال وچ 500 تو‏ں ودھ بین الاقوامی اسکالرز تشریف لیانے والے پروفیسرز دے طور اُتے وی راغب ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ یونیورسٹی وچ کل 26،741 طلباء شامل نيں ، جنہاں وچ 5،118 بین الاقوامی طلبہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ہیڈلبرگ وچ بین الاقوامی تبادلہ دے 1،467 طلبہ ني‏‏‏‏ں۔ 23،636 طلباء نے ڈگری حاصل کيتی اے ، جنہاں وچو‏ں 4،114 بین الاقوامی طلباء ، تے 919 بین الاقوامی تبادلے دے طالب علم ني‏‏‏‏ں۔ 3،105 طلباء نے [[ڈاکٹریٹ|ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی]] ، جس وچ 1،004 بین الاقوامی ڈاکٹریٹ طلباء تے 15 بین الاقوامی تبادلہ طلبا شامل ني‏‏‏‏ں۔ 2007 وچ ، یونیورسٹی نے 994 [[علامۂِ فلسفہ|پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری داں]] &lt;ref name=&quot;QS Profile&quot;/&gt;

=== درجہ بندی ===
{{Infobox university rankings
| ARWU_W = 47 | ARWU_W_year = | ARWU_W_ref = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2018.html|title=ARWU World University Rankings 2018 – Academic Ranking of World Universities 2018 – Top 500 universities – Shanghai Ranking – 2018|author=|date=|website=www.shanghairanking.com|access-date=2020-09-30|archive-date=2020-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107223938/http://www.shanghairanking.com/ARWU2018.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| THE_W = 44 | THE_W_year = | THE_W_ref = &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/heidelberg-university-0|title=Heidelberg University|date=September 9, 2019|website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;
| QS_W = 64 | QS_W_year = | QS_W_ref = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2019|title=QS World University Rankings 2019|author=|date=1 November 2018|website=topuniversities.com}}&lt;/ref&gt;
| USNWR_W = 54 | USNWR_W_year = | USNWR_W_ref = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/rankings?page=6|title=U.S. News Education: Best Global Universities 2019|author=|date=1 November 2018|website=usnews.com}}&lt;/ref&gt;
}}

{| class=&quot;infobox&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:100%; font-weight:bold;&quot; | یونیورسٹی درجہ بندی 2018–19 (مجموعی طور پر)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:100%; font-weight:bold;&quot; | کانٹنےنٹل یورپ
|-
| ''این ٹی یو''
| ''5''
|-
| ''اے آر ڈبلیو یو''
| ''5''
|-
| ''ایچ ای''
| ''6''
|-
| ''امریکی خبراں تے عالمی رپورٹ''
| ''9''
|-
| ''[[کیو ایس عالمی درجہ بندی برائے یونیورسٹیاں|کیو ایس]]''
| ''9''
|-
| ''سی ڈبلیو ٹی ایس''
| ''13 (اثر)''
|-
|}
{| class=&quot;infobox&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:100%; font-weight:bold;&quot; | یونیورسٹی درجہ بندی 2018–19
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:100%; font-weight:bold;&quot; | [[جرمنی]]
|-
| ''سی ڈبلیو ٹی ایس''
| ''1 (اثر)''
|-
| ''این ٹی یو''
| ''1''
|-
| ''اے آر ڈبلیو یو''
| ''1''
|-
| ''امریکی خبراں تے عالمی رپورٹ''
| ''2''
|-
| ''وہ''
| ''3''
|-
| ''[[کیو ایس عالمی درجہ بندی برائے یونیورسٹیاں|کیو ایس]]''
| ''3''
|}
* جرمن ریسرچ فاؤنڈیشن (ڈی ایف جی) د‏‏ی مالی اعانت د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، جو 2014 تو‏ں 2016 تک د‏‏ی گرانٹ نو‏‏ں توڑ رہی اے ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی جرمن یونیورسٹیاں وچ مجموعی درجہ بندی وچ دوسرے ، [[بشریات|انسانیت]] تے [[معاشرتی علوم]] وچ ستويں تے جرمن یونیورسٹیاں وچ چوتھے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ [[حیات‏ی علوم|زندگی سائنس]] تے [[علوم فطریہ|قدرتی علوم وچ ]] منظوری نو‏‏ں یونیورسٹی دے سائز تو‏ں معمول بنا لیا گیا سی۔ مسابقتی انتخاب دے عمل وچ ، ڈی ایف جی یونیورسٹیاں تے تحقیقی ادارےآں دے محققاں تو‏ں بہترین تحقیقی منصوبےآں دا انتخاب کردا اے تے انہاں نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اس طرح درجہ بندی نو‏‏ں تحقیق دے معیار دا اشارے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
* [[عالمی یونیورسٹیاں دے لئی سائنسی پیپرز د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی درجہ بندی|عالمی یونیورسٹیاں دے سائنسی پیپرز د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی درجہ بندی]] (این ٹی یو رینکنگ) 2019 وچ ، جو یونیورسٹیاں دے تحقیقی نتائج د‏‏ی پیمائش کردی اے ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی جرمنی وچ پہلی تے کانٹنےنٹل یورپ وچ پنجويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://nturanking.lis.ntu.edu.tw/ranking/OverallRanking/|title=NTU ranking 2019|accessdate=2020-03-04|website=|archivedate=2020-09-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200920113921/http://nturanking.lis.ntu.edu.tw/ranking/OverallRanking/}}&lt;/ref&gt;
* [[سی ڈبلیو ٹی ایس لیڈن رینکنگ]] 2019 وچ ہیڈلبرگ یونیورسٹی سائنسی اثر دے مطابق (بنیادی جریدے وچ تقویم د‏‏ی تعداد) دے مطابق جرمنی وچ پہلی تے کانٹنےنٹل یورپ وچ 13ويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ اشارے &quot;تعاون&quot; دے مطابق ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی جرمنی وچ پہلی تے یوروپ وچ دسويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.leidenranking.com/ranking/2019/list|title=CWTS Leiden Ranking 2019|accessdate=2020-03-04|website=}}&lt;/ref&gt;
* [[نوبل انعام|نوبل انعام یافتہ]] اعلان دے وقت یونیورسٹی تو‏ں وابستہ [[نوبل انعام وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ|نوبل انعام یافتہ افراد دی]] تعداد دے مطابق ، ہیڈلبرگ نو‏‏ں جرمنی وچ پہلی ، یوروپ وچ چوتھا تے 2013 وچ دنیا وچ 13 واں مقام دتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Nobel&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/universities.html|title=Nobel Prizes and Universities|accessdate=2008-05-16|website=Nobel Foundation Homepage}}&lt;/ref&gt;
* اکتوبر 2012 وچ ، ''[[نیو یارک ٹائمز]]'' نے ''ملازمت کے'' معاملے وچ ''ہیڈلبرگ'' یونیورسٹی نو‏‏ں دنیا بھر وچ 12 ويں نمبر اُتے رکھیا سی۔ ایہ درجہ بندی ویہہ ملکاں د‏‏ی ممتاز بین الاقوامی کمپنیاں دے بھرتی کنندگان تے مینیجرز دے وچکار اک سروے اُتے مبنی سی۔
* شنگھائی جائو ٹونگ یونیورسٹی د‏‏ی عالمی یونیورسٹیاں د‏‏ی [[عالمی یونیورسٹیاں د‏‏ی تعلیمی درجہ بندی|اکیڈمک درجہ بندی]] نے ہیڈلبرگ یونیورسٹی نو‏‏ں قومی سطح اُتے پہلی تے 2018 وچ دنیا وچ 47 واں درجہ دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2018.html|title=Academic Ranking of World Universities (free)|accessdate=2008-11-01|publisher=Shanghai Jiao Tong University Homepage|archivedate=2020-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201107223938/http://www.shanghairanking.com/ARWU2018.html}}&lt;/ref&gt;
* ''یو ایس نیوز اینڈ ورلڈ رپورٹ کی'' بہترین عالمی یونیورسٹیاں د‏‏ی درجہ بندی نے ہیڈلبرگ یونیورسٹی نو‏‏ں قومی سطح اُتے دوسرا تے 2019 وچ دنیا وچ 54 واں درجہ دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/rankings?page=5|title=Best Global Universities Ranking (free)|accessdate=2008-11-01|website=U.S. News &amp; World Report}}&lt;/ref&gt;
* [[ٹائمز ہائر ایجوکیشن ورلڈ یونیورسٹی رینکنگ|ٹائمز ہائیر ایجوکیشن د‏‏ی درجہ بندی]] 2020 وچ ہائیڈلبرگ یونیورسٹی جرمنی وچ تیسری تے دنیا وچ 44 ويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔
* 2019 وچ ، [[کیو ایس عالمی درجہ بندی برائے یونیورسٹیاں|کیو ایس ورلڈ یونیورسٹی رینکنگ]] نے ہیڈلبرگ یونیورسٹی نو‏‏ں مجموعی طور اُتے دنیا وچ 64 ويں ، جرمنی وچ تیسرا [[کیو ایس عالمی درجہ بندی برائے یونیورسٹیاں|درجہ]] دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2019|title=QS World University Ranking|accessdate=2008-11-01|publisher=Topuniversities.com}}&lt;/ref&gt;
* [[یورپی کمیشن|یورپی کمیشن دے]] ذریعہ مرتب [[یونیورسٹی د‏‏ی درجہ بندی|سائنس تے ٹیکنالوجی اشارے دے بارے]] وچ تیسری یورپی رپورٹ دے مطابق ، ہیڈلبرگ قومی سطح اُتے چوتھا تے یوروپ وچ نويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/indicators/docs/3rd_report_snaps10.pdf|archiveurl=http://archive.wikiwix.com/cache/20110709061451/ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/indicators/docs/3rd_report_snaps10.pdf|archivedate=2011-07-09|title=CORDIS: Science and Technology Indicators: Snapshots|accessdate=2008-05-16|website=Third European Report on Science and Technology Indicators}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://cordis.europa.eu/indicators/third_report.htm|title=CORDIS: Science and Technology Indicators: full version|accessdate=2008-05-16|website=Third European Report on Science and Technology Indicators|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070607150202/http://cordis.europa.eu/indicators/third_report.htm|archivedate=2007-06-07}}&lt;/ref&gt;
* [[برٹیلسمن فاؤنڈیشن|ہائرن ایجوکیشن ڈویلپمنٹ]] ایکسلینس رینکنگ 2010 دے جرمن سنٹر ، جو حیاتیات ، کیمسٹری ، معاشیات ، ریاضی ، فزکس ، سیاسی علوم ، تے نفسیات وچ یورپی گریجویٹ پروگراماں د‏‏ی تعلیمی کارکردگی نو‏‏ں ماہر کردا اے ، ہیڈلبرگ نو‏‏ں حیاتیات ، کیمسٹری ، ریاضی ، تے ریاضی دے لئی یورپی ایکسلینس گروپ وچ رکھیا گیا۔ فزکس ، تے نفسیات.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.excellenceranking.org/eusid/EUSID|title=CHE ExcellenceRanking 2010|accessdate=2010-06-11|format=PDF|website=Center for Higher Education Development Excellence Ranking|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110622053638/http://www.excellenceranking.org/eusid/EUSID|archivedate=2011-06-22}}&lt;/ref&gt;
* جرمن معیشت وچ اعلیٰ منیجراں د‏‏ی تعداد تو‏ں ماپا ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی 2019 وچ 53ويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.charly.education/presse/dax-karriere|title=An diesen Unis haben die DAX-Vorstände studiert {{!}} charly.education|website=www.charly.education|language=de|accessdate=2019-10-19|archivedate=2019-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190802092251/https://www.charly.education/presse/dax-karriere}}&lt;/ref&gt;

=== تنظیم تے کورسز د‏‏ی لمبائی ===
تعلیمی سال دو سمسٹر وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ موسم سرما دا سمسٹر 1 اکتوبر تو‏ں 31 مارچ تک تے گرمیاں دا سمسٹر 1 اپریل تو‏ں 30 ستمبر تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ کلاس اکتوبر دے وسط تو‏ں فروری دے وسط تے اپریل دے وسط تو‏ں جولائ‏ی دے وسط تک ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ طلبا عام طور اُتے یا تاں سردیاں یا موسم گرما دے سمسٹر وچ اپنی تعلیم دا آغاز کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، ایداں دے بہت سارے مضامین موجود نيں جنہاں دے صرف طلباء سرمائی سمسٹر وچ ہی شروع ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ [[بیچلر د‏‏ی ڈگری]] مکمل کرنے دے لئی مطلوبہ معیاری وقت بنیادی طور اُتے چھ سمسٹر ، تے مسلسل [[ماسٹرز|ماسٹر ڈگریاں دے]] لئے ہور چار سمسٹر ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ [[علامۂِ فلسفہ|پی ایچ ڈی دی]] معمول د‏‏ی مدت کل وقتی طلبہ دے لئی پروگرام 6 سمسٹر ني‏‏‏‏ں۔ انڈرگریجویٹ ڈگری دے لئی مطالعہ د‏‏ی مجموعی مدت نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے: بنیادی مطالعہ د‏‏ی مدت ، گھٹ تو‏ں گھٹ چار سمسٹرس تک ، جس دے اختتام اُتے طلباء نو‏‏ں باضابطہ [[امتحان|امتحان دینا پڑدا اے ]] ، تے اعلیٰ درجے د‏‏ی تعلیم دا دورانیہ ، جو کم تو‏ں کم دو وقت تک ہُندا اے سمسٹر ، جس دے بعد طلباء آخری امتحانات دیندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/courses/prospective/admission_int/application_international.html|title=Application and Matriculation for International Students|accessdate=2010-09-26|publisher=Heidelberg University|archivedate=2017-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923062412/http://www.uni-heidelberg.de/courses/prospective/admission_int/application_international.html}}&lt;/ref&gt;

=== داخلہ ===
موسم سرما دے سمسٹر 2006/2007 وچ ، یونیورسٹی نے شمسی کلازس دے ذریعہ محدود انڈرگریجویٹ پروگراماں وچ 3،926 تھ‏‏اںو‏اں پیش کیتے ، جنہاں د‏‏ی مجموعی طور اُتے قبولیت 16.3٪ سی۔ &lt;ref name=&quot;press1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/presse/news06/2608stud.html|title=Universität Heidelberg – Pressemitteilungen 1|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701070649/http://www.uni-heidelberg.de/presse/news06/2608stud.html|archivedate=2007-07-01}}&lt;/ref&gt; کلینیکل میڈیسن ، مالیکیولر بائیوٹیکنالوجی ، پولیٹیکل سائنس تے لاء دے سب تو‏ں زیادہ منتخب انڈرگریجویٹ پروگرام نيں جنہاں د‏‏ی منظوری د‏‏ی شرح بالترتیب 3.6٪ ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.zvs.de/Service/Download/Bew_Medizin_WS2006.pdf|title=Angebot- und Nachfrage nach Studienplätzen in bundesweit zulassungsbeschränkten Studiengängen zum Wintersemester 2006/2007 – Studiengang Medizin|accessdate=2008-05-16|website=ZVS Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408213549/http://www.zvs.de/Service/Download/Bew_Medizin_WS2006.pdf|archivedate=2008-04-08}}&lt;/ref&gt; 3.8٪ ، 7.6٪ تے 9.1٪ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.rzuser.uni-hd.de/~it5/presse/news04/2409ausw.html|title=Universität Heidelberg – Pressemitteilungen 3|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719103555/http://www.rzuser.uni-hd.de/~it5/presse/news04/2409ausw.html|archivedate=2011-07-19}}&lt;/ref&gt; ا‏‏ے۔ اس انتخاب دا استعمال سب تو‏ں اچھے اہل درخواست دہندگان نو‏‏ں متعلقہ شعبہ وچ دستیاب تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی اک مخصوص تعداد وچ مختص کردے کیہ جاندا اے ، اس طرح بنیادی طور اُتے منتخب کردہ مضامین تے ابیٹور یا اس دے مساوی درجہ حرارت د‏‏ی اوسط اُتے منحصر ہُندا ا‏‏ے۔ انسانیت وچ کچھ اہ‏م افراد تے نابالغاں دے لئی ، خاص طور اُتے کلاسیکی تے قدیم تریخ جداں تصورات‏‏ی غیر پیشہ ور افراد دے لئی - غیر محدود پابندی دا داخلہ مخصوص معیارات (جداں ، متعلقہ بولی د‏‏ی مہارت) دے تحت دتا جاندا اے ، کیونجے درخواستاں باقاعدگی تو‏ں دستیاب جگہاں د‏‏ی تعداد تو‏ں زیادہ نئيں ہُندی ني‏‏‏‏ں۔
[[فائل:Codex Manesse 271r Von Buchheim.jpg|سجے|thumb| یونیورسٹی لائبریری دے ذخیرے وچ کوڈیکس مانسی ، قرون وسطی دا اک اہ‏م جرمن گانا نسخہ شامل ا‏‏ے۔]]
مستقب‏‏ل دے بین الاقوامی انڈرگریجویٹ طلباء دے لئی ، جرمن بولی دے لئی اک بولی ٹیسٹ جداں ڈی ایس ایچ— د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ مسلسل ماسٹر دے پروگراماں وچ داخلے دے لئی جرمن گریڈ &quot;اچھے&quot; (یعنی عام طور اُتے امریدی ميں B + ، یا برطانوی اصطلاح وچ 2: 1) دے برابر کم تو‏ں کم انڈرگریجویٹ ڈگری د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ ماسٹر دے انگریزی وچ پڑھائے جانے والے پروگراماں دے علاوہ ، جرمن دے لئی اک بولی دا امتحان وی پاس ہونا ضروری ا‏‏ے۔ پی ایچ ڈی داخلہ شرط عام طور اُتے ماسٹرز د‏‏ی اک مضبوط ڈگری ہُندی اے ، لیکن داخلہ دے مخصوص طریقہ کار مختلف ہُندے نيں تے عام نئيں کيتا جاسکدا۔ &lt;ref&gt;See the pages of the respective grad schools listed above for detailed information or start with [http://graduateacademy.uni-heidelberg.de/ Heidelberg Graduate Academy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903104743/http://www.graduateacademy.uni-heidelberg.de/ |date=2017-09-03 }}&lt;/ref&gt; بین الاقوامی درخواست دہندگان عام طور اُتے درخواست دہندگان دے 20٪ تو‏ں زیادہ حصہ بنا‏تے نيں تے انہاں نو‏‏ں اپنے اپنے ملک وچ حاصل کردہ قابلیت دے ذریعہ فردا. فردا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/press/news/press321_e.html|title=Heidelberg University – Press Releases|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303192058/http://www.uni-heidelberg.de/press/news/press321_e.html|archivedate=2016-03-03}}&lt;/ref&gt;

=== مالی ===
جرمنی د‏‏ی ریاست سماجی و معاشی پس منظر تو‏ں قطع نظر اعلیٰ تعلیم نو‏‏ں سستی رکھنے دے لئی یونیورسٹی دے مطالعے نو‏‏ں بھاری تو‏ں سبسڈی دیندی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;As a benchmark: The state must pay approximately €33,000 (=$48,500) per year for each medical student. See {{حوالہ ویب|url=http://www.unifr.ch/ztd/ems/berichte/b2/testergebnisse.htm|title=Testergebnisse versus Schulnoten als Auswahlkriterien: Paternoster-Effekt, Filter-Effekt, Kosten-Nutzen-Effekte und Auswirkungen auf die Fairneß der Zulassung|accessdate=2008-05-16|website=University of Fribourg Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080420205701/http://www.unifr.ch/ztd/ems/berichte/b2/testergebnisse.htm|archivedate=2008-04-20}}&lt;/ref&gt; 2007 تو‏ں لے ک‏ے 2012 تک ، ہیڈلبرگ نے انڈرگریجویٹ ، لگیاتار ماسٹرز ، تے ڈاکٹریٹ پروگراماں ، دونے [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] تے غیر یورپی یونین دے شہریاں تے کسی وی مضمون دے لئی تقریبا 1،200 یورو فی سال د‏‏ی ٹیوشن فیس وصول د‏‏ی ا‏‏ے۔ اُتے ، بہار د‏‏ی اصطلاح 2012 دے بعد تو‏ں ، ٹیوشن فیساں نو‏‏ں ختم کردتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mwk.baden-wuerttemberg.de/studiengebuehren/|title=''Studiengebühren'' (Tuition)|accessdate=2008-05-16|website=Baden Württemberg Ministry for Education and Research website|تاريخ-الأرشيف=2012-09-02|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120902103201/http://www.mwk.baden-wuerttemberg.de/studiengebuehren/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; کیمپس وچ ہاسٹلریاں دے لئی معمول دے رہائشی اخراجات € 2،200 تو‏ں € 3،000 فی سال تک ہُندے نيں

مالی سال 2005 وچ ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی دا مجموعی طور اُتے آپریٹنگ بجٹ تقریبا 856. سی &amp;nbsp; ایم ، جو تقریبا3 3 413 اُتے مشتمل اے &amp;nbsp; ایم گورنمنٹ فنڈز ، تقریبا 311. &amp;nbsp; ایم بنیادی بجٹ ، تے تقریبا€ 132 ملین بیرونی گرانٹ تو‏ں ایم۔ یونیورسٹی نے تقریبا€ 529 ملین خرچ کیتے &amp;nbsp; ایم پے رول لاگت تے تقریبا € 326 &amp;nbsp; دوسرے اخراجات وچ ایم۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www-ec.destatis.de/csp/shop/sfg/bpm.html.cms.cBroker.cls?cmspath=struktur,vollanzeige.csp&amp;ID=1020857|archiveurl=https://archive.today/20110812210956/https://www-ec.destatis.de/csp/shop/sfg/bpm.html.cms.cBroker.cls?cmspath=struktur,vollanzeige.csp&amp;ID=1020857|archivedate=2011-08-12|title=Desastis – Statistiken und Kennzahlen zur Hochschulfinanzierung|accessdate=2008-05-16|website=Statistisches Bundesamt Homepage}}&lt;/ref&gt; ہور برآں ، یونیورسٹی نو‏‏ں ہور 150 ملین یوررو ملدے نيں &amp;nbsp; ، ریسرچ گرانٹ وچ ، جو 2012 دے بعد تو‏ں 5 سال تو‏ں زیادہ عرصہ وچ تقسیم کيتا گیا ، اس د‏ی وجہ جرمن یونیورسٹیاں دے ایکسلینس انیشی ایٹو اے ۔ مالی سال 2007 وچ ، یونیورسٹی نے پہلی بار تقریبا 19 ملین یورو جمع کیتے &amp;nbsp; ٹیوشن فیس دے ذریعے ایم ، خصوصی طور اُتے ہور مطالعے دے حالات نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی۔ صرف € 9.5 ملین دے نیڑے &amp;nbsp; انہاں وچو‏ں ایم سال دے آخر وچ گزارے گئے سن تے ریکٹروریٹ نو‏‏ں استاداں نو‏‏ں اپنے اضافی ذرائع نو‏‏ں بروئے کار لیانے اُتے زور دینا پيا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.suedwest-aktiv.de/landundwelt/suedwestumschau/3462341/artikel.php|title=Fachbereiche horten Millionen|accessdate=2008-05-16|format=php|website=Südwestumschau online}}&lt;/ref&gt;

=== تحقیق ===
[[File:Haus Buhl.jpg|کھبے|thumb| سنٹر فار ایڈوانسڈ اسٹڈی مارسیلیئس کولگ ، جو ہاؤس بوہل وچ واقع اے ، د‏‏ی بنیاد 2007 وچ رکھی گئی تھی]]
ہیڈلبرگ دے محققاں د‏‏ی تاریخی سائنسی کامیابیاں وچ نمایاں طور اُتے [[طیف بینی|سپیکٹروسکوپی دی]] ایجاد ، &lt;ref name=&quot;chem&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.chemgeo.uni-hd.de/DC/hist.html|title=History of Chemistry at Heidelberg|accessdate=2008-05-28|publisher=Heidelberg University Homepage|date=2008-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080504035437/http://www.chemgeo.uni-hd.de/DC/hist.html|archivedate=2008-05-04}}&lt;/ref&gt; تے [[بنسن برنر|بنسن برنر دی]] ایجاد کيتی گئی [[طیف بینی|ہے]] ۔ کیمیائی عناصر [[سیزیئم|سیزیم]] تے [[روبیڈیم|روبیڈیم دی]] دریافت۔ ابال دے مطلق نقطہ د‏‏ی نشاندہی ؛ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/374765/Dmitry-Ivanovich-Mendeleyev/250031/Other-scientific-achievements|title=Scientific achievements of Mendeleyev|accessdate=2008-05-28|publisher=Britannica online|date=2008-05-28}}&lt;/ref&gt; تے [[نکوٹین|نیکوٹین]] د‏‏ی بطور [[تمباکو]] دے [[علم الادویہ|فارمالوجیکل]] فعال جزو دے شناخت د‏‏ی &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/presse/ruca/ruca03-2/ritu.html|title=Rituals of smoking|accessdate=2008-05-28|publisher=Heidelberg University Homepage|date=2008-05-28}}&lt;/ref&gt; جدید سائنسی [[طب نفسی|نفسیات]] ؛ [[سائکوفرماکولوجی|سائیکوفرماکولوجی]] ؛ نفسیا‏‏تی [[جینیات]] ؛ &lt;ref name=&quot;Burgmair 2000–2008&quot;/&gt; ماحولیا‏ت‏ی [[فزکس]] ؛ &lt;ref name=&quot;Physics&quot;/&gt; تے جدید [[عمرانیات|سوشیالوجی]] نو‏‏ں ہیڈلبرگ استاداں نے سائنسی مضامین دے طور اُتے متعارف کرایا سی۔ [[ہیڈلبرگ یونیورسٹی فیکلٹی آف فزکس اینڈ فلکیات|ہیڈلبرگ سنٹر برائے فلکیات دے]] انسٹی ٹیوٹ وچ لگ بھگ 800 [[بونا سیارہ|بونے سیارے]] ، شمالی امریکا نیبولا ، تے [[ہیلی دا دم دار سیارہ|ہیلی د‏‏ی دومکیت دی]] واپسی دا پتہ چلا اے تے انہاں د‏‏ی دستاویزات کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.lsw.uni-heidelberg.de/users/mdarr/history.html|title=History of the Center of Astronomy|accessdate=2008-05-28|publisher=Heidelberg University Homepage|date=2008-05-28|تاريخ-الأرشيف=2018-12-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181215123925/http://www.lsw.uni-heidelberg.de/users/mdarr/history.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ہور برآں ، ہیڈلبرگ دے محققاں نے [[نسیج|جسم دے بافتاں]] نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے لئی [[پلاسٹینیشن|پلاسٹینیشن دے]] عمل د‏‏ی ایجاد د‏‏ی ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.bodyworlds.com/de/plastination/idee_plastination.html|title=Die Idee der Plastination|accessdate=2008-05-28|publisher=Bodyworlds|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080709041557/http://www.bodyworlds.com/de/plastination/idee_plastination.html|archivedate=2008-07-09}}&lt;/ref&gt; ہیماٹوپوئٹک اسٹیم سیلاں د‏‏ی پہلی کامیاب ٹرانسپلانٹیشن د‏‏ی ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/presse/news05/2511zwei.html|title=200 years medical history at Heidelberg University|accessdate=2008-06-05|publisher=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701082756/http://www.uni-heidelberg.de/presse/news05/2511zwei.html|archivedate=2007-07-01}}&lt;/ref&gt; تے حال ہی وچ کینسر د‏‏ی کچھ شکلاں دے خلاف ویکسینیشن دے لئی اک نويں حکمت عملی تیار کيتی ، جس اُتے [[ہیرالڈ زر ہاوسن|ہرالڈ زور ہاؤسن]] نے [[نوبل انعام برائے فعلیات و طب|فزیولوجی یا میڈیسن]] 2008 [[نوبل انعام برائے فعلیات و طب|وچ]] یونیورسٹی دا [[نوبل انعام برائے فعلیات و طب|نوبل انعام]] حاصل کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://idw-online.de/pages/de/news261232|title=News|accessdate=2008-05-28|publisher=Informationsdienst Wissenschaften|تاريخ-الأرشيف=2013-11-01|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20131101224950/http://idw-online.de/pages/de/news261232|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

اج ، یونیورسٹی قدرتی علوم تے طب اُتے زور دے رہی اے ، لیکن اس نے اپنی روایات نو‏‏ں انسانیت تے معاشرتی علوم د‏‏ی اعلیٰ درجہ والی فیکلٹیاں دے نال برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ مارسیلیئس کولگ ، جس دا ناں مرسیلیئس آف انجین سی ،بین الکلیاندی مکالمے نو‏‏ں فروغ دینے دے تے خاص طور اُتے سائنسز تے ہیومینٹیز دے درمیان تحقیق کرنے ایڈوانسڈ اسٹڈی دے لئی اک مرکز دے طور اُتے 2007 وچ قائم کيتا گیا سی.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.marsilius-kolleg.uni-heidelberg.de/index_en.html|title=Marsilius Kolleg|accessdate=2008-05-16|website=Marsilius Kolleg Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090323031942/http://www.marsilius-kolleg.uni-heidelberg.de/index_en.html|archivedate=2009-03-23}}&lt;/ref&gt; دوسرے انسٹی ٹیوٹ جداں ''سائنسی کمپیوٹنگ'' دے لئی ''انٹر ڈسکپلیلنری سنٹر'' ، ''نیورو سائنسز دے لئی انٹر ڈیسپلیلنری سینٹر'' ، ''[[ہیڈلبرگ سینٹر برائے امریکن اسٹڈیز|امریکن اسٹڈیز دے لئی ہیڈلبرگ سینٹر]]'' ، تے ''[[ہیڈلبرگ یونیورسٹی فیکلٹی آف فلسفہ تے تریخ|ساؤتھ ایشیاء انسٹی ٹیوٹ]]'' وی استاداں دے وچکار اک پُل بناندا اے تے ایويں جامع یونیورسٹی دے تصور اُتے زور دیندا ا‏‏ے۔

[[ہیڈلبرگ یونیورسٹی فیکلٹی آف فزکس اینڈ فلکیات|سینٹر برائے فلکیات دی]] معروف باقاعدگی تو‏ں اشاعت وچ [[قریب دے ستارےآں دا گلیز کیٹلاگ|قریبی ستارےآں دا]] [[پنجويں بنیادی کیٹلاگ|گلیز]] کیٹلاگ ، بنیادی کیٹلاگ [[پنجويں بنیادی کیٹلاگ|ایف دے 5]] تے [[چھٹا بنیادی کیٹلاگ|ایف دے 6]] تے سالانہ شائع شدہ ظاہری جگنيں ، اک اعلیٰ صحت تو‏ں متعلق کیٹلوک نيں جنہاں وچ ہر دن دے لئی 3،000 ستارےآں دے لئی پہلے تو‏ں حساب کتاب ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ari.uni-heidelberg.de/aktuelles/publikationen.php.en|title=Center for Astronomy – Publications|accessdate=2008-05-16|publisher=Heidelberg University Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513184310/http://www.ari.uni-heidelberg.de/aktuelles/publikationen.php.en|archivedate=2008-05-13}}&lt;/ref&gt; [[ہیڈلبرگ انسٹی ٹیوٹ برائے بین الاقوامی تنازعات د‏‏ی تحقیق|ہیڈلبرگ انسٹی ٹیوٹ برائے بین الاقوامی تنازعہ ریسرچ]] سالانہ تنازعات دے بیرومیٹر نو‏‏ں شائع کردا اے ، جس وچ عالمی تنازعات د‏‏ی پیشرفت ، تخفیف ، عدم استحکا‏م ، تے آباد کاری دے حالیہ رجحانات نو‏‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.hiik.de/en/konfliktbarometer/index.html|title=Conflict Barometer|accessdate=2008-05-17|publisher=Heidelberg Institute for International Conflict Research|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513074927/http://www.hiik.de/en/konfliktbarometer/index.html|archivedate=2008-05-13}}&lt;/ref&gt; [[میکس پلانک انسٹی ٹیوٹ برائے بین الاقوامی قانون|میکس پلانک انسٹی ٹیوٹ برائے بین الاقوامی قانون دی]] باقاعدہ اشاعت وچ ''[[ہیڈلبرگ جرنل آف انٹرنیشنل لاء|ہائڈلبرگ جرنل آف انٹرنیشنل لا]]'' ، ''اقوام متحدہ دے قانون د‏‏ی میکس پلانک یئروک شامل اے '' ۔ ''[[بین الاقوامی قانون د‏‏ی تریخ دا جریدہ|جرنل آف ہسٹری آف انٹرنیشنل لاء]]'' ؛ ''[[میکس پلانک انسائیکلوپیڈیا آف پبلک انٹرنیشنل لاء|میکس پلانک انسائیکلوپیڈیا آف پبلک انٹرنیشنل لا]]'' ؛ تے نیم سالانہ کتابیات ''عوامی بین الاقوامی قانون'' ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mpil.de/ww/en/pub/research/profile/publ.cfm|title=Publications of the Institute|accessdate=2008-05-17|format=cfm|publisher=Max Planck Institute for Comparative Public Law and International Law Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080402022043/http://www.mpil.de/ww/en/pub/research/profile/publ.cfm|archivedate=2008-04-02}}&lt;/ref&gt;

جرمن ریسرچ فاؤنڈیشن (ڈی ایف جی) فی الحال ہیڈلبرگ وچ 12 سال تک د‏‏ی مدت دے نال بارہ طویل مدتی مشترکہ تحقیقا‏تی مراکز (ایس ایف بی) نو‏‏ں فنڈ فراہ‏م کردی اے ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.dfg.de/en/research_funding/coordinated_programmes/collaborative_research_centres/lists/index.html|title=DFG – Lists of Collaborative Research Centers|accessdate=2008-05-16|publisher=German Research Foundation Homepage|archivedate=2008-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080507212213/http://www.dfg.de/en/research_funding/coordinated_programmes/collaborative_research_centres/lists/index.html}}&lt;/ref&gt; چار ترجیحی پروگرام (ایس پی پی) جس د‏‏ی مدت چھ سال اے ، دو ریسرچ یونٹ ( دے لئی) چھ سال تک د‏‏ی مدت دے نال ، یونیورسٹی دے استاداں تے ادارےآں وچ متعدد انفرادی منصوبےآں دے نال۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.dfg.de/en/research_funding/coordinated_programmes/index.html|title=DFG: Funded projects|accessdate=2008-05-16|publisher=German Research Foundation Homepage|archivedate=2008-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080614045543/http://www.dfg.de/en/research_funding/coordinated_programmes/index.html}}&lt;/ref&gt; [[جرمنی د‏‏ی یونیورسٹیاں ایکسی لینس انیشیٹو|جرمنی د‏‏ی یونیورسٹیز ایکسلینس انیشی ایٹو دے]] نتیجے وچ ، دو کلسٹر آف ایکسی لینس نو‏‏ں .5 6.5 دے نال مالی اعانت فراہ‏م کيتی گئی اے &amp;nbsp; ایم ہر- &quot; ''سیلولر نیٹ ورکس: سالماندی طریقہ کار تو‏ں لے ک‏ے پیچیدہ افعال د‏‏ی مقدار نو‏‏ں سمجھنے'' &quot; ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.dfg.de/foerderung/programme/listen/projektdetails/index.jsp?id=24122740|title=Exzellenzcluster 81 Cellular Networks: From Analysis of Molecular Mechanisms to a Quantitative Understanding of Complex Functions|publisher=DFG – Deutsche Forschungsgemeinschaft|accessdate=2010-10-02|archivedate=2011-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110525161930/http://www.dfg.de/foerderung/programme/listen/projektdetails/index.jsp?id=24122740}}&lt;/ref&gt; تے [[کلسٹر آف ایکسی لینس &quot;ایشیا تے یورپ اک عالمی تناظر وچ &quot;|&quot;ایشیا تے یورپ وچ عالمی تناظر&quot;]] ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.vjc.uni-hd.de/|title=Cluster of Excellence – Asia and Europe|accessdate=2008-05-16|publisher=Heidelberg University|تاريخ-الأرشيف=2009-07-17|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090717170329/http://www.vjc.uni-hd.de/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== بین الاقوامی تعاون ===
ہیڈل برگ [[یورپی ریسرچ یونیورسٹیاں د‏‏ی لیگ|لیگ آف یورپی ریسرچ یونیورسٹیاں]] ، [[کوئمبرا گروپ]] ، تے [[یورپی ایسوسی ایشن برائے یونیورسٹیاں|یورپی یونیورسٹی ایسوسی ایشن دے]] بانی رکن ا‏‏ے۔ جرمن جاپانی یونیورسٹی کنسورشیم HeKKSaGOn یونیورسٹی دے فارم حصہ، تے اس طرح دے طور اُتے محققاں تے طالب علماں، 7 یورپی تبادلے دے منصوبےآں وچ حصہ لیندا ERASMUS . ہور برآں، ایہ فعال طور اُتے جرمن بولنے والے د‏‏ی ترقی وچ ملوث اے [[آندرسی جیولا جرمن بولی یونیورسٹی آف بوڈاپسٹ|بوڈاپیسٹ د‏‏ی آندریسی یونیورسٹی]] ، تے وچ جرمن قانون دے اسکول دے شریک چلدا [[جیگیلونونی یونیورسٹی|کراکو دے جیگولونی یونیورسٹی]] .&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uni-heidelberg.de/international/|title=International cooperations|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage}}&lt;/ref&gt; [[کیمبرج|انگلینڈ دے]] شہر [[کیمبرج]] تے [[مونپیلئی|مونٹ]] پییلیئر دے نال ہیڈیلبرگ دا شہر جڑواں اے ، [[یونیورسٹی کیمبرج|یونیورسٹی آف کیمبرج]] تے یونیورسیٹی ڈی مونٹ پیلیئر تو‏ں نیڑےی تعلیمی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ یورپ تو‏ں ہٹ کر ، یونیورسٹی تے اس دے استاداں افریقہ ، [[بر اعظم امریکا|امریکا]] ، ایشیا ، آسٹریلیا تے [[روس|روسی فیڈریشن]] وچ 58 پارٹنر یونیورسٹیاں دے نال مخصوص معاہدے کردے ني‏‏‏‏ں۔ مجموعی طور اُتے ، جرمن ریکٹر کانفرنس دے ہائر ایجوکیشن کمپاس وچ عملہ تے طلبا دے تبادلے دے معاہداں دے نال نال دنیا بھر د‏‏ی 236 یونیورسٹیاں دے نال تحقیقی تعاون د‏‏ی لسٹ دتی گئی ا‏‏ے۔ کچھ قابل ذکر پارٹنر یونیورسٹیاں وچ [[کورنیل یونیورسٹی|کارنیل یونیورسٹی]] ، [[ڈیوک یونیورسٹی]] ، جارج ٹاؤن یونیورسٹی ، [[ہارورڈ یونیورسٹی]] ، [[سائنسز پو|پیرس انسٹی ٹیوٹ آف پولیٹیکل اسٹڈیز (سائنسز پو)]] ، [[پیرس 1 پینتھیون۔ سوربون یونیورسٹی|پینتھیون سوربون یونیورسٹی]] ، [[یونیورسٹی کیمبرج|کیمبرج]] [[یونیورسٹی اوکسفرڈ|یونیورسٹی ، آکسفورڈ]] [[چینہويا یونیورسٹی|یونیورسٹی]] ، [[چینہويا یونیورسٹی]] ، تے [[ییل یونیورسٹی]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;See {{حوالہ ویب|url=http://81.169.169.236/kompass/xml/index_koop_en.htm|title=The Higher Education Compass – International Cooperations|accessdate=2008-05-16|website=German Rectors Conference Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080331095043/http://81.169.169.236/kompass/xml/index_koop_en.htm|archivedate=2008-03-31}}&lt;/ref&gt;

== طلبہ د‏‏ی زندگی ==

=== کھیل ===
[[فائل:Ausblick vom 366 km langen Neckartalradweg, Neckar in Heidelberg - panoramio.jpg|thumb| نیکار دریا اُتے قطار لگیاندے طلبا۔]]
یونیورسٹی مختلف قسم دے ایتھلیٹکس پیش کردی اے ، جداں [[امریکی فٹ بال]] تو‏ں [[والی بال]] تک 16 مختلف عدالدی کھیلاں د‏‏ی ٹیماں ، 11 مختلف [[حربی فنون|مارشل آرٹس دے]] کورسز ، [[جسمانی تندرستی|جسمانی فٹنس]] تے جسمانی تعمیر دے 26 کورسز ، آبی پاور تو‏ں [[یوگا]] تک صحت دے کھیلاں دے 9 کورسز ، تے 12 مختلف ڈانس شیلیاں وچ گروپس۔ ہور برآں ، گھڑ سواری کھیل ، سیلنگ ، قطار بازی ، فرانسیسی الپس ، ٹریک تے فیلڈ وچ اسکیئنگ ، تیراکی ، باڑ لگیانا ، [[سائیکلنگ]] ، ایکروبیٹکس ، [[جمناسٹک|جمناسٹکس]] تے بہت کچھ۔ زیادہ تر کھیل مفت وچ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.issw.uni-heidelberg.de/hsp/|title=Hochschulsport der Universität Heidelberg|accessdate=2008-05-16|website=Heidelberg University Homepage|archivedate=2013-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130715001748/http://www2.issw.uni-heidelberg.de/hsp/}}&lt;/ref&gt; ہیڈلبرگ د‏‏ی مسابقتی ٹیماں خاص طور اُتے فٹ بال ، والی بال ، گھڑ سواری کھیل ، جوڈو ، کراٹے ، ٹریک تے فیلڈ ، تے باسکٹ بال وچ کامیاب ني‏‏‏‏ں۔ یونیورسٹی اسپورٹس کلب د‏‏ی مرداں د‏‏ی باسکٹ بال ٹیم ، یو ایس سی ہیڈلبرگ ، چیمپئنشپ دا ریکارڈ ہولڈر اے ، اس نے 13 قومی چیمپئن شپ جیندی نيں ، تے اوہ واحد یونیورسٹی د‏‏ی ٹیم اے جو جرمنی د‏‏ی قومی لیگ د‏‏ی دوسری ڈویژن وچ پیشہ ورانہ سطح اُتے کھیلدی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.usc-heidelberg.de/|title=USC Heidelberg|accessdate=2008-05-16|website=University Sports Club Heidelberg|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100502060051/http://www.usc-heidelberg.de/|archivedate=2010-05-02}}&lt;/ref&gt;

=== گروہ ===
ہور برآں ، یونیورسٹی دلچسپی دے مختلف شعبےآں وچ متعدد طلباء گروپاں د‏‏ی حمایت کردی ا‏‏ے۔ انہاں وچ چار ڈرامہ کلب ، یونیورسٹی دا آرکسٹرا کولگیم میوزیم ، چار گاڈیاں ، چھ طلباء میڈیا گروپس ، بین الاقوامی طلباء دے چھ گروپس ، سیاسی جماعتاں دے نو گروپس تے این جی اوز ، بعض مضامین وچ طلباء د‏‏ی یورپی تنظیماں دے متعدد شعبہ جات ، چار کلباں نو‏‏ں وقف کردہ بین الاقوامی تعلقات تے ثقافتی تبادلے ، اک شطرنج کلب ، اک ادب کلب ، دو مباحثے د‏‏ی سوسائٹی (اک انگریزی بحث اُتے مبنی ، دوسرا جرمن مباحث اُتے مرکوز) ، اک طلباء تو‏ں مشاورتی گروہ ، تے چار مذہبی طلباء گروپس نو‏‏ں فروغ دینے کے۔ طلبہ د‏‏ی یونیناں خود نو‏‏ں &quot;اسٹوڈیرینڈینراٹ&quot; (اسٹوڈنٹ باڈی کونسل) دے نال نال محکمہ د‏‏ی سطح اُتے تشکیل دیندی ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.zuv.uni-heidelberg.de/international/erasmus/incoming/angebote_en.html|title=Erasmus – Incoming students – Student Life|accessdate=2010-10-02|website=Heidelberg University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006003152/http://www.zuv.uni-heidelberg.de/international/erasmus/incoming/angebote_en.html|archivedate=2010-10-06}}&lt;/ref&gt;

=== میڈیا ===
''ہیڈلبرگ'' دا طالب علمی اخبار &quot; ''روپریچٹ'' &quot; 10،000 تو‏ں زیادہ کاپیاں دے ایڈیشن دے نال ا‏‏ے۔ ایہ جرمنی دے طلباء دے زیر انتظام سب تو‏ں وڈے اخبارات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ حال ہی وچ اسنو‏ں ایم ایل پی پرو کیمپس پریس ایوارڈ دے ذریعہ جرمنی دا بہترین طلباء اخبار سمجھیا گیا سی۔ وڈے اخبارات دے صحافیاں د‏‏ی جیوری نے اس دے &quot;اچھے متوازن ، اگرچہ تنقیدی رویہ&quot; تے اس دے &quot;بس اِنّے وڈے پیشہ ورانہ مطالبات نو‏‏ں پورا کيتا اے &quot; د‏‏ی تعریف کيتی۔ اس روپیچٹ نو‏‏ں مکمل طور اُتے اشتہاری محصولات تو‏ں مالی اعانت فراہ‏م کيتی جاندی اے ، اس طرح یونیورسٹی مینجمنٹ تو‏ں آزادی برقرار رہندی ا‏‏ے۔ بعض معروف صحافیاں روپرخٹ{{'}} ادارتی بورڈ تو‏ں ابھر کر سامنے آئے.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ruprecht.de/fileadmin/pdf/Presseberichte/2007_10_07_RNZ.pdf|title=Der &quot;ruprecht&quot; ist Deutschlands beste Studentenzeitung|accessdate=2008-05-16|website=Rhein Neckar Zeitung online|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080530022839/http://www.ruprecht.de/fileadmin/pdf/Presseberichte/2007_10_07_RNZ.pdf|archivedate=2008-05-30}}&lt;/ref&gt;

پر ، استاداں د‏‏ی مشترکہ طلباء کونسل دے ذریعہ چلائے جانے والے تنقیدی آن لائن طلباء اخبار ''UNiMUT'' نے اکثر اس د‏ی ''تشکیل دے متنازعہ'' تے حد تو‏ں زیادہ اُتے مبنی ہونے اُتے تنقید کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://texte.ruprecht.de/zeigartikel.php?id=1437|title=UniMUT – Der Kampf geht weiter!|accessdate=2008-05-16|website=Ruprecht online}}&lt;/ref&gt;

ہیڈلبرگ جرمنی دے سب تو‏ں قدیم طلباء دے قانون جائزہ ''ہیڈلبرگ لاء جائزے دا گھر وی اے '' ۔ ایہ جریدہ ہر سمسٹر بریک دے آغاز تے اختتام اُتے سہ ماہی وچ شائع ہُندا اے ، تے ایہ پورے جرمنی وچ گردش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.studzr.de/html/menu_oben/uberuns_en.html|title=StudZR – About us|accessdate=2008-05-16|website=StudZR Homepage|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080224133537/http://www.studzr.de/html/menu_oben/uberuns_en.html|archivedate=2008-02-24}}&lt;/ref&gt;

=== اسٹوڈنٹنبائنڈونگ ===
ہیڈلبرگ 34 طلبا کارپوریشناں د‏‏ی میزبانی کردا اے ، جو وڈی حد تک 19 ويں صدی وچ قائم ہوئے سن ۔ نگماں کچھ حد تک دے مقابلے نيں [[برادری|برادریاں]] امریکا وچ . چونکہ روايتی علامتاں ( کولیر ) کارپوریشن دے ممبران رسمی مواقع ( ''کامرس'' ) اُتے رنگین ٹوپیاں تے ربن پہندے نيں تے کچھ ہن وی روايتی تعلیمی باڑ لگیانے د‏‏ی مشق کردے نيں ، جو &quot;زندگی دے چیلنجاں دے ''لئے''اپنے ممبراں د‏‏ی تشکیل&quot; کردے ني‏‏‏‏ں۔ 19 ويں تے 20 واں صدی دے اوائل وچ ، کارپوریشناں نے جرمنی د‏‏ی طلبہ د‏‏ی زندگی وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اُتے ، اج کارپوریشناں وچ صرف نسبتا کم تعداد وچ طلبا شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا خود اعلان کردہ مشن تعلیمی روایات نو‏‏ں زندہ رکھنا تے زندگی دے لئی دوستی پیدا کرنا ا‏‏ے۔ پرانے شہر وچ کارپوریشنز د‏‏ی اکثر نمائندہ 19 ويں صدی د‏‏ی حویلی موجود ني‏‏‏‏ں۔
{{یونیورسٹی
|ناں = ہائیڈلبرگ یونیورسٹی
|مورت = Logo University of Heidelberg.svg
|px = 250px
|ماٹو = سکھان والی کتاب ہر ویلے کھلی ہوندی اے۔
|ٹریا = 1386
|تھاں = [[ہائیڈلبرگ]] ، جرمنی[[File:Flag of Germany.svg|30px]]
| وائس چانسلر=  
|سٹاف = 4,196
|پڑھاکو = 26,741
|قسم = پبلک
|تعلیم = پی ایچ ڈی تک
|مضمون = سائنس تے آرٹس
|ویب سائیٹ = [http://www.uni-heidelberg.de/]
}}

=== نائٹ لائف ===
[[ہائیڈل برک|ہیڈلبرگ]] اپنے طالب علمی د‏‏ی رات د‏‏ی زندگی دے لئی کم تو‏ں کم مشہور نئيں ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.rhein-neckar-guide.de/heidelberg.html|title=Heidelberg night life|accessdate=2008-05-16|website=Rhein-Neckar guide|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080709045120/http://www.rhein-neckar-guide.de/heidelberg.html|archivedate=2008-07-09}}&lt;/ref&gt; استاداں د‏‏ی کونسلاں دے ذریعہ باقاعدگی تو‏ں منعقد د‏‏ی جانے والی مختلف جماعتاں دے علاوہ ، یونیورسٹی د‏‏ی سمسٹر کھولنے تے اختتامی جماعتاں ، ہاسٹلری پارٹیاں ، تے ہیڈلبرگ دے 34 طلباء برادریاں دے شہر ، شہر تے اس تو‏ں وی زیادہ [[رائن-نیکار|میٹروپولیٹن علاقے]] ، رات د‏‏ی زندگی د‏‏ی پیش کش کردے نيں کسی وی ذائقہ تے بجٹ دے ل. یونیورسٹی اسکوائر تو‏ں متصل ہیڈلبرگ دا اک اہ‏م نائٹ لائف ڈسٹرکٹ اے ، جتھ‏ے اک پب اک دوسرے دے نال لگیا ہويا ا‏‏ے۔ جمعرات تو‏ں ، ایہ پوری رات بہت بھیڑ تے ماحول تو‏ں بھری ہوئی ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ ہیڈلبرگ دے پاس پنج وڈے ڈسکوز ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈا نیو کیمپس وچ واقع ا‏‏ے۔ [[مانہایم|ہینڈلبرگ سے]] دگنا وڈا شہر ، [[مانہایم|مین ہیم]] شہر ، اک 15 منٹ د‏‏ی ٹرین د‏‏ی سواری دا فاصلہ طے کردا اے ، تے اس تو‏ں کدرے زیادہ متنوع رات د‏‏ی زندگی د‏‏ی پیش کش کردی اے ، جس وچ مختلف قسم دے کلب تے سلاخاں نيں جو ہیدلبرگ تے مانہیم د‏‏ی طلباء برادری دونے دے نال اچھ -ی ني‏‏‏‏ں۔ .

== مشہور لوک ==
{{Gallery|File:Pintoricchio 014.jpg|[[پائیس دوم]]|File:Georg Wilhelm Friedrich Hegel00.jpg|[[جارج ولہلم فریڈریک ہیگل]]|File:Dmitri Ivanowitsh Mendeleev.jpg|[[دمتری میندلیف]]|File:Max Weber 1894.jpg|[[میکس ویبر]]|File:Arnold J. Toynbee Anefo.jpg|[[آرنلڈ ٹائن بی]]|File:Alfred Wegener ca.1924-30.jpg|[[Alfred Wegener]]||[[Hannah Arendt]]|width=135|lines=2}}

یونیورسٹی دے سابق طلباء تے استاداں وچ متعدد بانی تے [[درسی علوم|علمی مضامین دے]] علمبردار ، تے بین الاقوامی سطح اُتے شہرت پانے والے فلسفیاں ، شاعراں ، فقہاء ، [[الٰہیات|مذہبی ماہرین]] ، [[علوم فطریہ|قدرتی]] تے [[معاشرتی علوم|سماجی سائنسداناں دی]] اک وڈی تعداد شامل ا‏‏ے۔ [[نوبل انعام یافتگان د‏‏ی لسٹ بلحاظ جامعاندی وابستگی|27 نوبل انعام یافتہ]] ، گھٹ تو‏ں گھٹ 18 لیبنز لاریٹس ، تے [[اکیڈمی ایوارڈز|&quot;آسکر&quot; دے]] دو [[اکیڈمی ایوارڈز|فاتح]] ہیڈلبرگ یونیورسٹی تو‏ں وابستہ رہے ني‏‏‏‏ں۔ [[نوبل انعام وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ|نوبل نوبل انعام یافتہ افراد]] نے ایہ اعزاز ہیڈلبرگ وچ اپنے دور وچ حاصل کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Nobel&quot;/&gt;

[[وزیر (حکومت)|جرمنی دے]] متعدد [[وزیر (حکومت)|وفاقی وزراء]] تے [[جرمنی د‏‏یاں ریاستاں|جرمن ریاستاں دے]] [[وزیر اعظم|وزرائے اعظم]] دے علاوہ [[وزیر (حکومت)|، جرمنی دے]] پنج چانسلراں نے اس یونیورسٹی وچ شرکت کيتی ، تازہ ترین ہیلمٹ کوہل ، جو &quot;اتحاد دے چانسلر&quot; ني‏‏‏‏ں۔ بیلجیم ، [[بلغاریہ]] ، یونان ، [[نکاراگوا]] ، [[سربیا]] ، [[تھائی لینڈ|تھائی لینڈ دے]] [[سربراہ ریاست|سربراہان]] مملکت یا [[سربراہ حکومت|حکومت]] ، اک برطانوی وارث ظاہر ، نیٹو دے سکریٹری جنرل تے [[عالمی امن دفتر|انٹرنیشنل پیس بیورو دے]] ڈائریکٹر نے وی ہڈلبرگ وچ تعلیم حاصل کيتی ا‏‏ے۔ انہاں وچ [[نوبل امن انعام|نوبل امن انعام یافتہ]] [[ایلبرٹ گوباٹ|چارلس البرٹ گوبات]] تے [[آگسٹے بیرنارٹ|آگسٹ بیئرارنٹ]] ۔ مذہب دے میدان تو‏ں وابستہ سابق یونیورسٹی تو‏ں وابستہ افراد وچ [[پائیس دوم|پوپ پیس II]] ، [[کارڈینل|کارڈینلز]] ، [[اسقف|بشپس]] تے فلپ میلانچھن تے زکریاس ارسینس دے نال [[پروٹسٹنٹ اصلاح کلیسیا|پروٹسٹنٹ اصلاحات دے]] دو اہ‏م رہنما شامل ني‏‏‏‏ں۔ قانونی پیشہ تو‏ں وابستہ یونیورسٹی تو‏ں وابستہ افراد وچ [[بین الاقوامی عدالت انصاف|بین الاقوامی عدالت انصاف دے]] صدر ، انسانی حقوق د‏‏ی یوروپی عدالت دے دو صدور ، سمندری قانون دے بین الاقوامی عدالت دے صدر ، [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت دے]] نائب صدر ، اک [[وکیل جامِع|ایڈووکیٹ جنرل]] تو‏ں اُتے جسٹس د‏‏ی یورپی عدالت وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 16 [[جج|ججاں]] د‏‏ی جرمنی د‏‏ی وفاقی آئینی عدالت ، دا صدر جسٹس فیڈرل کورٹ دے اک صدر خزانہ دے وفاقی عدالت دے اک صدر [[جرمنی د‏‏ی فیڈرل لیبر کورٹ|وفاقی لیبر کورٹ]] ، دو وکلاء جنرل جرمنی دا ، تے اک برطانوی لاء لارڈ ۔ کاروبار وچ ، ہیڈلبرگ دے سابق طلباء تے استاداں خاص طور اُتے قائم کيتا ، شریک بانی یا اے بی بی گروپ د‏‏ی سربراہی وچ ۔ استور کارپوریٹ کاروباری ادارےآں ؛ بی اے ایس ایف ؛ بی ڈی اے ؛ [[ڈیملر اے جی]] ؛ [[ڈوئچے بینک]] ؛ EADS ؛ Krupp AG ؛ [[سیمنز|سیمنز اے جی]] ؛ تے تھیسن اے جی ۔

فنون دے شعبے وچ سابق طلباء وچ کلاسیکی کمپوزر [[رابرٹ شمان]] ، فلسفیاں [[لڈ وِگ فیورباچ|لڈویگ فیوربچ]] تے [[ایڈمنڈ مونٹگمری]] ، شاعر [[جوزف فری فیر ون وان ایشینڈرف|جوزف فریئیر وون ایشرینڈر]] تے مصنفاں [[کرسچن فریڈرک ہیبل]] ، [[کرسچن فریڈرک ہیبل|گوٹ]] [[آئرین فریش|فریڈ]] [[گوٹ فرائڈ کیلر|کیلر]] ، [[آئرین فریش|آئرین فریچ]] ، [[ہینرچ ہافمین (مصنف)|ہینریچ ہوفمین]] ، [[محمد اقبال|سر محمد اقبال]] ، [[جوس رجال|جوسے سومل مواز]] ، شامل نيں ۔ ، [[ژاں پال سارتر|ژان پال]] ، [[نوبل انعام برائے ادب|ادب دے نوبل انعام یافتہ]] [[کارل سپٹلر|کارل اسٹلر]] ، تے ناول نگار جگڈا مارینی ۔ ہور مضامین وچ ہیدلبرگ دے سابق طلباء وچ ، &quot;سائیکالوجی دا باپ&quot; [[ولہیم وانڈٹ|ولہیم وونڈ]] ، &quot;فزیکل کیمسٹری دا باپ&quot; [[جے ولارڈ گبس]] ، &quot;امریکن بشری حقوق دے والد&quot; [[فرانز بوس]] ، [[دمتری میندلیف|دیمتری مینڈیلیف]] ، جس نے عناصر د‏‏ی [[دوری جدول|متواتر جدول]] تخلیق کيتا ، دو پہی اصول کف موجد [[کارل ڈریس]] ، [[الفریڈ ویگنر]] ، جس نے براعظم بقیہ دریافت کيتا ، ہور سیاسی تھیوریسٹ [[ہننا آرنڈٹ|ہننا آرینڈٹ]] ، صنفی نظریہ ساز [[جوڈتھ بٹلر]] ، سیاسی سائنس دان [[کارل جوآخم فریڈرک|کارل جواچم فریڈرچ]] ، تے ماہر معاشیات [[کارل مانہیم]] ، [[رابرٹ ای پارک]] تے [[ٹیلکوٹ پارسنز|ٹیلکوٹ پارسن]] ۔

فلسفیاں [[جارج ولہلم فریڈریک ہیگل|جارج ولہیم فریڈرک ہیگل]] ، [[کارل جیسپرز]] ، [[ہنس جارج گیڈامر|ہنس جارج گڈامر]] ، تے [[جورجن ہیرماس]] نے یونیورسٹی دے پروفیسرز د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ، جداں کہ علمبردار سائنسدان [[ہرمن وان ہیلمولٹز]] ، [[رابرٹ بنسن|رابرٹ ولہم بونس]] ، [[گوستااو رابرٹ کرچف|گستاو رابرٹ کرچف]] ، [[ایمل کراپیلین|ایمل کرپیلن]] ، سائنسی عہد دے بانی سن ۔ جدید معاشرتی سائنس دے بانی والد [[میکس ویبر]] جداں بقایا سماجی سائنس دان۔

موجودہ استاداں وچ [[نوبل انعام برائے فعلیات و طب وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ|طب دا نوبل انعام یافتہ شخصیتاں]] [[برٹ سیکمین|برٹ ساکمن]] (1991) تے [[ہیرالڈ زر ہاوسن|ہرالڈ زور ہوسن]] (2008)، [[نوبل انعام برائے کیمیا وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ|علم کیمیا دا نوبل انعام یافتہ]] [[سٹیفین ہیل|سٹیفین ہل]] (2014)،7 لیبنز لاریٹس ، جرمنی د‏‏ی وفاقی آئینی عدالت دے سابق جج پال کرچوف ، تے سابق ریڈیگر وولفرم شامل ني‏‏‏‏ں۔ بین الاقوامی ٹریبونل دا صدر برائے قانون ۔

 
== فکشن اتے مشہور سبھیاچار وچ ==

=== ساہت ===
1880 وچ [[مارک ٹوین]] نے ہائڈیلبرگ دی سٹوڈینٹ لائیپھ آف اے ٹرینپ ایبروڈ وچ شاندار ڈھنگ نال اپنے اثر ظاہر کیتے۔
اسنے یونیورسٹی دی تصویر نوں امیرشاہیاں لئی اک سکول دے روپ وچ اک چتر دے روپ وچ دکھایا، جتھے طالب علماں نے اک ڈنڈی دی جیون سٹائل دا پچھا کیتا اتے ہیڈبلبرگ دے طالب علم جیون دے سارے طالب علماں اتے اثر پایا۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gutenberg.org/files/119/119-h/119-h.htm|title=A Tramp Abroad، By Mark Twain، Complete|website=Project Gutenberg|access-date=2008-05-16}}&lt;/ref&gt;

رابرٹ ہیئنلین دی 1964 دی ناول گلوری روڈ دے ہیرو ای۔ سی۔ گورڈن نے ہائڈلبرگ دی اک ڈگری اتے ڈائیولینگ سکاریاں دی اپنی اچھا دا ذکر کیتا اے۔

برنرہارڈ سکلنک دی اردھ-آتمکہانی 1995 دے ناول '''دِ ریڈر''&lt;nowiki/&gt;' وچ، ہیڈبلبرگ یونیورسٹی حصہ II دے مکھ مورت وچوں اک اے۔
اک بزرگ عورت نال اپنے تعلقاں دے قریب اک دہاکے بعد اک پراسرار انت ہویا، یونیورسٹی دے اک قانون طالب علم مائیکل برگ نے اپنے سابقہ پریمی نال دوبارہ ملاقات کیتی کیونکہ اوہ اک یدھ-اپرادھ مقدمے وچ خود نوں بچاؤندا اے، جس نوں اوہ اک سیمینار
یونیورسٹی نوں اکادمی اوارڈ جیتو 2008 دی فلم 'دِ ریڈر' وچ وی پردرشت کیتا گیا اے، جس وچ [[کیٹ ونسلیٹ]]، [[ڈیوڈ کراس]] اتے رالف پھنس شامل ہن۔&lt;ref&gt;[[:en:Bernhard Schlink|Schlink، Bernhard]] (1995؛ English translation 1997 by Carol Brown Janeway)۔ ''The Reader''۔ Vintage International، 157. {{ISBN|978-0-679-44279-0}}۔&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0976051/|title=The Reader 2008|website=Internet Movie Database|access-date=2009-02-22}}&lt;/ref&gt;

=== فلم اتے ٹیلیوژن ===
1927 دی موک فلم ولپھیلمیئر میئر-پھورسٹر دی نبھاؤن والے ایلٹ ہائڈلبرگ (1903) اُتے مشتمل فلم &quot;''The Student Prince in Old Heidelberg''&quot; وچ روموں نووارو اتے نورا شیئرر نے کردار نبھایا، [[مارک ٹوین]] دی ہائڈلبرگ دی تصویر نوں جاری رکھیا، جو جرمن شہزادہ دی کہانی نوں درساؤندی اے، جو ہیڈبلبرگ توں پڑھن آؤندا اے۔ اتھے دا مطالعہ کرتا دی دھی نال پیار وچ ڈگدا اے۔
20 ویں صدی دے پہلے ادھ وچ ایہہ بہت مشہور ہو گیا سی، ایہہ 19 ویں صدی دے شروع وچ اتے 20 ویں صدی دی عامَ طالب علم دی زندگی نوں درساؤندا اے، اتے اس نوں اج تک دی موک فلم یگ دی اک مہان رچنا منیا گیا اے۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0018451/|title=The Student Prince in Old Heidelberg (1927)|publisher=[[Internet Movie Database]]|access-date=2008-05-16}}&lt;/ref&gt;
=== ادب ===
1880 وچ [[مارک ٹوین|مارک ٹوین نے]] مزاحیہ انداز وچ ''اے ٹرامپ بیرون ملک'' وچ ہیڈلبرگ د‏‏ی طلبہ د‏‏ی زندگی دے تاثرات نو‏‏ں تفصیل دے نال تفصیل تو‏ں دسیا۔ اس نے یونیورسٹی دے اک اشرافیہ دے لئی اسکول د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک تصویر پینٹ د‏‏ی ، جتھ‏ے طلباء نے گستاخانہ طرز زندگی دا پِچھا کيتا ، تے ہائڈلبرگ د‏‏ی پوری طالب علمی زندگی وچ طلباء کارپوریشناں دے زبردست اثر و رسوخ نو‏‏ں بیان کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.gutenberg.org/files/119/119-h/119-h.htm|title=A Tramp Abroad, By Mark Twain, Complete|accessdate=2008-05-16|website=Project Gutenberg}}&lt;/ref&gt;

[[ولیم سمرسیٹ ماگھم|ولیم سومرسیٹ موگم]] دے 1915 دے شاہکار ناول ''آف ہیومن بانڈیج وچ '' ، انہاں نے ہیڈلبرگ یونیورسٹی وچ مرکزی کردار فلپ کیری دے اک سال قیام نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے خود نوشت د‏‏ی شکل وچ بیان کيتا۔ ہیڈلبرگ نے 1934 وچ ریلیز ہونے والے اس ناول دے متعلقہ فلمی ورژن وچ وی نمایاں کيتا ( [[لیسلی ہاورڈ (اداکار)|لیسلی ہاورڈ]] نے فلپ دے طور اُتے ، تے [[بیٹی ڈیوس|بٹی ڈیوس بطور]] ملڈریڈ) ، 1946 (جس وچ پال ہنریڈ تے ایلینور پارکر مرکزی کردار وچ سن ) ، تے 1964 ( [[لارنس ہاروے|لارنس ہاروی دے]] نال تے مرکزی کردار وچ [[کم نوواک]] ) &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.gutenberg.org/etext/351|title=Of Human Bondage, By William Somerset Maugham, Complete|accessdate=2009-02-10|website=[[منصوبہ گوٹن برک]]}}&lt;/ref&gt;

رابرٹ ہینلن دے 1964 دے ناول ''گلوری روڈ کے'' ہیرو ای سی گورڈن نے ہیڈلبرگ تو‏ں ڈگری حاصل کرنے د‏‏ی خواہش تے اس دے نال جانے دے دوغلا پن دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔

[[برنارڈڈ سلنک|برنارڈ شلنک]] دے نیم تصنیف 1995 دے ناول ''دی ریڈر وچ '' ، ہیڈلبرگ یونیورسٹی پارٹ II دے مرکزی مناظر وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اک بوڑھی عورت دے نال اس دا معاملہ اک پراسرار انجام نو‏‏ں پہنچنے دے نیڑے اک دہائی دے بعد ، یونیورسٹی وچ قانون د‏‏ی طالبہ ، مائیکل برگ دا سابقہ عاشق تو‏ں دوبارہ مقابلہ ہويا کیونجے اس نے اک جنگی جرائم دے مقدمے وچ اپنا دفاع کيتا ، جس دا مشاہدہ اوہ اس دے اک حصے دے طور اُتے کردا ا‏‏ے۔ سیمینار. اس یونیورسٹی نو‏‏ں [[اکیڈمی ایوارڈز|اکیڈمی ایوارڈ تو‏ں جیتنے والی]] 2008 دے فلمی ورژن &quot;ریڈر&quot; وچ وی پیش کيتا گیا اے ، جس وچ [[کیٹ وینسلیٹ|کیٹ ونسلیٹ]] ، [[ڈیوڈ کروس]] تے [[رالف فیہور|رالف فینیس]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.imdb.com/title/tt0976051/|title=The Reader 2008|accessdate=2009-02-22|website=Internet Movie Database}}&lt;/ref&gt;

=== فلم تے ٹیلی ویژن ===
1927 د‏‏ی خاموش فلم ''دی سٹوڈنٹ پرنس انہاں اولڈ ہیڈلبرگ'' ، ولہیم میئر-فرسٹر دے ڈرامہ ''الٹ ہیڈلبرگ'' (1903) اُتے مبنی ، جس وچ رامن نوارو تے نورما شیئر نے اداکاری کيت‏ی سی ، مارک ٹوین د‏‏ی ہیڈلبرگ د‏‏ی تصویر جاری رکھی ، جس وچ اک جرمن شہزادے د‏‏ی کہانی دکھادی گئی۔ ہائڈل برگ اوتھ‏ے تعلیم حاصل کرنے دے لئی ، لیکن اپنے سر نوشی د‏‏ی بیٹی نال پیتار کردا ا‏‏ے۔ 20 واں صدی دے پہلے نصف حصے وچ بہت مشہور رہیا اے ، ایہ 19 ويں تے 20 واں صدی دے اوائل وچ عام طالب علمی د‏‏ی زندگی پیش کردا اے ، تے اج کل ایہ خاموش فلمی دور دے شاہکار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.imdb.com/title/tt0018451/|title=The Student Prince in Old Heidelberg (1927)|accessdate=2008-05-16|publisher=[[انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس]]}}&lt;/ref&gt; [[ایم جی ایم]] دے 1954 وچ رنگین ریمیک ، ماریو لانزہ د‏‏ی آواز پیش کرنے والا &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwBJU&quot;&gt;اسٹوڈنٹ پرنس&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ، اس کہانی دے سگمنڈ رومبرگ دے اوپیریٹا ورژن اُتے مبنی اے ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://musicaltheatreguide.com/composers/romberg/student_prince.htm|title=The Student Prince|accessdate=2008-05-16|website=Musical &amp; Theatre Guide}}&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==

* [[قرون وسطی د‏‏ی یونیورسٹیاں د‏‏ی لسٹ]]
* مشترکہ طور اُتے چلائے جانے والے پروگراماں دے لئی [[اپلائیڈ سائنسز د‏‏ی مانہیم یونیورسٹی|مین ہائم یونیورسٹی آف اپلائیڈ سائنسز]]
* [[رائن-نیکار|رائن نیکر میٹروپولیٹن ایریا]]

== نوٹ ==
{{حوالے|30em}}

== حوالے ==
{{Refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Cser |first=Andreas  |title=Kleine Geschichte der Stadt Heidelberg und ihrer Universität |trans-title=Short history of the city of Heidelberg and its University|publisher= Verlag G. Braun |location=Karlsruhe |year=2007 |isbn=978-3-7650-8337-2|language=de|ref=harv}}
* {{cite book |last1=Gabriel |first1=Astrid L. |title=Antiqui und Moderni |editor1-first=Albert |editor1-last=Zimmermann |publisher=Walter de Gruyter |year=1974 |isbn=978-3-11-004538-3 |chapter=&quot;Via antiqua&quot; and &quot;via moderna&quot; in the fiftennth century |pages = 459–61|oclc=185583682|ref=harv}}
* {{cite book |last=Remy |first=Steven P. |title=The Heidelberg Myth: The Nazification and Denazification of a German University |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge |year=2002 |isbn= 978-0-674-00933-2 |ref=harv}}
* {{cite book |last=Schlusemann |first=Rita|title=Princes and princely culture, 1450–1650 |volume=1 |editor=Martin Gosman |editor2=Alasdair A. MacDonald |editor3=Arie Johan Vanderjagt |publisher=Brill |year=2003 |chapter=Power and creativity at the court of heidelberg |pages=279–294 |ref=}}
* {{cite book |first1=Wolfgang U. |last1=Eckart |first2=Volker |last2=Sellin |first3=Eike |last3=Wolgast |title=Die Universität Heidelberg im Nationalsozialismus |publisher=Springer Verlag |location=Berlin |year=2006 |isbn=978-3-540-21442-7 |language=de|ref=}}
* {{cite book |last=Wolgast  |first=Eike |title=Die Universität Heidelberg: 1386–1986 |publisher=Springer Verlag |location=Berlin |year=1986 |isbn=978-3-540-16829-4 |language=de|ref=harv}}
{{refend}}

== ہور پڑھو ==

* {{حوالہ کتاب|title=Heidelberger Gelehrtenlexikon, Bd. 1: 1803–1932, Bd. 2: 1652–1802, Bd. 3: 1386–1651, Bd. 4: 1933–1986|last=Drüll|first=Dagmar|publisher=Springer|year=1991&lt;!-- , 2002, 2009 --&gt;|location=Heidelberg|language=de|orig-year=1986}}
* {{حوالہ کتاب|title=Die Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg, Ansichten – Einblicke – Rückblicke|last=Happ|first=Sabine|last2=Moritz|first2=Werner|publisher=Sutton Verlag|year=2003|isbn=978-3-89702-522-6|location=Erfurt|language=de}}
* {{حوالہ کتاب|url=https://heiup.uni-heidelberg.de/catalog/book/122|title=Die Alte Aula der Universität Heidelberg, hrsg. im Auftrag des Rektors|last=Hawicks|first=Heike|last2=Runde|first2=Ingo (Hgg.)|year=2016|location=Heidelberg|language=de}}
* {{حوالہ کتاب|url=http://www.uni-heidelberg.de/md/uniarchiv/heidelberg_und_der_heilige_stuhl_web.pdf|title=Päpste – Kurfürsten – Professoren – Reformatoren. Heidelberg und der Heilige Stuhl von den Reformkonzilien des Mittelalters zur Reformation. Katalog zur Ausstellung im Kurpfälzischen Museum vom 21. Mai bis 22. Oktober 2017, hrsg. vom Universitätsarchiv Heidelberg sowie vom Historischen Verein zur Förderung der Calvinismusforschung e.V. und vom Kurpfälzischen Museum Heidelberg|last=Hawicks|first=Heike|last2=Runde|first2=Ingo (Hgg.)|year=2017|location=Heidelberg / Neustadt a.d.W. / Ubstadt-Weiher / Basel|language=de}}
* Hawicks, Heike; Runde, Ingo (2018). &quot;Heidelberg and the Holy See – from the Late Medieval Reform Councils to the Reformation in the Electoral Palatinate&quot;. 1517. Le università e la Riforma protestante. Studi e ricerche nel quinto anniversario delle tesi luterane (Studi e ricerche sull'università), ed. Simona Negruzzo. Bologna. pp. 33–54. ISBN 978-8815279835.
* Krabusch, H. (1961). &quot;Das Archiv der Universität Heidelberg. Geschichte und Bedeutung&quot;. Aus der Geschichte der Universität Heidelberg und Ihrer Fakultäten. Sonderbd. Der Ruperto Carola, HRSG. Von G. Hinz (in German). pp. 82–111.
* {{حوالہ کتاب|title=Die Rektorbücher der Universität Heidelberg. Band I: 1386–1410. Heft III, Jürgen Miethke Protocollum Contubernii: Visitation und Rechnungspüfung von 1568–1615, Gerhard Merkel|last=Lutzmann|first=Heiner|language=en}}
* Moraw, Peter (1983). &quot;Heidelberg: Universität, Hof und Stadt im ausgehenden Mittelalter&quot;. Studien zum städtischen Bidlungswesen des späten Mittelalters und der frühen Neuzeit, HRSG. Von Bernd Moeller, Hans Patze, Karl Stackmann, Redaktion Ludger Grenzmann (Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften in Göttingen, Philol.-hist. Klasse, III.137) (in German). Göttingen. pp. 524–552.
* {{حوالہ کتاب|title=Zwischen Wissenschaft und Politik. Studien zur deutschen Universitätsgeschichte. Festschrift für Eike Wolgast zum 65. Geburtstag|last=Moritz|first=Werner|year=2001|editor-last=Kohnle|editor-first=Armin|location=Stuttgart|pages=540–562|language=de|chapter=Die Aberkennung des Doktortitels an der Universität Heidelberg während der NS- Zeit|editor-last2=Engehausen|editor-first2=Frank}}
* {{حوالہ کتاب|title=Die Heidelberger Universität im Mittelalter (1386–1508), Ein Stück deutscher Geschichte|last=Ritter|first=Gerhard|year=1986|isbn=978-3-533-03742-2|location=Heidelberg|language=German|orig-year=1st. Pub. 1936}}
* Runde, Ingo (2013). &quot;Das Universitätsarchiv Heidelberg. Von der parva archella zum modernen Archivbetrieb&quot; (PDF). Universitätsarchive in Südwestdeutschland. Geschichte – Bestände – Projekte. Tagung anlässlich des 625-jährigen Jubiläums der Ersterwähnung einer Archivkiste der Universität Heidelberg zum 8. Februar 1388 (Heidelberger Schriften zur Universitätsgeschichte 1), hrsg. von Ingo Runde (in German). Heidelberg. pp. 47–71. ISBN 978-3-8253-6252-2.
* {{حوالہ کتاب|title=Die Universität Heidelberg und ihre Professoren während des Ersten Weltkriegs. Beiträge zur Tagung im Universitätsarchiv Heidelberg am 6. und 7. November 2014 (Heidelberger Schriften zur Universitätsgeschichte 6)|last=Runde|first=Ingo (Hrsg.)|year=2017|isbn=978-3-8253-6695-7|location=Heidelberg|language=de}}
* Runde, Ingo (2018). &quot;Universitätsreformen in Heidelberg – Überlieferung und Erschließung&quot;. Universität – Reform. Ein Spannungsverhältnis von langer Dauer (12.-21. Jahrhundert), Tagung der Gesellschaft für Universitäts- und Wissenschaftsgeschichte, 18.-20. September 2013 in der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel (Veröffentlichungen der Gesellschaft für Universitäts- und Wissenschaftsgeschichte 14), hrsg. von Martin Kintzinger / Wolfgang Eric Wagner / Julia Crispin (in German). Basel. pp. 71–92. ISBN 978-3-7965-3793-6.
* {{حوالہ کتاب|title=Das Klinikum der Universität Heidelberg und seine Institute|publisher=Springer|year=1986|isbn=978-3-540-16033-5|editor-last=Schettler|editor-first=Gotthard|location=Berlin-Heidelberg|language=de}}
* {{حوالہ کتاب|title=&quot;Semper apertus&quot;, Sechshundert Jahre Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg 1386–1986, Festschrift in sechs Bänden|publisher=Springer|year=1985|editor-last=Doerr u.a.|editor-first=Wilhelm|location=Berlin-Heidelberg|language=de}}
* {{حوالہ کتاب|title=Urkundenbuch der Universität Heidelberg, Bd. I-II|year=1886|editor-last=Winkelmann|editor-first=Eduard|location=Heidelberg|language=de}}
== نوٹ ==
{{حوالے|30em}}

[[گٹھ:یونیورسٹیاں]]


=== بارلے جوڑ ===
{{Commons|University of Heidelberg|ہائیڈلبرگ یونیورسٹی|position=left}}
{{جرمن یونیورسٹیاں}}
 
* {{دفتری ویب سائٹ}}

; [[ویکی ماخذ|وکی وسیلہ]]

{{Commons category|Universität Heidelberg|University of Heidelberg}}
*

;[[ویکی ماخذ]]
* {{cite Americana|wstitle=Heidelberg University |short=x}}
* {{cite Collier's|wstitle=Heidelberg University|short=x}}
* {{cite Catholic Encyclopedia|wstitle=University of Heidelberg|short=x}}

{{University of Heidelberg|state=expanded}}
{{Navboxes|list=
{{German U15}}
{{German Excellence Universities}}
{{League of European Research Universities}}
{{Coimbra Group}}
{{Universities in Germany}}
{{Universities and colleges in Baden-Württemberg}}
}}

{{Authority control}}

[[گٹھ:یورپ وچ 1386ء دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:چودہويں صدی وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے]]
[[گٹھ:ہائڈلبرگ یونیورسٹی]]
[[گٹھ:حوالہ نگہداشت: آرکائیو شدہ نسخہ بطور عنوان]]
[[گٹھ:ممکنہ طور اُتے تریخ بیانات اُتے مشتمل تمام مضامین]]
[[گٹھ:مقالے جنہاں وچ لاطینی بولی دا متن اے ]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]


[[Category:جرمنی]]
[[Category:جرمن یونیورسٹیاں]]</text>
      <sha1>cgfk7vbznow3wpuqg8wms5zbu0zuodm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پشچینو ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12373</id>
    <revision>
      <id>708601</id>
      <parentid>640522</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T00:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3094" sha1="a1zu9xrkmxsd7j0b791iyiwah5r8w4q" xml:space="preserve">[[File:Pushchino Radioastronomy Observatory image 1.jpg|thumb|250px|left|پشچینو رصدکاہ]]
پشچینو ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ [[روس]] دی [[اک]] اہم ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ اے ۔ اسنوں روسی سائنساں دی اکیڈمی دے لیبدیف فیزیکل انسٹیٹیوٹ نے 20 سال دے عرصے چ قائم کیتا ۔ 


==روس چ ریڈیو فلکیات==

تریخی طور تے روسی ریڈیو فلکیات دا  [[روسی سائنساں دی اکیڈمی]] دے  '''لیبیدیف فیزیکل انسٹیٹیوٹ''' نال مستقل تے پکا تعلق اے ۔  اس انسٹیٹیوٹ دے [[کریمیا]] دے علاقے چ  فلکیات لئی مستقل سٹیشن نیں ۔ ایہہ تنصیبات 1940ء دے دہاکے دے اخیر چ  ریڈیو آسٹرونومی چ تحقیق لئی  بنائیاں گئیاں سن ۔ 

اک دہاکے مگروں  ریڈیو آسٹرونومی دے مرکز نوں  [[کریمیا]] توں  [[ماسکو]] دے علاقے  (ماسکو توں 75 [[میل]] دکھن چ ) پشچینو چ منتقل کر دتا گیا ۔  ایتھے  اک نویں [[رصدگاہ]] ، '''پشچینو ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ''' ، لیبیدیف فیزیکل انسٹیٹیوٹ دے حصے دے طور تے 20 سالاں چ مرض وجود چ آئی ۔  بعد چ ایہہ رصدگاہ  [[روس]] دے  پورے [[جگ]] دیاں وڈیاں ریڈیو آسٹرونومی رصدگاہاں چوں اک بن گئی ۔  اس دی بنیاد 11 [[اپریل]] 1956ء چ رکھی گئی ۔ 

==آلات==

پشچینو ریڈیو اسٹرونومی رصدگاہ چ چار اہم ریدیو دوربیناں (آر ٹی 22)نیں ، جنہاں چوں ہر اک  چ 22 [[میٹر]] تے  عدسے (شیشے) لگے ہوئے نیں ۔ 


==تحقیق ڈویژن==

اس رصدگاہ چ 45 تحقیق دان (محقق) دے نال 60 انجینیئر تے ٹکنیشن کم کردے نیں جہڑے  رصدگاہ دے مختلف ڈیپارٹمنٹ تے  لیبارٹریاں چ کم کردے نیں ۔ 

==تحقیق دے اہم میدان==

٭آسٹروفزکس لئی ریڈیو آسٹرونومی

٭مالیکولر کلاؤڈز فزکس

٭خلائی پیمائشاں

٭تارےآں دے بنن دے عمل

٭خلا چ وڈے ایٹم

٭وغیرہ وغیرہ


==باہرلے جوڑ==
Pictures of the [http://www.psn.ru/english/psc/structure/prao.shtml پشچینو ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061007231332/http://www.psn.ru/english/psc/structure/prao.shtml |date=2006-10-07 }}
* [http://englishrussia.com/index.php/2010/06/17/radioastronomical-observatory/ English Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100621114338/http://englishrussia.com/index.php/2010/06/17/radioastronomical-observatory/ |date=2010-06-21 }} photo set with some descriptions

[[Category:فزکس]]
[[Category:آسٹروفزکس]]
[[گٹھ:روس]]
[[گٹھ:سوویت خلائی سائنس]]
[[Category:رصدگاہاں]]</text>
      <sha1>a1zu9xrkmxsd7j0b791iyiwah5r8w4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کیرینیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19972</id>
    <revision>
      <id>708603</id>
      <parentid>674221</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T04:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5188" sha1="qqbhvexd18j37ffg2ktoe5tlllnz7r2" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = کیرینیا
|official_name = Κερύνεια ([[یونانی زبان|یونانی]])&lt;br /&gt;
Girne ([[ترکی]])
|nickname =
|settlement_type = [[شہر]]
|motto =
|image_skyline = KyreniaHarbour.jpg
|imagesize =
|image_caption = کیرینیا بندر گاہ
|pushpin_map = Cyprus &lt;!-- the name of a location map as per [[:en:Template:Location map]] --&gt;
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_mapsize =
|pushpin_map_caption = Location in North Cyprus
|subdivision_type = مُلک
|subdivision_name = [[فائل:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|40px]] [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]]
|subdivision_type1 = ضلع
|subdivision_name1 = [[ضلع کیرینیا]]
|government_footnotes =
|government_type = 
|leader_title = میئر
|leader_name = سمیر آیجن
|established_title = &lt;!-- Settled --&gt;
|established_date =
|area_magnitude =
|unit_pref = Imperial &lt;!-- Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired --&gt;
|area_footnotes =
|area_total_km2 = &lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion --&gt;
|area_land_km2 = &lt;!-- See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion --&gt;
|area_metro_km2 =
|population_as_of = 2019
|population_footnotes = 
|population_note =
|population_total = 62504
|population_density_km2 =
|timezone = [[مشرقی یورپی وقت|EET]]
|utc_offset = +2
|timezone_DST = [[مشرقی یورپی وقت|EEST]]
|utc_offset_DST = +3
|latd = 35|latm= 20|lats= 25|latNS=N
|longd = 33|longm= 19|longs= 09|longEW=E
|coordinates_type =region:CY_type:city
|coordinates_display =display=inline,title
|elevation_footnotes =&lt;!-- for references: use tags --&gt;
|elevation_m =
|elevation_ft =
|postal_code_type = &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
|postal_code =
|area_code =
|blank_name =
|blank_info =
|blank1_name =
|blank1_info =
|website =
|footnotes =
}}
'''کیرینیا''' (Kyrenia) '''گیرنے''' (Girne)، [[شمالی قبرص]] دے شمالی [[ساحل]] اُتے اک شہر اے ایہد‏ی وجہ شہرت تاریخی بندرگاہ تے [[قلعہ]] اے۔
کیرینیا [[شمالی قبرص]] دے [[ضلع کیرینیا]] دا انتظامی مرکز اے۔ 

== تریخ ==
کیرینیا د‏‏ی تریخ ٹروجن جنگ دے آخر تک پہنچد‏ی اے تے ایہ اخاینز (Achaeans) نے آباد کیتا۔

=== قرون وسطی ===
جد 395 وچ [[رومی سلطنت]] د‏‏ی تقسیم مشرقی سلطنت تے مغربی سلطنت وچ ہوئی تاں قبرص بازنطینی شہنشاہاں تے یونانی آرتھوڈوکس چرچ دے تحت آیا۔

=== سلطنت عثمانیہ دا دَور ===
سلطنت عثمانیہ دے تحت ضلع کیرینیا پہلاں چار ضِلعیاں وِچو‏ں اک سی، بَعد وچ چھے ضِلعیاں وِچو‏ں اک سی۔ شہر نو‏‏ں اک چھاؤنی وچ تبدیل کر دتا گیا۔

=== برطانوی راج ===
1878ء وچ برطانوی تے عثمانی حکُومتاں دے درمیان اک خفیہ معاہدے دے تحت جزیرہ نو‏‏ں مشرقی [[بحیرہ روم]] وچ اک فوجی اڈے دے طور اُتے دے دتا گیا۔

=== قبرص دی آزادی ===
1960ء وچ [[قبرص]] نے [[برطانیا]] تو‏ں آزادی حاصل کيتی۔

== بندرگاہ ==
[[فائل:Kyrenia Castle2.jpg|thumb|کیرینیا دا قلعہ]]
کیرینیا د‏‏ی وجہ شہرت ایہد‏ی تاریخی بندرگاہ اے۔ ہُن ایہ [[بندرگاہ]] اک سیاحی مقام اے۔

== فن تعمیرات ==
کیرینیا د‏‏ی پرانی [[بندرگاہ]] دے مشرق دے آخر وچ اک شاندار قلعہ فن تعمیرات دا عمدہ نمونہ اے۔

== یُونِیورسٹیاں ==
[[فائل:Kyrenia ship.jpg|thumb|کیرینیا، اک قدیم کشتی]]
شہر وچ دو یونیورسٹیاں نیں:
* گرائن امریکی یونیورسٹی
* شمالی ورجینیا یونیورسٹی

== مُورتاں ==
&lt;gallery&gt;
File:Kyrenia - Blick vom Kastell 2c Hafen.jpg|&lt;!-- A view from the [[Kyrenia Castle]] --&gt;
File:Escape Beach North Cyprus.jpg|&lt;!-- Escape Beach Club – one of the many seaside facilities around Kyrenia --&gt;
File:Kyrenia - Neuer Hafen 3.jpg|&lt;!-- The new harbour of Kyrenia --&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ہور دیکھو ==
* [[قبرص]]
* [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]]
* [[قبرص دے ضلعے]]

== باہرلے جوڑ ==
* [http://www.kyreniamunicipality.com/ بلدیہ کیرینیا]
* [http://www.kyrenia.eu/ کیرینیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241202161707/http://kyrenia.eu/ |date=2024-12-02 }}
* [http://www.citymayors.com/government/cyprus-government.html قبرص دے شہراں دے میئراں بارے معلُومات]

== حوالے ==
{{حوالے|2}}
{{Commons category}}
{{قبرص دے شہر}}

[[گٹھ:شمالی قبرص دے آباد تھ‏‏اں]]
[[گٹھ:قبرص دے آباد تھ‏‏اں]]
[[گٹھ:شمالی قبرص دے آباد ساحلی تھ‏‏اں]]
[[گٹھ:قبرص دے شہر]]</text>
      <sha1>qqbhvexd18j37ffg2ktoe5tlllnz7r2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محمد مرسی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41530</id>
    <revision>
      <id>708591</id>
      <parentid>696853</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T15:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31889" sha1="1slvh0l6gqs8itu3rch6640mbbnplzu" xml:space="preserve">
{{خانہ معلومات صاحب منصب
|مذہب = [[اسلام]]
}}
'''محمد مرسی''' (مکمل ناں [[عربی زبان]] وچ '''محمد مرسي عيسى العياط'''، اگست 1951ء – 17 جون 2019ء) [[مصر]] دے [[سیاست دان]] تے 30 جون 2012ء تو‏ں 3 جولائ‏ی 2013ء مصر دے پنجويں [[لسٹ مصری صدور|صدر]] وی رہ‏‏ے۔ [[عبدالفتاح السیسی]] نے انہاں نو‏ں اک طویل عوامی مظاہرے دے بعد [[2013ء مصری فوجی تاخت]] دے دوران وچ انہاں نو‏ں معزول ک‏ر ک‏ے قید کر دتا۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mobile.abc.net.au/news/2014-01-28/egypt27s-military-council-meets-to-decide-sisi27s-political-a/5221486 |title=Egypt's army chief Abdel Fattah al-Sisi receives a promotion ahead of likely presidency bid |work=Australian Broadcasting corporation |date=28 جنوری 2014 |accessdate=4 مئی 2015}}&lt;/ref&gt;۔۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hcaoxxsaWchmy5h1hM-2lW5Ti4tw?docId=CNG.d5fb1a0d998bd400326ce03309e1b890.781 |title=Muslim Brotherhood's candidate and first president after Mobarak |access-date=2012-06-27 |archive-date=2012-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120627090609/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hcaoxxsaWchmy5h1hM-2lW5Ti4tw?docId=CNG.d5fb1a0d998bd400326ce03309e1b890.781 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
بحیثیت صدر انہاں نے 2012ء وچ اک عبوری آئینی اعلان جاری کيتا سی جس دے تحت انہاں نو‏ں خود مختاری حاصل ہوئے گئی تے مکمل اختیارات انہاں دے ہتھ وچ آگئے ایتھ‏ے تک کہ عدالت د‏‏ی مداخلت دے بغیر [[قانون سازی]] دا حق وی مل گیا۔

محمد مرسی اک مصری سیاسی آگو اے۔ اوہ 30 جون 2012 توں لے کے 3 جولائی 2013 تک [[مصر]] دا صدر ریا تے فیر اوہنوں مصری فوج دے آگو نے راج توں لآ دتا۔


== مڈھلا جیون تے تعلیم ==
محمد مرسی د‏‏ی ولادت [[زیريں مصر|شمالی مصر]] دے [[محافظہ الشرقیہ]] دے گااں [[العدوان]] وچ 8 اگست 1951ء نو‏‏ں ہوئی۔ ایہ علاقہ [[قاہرہ]] دے شمال وچ واقع ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;aws25may&quot;&gt;{{cite news|title=Profile: Egyptian presidential frontrunner Mohamed Mursi|url=http://www.aawsat.net/2012/05/article55241937|accessdate=5 اپریل 2013|newspaper=Asharq Alawsat|date=25 مئی 2012|archivedate=2014-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141120011439/http://www.aawsat.net/2012/05/article55241937}}&lt;/ref&gt; والد کسان سن تے والدہ امور خانہ داری تک ہی محدود سن۔&lt;ref name=&quot;aws25may&quot; /&gt; اپنے پنج بھائیاں وچ اوہ سب تو‏ں وڈے سن ۔ بچپن وچ اوہ [[گدھا|گدھے]] د‏‏ی پیٹھ اُتے سوار ہوئے ک‏ے اسکول جایا کردے سن ۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.economist.com/node/21557803|title=Muhammad Morsi: An ordinary man|newspaper=The Economist|accessdate=27 نومبر 2012|date=30 جون 2012}}&lt;/ref&gt; 1960ء د‏‏ی دہائی وچ انہاں نے [[قاہرہ]] دا رخ کيتا 1975ء وچ [[قاہرہ یونیورسٹی]] تو‏ں امتیازی نمبرات تو‏ں بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ [[مصری افواج]] د‏‏ی کیمیکل وارفیئر یونٹ وچ انہاں 1975ء تو‏ں 1976ء خدمات انجام دتیاں۔ فیر قاہرہ یونیورسٹی وچ داخلہلیا تے 1978ء وچ [[دھات کاری]] وچ [[ایم ایس سی]] د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.ahram.org.eg/News/41186.aspx|title=Who is Mohamed Morsi? - Presidential elections news – Presidential elections 2012 – Ahram Online|work=ahram.org.eg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cnn.com/2012/12/28/world/meast/mohamed-morsy---fast-facts/|title=Mohamed Morsy Fast Facts|author=CNN Library|date=28 دسمبر 2012|work=CNN}}&lt;/ref&gt; ماسٹر د‏‏ی ڈگری لینے دے بعد انہاں نو‏ں [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] وچ تعلیم حاصل کرنے دے لئی وظیفہ مل گیا۔ انہاں نے سال 1982ء وچ [[یونیورسٹی آف سدرن کیلیفورنیا]] تو‏ں [[اموادی علم]] وچ [[علامہ فلسفہ]] حاصل کيتا۔ انہاں دا تخصص [[ایلومینا]] (Al2O3) اُتے سی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?storyCode=420576&amp;sectioncode=26|title=Academic-turned-politician aims to fix engine of state|author=David Matthews|date=19 جولائ‏ی 2012|work=The Times of Higher Education|archivedate=13 اگست 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120813085512/http://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?storyCode=420576&amp;sectioncode=26|dead-url=no|accessdate=12 اگست 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Driggs|first=Alexis|title=Egyptians elect USC alumnus|url=http://dailytrojan.com/2012/06/26/egyptians-elect-usc-alumnus/|accessdate=22 ستمبر 2012|newspaper=Daily Trojan|date=26 جون 2012}}&lt;/ref&gt;
== انجینئری زندگی ==
1982ء تو‏ں 1985ء اوہ [[کیلی فورنیا اسٹیٹ یونیورسٹی]] وچ اسسٹنٹ پروفیسر رہ‏‏ے۔ انہاں نے 1980ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ [[ناسا]] وچ وی کم کيتا۔ اوتھ‏ے اوہ [[خلائی شٹل]] دے انجنہاں نو‏ں ڈولپ کرنے والی ٹیم دا حصہ سن ۔ اوہ دھات د‏‏ی سطح نو‏‏ں پہچاننے د‏‏ی مہارت رکھدے سن ۔&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://losangeles.cbslocal.com/2012/06/25/egyptian-president-elect-has-ties-to-usc-csun/ | title=Egyptian President-Elect Has Ties To USC, CSUN | publisher=KNX (CBS News) | date=25 جون 2012 | accessdate=27 جولائ‏ی 2013 | author=Mertz, Ed}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=saudigazette&gt;{{cite web|url=http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&amp;contentid=20130412160973 |title=How Morsi's English 'destroyed' his US students |publisher=Saudi Gazette |date=12 اپریل 2013 |author=Katherine Jane O'Neill |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001103242/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&amp;contentid=20130412160973 |archivedate=1 اکتوبر 2015}}&lt;/ref&gt;
1985ء وچ مرسی امریکا د‏‏ی اپنی تمام مصروفیات نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے مصر آگئے تے [[جامعة الزقازيق]] وچ پروفیسر مقرر ہوئے گئے۔ بعد وچ اوہ شعبہ انجیئرنگ دے صدر مقرر ہوئے۔ اوہ 2010ء تک جامعة الزقازيق وچ تدریسی خدمات انجام دیندے رہ‏‏ے۔&lt;ref name=saudigazette /&gt;

== سیاسی سفر ==
سال 2000ء وچ مصر د‏‏ی پارلیمان وچ انہاں دا انتخاب ہويا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/06/28/world/middleeast/naglaa-ali-mahmoud-an-egyptian-everywoman-in-the-presidential-palace.html?pagewanted=all|title=Egypt's Everywoman Finds Her Place is in the Presidential Palace|first1=Mayy|last1=El Sheikh|first2=David D|last2=Kirkpatrick|date=27 جون 2012|work=The New York Times|archivedate=12 اگست 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/69sBCsZat?url=http://www.nytimes.com/2012/06/28/world/middleeast/naglaa-ali-mahmoud-an-egyptian-everywoman-in-the-presidential-palace.html?_r=1&amp;pagewanted=all|accessdate=12 اگست 2012|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; تے 2000ء تو‏ں 2005ء اوہ اک آزاد رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں پارلیمان دے رکن رہے کیونجے [[حسنی مبارک]] دے عہد وچ [[اخوان المسلمین]] نو‏‏ں انتخابات وچ حصہ لینے اُتے پابندی سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-18371427| title = Egypt president: Muslim Brotherhood's Mohammed Mursi| first = Yolande | last = Knell|date=24 جون 2012 | publisher = BBC News|archivedate=12 اگست 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/69sBe7Jf3?url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-18371427|accessdate=12 اگست 2012}}&lt;/ref&gt; انہاں دا تعلق اخوان المسلمین تو‏ں سی مگر اخوان الیکشن لڑنے اہل نئيں سی لہذا انہاں نے 2011ء وچ فریڈم انیڈ جسٹس پارٹی د‏‏ی بنیاد رکھی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.egyptindependent.com/news/egypt’s-muslim-brotherhood-selects-hawkish-leaders|title=Egypt's Muslim Brotherhood selects hawkish leaders|work=Egypt Independent|date=30 اپریل 2011|accessdate=20 دسمبر 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120531105850/http://www.egyptindependent.com/news/egypt%E2%80%99s-muslim-brotherhood-selects-hawkish-leaders|archive-date=2012-05-31|dead-url=yes|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اس نويں پارٹی دے اوہی صدر مقرر ہوئے۔ 2010ء وچ انہاں نے کہیا کہ “دو قومی نظریہ اک فریب اے جس دا اوہی نتیجہ ہونے والا اے جو فلسطین دا ہويا اے ۔‘‘&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ikhwanweb.com/article.php?id=23778| publisher=Ikhwan Web | title=Morsy calls for a national uprising to save Al-Aqsa Mosque}}&lt;/ref&gt;
مرسی نے [[سانحہ ستمبر 2001ء]] نو‏‏ں “معصوم عوام دے خاف اک سنگین جرم“ قرار دتا سی۔ اُتے انہاں نے امریکا اُتے الزام لگایا کہ ايس‏ے نے حملہ د‏‏ی سازش رچی اے تے اس دا مقصد [[افغانستان]] تے [[عراق]] اُتے حملہ دا جواز ثابت کرنا ا‏‏ے۔ انہاں نے ہور کہیا کہ امریکا ایہ ثابت کرنے وچ ناکا‏م رہیا کہ حملہ آور مسلما‏ن سن ۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.washingtontimes.com/news/2012/may/31/egyptian-candidate-doubts-al-qaeda-role-9-11/?page=all|title=Top Egyptian presidential candidate doubts al Qaeda role in 9/11| first = Ben | last = Birmbaum|date=31 مئی 2012|newspaper=The Washington Times}}&lt;/ref&gt; انہاں دا ایہ وی کہنا سی کہ [[ورلڈ ٹریڈ سینٹر (1973ء–2001ء)|ورلڈ ٹریڈ سینٹر]] طیارےآں دے حملہ تو‏ں نئيں گرا سی بلکہ عمارت دے اندر تو‏ں کچھ ہويا جس د‏‏ی وجہ عمارت مندہم ہوئے گئی۔ ایسا نظریہ رکھنے والے مرسی تنہا نئيں سن بلکہ اکثر مصریاں دا ایہی مننا اے حتی آزاد خیال مصری وی ايس‏ے نظرئے دے قائل نيں۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://foreignpolicy.com/articles/2012/06/07/brother_number_one|title=Brother Number One|first=Shadi|last=Hamid|date=7 جون 2012|newspaper=Foreign Policy|accessdate=2020-10-22|archivedate=2014-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140903220012/http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/06/07/brother_number_one}}&lt;/ref&gt;
[[ریاستہائے متحدہ امریکا]] وچ انہاں دے انہاں تبصرےآں د‏‏ی پرزور مخالفت ہوئی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/opinions/getting-egypts-morsi-to-give-up-911-conspiracy-rhetoric/2012/09/11/4ca304ea-fb97-11e1-8adc-499661afe377_story.html |title=Getting Egypt's Morsi to give up his 9/11 'truther' talk|accessdate=27 ستمبر 2012|newspaper=The Washington Post|date=11 ستمبر 2012|first1=Robert|last1=Satloff|first2=Eric|last2=Trager}}&lt;/ref&gt;

=== 2011ء وچ حراست ===
28 جنوری 2011ء نو‏‏ں مرسی تے اخوان دے 24 ہور ساتھیاں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/36/124/40539/Presidential-elections-/Meet-the-candidates/Mohamed-Morsi.aspx|title=Mohamed Morsi – Meet the candidates – Presidential elections 2012 – Ahram Online|work=ahram.org.eg}}&lt;/ref&gt; دو دن بعد اوہ [[قاہرہ]] تو‏ں فرار ہوئے گئے۔ [[وادی نطرون قید خانہ]] نو‏‏ں توڑنے تے اس تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی خبر مصری میڈیا وچ خوب پھیلی تے چند گھنٹےآں وچ پورے مصر وچ ایہ خبر اگ د‏‏ی طرح پھیل گئی۔&lt;ref&gt;{{cite news|last=Reuters|title=Egypt Muslim Brotherhood says 34 key members escape prison|url=https://www.reuters.com/article/2011/01/30/us-egypt-prison-idUSTRE70S2VI20110130|publisher=Reuters|date=30 جنوری 2011&lt;!-- 6:12 a.m. EST --&gt;}}&lt;/ref&gt; کچھ صحافیاں دا دعوی سی کہ [[مصری تحریک]] دے ہجوم وچ اخوانی سیاسی قیدی فوج نو‏‏ں چکمہ دینے وچ کامیاب رہے سن تے انہاں نو‏ں قید ہی نئيں کيتا گیا سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|last=Tisdall|first=Simon|title=Egypt protests: Cairo prison break prompts fear of fundamentalism|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jan/30/muslim-brotherhood-jail-escape-egypt | newspaper=The Guardian|date=30 جنوری 2011|location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hennessy-Fiske|first=Molly|title=Egypt: Muslim Brotherhood members escape prison, rally in Tahrir Square|url=http://latimesblogs.latimes.com/babylonbeyond/2011/01/egypt-muslim-brotherhood-tahrir-square.html|work=Los Angeles Times|date=30 جنوری 2011|accessdate=30 ستمبر 2017}}&lt;/ref&gt;
چار برس بعد جیل توڑنے دے جرم وچ انہاں دے نال 105 ہور لوکاں پو سنوائی ہوئی تے 16 مئی 2015ء وچ انہاں نو‏ں [[سزائے موت]] دتی گئی۔&lt;ref name=&quot;thecairopost&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thecairopost.com/news/150838/news/update-morsi-sentenced-to-death-in-wadi-al-natroun-jailbreak-case|agency=The Cairo Post|title=Update: Morsi, Badie sentenced to death in &quot;prison break case&quot;|date=16 مئی 2015|accessdate=16 مئی 2015|archivedate=2015-05-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150517145848/http://www.thecairopost.com/news/150838/news/update-morsi-sentenced-to-death-in-wadi-al-natroun-jailbreak-case}}&lt;/ref&gt;
=== 2012ء مصری صدارتی مہم ===
2012ء وچ [[محمد خيرت سعد الشاطر]] نو‏‏ں صدارتی امیدوار دے لئی نا اہل قرار دے دتا گیا۔ محمد مرسی نو‏‏ں اخوانیاں نے محفوظ امیدوار دے طور اُتے کھڑا کيتا۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Egypt Brotherhood candidate: army wants to retain power|url=http://english.al-akhbar.com/content/presidential-frenzy-after-egypt-bars-10-candidates|agency=Agence France-Presse|newspaper=Al Akhbar|date=18 اپریل 2012|accessdate=12 اگست 2012|archivedate=2013-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130121064723/http://english.al-akhbar.com/content/presidential-frenzy-after-egypt-bars-10-candidates}}&lt;/ref&gt; مرسی د‏‏ی امیدواری نو‏‏ں مشہور مصری عالم دین [[صفوت حجازی]] د‏‏ی تائید وی حاصل رہی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news | url = http://www.ikhwanweb.com/article.php?id=29962 | type = full coverage | title = Dr. Morsi Presidential Campaign Kickoff in Mahalla Al-Kubra on مئی Day | publisher=[[اخوان المسلمون]] | date = 1 مئی 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Perry, Tom. [http://www.msnbc.msn.com/id/47937770/ns/world_news-africa/t/newsmaker-egypts-morsy-goes-prisoner-president/#۔UCsvlp1lS1k Newsmaker: Egypt's Morsy goes from prisoner to president]۔ [[MSNBC]]۔ Original published by [[روئٹرز]]۔ 24 جون 2012.&lt;/ref&gt; انتخابات دے پہلے دور وچ انہاں نو‏ں 25.5 ووٹ ملے اوراپنے مخالف امیدوار تو‏ں اگے رہے&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/06/25/world/middleeast/mohamed-morsi-of-muslim-brotherhood-declared-as-egypts-president.html|title=Mohamed Morsi of Muslim Brotherhood Declared as Egypt’s President|last=Kirkpatrick|first=David D.|date=2012-06-24|work=The New York Times|access-date=2019-06-21|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; انہاں دے ہزاراں حمایتاں نے [[تحریر چوک]] اُتے حشن منایا۔ 24 جون 2012ء نو‏‏ں مرسی نو‏‏ں 51.73 فیصد دے نال فاتح قرار دتا گیا۔&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-18571580|title=Muslim Brotherhood's Mursi declared Egypt president|date=24 جون 2012 | publisher = BBC News |archivedate=13 اگست 2012|archiveurl=https://www.webcitation.org/69sLPoWnZ?url=http://www.bbc.co.uk/news/world-18571580|accessdate=12 اگست 2012}}&lt;/ref&gt; نتائج دے اعلان دے معا بعد انہاں [[فریڈم اینڈ جسٹس پارٹی]] د‏‏ی صدارت تو‏ں استعفی دے دتا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/46064/Egypt/Politics-/Brotherhood-campaigners-ecstatic-as-Mursi-is-decla.aspx|title=Brotherhood campaigners elated as Mursi is named Egypt's next president| first = Yasmine | last = Fathi |date=24 جون 2012|newspaper=Al Ahram|accessdate=12 اگست 2012}}&lt;/ref&gt;

== عقائد ==
=== حکومت بدلنے اُتے ===
 {{اقتباس|مینو‏ں امید اے کہ عوام مینو‏ں منتخب کرے گی، وچ [[اخوان المسلمون]] تے [[فریڈم اینڈ جسٹس پارٹی]] دا اک اسلام پسند امیدوار ہون۔ تے اللہ د‏‏ی مرضی اے کہ ہن ایہ نظام ترقی تے استقامت د‏‏ی طرف گامزن ہوئے۔|مرجع=محمد مرسی [[2012ء مصری صدارتی انتخابات]] دے دوران۔&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;&gt;[https://www.reuters.com/article/2012/04/21/us-egypt-presidency-islamist-idUSBRE83K0AE20120421 New Brotherhood candidate pitched in to Egypt race.] Reuters, اپریل 2012&lt;/ref&gt;}}
مرسی نے کہیا کہ “قانون تو‏ں بالاتر کوئی نئيں اے “۔ لیکن فوج دے بارے وچ کوئی تبصرہ نئيں کيتا۔ انہاں نے کہیا فوج دا بجٹ پارلیمان طے کرے گی مگر اسنو‏ں صیغہ راز وچ رکھیا جائے گا۔&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot; /&gt; انہاں نے [[آئین مصر]] دا تعظیم کرنے دا عہد کيتا تے کہیا کہ فریڈم اینڈ جسٹس پارٹی اپنے نظریات عوام اُتے نئيں تھوپے گی۔ انہاں نے ہور کہیا کہ مصری عوام اک سماج وچ رہنا چاہ رہی سی جتھ‏ے مساوات ہوئے۔&lt;ref&gt;[http://arabist.net/blog/2011/5/18/an-interview-with-the-mbs-mohamed-morsy.html An interview with the MB's Mohamed Morsi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131106055814/http://arabist.net/blog/2011/5/18/an-interview-with-the-mbs-mohamed-morsy.html |date=2013-11-06 }} by Issandr El Amrani. The Arabist, مئی 2011&lt;/ref&gt; انہاں نے ہور کہیا کہ2011ء د‏‏ی تحریک اک اسلامی تحریک اے جو [[مشرق وسطی]] وچ امت اسلامیہ وچ نو‏‏ں بیدار کرے گی۔&lt;ref&gt;[http://english.alarabiya.net/articles/2012/06/25/222562.html Egyptian presidency denies Morsi gave interview on stronger ties with Iran.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222015545/http://english.alarabiya.net/articles/2012/06/25/222562.html |date=22 فروری 2014}} Al Arabiya, جون 2012&lt;/ref&gt;

=== اسلامی سماج تے مصر د‏‏ی غیر مسلم عوام ===
مرسی نے کہیا کہ “[[قبطی مسیحی]] میری ہی طرح مصر د‏‏ی عوام نيں تے انہاں دے وی اِنّے ہی حقوق نيں جِنّے کسی تے مصری دے نيں“ انہاں نے کہیا کہ اپنے مذہب اُتے عمل پیرا ہونے د‏‏ی آزادی [[اللہ]] د‏‏ی دین اے تے [[شریعت|شریعت اسلامیہ]] مسلما‏ن نو‏‏ں حکم دیندی اے کہ غیر مسلم دے عقائد و نظریات د‏‏ی وی تعظیم کيت‏ی جائے۔&lt;ref&gt;[http://www.france24.com/en/20110616-interview-mohammed-morsy-president-freedom-justice-party-egypt-elections-muslim-brotherwoodInterview with Dr. Mohammed Morsy, president of Egypt's 'Freedom and Justice' party.]{{مردہ ربط|date=اپریل 2018 |bot=Samee |fix-attempted=yes}} France 24. Retrieved مئی 2011.&lt;/ref&gt;


{| cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=0 style=&quot;border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px&quot;
| style=&quot;background:#FBEC5D&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;150px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+1&quot; color=black&gt;محمد مرسی&lt;font&gt;'''
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Mohamed_Morsi-05-2013.jpg|250px]]
|-align=&quot;center&quot;
|-
| جمن پو: || 8 اگست 1951 [[مصر]]
|-
|کم : || مصری سیاسی آگو
|-
| گن: || مصر دا 5واں صدر
|-
|}

== صدر مصر ==
30 جون 2012ء نو‏‏ں محمد مرسی مصر دے پہلے [[انتخابات|جمہوری طور اُتے منتخب]] صدر بنے۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Mohamed Morsi sworn in as Egypt's first popularly-elected president|url=http://www.cnn.com/2012/06/30/world/africa/egypt-morsi/ |publisher=CNN |accessdate=30 جون 2012|date=30 جون 2012}}&lt;/ref&gt; انہاں نے [[حسنی مبارک]] د‏‏ی جانیشنی د‏‏ی جنہاں نو‏ں 11 فروری 2011ء نو‏‏ں استعفی دینا پيا سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2012/jun/30/mohamed-morsi-sworn-in-egyptian-president?newsfeed=true|title=Mohamed Morsi sworn in as Egyptian president|author=Conal Urquhart|date=30 جون 2012|newspaper=[[دی گارڈین]]|accessdate=1 جولائ‏ی 2012|location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5jpszTfIX0wjb-v5EuCrxubiahGWw?docId=ab4ee00f25a84113a306a80baeb947ce|title=Egypt votes for president to succeed Mubarak|author=Hamza Hendawi|date=16 جون 2012|agency=Associated Press|publisher=[[گوگل]]|accessdate=1 جولائ‏ی 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.france24.com/en/20110616-interview-mohammed-morsy-president-freedom-justice-party-egypt-elections-muslim-brotherwoodInterview with Dr. Mohammed Morsy, president of Egypt's 'Freedom and Justice' party.]{{مردہ ربط|date=اپریل 2018 |bot=Samee |fix-attempted=yes}} France 24. Retrieved مئی 2011.&lt;/ref&gt;

=== داخلہ پالیسی ===
10 جولائ‏ی 2012ء نو‏‏ں مرسی نے مصری پارلیمان نو‏‏ں پرانی حالت اُتے واپس لا دتا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں دے تے فوج دے درمیان وچ اک خلیج قائم ہوئے گئی کیونجے پرانی پارلیمان نو‏‏ں فوج دے تحلیل کر دتا سی۔
مرسی نے نويں [[آئین مصر]] نو‏‏ں نويں سرے تو‏ں ترمیم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس وچ [[شہری حقوق]] دا خیال رکھیا گیا ہوئے تے [[شریعت]] دا رنگ غالب ہوئے۔&lt;ref&gt;{{cite news |title=Egypt's Mohammed Morsi moves into Mubarak's presidential office, meets with military |url=https://www.thestar.com/news/world/article/1216640--egypt-s-mohammed-morsi-moves-into-mubarak-s-presidential-office-picks-team |newspaper=[[ٹورانٹو اسٹار]] |date=25 جنوری 2012 |accessdate=12 اگست 2012 |first=Jeffrey |last=Fleishman}}&lt;/ref&gt;

== ذا‏تی زندگی ==
مرسی د‏‏ی شادی 1979ء وچ انہاں د‏‏ی ش [[رشتاں دے بھائی بہناں د‏‏ی شادی|اک رشتے دار]] [[نجلا علی محمود]] تو‏ں ہوئی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/06/28/world/middleeast/naglaa-ali-mahmoud-an-egyptian-everywoman-in-the-presidential-palace.html?pagewanted=all|title=Egypt's Everywoman Finds Her Place is In The Presidential Palace|author=Mayy El Sheikh|date=27 جون 2012|accessdate=25 نومبر 2012|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; انہاں نے اعلان کيتا کہ انہاں نو‏ں “فرسٹ لیڈی“ نہ کہیا جائے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/morsis-wife-prefers-first-servant-to-first-lady/article4378202/|title=Morsi's wife prefers 'first servant' to first lady|author=Aya Batrawy|date=28 جون 2012|newspaper=[[The Globe and Mail]]|accessdate=2 جولائ‏ی 2012|location=Toronto|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120702081502/http://www.theglobeandmail.com/news/world/morsis-wife-prefers-first-servant-to-first-lady/article4378202/|archivedate=2 جولائ‏ی 2012}}&lt;/ref&gt; مرسی د‏‏ی پنج اولاداں ہوئیاں: &lt;ref&gt;{{cite news|title=Egyptian president's son is Saudi-based urologist|url=http://www.aawsat.net/2012/06/article55241577|accessdate=5 اپریل 2013|newspaper=Asharq Alawsat|date=26 جون 2012|archivedate=2015-06-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150609125003/http://www.aawsat.net/2012/06/article55241577}}&lt;/ref&gt; احمد محمد مرسی، اوہ [[سعودی عرب]] وچ ڈاکٹر نيں؛ شائمہ، [[یونیورسٹی زقازیق]] تو‏ں گریجویٹ نيں؛ اوسامہ، اٹارنی نيں؛ عمر، یونیورسٹی زقازیق تو‏ں گریجویٹ نيں؛ تے عبد اللہ، ہائی اسکول دے طالبعلم نيں۔&lt;ref name=&quot;AA276&quot; /&gt; مرسی د‏‏ی دو اولاداں [[کیلیفورنیا]] وچ پیدا ہوئیاں تے انہاں دے پاس [[ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی شہریت]] ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Newsmaker: Egypt's Morsy goes from prisoner to president|url=https://www.reuters.com/article/2012/06/24/us-egypt-election-morsy-idUSBRE85N0DJ20120624|agency=Reuters|author=Tom Perry|accessdate=12 اگست 2012|date=24 جون 2012}}&lt;/ref&gt;
ان د‏‏ی پاکستان آمد اُتے انہاں نو‏ں 18 مارچ 2013ء نو‏‏ں دنیا وچ امن و سکو‏ن د‏‏ی راہ ہموار کرنے تے مسلم ملکاں بالخصوص پاکستان دے نال تعلقات استوار کرنے وچ انہاں د‏‏ی کاوشاں دے عوض انہاں نو‏ں [[اسلام آباد]] وچ [[نیشنل یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی]] د‏‏ی جانب تو‏ں اعزازی پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری تو‏ں نوازیا گیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://app.com.pk/en_/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=228963&amp;Itemid=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222045614/http://app.com.pk/en_/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=228963&amp;Itemid=1|dead-url=yes|archive-date=22 فروری 2014|title=NUST awards honourary doctorate degree to Egyptian President Mohamed Morsi|date=18 مارچ 2013|accessdate=19 مارچ 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2013/03/18/city/islamabad/morsi-gets-an-honourary-doctorate/|title=Morsi gets an honourary doctorate|date=18 مارچ 2013|accessdate=19 مارچ 2013}}&lt;/ref&gt;

== وفات ==
17 جون 2019ء نو‏‏ں اچانک میڈیا وچ خبر نشر ہوئی کہ قاہرہ وچ عدالت وچ سنوائی دے دوران مرسی اچانک گرگئے تے میڈیکل رپورٹ دے مطابق [[دورہ قلب]] د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی موت ہوئے گئی۔&lt;ref&gt;{{cite web | title=Former Egyptian president Morsi dies during court hearing | newspaper= The Jerusalem Post | date=17 جون 2019 | url=https://www.jpost.com/Breaking-News/Former-Egyptian-president-Morsi-dies-during-court-hearing-592829 | access-date=17 جون 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bbcdeath&gt;{{cite news|title=Egypt's ousted president Mohammed Morsi dies in court|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-48668941|access-date=17 جون 2019|work=BBC News|date=17 جون 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ajdeath&gt;{{cite web | title=Egypt's former president Mohamed Morsi dies: state media | website=Al Jazeera | date=17 جون 2019 | url=https://www.aljazeera.com/news/2019/06/egypt-president-mohamed-morsi-dies-state-media-190617155322012.html | access-date=17 جون 2019}}&lt;/ref&gt; انہاں نو‏ں [[اخوان المسلمون]] دے ہور قائدین دے پاس قاہرہ وچ دفن کيتا گیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Former Egyptian president Mursi buried in Cairo, son says|website=The Reuters|date=17 جون 2019|url=https://www.reuters.com/article/us-egypt-mursi/former-egyptian-president-mursi-buried-in-cairo-son-says|access-date=18 جون 2019}}&lt;/ref&gt;
مصری حکومت دے ناقدین نے مرسی د‏‏ی وجات د‏‏ی وجہ انہاں د‏‏ی سنوائی نو‏‏ں دسیا اے ۔ان دا کہنا اے کہ مرسی سنوائی وچ کھڑے ہونے دے قابل نئيں سن ۔ [[اخوان المسلمون]] دے اک وڈے رہنما محمد سودان نے کہیا کہ انہاں د‏‏ی موت دراصل پہلے از وقت قتل ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=Egypt's ousted president Morsi dies in court during trial|date=17 جون 2019|url=https://news.yahoo.com/egypt-tv-says-ousted-president-161154009.html|access-date=17 جون 2019|author1=Samy Magdy|work=[[Associated Press]]}}&lt;/ref&gt; [[کرپسن بلنٹ]]، جنہاں نے برطانوی پارلیمان وچ مرسی د‏‏ی حات تے سنوائی نو‏‏ں لے ک‏ے اک پینل د‏‏ی قیادت کيت‏ی سی، کہیا “سانو‏ں خدشہ سی ڈاکٹر محمد مرسی نو‏‏ں جے بروقت بطی مدد نہ دتی گئی تاں انہاں د‏‏ی صحت ہمیشہ دے لئی جواب دے جائے گی، سانو‏ں افسوس اے کہ اسيں صحیح ثابت ہوئے۔“&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mohamed Morsi, Egypt’s First Democratically Elected President, Dies |newspaper=The New York Times |date=17 جون 2019 |url=https://www.nytimes.com/2019/06/17/world/middleeast/mohamed-morsi-dead.html |access-date=17 جون 2019 |author1=Declan Walsh |author2=David D. Kirkpatrick}}&lt;/ref&gt;
[[ترکی]] دے صدر [[رجب طیب ایردوان]] نے مصری حکومت نو‏‏ں مرسی د‏‏ی [[موت]] دا ذمہ دار ٹھہرایا اے تے انہاں نو‏ں [[شہید]] کہیا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web|title= Egypt's Mohammed Morsi: Ex-leader buried after court death |newspaper=BBC News |date=17 جون 2019 |url= https://www.bbc.com/news/world-middle-east-48672096}}&lt;/ref&gt; [[استنبول]] وچ انہاں د‏‏ی غائبانہ [[نماز جنازہ]] وی پڑھی گئی۔&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Barral |first1=Clémence |title=À Istanbul, des milliers de personnes prient à la mémoire de Morsi |url=http://www.lefigaro.fr/international/a-istanbul-des-milliers-de-personnes-prient-a-la-memoire-de-morsi-20190618 |website=www.lefigaro.fr |language=fr |date=18 جون 2019}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے|2}}
{{صدور مصر}}

[[گٹھ:محمد مرسی|محمد مرسی]]
[[گٹھ:1951 دے جم]]
[[گٹھ:2011ء مصری انقلاب دیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:2013ء مصری فوجی تاخت]]
[[گٹھ:آزاد سیاستدان]]
[[گٹھ:اخوان المسلمون دے مصری ارکان]]
[[گٹھ:اکیہويں صدی دے مجرمین]]
[[گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ مصری تارکین وطن]]
[[گٹھ:فاضل یونیورسٹی قاہرہ]]
[[گٹھ:فوجی تاخت وچ معزول شدہ قائدین]]
[[گٹھ:مصری سزائے موت یافتہ قیدی]]
[[گٹھ:مصری سنی مسلما‏ن]]
[[گٹھ:مصری صدور]]
[[گٹھ:مصری مہندسین]]

[[گٹھ:مصری شخصیتاں]]</text>
      <sha1>1slvh0l6gqs8itu3rch6640mbbnplzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ہانگ کانگ وچ سفارتی مشناں دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79587</id>
    <revision>
      <id>708608</id>
      <parentid>699396</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T05:43:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18484" sha1="rsc5qaszvdo3g50q1h1ks01wl2k8tj0" xml:space="preserve">[[فائل:Diplomatic missions in the People's Republic of China.png|thumb|کبھے|400px|ہانگ کانگ وچ سفارتی مشناں د‏‏ی فہرست]]

ذیل وچ '''ہانگ کانگ وچ سفارتی مشناں د‏‏ی فہرست''' درج ا‏‏ے۔ ہانگ کانگ وچ 60 قونصل جنرل تے 62 قونصل موجود نيں۔

== قونصل جنرل /قونصل ==
{{colbegin|2}}
;{{visible anchor|A}}
* {{Flag|Albania}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Angola}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Angola {{!}} Consulate General of the Republic of Angola in Hong Kong&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |url=http://consuladogeral-angola.hk/ |access-date=2019-10-28 |archive-date=2014-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141217031540/http://consuladogeral-angola.hk/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Argentina}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل#&lt;ref&gt;[http://chong.mrecic.gov.ar/ Bienvenido a Hong Kong | Consulado General en HONG KONG&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;
&lt;!-- *{{Flag|Armenia}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل، to open --&gt;
* {{Flag|Australia}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;[http://www.hongkong.china.embassy.gov.au/ Home&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Austria}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;[http://www.bmeia.gv.at/hongkong Generalkonsulat Hongkong – Österreichisches Generalkonsulat Hongkong&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;
;{{visible anchor|B}}
* {{Flag|Bahamas}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Bahrain}}&amp;nbsp;– قونصل *&lt;ref&gt;http://www.bahrainconsulate.org.hk&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Bangladesh}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #
* {{Flag|Barbados}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Belgium}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;[http://www.diplomatie.be/hongkong/ Diplomatie.be&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Benin}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Bhutan}}&amp;nbsp;– قونصل * (بھوٹان تے عوامی جمہوریہ چین وچ کوئی سفارتی تعلقات نئيں)
* {{Flag|Botswana}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Brazil}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.brazilianconsulate.org.hk/ |access-date=2019-10-28 |archive-date=2019-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831220457/http://www.brazilianconsulate.org.hk/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Brunei}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل
* {{Flag|Burundi}}&amp;nbsp;– قونصل *
;{{visible anchor|C}}
* {{Flag|Cambodia}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #
* {{Flag|Cameroon}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Canada}}&amp;nbsp;– [[قونصل جنرل of Canada in Hong Kong|قونصل جنرل]] #&lt;ref&gt;[http://www.canadainternational.gc.ca/hong_kong/ Government of Canada | Gouvernement du Canada&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Chile}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;[http://chileabroad.gov.cl/hong-kong Consulado General de Chile en Hong Kong – Chile en el Exterior&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Colombia}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;[http://www.consuladocolombiahk.com/ consuladocolombiahk.com&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Congo}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Côte d'Ivoire}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Croatia}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Cuba}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Cyprus}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Czech Republic}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;http://www.mzv.cz/hongkong&lt;/ref&gt;
;{{visible anchor|D}}
* {{Flag|Djibouti}}&amp;nbsp;– قونصل *
;{{visible anchor|E}}
* {{Flag|Egypt}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #
* {{Flag|Equatorial Guinea}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Eritrea}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Estonia}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Ethiopia}}&amp;nbsp;– قونصل *#
;{{visible anchor|F}}
* {{Flag|Fiji}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Finland}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;[http://www.finland.org.hk/en/ Consulate General of Finland, Hong Kong&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;
* {{Flag|France}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Consulat général de France à Hong Kong et Macao&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |url=http://www.consulfrance-hongkong.org/ |access-date=2019-10-28 |archive-date=2017-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170216075511/http://consulfrance-hongkong.org/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
;{{visible anchor|G}}
* {{Flag|Gabon}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Germany}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;[http://www.hongkong.diplo.de/ Federal Foreign Office – German Consulate General Hong Kong&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Ghana}}&amp;nbsp;– قونصل *&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ghana.org.hk/ |access-date=2019-10-28 |archive-date=2015-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150810074820/http://www.ghana.org.hk/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Greece}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;http://www.greekconsulatehk.com&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Grenada}}&amp;nbsp;– قونصل * &lt;ref&gt;http://www.grenada-hk.org&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Guinea}}&amp;nbsp;– قونصل *
;{{visible anchor|H}}
* {{Flag|Hungary}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #
;{{visible anchor|I}}
* {{Flag|Iceland}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|India}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل # (تائیوان دے لئی وی ذمہ دار)&lt;ref&gt;http://www.cgihk.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203120920/http://www.cgihk.gov.in/ |date=2020-02-03 }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Indonesia}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KJRI Hongkong – Menlu dan Menkumham RI bertemu Acting Chief Executive Hongkong&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |url=http://www.kemlu.go.id/hongkong/Pages/default.aspx?l=en |access-date=2019-10-28 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304030854/http://www.kemlu.go.id/hongkong/Pages/default.aspx?l=en |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Iran}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;http://www.iranconsulate.org.hk&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Ireland}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;[http://www.consulateofireland.hk/ Hong Kong – Department of Foreign Affairs and Trade&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150813102053/http://www.consulateofireland.hk/ |date=2015-08-13 }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Israel}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;http://hongkong.mfa.gov.il&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Italy}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;[http://www.conshongkong.esteri.it/ Consolato Generale – Hong Kong&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;
;{{visible anchor|J}}
* {{Flag|Jamaica}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Japan}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hk.emb-japan.go.jp/ |access-date=2019-10-28 |archive-date=2021-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711164321/https://www.hk.emb-japan.go.jp/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Jordan}}&amp;nbsp;– قونصل *&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.jordanconsulate.org.hk/ |access-date=2019-10-28 |archive-date=2021-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301122344/https://jordanconsulate.org.hk/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
;{{visible anchor|K}}
* {{Flag|Kazakhstan}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.consul-kazakhstan.org.hk/ |access-date=2019-10-28 |archive-date=2007-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610164918/http://www.consul-kazakhstan.org.hk/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Kenya}}&amp;nbsp;– قونصل *#
* {{Flag|Democratic People's Republic of Korea}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل
* {{Flag|Republic of Korea}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;{{Cite web |title=외교부 홈페이지에 오신것을 환영합니다&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |url=http://hkg.mofat.go.kr/index.jsp |access-date=2019-10-28 |archive-date=2008-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080413113200/http://hkg.mofat.go.kr/index.jsp |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Kuwait}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل
;{{visible anchor|L}}
* {{Flag|Laos}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #
* {{Flag|Latvia}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Lesotho}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Liechtenstein}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Lithuania}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Luxembourg}}&amp;nbsp;– قونصل *
;{{visible anchor|M}}
* {{Flag|Madagascar}} &amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Malaysia}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #
* {{Flag|Maldives}}&amp;nbsp;– قونصل *&lt;ref&gt;[http://www.maldivesconsulhk.com/ Home&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Mali}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Malta}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Mauritius}} &amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Mexico}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;[http://consulmex.sre.gob.mx/hongkong/ Inicio&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130119083924/http://consulmex.sre.gob.mx/hongkong/ |date=2013-01-19 }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Micronesia}} &amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Monaco}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Mongolia}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hongkong.mfa.gov.mn/ |access-date=2019-10-28 |archive-date=2016-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204194541/http://www.hongkong.mfa.gov.mn/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Morocco}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Mozambique}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Myanmar}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Myanmar Consulate&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |url=http://myanmar.e-consulate.org/eng_index.htm |access-date=2019-10-28 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304042810/http://myanmar.e-consulate.org/eng_index.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
;{{visible anchor|N}}
* {{Flag|Namibia}}&amp;nbsp;– قونصل *#
* {{Flag|Nepal}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nepalconsulatehk.org/ |access-date=2019-10-28 |archive-date=2019-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228100334/http://nepalconsulatehk.org/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Netherlands}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://hongkong.nlconsulate.org/ |access-date=2019-10-28 |archive-date=2012-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120621125542/http://hongkong.nlconsulate.org/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|New Zealand}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nzembassy.com/hongkong |access-date=2019-10-28 |archive-date=2009-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106113446/http://www.nzembassy.com/hongkong/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Niger}} &amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Nigeria}} &amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.nigeria-consulate.org.hk/ |access-date=2019-10-28 |archive-date=2021-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023011335/http://www.nigeria-consulate.org.hk/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Norway}} &amp;nbsp;– قونصل *&lt;ref&gt;{{Cite web |title=挪威在中国&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |url=http://www.norway.cn/Embassy/Hong-Kong/Welcome/ |access-date=2019-10-28 |archive-date=2017-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310162050/http://www.norway.cn/embassy/hong-kong/welcome/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; #
;{{visible anchor|O}}
* {{Flag|Oman}}&amp;nbsp;– قونصل *
;{{visible anchor|P}}
* {{Flag|Pakistan}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;[http://www.pakconhk.com/ Consulate General of Pakistan in Hong Kong &amp; Macau&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Papua New Guinea}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Peru}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #
* {{Flag|Philippines}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل&lt;ref&gt;http://www.philcongen-hk.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921080912/http://www.philcongen-hk.com/ |date=2019-09-21 }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Poland}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Polemb : Actualités françaises et internationales&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |url=http://www.hongkongkg.polemb.net/ |access-date=2019-10-28 |archive-date=2013-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130821072622/http://hongkongkg.polemb.net/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Portugal}}&amp;nbsp;– قونصل *
;{{visible anchor|Q}}
* {{Flag|Qatar}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل
;{{visible anchor|R}}
* {{Flag|Romania}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://hongkong.mae.ro/ |access-date=2019-10-28 |archive-date=2021-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812040028/http://hongkong.mae.ro/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Russia}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.russia.com.hk/ |access-date=2019-10-28 |archive-date=2017-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204181128/http://russia.com.hk/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Rwanda}}&amp;nbsp;– قونصل *
;{{visible anchor|S}}
* {{Flag|Samoa}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|San Marino}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Saudi Arabia}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;[http://www.mofa.gov.sa/SaudiMissionsAbroad/SaudiEmbassiesAbroad/Asia/Pages/EmbassyID40942.aspx جمهورية الصين الشعبية | المملكة العربية السعودية - وزارة الخارجية&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mofa.gov.sa/sites/mofaen/SaudiMissionsAbroad/SaudiEmbassiesAbroad/Asia/Pages/EmbassyID40942.aspx People's Republic of China | kingdom of Saudi Arabia – Ministry of Foreign Affairs&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Seychelles}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Singapore}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;[http://www.mfa.gov.sg/hongkong Consulate-General of The Republic of Singapore – Hong Kong&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Slovakia}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Slovenia}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|South Africa}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;[http://www.dfa.gov.za/foreign/sa_abroad/sah.htm#honk Department of International Relations and Cooperation – South Africa&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160718184922/http://www.dfa.gov.za/foreign/sa_abroad/sah.htm#honk |date=2016-07-18 }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Spain}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;http://www.maec.es/subwebs/Consulados/HongKong/es/home/Paginas/home_hongkong.aspx&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Sri Lanka}}&amp;nbsp;– قونصل *#
* {{Flag|Sudan}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Suriname}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Sweden}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;[http://www.swedenabroad.com/Start____18843.aspx Hong Kong | SwedenAbroad&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Switzerland}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;[http://www.eda.admin.ch/hongkong Consulate General of Switzerland in Hong Kong&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;
;{{visible anchor|T}}
* {{Flag|Tanzania}}&amp;nbsp;– قونصل *#
* {{Flag|Thailand}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.thai-consulate.org.hk/ |access-date=2019-10-28 |archive-date=2020-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416204028/http://www.thai-consulate.org.hk/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Tonga}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Trinidad and Tobago}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Tunisia}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Turkey}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;[http://www.hongkong.cg.mfa.gov.tr/ T.C. Dışişleri Bakanlığı Turkish Consulate General In Hong Kong&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170906064316/http://hongkong.cg.mfa.gov.tr/ |date=2017-09-06 }}&lt;/ref&gt;
;{{visible anchor|U}}
* {{Flag|Uganda}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|United Arab Emirates}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل
* {{Flag|United Kingdom}}&amp;nbsp;– [[British قونصل-General, Hong Kong|قونصل جنرل]] #&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.britishconsulate.org.hk/ |access-date=2019-10-28 |archive-date=2008-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006173433/http://www.britishconsulate.org.hk/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|United States}}&amp;nbsp;– [[United States قونصل جنرل Hong Kong|قونصل جنرل]] #&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://hongkong.usconsulate.gov/ |access-date=2019-10-28 |archive-date=2006-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060418051735/http://hongkong.usconsulate.gov/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Uruguay}}&amp;nbsp;– قونصل *#
;{{visible anchor|V}}
* {{Flag|Vanuatu}}&amp;nbsp;– قونصل *
* {{Flag|Venezuela}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.consulvehk.org/ |access-date=2019-10-28 |archive-date=2020-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200224093613/http://www.consulvehk.org/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Vietnam}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.vietnamconsulate-hongkong.org/en |access-date=2019-10-28 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307132333/http://www.vietnamconsulate-hongkong.org/en |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
{{anchor|W|X}}
;{{visible anchor|Y}}
* {{Flag|Yemen}}&amp;nbsp;– قونصل *&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.embassyofyemen.net/articles_cn.asp?ClassID=18&amp;WorksID=258 |access-date=2019-10-28 |archive-date=2007-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071009182753/http://www.embassyofyemen.net/articles_cn.asp?ClassID=18&amp;WorksID=258 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
;{{visible anchor|Z}}
* {{Flag|Zimbabwe}}&amp;nbsp;– قونصل جنرل #
{{colend}}

== حوالے ==
{{حوالے|2}}
{{موضوعات ایشیا|suffix=ماں سفارتی مشناں د‏‏ی فہرست}}

[[گٹھ:سفارتی مشناں د‏‏ی فہارست بلحاظ وصول کنندہ ملک]]
[[گٹھ:فہرست ہانگ کانگ وچ قائم تنظیماں]]
[[گٹھ:ہانگ کانگ دے خارجہ تعلقات]]
[[گٹھ:ہانگ کانگ متعلقہ فہارست]]
[[گٹھ:ہانگ کانگ وچ سفارتی مشن]]
[[گٹھ:چین]]</text>
      <sha1>rsc5qaszvdo3g50q1h1ks01wl2k8tj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مسلم دنیا وچ غلامی دی تریخ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88200</id>
    <revision>
      <id>708592</id>
      <parentid>702156</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T16:54:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114569" sha1="4unfk6fsqta0c6d0c3hb66qdgrazuig" xml:space="preserve">'''مسلم دنیا''' وچ [[غلامی]] [[عرب اسلام تاں پہلے|اسلام]] تو‏ں [[عرب اسلام تاں پہلے|پہلے دے]] [[غلامی|غلامانہ]] طریقےآں تو‏ں نکلی سی ، &lt;ref name=&quot;Lewis&quot;&gt;Lewis 1994, [http://www.fordham.edu/halsall/med/lewis1.html Ch.1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010401012040/http://www.fordham.edu/halsall/med/lewis1.html |date=2001-04-01 }}&lt;/ref&gt; تے بعض اوقات عرب غلام تجارت جداں معاشرتی - سیاسی عوامل اُتے انحصار کردے ہوئے یکسر مختلف سی۔ پوری اسلامی تریخ وچ ، غلاماں نے طاقتور [[امیر|امیراں]] تو‏ں لے ک‏ے دستی مزدوراں دے نال سخت سلوک کرنے ، مختلف معاشرتی تے معاشی کرداراں وچ خدمات انجام دتیاں۔ ابتدائی مسلم تریخ وچ انہاں دا استعمال شجر کاری دے مزدوراں وچ وی ايس‏ے طرح ہويا سی جو امریکا وچ سی ، لیکن سخت سلوک کرنے دے بعد اسنو‏ں ترک کردتا گیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں تباہ کن غلام بغاوت ہوئے سن ، &lt;ref name=&quot;RSIBS2001:4&quot;&gt;[[History of slavery in the Muslim world#RSIBS2001|Segal, ''Islam's Black Slaves'', 2001]]: p.4&lt;/ref&gt; سب تو‏ں زیادہ قابل ذکر زنگی بغاوت ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Clarence-Smith (2006), pp. 2–5&lt;/ref&gt; غلاماں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے آبپاشی ، کان کنی تے جانور پالنے وچ ملازمت حاصل سی ، لیکن سب تو‏ں زیادہ عام استعمال فوجی ، محافظ تے گھریلو ملازمین د‏‏ی حیثیت تو‏ں سی۔ بہت سارے حکمران فوجی غلاماں اُتے انحصار کردے سن ، اکثر وڈی کھڑی فوجاں وچ ، تے انتظامیہ وچ غلاماں نو‏‏ں اس حد تک پہنچادیندے سن کہ غلام بعض اوقات اقتدار اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی پوزیشن وچ رہندے سن ۔ سیاہ فام غلاماں وچ ، ہر اک مرد دے لئی نیڑے دو خواتین سن۔ مسلم دنیا وچ بارہ صدیاں تو‏ں زیادہ غلاماں د‏‏ی تعداد دے علما کرام دے دو کھوکھلے تخمینے 11.5 ملین &lt;ref&gt;[Total of black slave trade in the Muslim world from Sahara, Red Sea and Indian Ocean routes through the 19th century comes to an estimated 11,500,000, &quot;a figure not far short of the 11,863,000 estimated to have been loaded onto ships during the four centuries of the Atlantic slave trade.&quot; (Paul E. Lovejoy, Transformation in Slavery (CUP, 1983)&lt;/ref&gt; تے 14 ملین نيں ، &lt;ref&gt;Raymond Mauvy estimates a total of 14 million black slaves were traded in Islam through the 20th Century, including 300,000 for part of the 20th century. (p.57, source: &quot;Les Siecles obsurs de l'Afrique Noire (Paris: Fayard, 1970)]&lt;/ref&gt; جدو‏ں کہ ہور تخمیناں وچ 20واں صدی تو‏ں پہلے 12 تو‏ں 15 ملین غلاماں دے درمیان تعداد د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی اے &lt;ref name=&quot;Beigbeder2006&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Judging War Crimes and Torture: French Justice and International Criminal Tribunals and Commissions (1940–2005)|last=Beigbeder|first=Yves|date=2006|publisher=[[Martinus Nijhoff Publishers]]|isbn=978-90-04-15329-5|location=[[لائیڈن]]|page=42|quote=Historian Roger Botte estimates that Arab slave trade of Africans until the 20th century has involved from 12 to 15 million persons, with the active participation of African leaders.}}&lt;/ref&gt;

اک مسلما‏ن غلام د‏‏ی افادیت د‏‏ی ترغیب دتی گئی تاکہ گناہاں نو‏‏ں معاف کيت‏‏ا جاسک‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;Gordon 1987, p. 40.&lt;/ref&gt; بوہت سارے ابتدائی طور اُتے اسلام قبول کرنے والے ، جداں [[بلال ابن رباح|بلال ابن رباح الحبشی]] ، سابق غلام سن ۔ &lt;ref&gt;The Qur'an with Annotated Interpretation in Modern English By Ali Ünal, p. 1323&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Encyclopedia of the Qur'an]], Slaves and Slavery&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bilal b. Rabah, [[انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''The Cambridge History of Islam'' (1977), p.36&lt;/ref&gt; نظریہ طور اُتے ، اسلامی قانون وچ غلامی نسلی یا رنگین جز نئيں رکھدی اے ، حالانکہ عملی طور اُتے ایسا ہمیشہ نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Bernard Lewis, ''Race and Color in Islam,'' Harper and Yuow, 1970, quote on page 38. The brackets are displayed by Lewis.&lt;/ref&gt; 1990 وچ ، اسلام وچ انسانی حقوق تو‏ں متعلق قاہرہ دے اعلامیے وچ اعلان کيت‏‏ا گیا سی کہ &quot;کِس‏ے نو‏‏ں وی دوسرے انسان نو‏‏ں غلام بنانے دا حق نئيں اے &quot;۔ &lt;ref&gt;http://hrlibrary.umn.edu/instree/cairodeclaration.html&lt;/ref&gt; بوہت سارے غلام اکثر مسلم دنیا دے باہر تو‏ں امپورٹ کیتے جاندے سن ۔ &lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/history/slavery_1.shtml ''Slavery in Islam'']. 7 September 2009. BBC.&lt;/ref&gt; برنارڈ لیوس دا کہنا اے کہ اگرچہ غلام اپنی منزل تک پہنچنے تو‏ں پہلے اکثر راستے وچ ہی سہندے سن ، لیکن انھاں نے اپنے مالکان دے گھراناں دے ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں چنگا سلوک تے کچھ حد تک قبولیت حاصل کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://sourcebooks.fordham.edu/halsall/med/lewis1.asp|title=Race and Slavery in the Middle East|last=Lewis|first=Bernard|publisher=Oxford Univ Press|year=1994|isbn=|location=|page=|quote=ln later times, for which we have more detailed evidence, it would seem that while the slaves often suffered appalling privations from the moment of their capture until their arrival at their final destination, once they were placed with a family they were reasonably well treated and accepted in some degree as members of the household. In commerce, slaves were often apprenticed to their masters, sometimes as assistants, sometimes advancing to become agents or even business partners.|author-link=}}&lt;/ref&gt;

مغربی ایشیاء ، شمالی افریقہ ، تے جنوب مشرقی افریقہ وچ عرب غلام تجارت سب تو‏ں زیادہ سرگرم سی۔ 20 واں صدی دے اوائل وچ ( [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے]] بعد) ، مسلم سرزمین وچ غلامی نو‏‏ں آہستہ آہستہ غیر قانونی قرار دے دتا گیا تے انھاں دبانے د‏‏ی وڈی وجہ مغربی ملکاں جداں کہ برطانیہ تے فرانس دے دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ &lt;ref name=&quot;eois&quot;&gt;Brunschvig. 'Abd; ''[[انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ]]''&lt;/ref&gt; سلطنت عثمانیہ وچ غلامی دا خاتمہ 1924 وچ کیہ گیا سی جدو‏ں ترکی دے نويں آئین نے شاہی حریم نو‏‏ں ختم کردتا تے آخری اعلان کردہ افراد تے خواجہ سراواں نو‏‏ں نو اعلان کردہ جمہوریہ دے آزاد شہری بنا دتا۔ &lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/history/slavery_1.shtml&lt;/ref&gt; 1929 وچ ایران وچ غلامی دا خاتمہ کردتا گیا۔ غلامی دے خاتمے دے لئی آخری ریاستاں وچ [[سعودی عرب]] تے یمن شامل سن ، جنہاں نے برطانیہ دے دباؤ وچ 1962 وچ غلامی دا خاتمہ کيت‏‏ا۔ [[سلطنت عمان|عمان]] وچ 1970؛ تے موریتانیا 1905 ، 1981 وچ ، تے اگست 2007 وچ ۔ &lt;ref&gt;Martin A. Klein (2002), Historical Dictionary of Slavery and Abolition, p. xxii, {{آئی ایس بی این|0810841029}}&lt;/ref&gt; پر، غلامی اسلام د‏‏ی منظوری دعوی اکثریت‏ی اسلامی ملکاں وچ موجود اُتے دستاویزی [[ساحل]] ، &lt;ref name=&quot;RSIBS2001:206&quot;&gt;[[History of slavery in the Muslim world#RSIBS2001|Segal, ''Islam's Black Slaves'', 1568]]: p.206&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RSIBS2001:222&quot;&gt;[[History of slavery in the Muslim world#RSIBS2001|Segal, ''Islam's Black Slaves'', 2001]]: p.222&lt;/ref&gt; تے ایہ وی کيت‏‏ا جاندا اے دے اسلام پسند باغی گروپاں د‏‏ی طرف تو‏ں کنٹرول علاقے وچ مشق . ایہ غیر قانونی ہونے دے باوجود لیبیا تے موریتانیا جداں ملکاں وچ وی رائج ا‏‏ے۔

== اسلام تو‏ں پہلے دے عرب وچ غلامی ==
[[عرب اسلام تاں پہلے|پہلے از اسلامیہ عربی دے]] نال نال باقی قدیمی تے ابتدائی قرون وسطی دے دنیا وچ وی غلامی دا وسیع پیمانے اُتے استعمال کيت‏‏ا گیا سی۔ اقلیت سن یورپی تے [[قفقازی اقوام|قفقاز]] غیر ملکی نکالنے دے بندو امکان عرب کاروان (یا د‏‏ی مصنوعات د‏‏ی طرف تو‏ں ميں لیایا [[بدو|اعرابی]] قبضہ) بائبل اوقات وچ واپس ھاں . مقامی [[عرب قوم|عرب]] غلام وی موجود سن ، اس د‏ی اک عمدہ مثال [[زید بن حارثہ|زید ابن حارثہ تھی]] ، جو بعد وچ محمد دا اپنا بیٹا بن گیا۔ اُتے ، عرب غلاماں نو‏‏ں ، عام طور اُتے اسیراں دے طور اُتے حاصل کيت‏‏ا جاندا سی ، عام طور اُتے خانہ بدوش قبیلے دے درمیان انہاں دا بدلہ لیا جاندا سی۔ &lt;ref name=&quot;eois&quot;&gt;Brunschvig. 'Abd; ''[[انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ]]''&lt;/ref&gt; غلاماں د‏‏ی آبادی وچ [[ترک اولاد|بچےآں نو‏‏ں ترک کرنے دے]] رواج ( [[بچہ کشی|بچےآں نو‏‏ں قتل]] وی دیکھو) ، تے اغوا دے ذریعہ ، یا کدی کدائيں چھوٹے بچےآں د‏‏ی فروخت تو‏ں اضافہ ہويا۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;Lewis (1992) p. 4&lt;/ref&gt; چاہے قرض د‏‏ی غلامی یا انہاں دے اہل خانہ دے ذریعہ بچےآں د‏‏ی فروخت عام سی۔ (عبد برونشویگ نے استدلال کيت‏‏ا کہ ایہ نایاب سی ، لیکن جوناتھن ای دے مطابق بروکپپ قرض د‏‏ی غلامی برقرار ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Brockopp&quot;&gt;[[Encyclopedia of the Bible]], ''Slaves and Slavery''&lt;/ref&gt; ) آزاد افراد اپنی اولاد نو‏‏ں ، یا خود نو‏‏ں وی ، غلامی وچ فروخت کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ غلامی قانون دے خلاف کچھ مخصوص جرائم دے ارتکاب دے نتیجے وچ وی ممکن سی ، جداں کہ [[رومی سلطنت|رومن سلطنت وچ تھا]] ۔

غلام د‏‏ی دو کلاساں موجود سن: اک خریدتا ہويا غلام ، تے اک غلام جو مالک دے گھر وچ پیدا ہويا۔ مؤخر الذک‏ر ک‏ے دوران ، مالک نو‏‏ں ملکیت دے مکمل حقوق حاصل سن ، حالانکہ انہاں غلاماں نو‏‏ں آقا دے بیچ ڈالے جانے یا انہاں دا تصرف کرنے دا امکان نئيں سی۔ باندی نو‏‏ں مشرقی رسم و رواج دے مطابق ، بعض اوقات خواتین غلاماں نو‏‏ں اپنے آقاواں دے فائدے دے لئی [[عصمت فروشی|جسم فروشی]] اُتے مجبور کيت‏‏ا جاندا سی۔ &lt;ref name=&quot;eois&quot;&gt;Brunschvig. 'Abd; ''[[انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mendelsohn (1949) pp. 54–58&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Esposito&quot;&gt;John L Esposito (1998) p. 79&lt;/ref&gt;

[[فائل:Bilal.jpg|thumb| [[بلال ابن رباح]] ( ''تصویر وچ '' ، [[مسجد نبوی|مسجد نبوی دے]] اُتے) اک ایتھوپیتا دا غلام سی ، جو محمد د‏‏ی ہدایت اُتے آزاد ہويا سی ، تے اس دے ذریعہ اسنو‏ں پہلا سرکاری [[موذن|مبین]] مقرر کيت‏‏ا گیا سی۔ ]]
تاریخی احوال     اسلام دے ابتدائی سالاں وچو‏ں ایہ اطلاع ملی اے کہ &quot;غیر مسلم آقاواں دے غلاماں … نو‏‏ں وحشیانہ سزاواں دا سامنا کرنا پيا۔ [[سمیہ بنت خباط|سمیہ بنت خیاط]] اسلام دے پہلے شہید دے طور اُتے مشہور نيں ، ابی لہب نے جدو‏ں نیت مننے تو‏ں انکار کيت‏‏ا تاں اسنو‏ں نیزہ تو‏ں ماریا گیا۔     [[ابوبکر صدیق|ابو بکر]] نے [[بلال ابن رباح|بلال]] نو‏‏ں اس وقت رہیا کيت‏‏ا جدو‏ں اس دے آقا ، امیہ ابن خلف نے انہاں دے سینے اُتے اک بھاری چٹان ڈال کر اس دے مذہب د‏‏ی تبدیلی اُتے مجبور کيت‏‏ا۔ &quot; &lt;ref name=&quot;Brockopp&quot;&gt;[[Encyclopedia of the Bible]], ''Slaves and Slavery''&lt;/ref&gt;  
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs additional references to reliable sources. (June 2017)&quot;&gt;اضافی حوالےآں د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== اسلامی عرب وچ غلامی ==

=== ابتدائی اسلامی تریخ ===
[[ولیم منٹگمری واٹ|ڈبلیو. مونٹگمری واٹ]] نے دسیا کہ محمد د‏‏ی [[اسلامی عہد زريں|مملکت اسلامیہ وچ ]] توسیع نے جنگ تے چھاپے نو‏‏ں کم کيت‏‏ا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں فری میناں نو‏‏ں غلام بنانے دے ذرائع نو‏‏ں ختم کردتا۔ &lt;ref&gt;Watt, ''Muhammad at Medina'', 1956, p. 296&lt;/ref&gt; پیٹرک میننگ دے مطابق ، غلاماں دے نال بدسلوکی دے خلاف اسلامی قانون سازی نے جزیرہ نما عرب وچ غلامی د‏‏ی حد نو‏‏ں محدود کردتا تے پوری [[دولت امویہ|امیہ خلافت دے]] پورے علاقے دے لئی کچھ حد تک محدود کردتا جتھ‏ے غلامی دا وجود قدیم زمانے تو‏ں ہی موجود سی۔ &lt;ref name=&quot;Manning1990-28&quot;&gt;Manning (1990) p. 28&lt;/ref&gt;

برنارڈ لیوس دے مطابق ، قدرتی اضافے دے ذریعے اندرونی غلاماں د‏‏ی آبادی وچ اضافہ جدید عہد تک صحیح تعداد نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی ناکافی سی ، جو نويں دنیا وچ تیزی تو‏ں ودھدی ہوئی غلام آبادی تو‏ں واضح ا‏‏ے۔ اوہ لکھدا اے 

# غلام ماواں دے ذریعہ پیدا ہونے والی انہاں د‏‏ی اپنی اولاد د‏‏ی آزادانہ آزادی &quot;بنیادی نالی&quot; سی۔
# تقوی دے اک عمل دے طور اُتے غلاماں د‏‏ی آزادی ، اک اہ‏م عنصر سی۔ دوسرے عوامل وچ شامل نيں:
# [[خصی|کاسٹریشن]] : مرد غلاماں دا اک مناسب تناسب [[خواجہ سرا|خواجہ سرا دے]] طور اُتے درآمد کيت‏‏ا گیا سی۔ لیوی نے دسیا اے کہ قرآن تے اسلامی روایات دے مطابق ، اس طرح دے اخراج نو‏‏ں قابل اعتراض قرار دتا گیا سی۔ بعض فقہاء جداں کہ البدایوی نے اسنو‏ں روکنے دے لئی قانون نافذ کرنے والے شرائط نو‏‏ں غیر موزاں قرار دتا سی۔ اُتے ، عملی طور اُتے ، emasculation اکثر تھا.&lt;ref name=&quot;L77&quot;&gt;Levy (1957) p. 77&lt;/ref&gt; اٹھارواں صدی دے مکہ مکرمہ وچ خواجہ سراواں د‏‏ی اکثریت مسیتاں د‏‏ی خدمت وچ سی۔ &lt;ref&gt;Brunschvig. 'Abd; Encyclopedia of Islam, p. 16.&lt;/ref&gt; ہور برآں ، کاسٹریشن دے عمل وچ (جس وچ پینکٹومی وی شامل تھا) موت دا اک اعلیٰ خطرہ سی۔
# فوجی غلاماں د‏‏ی آزادی: فوجی غلام جو صفاں وچ شامل ہُندے نيں عام طور اُتے اپنے کیریئر وچ کِس‏ے نہ کِس‏ے مرحلے اُتے آزاد ہُندے سن ۔
# پیداواری اُتے پابندیاں: معمولی ، گھریلو تے دستی مزدور غلاماں وچ ، جنسی تعلقات د‏‏ی اجازت نئيں سی تے شادی کيتی حوصلہ افزائی نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔
# اعلیٰ اموات د‏‏ی تعداد: غلاماں دے تمام طبقاں وچ مرنے والےآں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ ا‏‏ے۔ غلام عام طور اُتے دور دراز دے تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں آندے سن تے حفاظتی ٹیکاں د‏‏ی کمی دے باعث وڈی تعداد وچ انہاں د‏‏ی موت ہوئے جاندی سی۔ سیگل نے نوٹ کيت‏‏ا کہ حالیہ غلام اپنے ابتدائی اسیرت تے کمزور سفر د‏‏ی وجہ تو‏ں کمزور ہوئے سن ، اوہ آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلیاں تے انفیکشن دا آسان شکار ہوسکدے سن ۔ &lt;ref name=&quot;RSIBS2001:62&quot;&gt;[[History of slavery in the Muslim world#RSIBS2001|Segal, ''Islam's Black Slaves'', 2001]]: p.62&lt;/ref&gt; خاص طور اُتے بچےآں نو‏‏ں خطرہ سی ، تے بچےآں دے لئی اسلامی مارکیٹ د‏‏ی طلب امریکی تو‏ں کدرے زیادہ سی۔ بوہت سارے سیاہ فام غلام غذائیت تے بیماری دے لئی سازگار حالات وچ رہندے سن ، جس د‏‏ی وجہ انہاں د‏‏ی اپنی [[متوقع زندگی|زندگی د‏‏ی توقع]] ، خواتین د‏‏ی زرخیزی ، تے [[شیر خوار اموات|نوزائیدہ اموات]] د‏‏ی شرح اُتے پڑدی ا‏‏ے۔ انیہويں صدی دے آخر تک ، شمالی افریقہ تے مصر وچ مغربی مسافراں نے درآمدی سیاہ فام غلاماں وچ [[شرح اموات|اموات دی]] اعلیٰ [[شرح اموات|شرح ناں]] نوٹ کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Hansen|first=Suzy|year=2001|url=http://archive.salon.com/books/int/2001/04/05/segal/index.html|title=Islam's black slaves|website=Salon.com book review|publisher=Salon.com|accessdate=2007-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070301113533/http://archive.salon.com/books/int/2001/04/05/segal/index.html|archivedate=2007-03-01}} - See under 'What about eunuchs?'&lt;/ref&gt;
# اک ہور عنصر نويں صدی دے جنوبی عراق د‏‏ی شجرکاری معیشت دے خلاف زنج بغاوت سی ۔ کدرے تے ہونے والے غلام گروہاں وچ وی ايس‏ے طرح د‏‏ی بغاوت دے خدشےآں دے سبب ، مسلما‏ن ایہ سمجھ گئے کہ غلاماں د‏‏ی وڈی تعداد وچ مزدوری د‏‏ی مناسب تنظیم نئيں سی تے غلاماں نو‏‏ں چھوٹی چھوٹی تعداد وچ بہترین ملازمت دتی جاندی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://www.upenn.edu/pennpress/book/15140.html|title=Slavery from Roman times to the early transatlantic trade|last=William D. Phillips Jr.|publisher=[[Manchester University Press]]|year=1985|isbn=978-0-7190-1825-1|pages=76–7|postscript=&lt;!-- None --&gt;}}&lt;/ref&gt; اس طرح ، دستی مزدوری دے لئی وڈے پیمانے اُتے غلاماں د‏‏ی ملازمت معمول د‏‏ی بجائے مستثنیٰ ہوگئی ، تے قرون وسطی د‏‏ی اسلامی دنیا نو‏‏ں بہت زیادہ تعداد وچ غلام درآمد کرنے د‏‏ی ضرورت نئيں سی۔ &lt;ref name=&quot;Phillips&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Slavery from Roman times to the early transatlantic trade|last=William D. Phillips|publisher=[[Manchester University Press]]|year=1985|isbn=978-0-7190-1825-1|page=76|postscript=&lt;!-- None --&gt;}}&lt;/ref&gt;

=== عرب غلام تجارت ===
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Slaves Zadib Yemen 13th century BNF Paris.jpg|&lt;nowiki /&gt;یمن وچ 13 واں صدی د‏‏ی غلام مارکیٹ۔
A long line of men are marching with their hands thrust thro Wellcome V0041263.jpg|&lt;nowiki /&gt;19 واں صدی دے نقاشی وچ اک عرب غلام ٹریڈنگ کارواں نو‏‏ں دکھایا گیا اے جو صحارا دے اس پار سیاہ افریقی غلاماں نو‏‏ں لے جا رہیا سی۔
Slaves ruvuma.jpg|&lt;nowiki /&gt;[[موزمبیق]] وچ [[رووما دریا|دریائے رووما دے کنارے]] عرب غلام تاجر تے انہاں دے [[اغوا کار]]
&lt;/gallery&gt; برنارڈ لیوس لکھدے نيں: &quot;انسانی تریخ دے اک افسوسناک تنازعہ وچ ، ایہ اسلام د‏‏ی طرف تو‏ں لیائی جانے والی انسانی اصلاحات سن جس دے نتیجے وچ اسلامی سلطنت دے اندر [[غلامی د‏‏ی تریخ|غلام تجارت دی]] وسیع پیمانے اُتے ترقی ہوئی۔&quot; انہاں نے نوٹ کيت‏‏ا کہ مسلماناں د‏‏ی غلامی دے خلاف اسلامی احکامات دے نتیجے وچ باہر تو‏ں غلاماں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے درآمد ہويا۔ &lt;ref&gt;Lewis 1990, p. 10.&lt;/ref&gt; پیٹرک میننگ دے مطابق ، اسلام نے غلامی نو‏‏ں تسلیم تے اس دا تذکرہ کردے ہوئے ایسا لگدا اے کہ اس نے ریورس دے مقابلے وچ غلامی د‏‏ی حفاظت تے توسیع دے لئی بہت کچھ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Manning1990-28&quot;&gt;Manning (1990) p. 28&lt;/ref&gt;

'عرب' غلام تجارت نو‏‏ں بعض اوقات 'اسلامی' غلام تجارت وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ برنارڈ لیوس لکھدے نيں کہ &quot;مشرکین تے مشرکین نو‏‏ں بنیادی طور اُتے غلاماں دے ذریعہ دیکھیا جاندا سی ، انہاں نو‏ں اسلامی دنیا وچ درآمد کيت‏‏ا جاندا سی تے اسنو‏ں اسلامی طریقےآں تو‏ں ڈھال لیا جاندا سی ، تے چونکہ انہاں دا اپنا کوئی مذھب قابل ذکر نئيں سی ، کیونجے اسلام دے لئی قدرتی بھرتی ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ &quot; &lt;ref&gt;Lewis (1990), p. 42.&lt;/ref&gt; پیٹرک میننگ نے دسیا اے کہ مذہب شاید ہی اس غلامی دا نقطہ سی۔ &lt;ref name=&quot;Manning2&quot;&gt;Manning (1990) p.10&lt;/ref&gt; ہور ، ایہ اصطلاح اسلامی غلام تجارت تے عیسائی غلام تجارت دے وچکار موازنہ د‏‏ی تجویز کردی ا‏‏ے۔ افریقہ وچ اسلام دے تبلیغ کرنے والےآں نے اکثر یہودیاں دے امکانی ذخائر نو‏‏ں کم کرنے وچ اس دے اثر د‏‏ی وجہ تو‏ں مذہب د‏‏ی پیروی دے بارے وچ محتاط رویہ ظاہر کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;Murray Gordon, ''Slavery in the Arab World''. New Amsterdam Press, New York, 1989. Originally published in French by Editions Robert Laffont, S.A. Paris, 1987, p. 28.&lt;/ref&gt;

عرب یا اسلامی غلام تجارت بحر اوقیانوس یا یوروپی غلام تجارت تو‏ں کدرے زیادہ طویل عرصہ تک جاری رہیا: &quot;یہ ستويں صدی دے وسط وچ شروع ہويا سی تے اج موریتانیہ تے سوڈان وچ برقرار ا‏‏ے۔ اسلامی غلام تجارت دے نال ، اسيں چار د‏‏ی بجائے 14 صدیاں د‏‏ی گل ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ &quot; رونالڈ سیگل دے بقول ، &quot;جدو‏ں کہ بحر اوقیانوس د‏‏ی تجارت وچ غلاماں دا صنف تناسب ہر عورت دے لئی دو مرد سی ، اسلامی تجارت وچ ، ایہ ہر مرد دے لئی دو خواتین سی ،&quot; رونالڈ سیگل دے مطابق۔

اٹھويں صدی وچ ، افریقہ اُتے [[عرب قوم|عرباں]] دا غلبہ سی - شمال وچ [[بربر]] : اسلام شمال د‏‏ی طرف [[دریائے نیل|نیل]] دے نال تے صحرا دے رستےآں دے نال جنوب د‏‏ی سمت چلا گیا۔ غلاماں د‏‏ی اک فراہمی [[ایتھوپیتا|ایتھوپیتا دے]] سلیمانی خاندان سی جو اکثر نیلوٹک غلاماں نو‏‏ں انہاں دے مغربی سرحدی صوبےآں ، یا نويں فتح یافتہ مسلم صوبےآں تو‏ں برآمد کردا سی۔ مقامی مسلم ایتھوپیتا [[سلطان|سلطانی]] (حکمرانی) غلاماں نو‏‏ں وی برآمد کردے سن ، جداں کدی کدی [[سلطنت عدل|عادل دی]] آزاد سلطانی (حکمرانی)۔ &lt;ref&gt;Pankhurst (1997) p. 59&lt;/ref&gt;

اک لمبے عرصے تک ، 18 واں صدی دے اوائل تک ، [[خانان کریمیا|کریمین خانائٹ]] نے [[سلطنت عثمانیہ]] تے مشرق وسطی دے نال غلاماں دا وڈے پیمانے اُتے تجارت برقرار رکھیا۔ 1530 تے 1780 دے درمیان تقریبا 1 ملین تے ممکنہ طور اُتے زیادہ تر 1.25 ملین گورے سن ، شمالی افریقہ دے [[بربری ساحل|باربی ساحل]] دے مسلماناں دے ذریعہ یورپی عیسائیاں نو‏‏ں غلام بنایا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://researchnews.osu.edu/archive/whtslav.htm|title=Ohio State Research News with reference to &quot;Christian Slaves, Muslim Masters: White Slavery in the Mediterranean, the Barbary Coast, and Italy, 1500–1800&quot; (Palgrave Macmillan).|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110725220038/http://researchnews.osu.edu/archive/whtslav.htm|archivedate=2011-07-25}}&lt;/ref&gt;

[[بحر ہند|بحر ہند دے]] ساحل اُتے وی ، مسلما‏ن عرباں دے ذریعہ غلام تجارت د‏‏ی چوکیاں قائم کيتیاں گئیاں۔ &lt;ref name=&quot;fcamb&quot;&gt;Holt ''et al.'' (1970) p. 391&lt;/ref&gt; موجودہ [[تنزانیہ|تنزانیہ دے]] ساحل دے نال [[زنجبار|زنجیبار]] دا جزیرہ نما بلاشبہ بلاشبہ انہاں تجارتی کالونیاں د‏‏ی سب تو‏ں بدناں مثال ا‏‏ے۔ جنوب مشرقی افریقہ تے بحر ہند 19 واں صدی تک مشرقی غلام تجارت دے لئی اک اہ‏م خطے د‏‏ی حیثیت تو‏ں جاری رہیا۔ &lt;ref name=&quot;eois&quot;&gt;Brunschvig. 'Abd; ''[[انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ]]''&lt;/ref&gt; [[ڈیوڈ لونگ اسٹون|لیونگ اسٹون]] تے اسٹینلے تب پہلے یورپین سن جنہاں نے [[دریائے کانگو|کانگو دے طاس دے]] اندرونی حصے وچ داخل ہوئے تے اوتھ‏ے د‏‏ی غلامی دے پیمانے نو‏‏ں دریافت کيت‏‏ا۔ عرب ٹیپو تب نے اپنا اثر و رسوخ ودھایا تے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں غلام بنا ڈالیا۔ [[خلیج گنی|خلیج گیانا]] وچ یوروپین آباد ہونے دے بعد ، ٹرانس سہارن غلاماں د‏‏ی تجارت کم اہمیت اختیار کر گئی۔ زنجبار وچ ، سلطان حمود بن محمد دے ماتحت 1897 وچ دیر تو‏ں غلامی دا خاتمہ کردتا گیا۔ &lt;ref&gt;Ingrams (1967) p.175&lt;/ref&gt; باقی افریقہ دا مسلما‏ن غلام تاجراں تو‏ں براہ راست رابطہ نئيں سی۔

==== کردار ====
اگرچہ عرب غلام تجارت دے دوران بعض اوقات غلام دستی مزدوری دے لئی ملازمت اختیار کردے سن ، عام طور اُتے معمول دے بجائے ایہ استثناء سی۔ قرون وسطی د‏‏ی اسلامی دنیا وچ مزدوراں د‏‏ی اکثریت مفت ، اجرت مزدوری اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس عمومی حکمرانی کيت‏ی واحد معروف مستثنیات نويں صدی دے جنوبی عراق (جو زنج بغاوت دا باعث بنی ) ، نويں صدی دے [[افریقیہ]] (جدید دور [[تونس|تیونس]] ) وچ ، تے 11 واں صدی دے [[بحرین|بحرین وچ ]] ( [[قرامطہ|کرمتیان دے]] دوران) پودے لگانے د‏‏ی معیشت وچ سن۔ حالت).&lt;ref name=&quot;Phillips&quot;/&gt;

=== غلاماں دے کردار ===
شجرکاری مزدوری دا اک ایسا نظام ، جس طرح امریکا وچ ابھرے گا ، ابتدائی طور اُتے تیار ہويا ، لیکن اس دے سنگین نتائج دے نال کہ اس دے بعد د‏‏ی مصروفیات نسبتا نایاب تے کم سن۔ ہور برآں ، کساناں د‏‏ی وڈی آبادی والی اسلامی دنیا وچ ، زرعی مزدوری د‏‏ی ضرورت کدرے زیادہ اِنّی نیڑے نئيں سی جِنّی امریکا وچ ۔ &lt;ref name=&quot;RSIBS2001:4&quot;&gt;[[History of slavery in the Muslim world#RSIBS2001|Segal, ''Islam's Black Slaves'', 2001]]: p.4&lt;/ref&gt; اسلام وچ غلام بنیادی طور اُتے خدمت دے شعبے وچ ہدایت کيتی جاندی سی {{snd}} رکھیلاں تے باورچی ، پورٹرز تے سپاہی {{snd}} غلامی دے نال ہی بنیادی طور اُتے پیداوا‏‏ر دے اک عنصر د‏‏ی بجائے کھپت د‏‏ی اک شکل ا‏‏ے۔ اس دے لئی سب تو‏ں زیادہ دسنے والے ثبوت صنفی تناسب وچ پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ صدیاں وچ اسلامی سلطنت وچ سیاہ فام غلاماں وچ تجارت کرنے والے ، ہر مرد دے لئی تقریبا دو خواتین سن۔ انہاں وچ تقریبا تمام خواتین غلاماں دے گھریلو پیشے سن ۔ کچھ لوکاں دے [[غلامی تے اسلام|لئے]] ، اس وچ [[غلامی تے اسلام|اپنے آقاواں دے نال جنسی تعلقات]] وی شامل سن ۔ ایہ انہاں د‏‏ی خریداری دا اک جائز مقصد سی تے سب تو‏ں عام۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;Brunschvig. 'Abd; Encyclopedia of Islam, p. 13.&lt;/ref&gt;

فوجی خدمت وی غلاماں دا مشترکہ کردار سی۔ محاذ تو‏ں اگے &quot;مارشل ریس&quot; تو‏ں وابستہ شہریاں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے شاہی فوجاں وچ بھرتی کيت‏‏ا گیا۔ ایہ بھرتی اکثر شاہی تے بالآخر میٹروپولیٹن افواج وچ ترقی کردے نيں ، بعض اوقات اعلیٰ درجے دے حصول وچ بھی۔ &lt;ref&gt;Lewis 1990, p. 63.&lt;/ref&gt; نرش نسےش نےسش نلسے ن سنسے لنس لنس نلس نلسے نسے شنس نشس

== عورتاں تے غلامی ==
[[فائل:A slave market in Cairo-David Roberts.jpg|thumb| قاہرہ وچ اک غلام بازار۔ ڈیوڈ رابرٹس د‏‏ی طرف تو‏ں ڈرائنگ ، 1848 وچ .]]
کلاسیکل عربی اصطلاح وچ لونڈیاں عام طور جواری ( {{Lang-ar|جَوار}} ، ''جاریہ'' {{Lang-ar|جارِية}} )کہلادیاں سن. کم سن لونڈیاں نو‏‏ں خاص طور اُتے ''اِماء'' ''&lt;nowiki/&gt;'('' {{Lang-ar|اِماء}} ، s ''AMA'' {{Lang-ar|اَمة}} ) کہیا جاندا سی، لونڈیاں جو تفریح یا پیشہ ور دے طور اُتے تربیت حاصل کيتی گئی سی عموما قِيان کہیا جاندا سی جدو‏ں کہ ( {{Lang-ar|قِيان}} ، آئی پی اے / کیوجن /؛ واحد ''qayna،'' {{Lang-ar|قَينة}} ، آئی پی اے / 'قائنا /)۔ &lt;ref&gt;Fuad Matthew Caswell, ''The Slave Girls of Baghdad: The 'Qiyān' in the Early Abbasid Era'' (London: I. B. Tauris, 2011), pp. ix-x, 1–2.&lt;/ref&gt; انہاں وچ بعض اوقات اعلیٰ تربیت یافتہ تفریحی افراد شامل سن ''جنھاں قِيان'' کہیا جاندا اے ''جو'' خصوصی مراعات تے حیثیت تو‏ں لطف اندوز ہودیاں سن۔

== اشرافیہ دے غلاماں دا انتخاب کرنا ==
مراکش د‏‏ی سلطنت وچ نوعمری دے عمل تو‏ں گزرنے دے لئی غلاماں دا انتخاب انتہائی منتخب سی۔ بہت ساری اوصاف تے صلاحیتاں نيں جنہاں دے مالک اپنے آقاواں دا احسان تے اعتماد جیت سکدے ني‏‏‏‏ں۔ آقا / غلام تعلقات د‏‏ی جانچ پڑتال کردے وقت اسيں ایہ سمجھنے دے قابل ہوجاندے نيں کہ اسلامی معاشراں وچ سفید پوشیدہ غلام خاص طور اُتے قابل قدر سن ۔ اضافی طور اُتے ، حصول دے طریقہ کار ، ايس‏ے طرح عمر دے نال نال غلام غلام د‏‏ی قیمت نو‏‏ں وی بہت زیادہ متاثر کيت‏‏ا ، ، مالک غلام تعلقات اُتے بھروسہ کرسکدی ا‏‏ے۔ نوکراں یا ایتھ‏ے تک کہ نو عمر بالغاں دے طور اُتے حاصل کردہ غلاماں نے انہاں دے آقاواں دے قابل بھروسہ مددگار تے مدعی بن گئے۔ ہور برآں ، نوعمری دے دوران غلام دا حصول عام طور اُتے تعلیم و تربیت دے مواقع دا باعث بندا اے ، کیونجے نوعمری دے زمانے وچ حاصل شدہ غلام فوجی تربیت شروع کرنے دے لئی اک عمدہ عمر وچ سن ۔ اسلامی معاشراں وچ ایہ عمل دس سال د‏‏ی عمر وچ شروع کرنا ، پندرہ سال د‏‏ی عمر تک جاری رہنا معمول سی ، اس موقع اُتے ایہ جوان فوجی خدمت دے لئی تیار سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ اسلامی غلام معاشراں وچ مہارت رکھنے والے غلاماں د‏‏ی بہت زیادہ قدر کيتی جاندی سی۔ عیسائی غلاماں نو‏‏ں اکثر عربی وچ بولنے تے لکھنے د‏‏ی ضرورت ہُندی سی۔ سفارتی امور دا انگریزی تے [[عربی زبان|عربی]] بولی وچ روانی رکھنے دا اک انتہائی قابل قدر ذریعہ سی۔ تھامس پیلو جداں دو زباناں والے غلاماں نے اپنی ترجمانی د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں سفارت کاری دے اہ‏م آداب دے لئی استعمال کيت‏‏ا۔ پیلو خود [[مراکش]] وچ سفیر دے مترجم د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردا سی۔

=== بغاوت ===
کچھ معاملات وچ ، غلام باغیاں وچ شامل ہوئے گئے یا حاکماں دے خلاف بغاوت بھی۔ انہاں بغاوتاں وچ سب تو‏ں مشہور زنگی بغاوت سی ۔

زنج بغاوت پندرہ سال (869 883) دے عرصہ وچ جنوبی [[عراق]] وچ واقع شہر [[بصرہ|بصرہ دے]] نیڑے ہوئی۔ &amp;nbsp; AD)۔ اس وچ 500،000 تو‏ں زیادہ غلام شامل ہوئے جو مسلم سلطنت دے اس پار تو‏ں امپورٹ کیتے گئے سن تے &quot;عراق دے نچلے حصے وچ دسیاں ہزار افراد&quot; دے دعویدار سن ۔ &lt;ref name=&quot;Furlonge&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|title=Revisiting the Zanj and Re-Visioning Revolt: Complexities of the Zanj Conflict – 868-883 AD – slave revolt in Iraq|url=https://www.questia.com/magazine/1G1-76402507/revisiting-the-zanj-and-re-visioning-revolt-complexities|author=Furlonge, Nigel D.|journal=Negro History Bulletin|year=1999|volume=62|number=4}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306155327/https://www.questia.com/magazine/1G1-76402507/revisiting-the-zanj-and-re-visioning-revolt-complexities |date=2016-03-06 }}&lt;/ref&gt; کہیا جاندا اے کہ اس بغاوت د‏‏ی قیادت علی ابن محمد نے کيت‏ی سی ، جنھاں نے خلیفہ [[علی ابن ابی طالب|علی ابن ابو طالب دی]] اولاد ہونے دا دعوی کيت‏‏ا سی۔ متعدد مورخین ، جداں التبری تے المسودی ، اس بغاوت نو‏‏ں [[خلافت عباسیہ|عباسی]] مرکزی حکومت کیت‏‏ی [[خلافت عباسیہ|لپیٹ]] وچ آنے والی بہت ساریاں پریشانیاں وچو‏ں اک &quot;انتہائی شیطانی تے سفاک بغاوت&quot; وچ شمار کردے ني‏‏‏‏ں۔

=== سیاسی طاقت ===
[[فائل:Mamluke.jpg|thumb| اک مملوک کیولری مین ، 1810 وچ تیار کيت‏‏ا گیا]]
[[مملوک]] غلام غلام سن جنہاں نے اسلام قبول کيت‏‏ا تے قرون وسطی دے دوران مسلما‏ن [[خلافت|خلفاء]] تے [[ایوبی سلطنت|ایوبیڈ سلطاناں دی]] خدمت کيتی۔ وقت گزرنے دے نال ، اوہ اک طاقتور فوجی [[ذات پات|ذات]] بن گئے ، اکثر [[صلیبی جنگاں|صلیبیاں]] نو‏‏ں شکست دیندے تے اک تو‏ں زیادہ موقعاں اُتے ، انہاں نے اپنے لئے اقتدار اُتے قبضہ کيت‏‏ا ، مثال دے طور اُتے ، [[سلطنت مملوک (مصر)|مملوک سلطنت]] وچ [[مصر]] اُتے 1250-1515ء تک حکومت کيتی۔

== ہندوستان وچ غلامی ==
اٹھويں صدی وچ [[اشاعت اسلام|مسلم فتوحات]] وچ ، اموی کمانڈر [[محمد بن قاسم|محمد بن قاسم دی]] فوجاں نے لکھاں ہندوستانی قیدیاں نو‏‏ں غلام بنا لیا ، جنہاں وچ فوجی تے عام شہری دونے شامل سن ۔ &lt;ref&gt;Mirza Kalichbeg Fredunbeg, tr., The Chachnamah, an Ancient History of Sind, 1900, reprint (Delhi, 1979), pp. 154, 163. This thirteenth-century source claims to be a Persian translation of an (apparently lost) eighth-century Arabic manuscript detailing the Islamic conquests of Sind.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Andre Wink, Al-Hind: the Making of the Indo-Islamic World, vol. 1, Early Medieval India and the Expansion of Islam, Seventh to Eleventh Centuries (Leiden, 1990)&lt;/ref&gt; گیارہويں صدی دے اوائل وچ ، دار الثمینی ، عرب مؤرخ العثبی نے ایہ لکھیا اے کہ 1001 [[محمود غزنوی|وچ غزہ]] دے [[محمود غزنوی|محمود دے]] لشکراں نے [[پشاو‏ر|پشاو‏ر دی]] [[پشاو‏ر د‏‏ی لڑائی (1001)|جنگ دے]] بعد [[پشاو‏ر]] تے [[گندھارا|واہند]] (گندھارا دا راجگڑھ) فتح کيت‏‏ا ، &quot;زمین دے وچکار&quot; [[ہندوستان]] &quot;، تے 100،000 نوجواناں نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ &lt;ref&gt;Muhammad Qasim Firishta, Tarikh-i-Firishta (Lucknow, 1864).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Andre Wink, Al-Hind: The Making of the Indo-Islamic World, vol. 2, The Slave Kings and the Islamic Conquest, 11th–13th centuries (Leiden, 1997)&lt;/ref&gt; بعد وچ ، 1018–19 وچ ہندوستان وچ بارہويں سفر دے بعد ، محمود دے بارے وچ دسیا جاندا اے کہ اوہ اِنّی وڈی تعداد وچ غلاماں دے نال پرت آیا سی کہ انہاں د‏‏ی قیمت کم ہوک‏ے صرف دو تو‏ں دس درہم رہ گئی سی۔ عثبی دے بقول ، اس غیر معمولی کم قیمت تو‏ں ، &quot;سوداگ‏‏ر انہاں نو‏‏ں خریدنے دے لئی دور دراز شہراں تو‏ں [آندے نيں] ، تاکہ وسطی ایشیاء ، عراق تے خراسان دے ملکاں انہاں دے نال مل گئے ، تے میلے تے تاریک ، امیر تے غریب ، اک مشترکہ غلامی وچ گھل مل گئے۔ ایلیٹ تے ڈاؤسن &quot;پنج لکھ غلام ، خوبصورت مرد ، تے خواتین&quot; دا حوالہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ .&lt;ref&gt;Abu Nasr Muhammad al-Utbi, Tarikh al-Yamini (Delhi, 1847), tr. by James Reynolds, The Kitab-i-Yamini (London, 1858),&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wink, Al-Hind, II&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Henry M. Elliot and John Dowson, History of India as told by its own Historians, 8 vols (London, 1867–77), II,&lt;/ref&gt; بعد وچ ، [[سلطنت دہلی|دہلی سلطنت دے]] دور (1206–1515) دے دوران ، کم قیمت اُتے ہندوستانی غلاماں د‏‏ی وافر فراہمی دا حوالہ ملدا ا‏‏ے۔ لاوی اس د‏ی خصوصیت شمال دے مغرب تے اس دے ہمسایہ ملکاں دے مقابلے وچ (ہندوستان د‏‏ی [[مغلیہ سلطنت|مغل]] آبادی 16 واں صدی دے آخر وچ [[توران]] تے [[ایران|ایران سے]] 12 تو‏ں 20 گنیا زیادہ اے ) دے مقابلے وچ ، ہندوستان دے وسیع وسائل دے نال منسوب ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Dale, Indian Merchants,&lt;/ref&gt;

[[سلطنت دہلی|دہلی سلطنت]] نے مشرقی [[بنگال|بنگال دے]] دیہات تو‏ں ہزاراں غلام تے خواجہ سرا [[سلطنت دہلی|نوکرن]] حاصل کيتی (اک وسیع پیمانے اُتے رواج جسنو‏ں بعد وچ مغل بادشاہ [[نورالدین جہانگیر|جہانگیر]] نے روکنے د‏‏ی کوشش کيتی)۔ جنگاں ، قحط تے وبائی امراض نے بہت سارے دیہاتیاں نو‏‏ں غلام بناکر اپنے بچےآں نو‏‏ں فروخت کرنے اُتے مجبور کردتا۔ مغربی ہندوستان وچ [[گجرات (بھارت)|گجرات دی]] مسلم فتح دے دو اہ‏م مقاصد سن ۔ فاتحین نے مطالبہ کيت‏‏ا تے زیادہ تر زبردستی دونے ہندوواں تے ہندو خواتین د‏‏ی ملکیت دونے اُتے قبضہ کرلیا۔ خواتین د‏‏ی غلامی ہمیشہ انہاں دے اسلام قبول کرنے دا باعث بنی۔ &lt;ref&gt;Satish C. Misra, ''The Rise of Muslim Power in Gujarat'' (Bombay, 1963), p. 205.&lt;/ref&gt; [[مالوہ|مالوا]] تے [[سطح مرتفع دکن|دکن دے مرتفع پر]] ہندوواں دے خلاف مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں چلا‏ئی جانے والی لڑائیاں وچ ، وڈی تعداد وچ اسیراں نو‏‏ں لیا گیا۔ مسلم فوجیاں نو‏‏ں POWs نو‏‏ں پرت مار دے طور اُتے برقرار رکھنے تے غلام بنانے د‏‏ی اجازت سی۔ &lt;ref&gt;''Cambridge History of India'' ed. Wolseley Haig, Vol. III pp.356, 449.&lt;/ref&gt;

پہلا [[بہمنی سلطنت|بہمانی]] سلطان ، [[علاء الدین بہمن شاہ|علاؤالدین بہمن شاہ]] نے شمالی کارناٹک سرداراں تو‏ں لڑائی دے بعد ہندو مندراں تو‏ں اک ہزار گانا تے ناچنے والی لڑکیو‏ں نو‏‏ں گرفتار کيت‏‏ا سی۔ بعد وچ بہمنیاں نے وی جنگاں وچ شہری خواتین تے بچےآں نو‏‏ں غلام بنایا۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے اسیر ہوک‏ے اسلام قبول کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;''Cambridge History of India'' ed. Wolseley Haig, Vol. III, pp. 391, 397–398&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sewell, Robert. ''A Forgotten Empire (Vijayanagar)'' pp. 57–58.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Moreland W.H., ''India at the Death of Akbar'', (1920) p. 92.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sarkar, Jadunath. ''The History Of Aurangzeb'', volume III, pp. 331–32&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=|title=Maasir-ul-Umara|last=Khan|first=Samsam ud Daula Shah Nawaz|last2=Khan|first2=Abdul Hai|date=|publisher=|isbn=|volume=III|location=Calcutta|page=442|language=Persian|translator-last=Beni Prasad|trans-title=|translator-last2=Beveridge|translator-first2=H}}&lt;/ref&gt;

[[شاہجہان|شاہجہان دی]] حکمرانی دے دوران ، بوہت سارے کسان زمین د‏‏ی محصول د‏‏ی طلب نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی اپنی خواتین تے بچےآں نو‏‏ں غلامی وچ فروخت کرنے اُتے مجبور سن ۔ &lt;ref&gt;''Travels of Fray Sebāstien Manrique, 1629–1643'' vol. II, p.272. (Ashgate, 2010 reprint)&lt;/ref&gt;

== سلطنت عثمانیہ وچ غلامی ==
غلامی د‏‏ی اک قانونی تے اہ‏م حصہ سی عثمانی سلطنت د‏‏ی معیشت تے عثمانی معاشرے &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/hst373/readings/inalcik6.html|title=Supply of Slaves|publisher=}}&lt;/ref&gt; د‏‏ی غلامی تک [[قفقازی اقوام|کاکیشیائی]] ، 19th صدی دے اوائل وچ پابندی عائد کر دتی گئی ہور گروپاں تو‏ں غلاماں د‏‏ی اجازت دتی گئی اے .&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=TnVgKpqCxzQC&amp;pg=PA28 Ottomans against Italians and Portuguese about (white slavery)].&lt;/ref&gt; [[قسطنطنیہ]] (موجودہ [[استنبول]] ) وچ ، سلطنت دے انتظامی تے سیاسی مرکز ، آبادی دا تقریبا پنجواں حصہ 1609 وچ غلاماں اُتے مشتمل سی۔ &lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/blackhistory/article-24157 Welcome to Encyclopædia Britannica's Guide to Black History].&lt;/ref&gt; 19 واں صدی دے آخر وچ غلامی اُتے پابندی عائد کرنے دے متعدد اقدامات دے بعد وی ، ایہ عمل 20 واں صدی دے اوائل وچ وڈے پیمانے اُتے بے بنیاد رہیا۔ 1908 دے آخر تک ، سلطنت عثمانیہ وچ ہن وی خواتین غلام بند سن۔ [[جنسی غلامی|پوری تریخ وچ جنسی غلامی]] عثمانی غلام نظام دا مرکزی حصہ سی۔ &lt;ref name=&quot;Zilfi2010&quot;&gt;Madeline C. Zilfi ''Women and slavery in the late Ottoman Empire'' Cambridge University Press, 2010&lt;/ref&gt;
[[فائل:Janissary Recruitment in the Balkans-Suleymanname.jpg|thumb|234x234px| فوجیاں دے غلام بن دے بلقان دے بچےآں د‏‏ی عثمانی پینٹنگ]]
عثمانی غلام طبقے دا اک رکن ، جسنو‏ں [[ترکی زبان|تردی]] وچ ''[[wiktionary:kul#Turkish|کول]]'' کہندے نيں ، اعلیٰ مقام حاصل کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ [[قیزلر آغا|کالے کاسٹ شدہ غلاماں ناں]] ، شاہی حرماں د‏‏ی حفاظت دا کم سونپیتا گیا سی ، جدو‏ں کہ سفید فام غلاماں نے انتظامی کماں نو‏‏ں بھر دتا سی ۔ [[ینی چری]] اک &quot;کے طور اُتے بچپن وچ جمع شاہی فوجاں د‏‏ی اشرافیہ فوجیاں سن [[دوشیرمہ|خون ٹیکس]] ، جدو‏ں کہ&quot; گیلی غلاماں وچ گرفتار غلام چھاپےآں یا دے طور اُتے [[جنگی قیدی|جنگی قیدیاں]] ، شاہی وریداں تو‏ں تعینات. غلامی دراصل عثمانی سیاست وچ سب تو‏ں اگے رہندی سی۔ عثمانی حکومت وچ اکثریت دے عہدے دار غلام خریدے گئے ، آزاد ہوئے ، تے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی 14 واں صدی تو‏ں 19 واں تک کامیابی دے لئی لازم و ملزوم سن ۔ بوہت سارے عہدیداراں دے پاس خود وڈی تعداد وچ غلام سن ، حالانکہ [[لسٹ سلاطین عثمانی|سلطان]] خود اس د‏ی ملکیت وچ سب تو‏ں وڈی رقم رکھدے سن ۔ &lt;ref name=&quot;Dursteler2006&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=LF8uer6PMfAC&amp;pg=PA72|title=Venetians in Constantinople: Nation, Identity, and Coexistence in the Early Modern Mediterranean|last=Eric Dursteler|publisher=JHU Press|year=2006|isbn=978-0-8018-8324-8|page=72}}&lt;/ref&gt; اینڈرون جداں [[اندرون ہمایو‏ں مکت‏‏ب|محل اسکولاں]] وچ عہدے داراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں غلاماں د‏‏ی پرورش تے خصوصی طور اُتے تربیت کرکے ، عثمانیاں نے حکومت تے جنونی وفاداری دا پیچیدہ علم رکھنے والے منتظمین بنائے۔

عثمانی ''[[دوشیرمہ|دوشیزمہ]]'' ، &quot;خون ٹیکس&quot; یا &quot;بچے مجموعہ&quot; اک طرح تو‏ں نوجوان مسیحی لڑکےآں [[مشرقی یورپ]] تے [[اناطولیہ]] اپنے گھراں تے خانداناں تو‏ں لیا گیا تے مسلماناں دے طور اُتے پالیا گیا سی، تے سب تو‏ں زیادہ مشہور شاخ وچ بھرتی ''کاپی کولو'' ، [[ینی چری]] ، عثمانی فوج د‏‏ی اک خصوصی سپاہی کلاس اے جو یورپ دے عثمانی حملےآں وچ فیصلہ کن دھڑا بن گیا سی ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.everything2.com/index.pl?node_id=266205|title=Janissary – Everything2.com|website=www.everything2.com}}&lt;/ref&gt; عثمانی افواج دے بیشتر فوجی کمانڈراں ، شاہی منتظمین ، تے سلطنت دے ''ڈی فیکٹو'' حکمراناں جداں [[پارگلی ابراہیم پاشا]] تے [[صوقلو محمد پاشا|سوکولو مہم پاشا]] نو‏‏ں ايس‏ے طرح بھرتی کيت‏‏ا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.fordham.edu/halsall/med/lewis1.html|title=Lewis. Race and Slavery in the Middle East|publisher=|access-date=2020-07-02|archivedate=2001-04-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010401012040/http://www.fordham.edu/halsall/med/lewis1.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://schonwalder.com/Such-n-Such/huns.htm|title=The Turks: History and Culture|publisher=|accessdate=2015-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061018065828/http://schonwalder.com/Such-n-Such/huns.htm|archivedate=2006-10-18}}&lt;/ref&gt;

== جنوب مشرقی ایشیاء دے سلطانیاں وچ غلامی ==
[[الہند|ایسٹ انڈیز وچ ]] ، 19 واں صدی دے آخر تک غلامی عام سی۔ غلام تجارت [[بحیرہ سولو|سولو بحر]] وچ مسلما‏ن سلطانیاں اُتے مرکوز تھی: [[سلطنت سولو|سلطان سلطو]] ، [[سلطنت سولو|مگوئینداناو]] د‏‏ی [[سلطنت ماگوئنداناؤ|سلطنت]] ، تے لاناؤ (جدید مورو دے لوکاں ) وچ کنفیڈریشن آف سلطانی ۔ انہاں سلطاناں د‏‏ی معیشت غلام تجارت اُتے بہت زیادہ انحصار کردی سی۔ &lt;ref name=&quot;warren2&quot;/&gt;
[[فائل:Iranun lanong warship by Rafael Monleón (1890).jpg|سجے|thumb|250x250px| اک Iranun ''lanong'' جنگی جہاز وچ قزاقی تے غلام چھاپےآں لئے استعمال [[بحیرہ سولو|سولو سمندر]] . ]]
یہ اندازہ لگایا گیا اے 1770 تو‏ں 1870 تک، 200،000 300،000 کرنے دے لئی لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں غلام بنا ک‏ے رکھ دتا گیا سی کہ Iranun تے Banguingui slavers کی. بحری جہازاں نو‏‏ں بحری جہازاں اُتے بحری قزاقی دے نال نال بستیاں اُتے ساحلی چھاپےآں تو‏ں لے ک‏ے ایتھ‏ے تک کہ [[آبنائے ملاکا|ملاکا آبنائے]] ، [[جاوا]] ، [[چین|چین دے]] جنوبی ساحل تے مکاسر آبنائے تو‏ں باہر جزیراں تک لیا گیا سی۔ غلاماں وچو‏ں زیادہ تر سن Tagalogs دے ، Visayans ، تے &quot;ملایی&quot; (بشمول Bugis ، Mandarese ، سزا ، تے مکاسر ). کدی کدائيں یورپی تے وی سن [[چینی قوم|چینی]] جو عام طور اُتے دے ذریعے دور دا فدیہ ک‏ر رہ‏ے سن اسیراں Tausug دے بچولیاں [[سلطنت سولو|سولو سلطنت]] .&lt;ref name=&quot;warren2&quot;/&gt;

[[فائل:Iranun pirate.png|thumb| اک ایرانیون بحری قزاق جس دے پاس نیزہ ، اک ''کامیلان'' تلوار ، تے ''کرس'' خنجر سی۔]]
پیمانے اِنّے وڈے پیمانے اُتے وچ &quot;سمندری ڈاکو&quot; دے لئی لفظ اے کہ سی [[مالے زبان|مالے]] ''Lanun،'' اک بن گیا exonym Iranun لوکاں کی. ایرانیاں تے بنگگوانی دے مرد اغوا کاراں دے نال بہیمانہ سلوک کيت‏‏ا گیا ، حتیٰ کہ ساتھی مسلما‏ن اسیراں نو‏‏ں وی نئيں بخشا گیا۔ اوہ عام طور اُتے اپنے اغوا کاراں دے ''طویل'' تے ''گیرے'' جنگی جہازاں اُتے گیلی غلام دے طور اُتے خدمات انجام دینے اُتے مجبور سن ۔ اُتے ، خواتین اغوا کاراں دے نال عموما بہتر سلوک کيت‏‏ا جاندا سی۔ عصمت دری دے بارے وچ کوئی ریکارڈ شدہ اکاؤنٹس نئيں سن ، حالانکہ کچھ نو‏‏ں ضبط د‏‏ی وجہ تو‏ں بھکھ لگی سی۔ گرفتاری دے اک سال دے اندر ، ایران تے بنگگوئی دے بیشتر اسیراں نو‏‏ں [[جولو، سولو|جولو وچ ]] عام طور اُتے چاول ، افیون ، کپڑےآں د‏‏ی بولٹ ، لوہے د‏‏ی سلاخاں ، پیتل دے سامان تے اسلحے دے لئی روک دتا جائے گا۔ خریدار عام طور اُتے ''سلطو'' [[سلطنت سولو|سلطان]] نال تعلق رکھنے والے ''تاؤسگ دتو کے'' نال ترجیحی سلوک کردے سن ، لیکن خریداراں وچ یورپی (ڈچ تے پرتگالی) تے چینی تاجراں دے نال نال ''ویسایئن'' قزاقاں ( ''رینیگاڈوز'' ) وی شامل سن ۔ &lt;ref name=&quot;warren2&quot;/&gt; نلش دلنسش دلرسش نلسےش نسےش لنسےش دلنسے دلنسش دلنسش دنلرسش دلرسش دلنسش دلرسےش درسش رفسش درلش لنس

سولو سلطانیاں د‏‏ی معیشت وڈے پیمانے اُتے غلاماں تے غلام تجارت دے ذریعہ چلدی سی۔ غلام دولت تے حیثیت دے بنیادی اشارے سن ، تے اوہ سلطاناں دے کھیتاں ، ماہی گیری تے ورکشاپاں دے لئی مزدوری دا ذریعہ سن ۔ اگرچہ ذا‏تی غلام کدی کدائيں ہی فروخت کیتے جاندے سن ، اوہ ایرانان تے بنگگوئی غلام بازاراں تو‏ں خریدے گئے غلاماں وچ وڈے پیمانے اُتے اسمگل کردے سن ۔ 1850 د‏‏ی دہائی تک ، غلاماں نے سولو جزیرے د‏‏ی آبادی دا 50٪ یا زیادہ حصہ تشکیل دتا سی۔ &lt;ref name=&quot;warren2&quot;/&gt; رنش درسش نر ھنرش ھشن ھنرش دلش لنسش لسش دلس لرشس درس دلرسش نسش ل لن لنس

پراپرٹی بندےآں ''(banyaga،'' ''bisaya،'' ''ipun،'' یا ''ammas'' طور اُتے جانا) روايتی قرض بندےآں ''(kiapangdilihan،'' طور اُتے جانیا جاندا تو‏ں ممیز ک‏ر رہ‏ے سن ''سے Alipin'' کدرے تے فلپائن وچ ). ایہ بندے قرض یا جرم د‏‏ی ادائیگی دے لئی غلام سن ۔ اوہ صرف اپنے آقا د‏‏ی عارضی خدمات دے تقاضے دے لحاظ تو‏ں غلام سن ، لیکن جسمانی نقصان تو‏ں تحفظ تے ایہ حقیقت ایہ وی شامل اے کہ انہاں نو‏‏ں فروخت نئيں کيت‏‏ا جاسکدا ، بشمول آزادانہ حقوق دے زیادہ تر حقوق نو‏‏ں برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ دوسری طرف ''بینیگا کے'' کچھ حقوق نئيں سن ۔ &lt;ref name=&quot;warren2&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://nuspress.nus.edu.sg/products/iranun-and-balangingi|title=Iranun and Balangingi: Globalization, Maritime Raiding and the Birth of Ethnicity|last=James Francis Warren|publisher=NUS Press|year=2002|isbn=9789971692421|pages=53–56}}&lt;/ref&gt;

زیادہ تر غلاماں نو‏‏ں خولاں تے نوکراں د‏‏ی طرح برتاؤ کيت‏‏ا جاندا سی۔ تعلیم یافتہ تے ہنر مند غلاماں دے نال وڈے پیمانے اُتے چنگا سلوک کيت‏‏ا گیا۔ چونکہ سولو وچ ''آراستہ طبقے کے'' بیشتر افراد ناخواندہ سن ، لہذا انہاں دا اکثر انحصار پڑھے ''لکھے بنیاگ'' اُتے ''لکھیا ہويا تھا'' جداں مترجم تے ترجمان ہون۔ مزدور قوت دے غلاماں نو‏‏ں اکثر اپنے مکانات دتے جاندے سن تے چھوٹی برادریاں وچ ايس‏ے طرح دے نسلی تے مذہبی پس منظر دے غلام رہندے سن ۔ اُتے اسلامی قوانین دے باوجود سخت سزا تے زیادتی غیر معمولی نئيں سی ، خاص طور اُتے غلام مزدوراں تے غلاماں دے لئی جو فرار ہونے د‏‏ی کوشش کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;warren2&quot;/&gt;

[[File:Bombardment Balanguingui.jpg|سجے|thumb|250x250px| ہسپانوی جنگی جہازاں نے 1848 وچ بالنگوگوانی جزیرے وچ مورو قزاقاں اُتے بمباری دی]]
ہسپانوی حکا‏م تے آبائی عیسائی فلپائن نے فلپائنی جزیرے دے اطراف چوکیدار تے قلعے بنا ک‏ے مورو غلاماں دے چھاپےآں دا جواب دتا۔ جنہاں وچو‏ں بہت سارے اج وی کھڑے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ صوبائی دارالحکومتاں نو‏‏ں وی اندرون ملک منتقل کردتا گیا۔ کمانڈ د‏‏ی اہ‏م پوسٹاں [[منیلا]] ، [[کاویت شہر|کیویٹ]] ، [[سیبو شہر|سیبو]] ، [[الوئیلو شہر|الیلو]] ، [[زامبوانگا شہر|زمبوانگا]] تے [[الیگان|الیگان وچ بنی]] سن۔ دفاع دے بحری جہاز وی نيں، مقامی کمیونٹیز د‏‏ی طرف تو‏ں تعمیر کیتے گئے سن، خاص طور اُتے وچ [[ویسایا|Visayas نو‏‏ں جزیرے]] دے خلاف جنگ ''&quot;barangayanes&quot;'' (کی تعمیر سمیت ''balangay'' ) تیز تر مورو نمائندہ تصویر مقابلے وچ سن تے پِچھا دے سکدا اے . اضافہ نمائندہ تصویر خلاف مزاحمت دے طور پر، ''Lanong'' Iranun دے جنگی جہازاں بالآخر چھوٹے تے تیزی تو‏ں تبدیل کر دتا گیا سی ''garay'' ابتدائی 19th صدی وچ Banguingui دے جنگی جہازاں. مورو چھاپےآں نو‏‏ں بالآخر 1848 تو‏ں 1891 تک ہسپانوی تے مقامی فوج دے ذریعہ کئی وڈے بحری مہماں نے اپنے ماتحت کردتا ، جس وچ انتقامی بمباری تے مورو بستیاں اُتے قبضہ وی شامل ا‏‏ے۔ اس وقت تک ، ہسپانویاں نے بھاپ گن بوٹاں ( ''بخارات'' ) وی حاصل کرلئے سن ، جو مورو جنگی جہازاں نو‏‏ں آسانی تو‏ں اگے نکل ک‏ے تباہ کرسکدے سن ۔ &lt;ref name=&quot;warren&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Sulu Zone, 1768–1898: The Dynamics of External Trade, Slavery, and Ethnicity in the Transformation of a Southeast Asian Maritime State|last=James Francis Warren|publisher=NUS Press|year=2007|isbn=9789971693862|pages=257–258}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;barrows&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.gutenberg.org/files/38269/38269-h/38269-h.htm|title=A History of the Philippines|last=David P. Barrows|publisher=American Book Company|year=1905}}&lt;/ref&gt;

[[File:Landing Balanguingui.jpg|کبھے|thumb|250x250px| بالنگوگوانی جزیرے اُتے لینڈ کرنے والی ہسپانوی تے معاون فلپائنی فوجاں]]
تاجر بحری جہازاں تے ساحلی بستیاں اُتے غلام چھاپےآں نے بحیرہ سولو وچ ساماناں د‏‏ی روايتی تجارت وچ خلل ڈالیا۔ اگرچہ ایہ غلام تجارت دے ذریعہ لیائے جانے والی معاشی خوشحالی تو‏ں عارضی طور اُتے ختم ہوگئی سی ، لیکن 19 واں صدی دے وسط وچ غلامی دے خاتمے نے برونائی ، سولو ، تے مگوئنداناؤ دے سلطنتاں دے معاشی زوال دا وی سبب بنی۔ اس دے نتیجے وچ مؤخر الذکر دو ریاستاں دے خاتمے دا باعث بنے تے [[فلپائن|فلپائن وچ ]] اج [[مسلم مینداناؤ دا خود مختار علاقہ|مورو دے خطے دی]] وسیع غربت وچ مدد ملی۔ 1850 د‏‏ی دہائی تک ، زیادہ تر غلام غلام والدین تو‏ں مقامی طور اُتے پیدا ہوئے سن کیونجے چھاپہ مار زیادہ دشوار ہوگیا۔ انیہويں صدی دے آخر تک تے ہسپانویاں تے امریکیو‏ں دے ذریعہ سلطانیاں د‏‏ی فتح اُتے ، غلام آبادی فلپائن د‏‏ی حکومت دے تحت شہریاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں وڈی حد تک مقامی آبادی وچ ضم ہوگئے۔ &lt;ref name=&quot;warren&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;warren2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;non&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Domingo M. Non|year=1993|title=Moro Piracy during the Spanish Period and its Impact|url=https://repository.kulib.kyoto-u.ac.jp/dspace/bitstream/2433/56477/1/KJ00000131731.pdf}}&lt;/ref&gt;

بوگیاں دے لوکاں دا سلطنت گووا وی سولو غلام تجارت وچ شامل ہوگیا۔ انہاں نے سلو بحر سلطانیاں تو‏ں غلام (ہور افیون تے بنگالی کپڑ‏ا) خریدتا تے فیر اسنو‏ں جنوب مشرقی ایشیاء دے باقی حصےآں وچ غلام بازاراں وچ فروخت کيت‏‏ا۔ کئی سو غلاماں (زیادہ تر عیسائی فلپائنیاں) وچ سالانہ Bugis طرف تو‏ں فروخت ک‏ر رہ‏ے سن Batavia ، [[ملاکا|ملکدا]] ، بینٹم ، [[سیریبون|Chirebon]] ، [[بانجارماسین|بنجرماسین]] ، تے [[پالمبانگ|پالم بانگ]] Bugis طرف سے. غلام عام طور اُتے ڈچ تے چینی خانداناں نو‏‏ں نوکر ، ملاح ، مزدور تے لونڈی دے طور اُتے فروخت کيت‏‏ا جاندا سی۔ ڈچ دے زیر کنٹرول شہراں وچ کرسچن فلپائن (جو ہسپانوی مضامین سن ) د‏‏ی فروخت دے ذریعہ ہالینڈ نو‏‏ں ہسپانوی سلطنت دے باضابطہ احتجاج دا سامنا کرنا پيا تے ڈچاں نے 1762 وچ اس د‏ی ممانعت کيتی۔ بوگیس غلاماں د‏‏ی تجارت صرف 1860 د‏‏ی دہائی وچ ہی رک گئی سی جدو‏ں منیلا تو‏ں ہسپانوی بحریہ نے بوگیاں دے غلام جہازاں نو‏‏ں روکنے تے فلپائنی اسیراں نو‏‏ں بچانے دے لئی سولو واٹر اُتے گشت کرنا شروع کيت‏‏ا سی۔ اس گراوٹ وچ وی [[تاوی تاوی]] وچ ساما باجوہ حملہ آوراں د‏‏ی دشمنی سی جس نے 1800 دے وسط وچ سلطان سولو تو‏ں اپنی وفاداری توڑ دتی تے طاؤسگ بندرگاہاں دے نال بحری جہازاں دے تجارت اُتے حملہ کرنا شروع کردتا۔ &lt;ref name=&quot;warren2&quot;/&gt;

[[سنگاپور]] وچ سن 1891 دے آخر تک ، مسلما‏ن غلام مالکان دے ذریعہ چینی غلاماں وچ باقاعدہ تجارت ہورہی سی ، لڑکیاں تے عورتاں پیشہ دے لئی فروخت ہودیاں سن۔ &lt;ref&gt;[[Christiaan Snouck Hurgronje]], ''Verspreide Geschriften'' (Bonn, 1923), II, II ff&lt;/ref&gt;

== 19 واں تے 20 واں صدی ==
[[فائل:Hamoud bin Mohammed2.JPG|کبھے|thumb|235x235px| حمزہ بن محمد ، سلطان زنجبار دے سلطان 1896 تو‏ں 1902 تک [[ملکہ وکٹوریہ]] نے برطانوی مطالگل کيتی تعمیل کرنے اُتے سجایا سی کہ غلامی اُتے پابندی عائد کيتی جائے تے غلاماں نو‏‏ں رہیا کيت‏‏ا جائے۔ ]]
انیہويں صدی وچ انگلینڈ تے بعد وچ دوسرے مغربی ملکاں وچ وی خاتمہ د‏‏ی مضبوط تحریک نے مسلم سرزمین وچ غلامی نو‏‏ں متاثر کيت‏‏ا۔ اگرچہ &quot;اسلامی معاشرے وچ گھریلو غلام د‏‏ی حیثیت کلاسیکی قدیم یا انیہويں صدی دے امریکا تو‏ں کدرے زیادہ بہتر سی ،&quot; شرعی قانون دے ذریعہ قواعد و ضوابط د‏‏ی وجہ تو‏ں ، &lt;ref name=&quot;Lewis1&quot;&gt;Bernard Lewis, (1992), pp. 78–79&lt;/ref&gt; غلاماں نو‏‏ں آزاد کرنے دے لئی روشن خیال مراعات تے مواقع نويں غلاماں دے ل a اک مضبوط مارکیٹ سی تے اس طرح انساناں نو‏‏ں غلام بنانے تے بیچنے دے لئی اک مضبوط ترغیب سی۔ &lt;ref&gt;Lewis, Bernard ''Race and Slavery in the Middle East'' (1990) pp. 9–11&lt;/ref&gt; جاناں دے ضیاع تے مشکلات دا نتیجہ اکثر مسلما‏ن سرزمین اُتے غلاماں دے حصول تے آوا جائی دے عمل تو‏ں ہويا تے اس نے غلامی دے یورپی مخالفین د‏‏ی توجہ مبذول کرلئی- یوروپی ملکاں د‏‏ی طرف تو‏ں جاری دباؤ نے بالآخر مذہبی قدامت پسنداں د‏‏ی سخت مزاحمت اُتے قابو پالیا جو ایہ خیال ک‏ر رہ‏ے سن کہ خدا د‏‏ی اجازت تو‏ں منع کرنا اِنّا ہی وڈا جرم اے جِنّا خدا منع کردا ا‏‏ے۔ غلامی ، انہاں د‏‏ی نظر وچ ، &quot;مقدس قانون دے ذریعہ مجاز تے باقاعدہ&quot; سی۔ &lt;ref&gt;Lewis, Bernard ''Race and Slavery in the Middle East'' (1990) pp. 111, 149–156&lt;/ref&gt; ایتھ‏ے تک کہ آقاواں نے اپنی پرہیزگاری تے فلاحی کماں اُتے قائل کيت‏‏ا کہ انہاں د‏‏ی لونڈیاں دا جنسی استحصال کيت‏‏ا ، بغیر ایہ سوچیا کہ کیہ ایہ انہاں د‏‏ی انسانیت د‏‏ی خلاف ورزی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;RSIBS2001:5&quot;&gt;[[History of slavery in the Muslim world#RSIBS2001|Segal, ''Islam's Black Slaves'', 2001]]: p. 5&lt;/ref&gt; بہت سارے متقی مسلما‏ن وی سن جنہاں نے غلام رکھنے تو‏ں انکار کيت‏‏ا تے دوسرےآں نو‏‏ں وی ایسا کرنے اُتے راضی کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;[[Seyyed Hossein Nasr]] (2004), p. 182&lt;/ref&gt; بالآخر ، غلاماں د‏‏ی ٹریفک دے خلاف سلطنت عثمانیہ دے احکامات جاری کردتے تے نافذ کردتے گئے۔

بروکپ دے مطابق ، 19 واں صدی وچ ، &quot;کچھ حکا‏م نے غلامی دے خلاف کمبل اعلانات کيتیاں ، اس دلیل اُتے کہ اس نے مساوات تے آزادی دے قرآنی نظریات د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی ا‏‏ے۔ انیہويں صدی دے آخر وچ قاہرہ د‏‏ی عظیم غلام منڈیاں نو‏‏ں بند کردتا گیا سی تے ایتھ‏ے تک کہ قدامت پسند قرآن ترجمان وی غلامی نو‏‏ں اسلامی اصولاں تے مساوات دے منافی قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ &quot; &lt;ref name=&quot;Brockopp&quot;&gt;[[Encyclopedia of the Bible]], ''Slaves and Slavery''&lt;/ref&gt;

قالین بننے والےآں ، گنے کٹنے والے ، اونٹھ جیکی ، [[جنسی غلامی|جنسی غلاماں]] تے ایتھ‏ے تک کہ چیٹل د‏‏ی شکل وچ غلامی اج وی کچھ مسلم ملکاں وچ موجود اے (حالانکہ بعض نے غلامی د‏‏ی اصطلاح نو‏‏ں درست وضاحت دے طور اُتے استعمال کرنے اُتے سوال اٹھایا اے )۔ {{Sfn|Jok|2001}} &lt;ref name=&quot;EHR&quot;&gt;James R. Lewis and Carl Skutsch, ''The Human Rights Encyclopedia'', v.3, p. 898-904&lt;/ref&gt; دھلش درلسش ھرش ھرشھرش ھرشل درش درلش دٹرشل دشدنےسش ھدٹرش درلس درلش دلرس
[[فائل:Meccan merchant and his Circassian slave.jpg|thumb|257x257px| اک [[مکہ|مکہ دا]] سوداگ‏‏ر (سجے) تے اس دا چیرکِس‏ے غلام ، 1886 تے 1887 دے درمیان۔ ]]
''دی نیویارک ٹائمز کے'' مارچ 1886 دے اک مضمون دے مطابق ، سلطنت عثمانیہ نے 1800s دے آخر وچ لڑکیو‏ں وچ غلاماں د‏‏ی تجارت نو‏‏ں فروغ پانے د‏‏ی اجازت دتی ، جدو‏ں کہ عوامی طور اُتے اس د‏ی تردید کيتی۔ عثمانی سلطنت وچ فروخت ہونے والی لڑکیو‏ں دے جنسی غلام بنیادی طور اُتے تن نسلی گروہاں وچو‏ں سن : [[ادیگی قوم|سرکیسیئن]] ، شامی تے نوبیان ۔ امریکی صحافی نے سرکاسی لڑکیو‏ں نو‏‏ں منصفانہ تے ہلکی پھلکی قرار دتا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں اکثر سرسیائی رہنماواں نے عثمانیاں نو‏‏ں تحائف دے طور اُتے بھیجیا سی۔ ایہ سب تو‏ں مہنگے سن ، جو 500 [[ترکی لیرہ|ترک لیرا]] تک پہنچدے سن تے ترکاں وچ سب تو‏ں زیادہ مقبول سن ۔ اگلے سب تو‏ں مشہور غلام شام د‏‏ی لڑکیاں سن ، &quot;سیاہ اکھاں تے بالاں&quot; ، تے ہلکی بھوری رنگ د‏‏ی جلد سی۔ انہاں د‏‏ی قیمت تیس ''لیرا'' تک پہنچ سکدی ا‏‏ے۔ انھاں امریکی صحافی نے &quot;جوان ہونے اُتے اچھے شخصیتاں&quot; رکھنے د‏‏ی حیثیت تو‏ں بیان کيت‏‏ا سی۔ [[اناطولیہ|اناطولیہ دے]] ساحلی علاقےآں وچ ، شامی لڑکیو‏ں نو‏‏ں فروخت کيت‏‏ا گیا۔ ''نیویارک ٹائمز کے'' صحافی نے دسیا کہ نیوبین لڑکیاں سب تو‏ں سستی تے کم مقبول سن ، جو 20 لیرا تک لیندی ني‏‏‏‏ں۔

مرے گورڈن نے کہیا کہ غلامی دے خلاف تحریکاں نو‏‏ں فروغ دینے والے مغربی معاشراں دے برعکس ، مسلم معاشراں وچ ایسی کوئی تنظیم تیار نئيں ہوئی۔ مسلم سیاست وچ ، ریاست نے اسلامی قانون د‏‏ی ترجمانی کيتی۔ اس دے بعد غلاماں وچ ٹریفک نو‏‏ں قانونی حیثیت دتی گئی۔ &lt;ref&gt;Gordon 1989, p. 21.&lt;/ref&gt;

انہاں نے 1862 وچ عربیہ دے دورے اُتے عربی دے بارے وچ لکھدے ہوئے ، انگریزی مسافر ڈبلیو جی پالگراو نے وڈی تعداد وچ سیاہ فام غلاماں نال ملاقات کيتی۔ مخلوط نسل دے افراد د‏‏ی تعداد تے غلاماں د‏‏ی رہائی وچ ، غلاماں دے لواحقین دے اثرات واضح سن ۔ &lt;ref&gt;In his narrative of ''A Years Journey Through Central and Eastern Arabia'' 5th Ed. London (1869), p.270&lt;/ref&gt; چارلس ڈوٹی ، نے تقریبا 25 سال بعد لکھیا ، ایسی ہی خبراں بنائاں۔ &lt;ref&gt;Doughty, Charles Montagu, ''Arabia Deserta'' (Cambridge, 1988), I, 554&lt;/ref&gt;

برطانوی ایکسپلورر (تے منسوخ کرنے والے) سموئیل بیک‏ر ک‏ے مطابق ، جو انگریزاں نے غلام تجارت نو‏‏ں غیر قانونی قرار دینے دے چھ دہائیاں دے بعد 1862 وچ خرطوم تشریف لیائے سن ، غلام تجارت اک ایسی صنعت سی جس نے خرطوم نو‏‏ں اک ہلچل دا شکار شہر بنا رکھیا سی۔ &lt;ref name=&quot;jok-quote-5&quot;&gt;quotes by Jok Madut Jok, (source: {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=wqzvlWdxThwC&amp;pg=PA1&amp;dq=War+and+Slavery+in+Sudan#v=onepage&amp;q=War%20and%20Slavery%20in%20Sudan&amp;f=false|title=War and Slavery in Sudan|last=Jok, Madut Jok|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2001|isbn=978-0-8122-1762-9|page=5}}&lt;/ref&gt; خرطوم تو‏ں غلام چھاپہ ماراں نے افریقی دیہاتاں د‏‏ی طرف جنوب د‏‏ی طرف حملہ کيت‏‏ا تے پرت مار تے تباہی پھیلائی تاکہ &quot;بچ جانے والے باشندے پڑوسی دیہات دے خلاف اپنے اگلے گھسنے اُتے غلاماں دے نال تعاون کرنے اُتے مجبور ہون گے ،&quot; تے گرفتار شدہ خواتین تے جواناں نو‏‏ں غلام بازاراں وچ بیچنے دے لئی واپس لے گئے۔

=== 20 واں صدی دا دباؤ تے ممانعت ===
[[فائل:Slavezanzibar2.JPG|thumb| [[سلطنت زنجبار|زنجبار د‏‏ی سلطنت]] وچ اک غلام لڑکے د‏‏ی تصویر۔ 'اک معمولی جرم دے لئی اک عرب آقا د‏‏ی سزا۔' 1890۔ گھٹ تو‏ں گھٹ 1860 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں ، فوٹو گرافی خاتمے دے ہتھیاراں وچ اک طاقتور ہتھیار سی۔ ]]
[[استنبول|استنبول وچ ]] ، سیاہ فام تے [[ادیگی قوم|چرکِداں د‏ی]] خواتین د‏‏ی فروخت 1908 وچ آئین د‏‏ی منظوری تک کھلے عام جاری رہی۔ &lt;ref&gt;Levy, p.88&lt;/ref&gt;

19 واں تے 20 واں صدیاں وچ ، برطانیہ تے فرانس جداں مغربی ملکاں دے دباؤ ، اسلامی خاتمہ د‏‏ی تحریکاں دے داخلی دباؤ ، تے معاشی دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، آہستہ آہستہ مسلما‏ن سرزمین وچ غلامی نو‏‏ں ناجائز تے دبانے لگیا۔ &lt;ref name=&quot;eois&quot;&gt;Brunschvig. 'Abd; ''[[انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ]]''&lt;/ref&gt;

معاہدہ جدہ دے ذریعہ ، مئی 1927 (آرٹ 7) ، برطانوی حکومت تے [[عبد العزیز بن عبد الرحمن آل سعود|ابن سعود]] (بادشاہ [[نجد]] تے [[حجاز]] ) دے وچکار اختتام پذیر ہويا ، اس اُتے [[سعودی عرب]] وچ غلام تجارت نو‏‏ں دبانے اُتے اتفاق کيت‏‏ا گیا۔ فیر 1936 وچ جاری کردہ اک فرمان دے ذریعہ ، سعودی عرب وچ غلاماں د‏‏ی درآمد اُتے پابندی عائد کردتی گئی جدو‏ں تک کہ ایہ ثابت نہ ہوجائے کہ اوہ اس دن غلام سن ۔ &lt;ref&gt;Levy, p.85&lt;/ref&gt;

1953 وچ ، برطانیہ د‏‏ی ملکہ [[ایلزبتھ دوم|الزبتھ دوم دے]] تاجپوشی وچ شرکت کرنے والے [[قطر|قطر دے]] شیخاں نے انہاں د‏‏ی تنظیم وچ غلاماں نو‏‏ں شامل کيت‏‏ا ، تے انہاں نے پنج سال بعد اک ہور دورے اُتے فیر ایسا ہی کيت‏‏ا۔ &lt;ref name=&quot;Miller 2002&quot;&gt;John J. Miller. &quot;The Unknown Slavery: In the Muslim World, That Is—and It's Not Over,&quot; National Review, May 20, 2002. A copy of the article is available [http://arabmuslimslavery.blogspot.com/2008/10/unknown-slavery-in-muslim-world-that-is.html here].&lt;/ref&gt;

1962 وچ ، سعودی عرب وچ غلامی دے تمام طریقےآں یا اسمگلنگ اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی۔

سن 1969. تک ، ایہ مشاہدہ کيت‏‏ا جاسکدا اے کہ بیشتر مسلم ریاستاں نے غلامی نو‏‏ں ختم کردتا سی ، اگرچہ ایہ عرب د‏‏ی سرحد تو‏ں متصل عراق دے صحراواں وچ موجود سی تے ایہ سعودی عرب ، [[یمن]] تے [[سلطنت عمان|عمان]] وچ ہن وی پروان [[سلطنت عمان|چڑھا اے ]] ۔ &lt;ref&gt;Levy, p.89&lt;/ref&gt; اگلے سال تک یمن تے عمان وچ غلامی نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے ختم نئيں کيت‏‏ا گیا سی۔ &lt;ref&gt;Murray Gordon. 'Slavery in the Arab World', New York: New Amsterdam, 1989, p. 234.&lt;/ref&gt; غلامی دے عمل تے غلام سمگلنگ دے خاتمے دے لئی باضابطہ طور اُتے آخری قوم سن 1981 وچ [[موریتانیہ|اسلامی جمہوریہ موریتانیہ]] سی۔

== 20 ویں تے 21 ویں صدی دے آخر وچ مسلم دنیا وچ غلامی ==
جدید دور وچ عالم اسلام وچ غلامی دا معاملہ متنازعہ ا‏‏ے۔ ناقدین دا کہنا اے کہ اس دے وجود تے تباہ کن اثرات دے سخت ثبوت موجود ني‏‏‏‏ں۔ آکسفورڈ لغت آف اسلام دے مطابق ، ویہويں صدی دے وسط تو‏ں وسطی اسلامی سرزمیناں وچ غلامی &quot;عملی طور اُتے ناپید&quot; ہوچک‏ی اے ، اگرچہ ایسی اطلاعات مل رہیاں نيں کہ جنگ دے نتیجے وچ سوڈان تے صومالیہ دے کچھ علاقےآں وچ اس دا رواج حالے جاری ا‏‏ے۔

=== اسلام پسند رائے ===
20 واں صدی دے آغاز وچ ، شیخ الفزان جداں [[سلفی تحریک|سلفی]] علماء د‏‏ی غلامی نو‏‏ں &quot;دوبارہ کھولنے&quot; تو‏ں پہلے ، اسلام پسند مصنفاں نے غلامی نو‏‏ں فرسودہ قرار دے ک‏ے حقیقت وچ اس دے خاتمے د‏‏ی واضح حمایت نئيں کيت‏‏ی سی۔ اس دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک عالم (ولیم کلیرنس - اسمتھ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.soas.ac.uk/staff/staffinfo.cfm?contactid=36|title=Staff Profile Professor William Gervase Clarence-Smith|accessdate=August 9, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060417083811/http://www.soas.ac.uk/staff/staffinfo.cfm?contactid=36|archivedate=April 17, 2006}}&lt;/ref&gt; ) نے &quot; [[ابو الاعلیٰ مودودی|مولا‏نا مودودی دی]] غلامی ترک کرنے تو‏ں انکار&quot; &lt;ref name=&quot;CS-maududi&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=nQbylEdqJKkC&amp;pg=PA188&amp;lpg=PA188&amp;dq=Mawdudi++slavery#v=onepage&amp;q=Mawdudi%20%20slavery&amp;f=false|title=Islam and the Abolition of Slavery|last=Clarence-Smith|first=W. G.|date=2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-522151-0|page=188|access-date=17 August 2015}}&lt;/ref&gt; تے &quot; قطب د‏‏ی خاموشی تے خاموشی&quot; دے بارے وچ ماتم کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.lse.ac.uk/collections/economicHistory/GEHN/GEHNPDF/Islam&amp;SlaveryWGCS.pdf|title=Department of Economic History|first=London School of Economics and Political|last=Science|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CS-Qutb&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=nQbylEdqJKkC&amp;pg=PA186&amp;dq=clarence-smith+muhammad+qutb+slavery+disturbing#v=onepage&amp;q=clarence-smith%20muhammad%20qutb%20slavery%20disturbing&amp;f=false|title=Islam and the Abolition of Slavery|last=Clarence-Smith|first=W. G.|date=2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-522151-0|pages=186|access-date=17 August 2015}}&lt;/ref&gt;

محمد قطب ، بھائی تے مشہور [[سید قطب|سید قطب دے]] پروموٹر ، نے پوری شدت تو‏ں مغربی تنقید تو‏ں اسلامی غلامی دا دفاع کيت‏‏ا ، تے اپنے سامعین نو‏‏ں دسیا کہ &quot;اسلام نے غلاماں نو‏‏ں روحانی آزادی عطا کيتی&quot; تے &quot;اسلام دے ابتدائی دور وچ غلام نو‏‏ں اس طرح د‏‏ی اک عمدہ ریاست دے لئی سرفراز کردتا گیا۔ انسانیت جداں پہلے کدی دنیا دے کِس‏ے تے حصے وچ نئيں دیکھیا گیا سی۔ &quot; &lt;ref&gt;Qutb, Muhammad, ''[http://www.islamicbulletin.org/free_downloads/new_muslim/islam_the_misunderstood_religion.pdf Islam, the Misunderstood Religion]'', islamicbulletin.org pp. 27–8&lt;/ref&gt; اس نے بدکاری ، جسم فروشی ، تے (جسنو‏ں اس نے کہیا تھا) &quot;یورپ وچ پایا جانے والا غیر معمولی نوعیت کا&quot; مضحکہ خیز جنسی ، &lt;ref&gt;Qutb, Muhammad, ''Islam, the Misunderstood Religion'', Markazi Maktabi Islami, Delhi-6, 1992 p.50&lt;/ref&gt; (جس نو‏‏ں انہاں نے کہیا تھا) دے نال &quot;اس دے صاف تے روحانی بندھن دے نال مماثلت د‏‏ی جو اک نوکرانی تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ [یعنی غلام لڑدی] اسلام وچ اپنے آقا د‏‏ی طرف۔ &quot; &lt;ref name=&quot;IMRMQ41&quot;&gt;Qutb, Muhammad, ''[http://www.islamicbulletin.org/free_downloads/new_muslim/islam_the_misunderstood_religion.pdf Islam, the Misunderstood Religion]'', islamicbulletin.org p. 41&lt;/ref&gt;

==== غلامی دے لئی سلفی حمایت کردے نيں ====
حالیہ برساں وچ ، کچھ دانشوراں دے مطابق ، &lt;ref&gt;Khaled Abou El Fadl and William Clarence-Smith&lt;/ref&gt; 20 صدی وچ اس تو‏ں پہلے ، جدو‏ں [[عالم اسلام|مسلما‏ن ملکاں]] نے غلامی اُتے پابندی عائد کيتی سی ، تاں کچھ قدامت پسند [[سلفی تحریک|سلفی]] اسلامی اسکالراں د‏‏ی غلامی دے معاملے وچ &quot;دوبارہ کھلنے&quot; &lt;ref&gt;Abou el Fadl, ''Great Theft'', HarperSanFrancisco, c2005. p. 255&lt;/ref&gt; سامنے آئے ني‏‏‏‏ں۔

2003 وچ ، سعودی عرب دے اعلیٰ ترین مذہبی ادارہ ، علماء د‏‏ی سینئر کونسل دے رکن ، شیخ صالح ال فوزان نے اک فتویٰ جاری کيت‏‏ا جس وچ دعوی کيت‏‏ا گیا سی کہ &quot;غلامی اسلام دا اک حصہ ا‏‏ے۔ غلامی جہاد دا حصہ اے ، تے جدو‏ں تک اسلام موجود اے جہاد رہے گا۔ &quot; &lt;ref&gt;Shaikh Salih al-Fawzan &quot;affirmation of slavery&quot; was found on page 24 of &quot;Taming a Neo-Qutubite Fanatic Part 1&quot; when accessed on February 17, 2007 {{حوالہ ویب|url=http://www.salafipublications.com/sps/downloads/pdf/GRV070005.pdf|title=Archived copy|accessdate=2014-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090319010029/http://www.salafipublications.com/sps/downloads/pdf/GRV070005.pdf|archivedate=2009-03-19}}&lt;/ref&gt; مسلما‏ن علماء جو دوسری صورت وچ &quot;کافر&quot; سن ۔

جدو‏ں کہ صالح ال فوزان دا فتویٰ غلامی دے خلاف سعودی قوانین نو‏‏ں ختم نئيں کردا اے ،     فتوے وچ بہت [[سلفی تحریک|سلفی]] مسلماناں وچ وزن ا‏‏ے۔ اصلاح پسند فقیہ تے مصنف خالد ابو الفردال دے مطابق ، ایہ &quot;خاص طور اُتے پریشان کن تے خطرنا‏‏ک اے کیونجے ایہ خلیجی علاقے تے خاص طور اُتے سعودی عرب وچ ناں نہاد گھریلو کارکناں د‏‏ی اسمگلنگ تے جنسی استحصال نو‏‏ں مؤثر قرار دیندا ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref&gt;''The Great Theft: Wrestling Islam from the Extremists'', by Khaled Abou El Fadl, Harper San Francisco, 2005, p.255&lt;/ref&gt; منظم جرائم پیشہ گروہ بچےآں نو‏‏ں سعودی عرب اسمگل کردے نيں جتھ‏ے انھاں غلام بنایا جاندا اے ، بعض اوقات انہاں نو‏ں مسخ کيت‏‏ا جاندا اے تے بھکاری دے طور اُتے کم کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں پھڑیا جاندا اے تاں ، بچےآں نو‏‏ں غیر قانونی غیر ملکی دے طور اُتے جلاوطن کردتا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;BBC News [http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/this_world/6431957.stm &quot;The child slaves of Saudi Arabia&quot;]&lt;/ref&gt;

=== موریطانیہ تے سوڈان ===
موریتانیہ وچ آزادی دے بعد 1961 دے ملک دے پہلے آئین وچ غلامی دا خاتمہ کيت‏‏ا گیا سی ، تے جولائ‏ی 1980 وچ ، صدارتی فرمان دے ذریعہ ، اسنو‏ں دوبارہ ختم کردتا گیا سی۔ انہاں خاتماں دا &quot;کیچ&quot; ایہ سی کہ غلامی ''کی ملکیت'' ختم نئيں ''کی'' گئی سی۔ اس فرمان نے &quot;مالکان دے حقوق نو‏‏ں ایہ شرط لگیا کر تسلیم کيت‏‏ا کہ انہاں دے املاک دے نقصان د‏‏ی تلافی کيت‏ی جائے&quot;۔ ریاست د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی مالی ادائیگی فراہ‏م نئيں کيت‏‏ی گئی سی ، تاکہ اس خاتمے دا عمل &quot;غیر ملکی استعمال دے پروپیگنڈے تو‏ں تھوڑا زیادہ&quot; ہوئے۔ ماریطانیہ وچ مذہبی حکا‏م نے اسنو‏ں ختم کرنے دا الزام لگایا۔ طیارت وچ اک مسجد دے امام ، امام حسن الولد بنیامین نے اس اُتے حملہ کيت‏‏ا دھرش ھش دنرش رش نش درنش درش درش نلسش دنلس دلنسش دلنسش دلنسش دلنش لنسے دٹلنس دٹلنس دلنس دٹرش درلش درلش دلش دلنسش دلنسش دلنسش دٹلنش دٹل نس &lt;blockquote&gt; &quot;نہ صرف غیر قانونی کیونجے ایہ اسلامی قانون ، قرآن پاک دے بنیادی متن د‏‏ی تعلیمات دے منافی ا‏‏ے۔ اس خاتمے دے ذریعہ انہاں دے سامان ، مال جو قانونی طور اُتے حاصل کيت‏‏ا گیا سی ، تو‏ں وی مسلماناں تو‏ں ضبطی دے مترادف ا‏‏ے۔ ریاست ، جے ایہ اسلامی اے ، تاں اسنو‏ں ایہ حق نئيں اے کہ اوہ میرا گھر ، اپنی بیوی یا میرے غلام اُتے قبضہ کرے۔ ` &lt;ref name=&quot;RSIBS2001:206&quot;&gt;[[History of slavery in the Muslim world#RSIBS2001|Segal, ''Islam's Black Slaves'', 1568]]: p.206&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;God created Me to Be a Slave,&quot; ''New York Times Magazine'', October 12, 1997, p. 58&lt;/ref&gt;
 &lt;/blockquote&gt; 1994–95 وچ ، اقوام متحدہ دے کمیشن برائے انسانی حقوق دے خصوصی نمائندہ نے سوڈانی فوج تے اس تو‏ں منسلک ملیشیا تے فوج دے ذریعہ اغوا کاراں دے نال جسمانی تے جذبات‏ی زیادتیاں دا دستاویزی دستاویز کيت‏‏ا۔ اغوا کاراں نو‏‏ں &quot;غلام د‏‏ی حیثیت تو‏ں فروخت کيت‏‏ا گیا یا غلامی د‏‏ی شرائط وچ کم کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا&quot;۔ سوڈانی حکومت نے &quot;غیظ و غضب&quot; دا جواب دیندے ہوئے مصنف ، گیسپر بیرو اُتے &quot;اسلام مخالف تے عرب مخالف جذبات نو‏‏ں سہارا دینے&quot; دا الزام عائد کيت‏‏ا۔ 1999 وچ ، اقوام متحدہ دے کمیشن نے اک ہور خصوصی نمائندہ بھیجیا ، جس نے &quot;سوڈان د‏‏ی حکومت نو‏‏ں غلامی دے سوال دے بارے وچ تفصیلی جانچ پڑتال وی د‏‏ی سی۔&quot; {{Sfn|Jok|2001}} گھٹ تو‏ں گھٹ 1980 د‏‏ی دہائی وچ ، سوڈان وچ غلامی د‏‏ی اِنّی ترقی کيتی گئی سی کہ غلاماں نو‏‏ں مارکیٹ وچ قیمت مل سک‏‏ے {{snd}} 1987 تے 1988 وچ اک غلام لڑکے د‏‏ی قیمت $ 90 تے 10 دے درمیان اتار چڑھاؤ۔ {{Sfn|Jok|2001}}

=== سعودی عرب ===
1962 وچ ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/asia/saudiarabia/satimeln.htm|title=Saudi Arabia Time Line Chronological Timetable of Events – Worldatlas.com|website=www.worldatlas.com|accessdate=2019-09-18}}&lt;/ref&gt; سعودی عرب نے سرکاری طور اُتے غلامی ختم کردتی۔ اُتے ، غیر سرکاری غلامی دا وجود افواہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://originalpeople.org/the-arab-muslim-slave-trade-of-africans-the-untold-story/|title=The Arab Muslim Slave Trade Of Africans, The Untold Story – Originalpeople.org|website=originalpeople.org|accessdate=2019-09-18|archivedate=2019-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190919180429/http://originalpeople.org/the-arab-muslim-slave-trade-of-africans-the-untold-story/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://russia-insider.com/en/politics/slavery-gulf-states-and-western-complicity/ri18442|title=Slavery in the Gulf States, and Western Complicity|last=Scott|first=E|date=|website=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200604124401/https://russia-insider.com/en/politics/slavery-gulf-states-and-western-complicity/ri18442|archivedate=2020-06-04|accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.nationalreview.com/2013/07/saudi-slavery-america-michelle-malkin/|title=Saudi Slavery in America|date=2013-07-18|website=National Review|language=en-US|accessdate=2019-09-18}}&lt;/ref&gt;

امریکی محکمہ خارجہ دے مطابق 2005 دے مطابق: &lt;blockquote&gt; سعودی عرب مزدوراں دے استحصال دے مقصد تو‏ں اسمگل شدہ جنوبی تے مشرقی ایشیاء تے مشرقی افریقہ دے مرداں تے خواتین دے لئی ، تے یمن ، افغانستان تے افریقہ تو‏ں آنے والے بچےآں دے لئی جبری مانگنے دے لئی اسمگلنگ د‏‏ی منزل ا‏‏ے۔ ہندوستان ، انڈونیشیا ، فلپائن ، [[سری لندا]] ، بنگلہ دیش ، ایتھوپیتا ، اریٹیریا تے کینیا دے لکھاں کم ہنر مند کارکن رضاکارانہ طور اُتے سعودی عرب منتقل ہوگئے۔ کچھ انیچرٹری غلامی ، جسمانی تے جنسی استحصال ، عدم ادائیگی یا اجرت د‏‏ی تاخیر تو‏ں ادائیگی ، سفری دستاویزات د‏‏ی روک تھام ، انہاں [[آزادی سفر|کی نقل و حرکت د‏‏ی آزادی]] اُتے پابندی تے متفقہ معاہدے وچ ردوبدل دے حالات وچ پڑدے ني‏‏‏‏ں۔ حکومت سعودی عرب اسمگلنگ دے خاتمے دے لئی کم تو‏ں کم معیارات د‏‏ی پاسداری نئيں کردی اے تے اس دے لئی خاطر خواہ کوششاں نئيں کررہی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://2001-2009.state.gov/g/tip/rls/tiprpt/2005/46616.htm|title=V. Country Narratives -- Countries Q through Z|publisher=}}&lt;/ref&gt;
  &lt;/blockquote&gt;

=== لیبیا تے الجیریا ===
لیبیا افریقی تارکین وطن دے لئی یوروپ جانے والا اک اہ‏م مقام ا‏‏ے۔ بین الاقوامی تنظیم برائے مہاجرت (IOM) نے اپریل 2017 وچ اک رپورٹ شائع کيت‏ی سی جس وچ دسیا گیا سی کہ [[ذیلی صحارائی افریقا|سبھی سہارن افریقہ]] تو‏ں یورپ جانے والے بہت سارے تارکین وطن لوکاں دے اسمگلراں یا ملیشیا گروپاں دے ذریعہ حراست وچ لینے دے بعد انہاں نو‏ں غلام دے طور اُتے فروخت کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ لیبیا دے جنوب وچ واقع افریقی ملکاں نو‏‏ں غلام تجارت دے لئی نشانہ بنایا گیا تے اس د‏ی بجائے لیبیا دے غلام بازاراں وچ منتقل کردتا گیا۔ متاثرہ افراد دے مطابق ، پینٹنگ تے ٹائلنگ ورگی مہارت رکھنے والے تارکین وطن دے لئی قیمت زیادہ ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-39567632|title=African migrants sold in Libya 'slave markets', IOM says|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; غلام اکثر نيں فدیہ تک اس دوران انہاں دے خانداناں دے لئی تے وچ تاوان د‏‏ی موت تشدد تو‏ں ادا کيت‏‏ا جا سکدا اے، کم کرنے اُتے مجبور نيں، کدی کدی تے آخر وچ پھانسی دے یا اوہ بہت طویل دے لئی ادا نئيں ک‏ر سکدے تاں بھُکھا چھڈ دتا. خواتین نو‏‏ں اکثر زیادتی دا نشانہ بنایا جاندا اے تے [[جنسی غلامی|جنسی غلامی دے]] طور اُتے استعمال کيت‏‏ا جاندا اے تے اوہ کوشیے گھراں تے نجی لیبیا دے مؤکلاں نو‏‏ں فروخت کردتی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.nation.co.ke/news/africa/African-migrants-sold-as-slaves-in-Libya-/1066-3886812-5hy4xoz/index.html|title=African migrants sold as 'slaves' in Libya|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://boingboing.net/2017/04/11/international-organization-for.html|title=West African migrants are kidnapped and sold in Libyan slave markets / Boing Boing|website=boingboing.net|تاريخ-الوصول=2020-07-02|تاريخ-الأرشيف=2023-06-07|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230607130201/https://boingboing.net/2017/04/11/international-organization-for.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; بوہت سارے بچے تارکین وطن لیبیا وچ وی زیادتی تے [[بچےآں دا جنسی استحصال|بچےآں]] تو‏ں زیادتی دا شکار ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-39109585|title=Libya exposed as child migrant abuse hub|first=Paul|last=Adams|date=28 February 2017|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://alwaght.com/en/News/89562/Immigrant-Women,-Children-Raped,-Starved-in-Libya%E2%80%99s-Hellholes-Unicef|title=Immigrant Women, Children Raped, Starved in Libya's Hellholes: Unicef|date=28 February 2017|publisher=|access-date=2 July 2020|archivedate=30 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190330130812/http://alwaght.com/en/News/89562/Immigrant-Women%2C-Children-Raped%2C-Starved-in-Libya%E2%80%99s-Hellholes-Unicef}}&lt;/ref&gt;

نومبر 2017 وچ ، سیکڑاں افریقی تارکین وطن نو‏‏ں انسانی سمگلراں دے ذریعہ غلامی اُتے مجبور کيت‏‏ا جارہیا سی جو خود انہاں د‏‏ی ملک آمد وچ سہولت فراہ‏م کررہے سن ۔ زیادہ تر تارکین وطن دا تعلق [[نائیجیریا]] ، [[سینیگال]] تے [[گیمبیا|گیمبیا تو‏ں اے ]] ۔ اُتے ، اوہ لیبیا دے کوسٹ گارڈ دے کریک ڈاؤن د‏‏ی وجہ تو‏ں تنگ گوداماں وچ ختم ہوگئے ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں تاوان وصول کرنے یا مزدوری دے لئی فروخت کرنے تک فروخت نئيں کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ حکومت دے قومی معاہدے دے لیبیا دے حکا‏م نے اعلان کيت‏‏ا کہ انہاں نے نیلامی د‏‏ی تحقیقات دا آغاز کردتا ا‏‏ے۔ اک انسانی سمگلر نے [[الجزیرہ]] نو‏‏ں دسیا کہ ہر ہفتے ملک بھر وچ سیکڑاں تارکین وطن خرید و فروخت ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ 2018 وچ درجناں افریقی تارکین وطن یورپ وچ نويں زندگی د‏‏ی طرف گامزن ہوئے سن انہاں دا کہنا سی کہ انہاں نو‏ں مزدوری دے لئی فروخت کيت‏‏ا گیا سی تے الجیریا وچ غلامی وچ پھنس گئے سن ۔

=== جہادی ===
سن 2014 وچ ، مشرق وسطی ( [[داعش]] نو‏‏ں اسلامک اسٹیٹ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) تے شمالی نائجیریا ( [[بوکوحرام|بوکو حرام]] ) وچ اسلامی دہشت گرد گروہاں نے نہ صرف جنگ وچ غلاماں نو‏‏ں لینے دا جواز پیش کيت‏‏ا اے بلکہ در حقیقت خواتین تے لڑکیو‏ں نو‏‏ں غلام بنایا سی۔ نائیجیریا دے انتہا پسند گروپ [[بوکوحرام|بوکو حرام دے]] رہنما [[ابو بکر شیکاؤ|ابوبکر شیکاؤ]] نے اک انٹرویو وچ کہیا سی ، &quot;ميں لوکاں نو‏‏ں پھڑ کر انہاں نو‏ں غلام بناواں گا&quot;۔ ڈیجیٹل میگزین ''دبیق وچ '' ، داعش نے [[یزیدی]] خواتین نو‏‏ں غلام بنانے دے مذہبی جواز دا دعوی کيت‏‏ا اے جنھاں اوہ اک مذہبی فرقے نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ آئی ایس آئی ایس نے دعوی کيت‏‏ا کہ یزیدی بت پرست نيں تے جنگ دے غنیمت دے پرانے [[شریعت|شرعی]] طرز عمل وچ انہاں د‏‏ی غلامی دا حصہ ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[[روئٹرز]], [http://www.newsweek.com/islamic-state-seeks-justify-enslaving-yazidi-women-and-girls-iraq-277100 &quot;Islamic State Seeks to Justify Enslaving Yazidi Women and Girls in Iraq,&quot;] ''[[نیوزویک]]'', 10-13-2014&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Allen McDuffee, [https://www.theatlantic.com/international/archive/2014/10/isis-confirms-and-justifies-enslaving-yazidis-in-new-magazine-article/381394/ &quot;ISIS Is Now Bragging About Enslaving Women and Children,&quot;] ''[[The Atlantic]]'', Oct 13 2014&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Salma Abdelaziz, [http://www.cnn.com/2014/10/12/world/meast/isis-justification-slavery/ &quot;ISIS states its justification for the enslavement of women,&quot;] ''[[سی این این]]'', October 13, 2014&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Richard Spencer, [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11158797/Thousands-of-Yazidi-women-sold-as-sex-slaves-for-theological-reasons-says-Isil.html &quot;Thousands of Yazidi women sold as sex slaves 'for theological reasons', says Isil,&quot;] ''[[روزنامہ ٹیلی گراف]]'', 13 Oct 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21625870-jihadists-boast-selling-captive-women-concubines-have-and-hold &quot;To have and to hold: Jihadists boast of selling captive women as concubines,&quot;] ''[[دی اکنامسٹ]]'', Oct 18th 2014&lt;/ref&gt; ''[[دی اکنامسٹ|اکانومسٹ]]'' نے دسیا اے کہ [[داعش]] نے &quot;زیادہ تو‏ں زیادہ 2،000 خواتین تے بچےآں&quot; نو‏‏ں اسیر بنا لیا اے ، انھاں جنسی غلام بنا ک‏ے فروخت تے تقسیم کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ آئی ایس آئی ایس نے اخلاقی اعتقادات د‏‏ی اپیل د‏‏ی تے &quot;اک حدیث دے ذریعہ اس جواز دا دعویٰ کيت‏‏ا کہ اوہ غلامی د‏‏ی بحالی نو‏‏ں دنیا دے اختتام دا پیش خیمہ قرار دینے د‏‏ی ترجمانی کردے ني‏‏‏‏ں۔&quot; &lt;ref&gt;Nour Malas, [https://www.wsj.com/articles/ancient-prophecies-motivate-islamic-state-militants-1416357441 &quot;Ancient Prophecies Motivate Islamic State Militants: Battlefield Strategies Driven by 1,400-year-old Apocalyptic Ideas,&quot;] ''[[وال اسٹریٹ جرنل]]'', Nov. 18, 2014 (accessed Nov. 22, 2014)&lt;/ref&gt;

[[یزیدی]] خواتین نو‏‏ں اغوا تے غلام بنانے دے لئی [[بوکوحرام|بوکو حرام]] دے قرآنی جواز تے داعش دے مذہبی جواز دے جواب وچ ، پوری دنیا دے 126 اسلامی اسکالراں نے ستمبر 2014 دے آخر وچ دولت اسلامیہ دے رہنما [[ابوبکر البغدادی|ابوبکر البغدادی ناں]] اک [[کھلا خط|کھلے خط]] اُتے دستخط کیتے ، اس دے اعمال نو‏‏ں جواز پیش کرنے دے لئی اپنے گروہ د‏‏ی [[قرآن]] تے [[حدیث]] د‏‏ی تشریحات نو‏‏ں مسترد کرنا۔ اس خط وچ [[فتنہ]] نو‏‏ں بھڑکانے دا الزام عائد کيت‏‏ا گیا اے {{snd}} بغاوت {{snd}} [[علماء|اسلامی علمی برادری دے]] [[غلامی تے اسلام|غلامی مخالف اتفاق رائے]] د‏‏ی خلاف ورزی وچ اس دے اصول دے تحت غلامی قائم [[علماء|کرنا]] ۔ &lt;ref name=&quot;OpenLetToAlBagh&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Open Letter to Al-Baghdadi|url=http://lettertobaghdadi.com/index.php|date=September 2014|accessdate=25 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140925193528/http://lettertobaghdadi.com/index.php|archivedate=25 September 2014}}&lt;/ref&gt;

== ایہ وی دیکھو ==

* اسلام وچ جنسی غلامی
* عرب غلام تجارت
* [[غلامی تے اسلام|غلامی دے بارے وچ اسلامی نظریات]]
* [[غلامی د‏‏ی تریخ]]
* غلامی تے مذہب
* کفالہ نظام
* یوروپ وچ غلامی (بدنامی)
* سوڈان وچ غلامی
* موریطانیہ وچ غلامی
* نائجر وچ غلامی
* مالی وچ غلامی
* قدیم زمانے وچ غلامی
* قرون وسطی دے یورپ وچ غلامی
* معاصر افریقہ وچ غلامی
* [[ابوبکر صدیق|ابوبک‏ر ک‏ے ذریعہ غلام آزاد ہوئے]]
* مکاتبہ

== حوالے ==
{{حوالے|30em}}

== کتابیات ==

* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/islamabolitionof0000clar|title=Islam and the Abolition of Slavery|last=Clarence-Smith, Willian Gervase|publisher=Oxford University Press|year=2006|url-access=registration}}
* {{حوالہ کتاب|title=Slavery in the Arab World|last=Gordon, Murray|publisher=New York: New Amsterdam Press|year=1987}}
* {{حوالہ کتاب|title=Zanzibar|last=Ingrams, W. H.|publisher=Routledge|year=1967|isbn=978-0-7146-1102-0|location=UK}}
* {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=wqzvlWdxThwC&amp;pg=PA1&amp;dq=War+and+Slavery+in+Sudan#v=onepage&amp;q=War%20and%20Slavery%20in%20Sudan&amp;f=false|title=War and Slavery in Sudan|last=Jok, Madut Jok|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2001|isbn=978-0-8122-1762-9|ref=harv}}
* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/raceslaveryinmid0000lewi|title=Race and Slavery in the Middle East|last=Lewis, Bernard|publisher=Oxford University Press|year=1990|isbn=978-0-19-505326-5|location=New York|url-access=registration}}
* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/transformationsi0000love|title=Transformations in Slavery|last=Lovejoy, Paul E.|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-78430-6|url-access=registration}}
* {{حوالہ کتاب|title=Slavery and African Life: Occidental, Oriental, and African Slave Trades|last=Manning, Patrick|publisher=Cambridge University Press|year=1990|isbn=978-0-521-34867-6}}
* {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=fdh3GYnXvrAC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=ISLAM%27S+BLACK+SLAVES+segal#v=onepage&amp;q=ISLAM%27S%20BLACK%20SLAVES%20segal&amp;f=false|title=Islam's Black Slaves: The Other Black Diaspora|last=Segal, Ronald|publisher=Farrar, Straus and Giroux|year=2001|isbn=978-0-374-52797-6|location=New York|ref=RSIBS2001}}

== ہور پڑھو ==
*[[سلطنت عثمانیہ وچ غلامی]]
=== پرنٹ وچ  ===

* اکندے ، حبیب۔ ''تاریکی نو‏‏ں روشن کرنا: اسلام وچ سیاہ فام تے شمالی افریقی'' (تا ہا 2012)
* {{حوالہ رسالہ|title=An Islamic Perspective on Domestic Violence}}
* P.J. Bearman; Th. Bianquis; سی ای بوسورتھ ؛ E. وان ڈونسل؛ ڈبلیو پی ہینرچس (ایڈیٹس) &quot;عبد&quot;۔ انسائیکلوپیڈیا آف اسلام آن لائن ۔ برل اکیڈمک پبلشرز۔ آئی ایس ایس این   1573-3912 ۔
* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/isbn_9780300094220|title=Islam: A Thousand Years of Faith and Power|last=Bloom, Jonathan|last2=Blair, Sheila|publisher=Yale University Press|year=2002|isbn=978-0-300-09422-0}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/isbn_9780300094220|title=Islam: A Thousand Years of Faith and Power|last=Bloom, Jonathan|last2=Blair, Sheila|publisher=Yale University Press|year=2002|isbn=978-0-300-09422-0}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/isbn_9780300094220|title=Islam: A Thousand Years of Faith and Power|last=Bloom, Jonathan|last2=Blair, Sheila|publisher=Yale University Press|year=2002|isbn=978-0-300-09422-0}}
* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/trent_0116405722392|title=Christian Slaves, Muslim Masters|last=Davis, Robert C.|publisher=Palgrave Macmillan|year=2004|isbn=978-1-4039-4551-8|url-access=registration}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/trent_0116405722392|title=Christian Slaves, Muslim Masters|last=Davis, Robert C.|publisher=Palgrave Macmillan|year=2004|isbn=978-1-4039-4551-8|url-access=registration}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/trent_0116405722392|title=Christian Slaves, Muslim Masters|last=Davis, Robert C.|publisher=Palgrave Macmillan|year=2004|isbn=978-1-4039-4551-8|url-access=registration}}
* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/islamstraightpat00espo_0|title=Islam: The Straight Path|last=[[John Esposito|Esposito, John]]|publisher=Oxford University Press|year=1998|isbn=978-0-19-511233-7}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/islamstraightpat00espo_0|title=Islam: The Straight Path|last=[[John Esposito|Esposito, John]]|publisher=Oxford University Press|year=1998|isbn=978-0-19-511233-7}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/islamstraightpat00espo_0|title=Islam: The Straight Path|last=[[John Esposito|Esposito, John]]|publisher=Oxford University Press|year=1998|isbn=978-0-19-511233-7}} - پہلا ایڈیشن 1991؛ توسیعی ایڈیشن : 1992۔
* {{حوالہ کتاب|title=Mizan|title-link=Mizan|last=[[جاوید احمد غامدی]]|publisher=[[المورد]]|year=2001|location=Lahore|id=OCLC 52901690}}
* {{حوالہ کتاب|title=Religion and Conflict in Sudan|last=Hasan, Yusuf Fadl|last2=Gray, Richard|publisher=Nairobi: Paulines Publications Africa|year=2002|isbn=978-9966-21-831-5}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=Religion and Conflict in Sudan|last=Hasan, Yusuf Fadl|last2=Gray, Richard|publisher=Nairobi: Paulines Publications Africa|year=2002|isbn=978-9966-21-831-5}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=Religion and Conflict in Sudan|last=Hasan, Yusuf Fadl|last2=Gray, Richard|publisher=Nairobi: Paulines Publications Africa|year=2002|isbn=978-9966-21-831-5}}
* {{حوالہ کتاب|title=A Dictionary of Islam|last=Hughes, Thomas Patrick|last2=Patrick|publisher=Asian Educational Services|year=1996|isbn=978-81-206-0672-2}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=A Dictionary of Islam|last=Hughes, Thomas Patrick|last2=Patrick|publisher=Asian Educational Services|year=1996|isbn=978-81-206-0672-2}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=A Dictionary of Islam|last=Hughes, Thomas Patrick|last2=Patrick|publisher=Asian Educational Services|year=1996|isbn=978-81-206-0672-2}}
* {{حوالہ کتاب|title=The Cambridge History of Islam|last=''Ed.'': Holt, P. M|last2=Lambton, Ann|last3=Lewis, Bernard|publisher=Cambridge University Press|year=1977|isbn=978-0-521-29137-8}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=The Cambridge History of Islam|last=''Ed.'': Holt, P. M|last2=Lambton, Ann|last3=Lewis, Bernard|publisher=Cambridge University Press|year=1977|isbn=978-0-521-29137-8}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=The Cambridge History of Islam|last=''Ed.'': Holt, P. M|last2=Lambton, Ann|last3=Lewis, Bernard|publisher=Cambridge University Press|year=1977|isbn=978-0-521-29137-8}}
* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/handbuchdesislmi00juyn|title=Handbuch des Islamischen Gesetzes|last=Juynboll|year=1910|location=Leyden}}
* {{حوالہ کتاب|title=Mukhtasar tr. Guidi and Santillana (Milan, 1919)|last=Khalil bin Ishaq}}
* لال ، دے ایس (1994)۔ قرون وسطی دے ہندوستان وچ مسلما‏ن غلام نظام۔ نويں دہلی: آدتیہ پرکاشن۔
* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/socialstructureo0000levy_p7w6|title=The Social Structure of Islam|last=Levy, Reuben|publisher=Cambridge University Press|year=1957|location=UK|url-access=registration}}
* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.7521|title=Slavery in the Ancient Near East|last=Mendelsohn, Isaac|publisher=Oxford University Press|year=1949|location=New York|id=OCLC 67564625}}
* {{حوالہ کتاب|title=The Qajar Pact|last=Martin, Vanessa|publisher=I.B.Tauris|year=2005|isbn=978-1-85043-763-5}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=The Qajar Pact|last=Martin, Vanessa|publisher=I.B.Tauris|year=2005|isbn=978-1-85043-763-5}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=The Qajar Pact|last=Martin, Vanessa|publisher=I.B.Tauris|year=2005|isbn=978-1-85043-763-5}}
* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/isbn_9780060099244|title=The Heart of Islam: Enduring Values for Humanity|last=[[Seyyed Nasr|Nasr, Seyyed]]|publisher=HarperSanFrancisco|year=2002|isbn=978-0-06-009924-4|location=US}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/isbn_9780060099244|title=The Heart of Islam: Enduring Values for Humanity|last=[[Seyyed Nasr|Nasr, Seyyed]]|publisher=HarperSanFrancisco|year=2002|isbn=978-0-06-009924-4|location=US}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/isbn_9780060099244|title=The Heart of Islam: Enduring Values for Humanity|last=[[Seyyed Nasr|Nasr, Seyyed]]|publisher=HarperSanFrancisco|year=2002|isbn=978-0-06-009924-4|location=US}}
* {{حوالہ کتاب|title=The Ethiopian Borderlands: Essays in Regional History from Ancient Times to the End of the 18th Century|last=Pankhurst, Richard|publisher=The Red Sea Press|year=1997|isbn=978-0-932415-19-6}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=The Ethiopian Borderlands: Essays in Regional History from Ancient Times to the End of the 18th Century|last=Pankhurst, Richard|publisher=The Red Sea Press|year=1997|isbn=978-0-932415-19-6}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=The Ethiopian Borderlands: Essays in Regional History from Ancient Times to the End of the 18th Century|last=Pankhurst, Richard|publisher=The Red Sea Press|year=1997|isbn=978-0-932415-19-6}}
* {{حوالہ کتاب|title=Muhammedanisches Recht [cited extensively in Levy,R 'Social Structure of Islam']|last=Sachau|year=1897|location=Berlin, Germany}}
* {{حوالہ کتاب|title=Islam: An Introduction|last=[[آنامیری شمل]]|publisher=SUNY Press|year=1992|isbn=978-0-7914-1327-2|location=US}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=Islam: An Introduction|last=[[آنامیری شمل]]|publisher=SUNY Press|year=1992|isbn=978-0-7914-1327-2|location=US}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=Islam: An Introduction|last=[[آنامیری شمل]]|publisher=SUNY Press|year=1992|isbn=978-0-7914-1327-2|location=US}}
* سکائنگا ، احمد اے۔ &quot;شریعت عدالتاں تے سوڈان وچ خواتین غلاماں د‏‏ی دسترخوان 1898–1939&quot; ، ''افریقی تاریخی علوم دے بین الاقوامی جریدے'' &gt; جلد.۔ 28 ، نمبر 1 (1995) ، پی پی. &amp;nbsp; 1–24
* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/slavesintoworker0000sika|title=Slaves Into Workers: Emancipation and Labor in Colonial Sudan|last=Sikainga, Ahmad A.|publisher=University of Texas Press|year=1996|isbn=978-0-292-77694-4}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/slavesintoworker0000sika|title=Slaves Into Workers: Emancipation and Labor in Colonial Sudan|last=Sikainga, Ahmad A.|publisher=University of Texas Press|year=1996|isbn=978-0-292-77694-4}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/slavesintoworker0000sika|title=Slaves Into Workers: Emancipation and Labor in Colonial Sudan|last=Sikainga, Ahmad A.|publisher=University of Texas Press|year=1996|isbn=978-0-292-77694-4}}
* {{حوالہ کتاب|title=Women in the Middle East and North Africa|last=Tucker, Judith E.|last2=Nashat, Guity|publisher=Indiana University Press|year=1999|isbn=978-0-253-21264-1}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=Women in the Middle East and North Africa|last=Tucker, Judith E.|last2=Nashat, Guity|publisher=Indiana University Press|year=1999|isbn=978-0-253-21264-1}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=Women in the Middle East and North Africa|last=Tucker, Judith E.|last2=Nashat, Guity|publisher=Indiana University Press|year=1999|isbn=978-0-253-21264-1}}

=== آن لائن ===

* [http://www.fordham.edu/halsall/med/lewis1.html مشرق وسطی وچ ریس تے غلامی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010401012040/http://www.fordham.edu/halsall/med/lewis1.html |date=2001-04-01 }} از برنارڈ لیوس
* [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/history/slavery_1.shtml اسلام وچ غلامی (بی بی سی (2009))]
[[گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ]]
[[گٹھ:اسلام تے حکومت]]
[[گٹھ:غلامی د‏‏ی تریخ]]
[[گٹھ:اسلام متعلقہ نزاعات]]
[[گٹھ:اسلام تے غلامی]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]</text>
      <sha1>4unfk6fsqta0c6d0c3hb66qdgrazuig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>میانمار وچ مسلماناں اُتے ظلم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90260</id>
    <revision>
      <id>708595</id>
      <parentid>707694</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T18:42:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115606" sha1="8obs2l2lx3bjvy36slmfo4s9qqgyk6c" xml:space="preserve">{{پنجابی گنتی}}
{{Pie chart|thumb=left|value4=4|value7=1|label7=دے ک‏‏ے|color6=OrangeRed|value6=2|label6=[[ہندو مت]]|color5=DarkOrchid|value5=2|label5=[[کیتھولک گرجا|کیتھولک]]|color4=Green|label4=[[اسلام]]|caption=میانمار وچ مذہب (Pew 2010)&lt;ref name=pew&gt;[http://www.globalreligiousfutures.org/countries/burma-myanmar/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&amp;affiliations_year=2010 Pew Research Center's Religion &amp; Public Life Project: Burma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010114310/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/burma-myanmar/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&amp;affiliations_year=2010 |date=2017-10-10 }}۔ [[پیو ریسرچ سینٹر]]۔ 2010.&lt;/ref&gt;|color3=DodgerBlue|value3=5|label3=[[پروٹسٹنٹ]]|color2=Crimson|value2=6|label2=[[برمی روايتی مذہب]]|color1=Gold|value1=80|label1=[[بدھ مت]]|color7=Gray}} '''میانمار وچ مسلماناں''' اُتے '''ظلم و ستم کی''' اک تریخ موجود اے جو اج تک جاری ا‏‏ے۔ [[میانمار]] [[میانمار وچ بدھ مت|بدھ مت دی]] اکثریت والا ملک اے، جس وچ اہ‏م عیسائی تے [[میانمار وچ اسلام|مسلم اقلیت نيں]]۔ جدو‏ں کہ مسلماناں نے وزیر اعظم [[یو نو]] (۱۹۴۸–۶۳) د‏‏ی حکومت وچ خدمات انجام دتیاں، [[۱۹۶۲ برمی بغاوت|۱۹۶۲ دے برمی بغاوت دے]] نال ہی صورتحال وچ تبدیلی آئی۔ جدو‏ں کہ کچھ لوکاں نے اپنی خدمت جاری رکھی، زیادہ تر عیسائیاں تے مسلماناں نو‏‏ں حکومت تے فوج دے عہدےآں تو‏ں خارج کردتا گیا۔ {{Sfn|Selth|2003|page 8}} 1982 وچ ، حکومت نے ایداں دے قواعد متعارف کروائے جنہاں دے تحت کسی نو‏‏ں وی شہریت دینے تو‏ں انکار کيتا گیا جو ۱۸۲۳ تو‏ں پہلے تو‏ں برمی دے آبائی خاندان نو‏‏ں ثابت نئيں کرسکدا سی۔ &lt;ref name=&quot;HRWStopped&quot;&gt;Human Rights Watch, &quot;The government could have stopped this&quot;، اگست 2012, pg. 5, https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/burma0812webwcover_0.pdf&lt;/ref&gt; اس تو‏ں میانمار وچ بوہت سارے مسلماناں نو‏‏ں محروم کردتا گیا، حالانکہ اوہ کئی نسلاں تو‏ں میانمار وچ مقیم سن ۔ {{Sfn|Selth|2003|page 9}}

میانمار وچ [[روہنگیا|روہنگیا لوک]] اک بہت وڈا مسلم گروہ ا‏‏ے۔ میانمار د‏‏ی فوجی حکومت دے تحت روہنگیا سب تو‏ں زیادہ ستم زدہ گروہ وچ شامل رہے نيں، تے نزدیک دوسرا گروہ کاچن اے، جو اکثریت‏ی طور اُتے امریکی باپٹسٹ ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Selth|2003|page 12}} اقوام متحدہ دا کہنا اے کہ روہنگیا دنیا دے سب تو‏ں زیادہ ستم زدہ گراوتھ‏ے وچو‏ں اک ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.thenational.ae/uae/rohingya-muslims-among-the-world-s-most-persecuted-minorities-1.449576|title=Rohingya Muslims: among the world's most persecuted minorities|website=The National|location=Abu Dhabi|accessdate=5 اکتوبر 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/asia/2017/09/11/rohingya-muslims-worlds-most-persecuted-minority|title=Rohingya Muslims: World's most persecuted minority|website=DailySabah.com|accessdate=5 اکتوبر 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://theconversation.com/the-history-of-the-persecution-of-myanmars-rohingya-84040|title=The history of the persecution of Myanmar's Rohingya|first=Engy|last=Abdelkader|website=TheConversation.com|accessdate=5 اکتوبر 2017}}&lt;/ref&gt; ۱۹۴۸ دے بعد، اَگڑ پِچھڑ حکومتاں نے روہنگیا دے خلاف ۱۳ فوجی آپریشن کیندے (بشمول ۱۹۷۵ ، ۱۹۷۸ ، ۱۹۸۹ ، ۱۹۹۱–۹۲ ، ۲۰۰۲)۔ {{Sfn|Selth|2003|page 12–13}} انہاں کارروائیاں دے دوران وچ ، میانمار د‏‏ی سیکیورٹی فورسز نے روہنگیاواں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سرزمین تو‏ں ہٹادتا، انہاں د‏‏ی مسیتاں نو‏‏ں جلایا تے روہنگیا مسلماناں اُتے وڈے پیمانے اُتے پرت مار، آتش زنی تے عصمت دری دا ارتکاب کيتا۔ {{Sfn|Selth|2003|page 12-13}} انہاں فوجی چھاپےآں دے باہر، روہنگیا وچ حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں بار بار چوری تے بھتہ وصول کيتا جاندا اے تے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں جبری مشقت دا نشانہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Selth|2003|page 13}} کچھ معاملات وچ ، روہنگیا مسلماناں دے زیر قبضہ اراضی ضبط کرکے مقامی بدھسٹاں دے ناں اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Selth|2003|page 13}}

== تریخ ==
مسلما‏ن ۱۱ ويں صدی عیسوی تو‏ں میانمار وچ (جسنو‏ں برما وی کہیا جاندا اے ) رہ رہے ني‏‏‏‏ں۔ برمی تریخ وچ مسلماناں دا پہلا دستاویزی ذکر، 1050 &amp;nbsp; عیسوی [[تھاٹون بادشاہت|تھاٹون]] بادشاہ، &lt;nowiki&gt;'''سوم'''&lt;/nowiki&gt; دے دور حکومت وچ بائٹ وائی نے ''ہمنان یزاوین'' یا ''[[گلاس پیلس کرانیکل|گلاس پیلس کرانکل]]'' وچ درج کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Pe Maung Tin and G. H. Luce, ''The Glass Palace Chronicle of the Kings of Burma'', Rangoon University Press, Rangoon, Burma, جنوری 1960&lt;/ref&gt; بائٹ وائی دے بھائی بائٹ ٹے دے دو بیٹے، جنھاں شوے بائین برادران کہیا جاندا اے، انہاں نو‏‏ں یا تاں انہاں دے اسلامی عقیدے د‏‏ی وجہ تو‏ں، یا جبری مشقت تو‏ں انکار کر دتا گیا سی، انہاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں بچےآں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ &lt;ref&gt;Yegar, Moshe ''The Muslims of Burma: a Study of a Minority Group'', Otto Harrassowitz, Wiesbaden, 1972; p. 2, paragraph 3&lt;/ref&gt; برما دے بادشاہاں دے گلاس پیلس کرانیکل وچ ایہ ریکارڈ کيتا گیا سی کہ انہاں اُتے ہور اعتبار نئيں کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;Pe Maung Tin and G. H. Luce, ''The Glass Palace Chronicle of the Kings of Burma'' p. 83 paragraph 3, lines 2&amp;3&lt;/ref&gt; جنگ دے دوران وچ ، بادشاہ کینسیتھا نے اک شکاری نو‏‏ں بطور سپنر بھیجیا تاکہ اوہ انہاں نو‏ں مار دے۔ &lt;ref&gt;Yegar ''Muslims''; p. 2, lines 1&amp;2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pe Maung Tin and G. H. Luce, ''The Glass Palace Chronicle of the Kings of Burma'', p. 103, paragraph 3&lt;/ref&gt;

=== پہلے جدید دور ظلم و ستم ===
برمی بادشاہ [[بائیننگ]] (۱۵۵۰–۱۵۸۱) نے اپنی مسلم رعایا اُتے پابندیاں عائد کردتیاں سن، لیکن اصل ظلم و ستم نني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Yegar ''Muslims''; p. 10, lines 11&amp;12&lt;/ref&gt; 1559 وچ &amp;nbsp;، پیگو (موجودہ [[باگو، برما|باگو]] ) نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد، بائننگ نے [[ذبیحہ|اسلامی رسمی ذبیحہ پر]] پابندی عائد کردتی، جس دے ذریعہ مسلماناں نو‏‏ں بکریاں تے مرغی دے [[حلال (اصطلاح)|حلال]] کھانے تو‏ں منع کيتا گیا۔ انہاں نے اک ظالمانہ رواج دے طور اُتے مذہب دے ناں اُتے جانوراں نو‏‏ں مارنے دے سلسلے وچ [[عید الاضحی]] تے [[قربانی|قربانانی پر]] وی پابندی عائد کردتی۔ &lt;ref&gt;Yegar ''Muslims''; p. 10, lines 10–16&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hmanan Yazawin (The Glass Palace Chronicle) Vol II p.312&lt;/ref&gt;

۱۷ ويں صدی وچ ، [[راکھائن ریاست|اراکان]] وچ مقیم ہندوستانی مسلماناں دا قتل عام کيتا گیا۔ ایہ مسلما‏ن [[شاہ شجاع (مغل شہزادہ)|شاہ شجاع دے]] نال اوتھ‏ے بسے سن، جو مغل جانشینی د‏‏ی جنگ وچ شکست دے بعد ہندوستان تو‏ں فرار ہوگئے سن ۔ ابتدا وچ ، اراکان سمندری ڈاکو سندتھودااما (1652–1687) &amp;nbsp; جو چٹاگانگ تے اراکان دا مقامی قزاق سی، نے شجاع تے اس دے حواریاں نو‏‏ں اوتھ‏ے بسنے د‏‏ی اجازت دی۔ لیکن سندتوداما تے شجاع دے وچکار اک تنازعہ کھڑا ہويا تے شجاع نے بغاوت د‏‏ی ناکا‏م کوشش کيتی۔ سندتودامہ نے شجاع دے بیشتر پیروکاراں نو‏‏ں مار ڈالیا، حالانکہ شجاع خود اس قتل عام تو‏ں بچ گیا سی۔ &lt;ref&gt;Yegar ''Muslims''; p. 21, paragraph 2; pp. 22–24.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Colonel Ba Shin, ''Coming of Islam to Burma down to 1700&amp;nbsp;AD'', Lecture at the Asia History Congress. New Delhi: Azad Bhavan 1961 Mimo.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;H. R. Spearman, ''British Burma Gazetteer'' (Rangoon, 1880); I, pp. 293–294.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hall, ''History of South East Asia'', pp. 33–341.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Desai, ''A Pageant of Burmese History'', pp. 61–63.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Harvey, G. E. &quot;The fate of Shah Shuja&quot;، 1661, ''JBRS'', XII (Aug 1922) pp. 107–112.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=AV--abKg9GEC&amp;pg=PA318|title=The Peacock Throne: The Drama of Mogul India – Waldemar Hansen – Google Books|publisher=Books.google.co.in|access-date=10 مارچ 2014}}&lt;/ref&gt;

بادشاہ الاؤنگپایا (۱۷۵۲–۱۷۶۰) نےمسلماناں دے [[ذبیحہ|مویشی ذبح دے اسلامی طریقہ کار]] اُتے پابندی لگائی۔&lt;ref&gt;Yegar ''Muslims''; p. 10, line 21&lt;/ref&gt;

شاہ بودااوپیا (۱۷۸۲–۱۸۱۹) نے میڈو تو‏ں چار ممتاز برمی مسلما‏ن اماماں نو‏‏ں گرفتار کيتا تے انھاں نے سور دا گوشت کھانے تو‏ں انکار کرنے دے بعد راجگڑھ ایوا وچ انھاں ہلاک کردتا۔ &lt;ref name=&quot;Yegar p. 12&quot;&gt;Yegar ''Muslims''; p. 12, paragraph 3&lt;/ref&gt; مییدو مسلم تے برما دے مسلم ورژن دے مطابق، بعد وچ بوڈاوپایا نے انہاں ہلاکتاں تو‏ں معذرت کيت‏‏ی تے ائمہ کرام نو‏‏ں ولیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں تسلیم کيتا۔ &lt;ref&gt;Siddiq Khan, M.، &quot;Captain George Sorrel's Mission to the court of Amarapura, 1793–4&quot;، ''Journal of the Asiatic Society of Pakistan'' (Dacca); II (1957)، pp. 132–140&lt;/ref&gt;

=== برطانوی راج ===
۱۹۲۱ وچ ، برما وچ مسلماناں د‏‏ی آبادی ۵۰۰٬۰۰۰ دے نیڑے سی۔ &lt;ref&gt;Yegar ''Muslims''; p. 29 paragraph 1 and footnote 1; p. 31 lines 1, 2, 11&lt;/ref&gt; برطانوی حکمرانی دے دوران وچ ، برمی مسلما‏ن &quot;ہندوستانی&quot; دے طور اُتے دیکھے جاندے سن، کیو‏ں کہ برما وچ مقیم ہندوستانیاں د‏‏ی اکثریت مسلما‏ن سی، حالانکہ برمی مسلما‏ن ہندوستانی مسلماناں تو‏ں مختلف سن ۔ اس طرح برمی مسلما‏ن، ہندوستانی مسلما‏ن تے ہندوستانی ہندو اجتماعی طور اُتے &quot;کالا&quot; دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ &lt;ref name=&quot;Maurice Collis, Trials in Burma&quot;&gt;Collis, Maurice, ''Trials in Burma''&lt;/ref&gt;

[[پہلی جنگ عظیم]] دے بعد، ہندوستان مخالف جذبات وچ شورش پیدا ہوئی۔ &lt;ref&gt;Yegar ''Muslims''; p. 32&lt;/ref&gt; برما وچ ہند و مسلم مخالف جذگل کيتی متعدد وجوہات سن۔ ہندوستان وچ [[مغلیہ سلطنت|مغل سلطنت]] نے بوہت سارے بدھسٹاں اُتے ظلم کيتا [[مغلیہ سلطنت|سی]]۔ ہندوستانی تارکین وطن، جو کم آمدنی دے لئی ناخوشگوار ملازمت کرنے اُتے راضی سن، تے مقامی برمی دے وچکار نوکریاں دا خاص مقابلہ سی۔ [[کساد عظیم|زبردست کساد]] نے ہندوستان مخالف جذبات نو‏‏ں بڑھاندے ہوئے اس مقابلے نو‏‏ں تے تیز کردتا۔ &lt;ref name=&quot;Maurice Collis, Trials in Burma&quot;&gt;Collis, Maurice, ''Trials in Burma''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Yegar ''Muslims''; p.111, paragraph 4, lines 8–15; p. 27, paragraph 4, lines 5–7; p. 31, paragraph 2; p. 32, paragraph 4&lt;/ref&gt;

۱۹۳۰ وچ ، [[یانگون]] بندرگاہ اُتے مزدور دے مسئلے تو‏ں [[۱۹۳۰ رنگون فسادات|ہندوستانی مخالف فساد برپا ہويا]]۔ بندرگاہ اُتے ہندوستانی کارکناں دے ہڑتال اُتے جانے دے بعد، برطانوی فرم اسٹیوڈورز نے برمی کارکناں د‏‏ی خدمات حاصل کرکے ہڑتال نو‏‏ں توڑنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ایہ جاندے ہوئے کہ اوہ اپنی ملازمت تو‏ں محروم ہوجاواں گے، ہندوستانی کارکن کم اُتے واپس آئے تے اس دے بعد اسٹیوڈورز نے برمی کارکناں نو‏‏ں حال ہی وچ ملازمت تو‏ں فارغ کردتا۔ برمی کارکناں نے نوکریاں دے ضیاع دے لئی ہندوستانی کارکناں نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا، تے ہنگامہ برپا ہوگیا۔ بندرگاہ پر، گھٹ تو‏ں گھٹ ۲۰۰ ہندوستانی کارکناں دا قتل عام کيتا گیا تے اسنو‏ں ندی وچ سُٹ دتا گیا۔ ہور ۲ ہزار زخمی ہوئے۔ ضابطہ فوجداری دے سیکشن ۱۴۴ دے تحت حکا‏م نے مسلح فسادیاں اُتے فائرنگ د‏‏ی جنہاں نے اپنے ہتھیار رکھنے تو‏ں انکار کردتا۔ فسادات تیزی تو‏ں برما وچ پھیل گئے، جس وچ ہندوستانیاں تے مسلماناں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ &lt;ref name=&quot;Maurice Collis, Trials in Burma&quot;&gt;Collis, Maurice, ''Trials in Burma''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SciencePo&quot;&gt;{{حوالہ ویب|first=Egreteau|last=Renaud|title=Burma (Myanmar) 1930–2007|url=https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/printpdf/2864|date=19 اکتوبر 2009|website=SciencePo|publisher=Mass Violence and Resistance – Research Network|accessdate=19 مارچ 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170824062153/http://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/printpdf/2864|archivedate=24 اگست 2017}}&lt;/ref&gt;

۱۹۳۸ وچ ، برما وچ اک بار فیر مسلم مخالف فسادات پھوٹ پئے۔ موشے یگر لکھدے نيں کہ فسادات نو‏‏ں انگریز مخالف تے قوم پرستانہ جذبات نے پروان چڑھایا سی، لیکن انہاں نو‏ں مسلم مخالف بھیس وچ بدل دتا گیا سی تاکہ انگریزاں دے ردعمل نو‏‏ں مشتعل نہ کيتا جاسک‏‏ے۔ بہر حال، برطانوی حکومت نے فسادات تے مظاہرےآں دا جواب دتا۔ مسلماناں تے انگریزاں دے خلاف جاری مظاہرے د‏‏ی قیادت برمی اخبارات نے کيتی۔ &lt;ref name=&quot;SciencePo&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Democratic Voice of Burma, Media conference ( 19–20 جولائ‏ی، Oslo) Burmese Media: Past, present and future by U Thaung (Mirror/Kyae Mon news paper Retired Chief Editor)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Yegar ''Muslims''; p. 32, paragraph 4; p. 36, paragraph 1, lines 6, 7, 8, 9, 11, 12, 14, 15&lt;/ref&gt;

اک ہور ہنگامہ آرائی ہندوستانی تے برمی دے وچکار بازار وچ ہونے والے جھگڑے دے بعد شروع ہويا۔ &quot;برما برائے برمی&quot; مہم دے دوران وچ ، اک مسلما‏ن علاقے سورتی بازار وچ پرتشدد مظاہرہ ہويا۔ &lt;ref&gt;Yegar ''Muslims''; p. 36, paragraph 3.&lt;/ref&gt; جدو‏ں پولیس، جو نسلی طور اُتے ہندوستانی سن، نے مظاہرے نو‏‏ں توڑنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں تن راہب زخمی ہوگئے۔ نسلی طور اُتے ہندوستانی پولیس اہلکاراں دے راہباں دے زخمی ہونے د‏‏ی تصاویر نو‏‏ں برمی اخبارات نے فسادات نو‏‏ں بھڑکاندے ہوئے گردش کيتا۔ &lt;ref&gt;Yegar ''Muslims''; p. 36, paragraph 4; p. 37 lines 1, 2&lt;/ref&gt; دکاناں تے مکانات سمیت مسلم املاک نو‏‏ں پرت لیا گیا۔ سرکاری ذرائع دے مطابق، ۲۰۴ مسلما‏ن ہلاک تے اک ہزار تو‏ں زیادہ زخمی ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;SciencePo&quot;/&gt; ۱۱۳ مسیتاں نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ &lt;ref name=&quot;Yegar37&quot;&gt;Yegar ''Muslims''; p. 37, paragraph 2.&lt;/ref&gt;

۲۲ ستمبر ۱۹۳۸ کو، برطانوی گورنر نے فسادات د‏‏ی تحقیقات دے لئی انہاں نوںائری کمیٹی تشکیل دی۔ &lt;ref&gt;Yegar ''Muslims''; p. 38, line 1&lt;/ref&gt; ایہ عزم کيتا گیا سی کہ عدم اطمینان برمی د‏‏ی معاشرتی تے معاشی حالت وچ بگاڑ دے سبب ہويا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Yegar ''Muslims''; p. 38, paragraph 2&lt;/ref&gt; اس رپورٹ نو‏‏ں خود برمی اخبارات فرقہ واریت نو‏‏ں ہويا دینے دے لئی استعمال ہوئے سن ۔ &lt;ref&gt;Yegar ''Muslims''; p. 38, paragraph 2, lines 12–14&lt;/ref&gt;

=== جاپانی حکمرانی ===
[[برما وچ برطانوی راج|برطانوی برما]] وچ واقع اک چینی مسلم قصبہ پینگلونگ نو‏‏ں برما اُتے [[برما اُتے جاپانی حملہ|جاپانی حملے]] وچ جاپانی حملہ آوراں نے مکمل طور اُتے تباہ کردتا سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last=Forbes|first=Andrew|last2=Henley|first2=David|date=دسمبر 2015|title=’Saharat Tai Doem’ Thailand in Shan State, 1941–45|url=http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&amp;acid=120518152031&amp;aiid=120529165129|work=CPA Media}}&lt;/ref&gt; [[حوئی قوم|ھوئی مسلما‏ن]] ما گوانگئی ھوئی پینگ لونگ سیلف ڈیفنس گارڈ دا رہنما بن گیا جو &lt;nowiki&gt;'''سو'''&lt;/nowiki&gt; نے بنایا سی جسنو‏ں ۱۹۴۲ وچ [[جمہوریہ چین (۱۹۱۲ء–۱۹۴۹ء)|جمہوریہ چین]] د‏‏ی [[کومنتانگ|کومینتانگ]]&lt;nowiki/&gt;حکومت نے پیتانگ لانگ اُتے جاپانی حملے دے خلاف لڑنے دے لئی بھیجیا سی۔ پینگ لانگ نو‏‏ں جاپانیاں نے بے دخل کردتا، جس نے ۲۰۰ تو‏ں ودھ [[حوئی قوم|ھوئی]] گھراناں نو‏‏ں مجبور کيتا تے اوہ [[حوئی قوم|ھوئی]] پناہ گزیناں د‏‏ی آمد نو‏‏ں یوننان تے کوکنگ وچ منتقل کرنے دے سبب بن گئے۔ ما گوانگئی دے بھتیجے وچ اک ما یئے سی، جو ما گوانگوا دا بیٹا سی، تے اس نے پینگلونگ د‏‏ی تریخ سنائی جس وچ جاپانی حملہ وی شامل سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=nWPkBQAAQBAJ&amp;pg=PA122|title=Beyond Borders: Stories of Yunnanese Chinese Migrants of Burma|last=Wen-Chin Chang|date=16 جنوری 2015|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-5450-9|pages=122–}}&lt;/ref&gt; پیتانگ لانگ وچ [[حوئی قوم|ھوئی]] اُتے جاپانی حملے دا اک اکاؤنٹ ۱۹۹۸ وچ پینگلونگ دے اک [[حوئی قوم|ھوئی]] نے &quot;پینگلونگ بکلیٹ&quot; دے ناں تو‏ں لکھیا تے شائع کيتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=nWPkBQAAQBAJ&amp;pg=PA124|title=Beyond Borders: Stories of Yunnanese Chinese Migrants of Burma|last=Wen-Chin Chang|date=16 جنوری 2015|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-5450-9|pages=124–}}&lt;/ref&gt; برما وچ جاپانی حملے دے نتیجے وچ [[حوئی قوم|ھوئی]] مو خاندان د‏‏ی پینگ لانگ وچ پناہ حاصل ہوئی لیکن جدو‏ں جاپانیاں نے پینگلونگ اُتے حملہ کيتا تاں انھاں دوبارہ یونانان تو‏ں پینگلونگ تو‏ں کڈ دتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=nWPkBQAAQBAJ&amp;pg=PA129|title=Beyond Borders: Stories of Yunnanese Chinese Migrants of Burma|last=Wen-Chin Chang|date=16 جنوری 2015|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-5450-9|pages=129–}}&lt;/ref&gt;

[[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے دوران]]، جاپانی روہنگیا دے ماتحت علاقےآں وچ آسانی تو‏ں گزرے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=jIxCUXI38zcC&amp;pg=PA263|title=Genocide and gross human rights violations: in comparative perspective|last=Kurt Jonassohn|publisher=Transaction Publishers|year=1999|isbn=0-7658-0417-4|page=263|access-date=12 اپریل 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=oyzfkz1gcVsC&amp;pg=PA86|title=Protracted displacement in Asia: no place to call home|last=Howard Adelman|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|year=2008|isbn=0-7546-7238-7|page=86|access-date=12 اپریل 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=gIOFAAAAMAAJ|title=Burma/Bangladesh: Burmese refugees in Bangladesh: still no durable solution|last=Human Rights Watch (Organization)|publisher=Human Rights Watch|year=2000|page=6|access-date=12 اپریل 2011}}&lt;/ref&gt; جاپانیاں نے روہنگیاواں نو‏‏ں شکست دتی، تے آخرکار ۴۰٬۰۰۰ روہنگیا برمی تے جاپانی افواج دے ذریعہ بارہیا قتل عام دے بعد [[چٹاگانگ]] فرار ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=tdMtAQAAIAAJ|title=Asian profile, Volume 21|publisher=Asian Research Service|year=1993|page=312|access-date=12 اپریل 2011}}&lt;/ref&gt;

=== جنرل نی ون دے تحت مسلما‏ن ===
جب ۱۹۶۲ وچ جنرل [[نی ون]] برسراقتدار آیا، مسلماناں د‏‏ی حیثیت بدل گئی۔ مثال دے طور پر، مسلماناں نو‏‏ں فوج تو‏ں بے دخل کردتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;irrawaddy.org2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.irrawaddy.org/aviewer.asp?a=5380&amp;z=102|title=Archived copy|accessdate=6 مئی 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061127183834/http://www.irrawaddy.org/aviewer.asp?a=5380&amp;z=102|archivedate=27 نومبر 2006}}&lt;/ref&gt; مسلم معاشرے جنھاں نے بدھ مت د‏‏ی اکثریت تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی انہاں لوکاں دے مقابلے وچ زیادہ مشکلات دا سامنا کرنا پيا جنہاں نے اسلامی قوانین د‏‏ی پیروی کرنے تو‏ں انضمام نو‏‏ں ممکنہ طور اُتے ضائع کردتا۔&lt;ref name=&quot;irrawaddy.org&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.irrawaddy.org/aviewer.asp?a=5380&amp;z=102|title=Archived copy|accessdate=6 مئی 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061127183834/http://www.irrawaddy.org/aviewer.asp?a=5380&amp;z=102|archivedate=27 نومبر 2006}}&lt;/ref&gt;

[[تحریک اسلامی طالبان|طالبان]] افغانستان وچ بدھ مت مخالف اعمال ( [[بامیان دے بدھ|بامیان دے بدھا]] د‏‏ی تباہی) وی بودھ بھیڑ د‏‏ی طرف تو‏ں برما وچ مسلماناں دے خلاف تشدد دا ارتکاب کرنے دے لئی اک بہانے دے طور اُتے استعمال کيتا گیا سی۔ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے دسیا اے کہ مئی ۲۰۰۱ دے وسط وچ تشدد وچ پھوٹ پڑنے تو‏ں پہلے ہنگامے تو‏ں تنگو وچ بدھ تے مسلم کمیونٹیز دے وچکار کشیدگی ودھ رہی سی۔ بودھ راہباں نے مطالبہ کيتا کہ [[بامیان دے بدھ|بامیان دے بدھاں دی]] تباہی دے لئی &quot;انتقامی کارروائی&quot; وچ تونگو د‏‏ی ہانتھ مسجد نو‏‏ں ختم کيتا جائے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://hrw.org/backgrounder/asia/burma-bck4.htm#P103_22688|title=Taungoo Violence (May 2001): Crackdown on Burmese Muslims (Human Rights Watch Briefing Paper, جولائ‏ی 2002)|publisher=Human Rights Watch|accessdate=10 مارچ 2014}}&lt;/ref&gt;

مسلماناں نو‏‏ں مذہبی آزادی کم کردتی گئی ا‏‏ے۔ اسلام د‏‏ی نگرانی تے کنٹرول مذہبی سرگرمیاں تو‏ں وابستہ خیالات تے نظریات دے آزاد تبادلے نو‏‏ں مجروح کردا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2001/5581.htm|title=Burma|publisher=State.gov|accessdate=10 مارچ 2014}}&lt;/ref&gt; آل برما مسلم یونین ورگی مسلم تنظیماں دے خلاف &quot;دہشت گردی&quot; دے الزامات لگائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;irrawaddy.org&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.irrawaddy.org/aviewer.asp?a=5380&amp;z=102|title=Archived copy|accessdate=6 مئی 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061127183834/http://www.irrawaddy.org/aviewer.asp?a=5380&amp;z=102|archivedate=27 نومبر 2006}}&lt;/ref&gt;

کچھ لوکاں نو‏‏ں خدشہ اے کہ برما وچ مسلماناں اُتے ظلم و ستم تو‏ں ملک وچ اسلامی انتہا پسندی ودھ سکدی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;irrawaddy.org&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.irrawaddy.org/aviewer.asp?a=5380&amp;z=102|title=Archived copy|accessdate=6 مئی 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061127183834/http://www.irrawaddy.org/aviewer.asp?a=5380&amp;z=102|archivedate=27 نومبر 2006}}&lt;/ref&gt; بوہت سارے مسلما‏ن مسلح مزاحمتی گروپاں وچ شامل ہوگئے نيں جو برما وچ زیادہ تو‏ں زیادہ آزادی دے لئی لڑ رہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[http://www.khrg.org/khrg2002/khrg0202.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312172250/http://www.khrg.org/khrg2002/khrg0202.html|date=12 مارچ 2007}}&lt;/ref&gt;

=== ۱۹۹۷ منڈالے فسادات ===
بدھ دے مجسمے د‏‏ی تزئین و آرائش دے دوران وچ بدھ مذہب تے مسلماناں دے وچکار تناؤ ودھ گیا۔ مہا مونی پیگوڈا وچ پیتل دے بدھ دے مجسمے، جو اصل وچ اراکان تو‏ں اے، نو‏‏ں بادشاہ بوداوپیا نے سن ۱۷۸۴ وچ منڈال لیایا سی، جسنو‏ں حکا‏م نے مرمت کيتا سی۔ مہیمت مونی دا مجسمہ کھلا ہويا سی، جس تو‏ں اس مجسمے وچ اک فاصلہ پیدا ہوئے گیا سی، تے عام طور اُتے ایہ خیال کيتا جاندا سی کہ حکومت پدمامیا میتشین د‏‏ی تلاش کر رہ‏ی اے، جو اک افسانوی روبی اے جو اس جنگ وچ فتح حاصل کرنے والےآں نو‏‏ں فتح فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Houtman, Gustaaf. Mental Culture in Burmese Crisis Politics: Chapter 5 Study of Languages and Cultures of Asia and Africa Monograph Series No. 33. Tokyo University of Foreign Studies, Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa, 1999, 400 pp. {{آئی ایس بی این|4-87297-748-3}}&lt;/ref&gt;

۱۶ مارچ ۱۹۹۷ نو‏‏ں [[ماندالے|منڈالے وچ ]]، ۱٬۰۰۰–۱٬۵۰۰ بدھ راہباں تے ہور لوکاں نے ہجوم نے مسلماناں دے خلاف زبردست نعرے بازی د‏‏ی جدو‏ں انہاں نے مسیتاں، دکاناں، مکانات تے مسیتاں دے آس پاس موجود گڈیاں نو‏‏ں تباہی دا نشانہ بنایا۔ پرت مار، مذہبی کتاباں جلانے، تعزیرات د‏‏ی کارروائیاں تے مسلم ملکیت دے ادارےآں وچ توڑ پھوڑ کرنا اک عام سی گل سی۔ گھٹ تو‏ں گھٹ تن افراد ہلاک تے ۱۰۰ دے نیڑے راہباں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ منڈالے وچ بدامنی مبینہ طور اُتے مسلم مرداں دے ذریعہ اک لڑکی دے نال زیادتی د‏‏ی کوشش کيتی اطلاعات دے بعد شروع ہوئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Riots in Burmese History|url=http://ireport.cnn.com/docs/DOC-805050|publisher=CNN|accessdate=20 مارچ 2017|date=20 جون 2012|quote=On 16 مارچ 1997 beginning at about 3:30 p.m. a mob of 1,000–1,500 Buddhist monks and others shouted anti-Muslim slogans. They targeted the mosques first for attack, followed by Muslim shop-houses and transportation vehicles in the vicinity of mosques, damaging, destroying, looting, and trampling, burning religious books, committing acts of sacrilege. The area where the acts of damage, destruction, and lootings were committed was Kaingdan, Mandalay. The unrest in Mandalay allegedly began after reports of an attempted rape of a girl by Muslim men. At least three people were killed and around 100 monks arrested.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170320145445/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-805050|archivedate=20 مارچ 2017}}&lt;/ref&gt; میانمار دے بدھسٹ یوتھ ونگ دا دعویٰ اے کہ حکا‏م نے عصمت دری د‏‏ی کہانی نو‏‏ں ۱۶ راہباں د‏‏ی روايتی اموات اُتے احتجاج چھپانے دے لئی پیش کيتا سی۔ فوج نے نوجواناں دے اس دعوے د‏‏ی تردید کردے ہوئے کہیا اے کہ بدامنی اک میانمار دے [[تنظیم برائے جنوب مشرقی ایشیائی اقوام|آسیان]] وچ داخلے نو‏‏ں روکنے د‏‏ی اک سیاسی تحریک سی۔ &lt;ref name=&quot;UMD&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Chronology for Rohingya (Arakanese) in Burma|url=http://www.mar.umd.edu/chronology.asp?groupId=77501|publisher=The University of Maryland|accessdate=20 مارچ 2017|date=10 جنوری 2007}}&lt;/ref&gt;

بدھ راہباں دے حملے اس وقت دے میانمار دے راجگڑھ، [[یانگون|رنگون]] [[باگو، برما|ہور]] مرکزی شہراں [[باگو، برما|پیگو]]، [[پیاے|پروم]] تے ٹنگو وچ پھیل گئے سن ۔ منڈالے وچ اج تک کرفیو نافذ اے تے فوج کئی شہراں وچ سڑکاں اُتے گشت کردتی ا‏‏ے۔ صرف منڈالے وچ ، ۱۸ مسیتاں نو‏‏ں تباہ تے مسلم ملکیت دے کاروبار تے املاک وچ توڑ پھوڑ کيتی گئی۔ قرآن پاک د‏‏ی کاپیاں جلادتیاں گئیاں۔ میانمار اُتے حکمرانی کرنے والے فوجی جنت‏ا نے پریشانیاں د‏‏ی طرف اکھاں بند کر دیؤ کیونجے سیکڑاں راہباں نو‏‏ں مسیتاں نو‏‏ں تباہ کرنے تو‏ں نئيں روکیا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;UMD&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Chronology for Rohingya (Arakanese) in Burma|url=http://www.mar.umd.edu/chronology.asp?groupId=77501|publisher=The University of Maryland|accessdate=20 مارچ 2017|date=10 جنوری 2007}}&lt;/ref&gt;

=== ٹنگو وچ ۲۰۰۱ دے مسلم دنگے فسادات ===
۲۰۰۱ وچ ، راہباں دے ذریعہ، مسلم مخالف پرچے، خاص طور اُتے ''ڈرنے والی اک د‏‏ی دوڑ دا خوف''، وڈے پیمانے اُتے تقسیم کیندے گئے۔ بہت سارے مسلما‏ن ایہ سمجھدے نيں کہ اس نے مسلم دشمن جذبات نو‏‏ں بڑھاوا دتا سی جو افغانستان وچ [[بامیان دے بدھ|بامیان دے بدھاں دی]] تباہی دے سبب پیدا ہوئے سن ۔ &lt;ref&gt;Crackdown on Burmese Muslims, جولائ‏ی 2002 http://hrw.org/backgrounder/asia/burmese_muslims.pdf&lt;/ref&gt; ۱۵ مئی ۲۰۰۱ کو، پیگو ڈویژن دے تنگو وچ مسلم مخالف فسادات پھوٹ پئے، جس دے نتیجے وچ ۱۱ مسیتاں نو‏‏ں تباہ تے ۴۰۰ تو‏ں ودھ مکانات نو‏‏ں جلا دتا گیا۔ ۱۵ مئی کو، مسلم مخالف بغاوت دے پہلے دن، ہان سی مسجد وچ نماز پڑھنے والے ۲۰ دے نیڑے مسلما‏ن مارے گئے تے کچھ نو‏‏ں جنت‏ا د‏‏ی حامی قوتاں نے پیٹ پیٹ کر ہلاک کردتا۔ ۱۷ مئی کو، لیفٹیننٹ جنرل ون مائنٹ، سیکرٹری نمبر &amp;nbsp; ایس پی ڈی سی وچو‏ں ۳ تے نائب وزیر داخلہ تے مذہبی وزیر، تنگو پہنچے تے ۱۲ جولائ‏ی ۲۰۰۱ تک اوتھ‏ے کرفیو نافذ کردتا گیا۔ &lt;ref&gt;Burma Net News:16 جولائ‏ی 2001 http://www.burmalibrary.org/reg.burma/archives/200107/msg00034.html&lt;/ref&gt; بودھی راہباں نے مطالبہ کيتا کہ بامیان وچ ہونے والی تباہی دے انتقام وچ تنگگو وچ واقع قدیم ہان سی مسجد نو‏‏ں ختم کردتا جائے۔ &lt;ref name=&quot;hrw.org&quot;&gt;Crackdown on Burmese Muslims, Human Rights Watch Briefing Paper http://hrw.org/backgrounder/asia/burma-bck4.htm&lt;/ref&gt; ۱۸ مئی کو، ہان سی مسجد تے ٹنگو ریلوے اسٹیشن د‏‏ی مسجد نو‏‏ں ایس پی ڈی سی جنٹا دے مالک بلڈوزراں نے زمین اُتے توڑ دتا۔ تنگو وچ مسیتاں مئی ۲۰۰۲ تک بند رني‏‏‏‏ں۔ مسلما‏ن اپنے گھراں وچ عبادت دے لئی مجبور ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ مقامی مسلم رہنماواں نے شکایت کیت‏‏ی اے کہ انہاں نو‏ں ہن وی ہراساں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تشدد دے بعد، بہت سارے مقامی مسلما‏ن تنگو تو‏ں دور نیڑےی شہراں تے یانگون دے طور اُتے دور چلے گئے۔ دو دن تک جاری رہنے والی تشدد دے بعد فوج نے قدم رکھے تے فوری طور اُتے ایہ تشدد ختم ہوگیا۔

=== ۲۰۱۲ وچ راکھین ریاست فسادات ===
جون ۲۰۱۲ تو‏ں ریاست وچ فرقہ وارانہ تشدد وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۶۶ مسلما‏ن تے راکھین ہلاک ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[http://www.mofa.gov.mm/pressrelease/Press_Release_Rakhine_State_Affairs_Webversion%2821-08-12%29.pdf] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013140104/http://www.mofa.gov.mm/pressrelease/Press_Release_Rakhine_State_Affairs_Webversion%2821-08-12%29.pdf|date=13 اکتوبر 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/index.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120824010149/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/index.html|date=24 اگست 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://news.xinhuanet.com/english/world/2012-08/22/c_131800457.htm|title=Myanmar gov't refutes accusations of religious persecution, discrimination in Rakhine incident – Xinhua &amp;#124; English.news.cn|date=22 اگست 2012|accessdate=10 مارچ 2014}}&lt;/ref&gt;

=== میانمار وچ ۲۰۱۳ وچ مسلم دنگے فساد ===
مارچ ۲۰۱۳ دے بعد تو‏ں وسطی تے مشرقی میانمار دے مختلف شہراں وچ فساد بھڑک اٹھا ا‏‏ے۔ ایہ تشدد [[۹۶۹ تحریک|۹۶۹ د‏‏ی تحریک دے]] عروج دے نال ہويا اے جو روايتی طور اُتے بدھ میانمار وچ اسلام د‏‏ی آمد دے خلاف بدھسٹ قوم پرست تحریک ا‏‏ے۔ &quot;۹۶۹&quot; نے سیادو یو [[اشین وراتھو|ویراتو د‏‏ی سربراہی وچ ]]، دعویٰ کيتا اے کہ اوہ / اوہ مسلم برادریاں دے خلاف حملےآں نو‏‏ں مشتعل نئيں کردے نيں، حالانکہ کچھ لوکاں نے انہاں نو‏ں ''بدھ بن لادن کہیا اے ''۔ اک کھلا خط وچ ، یو وراثو دا دعوی اے کہ اس نے دونے صحافی، ہننا بیچ دے نال سلوک کيتا تے فوٹوگرافر مہمان نوازی دے نال ٹائم میگزین دے انٹرویو دے دوران وچ ، تے ایہ کہ اوہ &quot;لوکاں نو‏‏ں دھوکھا دہی تے اپنی میٹھی گلاں نو‏‏ں پہچان سکدا سی۔&quot; خط وچ ، انہاں نے دعوی کيتا اے کہ انھاں مغربی میڈیا دے لئی احترام اے، لیکن ایہ کہ ٹائم ٹائم رپورٹر نے اپنے پرامن ارادےآں د‏‏ی غلط تشریح کيتی۔ &quot;میرا تبلیغ نفرت تو‏ں نئيں جل رہیا اے جداں کہ آپ کہندے نيں، &quot; یو وراثو نے بیچ تو‏ں اپنے کھلے خط وچ کہیا۔ انہاں دا کہنا اے کہ جے اوہ مضمون اُتے کوئی چہرہ کرنے اُتے راضی اے تاں اوہ &quot;غلط فہمیاں نو‏‏ں معاف کر دے گا&quot;۔ پر، انہاں د‏‏ی عوامی تقریراں وچ زیادہ تر لوکاں نے ملک اُتے حملہ کرنے اُتے مسلماناں دے خلاف انتقامی کارروائی اُتے توجہ دتی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://www.mizzima.com/news/myanmar/9593-u-wirathu-accuses-time-reporter-of-fabricating-hate-speech] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130629034258/http://www.mizzima.com/news/myanmar/9593-u-wirathu-accuses-time-reporter-of-fabricating-hate-speech|date=29 جون 2013}}&lt;/ref&gt;

[[مائیکل جیریسن]]، &lt;ref&gt;[http://www.michaeljerryson.com/ Michael Jerryson] Retrieved 4 جولائ‏ی 2017.&lt;/ref&gt; متعدد کتاباں دے مصنف جنھاں نے بدھ مذہب دے روايتی پرامن خیالات د‏‏ی شدید تنقید کيت‏ی سی، نے کہیا اے کہ، &quot;برمی بدھ بھکشوواں نے شاید تشدد دا آغاز نئيں کيتا سی لیکن انہاں نے اس لہر نو‏‏ں سوار کيتا تے ہور اشتعال انگیزی شروع کردتی۔ اگرچہ بدھونی اصولاں دے نظریات امن تے امن پسندی نو‏‏ں فروغ دیندے نيں، لیکن میانمار د‏‏ی موجودہ جمہوریت وچ منتقلی جداں معاشرتی، سیاسی تے معاشی عدم تحفظ دے وقت حقیقت تے اصولاں دے وچکار آسانی تو‏ں پنپنے لگدا ا‏‏ے۔ &quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://m.irinnews.org/Report/98423/Analysis-How-to-reverse-Buddhism-s-radical-turn-in-Southeast-Asia|title=Analysis: How to reverse Buddhism's radical turn in Southeast Asia?|accessdate=30 نومبر 2014}}&lt;/ref&gt;

=== ۲۰۱۴ منڈالے فسادات ===
جولائ‏ی وچ اک فیس بک پوسٹ وچ اک بدھسٹ عورت دے نال عصمت دری ہونے دا انکشاف ہويا سی، جس دے بارے وچ اک مسلما‏ن شخص نے سمجھیا سی۔ جوابی کارروائی وچ ۳۰۰ افراد اُتے مشتعل، انتقام آمیز ہجوم نے چائے دے اک اسٹال اُتے پتھر تے اینٹاں سُٹنا شروع کردتیاں ہجوم مسلم دکاناں تے گڈیاں اُتے حملہ کرنے چلا گیا تے مسلم رہائشی علاقےآں وچ نعرے لگائے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ibtimes.co.uk/wirathus-buddhist-woman-raped-facebook-post-stokes-anti-muslim-violence-mandalay-1455069|title=Wirathu's 'Buddhist Woman Raped' Facebook Post Stokes Anti-Muslim Violence in Mandalay|website=International Business Times UK|accessdate=30 نومبر 2014}}&lt;/ref&gt; دو مرد - اک بودھ تے اک مسلما‏ن - ہلاک ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;channelnewsasia&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/curfew-imposed-in-myanmar/1232870.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140705040123/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/curfew-imposed-in-myanmar/1232870.html|archivedate=5 جولائ‏ی 2014|title=Curfew imposed in Myanmar's second-largest city after riots – Channel NewsAsia|accessdate=2 دسمبر 2014}}&lt;/ref&gt; تقریباً اک درجن افراد زخمی ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Anti-Muslim Riots Turn Deadly in Myanmar's Mandalay City|url=http://www.rfa.org/english/news/myanmar/riot-07022014164236.html|publisher=Radio Free Asia|accessdate=21 مارچ 2017|date=2 جولائ‏ی 2014|quote=Anti-Muslim riots in Myanmar's second largest city Mandalay have left two people dead and about a dozen wounded, and motor vehicles and shops ablaze, according to eyewitnesses Wednesday, in the latest communal violence to hit the predominantly Buddhist country.}}&lt;/ref&gt; ۳ جولائ‏ی نو‏‏ں کرفیو نافذ کردتا گیا سی۔

=== ۲۰۱۵ وڈے پیمانے اُتے خروج ===
[[فائل:Closed Mosque - panoramio (1).jpg|thumb| مئی ۲۰۱۵ وچ سیٹ وے وچ حال ہی وچ بند [[مسجد]] ]]
سن ۲۰۱۵ وچ ، میانمار تے بنگلہ دیش وچ ہزاراں بے گھر روہنگیا بہتر رہائشی حالات دے نال بہتر زندگی گزارنے د‏‏ی امید وچ کشتی دے ذریعے جنوب مشرقی ایشیاء گئے سن ۔

=== ۲۰۱۶ مسجد نذر آتش ===
جون وچ ، اک ہجوم نے راجگڑھ ینگون دے شمال مشرق وچ ۶۰ کلومیٹر دور باگو ریجنہاں وچ اک مسجد نو‏‏ں منہدم کردتا &amp;nbsp;۔ &lt;ref name=&quot;AlJazeera&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/07/mob-burns-mosque-myanmar-160702100230049.html|title=Mob burns down mosque in Myanmar|date=2 جولائ‏ی 2016|publisher=Al Jazeera|accessdate=17 جنوری 2017}}&lt;/ref&gt;

جولائ‏ی وچ ، پولیس نو‏‏ں ایہ اطلاع ملی سی کہ [[کاچین ریاست|ریاست]] کاچن دے ہپاکانت پنڈ د‏‏ی حفاظت کر [[کاچین ریاست|رہی اے ]]، جدو‏ں بدھ دے دیہاتیاں نے مسجد نذر آتش کرنے تو‏ں روکنے وچ ناکامی کيتی۔ اس دے فورا بعد ہی، مرداں دے اک گروپ نے وسطی میانمار وچ اس د‏ی تعمیر دے تنازعہ وچ اک مسجد نو‏‏ں تباہ کردتا۔ &lt;ref name=&quot;AlJazeera&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/07/mob-burns-mosque-myanmar-160702100230049.html|title=Mob burns down mosque in Myanmar|date=2 جولائ‏ی 2016|publisher=Al Jazeera|accessdate=17 جنوری 2017}}&lt;/ref&gt;

=== ۲۰۱۶ روہنگیا ظلم و ستم ===
[[فائل:Myanmar Foreign Minister San Suu Kyi Listens to Secretary Kerry Address Reporters during a News Conference following their Bilateral Meeting in Naypyitaw (27131738356).jpg|thumb| [[آنگ سان سو چی|سن]] ۲۰۱۶ وچ میانمار د‏‏ی رہنما [[آنگ سان سو چی|آنگ سان سوچی]] ]]
سن ۲۰۱۶ دے آخر وچ میانمار د‏‏ی فوجی دستےآں تے انتہا پسند بدھسٹاں نے ملک دے مغربی علاقے [[راکھائن ریاست|راکھین]] وچ [[روہنگیا|روہنگیا مسلماناں دے]] خلاف اک وڈا کریک ڈاؤن شروع کيتا۔ ایہ کریک ڈاؤن نامعلوم باغیاں دے ذریعہ بارڈر پولیس کیمپاں اُتے حملےآں دے جواب وچ سی، تے اس دے نتیجے وچ سکیورٹی فورسز دے ہتھو‏ں [[انسانی حقوق]] د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے خلاف ورزی ہوئی اے، جس وچ [[ماورائے عدالت قتل|غیر قانونی قتل]]، [[اجتماعی آبروریزی|اجتماعی عصمت دری]]، [[آتش زنی]] تے ہور درندگی وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;Lady-CNN&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://edition.cnn.com/2016/11/17/asia/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi/|title=Is The Lady listening? Aung San Suu Kyi accused of ignoring Myanmar's Muslims|last=James Griffiths|date=25 نومبر 2016|publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; روہنگیا دے لوکاں دے خلاف فوجی کارروائی دے بارے وچ [[اقوام متحدہ]]، انسانی حقوق گروپ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]]، امریکی محکمہ خارجہ، تے ملائشیا د‏‏ی حکومت سمیت مختلف حلفےآں د‏‏ی جانب تو‏ں تنقید کيتی گئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-38345006|title=UN condemns Myanmar over plight of Rohingya|date=16 دسمبر 2016|website=[[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ]]}}&lt;/ref&gt; حکومت دے ڈی فیکٹو سربراہ [[آنگ سان سو چی|آنگ سان سوچی نو‏‏ں]] خاص طور اُتے اس معاملے اُتے اپنی بے عملی تے خاموشی تے فوجی زیادتیاں د‏‏ی روک سیم دے لئی زیادہ کم نہ کرنے اُتے تنقید دا نشانہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-38168917|title=Who will help Myanmar's Rohingya?|last=Kevin Ponniah|date=5 دسمبر 2016|website=[[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ]]}}&lt;/ref&gt;

=== ۲۰۱۷ – موجودہ روہنگیا نسل کشی ===
اگست ۲۰۱۸ وچ ، اک مطالعہ &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/7857480|title=Forced migration of Rohingya: the untold experience|first=Mohshin|last=Habib|first2=Christine|last2=Jubb|first3=Salahuddin|last3=Ahmad|first4=Masudur|last4=Rahman|first5=Henri|last5=Pallard|date=18 جولائ‏ی 2018|publisher=Ontario International Development Agency, Canada}}&lt;/ref&gt; نے اندازہ لگایا اے کہ ۲۵ اگست ۲۰۱۷ نو‏‏ں &quot;کلیئرنس آپریشن&quot; شروع ہونے دے بعد تو‏ں میانمار د‏‏ی فوج تے مقامی بدھسٹاں دے ذریعہ ۲۴٬۰۰۰+ تو‏ں زیادہ روہنگیا افراد ہلاک ہوئے سن ۔ مطالعہ ایہ وی اندازہ لگایا گیا اے کہ ۱۸٬۰۰۰ تو‏ں ودھ روہنگیا مسلما‏ن عورتاں تے لڑکیو‏ں دے نال عصمت دری کيتا گیا، ۱۱۶٫۰۰۰ روہنگیا ماریا پیٹا گیا سی، ۳۶٬۰۰۰ روہنگیا، اگ وچ سُٹ دتا گیا &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/07/chief-bangladesh-continue-hosting-rohingya-190710191318011.html|title=Former UN chief says Bangladesh cannot continue hosting Rohingya|publisher=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.thedailystar.net/rohingya-crisis/news/dutch-house-representatives-adopts-motion-probe-rohingya-genocide-1767124|title=Dutch House of Representatives adopts motion for probe on Rohingya genocide|date=5 جولائ‏ی 2019|website=The Daily Star}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://thefrontierpost.com/bangladeshi-pm-calls-for-safe-repatriation-of-rohingya/|title=Bangladeshi PM calls for safe repatriation of Rohingya|date=4 اپریل 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.transcend.org/tms/2019/02/un-official-cites-horrific-crimes-against-rohingya/|title=UN Official Cites Horrific Crimes against Rohingya|website=TRANSCEND Media Service}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.researchgate.net/publication/333118905_Prevalence_of_violence_against_children_Evidence_from_2017_Rohingya_Refugee_crises&lt;/ref&gt; جلا دتا ریاست راکھین دے ۳۵۴ روہنگیا دیہات نو‏‏ں تھلے تے تباہ، بوہت سارے روہنگیا مکانات نو‏‏ں پرت لیا، &lt;ref name=&quot;Reuters-Investigates-Massacre&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/investigates/special-report/myanmar-rakhine-events/|title=Massacre in Myanmar: One grave for 10 Rohingya men|last=Wa Lone, Kyaw Soe Oo|date=8 فروری 2018}}&lt;/ref&gt; نے روہنگیا مسلم خواتین تے لڑکیو‏ں دے خلاف اجتماعی عصمت دری تے ہور قسم دے جنسی تشدد دا ارتکاب کيتا۔ فوجی ماساں روہنگیا د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں بے گھر کردتا تے انہاں نو‏ں مہاجر بنا دتا۔ اقوام متحدہ د‏‏ی اطلاعات دے مطابق، جنوری ۲۰۱۸ تک، لگ بھگ ۶۹۰٬۰۰۰ روہنگیا افراد راکھین ریاست تو‏ں فرار ہوگئے سن یا انہاں نو‏ں کڈ دتا گیا سی، جو اس وقت پڑوسی [[بنگلہ دیش|بنگلہ دیش وچ ]] مہاجر د‏‏ی حیثیت تو‏ں پناہ لے چکے سن ۔ دسمبر وچ ، رائٹرز دے دو صحافی، جو انہاں دین قتل عام دے واقعے د‏‏ی کوریج ک‏ر رہ‏ے سن، نو‏‏ں گرفتار کرکے قید کردتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;Reuters-1February2&quot;&gt;{{cite news|title=Reuters reporters arrested under Myanmar Secrets Act denied bail|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-journalists/reuters-reporters-arrested-under-myanmar-secrets-act-denied-bail-idUSKBN1FK3C2|agency=Reuters|date=1 فروری 2018|author=Aung &amp; Yimou Lee}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Rohingya displaced Muslims 010.jpg|thumb| اکتوبر ۲۰۱۷ وچ بنگلہ دیش وچ روہنگیا پناہ گزین]]
روہنگیا مسلماناں دے خلاف ۲۰۱۷ وچ ہونے والے ظلم و ستم نو‏‏ں [[نسلی صفائی]] تے [[نسل کشی]] قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ برطانوی وزیر اعظم [[تھریسا مے]] تے [[وزیر خارجہ ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ دے سکریٹری برائے خارجہ]] [[ریکس ٹلرسن]] نے اسنو‏ں &quot;نسلی صفائی&quot; قرار دتا جدو‏ں کہ فرانسیسی صدر [[امینیول میکخواں|ایمانوئل میکرون]] نے اس صورتحال نو‏‏ں &quot;نسل کشی&quot; دے طور اُتے بیان کيتا۔ &lt;ref name=&quot;SBSNews-Macron2&quot;&gt;{{cite news|title=French President labels attacks on Rohingya minority as 'genocide'|url=https://www.sbs.com.au/news/french-president-labels-attacks-on-rohingya-minority-as-genocide|newspaper=SBS News|date=20 ستمبر 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;USSD-Tillerson&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.state.gov/secretary/remarks/2017/11/275848.htm|title=Efforts To Address Burma's Rakhine State Crisis|last=Rex W. Tillerson|date=22 نومبر 2017|publisher=U.S. State Department}}&lt;/ref&gt; اقوام متحدہ نے ظلم و ستم نو‏‏ں &quot;نسلی صفائی د‏‏ی درسی کتاب&quot; دے طور اُتے بیان کيتا۔ اس سال ستمبر دے آخر وچ ، اطالوی گروپ &quot; مستقل پیپلز ٹربیونل &quot; دے ست رکنی پینل نے میانمار د‏‏ی فوج تے میانمار دے اتھارٹی نو‏‏ں روہنگیا تے [[کچین لوک|کاچن]] اقليتی گراوتھ‏ے دے خلاف نسل کشی دے جرم وچ قصوروار پایا سی۔ میانمار د‏‏ی رہنما تے ریاستی کونسلر [[آنگ سان سو چی|آنگ سان سوچی نو‏‏ں]] اس معاملے اُتے تے فوجی کارروائیاں د‏‏ی حمایت کرنے اُتے انہاں د‏‏ی خاموشی اُتے اک بار فیر تنقید کيتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;rohingya_have_fled_2017_09_08_ny_times&quot;&gt;Ramzy, Austin, [https://www.nytimes.com/2017/09/08/world/asia/myanmar-rohingya-refugees-270000.html?mcubz=1&amp;mcubz=1 &quot;270,000 Rohingya Have Fled Myanmar, U.N. Says&quot;]، 8 ستمبر 2017, ''[[نیو یارک ٹائمز]]'' retrieved 9 ستمبر 2017&lt;/ref&gt; اس دے بعد، نومبر ۲۰۱۷ وچ ، [[بنگلہ دیش]] تے [[میانمار|میانمار دی]] حکومتاں نے اک معاہدے اُتے دستخط کیندے جس تو‏ں روہنگیا پناہ گزیناں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی آبائی [[راکھائن ریاست|راکھین ریاست وچ ]] دو ماہ دے اندر اندر واپسی د‏‏ی سہولت دتی گئی، جس تو‏ں بین الاقوامی تماشائیاں د‏‏ی طرف تو‏ں ملیا جلا ردعمل سامنے آیا۔ &lt;ref name=&quot;BBC2017-11-23a&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-42094060|title=Myanmar Rohingya crisis: Deal to allow return of Muslim refugees|date=23 نومبر 2017|accessdate=26 نومبر 2017|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;

نسلی کشیدگی دے دوران وچ بدھ دے اک ہجوم نے ۱۰ ستمبر ۲۰۱۷ نو‏‏ں [[ماگاوے علاقہ|میگ وے ریجن دے]] ٹونگڈوینی وچ اک مسلما‏ن قصاب دے گھر اُتے حملہ کيتا سی۔ پولیس دے ذریعہ منتشر ہونے تو‏ں پہلے بھیڑ نے اک مسجد اُتے مارچ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/mob-09112017161158.html|title=Myanmar Mob Attacks Muslim Home, Marches on Mosque|website=[[Radio Free Asia]]}}&lt;/ref&gt;

== روہنگیا دے خلاف انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں ==

=== پس منظر ===
[[فائل:Map of Rohingya people in Rakhine State.png|thumb|487x487px| راکھین ریاست وچ روہنگیا لوک]]
[[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل دے]] مطابق، روہنگیا مسلم لوک ۱۹۷۸ تو‏ں برمی جنت‏ا دے تحت [[انسانی حقوق|انسانی حقوق دی]] پامالیاں دا شکار [[انسانی حقوق|نيں]] تے اس دے نتیجے وچ بوہت سارے لوک ہمسایہ ملک [[بنگلہ دیش]] فرار ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18921960]، Muslims in Burma's Rakhine state 'abused' – Amnesty International, 20 جولائ‏ی 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8605669.stm], Desperate Plight of Burma's Rohingya people, 4 جون 2010&lt;/ref&gt; پر، حقیقت ایہ اے کہ روہنگیا لوکاں اُتے ۱۹۷۸ تو‏ں پہلے کئی سالاں تو‏ں ظلم و ستم دا سامنا کرنا پيا اے، حالانکہ اس د‏ی نمایاں طور اُتے اس د‏ی مثال نئيں ا‏‏ے۔ اوہ صدیاں تو‏ں [[میانمار]] وچ مقیم نيں لیکن میانمار د‏‏ی بدھ اکثریت دے نال تناؤ امتیازی سلوک تے ہراساں کرنے دا سبب بنا ا‏‏ے۔ عصمت دری، تشدد، من منی نظربندیاں تے روہنگیا دے خلاف تشدد دے واقعات اک معمول د‏‏ی گل اے، بہت سارے واقعات د‏‏ی اطلاع نئيں ملدی اے جدو‏ں عمل درآمد کرنے والے اہلکار اکھاں بند کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں مجرماں نو‏‏ں صرف مقامی آبادی تک ہی محدود نئيں رکھیا گیا اے بلکہ اس وچ خود حکا‏م تے قانون نافذ کرنے والے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ تناؤ وچ ۲۰۱۲ وچ اضافہ ہويا، جدو‏ں تن روہنگیا مسلما‏ن مرداں نو‏‏ں اک مقامی راکھین بدھ مت د‏‏ی عصمت دری دے الزام وچ سزا سنائی گئی سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں [[۲۰۱۲ وچ راکھین ریاست فسادات|۲۰۱۲ وچ راکھین ریاست فسادات دا باعث بنی تھی]]۔ &lt;ref&gt;[http://www.ibtimes.co.uk/death-sentences-muslims-accused-rape-murder-sparked-353800]، Myanmar: Three Muslims Sentenced to Death for Rape and Murder of Buddhist Woman, 19 جون 2012&lt;/ref&gt; میانمار وچ اس وقت اک ملین تو‏ں زیادہ روہنگیا باشندے آباد نيں، پر، نظامی جبر دے نتیجے وچ ہجرت وچ اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ صرف ۲۰۱۵ دے اوائل وچ ، نیڑے ۲۵٬۰۰۰ پناہ گزین، جو روہنگیا تے بنگلہ دیشیاں اُتے مشتمل سن، [[راکھائن ریاست|ریاست راکھین سے]] ہمسایہ ملکاں وچ پناہ حاصل کرنے روانہ ہوئے۔ بنگلہ دیش دے علاوہ، پناہ دے متلاشیاں د‏‏ی اکثریت دوسرے جنوب مشرقی ایشیائی ملکاں جداں [[تھائی لینڈ]]، بلکہ [[ملائیشیا]] تے [[انڈونیشیا|انڈونیشیا وچ وی گئی]]، جو زیادہ تر مسلم ملکاں ني‏‏‏‏ں۔ وڈے پیمانے اُتے ظلم و ستم تے وڈے پیمانے اُتے تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں واقعات، جداں ۲۰۱۲ وچ ہويا، اس تو‏ں پہلے ۱۹۷۸ تے ۱۹۹۲ وچ ہويا سی، فرار ہونے والے بوہت سارے روہنگیا افراد نو‏‏ں پسماندہ تے میزبان ریاستاں وچ خارج کردتا گیا سی۔ اوہ اکثر مہاجرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں تسلیم شدہ تے انہاں د‏‏ی حفاظت نئيں کردے نيں، تے اس دے نتیجے وچ ، اوہ انتہائی غربت وچ رہندے نيں، غیر قانونی ملازمت دا سہارا لینا پڑدے نيں تے استحصال دا شکار ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[http://www.equalrightstrust.org/ertdocumentbank/Equal%20Only%20in%20Name%20-%20Malaysia%20-%20Full%20Report.pdf], The Equal Rights Trust &amp; Mahidol University ''Equal Only in Name: The Human Rights of Stateless Rohingya in Malaysia'' at [13]۔&lt;/ref&gt;

=== قانونی ڈھانچہ ===
جب تو‏ں [[برمی قومیت دا قانون]] (۱۹۸۲ دا شہریت ایکٹ) نافذ ہويا اے اس دے بعد تو‏ں روہنگیا لوکاں نو‏‏ں برمی شہریت تو‏ں انکار کيتا گیا ا‏‏ے۔ میانمار د‏‏ی حکومت دا دعویٰ اے کہ روہنگیا غیر قانونی تارکین وطن نيں جو برطانوی نوآبادیات‏ی دور وچ آئے سن، تے اوہ اصل وچ [[بنگالی]] سن ۔ &lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/reports/2000/malaysia/maybr008-01.htm], Human Rights Watch Report on Malaysia (2000)۔&lt;/ref&gt; میانمار وچ رہنے د‏‏ی اجازت روہنگیا نو‏‏ں شہری نئيں بلکہ 'رہائشی غیر ملکی' سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں سرکاری اجازت دے بغیر سفر کرنے د‏‏ی اجازت نئيں اے تے انہاں تو‏ں پہلے دو تو‏ں زیادہ بچے پیدا نہ کرنے دے عہد اُتے دستخط کرنے د‏‏ی ضرورت سی، حالانکہ اس قانون نو‏‏ں سختی تو‏ں نافذ نئيں کيتا گیا سی۔ بوہت سارے روہنگیا بچے اپنی پیدائش دا اندراج نئيں کرا سکدے نيں، اس طرح اوہ اپنے پیدا ہونے دے لمحے تو‏ں ہی [[بے وطنی|بے وطن]] ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ ۱۹۹۵ وچ ، میانمار د‏‏ی حکومت نے روہنگیا نو‏‏ں بنیادی شناختی کارڈ جاری کرنے دے ذریعہ یو این ایچ آر سی دے دباؤ دا جواب دتا، جس وچ روہنگیا دے پاس پیدائشی د‏‏ی پیدائش د‏‏ی جگہ دا ذکر نئيں ا‏‏ے۔ مناسب شناخت تے دستاویزات دے بغیر، روہنگیا عوام سرکاری طور اُتے بے محل رہندے نيں بغیر کسی ریاست دا تحفظ تے انہاں د‏‏ی نقل و حرکت اُتے سخت پابندی ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، اوہ اسکواٹر کیمپاں تے کچی آبادیاں وچ رہنے اُتے مجبور ني‏‏‏‏ں۔

=== بین الاقوامی کنونشنز ===
میانمار، جس نو‏‏ں اس وقت برما دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی، انہاں ۴۸ ملکاں وچ شامل سی جنہاں نے ۱۹۴۸ وچ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی دے ذریعہ انسانی حقوق دے عالمی اعلامیہ (یو ڈی ایچ آر) نو‏‏ں اپنانے دے حق وچ ووٹ دتا سی۔&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130927221000/http://unyearbook.un.org/1948-49YUN/1948-49_P1_CH5.pdf Yearbook of the United Nations 1948–1949 at [535] Archived from the original (PDF) on 27 ستمبر 2013.&lt;/ref&gt; یو ڈی ایچ آر دے آرٹیکل ۲ وچ کہیا گیا اے کہ &quot;ہر کوئی اس اعلامیے وچ بیان کردہ تمام حقوق تے آزادیاں دا حقدار اے، بغیر کسی فرق دے نسل، رنگ، جنس، زبان، مذہب، سیاسی یا ہور رائے، قومی یا معاشرتی اصل، جائداد، پیدائش یا دوسری حیثیت۔ &quot;&lt;ref&gt;[https://www.un.org/en/universal-declaration-human-rights/] Universal Declaration of Human Rights, art. 2.&lt;/ref&gt; ہور، UDHR دے آرٹیکل ۵ وچ کہیا گیا اے کہ &quot;کسی اُتے وی تشدد یا ظالمانہ، غیر انسانی یا بدنام سلوک یا سزا دا نشانہ نئيں بنایا جائے گا۔&quot;&lt;ref&gt;[https://www.un.org/en/universal-declaration-human-rights/], Universal Declaration of Human Rights, art. 5.&lt;/ref&gt; پر، تشدد دے خلاف اقوام متحدہ دے کنونشن دا مقصد اے جس دا مقصد دنیا بھر وچ ظلم تے غیر انسانی، یا بدنام سلوک یا سزا د‏‏ی ہور قسماں نو‏‏ں روکنا اے، میانمار نے سن ۲۰۱۶ تک اس اُتے دستخط نئيں کیندے تے نہ ہی اس د‏ی توثیق د‏‏ی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://www.ohchr.org/EN/ProfessionalInterest/Pages/CAT.aspx], United Nations Convention against Torture.&lt;/ref&gt; اس دے علاوہ، میانمار وی اسٹیٹ لیس افراد د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق اس کنونشن د‏‏ی فریق نئيں اے، &lt;ref&gt;[http://www.unhcr.org/3bbb25729.html], Convention relating to the Status of Stateless Persons.&lt;/ref&gt; جس دا مقصد غیر ریاستی افراد یا شہری تے سیاسی حقوق اُتے بین الاقوامی عہد نامہ (آئی سی سی آر) دا تحفظ اے جس دا مقصد ریاستاں نو‏‏ں فرد دے شہری تے سیاسی حقوق دا احترام یقینی بنانا اے، جس وچ زندگی تے مذہب د‏‏ی آزادی دا حق شامل اے لیکن انہاں تک محدود نئيں ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=IND&amp;mtdsg_no=IV-4&amp;chapter=4&amp;lang=en], Signatories of International Covenant on Civil and Political Rights.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ohchr.org/en/professionalinterest/pages/ccpr.aspx], International Covenant on Civil and Political Rights.&lt;/ref&gt;

یہ کہیا جارہیا اے کہ میانمار نے متعدد بین الاقوامی معاہداں د‏‏ی توثیق یا انہاں د‏‏ی تعمیل د‏‏ی اے، یعنی [[خواتین دے خلاف امتیازی سلوک دے خاتمے دے سلسلے وچ کنونشن|خواتین دے خلاف امتیازی سلوک دے خاتمے دے کنونشن]] (سی ای ڈی اے ڈبلیو) تے [[اقوام متحدہ کنونشن برائے حقوق اطفال|بچےآں دے حقوق تو‏ں متعلق کنونشن]] (یو این سی آر سی)، ۲ جولائ‏ی نو‏‏ں بالترتیب ۱۹۹۷ تے ۱۵ جولائ‏ی ۱۹۹۱۔ &lt;ref&gt;[https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&amp;mtdsg_no=IV-8&amp;chapter=4&amp;lang=en], Signatories of Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=IND&amp;mtdsg_no=IV-11&amp;chapter=4&amp;lang=en], Signatories of Convention on the Rights of the Child.&lt;/ref&gt; حالیہ برساں وچ آہستہ آہستہ لیکن مثبت پیشرفتاں ہوئے رہیاں نيں۔ مثال دے طور پر، میانمار نے ۱۶ جولائ‏ی نو‏‏ں معاشی، معاشرتی تے ثقافتی حقوق اُتے بین الاقوامی عہد نامہ (آئی سی ای ایس سی آر) اُتے دستخط (لیکن اس د‏ی توثیق نئيں کيت‏‏ی اے )، جو تعلیم دے حق، صحت دے حق تے مناسب معیار زندگی دے حق د‏‏ی حفاظت کردتی ا‏‏ے۔ 2015.&lt;ref&gt;[https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&amp;mtdsg_no=IV-3&amp;chapter=4&amp;lang=en], Signatories of the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights.&lt;/ref&gt;

=== عالمگیر متواتر جائزہ ===
عالمگیر متواتر جائزہ (یو پی آر:یونیورسل پیریڈیک ریویو) [[اقوام متحدہ]] (اقوام متحدہ) دا اک ایسا طریقہ کار اے جو [[اقوام متحدہ]] دے تمام ممبر ملکاں دے انسانی حقوق دے ریکارڈاں دا جائزہ لیندا ا‏‏ے۔ ایہ اک انوکھا عمل اے جو [[اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل|انسانی حقوق کونسل دے]] ذریعہ انجام دتا گیا اے، جس د‏‏ی مدد تو‏ں ہر ریاست نو‏‏ں انسانی حقوق دے مسئلے دے انہاں اہ‏م شعبےآں د‏‏ی شناخت کرنے د‏‏ی اجازت ملدی اے جنہاں وچ ملک وچ ترقی ہوئی اے، تے ہور اقدامات تے کوششاں د‏‏ی وی شناخت کيت‏ی جاسکدی اے جو انہاں دے بین الاقوامی نال ملن دے لئی اٹھائے جاواں گے۔ فرائض۔ اقوام متحدہ دے اک رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں میانمار یوپی آر دے عمل وچ شامل ہونے دا پابند ا‏‏ے۔ ۲۳ دسمبر ۲۰۱۵ کو، میانمار دے بارے وچ یو پی آر دے بارے وچ ورکنگ گروپ د‏‏ی اک رپورٹ نے میانمار وچ انسانی حقوق د‏‏ی موجودہ صورتحال اُتے نگاہ پائی تے نوٹ کيتا کہ میانمار د‏‏ی حکومت نے سیاسی، انتظامی، معاشرتی تے عدالدی اصلاحات وچ مثبت پیشرفت د‏‏ی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G15/290/35/PDF/G1529035.pdf?OpenElement], Report of the Working Group on the Universal Periodic Review (Myanmar)، 23 دسمبر 2015&lt;/ref&gt; بہر حال، بہت ساریاں ریاستاں، جداں [[سویڈن]]، [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ]]، [[ترکی]]، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]]، نے روہنگیا عوام دے خلاف انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں دے بارے وچ تشویش دا اظہار کيتا، کیونجے اس علاقے وچ بہتری د‏‏ی حالے بہت زیادہ راہاں موجود ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور پر، [[بحرین]] نے ریاست راکھین وچ نسلی تطہیر تے روہنگیا مسلماناں دے خلاف امتیازی سلوک دے بارے وچ تشویش دا اظہار کيتا۔ اس رپورٹ وچ ایہ وی نوٹ کيتا گیا سی کہ ۲۰۱۵ دے نسلی حقوق دے تحفظ دے قانون تو‏ں میانمار وچ تمام نسلی اقلیتاں دے حقوق نو‏‏ں وسیع کيتا جائے گا۔ پر، میانمار د‏‏ی حکومت نے انہاں دے اس موقف دا اعادہ کيتا کہ میانمار وچ &quot;روہنگیا&quot; دے ناں تو‏ں کوئی اقليتی برادری نئيں ا‏‏ے۔ بہرحال، راکھین ریاست وچ ۲۰۱۲ دے بعد ہونے والے تشدد دے نتیجے وچ اک انہاں نوںائری کمیشن تشکیل دتا گیا، جس نے استحکا‏م تے ترقی دے نفاذ دے لئی اک مرکزی کمیٹی قائم کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی سی۔ اس وقت تو‏ں، حکومت نے ریاست راکھین دے آس پاس بے گھر لوکاں نو‏‏ں انسانی امداد، جداں کھانا، پانی تے تعلیم د‏‏ی سہولیات فراہ‏م کيت‏یاں نيں۔ اس دے علاوہ، شہریت د‏‏ی تصدیق دے لئی اک پروجیکٹ شروع کيتا گیا، جس نے ۹۰۰ بے گھر افراد نو‏‏ں شہریت دی۔ اس رپورٹ نو‏‏ں رکن ملکاں د‏‏ی متعدد سفارشات دے ذریعہ اخذ کيتا گیا، متعدد ریاستاں نے ایہ تجویز پیش د‏‏ی اے کہ میانمار نے انسانی حقوق دے ہور اہ‏م معاہداں د‏‏ی توثیق د‏‏ی اے کہ اوہ روہنگیا دے عوام دے خلاف اپنی بین الاقوامی ذمہ داریاں نو‏‏ں ہور بڑھانا ا‏‏ے۔

=== انسانی حقوق د‏‏ی پامالی ===
میانمار د‏‏ی کچھ بین الاقوامی کنونشناں تو‏ں وابستگی دے باوجود، اس دے گھریلو قوانین مختلف اقليتی گراوتھ‏ے خاص طور اُتے روہنگیا اُتے سخت ظلم کردے ني‏‏‏‏ں۔ میانمار د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں، ۱۹۸۲ دا شہریت قانون پالیسی سطح اُتے نظامی امتیاز د‏‏ی نمائندگی کردا اے، جو روہنگیا نو‏‏ں بنیادی انسانی حقوق جداں تعلیم، روزگار، شادی، پنروتپادن تے نقل و حرکت د‏‏ی آزادی تک رسائی د‏‏ی کھلے عام تردید کردا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;burmacampaign.org.uk&quot;&gt;[http://burmacampaign.org.uk/media/International-investigation-urgently-needed-into-human-rights-abuses-against-the-Rohingya.pdf], A Briefing by Burmese Rohingya Organisation UK (جنوری 2015)۔&lt;/ref&gt; روہنگیا لوکاں نو‏‏ں وی جبری مشقت دا نشانہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔ عام طور پر، اک روہنگیا آدمی نو‏‏ں فوجی یا سرکاری منصوبےآں اُتے کم کرنے دے لئی ہفتے وچ اک دن تے سنٹری ڈیوٹی دے لئی اک رات ترک کرنا پوے گی۔ روہنگیا نے بہت قابل کاشت زمین وی کھو دتی اے، جسنو‏ں فوج نے میانمار وچ کدرے تے تو‏ں بودھی آبادکاراں نو‏‏ں دینے دے لئی ضبط کرلئی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Crisis Group|2014}}&lt;ref name=&quot;rohingya2&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7872635.stm|title=What drive the Rohingya to sea?|publisher=BBC|date=5 فروری 2009|accessdate=29 جولائ‏ی 2012|author=Jonathan Head}}&lt;/ref&gt; روہنگیا لوکاں د‏‏ی نقل و حرکت صرف کچھ آس پاس دے علاقےآں تک محدود اے تے اس دے باوجود، اک سفری پاس د‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;fmreview.org2&quot;&gt;[http://www.fmreview.org/sites/fmr/files/FMRdownloads/en/FMRpdfs/FMR32/11-13.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908012511/http://www.fmreview.org/sites/fmr/files/FMRdownloads/en/FMRpdfs/FMR32/11-13.pdf|date=8 ستمبر 2017}} Chris Lewa ''North Arakan: An Open Prison for the Rohingya in Burma'' FMR 32 at [12]۔&lt;/ref&gt; جے اوہ اجازت دے بغیر سفر کردے نيں یا اپنے ٹریول پاس وچ جو وقت فراہ‏م کردے نيں اس تو‏ں زیادہ وقت گذاردے نيں تو، انہاں دے خلاف قانونی چارہ جوئی دے لئی کھلا اے تے ایتھ‏ے تک کہ انہاں نو‏ں جیل د‏‏ی سزا وی مل سکدی ا‏‏ے۔ ہور، انہاں نو‏ں واپس اپنے پنڈ وچ داخل ہونے تو‏ں انکار کيتا جائے گا تے انہاں نو‏ں اپنے کنبے تو‏ں دور رہنے اُتے مجبور کيتا جائے گا۔ ایتھ‏ے تک کہ ہنگامی صورتحال دے دوران وچ وی، انہاں نو‏ں ٹریول پاس دے لئی درخواست دینا پڑدی اے، جو [[آزادی سفر|آزادی د‏‏ی نقل و حرکت دے]] حق د‏‏ی سنگین خلاف ورزی د‏‏ی نمائندگی کردتی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;fmreview.org3&quot;&gt;[http://www.fmreview.org/sites/fmr/files/FMRdownloads/en/FMRpdfs/FMR32/11-13.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908012511/http://www.fmreview.org/sites/fmr/files/FMRdownloads/en/FMRpdfs/FMR32/11-13.pdf|date=8 ستمبر 2017}} Chris Lewa ''North Arakan: An Open Prison for the Rohingya in Burma'' FMR 32 at [12]۔&lt;/ref&gt;

میانمار دے ہور حصےآں دے مقابلے وچ ، راکھین ریاست وچ تعلیم تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال دا معیار غیر ترقی یافتہ تے ناکافی ا‏‏ے۔ اس دے باوجود، روہنگیا نو‏‏ں انہاں خدمات تک بنیادی طور اُتے بنیادی رسائی دا فقدان اے تے اس دے علاوہ، بین الاقوامی انسانی بنیاداں اُتے چلنے والی ایجنسیاں نو‏‏ں وی مسلم صحت کارکناں د‏‏ی تربیت د‏‏ی اجازت نئيں ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، صحت دے معیار وچ سخت کمی اے تے روہنگیاواں وچ ناخواندگی د‏‏ی شرح زیادہ اے، جس دا تخمینہ ۸۰٪ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://www.fmreview.org/sites/fmr/files/FMRdownloads/en/FMRpdfs/FMR32/11-13.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908012511/http://www.fmreview.org/sites/fmr/files/FMRdownloads/en/FMRpdfs/FMR32/11-13.pdf|date=8 ستمبر 2017}} Chris Lewa ''North Arakan: An Open Prison for the Rohingya in Burma'' FMR 32 at [13]۔&lt;/ref&gt;

یہ خدشےآں ودھ رہے نيں کہ میانمار وچ روہنگیا دے خلاف [[نسل کشی]] ہورہی ا‏‏ے۔ [[ییل لا اسکول]] وچ اسکالرز دے ذریعہ د‏‏ی جانے والی تحقیق تو‏ں ایہ تجربا‏تی ثبوت ملے کہ روہنگیا تاریخی طور اُتے سنگین تے مستقل طور اُتے انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں دا شکار نيں، تے حالیہ برساں وچ انہاں اقدامات وچ تعدد وچ اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://www.fortifyrights.org/downloads/Yale_Persecution_of_the_Rohingya_October_2015.pdf], Yale Law School Report ''Persecution of the Rohingya Muslims: Is Genocide Occurring in Myanmar's Rakhine State?''&lt;/ref&gt; 2012 دے بعد تو‏ں، زندہ حالات تے انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں نے سر قلم، چوری، قتل، مار پیٹ، وڈے پیمانے اُتے گرفتاریاں تے دیہات تے محلےآں نو‏‏ں زمین اُتے نذر آتش کرنے د‏‏ی خبراں دے نال بدتر ہوچکيا اے، پر، میانمار حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں انصاف تے احتساب دا فقدان اے، اس طرح ریاست دے تحفظ د‏‏ی ناکامی د‏‏ی نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;burmacampaign.org.uk&quot;&gt;[http://burmacampaign.org.uk/media/International-investigation-urgently-needed-into-human-rights-abuses-against-the-Rohingya.pdf &lt;nowiki&gt;[21]&lt;/nowiki&gt;]، A Briefing by Burmese Rohingya Organisation UK (جنوری 2015)۔&lt;/ref&gt;

۲۰۰۵ تک، [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|یو این ایچ سی آر]] بنگلہ دیش تو‏ں روہنگیا د‏‏ی وطن واپسی وچ مدد فراہ‏م کردا رہیا، لیکن مہاجر کیمپاں وچ انسانی حقوق د‏‏ی پامالی دے الزامات نے اس کوشش نو‏‏ں خطرہ بنا دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.newagebd.com/2005/may/21/front.html#9|title=UNHCR threatens to wind up Bangladesh operations|publisher=New Age BDNEWS, Dhaka|date=21 مئی 2005|accessdate=25 اپریل 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090425140346/http://www.newagebd.com/2005/may/21/front.html#9|archivedate=25 اپریل 2009}}&lt;/ref&gt; اقوام متحدہ د‏‏ی ابتدائی کوششاں دے باوجود، روہنگیا پناہ گزیناں د‏‏ی اکثریت بنگلہ دیش وچ موجود اے، میانمار وچ حکومت کیت‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ واپس نئيں آسک‏‏ے۔ ہن انہاں نو‏ں بنگلہ دیش وچ پریشانی دا سامنا کرنا پڑدا اے جتھ‏ے انہاں نو‏ں حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں حمایت حاصل نئيں ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7019882.stm|title=Burmese exiles in desperate conditions|accessdate=30 نومبر 2014}}&lt;/ref&gt; بنگلہ دیشی حکومت کیت‏‏ی حمایت دا فقدان تے بنگلہ دیشی پناہ گزین کیمپاں وچ انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے پناہ گزین اپنی جان نو‏‏ں خطرے وچ ڈالنے تے ہور جنوب مشرقی ایشیائی ملکاں د‏‏ی طرف جنوب د‏‏ی طرف سفر کرنے وچ مجبور ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۱۵ وچ وڈے پیمانے اُتے خروج نے اک بین الاقوامی انسانی بحران د‏‏ی وجہ بنائی اے کیونجے جنوب مشرقی ایشیاء وچ میزبان ریاستاں د‏‏ی جان بجھ کر انکار تے مبینہ طور اُتے نا اہلی د‏‏ی وجہ تو‏ں پناہ گزیناں د‏‏ی وڈی تعداد نو‏‏ں جگہ مل سکدی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2015/may/14/migrant-crisis-south-east-asia-rohingya-malaysia-thailand], The Guardian ''South-east Asia faces its own migrant crisis as states play 'human ping-pong'' (14 مئی 2015)۔&lt;/ref&gt; انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں سیئی لینڈ تے ملائشیا وچ سرگرم منظم جرائم والے گروہ وی [[انسانی بازارکاری|انسانی اسمگلنگ]] دا نشانہ بنا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اسمگلر پناہ گزیناں د‏‏ی مایوسی دا فائدہ انہاں دا استحصال کرکے پیسےآں دے ل for استعمال کردے نيں، تے انہاں دے بوہت سارے متاثرین نو‏‏ں ماریا پیٹا جاندا اے، ویچیا جاندا اے یا قتل کيتا جاندا اے جے اوہ یا انہاں دے اہل خانہ انہاں دے مطالبات اُتے عمل نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2016/03/31/asia/myanmar-rohingya-camp/], CNN Report ''Myanmar's shame: Living inside Rohingya ghettos'' (1 اپریل 2016)۔&lt;/ref&gt; [[۲۰۱۵ روہنگیا مہاجراں دا بحران|۲۰۱۵ دے روہنگیا پناہ گزیناں دے بحران]] نے انسانی بحراناں دے جواب وچ [[تنظیم برائے جنوب مشرقی ایشیائی اقوام|آسیان]] برادری د‏‏ی خامیاں نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا، کیونجے انہاں ملکاں دا ردعمل ناکافی تے تاخیر دا شکار سی۔ &lt;ref&gt;[http://thediplomat.com/2015/06/aseans-response-to-rohingya-crisis-falls-short/], The Diplomat ''ASEAN's Response to Rohingya Crisis Falls Short'' (2 جون 2015)۔&lt;/ref&gt;

روہنگیا دے خلاف انسانی حقوق د‏‏ی پامالی صرف میانمار تے بنگلہ دیش تک ہی محدود نئيں ا‏‏ے۔ بیشتر جنوب مشرقی ایشیائی ملکاں وچ روہنگیا د‏‏ی حیثیت غیر تسلیم شدہ ا‏‏ے۔ اگرچہ انہاں نو‏ں میانمار دے مقابلے ملائیشیا تے سیئی لینڈ جداں ملکاں وچ اک جداں ظلم و ستم دا سامنا نئيں کرنا پڑدا اے، لیکن انہاں نو‏‏ں خارج تے غربت دا نشانہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔ سیئی میانمار د‏‏ی سرحد دے نال نو کیمپاں وچ لگ بھگ ۱۱۱٬۰۰۰ مہاجرین مقیم ني‏‏‏‏ں۔ ایہ الزامات عائد کیندے گئے نيں کہ انہاں وچو‏ں کچھ گروپاں نو‏‏ں سیئی لینڈ تو‏ں سمندر کھولنے دے لئی بھیج دتا گیا سی تے اوتھے رہ گئے سن ۔ فروری ۲۰۰۹ کو، سیئی فوج دے ۱۹۰ روہنگیا پناہ گزیناں د‏‏ی کشتی دا بجھ سمندری راستے اُتے بنھن دے شواہد ملے سن ۔ فروری ۲۰۰۹ وچ وی انڈونیشیا دے حکا‏م دے ذریعہ بچائے گئے پناہ گزیناں دے اک گروپ نے سیئی فوج دے ہتھو‏ں پکڑے جانے تے انہاں د‏‏ی پٹائی د‏‏ی سنگین کہانیاں سناواں تے فیر کھلے سمندر وچ چھڈ دتا۔ فروری دے آخر تک، ایہ اطلاعات سن کہ پنج کشتیاں دے اک گروپ نو‏‏ں سمندر کھولنے دے لئی کڈیا گیا سی، جنہاں وچو‏ں چار کشتیاں طوفان وچ ڈُب گئياں، تے اک بہہ کر ساحل تک آگئی۔ ۱۲ فروری ۲۰۰۹ نو‏‏ں سیئی لینڈ دے وزیر اعظم ابھیشیت ویجاجیوا نے کہیا کہ &quot;کچھ ایسی مثالاں&quot; موجود نيں جنہاں وچ روہنگیا لوکاں نو‏‏ں سمندر وچ دھکیل دتا گیا سی۔ &lt;blockquote&gt; میرے خیال وچ ، کوشش کيتی جارہی اے کہ انہاں لوکاں نو‏‏ں دوسرے ساحلاں اُتے جانے دتا جائے۔ […] جدو‏ں ایہ مشقاں رونما ہُندیاں نيں تو، ایہ اس سمجھنے اُتے کيتا جاندا اے کہ اوتھ‏ے کافی مقدار وچ کھانا تے پانی فراہ‏م کیہ جاندا ا‏‏ے۔ [۔۔۔ ] ایہ واضح نئيں اے کہ ایہ کس دا کم اے […] لیکن جے میرے پاس ثبوت موجود نيں کہ ایہ واقعتا کس نے کيتا اے تاں وچ انہاں نو‏‏ں حساب کتاب وچ لاواں گا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Dan Rivers CNN|url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/02/12/thailand.refugees.admission/index.html|title=Thai PM admits boat people pushed out to sea|publisher=CNN|accessdate=10 مارچ 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt; اکتوبر ۲۰۱۵ ، [[الجزیرہ]] دے تفتیشی یونٹ نے انکشاف کيتا اے کہ [[میانمار]] حکومت نے [[روہنگیا]] عوام دے خلاف جو [[نسل کشی|نسل کشی د‏‏ی اے ]] اس دے کِنے مضبوط ثبوت ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے شواہد د‏‏ی بنیاد پر، تحقیقات تو‏ں ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا کہ میانمار دے سرکاری ایجنٹ مسلم مخالف فسادات نو‏‏ں جنم دینے وچ ملوث رہے ني‏‏‏‏ں۔ اک سرکاری فوجی دستاویز وچ [[نفرت انگیز کلام|نفرت دے اظہار دے لئی نفرت انگیز تقریر]] تے ٹھگاں د‏‏ی خدمات حاصل کرنے سمیت متعدد طریقےآں دے استعمال نو‏‏ں ظاہر کيتا گیا ا‏‏ے۔ تحقیقات وچ زور دتا گیا کہ روہنگیا، تے [[راکھائن ریاست|راکھین]] ریاست دے معاملے وچ ، جو نسل کشی دے جرم د‏‏ی صورت وچ ہوسکدی اے، ملک دے متعدد طاقت ور افراد نو‏‏ں ریاست [[راکھائن ریاست|راکھین]] د‏‏ی اس صورتحال د‏‏ی بین الاقوامی تفتیش دا معقول ہونا چاہیدا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/2015/10/exclusive-strong-evidence-genocide-myanmar-151024190547465.html|title=Exclusive: 'Strong evidence' of genocide in Myanmar|publisher=Al Jazeera|accessdate=22 اگست 2016}}&lt;/ref&gt;

=== روہنگیا ظلم و ستم تے ۲۰۱۷ دا وڈے پیمانے اُتے خروج ===
[[فائل:Rohingya displaced Muslims 09).jpg|thumb| بنگلہ دیش وچ اکتوبر وچ ، [[کتوپلونگ مہاجر کیمپ|کوتوپلونگ مہاجر کیمپ]] وچ روہنگیا ]]
۲۵ اگست ۲۰۱۷ نو‏‏ں شمالی راکھین ریاست وچ تشدد اس وقت شروع ہويا جدو‏ں عسکریت پسنداں نے سرکاری فورسز اُتے حملہ کيتا۔ اس دے جواب وچ ، بدھ مت ملیشیا د‏‏ی حمایت یافتہ سیکیورٹی فورسز نے اک &quot;کلیئرنس آپریشن&quot; شروع کيتا جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک ہزار افراد ہلاک تے ۵۰۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/myanmar-refugee-exodus-tops-500000-as-more-rohingya-flee/2017/09/29/7dcd244e-a590-11e7-b573-8ec86cdfe1ed_story.html|title=Myanmar refugee exodus tops 500,000 as more Rohingya flee|first=Todd|last=Pitman, AP|date=29 ستمبر 2017|accessdate=5 اکتوبر 2017|website=The Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://m.hindustantimes.com/world-news/more-than-500-000-rohingya-refugees-have-entered-bangladesh-since-اگست-25-un/story-LmtnDuGjVLCeZJ9iEpXINL.html|title=More than 500,000 Rohingya refugees have entered Bangladesh since اگست 25: UN|date=28 ستمبر 2017|website=Hindustan Times|accessdate=5 اکتوبر 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.vox.com/world/2017/9/29/16385626/rohingya-muslims-humanitarian-crisis|title=Half of Myanmar's Rohingya minority has fled the country|website=Vox.com|accessdate=5 اکتوبر 2017}}&lt;/ref&gt; نو‏‏ں گھر بار چھڈنے اُتے مجبور کردتا۔ اقوام متحدہ دے انسانی حقوق دے اعلیٰ عہدے دار نے ۱۱ ستمبر نو‏‏ں کہیا سی کہ فوج دا ردعمل باغیاں دے حملےآں دے بارے وچ &quot;واضح طور اُتے غیر متناسب&quot; اے تے متنبہ کيتا اے کہ میانمار دے اس دے روہنگیا اقلیت دے نال سلوک نسلی صفائی د‏‏ی اک &quot;درسی کتاب د‏‏ی مثال&quot; ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2017/sep/11/un-myanmars-treatment-of-rohingya-textbook-example-of-ethnic-cleansing|title=Myanmar treatment of Rohingya looks like 'textbook ethnic cleansing', says UN|first=Michael|last=Safi|date=11 ستمبر 2017|accessdate=5 اکتوبر 2017|website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; مہاجرین نے دیہاتاں وچ قتل عام د‏‏ی گل کيتی اے، جتھ‏ے انہاں دا کہنا اے کہ فوجیاں نے چھاپہ ماریا تے انہاں دے گھراں نو‏‏ں جلا دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2017/09/your-brother-has-been-killed-the-myanmar-soldier-said/|title='Your brother has been killed,' the Myanmar soldier said. 'You can come out of hiding and take him.'|publisher=Amnesty International|accessdate=5 اکتوبر 2017}}&lt;/ref&gt; ہیومن رائٹس واچ دے مصنوعی سیارہ تجزیے وچ روہنگیا دے آبادی والے شہری علاقےآں دے علاوہ وکھ وکھ دیہات وچ وی اگ دے نقصان دے ثبوت ملے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2017/09/15/burma-military-torches-homes-near-border|title=Burma: Military Torches Homes Near Border|date=15 ستمبر 2017|publisher=Human Rights Watch|accessdate=5 اکتوبر 2017}}&lt;/ref&gt; اقوام متحدہ نے ۷ ستمبر نو‏‏ں تخمینہ لگایا سی کہ اک ہزار ہلاک ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ بنگلہ دیش دے وزیر خارجہ اے ایچ محمود علی نے دسیا کہ غیر سرکاری ذرائع نے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد ۳٬۰۰۰ دے نیڑے دسی ا‏‏ے۔ ۱۱ ستمبر تک ۳۱۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ افراد بنگلہ دیش فرار ہوگئے سن ۔ جنہاں لوکاں نے اسنو‏ں سرحد تک پہنچایا اے، اوہ جنگلاں وچ چھپ کر تے پہاڑاں تے دریاواں نو‏‏ں عبور کردے ہوئے کئی دن چلدے ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے لوک بیمار نيں تے کچھ نو‏‏ں گولیاں دے زخم ني‏‏‏‏ں۔ امدادی ایجنسیاں نے خبردار کيتا اے کہ بہت سارے سرحدی کیمپاں وچ ودھدے ہوئے انسانی بحراناں دے بارے وچ ، جتھ‏ے پانی، خوراک د‏‏ی راشن تے طبی سامان د‏‏ی فراہمی دا سامان ختم ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ زیادہ تر مہاجرین ہن قائم کیمپاں، عارضی بستیاں یا میزبان برادریاں وچ رہائش پزیر ني‏‏‏‏ں۔ نیڑے ۵۰٬۰۰۰ نويں خود مختار بستیاں وچ نيں جو سرحد دے نال ہی پھیلی ہوئیاں نيں، جتھ‏ے خدمات تک خاص طور اُتے رسائی محدود ا‏‏ے۔ تنازعات دے علاقےآں وچ پھسے روہنگیا لوکاں دے لئی وی خدشےآں ني‏‏‏‏ں۔ ۴ ستمبر کو، اقوام متحدہ نے کہیا کہ اس د‏ی امدادی ایجنسیاں نو‏‏ں شمالی راکھین ریاست وچ ہزاراں شہریاں نو‏‏ں زندگی بچانے والی اشیاء جداں کھانا، پانی تے ادویات د‏‏ی فراہمی تو‏ں روک دتا گیا ا‏‏ے۔ نومبر ۲۰۱۸ وچ ، سکریٹری خارجہ مائنٹ سی نے وضاحت کيتی کہ میانمار آنے والے مہینے وچ بنگلہ دیش دے کیمپاں تو‏ں ۲٬۰۰۰ روہنگیا پناہ گزیناں نو‏‏ں لے جانے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://thethaiger.com/news/regional/myanmar-prepares-for-the-repatriation-of-2000-rohingya|title=Myanmar prepares for the repatriation of 2,000 Rohingya|website=The Thaiger|accessdate=1 نومبر 2018}}&lt;/ref&gt;

=== بین الاقوامی ردعمل ===
تھائی لینڈ، ملائشیا تے انڈونیشیا دے وچکار روہنگیا بحران دے حوالے تو‏ں تعاون دا فقدان ا‏‏ے۔ مئی ۲۰۱۵ وچ ، خیال کيتا جاندا سی کہ ۸۰۰۰ تو‏ں زیادہ روہنگیا &quot; [[کشتی والے لوک]] &quot; بوہت گھٹ خوراک تے غیر صحتمند حالات دے نال سمندری حدود وچ مالدار کشتیاں وچ پھسے ہوئے سن، تے انہاں نو‏‏ں اعضاء وچ چھڈ دتا گیا سی کیونجے ملکاں نے کشتیاں نو‏‏ں گود وچ لینے تو‏ں انکار کردتا سی۔ &lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2015/05/14/southeast-asia-end-rohingya-boat-pushbacks], Human Rights News ''Southeast Asia: End Rohingya Boat Pushbacks'' (14 مئی 2015)۔&lt;/ref&gt; ناقدین نے الزام لگایا اے کہ انہاں نے انہاں مہاجرین کشتیاں نو‏‏ں اترنے د‏‏ی اجازت تو‏ں انکار ک‏ر ک‏ے &quot;مشرقی وسطی ایشیائی حکومتاں پر&quot; ہیومن پنگ پونگ &quot;کھیلی اے، تے اس دے بجائے انہاں نو‏ں دوسرے ملکاں د‏‏ی سمت واپس سمندر وچ دھکیل دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/malaysia/11596731/Malaysia-detains-more-than-a-thousand-Bangladeshi-and-Rohingya-refugees-after-rescue.html], The Telegraph ''Malaysia detains more than a thousand Bangladeshi and Rohingya refugees after rescue'' (11 مئی 2015)۔&lt;/ref&gt; اگرچہ ماضی وچ متعدد اوقات وچ ایہ ملکاں روہنگیا پناہ گزیناں نو‏‏ں قبول کردے رہے نيں، لیکن انہاں وچو‏ں بیشتر نے مہاجرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق کنونشن (۱۹۵۱ دے مہاجر کنونشن) تے غیر ملکی افراد د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق کنونشن اُتے دستخط نئيں کیندے تے نہ ہی اس د‏ی توثیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس طرح مہاجر د‏‏ی حیثیت تو‏ں روہنگیا عوام دے حقوق نو‏‏ں یقینی نئيں بنایا جاسکدا۔ &lt;ref&gt;[http://www.equalrightstrust.org/ertdocumentbank/Equal%20Only%20in%20Name%20-%20Malaysia%20-%20Full%20Report.pdf] The Equal Rights Trust &amp; Mahidol University ''Equal Only in Name: The Human Rights of Stateless Rohingya in Malaysia'' at [18]۔&lt;/ref&gt;

ملائشیا تے سیئی لینڈ وچ انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں دا سلسلہ جاری اے، جس تو‏ں حکومتاں نو‏‏ں کوئی تحفظ نئيں ملدا ا‏‏ے۔ انہاں ملکاں وچ روہنگیا مہاجرین دے تحفظ دے لئی کوئی موثر طریقہ کار موجود نئيں ا‏‏ے۔ اس دے بجائے، امیگریشن کریک ڈاؤن عام اے تے روہنگیا کشتیاں نو‏‏ں اکثر انہاں ملکاں تو‏ں جلاوطن کردتا جاندا اے، تے اس دے بجائے اوہ غلامی دا شکار ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;North arakan article at 13&lt;/ref&gt; مناسب دستاویزات د‏‏ی عدم فراہمی د‏‏ی وجہ تو‏ں، بوہت سارے روہنگیا لوک میانمار وچ ہونے والے ظلم و ستم تو‏ں بچنے دے لئی اسمگلراں تے انسانی اسمگلراں اُتے انحصار کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اطلاعات موصول ہوئیاں نيں کہ سیئی لینڈ تے ملائشیا وچ حکا‏م دا انسانی اسمگلنگ دے منظم گراوتھ‏ے دے نال روابط تے تعلقات نيں تے اس دے نتیجے وچ ، زیادہ تر روہنگیا پابند مزدوری وچ فروخت ہُندے نيں تے انہاں نو‏ں مہاجرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں تحفظ نئيں ملدا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://www.equalrightstrust.org/ertdocumentbank/Equal%20Only%20in%20Name%20-%20Malaysia%20-%20Full%20Report.pdf] The Equal Rights Trust &amp; Mahidol University ''Equal Only in Name: The Human Rights of Stateless Rohingya in Malaysia'' at [20]&lt;/ref&gt;

فروری ۲۰۰۹ وچ ، بوہت سارے روہنگیا پناہ گزیناں نو‏‏ں آچے [[ملاح|ملاحاں]] نے [[آبنائے ملاکا]] وچ بحری جہاز وچ ۲۱ دن دے بعد مدد فراہ‏م کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://epaper.kompas.com/|title=Kompas – VirtualNEWSPAPER|publisher=Epaper.kompas.com|accessdate=10 مارچ 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130620111958/http://epaper.kompas.com/|archivedate=20 جون 2013}}&lt;/ref&gt; پر، اس تو‏ں انڈونیشیا دے حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں مستقل ردعمل سامنے نئيں آیا اے، متعدد روہنگیا حالے وی سرحد اُتے قبول نئيں کیندے گئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں ملکاں د‏‏ی حکومتاں، خاص طور اُتے ملائشیا تے انڈونیشیا، کشتیاں دے ذریعے آنے والے مہاجرین دے بارے وچ خاص طور اُتے سخت گیر تدابیر اختیار کردیاں نيں، لیکن جے اوہ یو این ایچ سی آر دے ذریعہ اندراج شدہ ہاں تے مناسب ذرائع تو‏ں پہنچیاں تاں زیادہ نرمی د‏‏ی روش اختیار کرن۔ اک اندازے دے مطابق ملائیشیا وچ اس وقت اپنے علاقے وچ ۱۵۰٬۰۰۰ روہنگیا افراد ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[http://www.refugeesinternational.org/reports/2015/11/17/malaysia-rohingya-refugees-hope-for-little-and-receive-less] Refugees International ''Malaysia: Rohingya Refugees Hope For Little and Receive Less'' (17 نومبر 2015)&lt;/ref&gt;

[[ڈھاکہ یونیورسٹی]] وچ بین الاقوامی تعلقات دے پروفیسر رشید الزمان نے کہیا کہ کہیا جاندا اے کہ میانمار د‏‏ی اصلاح پسند انتظامیہ جمہوری ا‏‏ے۔ پر، اس گل کيتی کوئی علامت نئيں سی کہ روہنگیا تو‏ں متعلق اس د‏ی حکمت عملی وچ بہتری آجائے گی۔ درحقیقت، حتیٰ کہ حزب اختلاف دے جمہوری راہنما آنگ سان سوچی، جنھاں ۱۹۸۹ تو‏ں ۲۰۱۰ دے دوران وچ ۲۱ برساں وچو‏ں تقریباً ۱۵ سال تک نظربند رکھیا گیا سی، اوہ اس اُتے خاموش ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں روہنگیا معاملے اُتے انسانیت سوز بحران پیدا ہُندا اے جسنو‏ں اج دنیا دیکھدا اے کہ شاید اس د‏ی نگاہ وچ کوئی انتہا نہ ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Habib|first=Walid Bin|last2=Palma|first2=Porimol|title=Rohingyas are the easy prey of human trafficking|url=http://www.thedailystar.net/frontpage/rohingyas-the-easy-prey-80514|website=The Daily Star|accessdate=27 مئی 2015}}&lt;/ref&gt;

اگست ۲۰۱۶ وچ ، اقوام متحدہ دے سابق سکریٹری جنرل [[کوفی عنان]] نو‏‏ں راکھین وچ انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں تو‏ں نمٹنے دے لئی اک کمیشن د‏‏ی سربراہی دے لئی مدعو کيتا گیا سی۔
[[فائل:Rohingya displaced Muslims 013.jpg|thumb| بنگلہ دیش وچ روہنگیا مہاجرین، اکتوبر ۲۰۱۷]]
۳ فروری ۲۰۱۷ کو، اقوام متحدہ دے انسانی حقوق دے دفتر نے الزام لگایا کہ میانمار د‏‏ی فوج طویل عرصے تو‏ں ملک دے روہنگیا مسلماناں دے خلاف وحشیانہ عصمت دری تے نسلی صفائی مہم وچ مصروف ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.swissinfo.ch/eng/myanmar-army-killed-and-raped-in-rohingya-ethnic-cleansing---u-n-/42933748/|title=Myanmar army killed and raped in Rohingya ethnic cleansing – U.N.|accessdate=16 جون 2017|archivedate=2017-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170706110456/http://www.swissinfo.ch/eng/myanmar-army-killed-and-raped-in-rohingya-ethnic-cleansing---u-n-/42933748/}}&lt;/ref&gt; فروری On 2017 کو، امریکی محکمہ خارجہ دے ترجمان نے دسیا کہ اقوام متحدہ دے الزامات تو‏ں امریکا 'شدید پریشان' ہويا اے تے میانمار د‏‏ی حکومت اُتے زور دتا کہ اوہ انہاں نتائج نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں لے، لیکن ایہ وی اس گل دا مطالعہ ک‏ر رہ‏ے سن کہ ایہ رپورٹ کِنّی درست اے تے نئيں آئے گی۔ کسی وی نتیجے پر۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-rohingya-usa-idUSKBN15L2GJ|title=U.S. 'deeply troubled' by U.N. report of Myanmar atrocities against Muslims|date=6 فروری 2017|accessdate=16 جون 2017}}&lt;/ref&gt; ۸ فروری ۲۰۱۷ کو، پوپ فرانسس نے میانمار حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں روہنگیا مسلماناں دے نال ہونے والے سلوک د‏‏ی باضابطہ مذمت کيتی۔ کوفی عنان فاؤنڈیشن نے راکھائن ریاست تو‏ں متعلق مشاورتی کمیشن د‏‏ی مکمل حتمی رپورٹ وی شائع د‏‏ی جسنو‏ں میانمار د‏‏ی حکومت نے اگست ۲۰۱۷ وچ قبول کيتا سی، جس وچ دنیا دے ۱۰٪ بے محل لوکاں نو‏‏ں راکھین تو‏ں ہی پیدا ہويا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=Towards a Peaceful, Fair and Prosperous Future for the People of Rakhine|url=http://www.rakhinecommission.org/the-final-report/|accessdate=8 ستمبر 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190912064722/http://www.rakhinecommission.org/the-final-report/ |date=2019-09-12 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Advisory Commission on Rakhine State: Final Report|url=http://www.kofiannanfoundation.org/mediation-and-crisis-resolution/rakhine-final-report/|publisher=Kofi Annan Foundation|date=24 اگست 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Myanmar's Rakhine a human rights crisis: Kofi Annan|url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/myanmar-s-rakhine-a-human-rights-crisis-kofi-annan-9153350|accessdate=8 ستمبر 2017|publisher=Channel NewsAsia|archivedate=2017-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170908065716/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/myanmar-s-rakhine-a-human-rights-crisis-kofi-annan-9153350}}&lt;/ref&gt;

میانمار برما وچ روہنگیا مسلما‏ن افراد دا اک چھوٹا / اقلیت گروپ ا‏‏ے۔ روہنگیا مسلماناں نو‏‏ں حکا‏م نے سالاں تو‏ں طریق کار ہراساں کرنے تے انسانی حقوق تو‏ں متعلق سنگین غلط استعمال دا انکشاف کيتا ا‏‏ے۔ ۲۵ اگست ۲۰۱۷ نو‏‏ں جدوجہد نے اک بے مثال انسانیت د‏‏ی تباہی پیدا کردتی سی جس وچ نصف ملین خانداناں نو‏‏ں پناہ، خوراک تے پانی د‏‏ی پریشانی دا سامنا سی۔ اس تباہی د‏‏ی وجہ تو‏ں ۲ ہزار تو‏ں زیادہ روہنگیا مسلما‏ن گھر چھڈ ک‏‏ے کیمپاں وچ رہ رہے سن ۔ انہاں روہنگیا مسلماناں نو‏‏ں نقل و حرکت، خوراک، پانی، صحت د‏‏ی دیکھ بھال تے تعلیم تک رسائی حاصل نئيں ا‏‏ے۔ دراں اثنا، اوتھ‏ے ایسی مسلما‏ن خواتین سن جنھاں فوج تے عام مرداں نے زیادتی دا نشانہ بنایا تے فیر انہاں دے ذریعہ انھاں ہلاک کردتا گیا۔

ایران تے ترکی دو مسلما‏ن ملکاں نيں جنہاں نے میانمار دے بدھ مت شہریاں دے ہتھو‏ں بے زمین تے بے گھر ہونے والے روہنگیا مسلماناں کيتی۔ [[ایران]] دے صدر [[حسن روحانی]] تے [[ترکی]] دے صدر [[رجب طیب اردگان]] ني‏‏‏‏ں۔ دوسرے تمام مسلم ملکاں تے برادریاں وچ ایہ دونے ملکاں [[روہنگیا]] مسلماناں دے بارے وچ زیادہ حساس تے ہمدرد سن ۔ انہاں دونے نے اسلامی تعاون د‏‏ی تنظیم تو‏ں پُچھیا تے گل کيتی تے انہاں تو‏ں حل تلاش کرنے تے غریب عوام خصوصا خواتین تے بچےآں دے خلاف ہونے والے تشدد نو‏‏ں ختم کرنے نو‏‏ں کہیا۔ ایہ دونے صدور زندگی، صحت د‏‏ی دیکھ بھال، خوراک تے بنیادی طور اُتے پانی دے مسئلے تو‏ں زیادہ پریشان نيں جنہاں دا سامنا روہنگیا مسلما‏ن ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔

میانمار د‏‏ی فوج دے ذریعہ روہنگیا مسلماناں اُتے حملے دے بعد، انہاں نو‏ں اپنا گھر تے پنڈ چھڈنا سی تے انہاں نو‏ں کدرے تے جانا پيا، لہذا انہاں نے بنگلہ دیش جانا شروع کردتا۔ [[بنگلہ دیش]] جانے دے دوران وچ ، انہاں نو‏ں چھوٹے بچےآں دے نال دریا عبور کرنا پيا۔ جدو‏ں اوہ دونے ملکاں ایران تے ترکی بنگلہ دیش جا رہے سن تاں انہاں نے خوراک، پانی تے ہور چیزاں جداں ضروری کماں وچ انہاں د‏‏ی مدد کيتی۔

۵ اپریل ۲۰۱۸ وچ ، [[فلپائن|فلپائن دے]] صدر [[رودریگو دوتردے|روڈریگو ڈوڑٹے]] نے [[روہنگیا|روہنگیا عوام دے]] خلاف [[نسل کشی]] دے وجود نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ انہاں نے میڈیا نو‏‏ں دسیا کہ فلپائن کچھ روہنگیا مہاجرین نو‏‏ں پناہ دینے دے لئی تیار اے، جے یورپ وی کچھ پناہ گزيں لے گا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.gmanetwork.com/news/news/nation/649045/duterte-cites-lsquo-genocide-rsquo-in-myanmar-says-phl-will-take-rohingya-refugees/story/|title=Duterte cites ‘genocide’ in Myanmar, says PHL will take Rohingya refugees|publisher=Gmanetwork.com|accessdate=16 جون 2018}}&lt;/ref&gt;

۲۸ ستمبر ۲۰۱۸ کو، بنگلہ دیش د‏‏ی صدر [[حسینہ واجد|شیخ حسینہ]] نے ۷۳ويں متحدہ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی وچ خطاب کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ بنگلہ دیش وچ ہن ۱٫۱ ملین روہنگیا پناہ گزین ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[http://www.foxnews.com/world/2018/09/27/bangladesh-point-finger-at-myanmar-for-rohingya-genocide.html Bangladesh point finger at Myanmar for Rohingya 'genocide']&lt;/ref&gt;

اگست ۲۰۱۸ وچ ، [[اقوام متحدہ]] نے روہنگیا ظلم و ستم نو‏‏ں [[نسل کشی]] تے نسلی صفائی دے طور اُتے تسلیم کيتا، تے انسانیت دے خلاف جرائم دے ذمہ دار میانمار دے اعلیٰ جنرلاں د‏‏ی گرفتاری تے انہاں دے خلاف قانونی چارہ جوئی دا مطالبہ کيتا۔ اس نے ایہ وی نتیجہ اخذ کيتا کہ [[آنگ سان سو چی|آنگ سان سوچی دی]] حکومت روہنگیا دے خلاف جرائم د‏‏ی کوریج کر رہ‏ی اے تے انہاں نو‏ں تحفظ فراہ‏م کرنے وچ ناکا‏م رہی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2018/aug/27/myanmars-military-accused-of-genocide-by-damning-un-report&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.haaretz.com/world-news/myanmar-generals-should-face-genocide-charges-over-rohingya-killings-1.6415344 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200913060120/https://www.haaretz.com/world-news/myanmar-generals-should-face-genocide-charges-over-rohingya-killings-1.6415344 |date=2020-09-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/news/world-asia-45318982&lt;/ref&gt;

میلبورن وچ مقیم آسٹریلیائی دستاویزی فوٹو گرافر [https://www.instagram.com/travellerstravelphotobook/ صلاح الدین احمد] نے &quot;انسانیت دے خلاف بربریت&quot; &lt;ref&gt;http://www.newagebd.net/article/29607/article/35972 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190719065548/http://www.newagebd.net/article/29607/article/35972 |date=2019-07-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://theulabian.wordpress.com/2017/12/02/exhibition-titled-brutality-against-humanity/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://greenwatchbd.com/brutality-against-humanity-photo-exhibition-dec-1/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.sbs.com.au/yourlanguage/bangla/en/audiotrack/brutality-against-humanity-documentary-photography-exhibition-melbourne|title=Brutality Against Humanity&quot;, a documentary photography exhibition in Melbourne|website=SBS Your Language}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://suprovatsydney.com.au/-p2696-1.htm|title=মেলবোর্নে রোহিঙ্গাদের নির্যাতনের ছবি নিয়ে বিশেষ আলোকচিত্র প্রদর্শনী|website=suprovatsydney.com.au|access-date=2020-10-01|archivedate=2019-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190717064716/http://suprovatsydney.com.au/-p2696-1.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://sydney-tribune.com/gallery/exhibition-on-mayenmar|title=Archived copy|accessdate=26 جولائ‏ی 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190906195939/https://sydney-tribune.com/gallery/exhibition-on-mayenmar|archivedate=6 ستمبر 2019}}&lt;/ref&gt; آسٹریلیائی شہراں وچ (اسی طرح متعدد بین الاقوامی تھ‏‏اںو‏اں ) سمیت اک دستاویزی فلم فوٹوگرافی د‏‏ی نمائش سیریز دا اہتمام کيتا۔ میلبورن دے فیڈریشن اسکوائر وچ تصویری نمائش۔ اس فوٹو گرافی د‏‏ی نمائش وچ بنگلہ دیش وچ اکتوبر ۲۰۱۷ وچ لی گئی روہنگیا دے لوکاں د‏‏ی جذبات‏ی تصاویر دکھادی گئياں۔ عالمی سطح اُتے شعور بیدار کرنے تے روہنگیا نسلی برادری دے تحفظ دے لئی ایہ نمائش منعقد د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ ذیل وچ تصاویر &quot;انسانیت دے خلاف بربریت&quot; فوٹوگرافی د‏‏ی نمائش سیریز د‏‏ی منتخب کردہ تصاویر ني‏‏‏‏ں۔ &lt;gallery&gt;
 Fishing boat on the Naf river 001.jpg|&lt;nowiki /&gt;نفف ندی اُتے ماہی گیری کشتی ہزاراں مایوس روہنگیا بنگلہ دیش وچ پناہ لینے دے لئی دریا عبور کرنے دے لئی استعمال ہونے والا راستہ۔
SalahuddinAhmad 002.jpg|&lt;nowiki /&gt;جبری طور اُتے بے گھر ہونے والی روہنگیا لڑکی قطار وچ کھڑی ہوگئی تے کٹوپلانگ عارضی شفٹ مہاجر کیمپ وچ کھانے پینے د‏‏ی چیزاں جمع کرنے دے لئی دوسرے سینکڑاں دے نال انتظار کر رہ‏ی ا‏‏ے۔
SalahuddinAhmad 003.jpg|&lt;nowiki /&gt;حسینہ (۲۱) میانمار آرمی دے ذریعہ ۵۰ تو‏ں ودھ پڑوسیاں دے قتل د‏‏ی گواہ اے، اسنو‏ں وڈے پیمانے اُتے اذیت دا سامنا کرنا پيا تے اوہ زندہ رہنا محض خوش قسمت سی۔
SalahuddinAhmad004.jpg|&lt;nowiki /&gt;اس دا ناں میانمار وچ کلار تے بنگلہ دیش وچ روہنگیا ا‏‏ے۔ &quot;کلر&quot; - میانمار وچ اک توہین آمیز اصطلاح روہنگیا نو‏‏ں بیان کردتی سی۔
فائل:SalahuddinAhmad005.jpg|&lt;nowiki /&gt;اک روہنگیا والدہ اپنے تن بچےآں دے نال اپنے وڈے بیٹے دا ماتم کررہی ا‏‏ے۔
SalahuddinAhmad006.jpg|&lt;nowiki /&gt;گولی د‏‏ی وجہ تو‏ں دس سالہ ادریس کان دا اک حصہ کھو گیا تے خوش قسمتی تو‏ں زندہ بچ گیا۔ اوہ اس واقعے دے کئی مہینےآں بعد وی خود ہی خدمت کرنے اُتے قاصر رہیا۔
&lt;/gallery&gt;

== ہور ویکھو ==

* [[میانمار وچ اسلام]]
* [[۹۶۹ تحریک]]
* [[روہنگیا تنازعہ]]
* [[شمالی راکھین ریاست وچ جھڑپاں]]

== حوالے ==

== ذرائع ==

* ایمنسٹی انٹرنیشنل ۲۰۰۵ د‏‏ی سالانہ رپورٹ [https://www.amnesty.org/en/documents/pol10/0001/2005/en/]
* برمی مسلماناں دا نیٹ ورک [https://web.archive.org/web/20070112124457/http://www.bmnetwork.org/bmc/index.php]
* بوتکائیو، سامارت(فروری ۲۰۰۵)۔ &quot;برمی ہندوستانی: فراموش شدہ زندگیاں&quot; (پی ڈی ایف)۔ برما دے مسائل۔ ۲۸ ستمبر ۲۰۰۷ نو‏‏ں اصلی (پی ڈی ایف) تو‏ں آرکائو کيتا گیا۔ ۷ جولائ‏ی ۲۰۰۶ نو‏‏ں بازیافت ہويا۔
* اسلامی اتحاد اخوت [https://web.archive.org/web/20060409131329/http://www.ikhwa.com/web/news.php]
* کیرن ہیومن رائٹس گروپ د‏‏ی رپورٹ، &quot;آسان ہدف: برما وچ مسلماناں اُتے ظلم&quot; [http://khrg.org/2002/05/khrg0202/easy-target-persecution-muslims-burma]
* میانمار مسلم انفارمیشن سنٹر (ایم ایم آئی سی) [https://web.archive.org/web/20040106023436/http://hikmah.info/]
* میانمار د‏‏ی مسلم سیاسی آگہی تنظیم [https://web.archive.org/web/20070603160036/http://www.mmpao.org/]
* اقوام متحدہ دے انسانی حقوق دے ہائی کمشنر دا دفتر [http://www.ohchr.org/EN/countries/AsiaRegion/Pages/MMIndex.aspx]
* لائن کمیونٹی وچ پینتھے [https://web.archive.org/web/20041028042305/http://www.panthay.net/mambo/]
* پریسٹلی، ہیری (جنوری ۲۰۰۶)۔ &quot;باہر والے&quot;۔ ارراوڈی۔ ۲۷ نومبر ۲۰۰۶ نو‏‏ں اصلی تو‏ں آرکائو کيتا گیا۔ ۷ جولائ‏ی ۲۰۰۶ نو‏‏ں بازیافت ہويا۔
* کنزرویٹو پارٹی ہیومن رائٹس کمیشن، سالانہ رپورٹ 2006 [http://conservativehumanrights.com/pdf/CPHRC_annual_report_06.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110224934/http://conservativehumanrights.com/pdf/CPHRC_annual_report_06.pdf |date=2017-11-10 }}
* امریکی محکمہ خارجہ، برما تو‏ں متعلق بین الاقوامی مذہبی آزادی رپورٹ 2005 [https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2005/51506.htm]
* امریکی محکمہ خارجہ، برما، انسانی حقوق دے طریقےآں تو‏ں متعلق ملکی رپورٹاں - ۲۰۰۵۔ بیورو آف ڈیموکریسی، ہیومن رائٹس، تے لیبر دے ذریعہ خوش [https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2005/]
* {{حوالہ رسالہ|title=Burma's Muslims: Terrorists or Terrorised?|url=http://sdsc.bellschool.anu.edu.au/sites/default/files/publications/attachments/2016-03/150_Burma%E2%80%99s_Muslims__Terrorists_or_Terrorised_%28Canberra_Papers_on_Strategy_and_Defence%2C_150%29__p_073155437X_0.pdf|publisher=[[Strategic and Defence Studies Centre]]}}
{{آیشیا وچ اسلام}}
[[گٹھ:بدھ قوم پرستی]]
[[گٹھ:اسلاموفوبیا]]
[[گٹھ:برما وچ اسلام مخالفت]]
[[گٹھ:مسلماناں دے خلاف تشدد]]
[[گٹھ:برما د‏‏ی سیاست]]
[[گٹھ:میانمار وچ اسلام]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]</text>
      <sha1>8obs2l2lx3bjvy36slmfo4s9qqgyk6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یورپ وچ اسلامی دہشت گردی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90584</id>
    <revision>
      <id>708609</id>
      <parentid>697833</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T07:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165794" sha1="dfkas65qzqm64lw86jnu7cdznlwfbkk" xml:space="preserve">[[فائل:The Wreath Laid by Secretary Kerry and French Foreign Minister Fabius Is Pictured Outside the Hyper Cacher Kosher Market in Paris (16106400057).jpg|متبادل=a wreath of flowers that highlight many other gifts of flowers and candles outside a short metal fence around the area of investigation|thumb|200x200px| جنوری 2015 وچ الی-ڈی-فرانس حملےآں وچ ہلاک ہونے والے لوکاں د‏‏ی یادگار]]
[[یورپ]] وچ اسلامی دہشت گردی [[داعش|دولت اسلامیہ]] (داعش) یا [[القاعدہ]] دے نال نال اسلام پسند [[تنہا بھیڑیا (دہشت گردی)|تنہا بھیڑیاں]] نے وی 20 واں صدی دے آخر وچ انجام دتا ا‏‏ے۔ یوروپول ، جو سالانہ یورپی یونین دے دہشت گردی د‏‏ی صورت حال تے رجحان د‏‏ی رپورٹ (ٹی ای ایس اے ٹی) جاری کردا اے ، نے سال 2006–2010 وچ &quot;مذہبی طور اُتے متاثر دہشت گردی&quot; ، 2011–2014 وچ &quot;اسلام پسند دہشت گردی&quot; د‏‏ی اصطلاح استعمال کيت‏ی سی تے 2015 تو‏ں &quot;جہادی دہشت گردی&quot; دا استعمال کيتا ا‏‏ے۔ .&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=EU Terrorism Situation &amp; Trend Report (Te-Sat)|url=https://www.europol.europa.eu/tesat-report|accessdate=2020-06-28|website=Europol|language=en}}&lt;/ref&gt; {{Efn|This corresponds to the reports released in 2007–2011, 2012–2015, and 2016 and onwards, respectively. The year in the TE-SAT title is the year it was released, which is the year after the year the events it deals with occurred.}} &lt;ref name=&quot;Europol20&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=European Union Terrorism Situation and Trend report (TE-SAT) 2020|url=https://www.europol.europa.eu/activities-services/main-reports/european-union-terrorism-situation-and-trend-report-te-sat-2020|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2020-06-24|website=Europol|pages=33, 35–36|language=en}}&lt;/ref&gt; یوروپول نے جہاد نو‏‏ں &quot;روايتی اسلامی تصورات دا استحصال کرنے والا متشدد نظریہ&quot; دے طور اُتے بیان کيتا ا‏‏ے۔

2000 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، اسلامی دہشت گردی د‏‏ی زیادہ تر سرگرمیاں القاعدہ تو‏ں وابستہ سن تے سازشاں وچ مربوط بم دھماکے کرنے والے گروہاں نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی۔ اس دور دے مہلک ترین حملے [[2004 میڈرڈ ٹرین بم دھماکے|2004 وچ میڈرڈ ٹرین بم دھماکے سن ]] ، جس وچ 193 شہری (یورپ وچ سب تو‏ں مہلک اسلام پسند حملہ) تے [[7 جولائ‏ی 2005 لندن بم دھماکے|7 جولائ‏ی 2005 وچ لندن بم دھماکے ہوئے سن ]] ، جنہاں وچ 52 افراد ہلاک ہوئے سن ۔

یوروپ وچ 2014 دے بعد اسلامی دہشت گردی دے واقعات وچ اضافہ ہويا سی۔ &lt;ref&gt;Emmanuel Guerisoli. [http://www.publicseminar.org/2017/09/the-new-old-terror-wave-in-europe-part-2/ &quot;The New-Old Terror Wave in Europe&quot;]. Public Seminar. 13 September 2017. Quote: &quot;Europe is currently in a new expansionist phase of this latest cycle of terror. […] The Brussels Jewish Museum attack in May 2014 is the first incident of this new expansive phase&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maria do Céu Pinto Arena. [http://cadmus.eui.eu/bitstream/handle/1814/46604/RSCAS_2017_28.pdf?sequence=1 ''Islamic Terrorism in the West and International Migrations: The 'Far' or 'Near' Enemy Within?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220808194628/https://cadmus.eui.eu/bitstream/handle/1814/46604/RSCAS_2017_28.pdf?sequence=1 |date=2022-08-08 }}. [[Robert Schuman Centre for Advanced Studies]], May 2017. p.15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.irishtimes.com/news/world/europe/deaths-from-terrorism-in-europe-have-spiked-since-2014-1.3122948 &quot;Deaths from terrorism in Europe have spiked since 2014&quot;]. ''[[The Irish Times]]''. 16 June 2017.&lt;/ref&gt; سال 2014–16 وچ یورپ وچ گذشتہ سالاں دے مقابلے وچ اسلامی دہشت گردانہ حملےآں تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے تے ہر سال حملے دے پلاٹاں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ شرح دیکھی گئی۔ &lt;ref name=&quot;IS effect&quot;&gt;Petter Nesser, Anne Stenersen and Emilie Oftedal. [https://www.academia.edu/34319801/Jihadi_Terrorism_in_Europe_The_IS-Effect &quot;Jihadi Terrorism in Europe: The IS-Effect&quot;]. ''[[Perspectives on Terrorism]]'', volume 10, issue 6. December 2016. pp.3–4&lt;/ref&gt; اس دہشت گردی د‏‏ی زیادہ تر سرگرمی داعش تو‏ں متاثر سی ، &lt;ref name=&quot;alliesunderattack&quot;&gt;Seamus Hughes. [http://docs.house.gov/meetings/FA/FA18/20170627/106184/HHRG-115-FA18-Wstate-HughesS-20170627.pdf &quot;Allies Under Attack: The Terrorist Threat to Europe&quot;]. Program on Extremism – [[George Washington University]]. 27 June 2017.&lt;/ref&gt; تے متعدد یورپی ریاستاں نو‏‏ں اس دے [[داعش دے خلاف بین الاقوامی فوجی مداخلت|خلاف فوجی مداخلت]] وچ کچھ دخل سی ۔ متعدد پلاٹاں وچ ایداں دے افراد شامل سن جو [[یورپی تارکین وطن بحران|یورپی تارکین وطن دے بحران دے]] دوران پناہ گزین د‏‏ی حیثیت تو‏ں یورپ وچ داخل ہوئے یا دوبارہ داخل ہوئے ، &lt;ref&gt;Maria do Céu Pinto Arena. ''Islamic Terrorism in the West and International Migrations: The 'Far' or 'Near' Enemy Within?''. [[Robert Schuman Centre for Advanced Studies]], May 2017. pp.15, 20&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.pet.dk/Nyheder/2018/~/media/VTD%202018/VurderingafterrortruslenmodDanmark2018pdf.ashx|title=Vurdering af terrortruslen mod Danmark|last=|first=|date=January 2018|website=pet.dk|publisher=[[Danish Security and Intelligence Service]]|page=5|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220307170433/https://pet.dk/Nyheder/2018/~/media/VTD%202018/VurderingafterrortruslenmodDanmark2018pdf.ashx|archivedate=2022-03-07|accessdate=|quote=Gerningsmændene til angreb i Europa har i mange tilfælde været kendt af sikkerhedsmyndighederne i forvejen for at nære sympati for militant islamisme. Der har også været tilfælde, hvor personer gennemgik en meget hurtig radikalisering eller har haft psykiske eller andre personlige problemer. Siden efteråret 2015 har en række personer indrejst med flygtningestrømmen været involveret i angreb, herunder afviste asylansøgere.}}&lt;/ref&gt; تے کچھ حملہ آور [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی]] وچ لڑنے دے بعد یورپ واپس آئے سن ۔ مئی 2014 وچ بیلجیئم دے یہودی میوزیم د‏‏ی شوٹنگ شام د‏‏ی جنگ تو‏ں واپس آنے والے نے یورپ وچ پہلا حملہ کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;Europol15&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.europol.europa.eu/activities-services/main-reports/european-union-terrorism-situation-and-trend-report-2015|title=EU Terrorism Situation and Trend Report (TE-SAT) 2015|work=EU Terrorism Situation &amp; Trend Report (Te-Sat)|publisher=Europol|year=2015|isbn=978-92-95200-56-2|pages=18–19}}&lt;/ref&gt;

اگرچہ یورپ وچ اس تو‏ں پہلے دے سب تو‏ں زیادہ اسلامی دہشت گرد حملے گروہاں تے ملوث بماں دے ذریعے کیتے گئے سن ، لیکن سن 2014 تو‏ں زیادہ تر حملے افراد ، بندوقاں ، چاقواں تے گڈیاں دے استعمال تو‏ں کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Petter Nesser, Anne Stenersen and Emilie Oftedal. [https://www.academia.edu/34319801/Jihadi_Terrorism_in_Europe_The_IS-Effect &quot;Jihadi Terrorism in Europe: The IS-Effect&quot;]. ''[[Perspectives on Terrorism]]'', volume 10, issue 6. December 2016. pp.12–13&lt;/ref&gt; اک قابل ذکر رعایت برسلز سیل اے ، جس نے اس دور دے دو مہلک حملے کیتے۔

اس دور دے سب تو‏ں مہلک حملے [[نومبر 2015ء دے پیرس حملے|نومبر 2015 دے پیرس حملے]] (130 ہلاک) ، جولائ‏ی 2016 نیس ٹرک حملہ (86 ہلاک) ، جون 2016 [[استنبول ہوائی اڈا حملہ، 2016ء|اٹاترک ایئر پورٹ حملہ]] (45 ہلاک) ، مارچ 2016 [[2016ء برسلز دھماکے|برسلز بم دھمادے]] (32 ہلاک) تے مئی 2017 مانچسٹر ایرینا اُتے بمباری (22 افراد ہلاک)۔ انہاں حملےآں تے دھمکیو‏ں د‏‏ی وجہ تو‏ں فرانس وچ اوپریشن سینٹینیل ، آپریشن ویجیلنٹ گارڈین تے بیلجیئم وچ برسلز لاک ڈاؤن تے برطانیہ وچ آپریشن ٹمپر جداں وڈے سیکیورٹی آپریشنز تے منصوبے پیدا ہوئے ني‏‏‏‏ں۔

== تعریف ==

یوروپول دے ذریعہ 2020 دے TE-SAT نے جہاد نو‏‏ں &quot;روايتی اسلامی تصورات دا استحصال کرنے والا متشدد نظریہ&quot; قرار دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Europol20&quot;/&gt; جہادی نظریہ ''[[جہاد|جہاد دے]]'' استحصال تو‏ں ایہ کم کردے نيں ، جس دا مطلب اے 'جدوجہد' یا 'مشقت' لیکن ایہ مذہبی طور اُتے منظور شدہ جنگ لڑنے دا وی حوالہ دے سکدے نيں تے انہاں دا مقصد [[شریعت|اسلامی قانون دی]] تشریح دے ذریعہ خصوصی طور اُتے حکومت کرنے والی اسلامی ریاست تشکیل دینا ا‏‏ے۔ اس رپورٹ وچ جہادیزم نو‏‏ں [[سلفی تحریک|سلفیت دا]] اک متشدد سبکرننٹ قرار دتا گیا اے ، جدو‏ں کہ ایہ وی ذکر کيتا گیا اے کہ سلف ازم دے دوسرے برصغیر خاموش ني‏‏‏‏ں۔ جہاد دے دو وڈے نمائندے [[القاعدہ]] تے [[داعش|داعش نيں]] ۔

== جائزہ ==
{| class=&quot;wikitable floatright&quot;
|+ [[یورپی اتحاد|یورپی یونین]] وچ اسلام پسندانہ دہشت گردی
! سال
! حملے {{Efn|failed, foiled, and completed}}
! اموات {{Efn|not including attackers}}
|-
| 2006
| 1
| اطلاع نئيں دتی گئی
|-
| 2007
| 4
| اطلاع نئيں دتی گئی
|-
| 2008
| 0
| اطلاع نئيں دتی گئی
|-
| 2009
| 1
| اطلاع نئيں دتی گئی
|-
| 2010
| 3
| اطلاع نئيں دتی گئی
|-
| 2011
| 0
| اطلاع نئيں دتی گئی
|-
| 2012
| 6
| 8
|-
| 2013
| 0
| 1
|-
| 2014
| 2
| 4
|-
| 2015
| 17
| 150
|-
| 2016
| 13
| 135
|-
| 2017
| 33
| 62
|-
| 2018
| 24
| 13
|}

اسلامی دہشت گردی دے پہلے واقعات 1995 وچ فرانس وچ اس وقت پیش آئے جدو‏ں الجیریا نال تعلق رکھنے والے اک نیٹ ورک نے [[1995 فرانس بم دھماکے|پیرس]] وچ [[الجزائر د‏‏ی خانہ جنگی]] وچ فرانسیسیاں دے ملوث ہونے دا جوابی کارروائی کردے ہوئے [[1995 فرانس بم دھماکے|بم دھماکے کیتے سن ]] ۔ &lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://icct.nl/wp-content/uploads/2017/06/FearThyNeighbor-RadicalizationandJihadistAttacksintheWest.pdf|title=Fear thy neighbor : radicalization and jihadist attacks in the West|last=Lorenzo|first=Vidino|last2=Marone|first2=Francesco|last3=Entenmann|first3=Eva|publisher=[[International Centre for Counter-Terrorism]]|year=2017|isbn=9788867056217|edition=First|location=Milano, Italy|pages=21, 34–35|oclc=990195278|access-date=2020-10-02|archive-date=2020-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710002424/https://icct.nl/wp-content/uploads/2017/06/FearThyNeighbor-RadicalizationandJihadistAttacksintheWest.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

2000 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، اسلامی دہشت گردی د‏‏ی زیادہ تر سرگرمیاں القاعدہ تو‏ں وابستہ سن تے سازشاں وچ مربوط بم دھماکے کرنے والے گروہاں نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی۔ اس دور دے مہلک ترین حملے [[2004 میڈرڈ ٹرین بم دھماکے|2004 وچ میڈرڈ ٹرین بم دھماکے سن ]] ، جس وچ 193 شہری (یورپ وچ سب تو‏ں مہلک اسلام پسند حملہ) تے [[7 جولائ‏ی 2005 لندن بم دھماکے|7 جولائ‏ی 2005 وچ لندن بم دھماکے ہوئے سن ]] ، جنہاں وچ 52 افراد ہلاک ہوئے سن ۔

اگرچہ شام وچ عسکریت پسنداں نے 2012 دے آغاز وچ ہی دہشت گرداں دے کاروباری کارکناں نو‏‏ں بھیجنے دے لئی یورپ وچ حملےآں دا اہتمام کرنا شروع کيتا سی ، لیکن یورپی ملکاں وچ سیکیورٹی خدمات جس دے انہاں نے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اوہ گرفتار افراد نو‏‏ں مربوط حکمت عملی دے جال دے طور اُتے نئيں دیکھ سک‏‏ے۔ اس د‏ی بجائے عام اتفاق رائے نے انہاں نو‏ں بنیاد پرست افراد د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے کارکناں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے غیر محرک حملے کیتے جس تو‏ں تھوڑا سا نقصان ہويا لیکن فیر وی اوہ سیکیورٹی خدمات نو‏‏ں زیادہ بجھ تو‏ں دوچار ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;:12&quot;/&gt;

2014 تو‏ں ہن تک ، یورپ وچ 20 تو‏ں زیادہ مہلک حملے ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ فرانس نے جنوری 2015 تے جولائ‏ی 2016 دے درمیان اٹھ حملے دیکھے سن ۔ &lt;ref name=&quot;guardian30072016&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jul/30/france-suffers-deep-wounds-and-finds-no-answers|title=France church attack: Even if you are not a Catholic, this feels like a new and deeper wound|last=Hussey|first=Andrew|date=30 July 2016|publisher=The Guardian|accessdate=6 August 2016}}&lt;/ref&gt; اس وچ جنوری 2015 الی ڈی فرانس حملے ، نومبر 2015 پیرس حملے تے جولائ‏ی 2016 وچ نیس ٹرک حملہ شامل سی ۔ [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] نے 2017 دے اوائل وچ چار ماہ دے عرصہ وچ تن وڈے حملے ( ویسٹ منسٹر حملہ ، مانچسٹر ایرینا بم دھماکے تے لندن برج حملہ ) دیکھیا۔ یورپ دے دوسرے اہداف وچ [[2016ء برسلز دھماکے|بیلجیم]] ، جرمنی ، روس تے اسپین شامل ني‏‏‏‏ں۔ ٹرانسکنٹینینٹل شہر [[استنبول|استنبول وچ ]] وی بم دھماکے تے فائرنگ دونے ہوئیاں جنہاں وچ [[2016ء استنبول خودکش بم دھماکا|جنوری 2016]] ، [[استنبول ہوائی اڈا حملہ، 2016ء|جون 2016]] تے جنوری 2017 شامل ني‏‏‏‏ں۔

2015 وچ ، [[داعش|دولت اسلامیہ]] ، جس نے 2014 وچ ایہ دعوی کيتا سی کہ تمام مسلما‏ن اس وچ شامل ہونے د‏‏ی اک مذہبی ذمہ داری دے تحت نيں ، اعلان کيتا کہ مسلماناں دے لئی اس دے زیر اقتدار علاقےآں وچ اس گروپ وچ شامل نہ ہونے دا واحد عذر اپنے موجودہ مقام اُتے دہشت گرد حملےآں دا ارتکاب کرنا سی۔ رہائش کا۔ یوروپول د‏‏ی 2017 وچ جاری ہونے والی سالانہ رپورٹ دے مطابق ، دولت اسلامیہ نے مہاجرین تے مہاجرین دے دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں دے بہاؤ دا فائدہ اٹھایا ، جو 2015 دے پیرس حملےآں د‏‏ی اک خصوصیت سی۔ سنہ 2016 وچ مغربی ملکاں دے خلاف حملے د‏‏ی منصوبہ بندی شام تے عراق وچ ہوئی سی۔ القاعدہ تے داعش جداں گروپاں وچ رضاکاراں دے نال وڈے پیمانے اُتے ہلاکتاں دے حملے کرنے دا ارادہ تے صلاحیت موجود سی۔ &lt;ref name=&quot;Europol17&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.europol.europa.eu/activities-services/main-reports/eu-terrorism-situation-and-trend-report-te-sat-2017|title=EU Terrorism Situation and Trend Report (TE-SAT) 2017|last=|first=|work=EU Terrorism Situation &amp; Trend Report (Te-Sat)|publisher=Europol|year=2017|isbn=978-92-95200-79-1|volume=|pages=6, 22–28, 33–35, 52|via=}}&lt;/ref&gt;

انسداد انتہا پسندی دے منصوبے وچ کہیا گیا اے کہ پولیس د‏‏ی تفتیش وچ [[انٹرنیٹ|انٹرنیٹ دی]] بنیاد پرستی تے دہشت گردی دے حملےآں دے درمیان رابطے پائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ سن 2019 وچ ، سیکیورٹی یونین دے لئی یورپی کمشنر جولین کنگ نے کہیا اے کہ انٹرنیٹ اُتے دہشت گرداں دے مواد دا &quot;گذشتہ چند سالاں وچ یورپی سرزمین اُتے ہر حملے وچ کردار ادا کرنا سی&quot;۔ اُتے ، سویڈن د‏‏ی خبر رساں ایجنسی ٹیڈننگراس ٹیلیگرامیری نے 2014 تے 2017 دے درمیان حملےآں دا جائزہ لیا تے دسیا کہ زیادہ تر حملہ آور آن لائن د‏‏ی بجائے ذا‏تی رابطے دے نتیجے وچ بنیاد پرست ني‏‏‏‏ں۔

2017 وچ ، یورپی یونین دے انسداد دہشت گردی دے نو‏‏ں آرڈینیٹر گیلس ڈی کیروچ نے اک انٹرویو وچ کہیا کہ یورپ وچ 50،000 تو‏ں زیادہ بنیاد پرست تے جہادی سن ۔ سن 2016 وچ ، فرانسیسی حکا‏م نے دسیا سی کہ سیکیورٹی خطرات د‏‏ی لسٹ وچ شامل 20،000 افراد وچو‏ں 15،000 دا تعلق اسلام پسند تحریکاں تو‏ں اے ۔ مئی 2017 وچ مانچسٹر ایرینا بم دھماکے دے بعد ، برطانوی حکا‏م تے ایم آئی 5 نے اندازہ لگایا سی کہ انھاں نے 3،000 جہادی انتہا پسنداں دے بارے وچ ممکنہ دہشت گرد حملہ آور د‏‏ی حیثیت تو‏ں 500 د‏‏ی تحقیقات کيت‏یاں نيں تے ماضی وچ ہور 20،000 افراد &quot;دلچسپی دے موضوع&quot; بن چکے نيں ، جنہاں وچ مانچسٹر تے ویسٹ منسٹر حملہ آور وی شامل ني‏‏‏‏ں۔

لورینزو جی وڈینو دے مطابق ، داعش دے ذریعہ متحرک یورپ وچ جہادی دہشت گرد دوسری نسل دے تارکین وطن مسلما‏ن ہونے دا رجحان رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/newshour/show/barcelona-tourist-area-targeted-deadly-vehicle-attack|title=Barcelona tourist area targeted in deadly vehicle attack|website=PBS NewsHour|accessdate=2018-09-30|date=17 August 2017}}&lt;/ref&gt; اس دے نتیجے وچ ، اس زمرے وچ چھوٹے آبادی والے اٹلی تے اسپین جداں ملکاں نو‏‏ں وسطی تے شمالی یورپ جداں ملکاں جداں فرانس ، برطانیہ ، جرمنی تے بیلجیم دے مقابلے وچ کم حملےآں دا سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔

برطانوی تھنک ٹینک &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=dTt0rG_B130C&amp;pg=PA103|title=Understanding Terrorism in the Age of Global Media: A Communication Approach|last=Archetti|first=Cristina|date=2012-10-29|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-36049-5|location=|pages=103|quote=The London think tank, International Centre for the Study of Radicalisation and Political Violence (ICSR) […]}}&lt;/ref&gt; آئی سی ایس آر نے دہشت گردی تے جرائم دے وچکار رابطے د‏‏ی دلیل دتی اے: یورپ وچ 40 ٪ تک دہشت گردی دے پلاٹاں نو‏‏ں منشیات فروشی ، چوری ، ڈکیتیاں ، قرضےآں د‏‏ی دھوکھا دہی تے چوریاں جداں چھوٹے جرماں دے ذریعے مالی اعانت فراہ‏م کيتی جاندی اے تے بیشتر جہادی بنیاد پرستی تو‏ں پہلے چھوٹی یا پُرتشدد جرائم دے لئی قید رکھیا گیا اے (جنہاں وچو‏ں کچھ جیل وچ رہندے ہوئے بنیاد پرست نيں)۔ جہادی عام جرائم نو‏‏ں اپنی سرگرمیاں دے لئی مالی اعانت دے طور اُتے استعمال کردے نيں تے اسنو‏ں 'نظریا‏تی طور اُتے درست' ہونے دا دعویٰ کردے نيں کہ اوہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; [[دارالاسلام تے دار الحرب|جنگ دے]] میداناں 'ماں [[دارالاسلام تے دار الحرب|']] جہاد 'کرنے دے لئی &quot;نظریا‏تی طور اُتے درست&quot; ني‏‏‏‏ں۔

جرمنی دے ماہر بشری ماہر سوسن شریٹر دے مطابق ، 2017 وچ یوروپی ملکاں وچ حملےآں تو‏ں ظاہر ہويا سی کہ دولت اسلامیہ د‏‏ی فوجی شکست دا مطلب اسلام پسندانہ تشدد دے خاتمے دا نئيں ا‏‏ے۔ شریٹر نے یوروپ وچ ہونے والے واقعات دا موازنہ 2005 وچ ابو مصعب السوری دے ذریعہ تیار کردہ جہادی حکمت عملی تو‏ں وی کيتا ، جتھ‏ے دہشت گردی وچ اضافہ معاشراں نو‏‏ں غیر مستحکم کريں گا تے مسلم نوجواناں نو‏‏ں بغاوت دے لئی ترغیب دے گا۔ متوقع خانہ جنگی دا آغاز کدی وی یورپ وچ نئيں ہويا ، لیکن ایہ دوسرے علاقےآں جداں لیبیا ، شام ، عراق تے فلپائن ( مراوی د‏‏ی جنگ ) وچ ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.normativeorders.net/de/presse/medienecho/40-presse/presse-echo/5606-dschihadisten-als-elitetruppe-des-islams-eine-klare-ablehnung-dieser-position-durch-islamische-verbaende-in-deutschland-fehlt-von-susanne-schroeter|title=Dschihadisten als Elitetruppe des Islams. Eine klare Ablehnung dieser Position durch islamische Verbände in Deutschland fehlt / Von Susanne Schröter|last=Storm|first=Linde|website=www.normativeorders.net|language=de-de|accessdate=2018-12-01|archivedate=2018-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181027190000/https://www.normativeorders.net/de/presse/medienecho/40-presse/presse-echo/5606-dschihadisten-als-elitetruppe-des-islams-eine-klare-ablehnung-dieser-position-durch-islamische-verbaende-in-deutschland-fehlt-von-susanne-schroeter}}&lt;/ref&gt;
{{Side box |metadata=No
 | above = Launched attacks and foiled Jihadist terror plots in Europe
 | text = {{Graph:Chart
|height=150
|width=625
|xAxisTitle=year
|yAxisTitle=
|yAxisMin=0
|yGrid=
|y1Title=Foiled plots
|y2Title=Launched attacks
|type=stackedrect
|legend=
|x=2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018
|y1=  1, 4, 4, 6, 7, 4, 4, 4, 4, 2, 6, 3, 5, 6, 7, 11, 10, 7, 6
|y2=   , 1, , 1, 2, 2, 1, 1, 2, 2, 4, 1, 2, 3, 2, 6, 11, 16, 6
|colors=orange,red}}
| imageright = 
| below= Source: Petter Nesser, a researcher at [[Norwegian Defence Research Establishment]] writing for [[Politico]]. Numbers for 2017 and 2018 are preliminary.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-hasnt-won-the-war-on-terror/|title=Europe hasn't won the war on terror|last=Nesser|first=Petter|date=2018-12-05|website=POLITICO|access-date=2018-12-09}}&lt;/ref&gt;
|position=right}}

== حملےآں د‏‏ی لسٹ ==

=== 2000–2013 ===
{| class=&quot;wikitable &lt;!-- intentionally not sortable --&gt;&quot;
|-
! تریخ
! مقام
! آرٹیکل
! تفصیلات
! اموات
! زخمی
|-
|11 مارچ 2004
|{{flagicon|Spain}} [[میدرد]], [[ہسپانیہ]]
|{{nowrap|[[2004 Madrid train bombings|Madrid train bombings]]}}
| رش دے وقت دے دوران میڈرڈ وچ چار [[مسافر ریل|مسافر ٹریناں]] وچ اک ہی وقت وچ دس بم دھماکے ہوئے ، جس وچ 193 شہری ہلاک تے 2 ہزار دے نیڑے زخمی ہوئے۔ انہاں بماں نو‏‏ں القاعدہ تو‏ں وابستہ اسلام پسنداں دے اک گروپ نے بیک بیگ وچ چھپایا سی۔ 3 اپریل نو‏‏ں ، پنج مشتبہ افراد نے خود نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا لیا جدو‏ں پولیس نے اک فلیٹ وچ چھاپہ ماریا جس وچ اوہ چھپا ہويا سی ، اس نے خود نو‏‏ں تے اک پولیس افسر نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔
|193
|2,000
|-
|2 November 2004
|{{flagicon|Netherlands}} [[ایمسٹرڈیم]], [[نیدرلینڈز]]
|{{nowrap|[[Theo van Gogh (film director)|Murder of Theo van Gogh]]}}
|Dutch filmmaker Theo van Gogh was shot dead on a street in Amsterdam by Islamist [[محمد بویری]], a member of the '[[Hofstad Network]]'. Van Gogh had received death threats for producing the film ''[[Submission (2004 film)|Submission]]'' with [[Ayaan Hirsi Ali]], which criticises the treatment of [[اسلام وچ خواتین]]. Bouyeri also attempted to behead Van Gogh and pinned a threatening letter to his body. He was arrested after a shootout with police.{{Citation needed|date=January 2019}} In July 2005, he was sentenced to life in prison for murder with terrorist intent.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/life-in-jail-for-brutal-killer-of-dutch-filmmaker-van-gogh-500346.html|title=Life in jail for brutal killer of Dutch film-maker Van Gogh|author=Stephen Castle|date=September 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20100212232820/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/life-in-jail-for-brutal-killer-of-dutch-filmmaker-van-gogh-500346.html|archive-date=February 2010|publisher=The Independent}}&lt;/ref&gt;{{Attribution needed|reason=Who says this is Islamic terrorism? As it is a contentious WP:LABEL, it should always be attributed.|date=July 2020}}
|1
|2
|-
|7 July 2005
|{{flagicon|UK}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|{{nowrap|[[7 July 2005 London bombings]]}}
|There were four co-ordinated suicide bombings in London during rush hour. Three Islamists blew themselves up aboard [[لندن انڈرگراؤنڈ]] trains and another aboard a bus. Fifty-two civilians were killed and more than 700 were injured.{{Citation needed|date=July 2020|reason=The source following the next sentence provides different figures.}} A 2019 article in the ''[[Journal of Security and Sustainability Issues]]'' described it as the first Islamic terrorist attack in the city.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Roško|first1=Marko|last2=Musladin|first2=Marijana|last3=Kazanský|first3=Rastislav|date=2019-12-30|title=Counter-Terrorism in the United Kingdom: Sustainable Measure or Violation of Human Rights|journal=[[Journal of Security and Sustainability Issues]]|volume=|pages=608|doi=10.9770/jssi.2019.9.2(19)|issn=2029-7025|quote=On the 7th of July 2005, London experienced its first Islamic terrorist attack.}}&lt;/ref&gt;{{Better source|date=July 2020|reason=This is not an official source (see consensus headbar on talk page).}}
On 21 July, another group of Islamists [[21 July 2005 London bombings|attempted a similar attack]], but their bombs failed to detonate.
|52 (+4 attackers)
|784
|-
|30 June 2007
|{{flagicon|UK}} [[گلاسگو]], [[مملکت متحدہ]]
|{{nowrap|[[Glasgow Airport attack]]}}
|Two Islamists attempted to drive a jeep, loaded with propane tanks, into the main entrance of [[Glasgow Airport]], Scotland. The jeep struck bollards and caught fire. One of the men threw petrol bombs while the other attempted to take out the propane tanks. They fought police and bystanders but were eventually subdued. The driver died of burns on 2 August. A day before the attack, the men had [[2007 London car bombs|planted car bombs in London]] which failed to detonate. Europol classified the attacks as Islamist terrorism.&lt;ref name=&quot;TESAT2008&quot;&gt;{{Cite book|title=TE-SAT 2008 : EU terrorism situation and trend report|date=2008|url=https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/documents/tesat2008_1.pdf|publisher=Europol|others=Europol.|isbn=9789295018730|location=The Hague|pages=17–18, 51|oclc=937975895}}&lt;/ref&gt;
|0 (+1 attacker)
|5
|-
|12 October 2009
|{{flagicon|Italy}} [[میلان]], [[اطالیہ]]
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|A Libyan man detonated an explosive device at the entrance to Santa Barbara military barracks in Milan, after being stopped by guards. The attacker was badly burned and a guard was injured. Europol classified the attack as Islamist terrorism.&lt;ref name=&quot;TESAT2010&quot;&gt;{{Cite book|last=|first=|year=2010|title=EU Terrorism Situation and Trend Report (TE-SAT) 2010|url=https://www.europol.europa.eu/activities-services/main-reports/te-sat-2010-eu-terrorism-situation-trend-report|journal=EU Terrorism Situation &amp; Trend Report (Te-Sat)|publisher=[[Europol]]|volume=|pages=20–21, 51|isbn=9789295018808|via=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ctc.usma.edu/the-october-2009-terrorist-attack-in-italy-and-its-wider-implications/|title=The October 2009 Terrorist Attack in Italy and its Wider Implications|date=2009-10-03|website=Combating Terrorism Center at West Point|access-date=2019-03-10|archive-date=2020-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200429000105/https://ctc.usma.edu/the-october-2009-terrorist-attack-in-italy-and-its-wider-implications/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|0
|2
|-
|27 June 2010
|{{Flagicon|Bosnia-Herzegovina}} [[بوگوئنو]], [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]]
|{{Interlanguage link|Terroranschlag von Bugojno|lt=Bugojno terrorist attack|de||WD=}}
|On 27 June 2010, a bomb attack on a police station in Bugojno in which a police officer was killed several more were wounded. A suspect was caught while fleeing the scene. He was sentenced to 45 years in jail,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-bosnia-verdict-attack-idUSBRE9BJ14L20131220|title=Bosnian court jails Islamist for 45 years over bomb attack|date=2013-12-20|work=Reuters|access-date=2019-05-27|language=en}}&lt;/ref&gt; a sentence which was later overturned. A second trial resulted in a prison sentence of 35 years.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2015-07-15|title=Haris Čaušević osuđen na 35 godina zatvora|url=http://balkans.aljazeera.net/vijesti/haris-causevic-osuden-na-35-godina-zatvora|access-date=2020-07-11|website=Al Jazeera Balkans|language=bs}}&lt;/ref&gt;{{Attribution needed|reason=Who says this is Islamic terrorism? As it is a contentious WP:LABEL, it should always be attributed.|date=July 2020}}
|1
|several
|-
|1 January 2010
|{{Flagicon|Denmark}} [[ڈنمارک]]
|[[Kurt Westergaard]]
|A 28-year-old Somali made an attempt to murder the Danish cartoonist Kurt Westergaard, who managed to evade his attacker. As police arrived, the man attacked the officer's patrol vehicle with an axe. The first patrol car reversed away with the perpetrator following and an officer in a second patrol car shot and wounded the perpetrator in the arms and legs. Westergaard has been living under police protection since the publication of his caricature of the [[محمد بن عبد اللہ]]. The perpetrator was found to have links to the radical Islamist organisation [[الشباب]] and in February 2011 he was sentenced to nine years in prison. Europol classified the attack as Islamist terrorism.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dr.dk/nyheder/indland/kurt-westergaard-udsat-drabsforsoeg|title=Kurt Westergaard udsat for drabsforsøg|website=DR|language=da-DK|access-date=2019-10-05}}&lt;/ref&gt;
|
|(1)
|-
|11 December 2010
|{{flagicon|Sweden}} [[اسٹاک ہوم]], [[سویڈن]]
|{{nowrap|[[2010 Stockholm bombings]]}}
|There were two blasts in central Stockholm. A car bomb partly detonated, injuring two bystanders, and shortly after a suicide bomber blew himself up nearby. Only one of the pipe bombs he carried detonated and no bystanders were hurt. Europol classified the attack as Islamist terrorism.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite book|title=TE-SAT 2011 EU terrorism situation and trend report.|last=Europol.|date=2011|publisher=European Police Office|isbn=9789295018860|location=Haag|pages=15–16|oclc=780701630}}&lt;/ref&gt;
|0 (+1 attacker)
|2
|-
|2 March 2011
|{{Flagicon|Germany}}[[فرینکفرٹ ہوائی اڈا]], Germany
|[[2011 Frankfurt Airport shooting]]
|On 2 March 2011, in a bus at Frankfurt Airport, a [[Kosovo Albanian|Kosovan]] employee of the airport opened fire on unarmed US soldiers. Two soldiers were killed and two others seriously wounded. According to the court judge at [[Oberlandesgericht]] Frankfurt, this was the first terrorist attack in Germany in which the perpetrator had an Islamist motive.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rtl.de/cms/frankfurter-terror-prozess-lebenslang-fuer-arid-uka-1021700.html|title=Terrorprozess: Lebenslang für Arid Uka|website=rtl.de|language=de|access-date=2018-12-18|quote=&quot;Wir haben es hier tatsächlich mit dem ersten islamistisch motivierten Terroranschlag auf deutschem Boden zu tun&quot;, sagte der Vorsitzende Richter Thomas Sagebiel in seiner Urteilsbegründung. [&quot;We are actually dealing here with the first Islamist-motivated terrorist attack on German soil,&quot; said Judge Thomas Sagebiel in his verdict.]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219001236/https://www.rtl.de/cms/frankfurter-terror-prozess-lebenslang-fuer-arid-uka-1021700.html|archive-date=19 December 2018}}&lt;/ref&gt;
|2
|2
|-
|11–22 March 2012
|{{flagicon|France}} [[تولوز]] and [[مونتوبان]], [[فرانس]]
|{{nowrap|[[Toulouse and Montauban shootings]]}}
|An Islamist, [[Mohammed Merah]], carried out a string of gun attacks on French soldiers and civilians. On 11 March he shot dead an off-duty soldier in Toulouse. On 15 March he shot three off-duty soldiers in Montauban, killing two. On 19 March, he opened fire at a Jewish school in Toulouse, killing a [[ربی]] and three children. On 22 March, he was shot dead by police at his apartment after a lengthy standoff. Europol classified the attacks as religiously inspired terrorism.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite journal|url=https://publications.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/631eaee8-a6a1-4c94-96dc-ad82b797f77c/language-en|title=TE-SAT 2013 : EU terrorism situation and trend report.|last=Union|first=Publications Office of the European|date=2013-04-29|website=publications.europa.eu|doi=10.2813/11445|access-date=2018-12-14}}&lt;/ref&gt;
|7 (+1 attacker)
|5
|-
|19 September 2012
|{{flagicon|France}} [[Sarcelles]] near Paris, [[فرانس]]
|[[Cannes-Torcy cell]]
|In 2012 two assailants threw a grenade at a kosher market in [[Sarcelles]], Paris which wounding one person.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thejc.com/news/world/kosher-market-bombers-go-to-trial-in-paris-1.436709|title=Kosher market bombers go to trial in Paris|website=www.thejc.com|access-date=2018-11-04}}&lt;/ref&gt; One of the grenade throwers and the leader of the cell, rapper [[Jérémie Louis-Sidney]], was shot and killed during 6 October 2012 by [[Research and Intervention Brigade|BRI]] police from Strasbourg during his arrest.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.liberation.fr/societe/2012/10/07/a-strasbourg-les-voisins-de-jeremy-louis-sidney-cherchent-a-comprendre_851497|title=A Strasbourg, les voisins de Jérémy Louis-Sidney cherchent à comprendre|work=Libération.fr|access-date=2018-11-04|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=EU Terrorism situation and trend report 2013|last=|first=|publisher=Europol|year=2013|isbn=978-92-95078-76-5|location=|pages=17}}&lt;/ref&gt; In June 2017 Jérémy Bailly, the other grenade thrower, was sentenced to 28 years in prison for the grenade attacks, planning other jihadist attacks and for planning to join the conflict in Syria.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nouvelobs.com/topnews/20170623.AFP5831/filiere-jihadiste-de-cannes-torcy-jusqu-a-28-ans-de-prison.html|title=Filière jihadiste de Cannes-Torcy: jusqu'à 28 ans de prison|work=L'Obs|access-date=2018-11-04|language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; In total 18 cell members originating in Algeria, Laos and France were convicted in the trial and two were acquitted.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thelocal.fr/20170623/french-terror-cell-members-sentenced-over-jewish-grocery-attack|title=French terror cell members sentenced over Jewish grocery attack|date=2017-06-23|access-date=2018-11-04}}&lt;/ref&gt; Seven of the convicted were associated with the Torcy mosque which was closed for promoting jihadism.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Europol classified the attack as religiously inspired terrorism.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;
|0 (+1 attacker)
|1
|-
|22 May 2013
|{{flagicon|UK}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|{{nowrap|[[Murder of Lee Rigby]]}}
|An off-duty British soldier, Lee Rigby, was killed by two Islamists outside his barracks in London. The men ran him down with a car, then stabbed and hacked him to death with knives and a cleaver. They stood over the body and spoke to bystanders until police arrived. They charged at police and were shot and arrested. Europol classified the attack as religiously inspired terrorism.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;
|1
|0
|-
|25 May 2013
|{{flagicon|France}} [[لا دیفینس]], [[فرانس]]
|{{nowrap|[[2013 La Défense attack]]}}
|A French soldier on patrol was stabbed in the neck by a man in La Défense, near Paris. The attacker fled but was arrested four days later. Europol classified the attack as religiously inspired terrorism.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite book|last=|first=|year=2014|title=EU Terrorism Situation and Trend Report (TE-SAT) 2014|url=https://www.europol.europa.eu/activities-services/main-reports/te-sat-2014-eu-terrorism-situation-and-trend-report|journal=EU Terrorism Situation &amp; Trend Report (Te-Sat)|publisher=[[Europol]]|volume=|pages=21|isbn=978-92-95078-87-1|via=}}&lt;/ref&gt; In November 2015, the court declared the attacker not criminally responsible for psychiatric reasons.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bfmtv.com/societe/militaire-poignarde-a-la-defense-son-agresseur-peut-il-etre-juge-927796.html|title=Militaire poignardé à la Défense: son agresseur déclaré irresponsable|date=2015-11-05|website=BFMTV|language=fr|access-date=2019-01-13}}&lt;/ref&gt;
|0
|1
|}
=== 2014 ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! تریخ
! مقام
! آرٹیکل
! تفصیلات
! اموات
! زخمی
|-
| 24 مئی 2014
|{{پرچم|بیلجیم}} [[برسلز]] ، [[بلجئیم|بیلجیم]]
| {{Nowrap|[[Jewish Museum of Belgium shooting]]}}
| برسلز دے یہودی میوزیم وچ اک حملہ آور نے فائرنگ کردتی جس تو‏ں چار افراد ہلاک ہوئے گئے۔ 30 مئی نو‏‏ں ، اک شخص جس نے 2013 وچ [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی]] وچ [[شامی تے عراقی خانہ جنگی وچ غیرملکی جنگجو|اسلام پسنداں دے لئی جنگ لڑی]] [[شامی خانہ جنگی|تھی]] ، نو‏‏ں [[مارسئی|مارسیلی]] وچ گرفتار کيتا گیا سی تے اسنو‏ں فائرنگ دا اعتراف کيتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Europol15&quot;/&gt; مقدمے د‏‏ی سماعت جنوری 2019 وچ شروع ہوئی۔ [ اپ ڈیٹ د‏‏ی ضرورت اے ] یوروپول نے اس حملے نو‏‏ں مذہبی طور اُتے متاثر دہشت گردی دے طور اُتے درجہ بندی کيتا تے دسیا کہ ایہ حملہ شام د‏‏ی خانہ جنگی تو‏ں واپس آنے والے نے کيتا سی۔
| 4
| 0
|-
| 20 دسمبر 2014
|[[null|ربط=|حدود]] {{Nowrap|{{flagicon|France}} [[Joué-lès-Tours]]}} ، [[فرانس]]
| 2014 ٹور پولیس سینہ نے وار کيتا
| اک حملہ آور پولیس سینے وچ داخل ہويا جس نے اسلامی تکبیر ''[[تکبیر (مذہب)|اللہ اکبر]]'' (&quot;خدا عظیم اے &quot;) دا ''[[تکبیر (مذہب)|نعرہ]]'' لگایا تے اس اُتے چاقو تو‏ں حملہ کيتا ، جس تو‏ں تن افراد زخمی ہوئے گئے جدو‏ں اسنو‏ں گولی مار دتی گئی۔ یوروپول نے اس حملے نو‏‏ں مذہبی طور اُتے متاثر دہشت گردی د‏‏ی درجہ بندی کيتا سی۔
| data-sort-value=&quot;1&quot; | 0 (+1 حملہ آور)
| 3
|-
| 21 دسمبر 2014
|[[null|ربط=|حدود]] {{Nowrap|{{flagicon|France}} [[دیجون]]}} ، [[فرانس]]
| 2014 Dijon حملہ
| اک حملہ آور نے جان بجھ کر راہ گیراں دے کئی گروہاں وچ اک وین پھینکی ، گرفتار ہونے تو‏ں پہلے 11 زخمی ہوئے گئے۔ اس نے حملے دے دوران ''اللہ اکبر کو'' چیخا تے کہیا کہ اوہ &quot;اسلام دا جنگجو&quot; سی۔ یوروپول دے مطابق ، حملہ آور صرف جزوی طور اُتے نظریے تو‏ں متاثر ہويا سی تے اوہ [[انفصام|شیزوفرینیا وچ ]] مبتلا سی ، لیکن اس دے باوجود اوہ دہشت گردی دے پروپیگنڈے وچ تجویز کردہ ''موڈس آپریڈی'' تو‏ں متاثر ہويا سی۔
| 0
| 11
|}

=== 2015 ===
{| class=&quot;wikitable &lt;!-- intentionally not sortable --&gt;&quot;
|-
! تریخ
! مقام
! آرٹیکل
! تفصیلات
! اموات
! زخمی
|-
|7–9 January 2015
|{{flagicon|Turkey}} [[استنبول]], [[ترکی]]
|[[2015 Istanbul suicide bombing]]
|A Dagestani wife of a Norwegian-Chechen IS fighter has detonated a bomb vest underneath a niqab she has worn at an Istanbul police station killing 1 officer.{{Citation needed|date=December 2018}}
|1 (+1 attacker)
|1
|-
|7–9 January 2015
|{{flagicon|France}} [[ایل-دو-فرانس]], [[فرانس]]
|[[January 2015 Île-de-France attacks]]
|From 7 January 2015 to 9 January 2015, terrorist attacks occurred across the Île-de-France region, particularly in [[پیرس]]. Three attackers killed a total of 17 in four shooting attacks, and police then killed the three assailants.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;yahoo&quot;&gt;{{cite news|url=https://news.yahoo.com/brothers-past-draws-scrutiny-french-manhunt-enters-day-073049780.html|title=French security forces kill gunmen, end terror rampage|date=9 January 2015|accessdate=15 January 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;startribunenews&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.startribune.com/world/288018961.html |title=French security forces kill gunmen to end terror rampage; 20 dead in 3 days of violence |date=9 January 2015 |accessdate=15 January 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150112005126/http://www.startribune.com/world/288018961.html |archivedate=12 January 2015}}&lt;/ref&gt; The main attacks were the [[شارلی ابدو حملہ]] and the [[Porte de Vincennes siege]]. The organization [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ]] claimed responsibility and said that the coordinated attacks had been planned for years.&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2015/01/14/europe/charlie-hebdo-france-attacks/|title=Al Qaeda branch claims Charlie Hebdo attack was years in the making|date=15 January 2015|work=CNN|accessdate=15 January 2015}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attacks as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;20&quot;|17 (+3 attackers)
|22
|-
|3 February 2015
|{{flagicon|France}} [[نیس]], [[فرانس]]
|[[2015 Nice stabbing]]
|Three soldiers, guarding a Jewish community center in Nice, were attacked by a man with a knife. The attacker was arrested by police.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AFPcatalogue&quot;&gt;{{Cite news|title=A catalogue of terror in France|url=https://www.yahoo.com/news/catalogue-terror-france-031704312.html|agency=AFP|website=Yahoo News|date=21 April 2017|accessdate=2 October 2020|archivedate=20 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201020065044/https://www.yahoo.com/news/catalogue-terror-france-031704312.html}}&lt;/ref&gt;{{Update inline|date=June 2018|reason=And then what happened? Were they charged with any crimes? Did they confess? Were they convicted? Were they released the next day? Were all charges dropped? Were the cases thrown out of court?}} Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;
|0
|3
|-
|14–15 February 2015
|{{flagicon|Denmark}} [[کوپن ہیگن]], [[ڈنمارک]]
|[[2015 Copenhagen shootings]]
|A man opened fire at an event at [[Krudttønden]] organized by [[Lars Vilks]], known for his [[Lars Vilks Muhammad drawings controversy|controversial drawings of Muhammad]]. Later, a Jewish man was shot outside the [[Great Synagogue (Copenhagen)|Great Synagogue]]. The attacker was later shot dead by police.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-denmark-shooting-idUSKBN0LI0N720150215|title=Danish police kill 22-year-old suspected of Copenhagen shootings|last=|first=|date=15 February 2015|work=Reuters|accessdate=11 June 2017}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;3&quot;|2 (+1 attacker)
|6
|-
|26 June 2015
|{{nowrap|{{flagicon|France}} [[سین-قینٹین-فلوئر]]}}, [[فرانس]]
|[[Saint-Quentin-Fallavier attack]]
|An attacker beheaded his employer, impaled his head on a fence, and then blew up gas cylinders at a factory by ramming his van into them. The attacker was arrested, but committed suicide by hanging himself in his cell later the same year.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AFPcatalogue&quot; /&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;
|1
|2
|-
|21 August 2015
|{{flagicon|France}} [[Oignies]], [[فرانس]]
|[[2015 Thalys train attack]]
|A man threatened passengers with an assault rifle on a [[Thalys]] train between Amsterdam and Paris. One passenger was shot in the neck with a pistol when the rifle jammed.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Telegraph23Aug15DB&quot;&gt;{{cite web|first=David|last=Barrett|title=Revealed: The mystery man who tackled AK-47 assault rifle from train gunman|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/11819423/Revealed-The-mystery-man-who-tackled-AK-47-assault-rifle-from-train-gunman.html|work=[[روزنامہ ٹیلی گراف]]|accessdate=23 August 2015|date=23 August 2015}}&lt;/ref&gt; Two United States military personnel and their civilian friend overcame the attacker.&lt;ref name=&quot;bbc-heroes-thanked&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-34023361|title=France train shooting: Hollande thanks 'heroes' who foiled gunman|date=22 August 2015|publisher=BBC|accessdate=22 August 2015}}&lt;/ref&gt;{{Update inline|date=June 2018|reason=And then what happened? Were they charged with any crimes? Did they confess? Were they convicted? Were they released the next day? Were all charges dropped? Were the cases thrown out of court?}} Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;
|0
|data-sort-value=&quot;4&quot;|3 (+1 attacker)
|-
|17 September 2015
|{{flagicon|Germany}} [[برلن]], [[جرمنی]]
|[[Rafik Yousef#2015 police officer attack|Rafik Yousef]]
|An Iraqi citizen stabbed a German policewoman in the neck. He was then shot dead by another officer.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/berlin-terrorist-attack-police-stabbed-islamic-extremist-10506370.html|title=Islamic extremist shot dead in Berlin after stabbing police officer|date=17 September 2015|work=The Independent|last1=Bolton|first1=Doug|accessdate=20 September 2015}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|0 (+1 attacker)
|1
|-
|13–14 November 2015
|{{flagicon|France}} [[پیرس]] and [[سینٹ-ڈینس]], [[فرانس]]
|[[نومبر 2015ء دے پیرس حملے]]
|A series of co-ordinated attacks began over about 35 minutes at six locations in central Paris.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt; The first shooting attack occurred in a restaurant and a bar in the [[پیرس دا دسواں اراؤنڈڈسمنٹ]]. There was shooting and a bomb detonated at [[Bataclan (theatre)|Bataclan theatre]] in the [[پیرس کاگیارواں اراؤنڈڈسمنٹ]] during a concert by the [[Eagles of Death Metal]]. Approximately 100 hostages were then taken and overall 89 were killed there. Other bombings took place outside the [[Stade de France]] stadium in the suburb of [[سینٹ-ڈینس]] during a football match between [[فرانس قومی فٹ بال ٹیم]] and [[جرمنی قومی فٹ بال ٹیم]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/live/2015/nov/14/paris-terror-attacks-attackers-dead-mass-killing-live-updates|title=Paris attacks: day after atrocity – as it happened|last1=Elgot|first1=Jessica|date=14 November 2015|work=The Guardian|accessdate=11 June 2017|last2=Phipps|first2=Claire|issn=0261-3077|last3=Bucks|first3=Jonathan}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attacks as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;137&quot;|130 (+7 attackers)
|413
|-
|}

[[یوروپول|یوروپول دے]] مطابق ، [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] وچ جہادیاں تو‏ں منسوب دہشت گرد حملےآں د‏‏ی تعداد 2014 وچ چار تو‏ں ودھ ک‏ے 2015 وچ ستاراں ہوئے گئی ، جدو‏ں کہ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد چار تو‏ں ودھ ک‏ے ڈیڑھ سو ہوئے گئی۔ یوروپول دے اعداد و شمار وچ یورپ دے غیر EU علاقےآں نو‏‏ں شامل نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Europol16&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.europol.europa.eu/activities-services/main-reports/european-union-terrorism-situation-and-trend-report-te-sat-2016|title=EU Terrorism Situation and Trend Report (TE-SAT) 2016|last=|first=|work=EU Terrorism Situation &amp; Trend Report (Te-Sat)|publisher=Europol|year=2016|isbn=978-92-95200-68-5|volume=|pages=22–28, 47|via=}}&lt;/ref&gt;

2015 وچ ، [[پولستان|پولینڈ]] وچ دہشت گردی دا خطرہ سطح صفر سی ، جس دے پیمانے اُتے چار درجے دے علاوہ &quot;صفر د‏‏ی سطح&quot; ا‏‏ے۔ نیڑے 20-40 پولینڈ دے شہری [[شامی تے عراقی خانہ جنگی وچ غیرملکی جنگجو|شام-عراق وچ تنازعہ والے زون دا سفر کر]] چکے [[شامی تے عراقی خانہ جنگی وچ غیرملکی جنگجو|تھے]] ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|date=2016-04-01|last4=Dorsey|last9=Zavagli|first8=Alastair|last8=Reed|first7=Johanna|last7=Pohl|first6=Christophe|last6=Paulussen|first5=Marjolein|last5=Jegerings|first4=Jessica|first3=Grégory|title=The Foreign Fighters Phenomenon in the European Union. Profiles, Threats &amp; Policies|last3=Chauzal|first2=Bérénice|last2=Boutin|first1=Bibi|last1=Van Ginkel|doi=10.19165/2016.1.02|pages=46|volume=|journal=Terrorism and Counter-Terrorism Studies|url=https://icct.nl/publication/report-the-foreign-fighters-phenomenon-in-the-eu-profiles-threats-policies/|first9=Sofia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160914200409/https://icct.nl/publication/report-the-foreign-fighters-phenomenon-in-the-eu-profiles-threats-policies/ |date=2016-09-14 }}&lt;/ref&gt;

=== 2016 ===

یوروپول دے اعدادوشمار دے مطابق سن 2016 وچ یوروپی یونین وچ دس مکمل جہادی حملےآں وچ مجموعی طور اُتے 133 افراد مارے گئے سن ، جدو‏ں کہ 62 تے ترکی وچ تے اک روس وچ ماریا گیا سی۔ تیرہ حملےآں د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ پچھلے سال گرفتاریاں د‏‏ی تعداد ودھ ک‏ے 718 ہوئے گئی۔ فرانس وچ ، گرفتاریاں د‏‏ی تعداد 2015 وچ 377 تو‏ں ودھ ک‏ے 2016 وچ 429 ہوئے گئی۔ سن 2016 وچ گرفتار ہونے والےآں وچ چار وچو‏ں اک (26٪) خواتین سن ، جو پچھلے سال تو‏ں 18 فیصد سن۔ &lt;ref name=&quot;Europol17&quot;/&gt; سن 2016 وچ ایہ خطرہ دور تو‏ں چلنے والے افراد اُتے مشتمل سی جو تن تنہا یا چھوٹے گروپاں وچ کم کررہیا سی۔ انہاں دے علاوہ ، اوہ وی سن جو پروپیگنڈے تو‏ں متاثر سن لیکن ہدایت یا ہدایت نئيں کيت‏‏ی گئياں۔

{| class=&quot;wikitable &lt;!-- intentionally not sortable --&gt;&quot;
|-
!Date
!Location
!Article
!Details
!Deaths
!Injuries
|-
|7 January 2016
|{{flagicon|France}} [[پیرس]], [[فرانس]]
|[[January 2016 Paris police station attack]]
|An asylum seeker wielding a knife and a fake bomb vest shouted &quot;Allahu Akbar&quot; outside a police station. He was shot dead by police as he tried to force his way in.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AFPcatalogue&quot; /&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot;/&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|0 (+1 attacker)
|1
|-
|11 January 2016
|{{flagicon|France}} [[مارسئی]], [[فرانس]]
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|A 15-year-old Turkish boy, claiming to be &quot;acting in the name of ISIL,&quot; attempted to behead a teacher from a Jewish school with a machete.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Marseille machete attack: 15-year-old suspect claims he stabbed Jewish teacher 'in the name of Isis'|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/marseille-machete-attack-15-year-old-suspect-claims-he-stabbed-jewish-teacher-in-the-name-of-isis-a6807601.html|last=Hall|first=John|work=The Independent|date=12 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lilla&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nybooks.com/articles/2016/03/10/france-is-there-a-way-out/|title=France: Is there a way out?|date=10 March 2016|publisher=New York Review of Books|last1=Lilla|first1=Mark|accessdate=7 March 2016}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|0
|1
|-
|12 January 2016
|{{flagicon|Turkey}} [[استنبول]], [[ترکی]]
| [[2016ء استنبول خودکش بم دھماکا]]
|A suicide bomber blew himself up near Hippodrome of Constantinople near the Sultan Ahmed Mosque in Istanbul, killing 13 people and wounding another 9, most of whom were foreign tourists. No group claimed responsibility, but Turkish authorities suspected ISIL.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-35290760|title=Turkey: 'IS suicide bomber' kills 10 in Istanbul Sultanahmet district|date=12 January 2016|publisher=BBC news|accessdate=12 January 2016}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;14&quot;|13 (+1 attacker)
|9
|-
|26 February 2016
|{{flagicon|Germany}} [[ہانوور]], [[جرمنی]]
|[[Hanover stabbing]]
|A police officer was critically injured in a stabbing attack by a 15-year-old girl. Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|0
|1
|-
|19 March 2016
|{{flagicon|Turkey}} [[استنبول]], [[ترکی]]
|[[مارچ 2016ء استنبول خودکش حملہ]]
|A suicide bombing took place in Istanbul's Beyoğlu district in front of the district governor's office. The attack occurred at 10:55 (EET) at the intersection of Balo Street with İstiklal Avenue, a central shopping street.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/police-identifies-istanbul-bomber-as-isil-member.aspx?pageID=238&amp;nID=96674&amp;NewsCatID=509|title=Police identifies Istanbul bomber as ISIL member – CRIME|website=Hürriyet Daily News – LEADING NEWS SOURCE FOR TURKEY AND THE REGION|accessdate=18 August 2017}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;5&quot;|4 (+1 attacker)
|36
|-
|22 March 2016
|{{flagicon|Belgium}} [[برسلز]] and [[Zaventem]], [[بلجئیم]]
|[[2016ء برسلز دھمادے]]
|Suicide bombers detonated three bombs in Brussels: two at [[برسلز ہوائی اڈا]] in [[Zaventem]], and one at [[Maelbeek/Maalbeek metro station|Maalbeek metro station]]. In these attacks, 32 people and the three bombers were killed, and 340 people were injured.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-35869985|title=Bombing killed 31 people in Brussels|date=22 March 2016|work=BBC News}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attacks as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;35&quot;|32 (+3 attackers)
|340
|-
|13 June 2016
|{{flagicon|France}} [[Magnanville]], [[فرانس]]
|[[2016 Magnanville stabbing]]
|An attacker stabbed and killed a police officer in his home, before taking the officer's wife and son hostage. Police raided the house and killed the attacker and found the officer's wife dead but his son alive. ISIL claimed responsibility. Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;3&quot;|2 (+1 attacker)
|0
|-
|28 June 2016
|{{flagicon|Turkey}} [[استنبول]], [[ترکی]]
|[[استنبول ہوائی اڈا حملہ، 2016ء]]
|A [[دہشت گردی]], consisting of shootings and suicide bombings, occurred on 28 June 2016 at [[استنبول اتاترک ہوائی اڈا]] in [[استنبول]], Turkey. Gunmen armed with [[Automatic firearm|automatic weapons]] and [[explosive belt]]s staged a simultaneous attack at the international terminal of Terminal 2. Forty-five people were killed,&lt;ref name=&quot;straitstimes_2016-07-02&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.straitstimes.com/world/middle-east/istanbul-airport-attack-toll-rises-to-45-as-child-dies|title=Toll rises to 45 as child dies|last=The Straits Times|first=World|date=2 July 2016|publisher=Straitstimes.com|accessdate=2 July 2016}}&lt;/ref&gt; in addition to the three attackers, and more than 230 people were injured.&lt;ref name=&quot;AP_THE-BIG-STORY_2016-06-30&quot;&gt;{{cite web|url=http://bigstory.ap.org/article/5228732503834ffa908de8092a12d31a/report-turkish-security-forces-kill-2-militants/|title=Turkish authorities identify suicide bombers|last=AP|first=The Big Story|date=30 June 2016|publisher=Bigstory.ap.org|accessdate=30 June 2016|archive-date=6 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170506165507/http://bigstory.ap.org/article/5228732503834ffa908de8092a12d31a/report-turkish-security-forces-kill-2-militants|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;48&quot;|45 (+3 attackers)
|230
|-
|14 July 2016
|{{flagicon|France}} [[نیس]], [[فرانس]]
|[[2016 Nice truck attack]]
|A Tunisian man, [[Mohamed Lahouaiej-Bouhlel]], drove a cargo truck into crowds celebrating Bastille Day on the Promenade des Anglais in Nice, resulting in the death of 86 people and injuring 458. The driver was shot dead by police. ISIL claimed the responsibility for the attack.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AFPcatalogue&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2016/07/16/world/europe/attack-nice-bastille-day.html|title=France Says Truck Attacker Was Tunisia Native With Record of Petty Crime|date=16 July 2016|publisher=|via=The New York Times}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;87&quot;|86 (+1 attacker)
|458
|-
|18 July 2016
|{{flagicon|Germany}} [[ووتزبرگ]], [[جرمنی]]
|[[Würzburg train attack]]
|A 17-year-old Afghan [[asylum seeker]] attacked passengers on a train with an axe and a knife. The attacker was killed by police.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2016/07/20/world/germany-train-attack/index.html|title=ISIS inspired German train attacker, official says|first=Elizabeth |last=Roberts|publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|0 (+1 attacker)
|5
|-
|24 July 2016
|{{flagicon|Germany}} [[Ansbach]], [[جرمنی]]
|[[2016 Ansbach bombing]]
|A 27-year-old Syrian refugee detonated a bomb at a wine bar after being denied entry to a nearby music festival, killing himself and wounding 15 civilians. Authorities found a recorded video message on the attacker's phone, pledging his allegiance to ISIL.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2016/07/24/world/ansbach-germany-blast/index.html|title=Ansbach suicide bomber pledged allegiance to ISIS|author1=Frederik Pleitgen |author2=Tim Hume |author3=Euan McKirdy|accessdate=21 April 2017|website=CNN}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt; The Ansbach bombing was the first suicide bombing in Germany by Islamist terrorists.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Troianovski|first1=Anton|last2=Buell|first2=Todd|title=Ansbach Bombing in Germany Believed to Be Islamist Terror Attack|url=https://www.wsj.com/articles/syrian-asylum-seeker-blows-himself-up-outside-concert-in-germany-1469447416|accessdate=21 April 2017|work=Wall Street Journal|date=25 July 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sz&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sueddeutsche.de/bayern/anschlag-in-ansbach-erster-selbstmordanschlag-in-deutschland-bundesanwaltschaft-uebernimmt-ermittlungen-1.3094000|title=Erster Selbstmordanschlag in Deutschland – Bundesanwaltschaft übernimmt Ermittlungen|publisher=Süddeutsche Zeitung|date=25 July 2016|language=German}}&lt;/ref&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|0 (+1 attacker)
|15
|-
|26 July 2016
|{{nowrap|{{flagicon|France}} [[سینٹ-ایٹیینے-دو-روورے]]}}, [[فرانس]]
|[[2016 Normandy church attack]]
|Two assailants took hostages at a church, killing a priest and seriously wounding another man. The attackers were killed by [[Research and Intervention Brigade|French Special Forces]]. ISIL claimed responsibility for the attack.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://conflitsfr.wordpress.com/2016/07/26/seine-maritime-prise-dotage-dans-une-eglise/|title=Seine Maritime : Prise d'otage dans une église.|date=26 July 2016|accessdate=26 July 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jul/26/men-hostages-french-church-police-normandy-saint-etienne-du-rouvray|title=Men who murdered priest in Normandy church were Isis followers, says Hollande|last1=Willsher|first1=Kim|last2=Borger|first2=Julian|date=26 July 2016|website=the Guardian|accessdate=26 July 2016}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;3&quot;|1 (+2 attackers)
|1
|-
|6 August 2016
|{{flagicon|Belgium}} [[شارلیروا]], [[بلجئیم]]
|[[2016 stabbing of Charleroi police officers]]
|An Algerian man a wielding a machete and shouting &quot;Allahu Akbar&quot; attacked two policewomen. The assailant was shot and killed by a third officer.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://conflitsfr.wordpress.com/2016/08/06/belgique-attaque-couteau/|title=Belgique : attaque à l'arme blanche, l'agresseur neutralisé|date=6 August 2016|accessdate=6 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.lefigaro.fr/international/2016/08/06/01003-20160806ARTFIG00130-belgique-deux-policieres-attaquees-a-l-arme-blanche-a-charleroi.php|title=Belgique : l'État islamique revendique l'attaque de Charleroi|last=|first=|date=2016-08-06|work=FIGARO|access-date=2017-09-21|language=fr-FR|quote=&quot;ISIS claims Charleroi's attack&quot; (&quot;l'État islamique revendique l'attaque de Charleroi&quot;); le premier ministre Charles Michel a indiqué qu'une enquête a été ouverte par la justice belge pour «tentative d'assassinat terroriste».); &quot;The Prime minister Charles Michel has indicated an inquiry has been open by Belgian justice for &quot;terroris assassination attempt&quot;. The Prime Minister has stated that &quot;a certain number of elements have appeared immediately&quot; to justify the type of this inquiry including the fact that the perpetrator had shoulted &quot;Allah Akbar&quot; (&quot;le premier ministre Charles Michel a indiqué qu'une enquête a été ouverte par la justice belge pour «tentative d'assassinat terroriste». Le premier ministre a évoqué «qu'un certain nombre d'éléments sont apparus immédiatement» pour justifier le caractère de cette enquête dont le fait que l'assaillant avait crié «Allah akbar».&quot;)}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|0 (+1 attacker)
|2
|-
|17 August 2016
|{{flagicon|Russia}} [[ماسکو اوبلاست]], [[روس]]
|[[2016 Shchelkovo Highway police station attack]]
|Two men with firearms and axes attacked the police station on the Shchelkovo Highway near [[ماسکو]]. Two traffic police officers were seriously wounded, one fatally.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.interfax.ru/moscow/525694|title=Пострадавший в результате нападения на пост ДПС полицейский скончался|date=29 August 2016|accessdate=29 August 2016}}&lt;/ref&gt; The attackers, natives of the [[چیچنیا]], were killed by police during the attack. ISIL claimed responsibility.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/08/18/isis-claims-attack-on-traffic-police-officers-near-moscow/|title=ISIS claims attack on traffic police officers near Moscow|date=18 August 2016|accessdate=18 August 2016}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;3&quot;|1 (+2 attackers)
|1
|-
|5 October 2016
|{{flagicon|Belgium}} [[برسلز]], [[بلجئیم]]
|[[2016 stabbing of Brussels police officers]]
|Three police officers were attacked by a man wielding a machete in the Schaerbeek neighborhood of Brussels. Two of them suffered stab wounds, while the third was physically assaulted but otherwise uninjured.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tgcom24.mediaset.it/mondo/bruxelles-accoltellati-due-poliziotti-e-terrorismo-_3034840-201602a.shtml|title=Bruxelles, accoltellati due poliziotti: &quot;E' terrorismo&quot; – Tgcom24|date=|publisher=Tgcom24.mediaset.it|author=|accessdate=20 October 2016}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|0
|data-sort-value=&quot;4&quot;|3 (+1 attacker)
|-
|19 December 2016
|{{Flagicon|Germany}} [[برلن]], [[جرمنی]]
|[[2016 Berlin attack]]
|A Tunisian man drove a truck into a Christmas market in Berlin killing twelve people and wounding 56 others. Days later, having fled to Italy, the attacker shot an Italian police officer doing a routine check, before being killed by police.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;U.S. News – 2016 Berlin attack&quot;&gt;{{cite web|title=The Latest: Mother of Berlin attacker: Who was behind him?|url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2016-12-23/the-latest-italy-says-berlin-attack-suspect-killed-in-milan|website=U.S. News|publisher=The Associated Press|accessdate=24 March 2017}}&lt;/ref&gt; ISIL claimed responsibility for the attack.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sueddeutsche.de/politik/eil-is-reklamiert-anschlag-auf-weihnachtsmarkt-in-berlin-fuer-sich-1.3302462|title=Anschlag am Breitscheidplatz: IS reklamiert Anschlag auf Weihnachtsmarkt in Berlin für sich|first=Die Entwicklungen vom Dienstag in der|last=Nachlese|publisher=|accessdate=21 December 2016|via=Sueddeutsche.de}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|12
|56
|-
|}
=== 2017 ===

یوروپول دے اعدادوشمار دے مطابق 2017 وچ ، یوروپی یونین وچ دس مکمل جہادی حملےآں وچ مجموعی طور اُتے 62 افراد مارے گئے۔ 2017 وچ جہادی حملےآں د‏‏ی کوششاں د‏‏ی تعداد 33 ہوئے گئی جو پچھلے سال تو‏ں دگنا ا‏‏ے۔ زیادہ تر اموات برطانیہ (35) ، اسپین (16) ، سویڈن (5) تے فرانس (3) وچ ہوئیاں۔ ہلاک ہونے والےآں دے علاوہ ، 14 حملےآں وچ مجموعی طور اُتے 819 افراد زخمی ہوئے۔ 2017 وچ جہادی حملےآں دے طرز دے نتیجے وچ یوروپول نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ دہشت گرداں نے املاک نو‏‏ں نقصان پہنچانے یا سرمائے دا نقصان اٹھانے د‏‏ی بجائے عام لوکاں اُتے حملہ کرنے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ &lt;ref name=&quot;Europol18&quot;/&gt;

یوروپول د‏‏ی یوروپی یونین وچ دہشت گردی تو‏ں متعلق سالانہ رپورٹ دے مطابق ، 2017 وچ ہونے والے جہادی حملےآں دے تن نمونے سن : اَنھّا دھند ہلاکتاں (مارچ تے جون وچ لندن دے حملےآں تے بارسلونا دے حملےآں) ، مغربی طرز زندگی اُتے حملے (مئی 2017 ، وچ استنبول نائٹ کلب وچ مانچسٹر) شوٹنگ) تے اختیارات د‏‏ی علامتاں اُتے حملے (فروری ، جون تے اگست وچ پیرس دے حملے)۔ ایجنسی د‏‏ی رپورٹ وچ ایہ وی دسیا گیا اے کہ جہادی حملےآں دے نتیجے وچ کِسے وی طرح دے دہشت گردانہ حملے دے مقابلے وچ زیادہ ہلاکتاں تے ہلاکتاں ہوئیاں ، اس طرح دے حملے زیادہ کثرت تو‏ں ہوچکے نيں تے حملےآں د‏‏ی تسکین تے تیاری وچ کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Europol18&quot;/&gt;

2017 وچ ، یورپی یونین دے 18 ممبر ملکاں وچ مجموعی طور اُتے 705 افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا ، انہاں وچ 373 فرانس وچ شامل سن ۔ زیادہ تر گرفتاریاں کسی دہشت گرد تنظیم (354) د‏‏ی رکنیت دے شبہ ، (120) منصوبہ بندی کرنے دے شبہ یا (112) دہشت گرد حملہ کرنے دے شبہ وچ سن۔ &lt;ref name=&quot;Europol18&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/documents/tesat_2018.pdf|title=European Union Terrorism Situation and Trend Report 2018 (TE SAT 2018)|last=|first=|date=2018|publisher=[[Europol]]|isbn=978-92-95200-91-3|location=|pages=5–9, 22–25, 35–36|access-date=23 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620144052/https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/documents/tesat_2018.pdf|archive-date=20 June 2018}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable &lt;!-- intentionally not sortable --&gt;&quot;
|-
!Date
!Location
!Article
!Details
!Deaths
!Injuries
|-
|1 January 2017
|{{Flagicon|Turkey}} [[استنبول]], [[ترکی]]
|[[2017 Istanbul nightclub shooting]]
|A mass shooting occurred at a [[nightclub]] in the [[بیشکتاش]] district of [[استنبول]], [[ترکی]], on 1 January 2017. The attack occurred at about 01:15 [[بعید مشرقی یورپی وقت|FET]] ([[UTC+3]]) at the Reina nightclub in [[اورتاکوئے]], where hundreds of people were celebrating the [[سال نو]]. At least 39 people were killed and at least 70 were injured in the incident. The gunman was arrested in the city on 17 January 2017, and ISIL claimed credit for his actions.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cnn.com/2017/01/02/europe/turkey-nightclub-attack/index.html|title=Istanbul attack: ISIS claims nightclub shooting; killer still at large|author=Euan McKirdy, Holly Yan and Ian Lee|website=CNN|accessdate=18 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{Update inline|date=June 2018|reason=And then what happened? Were they charged with any crimes? Did they confess? Were they convicted? Were they released the next day? Were all charges dropped? Were the cases thrown out of court?}} Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|39
|70
|-

|22 March 2017
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|[[2017 Westminster attack]]
|A 52-year-old Muslim convert drove a car into pedestrians on Westminster Bridge, killing four and injuring over 40 others. He then crashed his car into the fence of the [[ویسٹ منسٹر پیلس]] and fatally stabbed an unarmed policeman before being shot dead by other officers.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/crime/last-message-left-by-westminster-attacker-khalid-masood-uncovered-by-security-agencies-a7706561.html|title=The final WhatsApp message sent by Westminster attacker Khalid Masood has been released by security agencies|date=27 April 2017|publisher=|accessdate=18 August 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2017/mar/23/westminster-attack-police-arrest-seven-people-in-raids-at-six-addresses|title=Police unravel multiple aliases of Westminster terrorist Khalid Masood|first1=Vikram|last1=Dodd|first2=Nazia|last2=Parveen|first3=Ewen|last3=MacAskill|first4=Jamie|last4=Grierson|date=24 March 2017|publisher=|accessdate=18 August 2017|via=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;6&quot;|5 (+1 attacker)
|50
|-
|3 April 2017
|{{flagicon|Russia}} [[سینٹ پیٹرز برگ]], [[روس]]
|[[2017 Saint Petersburg Metro bombing]]
|A suicide bomber blew himself up on the [[Saint Petersburg Metro|St Petersburg Metro]], on the day [[ولادیمیر پیوٹن]] was due to visit the city. Sixteen people&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://deutsch.rt.com/newsticker/49074-opferzahl-nach-anschlag-auf-sankt/|title=Opferzahl nach Anschlag auf Sankt Petersburger U-Bahn wächst auf 15|work=RT|accessdate=12 April 2017|language=de|archivedate=13 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170413071105/https://deutsch.rt.com/newsticker/49074-opferzahl-nach-anschlag-auf-sankt/}}&lt;/ref&gt; were killed, including the bomber, and 64 others were injured. [[Imam Shamil Battalion]], an [[القاعدہ]] affiliate, claimed responsibility,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://news.siteintelgroup.com/Jihadist-News/alleged-aq-linked-group-claims-st-petersburg-metro-bombing.html|title=Alleged AQ-Linked Group Claims St. Petersburg Metro Bombing|work=SITE Intelligence Group|accessdate=26 April 2017}}&lt;/ref&gt; but according to [[Federal Security Service|the FSB]], the attacker acted on the orders of a field commander from [[داعش]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.gazeta.ru/army/2017/04/24/10641767.shtml#page1|title=Ошский джихад пришел из Сирии|work=Gazeta.ru|accessdate=|language=russian}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;16&quot;|15 (+1 attacker)
|64
|-
|7 April 2017
|{{flagicon|Sweden}} [[اسٹاک ہوم]], [[سویڈن]]
|[[2017 Stockholm attack]]
|An attacker used a truck to run over pedestrians along a shopping street before crashing into a department store. Five people were killed and 14 others wounded. Police said the attacker, an Uzbek immigrant, had shown sympathies for extremist organizations including ISIL.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-sweden-attack-idUSKBN17B089|title=Uzbek suspect in Swedish attack sympathized with Islamic State: police|last=|first=|date=10 April 2017|work=[[روئٹرز]]|accessdate=1 July 2017}}&lt;/ref&gt; He was sentenced to life in prison and lifetime expulsion from Sweden in June 2018.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dn.se/sthlm/stockholm-terrorist-rakhmat-akilov-sentenced-to-life-in-prison/|title=Stockholm terrorist Rakhmat Akilov sentenced to life in prison – DN.SE|date=2018-06-07|work=DN.SE|access-date=2018-06-26|language=sv-se}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|5
|14
|-
|20 April 2017
|{{flagicon|France}} [[پیرس]], [[فرانس]]
|[[April 2017 Champs-Élysées attack]]
|Three police officers and a bystander were shot by an attacker wielding an AK-47 rifle on the [[شانزے لیزے]], a shopping boulevard in [[پیرس]]. One of the policeman was killed. The attacker was shot dead during the incident. He had a note defending ISIL, and had previously attempted to communicate with ISIL fighters in Iraq and Syria.&lt;ref name=&quot;AFPcatalogue&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thelocal.fr/20170420/two-french-police-injured-in-shooting-on-champs-elysees|title=Paris: French police officer killed in terrorist shooting on Champs Elysées|date=20 April 2017|website=The Local|accessdate=20 April 2017}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;2&quot;|1 (+ 1 attacker)
|3
|-
|22 May 2017
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[مانچسٹر]], [[مملکت متحدہ]]
|[[Manchester Arena bombing]]
| A suicide bombing was carried out by Salman Ramadan Abedi, a 22-year-old British Muslim of Libyan ancestry, at [[Manchester Arena]] after a concert by American singer [[Ariana Grande]], killing 22 civilians.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2017/may/24/go-sing-with-the-angels-families-and-friends-pay-tribute-to-manchester-victims|title=Go sing with the angels': families pay tribute to Manchester victims|last=Topping|first=Alexandra|date=24 May 2017|work=The Guardian|accessdate=26 May 2017}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;23&quot;|22 (+1 attacker)
|512&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-manchester-42111239|title=Arena bomb victims' inquests delayed|last=|first=|date=2017-11-24|work=BBC News|access-date=2018-05-31|quote=[…] injured 512 at an Ariana Grande concert at Manchester Arena on 22 May.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/crime/manchester-attack-latest-salman-abedi-hashem-abedi-arrest-warrant-libya-ariana-grande-a8032576.html|title=Manchester bomber's brother could be extradited to Britain|last=|first=|date=2017-11-02|work=The Independent|access-date=2018-05-31|quote=In all 512 people were either physically injured or left “profoundly traumatised”, Mr Jackson said, with 112 hospitalised.}}&lt;/ref&gt;
|-
|3 June 2017
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|[[2017 London Bridge attack]]
|Three assailants used a van to ram pedestrians on [[London Bridge]] and then drove to [[Borough Market]], where the three attacked people with knives before being shot by police. Eight people were killed and 48 were injured.&lt;ref name=&quot;Thwarted&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/06/09/london-bridge-terrorists-tried-hire-truck-earlier-day/|title=London Bridge terrorists were thwarted in attempt to hire a 7.5 tonne truck on day of atrocity|last=Evans|first=Martin|date=10 June 2017|work=Daily Telegraph|accessdate=10 June 2017}}&lt;/ref&gt; The injured included four unarmed police officers.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Steven Erlanger|date=3 June 2016|title=Another Terrorist Attack Strikes the Heart of London|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2017/06/03/world/europe/london-bridge-van.html|author-link=Steven Erlanger}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=London terror attack: what we know so far|newspaper=The Guardian|date=5 June 2017|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2017/jun/04/london-attacks-what-we-know-so-far-london-bridge-borough-market-vauxhall}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;11&quot;|8 (+3 attackers)
|48
|-
|6 June 2017
|{{flagicon|France}} [[پیرس]]
|[[2017 Notre Dame attack]]
|An Algerian PhD student, who prosecutors allege had pledged allegiance to ISIL in a video, was arrested for using a hammer to attack an officer guarding [[نوٹرے ڈیم کیتھیڈرل]]. Knives were later found in his rucksack.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/jun/06/paris-police-shoot-man-who-attacked-officer-outside-notre-dame-cathedral|title=Paris police shoot man who attacked officer outside Notre-Dame Cathedral|last=Willsher|first=Kim|date=7 June 2017|newspaper=The Guardian|accessdate=7 June 2017}}&lt;/ref&gt;{{Update inline|date=June 2018|reason=And then what happened? Were they charged with any crimes? Did they confess? Were they convicted? Were they released the next day? Were all charges dropped? Were the cases thrown out of court?}} Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|0
|data-sort-value=&quot;2&quot;|1 (+1 attacker)
|-
|19 June 2017
|{{flagicon|France}} [[پیرس]], [[فرانس]]
|[[June 2017 Champs-Élysées car ramming attack]]
|An attacker used a car loaded with guns and explosives to ram a [[National Gendarmerie|Gendarmerie]] vehicle on the Champs-Élysées in Paris, France. The attacker was shot and killed by police. He had pledged his allegiance to ISIL and stated the attack should be treated as a &quot;martyrdom operation.&quot;&lt;ref name=&quot;associatedpress&quot;&gt;{{Cite news|title=Prosecutor: Champs-Elysees attacker pledged allegiance to IS|url=https://abcnews.go.com/amp/International/wireStory/prosecutor-champs-elysees-attacker-pledged-allegiance-48206647|work=ABC News|agency=Associated Press|date=22 June 2017}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;2&quot;|0 (+ 1 attacker)
|0
|-
|20 June 2017
|{{Flagicon|Belgium}} [[برسلز]], [[بلجئیم]]
|[[June 2017 Brussels attack]]
|A Moroccan immigrant ran into the Brussels Central Station where he detonated a small bomb which caused no injuries. The perpetrator then ran towards soldiers in another part of the station, and was shot and killed. The attack failed.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-40349654|website=bbc.co.uk|title=Suspected suicide bomber shot at Brussels railway station}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title='Suspected suicide bomber carrying rucksack of explosives' shot by soldiers at Brussels Central Station|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/brussels-central-station-evacuated-amid-10656976|website=mirror.co.uk}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|0 (+1 attacker)
|0
|-
|28 July 2017
|{{flagicon|Germany}} [[ہم برک]], [[جرمنی]]
|[[2017 Hamburg attack]]
|A failed 26-year-old Palestinian asylum seeker&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.haz.de/Nachrichten/Politik/Deutschland-Welt/Hamburger-Messerstecher-wollte-Attentat-mit-Lkw-begehen|title=Hamburger Messerstecher wollte Attentat mit Lkw begehen|website=HAZ – Hannoversche Allgemeine|language=de-DE|access-date=2018-09-09|archive-date=2018-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909163624/http://www.haz.de/Nachrichten/Politik/Deutschland-Welt/Hamburger-Messerstecher-wollte-Attentat-mit-Lkw-begehen|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt; stabbed seven people with a 20&amp;nbsp;cm-long kitchen knife: one was killed and the other six were injured. In March 2018, he was sentenced to life in prison. The attacker said that &quot;he would die as a martyr&quot; and that &quot;his aim was to kill as many Germans as possible to avenge Muslim suffering worldwide&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/287590-hamburg-knife-attacker-gets-life-in-prison|title=Hamburg knife attacker gets life in prison|website=www.thenews.com.pk|accessdate=10 April 2018}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|1
|6 (+1 attacker)
|-
|9 August 2017
|{{flagicon|France}} [[Levallois-Perret]], [[فرانس]]
|[[Levallois-Perret attack]]
|An attacker drove a car into a group of around dozen soldiers taking part in [[Opération Sentinelle]], injuring six.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Patel-Carstairs|first1=Sunita |title=Man held after terror attack on French soldiers |url=http://news.sky.com/story/french-soldiers-hit-by-vehicle-in-paris-10980625 |work=[[Sky News]] |date=9 August 2017 |accessdate=9 August 2017}}&lt;/ref&gt; The prosecutor said the suspect had showed interest in ISIL.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Man arrested in French car attack had radical beliefs|url=https://uk.news.yahoo.com/man-arrested-french-car-attack-had-radical-beliefs-160405436.html|agency=Associated Press|date=23 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{Update inline|date=June 2018|reason=And then what happened? Were they charged with any crimes? Did they confess? Were they convicted? Were they released the next day? Were all charges dropped? Were the cases thrown out of court?}} Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|0
|6 (+1 attacker)
|-
|16–21 August 2017
|{{Flagicon|Spain}}[[برشلونہ]]

and [[Cambrils|Cambril]],

[[کاتالونیا]], [[ہسپانیہ]]
|[[2017 Barcelona attacks]]
|On 16 August 2017 two suspects were killed in an initial accidental explosion during the preparation of explosives that were to be used in the attack in [[Alcanar]]. 16 were injured when another bomb accidentally exploded during the excavation of the site.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.itv.com/news/update/2017-08-18/cambrils-barcelona-and-alcanar-incidents-related/|title=Cambrils, Barcelona and Alcanar incidents 'related'|work=ITV News|access-date=2017-09-21}}&lt;/ref&gt; On 17 August 2018, a van was driven into pedestrians in [[Las Ramblas]], Barcelona, killing 14 and injuring at least 130. Two suspects then fled on foot, stabbing another civilian to death in the process. The following day, a woman was killed in a related attack in [[Cambrils]] when a car tried to run into pedestrians and attackers stabbed people. A policeman shot and killed four of the five attackers while the fifth died later of his injuries.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lavanguardia.com/politica/20170818/43629617445/cambrils-atentado-mosso-terroristas.html|title=Un solo Mosso de Esquadra abatió a cuatro de los terroristas de Cambrils|work=La Vanguardia|access-date=2018-09-08}}&lt;/ref&gt; On 21 August, the suspected driver of the Ramblas van attack was shot and killed by police in [[Subirats]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-41004603|title=Barcelona van attack driver shot dead|date=2017-08-21|work=BBC News|access-date=2018-09-08}}&lt;/ref&gt;
ISIL claimed responsibility for the Ramblas attack.&lt;ref name=&quot;CTVNews_20170817&quot;&gt;{{cite news |last1=Hatton |first1=Barry |last2=Wilson |first2=Joseph |date=17 August 2017 |title=Barcelona attack: Van driver kills 13, injures 100 |url=http://www.ctvnews.ca/world/barcelona-attack-van-driver-kills-13-injures-100-1.3550009?autoPlay=true |work= |location= |access-date=17 August 2017 |agency=The Associated Press |publisher= CTV News}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|16 (+8 attackers)
|152
|-
|18 August 2017
|{{Flagicon|Finland}} [[ترکو]], [[فن لینڈ]]
|[[2017 Turku stabbing]]
|Two civilians were killed and eight others where injured by a man inspired by ISIL. The attacker said during interrogation that he started having an interest in ISIL propaganda three months prior to the attack. Police believed he acted alone and there was no evidence of contact with any terrorist organization. The attacker possessed ISIL photos and videos on his mobile phone and his computer. He said a motive for his attack was airstrikes by the Western Coalition during the 2017 Battle of Raqqa in Syria. According to the [[National Bureau of Investigation (Finland)|NBI]], his vision was that he would die in the attack as a martyr.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/finnish_police_main_suspect_in_turku_attack_is_18-year-old_moroccan/9785889|title=Finnish police: Main suspect in Turku attack is 18-year-old Moroccan|date=19 August 2017|work=Yle Uutiset|access-date=19 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819133530/https://yle.fi/uutiset/osasto/news/finnish_police_main_suspect_in_turku_attack_is_18-year-old_moroccan/9785889|archive-date=19 August 2017|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.helsinkitimes.fi/finland/finland-news/domestic/14970-turku-knife-attack-assailant-confirmed-as-asylum-seeker.html|title=Turku knife attack assailant confirmed as asylum seeker|date=19 August 2017|work=Helsinki Times|access-date=19 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819190050/http://www.helsinkitimes.fi/finland/finland-news/domestic/14970-turku-knife-attack-assailant-confirmed-as-asylum-seeker.html|archive-date=19 August 2017|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/turku_attack_suspect_had_appealed_negative_asylum_decision/9789410|title=Turku attack suspect had appealed negative asylum decision|date=2017-08-21|work=Yle Uutiset|access-date=2017-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918021957/https://yle.fi/uutiset/osasto/news/turku_attack_suspect_had_appealed_negative_asylum_decision/9789410|archive-date=18 September 2017|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; In June 2018, the attacker was convicted of two counts of murder with terrorist intent and eight counts of attempted murder with terrorist intent and sentenced to life in prison.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/finlands_first_terror_attack_life_sentence_for_turku_stabber/10257371|title=Finland's first terror attack: Life sentence for Turku stabber|website=Yle Uutiset|language=en|access-date=2019-03-21}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|2
|8 (+1 attacker)
|-
|25 August 2017
|{{Flagicon|Belgium}} [[برسلز]], [[بلجئیم]]
|[[August 2017 Brussels attack]]
|On 25 August 2017 in Brussels on Boulevard Emile Jacqmain, a machete-wielding Somali man was shot dead after attacking two soldiers. One soldier was wounded. Europol classified the incident as jihadist terrorism.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ibtimes.co.uk/man-shot-brussels-after-attacking-soldiers-machete-1636733|title=Man shot in Brussels after attacking soldiers with machete|last=Joshi|first=Priya|date=2017-08-25|work=International Business Times UK|access-date=2018-09-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/08/25/machete-wielding-man-shot-brussels-attacking-soldiers/|title=Machete-wielding man shot dead in Brussels terror attack after attacking soldiers|last=Staff|first=Our Foreign|date=2017-08-25|work=The Telegraph|access-date=2018-09-09|issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|0 (+1 attacker)
|1
|-
|15 September 2017
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|[[Parsons Green bombing]]
|An attacker placed a bomb containing [[Acetone peroxide|TATP]] on a [[District line]] train at [[Parsons Green tube station]], it detonated with thirty people treated for injuries.&lt;ref&gt;{{Cite news|title= The Parsons Green bomb had the hallmarks of an ISIS-favoured chemical explosive, according to security experts |url=http://nordic.businessinsider.com/parsons-green-london-underground-attack-bomb-not-worked-properly-experts-2017-9?r=US&amp;IR=T|work=Business Insider|date=15 September 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-41278545|title= Tube blast is terror incident, say police|date= 15 September 2017 |publisher= BBC |accessdate=15 September 2017}}&lt;/ref&gt; The main suspect arrested was an 18-year old Iraqi refugee.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Tube attack: police search three properties as terror threat downgraded|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2017/sep/17/parsons-green-tube-bomb-police-arrest-second-man|work=The Guardian|date=18 September 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Report: The Parsons Green bomb could have been constructed in a Surrey garden shed|url=http://nordic.businessinsider.com/parsons-green-attack-surrey-shed-could-have-been-used-as-bomb-factory-2017-9?op=1&amp;r=US&amp;IR=T|work=Business Insider|date=19 September 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=London: Police charge teen over Parsons Green attack|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/09/london-police-charge-teen-parsons-green-attack-170922125807927.html|work=Al Jazeera|date=22 September 2017}}&lt;/ref&gt; In March 2018, he was convicted of attempted murder and sentenced to life in prison.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-43519540|title=Parsons Green Tube bomber jailed for life|date=2018-03-23|access-date=2019-03-21|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;11&quot;|0
|30
|-
|1 October 2017
|{{flagicon|France}} [[مارسئی]], [[فرانس]]
|[[Marseille stabbing]]
|Two women, 20 and 21-year-old cousins, were attacked by an [[Illegal immigration|illegal immigrant]]&lt;ref name=&quot;IDd&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.francetvinfo.fr/faits-divers/attaque-au-couteau-a-la-gare-de-marseille/marseille-ce-que-l-on-sait-de-l-assaillant-de-la-gare-saint-charles_2399190.html|title=INFO FRANCE 2. Marseille: les autorités tunisiennes ont identifié l'auteur de l'attaque au couteau comme étant Ahmed Hanachi, un de leurs ressortissants|date=2 October 2017|publisher=France Télévisions|language=French}}&lt;/ref&gt; from Tunisia using a knife. Patrolling soldiers shot him dead at the scene. French police were cautious as to whether it was a terrorist attack.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/01/french-police-operation-under-way-at-marseille-train-station|title=Man shot dead by French army after killing two people at Marseille train station|last=Chrisafis|first=Angelique|date=1 October 2017|access-date=2 October 2017|newspaper=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ISIL later claimed responsibility, a claim which French intelligence services described as &quot;opportunistic&quot;. The prosecutor opened an investigation for &quot;murder in connection with a terrorist enterprise&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.lepoint.fr/societe/attaque-de-marseille-une-revendication-par-l-ei-qualifiee-d-opportuniste-02-10-2017-2161305_23.php|title=Marseille : le caractère terroriste de l'attaque confirmé par le procureur|last=Zemouri|first=Aziz|date=2017-10-02|work=Le Point|access-date=2018-01-23|language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|2 (+1 attacker)
|0
|-
|}
=== 2018 ===

یوروپول دے اعدادوشمار دے مطابق ، 2018 وچ ، یوروپی یونین وچ ست مکمل جہادی حملےآں وچ مجموعی طور اُتے 13 افراد ہلاک تے 46 زخمی ہوئے سن ۔ جہادی حملےآں د‏‏ی کوشش کرنے والےآں د‏‏ی تعداد 24 سی جو گذشتہ سال تو‏ں کم ہوک‏ے.. سی۔ تمام حملے اکیلے کم کرنے والے مجرماں دے ذریعہ کیتے گئے سن ۔ یوروپول نے اپنی 2019 د‏‏ی رپورٹ وچ نوٹ کيتا اے کہ عام طور اُتے ، جو افراد بوہت گھٹ تنہا کم کردے نيں اوہ مکمل طور اُتے تنہائی کردے نيں کیونجے حملہ آور اکثر چھوٹے یا ڈھیلے ڈھال والے نیٹ ورکس وچ تعلقات برقرار رکھدے نيں تے اپنے خیالات نو‏‏ں بانٹنے والے افراد د‏‏ی اخلاقی یا مادی حمایت حاصل کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ کئی رکے گئے حملےآں وچ مجرماں دے گروہ شامل سن ۔ اس سال وچ یوروپی یونین دے شہریاں تے غیر یوروپی شہریاں د‏‏ی برابر تعداد وچ حملے ہوئے۔ تمام حملہ آور مرد سن تے انہاں د‏‏ی اوسط عمر 26 سال سی۔ &lt;ref name=&quot;Europol19&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.europol.europa.eu/activities-services/main-reports/terrorism-situation-and-trend-report-2019-te-sat|title=European Union Terrorism Situation and Trend Report 2019|last=|first=|date=2019-06-27|publisher=[[Europol]]|isbn=978-92-95209-76-3|location=|pages=8, 13–14, 30–32|doi=10.2813/788404}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! تریخ
! مقام
! آرٹیکل
! تفصیلات
! اموات
! چوٹاں
|-
| 23 مارچ 2018
|[[null|ربط=|حدود]] [[قرقشونہ|کارکاسن]] تے [[Trèbes|ٹریبیس]] ، [[فرانس]]
| کارکاسن تے ٹریبس حملہ
| اک 26 سالہ مراکشی انسان آئی ایس آئی ایل نو‏‏ں بیعت کرنے والے دا فرانسیسی شہراں وچ اک حملے بنایا [[قرقشونہ|کارکسسوننی]] تے TREBES : اوہ حملہ کيتا تے اک گڈی چرا لیا کارکسسوننی وچ اک مسافر ہلاک تے ڈرائیور زخمی. بعد وچ اوہ ٹرائبس پہنچیا جتھ‏ے حملہ آور د‏‏ی فائرنگ تو‏ں اک پولیس افسر زخمی ہوئے گیا۔ فیر ، اس نے اک سپر مارکیٹ اُتے حملہ کيتا ، جتھ‏ے دو عام شہری تے اک پولیس اہلکار ہلاک تے متعدد افراد زخمی ہوئے۔ حملہ آور نو‏‏ں بعد وچ پولیس نے ہلاک کر دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-43518769|title=French police shoot supermarket gunman|date=23 March 2018|publisher=|accessdate=10 April 2018}}&lt;/ref&gt; یوروپول نے اس حملے نو‏‏ں جہادی دہشت گردی قرار دتا۔
| 4 (+1 حملہ آور)
| 15
|-
| 5 مئی 2018
|[[null|ربط=|حدود]] [[ہیگ]] ، [[نیدرلینڈز]]
|&lt;center&gt; - &lt;/center&gt;
| ہیگ دے اک 31 سالہ شخص نے ہفتہ د‏‏ی سہ پہر نو‏‏ں شہر وچ ٹرین اسٹیشن ہالینڈز اسپور دے نیڑے تن افراد نو‏‏ں چھری ماردی تے شدید زخمی کر دتا۔ پولیس نے ملزم نو‏‏ں گرفتار کرنے تو‏ں پہلے ٹانگ وچ گولی مار دی۔ یوروپول نے اس حملے نو‏‏ں جہادی دہشت گردی قرار دتا۔ &lt;ref name=&quot;Europol19&quot;/&gt;
| 0
| 3 (+1 حملہ آور)
|-
| 12 مئی 2018
|[[null|ربط=|حدود]] [[پیرس]] ، [[فرانس]]
| 2018 پیرس چاقو حملہ
| [[فرانس|فرانس دے]] شہر [[پیرس]] وچ 21 سالہ فرانکو-چیچن شخص نے اک راہگیر نو‏‏ں چاقو تو‏ں وار کر دتا تے چار افراد زخمی ہوئے گئے۔ حملہ آور نو‏‏ں بعد وچ پولیس نے ہلاک کر دتا۔ ملزم 2016 تو‏ں انسداد دہشت گردی نگاری د‏‏ی لسٹ وچ سی۔ اماک نیوز ایجنسی نے اک متعدد لوک د‏‏ی ویڈیو شائع د‏‏ی جس وچ داعش دے رہنما [[ابوبکر البغدادی|ابوبکر البغدادی سے]] بیعت دا وعدہ کيتا گیا سی۔ عماق نے دعوی کيتا کہ ایہ شخص حملہ آور سی۔ یوروپول نے اس حملے نو‏‏ں جہادی دہشت گردی قرار دتا۔
| 1 (+1 حملہ آور)
| 4
|-
| 29 مئی 2018
|[[null|ربط=|حدود]] [[لییجی|لیج]] ، [[بلجئیم|بیلجیم]]
| 2018 لیج حملہ
| جیل تو‏ں عارضی چھیويں اُتے آنے والے اک شخص نے دو پولیس اہلکاراں نو‏‏ں گولی مار دتی تے فیر اوہ ہلاک ہوئے گئے۔ اس دے بعد اس نے اک شہری نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ پولیس دے ہتھو‏ں مارے جانے تو‏ں پہلے مسلح افراد نے اک خاتون نو‏‏ں یرغمال بنا لیا تے چار ہور افراد نو‏‏ں زخمی کر دتا۔ ایہ وی خیال کيتا جاندا اے کہ اس نے حملے تو‏ں اک دن پہلے ہی اک شخص نو‏‏ں ہلاک کيتا سی۔ یوروپول نے اس حملے نو‏‏ں جہادی دہشت گردی قرار دتا۔
| data-sort-value=&quot;4&quot; | 4 (+1 حملہ آور)
| 4
|-
| 31 اگست 2018
|[[null|ربط=|حدود]] [[ایمسٹرڈیم]] ، [[نیدرلینڈز]]
| ایمسٹرڈیم وچ چھرا گھونپنے والا حملہ
| ایمسٹرڈم سنٹرال اسٹیشن وچ اک 19 سالہ افغان شخص نے دو امریکیو‏ں نو‏‏ں چاقو تو‏ں وار کرکے زخمی کر دتا۔ اس دے بعد حملہ آور نو‏‏ں پولیس افسر نے گولی مار دی۔ یوروپول نے اس حملے نو‏‏ں جہادی دہشت گردی قرار دتا۔
| data-sort-value=&quot;4&quot; | 0
| 2 (+1 حملہ آور)
|-
| 11 دسمبر 2018
|[[null|ربط=|حدود]] [[اسٹراس برک|اسٹراسبرگ]] ، [[فرانس]]
| [[اسٹراسبرگ حملہ (2018ء)|2018 اسٹراسبرگ حملہ]]
| الجزائر دے آبائی خاندان دے نال اک فرانسیسی شہری نے اسٹراسبرگ وچ کرسمس مارکیٹ وچ بندوق تے چاقو تو‏ں لوکاں اُتے حملہ کيتا ، جس وچ 5 شہری ہلاک تے گیارہ زخمی ہوئے گئے۔ اس شخص نو‏‏ں پولیس نے دو دن بعد قتل کيتا سی۔ یوروپول نے اس حملے نو‏‏ں جہادی دہشت گردی قرار دتا۔
| 5
| 11
|-
| 31 دسمبر 2018
|[[null|ربط=|حدود]] [[مانچسٹر]] ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]]
| مانچسٹر وکٹوریہ نے چھریاں دا حملہ کيتا
| صومالی نسب دے حامل اک 25 سالہ شخص نے مانچسٹر وکٹوریہ اسٹیشن اُتے تن افراد کوگرفتار کرنے تو‏ں پہلے اسنو‏ں گرفتار کيتا۔ یوروپول نے اس حملے نو‏‏ں جہادی دہشت گردی قرار دتا۔
| 0
| 3
|-
|}

=== 2019 ===

یوروپول دے اعدادوشمار دے مطابق ، 2019 وچ ، یوروپی یونین وچ تن مکمل جہادی حملےآں وچ مجموعی طور اُتے دس افراد ہلاک ہوئے گئے۔ اضافی چار حملے ناکا‏م ہوئے تے 14 نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا گیا۔ اک دے سوا تمام مکمل تے ناکا‏م حملے اکیلے کم کرنے والے مجرماں دے ذریعہ کیتے گئے ، جدو‏ں کہ زیادہ تر ناکا‏م پلاٹاں وچ اک تو‏ں زیادہ افراد ملوث سن ۔ &lt;ref name=&quot;Europol20&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable &lt;!-- intentionally not sortable --&gt;&quot;
!Date
!Location
!Article
!Details
!Deaths
!Injuries
|-
|18 March 2019
|{{Flagicon|Netherlands}} [[یوتریخت]], [[نیدرلینڈز]]
|[[Utrecht tram shooting]]
|A 37-year-old man shot passengers aboard a tram, killing four and seriously wounding two. He was convicted of murder with a terrorist motive in March 2020 and sentenced to life imprisonment. Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol20&quot; /&gt;
|4
|2
|-
|24 May 2019
|{{Flagicon|France}} [[لیون]], [[فرانس]]
|[[2019 Lyon bombing]]
|A 23-year-old man detonated an explosive device in a pedestrian zone, injuring thirteen people. Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol20&quot; /&gt;
|0
|13
|-
|17 September 2019
|{{Flagicon|Italy}} [[میلان]], [[اطالیہ]]
|
|A 23-year-old man stabbed an Italian soldier in the neck and in the back with a pair of scissors. The soldier survived the attack.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tgcom24.mediaset.it/cronaca/lombardia/milano-ferisce-un-militare-e-poi-urla-allah-akbar-arrestato-per-attentato-terroristico_3232392-201902a.shtml|title=Milano, ferisce un militare e poi urla &quot;Allah akbar&quot;: arrestato per attentato terroristico|last=|first=|date=2019-09-17|website=[[TGCOM24]]|language=it|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-09-19}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol20&quot; /&gt;
|0
|1
|-
|3 October 2019
|{{flagicon|France}} [[پیرس]], [[فرانس]]
|[[Paris police headquarters stabbing]]
|A police employee stabbed six of his coworkers, killing four of them, before being shot dead.&lt;ref name=&quot;Europol20&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Blavignat|first=Yohan|date=2019-10-04|title=Attaque à la préfecture de police de Paris: qui sont les victimes?|url=https://www.lefigaro.fr/actualite-france/attaque-a-la-prefecture-de-police-qui-sont-les-victimes-20191004|access-date=2020-06-24|website=Le Figaro.fr|language=fr}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol20&quot; /&gt;
|4 (+1 attacker)
|2
|-
|29 November 2019
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|[[2019 London Bridge stabbing]]
|A 28-year-old man who had previously been convicted of terrorist crimes stabbed people in central London, killing two and wounding three others, before being shot dead by police.&lt;ref name=&quot;Europol20&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2019-12-03|title=London Bridge: What we know|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-50594810|access-date=2020-06-24}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol20&quot; /&gt;
|2 (+1 attacker)
|3
|-
|}
== دہشت گرداں د‏‏ی سازشاں ==

یہ انہاں پلاٹاں د‏‏ی لسٹ اے جنہاں نو‏ں قانون نافذ کرنے والے ادارے نے دہشت گردی د‏‏ی درجہ بندی کيتا اے تے / یا جس دے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ اک شخص نو‏‏ں اسلام پسندانہ منشا دے نال اک یا اک تو‏ں زیادہ دہشت گردی دے جرائم د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے دا مجرم قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Article
!{{Clarify|reason=Which date is this supposed to be? The date of the planned attack(s)? The date of the arrest(s)? The date of the conviction(s)?|text=Date|date=April 2018|post-text=(see [[تبادلۂ خیال:Islamic terrorism in Europe (2014–present)#Plot dates|talk]])}}
!Location
!Details
|-
|{{nowrap|[[1998 World Cup terror plot]]}}
|June 1998
|{{flagicon|France}} [[فرانس]]
|More than 100 suspected members of the [[Armed Islamic Group of Algeria]] (GIA) were arrested across several European nations ahead of the [[1998ء فیفا عالمی کپ]] in France.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=April 1999|title=Europe Overview|url=https://fas.org/irp/threat/terror_98/europe.htm|journal=Patterns of Global Terrorism: 1998|publisher=[[Bureau of Counterterrorism|Office of the Coordinator for Counterterrorism]] (United States Department of State)}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230423082748/https://irp.fas.org/threat/terror_98/europe.htm |date=2023-04-23 }}&lt;/ref&gt;{{Update inline|date=June 2018|reason=And then what happened? Were they charged with any crimes? Did they confess? Were they convicted? Were they released the next day? Were all charges dropped? Were the cases thrown out of court?}} The details of the plot were not disclosed by the law enforcement agencies.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/05/26/magazine/the-world-s-game-is-not-just-a-game.html|title=The World's Game Is Not Just A Game|last=Kuper|first=Simon|date=2002-05-26|work=The New York Times|access-date=2018-12-30|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Strasbourg Cathedral bombing plot]]
|31 December 2000
|{{flagicon|France}} [[اسٹراس برک]], [[فرانس]]
|A group [[الجزائر]]n and [[Algerians in France|French-Algerian]] men planned to attack Strasbourg Cathedral and the nearby Christmas market on New Year's Eve. They were convicted by a court in Frankfurt for a criminal association with a terrorist enterprise which had links to Islamic networks in Britain, Italy and Spain.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/4102023.stm#sa-link_location=story-body&amp;intlink_from_url=https://www.bbc.com/news/world-europe-46535552&amp;intlink_ts=1544637805081-sa|title=Jail for Strasbourg bomb plotters|date=2004-12-16|access-date=2018-12-23}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2001 bomb plot in Europe]]
|September 2001
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|An international network of [[Clandestine cell system|terrorist cells]] with links to [[القاعدہ]] and plans to bomb one or more U.S.-associated targets in Western Europe was disrupted in 2001.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://edition.cnn.com/2001/WORLD/europe/10/26/inv.thwarting.cells/|title=Thwarting terror cells in Europe|date=2002-01-23|website=[[سی این این]]|access-date=2019-01-08|archive-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004823/http://edition.cnn.com/2001/WORLD/europe/10/26/inv.thwarting.cells/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2001/oct/03/afghanistan.terrorism1|title=Paris plot reveals link to terror chief|last=Henley|first=Jon|date=2001-10-03|work=The Guardian|access-date=2019-01-08|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/2003/oct/01/world/fg-terror1|title=18 Convicted in Al Qaeda-Tied Belgian Trial|last=Rotella|first=Sebastian|date=2003-10-01|work=Los Angeles Times|access-date=2019-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106025810/http://articles.latimes.com/2003/oct/01/world/fg-terror1|archive-date=2019-01-06|url-status=live|issn=0458-3035}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|April 2002
|{{Flagicon|Germany}} [[رور]]
|In April authorities stopped a cell of the Islamist El-Tawhid movement in the Ruhr area. The cell planned an attack on Jewish community centres in Berlin and [[ڈسلڈورف]]. In 2003 the Jordanian Shadi A. was sentenced to four years in prison.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tagesspiegel.de/politik/chronologie-anschlaege-in-deutschland-fast-immer-vereitelt/4591238.html|title=Anschläge in Deutschland fast immer vereitelt|website=www.tagesspiegel.de|language=de|access-date=2019-12-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2002 Strait of Gibraltar terror plot]]
|June 2002
|{{flagicon|Gibraltar}} [[جبل الطارق]]
|A number of Saudi nationals were sentenced in 2003 by a Moroccan court for attempting to attack warships in Gibraltar in a plot connected to al Qaeda.&lt;ref name=&quot;Richardson&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/timebombforgloba00rich|url-access=registration|title=A Time Bomb for Global Trade: Maritime-related Terrorism in an Age of Weapons of Mass Destruction|last=Richardson|first=Michael|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|year=2004|isbn=9789812302465|pages=[https://archive.org/details/timebombforgloba00rich/page/19 19]–20}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Wood Green ricin plot]]
|2002
|{{flagicon|UK}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|In January 2003, a counter-terrorism operation was launched against an al-Qaeda cell planning to use poison for an attack on U.K. streets. An Algerian man was sentenced to 17 years in prison for the plot along with life imprisonment for stabbing a detective to death during his arrest in Manchester.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://ctc.usma.edu/june-2018-cologne-ricin-plot-new-threshold-jihadi-bio-terror/|title=The June 2018 Cologne Ricin Plot: A New Threshold in Jihadi Bio Terror – Combating Terrorism Center at West Point|date=2018-08-08|work=Combating Terrorism Center at West Point|access-date=2018-10-27|accessdate=2020-10-02|archivedate=2018-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181027101415/https://ctc.usma.edu/june-2018-cologne-ricin-plot-new-threshold-jihadi-bio-terror/}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2006 German train bombing attempts]]
|31 July 2006
|{{flagicon|Germany}} [[جرمنی]]
|On 31 July 2006, two improvised explosive devices packed in suitcases were placed aboard regional trains. Had the devices functioned as intended, they could have killed around 70 people. The suspects, two Lebanese nationals studying in Germany, were motivated by [[Jyllands-Posten Muhammad cartoons controversy|Jyllands-Posten's publication of Muhammad cartoons]] and they were caught on CCTV cameras.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7772817.stm|title=Train plotter jailed in Germany|date=2008-12-09|access-date=2018-11-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/documents/tesat2007_1.pdf|title=EU Terrorism Situation and Trend Report 2007|last=|first=|publisher=Europol|year=2007|isbn=|location=The Hague|pages=18}}&lt;/ref&gt; One of the attackers fled to Lebanon after the attack and the other was sentenced to life in prison by the court in Düsseldorf.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Europol classified the plot as Islamist terrorism.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|-
|[[2006 transatlantic aircraft plot]]
|10 August 2006
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[مملکت متحدہ]]
|10 August 2006 a number of men, predominantly [[برطانوی پاکستانی]], were planning to smuggle bomb components aboard transatlantic airliners to assemnble and detonate the bombs while the aircraft were in flight.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|-
|[[Vollsmose terrorist trial]]
|5 September 2006
|{{Flag|Denmark}}
|&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|-
|[[2007 bomb plot in Germany]]
|4 September 2007
|{{flagicon|Germany}} [[جرمنی]]
|In March 2010, four men, two German converts to Islam, one Turk and one Turk-German{{clarify|reason=German with Turkish ancestry or dual citizen?|date=December 2018}} were sentenced for having planned bomb attacks against US soldiers. According to the judge, &quot;the four Islamists wanted to create a bloodbath due to religious blindness&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.spiegel.de/politik/deutschland/urteil-im-terrorprozess-gericht-verhaengt-hohe-haftstrafen-gegen-sauerland-gruppe-a-681633.html|title=Urteil im Terrorprozess: Gericht verhängt hohe Haftstrafen gegen Sauerland-Gruppe|last=|first=|date=2010-03-04|work=Spiegel Online|access-date=2018-12-23|quote=Nach Ansicht der Richter wollten die vier Islamisten aus religiöser Verblendung in der Bundesrepublik ein Blutbad anrichten.}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2007 bomb plot in Copenhagen]]
|2007
|{{flagicon|Denmark}} [[کوپن ہیگن]], [[ڈنمارک]]
|Two men, one a Danish citizen born in Pakistan and the other an Afghan citizen living in Denmark were sentenced to twelve and seven years in prison, respectively, for planning a terrorist attack. The prosecution alleged that the men had been in contact with al-Qaeda and that one of them had been at a training camp in [[وزیرستان]].&lt;ref name=&quot;TESAT2008&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.berlingske.dk/content/item/367084|title=To unge og upåvirkede terrordømte|date=2008-10-21|website=Berlingske.dk|language=da|access-date=2018-12-23}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2007 plot to behead a British Muslim soldier]]
|2007
|{{flagicon|UK}} [[برمنگھم]], [[مملکت متحدہ]]
|In February 2008, a man with extreme Islamist views was jailed for life along with four other members of the terrorist cell, The plot involved beheading a British soldier with the help of drug dealers in Birmingham.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7250697.stm|title=Soldier kidnap plotter given life|date=2008-02-18|access-date=2018-12-23}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2008 Barcelona terror plot]]
|2008
|{{flagicon|Spain}} [[برشلونہ]], [[ہسپانیہ]]
|In October 2009, ten Pakistanis and one Indian, a group adhering to extemist Islamist ideology, were convicted by the [[Audiencia Nacional]] for possessing explosives and belonging to a terrorist group. Having connections to [[القاعدہ]] and the [[تحریک اسلامی طالبان]], they had intended to plant explosives on the [[Barcelona Metro]] as the first of a series of attacks.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ctc.usma.edu/a-case-study-of-the-january-2008-suicide-bomb-plot-in-barcelona/|title=A Case Study of the January 2008 Suicide Bomb Plot in Barcelona|date=2009-01-15|website=Combating Terrorism Center at West Point|access-date=2018-12-29|archive-date=2018-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20181229171822/https://ctc.usma.edu/a-case-study-of-the-january-2008-suicide-bomb-plot-in-barcelona/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2010 European terror plot]]
|2010
|{{flagicon|UK}} {{flagicon|France}} {{flagicon|Germany}}
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2010/sep/29/terror-attack-plot-europe-foiled|title='Mumbai-style' terror attack on UK, France and Germany foiled|last1=Norton-Taylor|first1=Richard|date=2010-09-28|work=The Guardian|access-date=2018-12-30|last2=Bowcott|first2=Owen|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;{{Attribution needed|reason=Who says this is Islamic terrorism? As it is a contentious WP:LABEL, it should always be attributed.|date=July 2020}}
|-
|[[2010 Norway terror plot]]
|2010
|{{flagicon|Norway}} [[ناروے]]
|[[Oslo District Court]] convicted two men for plotting an attack against Danish newspaper ''[[Jyllands-Posten]]'' offices in Aarhus and Copenhagen with support from al-Qaeda.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aftenposten.no/article/ap-Wb5xd.html|title=Retten: Davud planla terror sammen med al-Qaida|last=Torgersen|first=Hans O.|website=Aftenposten|language=nb-NO|access-date=2018-12-23}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2010 Copenhagen terror plot]]
|2010
|{{flagicon|Denmark}} [[کوپن ہیگن]], [[ڈنمارک]]
|Lebanese-born Swedish citizen [[Munir Awad]], a Swedish-Egyptian and two Tunisian citizens were arrested when plotting to commit a Mumbai-style attack at the Jyllands-Posten office because of the [[Jyllands-Posten Muhammad cartoons controversy|Muhammad cartoons]]. The head of the [[Danish Security and Intelligence Service]] said that some of those arrested were militant islamists.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2010/dec/29/denmark-arrests-terror-plot|title=Denmark and Sweden arrest five over suspected 'Mumbai-style' terror plot|last1=Walker|first1=Peter|date=2010-12-29|work=The Guardian|access-date=2018-12-29|last2=agencies|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; They received 12-year prison sentences for terrorist offences in 2012.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://journalisten.dk/12-aars-faengsel-terrorplaner-mod-jppolitiken|title=12 års fængsel for terrorplaner mod JP/Politiken|date=2013-01-31|website=Journalisten|language=da|access-date=2018-12-29|archive-date=2018-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013172401/https://journalisten.dk/12-aars-faengsel-terrorplaner-mod-jppolitiken|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Hotel Jørgensen explosion]]
|10 September 2010
|{{flagicon|Denmark}} [[کوپن ہیگن]], [[ڈنمارک]]
|On 10 September 2010, a small explosion took place at Hotel Jørgensen in Copenhagen, Denmark. The only injured person was the one-legged bomber Chechnyan-Belgian Lors Doukaiev who was caught nearby. Investigations showed that Doukaiev had hidden bomb manuals and jihad videos at the home of an acquaintance. The court found that he had planned to attack the newspaper which had published the Muhammad cartoons.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://politiken.dk/indland/art5011017/Lors-Dukajev-f%C3%A5r-12-%C3%A5rs-f%C3%A6ngsel-for-terror-plan|title=Lors Dukajev får 12 års fængsel for terror-plan|date=2011-05-31|website=Politiken|language=da-DK|access-date=2019-04-20}}&lt;/ref&gt;{{Attribution needed|reason=Who says this is Islamic terrorism? As it is a contentious WP:LABEL, it should always be attributed.|date=July 2020}}
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|December 2010
|{{Flagicon|United Kingdom}}London, United Kingdom
|Mohammed Chowdhury, Shah Rahman, Gurukanth Desai and Abdul Miah, inspired by al-Qaeda, were arrested in December 2010 for plotting to place a bomb in the [[لندن اسٹاک ایکسچینج]]. The men also planned sending letter bombs and conducting a Mumbai-style attack.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-16833032|title=Four admit planning London bomb|date=2012-02-01|access-date=2019-12-21|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; In the trial, the four and a further five, all of Pakistani and Bangladeshi origin, were described as Islamist fundamentalists.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-16968518|title=Nine men jailed over terror plot|date=2012-02-09|access-date=2019-12-21|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2014 Norway terror threat]]
|24–31 July 2014
|{{flagicon|Norway}} [[ناروے]]
|The [[Norwegian Police Security Service]] said on 24 July 2014 that there was an imminent threat of an attack by people linked to Islamists in Syria.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Norway boosts security in Syria-linked terror alert|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28463448|publisher=BBC News|date=24 July 2014}}&lt;/ref&gt; Security measures were introduced for a week until the threat was deemed reduced.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dagbladet.no/nyheter/terrortrusselen-mot-norge-redusert/61120269|title=Terrortrusselen mot Norge redusert|date=2014-07-31|work=Dagbladet.no|access-date=2018-06-27|language=no}}&lt;/ref&gt;{{Attribution needed|reason=Who says this is Islamic terrorism? As it is a contentious WP:LABEL, it should always be attributed.|date=June 2020}}
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|October 2014
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|A man of [[British Moroccans|Moroccan origin]] was arrested in October 2014, [[North Kensington]].&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/crime/tarik-hassane-british-medical-student-arrested-on-terror-charges-may-have-just-returned-from-somalia-9783141.html|title=Man arrested on terror charges may have just returned from Somalia|date=2014-10-08|work=The Independent|access-date=2018-04-07}}&lt;/ref&gt; On 24 March 2016 he and his childhood friend were convicted at the [[Old Bailey]] of conspiracy to murder and preparation of acts of terrorism. The pair had planned to carry out shootings of police, soldiers and civilians. A further two suspects were cleared of terrorism charges but convicted for supplying a gun.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mi5.gov.uk/news/drive-by-shooting-plotters-convicted|title=Drive-by shooting plotters convicted {{!}} MI5 – The Security Service|website=www.mi5.gov.uk|access-date=2018-04-07|quote=The Old Bailey trial heard that plot leader Hassane, inspired by the Islamic State in Iraq and the Levant (ISIL), had been determined to carry out a terrorist attack in the UK.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;!-- Using the sentencing remarks to attribute this being Islamic terrorism to the judge is disallowed per WP:BLPPRIMARY. --&gt;
|-
|[[2015 Kundby bomb plot]]
|2015
|{{Flagicon|Denmark}}[[Kundby]], [[ڈنمارک]]
|A 17-year-old girl planned to attack a school in Fårevejle Stationsby and a private Jewish school in Copenhagen, the attack was scheduled to take place in early 2016, using home-made bombs. In May 2017, she was tried and found guilty in the district court (Danish: ''byret'') of [[Holbæk]] and was sentenced to six years in jail. She appealed the verdict and was tried by the [[Østre Landsret]] which found her guilty of planning to carry out terrorism with jihadist motive.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sn.dk/Holbaek/Landsretten-Kundby-pige-skyldig-i-terrorforsoeg/artikel/704710|title=Landsretten: Kundby-pige skyldig i terrorforsøg|date=2017-11-24|website=sn.dk|language=da|access-date=2019-04-20|quote=I kendelsen fra Østre Landsret hedder det, at flertallet »finder det bevist, at tiltalte af ekstremistisk funderede grunde – hendes ønske om at udføre »jihad« mod »de vantro« – havde til hensigt at udøve terror.«}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|May 2015
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|In May 2015, a married couple were arrested for planning an attack on the [[Westfield London]] shopping centre to coincide with the 10th anniversary of the [[7 July 2005 London bombings]]. On 30 December 2015 they were found guilty of preparing an act of terrorism by the [[Old Bailey]] court; the man was sentenced to 27 years in prison and the woman 25 years in prison.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.independent.co.uk/news/uk/crime/silent-bomber-mohammed-rehman-and-wife-sana-ahmed-khan-sentenced-to-life-in-prison-for-london-terror-a6790741.html|title='Silent Bomber' Mohammed Rehman and wife Sana Ahmed Khan sentenced to life in prison|date=2015-12-30|website=The Independent|language=en|access-date=2019-03-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Rawti Shax]]
|Autumn 2015
|{{Flagicon|Italy}} Italy
|In autumn 2015 securiy police in Italy dismantled a terrorist cell in [[ترینتو]]. Its spiritual leader was [[Mullah Krekar]] who was later extradited from Norway. Following appeal, Rahim Karim Twana and Hamasalih Wahab Awat were each sentenced to nine years in prison. Abdul Rahman Rahim Zana, Jalal Fatah Kamil and Hamad Bakr were sentenced to seven and a half years each in prison. Krekar was sentenced to 12 years in prison.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-07-16|title=Mullah Krekar arrested in Norway after Italian terrorism verdict – English|url=http://www.ansa.it/english/news/2019/07/16/mullah-krekar-arrested-in-norway_dbd3254f-2bd9-480d-bd3e-d6c4e6cbcd5e.html|access-date=2020-08-04|website=ANSA.it|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-07-10|title=Mullah Krekar convictions upheld (6) – English Service|url=https://www.ansa.it/english/newswire/english_service/2020/07/10/mullah-krekar-convictions-upheld-6_b768cb09-f083-4e08-9305-444d45afdfcf.html|access-date=2020-08-04|website=ANSA.it|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Il Mullah Krekar condannato a 12 anni per terrorismo – TGR Bolzano|url=https://www.rainews.it/tgr/bolzano/articoli/2019/07/blz-Mullah-Krekar-condannato-12-anni-terrorismo-befa6970-c8bd-469d-a9bf-2cb49607cb8c.html|access-date=2020-08-04|website=TGR}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|17 November 2015
|{{flagicon|Germany}} [[ہانوور]], [[جرمنی]]
|A football friendly between Germany and the Netherlands and labelled a &quot;symbol of freedom&quot; in the aftermath of the Paris attacks was cancelled and the spectators evacuated shortly before the match, due to a bomb threat.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bomb threat leads to cancellation of Germany-Netherlands 'freedom' football friendly|url=http://www.abc.net.au/news/2015-11-18/germany-netherlands-freedom-match-cancelled-over-bomb-threat/6950074|work=abc.net.au|date=17 November 2015}}&lt;/ref&gt; A German newspaper later claimed that a French intelligence dossier, detailing plans to carry out five bombings, had prompted the Germans to order the evacuation.&lt;ref&gt;{{Cite news|title='Five bombings planned' in Germany according to French intelligence dossier|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/germany/12008382/Five-bombings-planned-in-Germany-according-to-French-intelligence-dossier.html|work=The Telegraph|date=20 November 2015}}&lt;/ref&gt;{{Attribution needed|reason=Who says this is Islamic terrorism? As it is a contentious WP:LABEL, it should always be attributed.|date=June 2020}}
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|2016
|{{Flagicon|Netherlands}}[[Leeuwarden Air Base|Leeuwarden]] [[Volkel Air Base|Volkel]], [[نیدرلینڈز]]
|A man was arrested in 2016 as he was driving around in Eindhoven wearing a [[اسکی ماسک]]. Maps of [[Volkel Air Base|Volkel]] and [[Leeuwarden Air Base|Leeuwarden]] air bases were found on his computer.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nrc.nl/nieuws/2018/04/18/alsnog-dwangverpleging-voor-terreurverdachte-hasan-a-a1599847|title=Alsnog dwangverpleging voor terreurverdachte Hasan A.|work=NRC|access-date=2018-09-10|language=nl}}&lt;/ref&gt; The ''Gerechtshof Den Haag'' found that the suspect was under the influence of Islamic State ideology, that he had terrorist motives and that he had prepared attacks on military targets and [[Prime Minister of the Netherlands|prime minister]] [[Mark Rutte|Rutte]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nos.nl/artikel/2205497-eindhovense-terreurverdachte-krijgt-2-5-jaar-cel-en-tbs.html|title=Eindhovense terreurverdachte krijgt 2,5 jaar cel en tbs|access-date=2018-09-10|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Gerechtshoven/Gerechtshof-Den-Haag/Nieuws/Paginas/Straf-opgelegd-voor-voorbereiden-aanslag-met-terroristisch-motief.aspx|title=Straf opgelegd voor voorbereiden aanslag met terroristisch motief|access-date=2018-09-10|language=nl}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|February 2016
|{{Flagicon|Sweden}}Sweden
|20-year-old Sevigin was detained in February 2016 for attempting to construct a splinter bomb. He was sentenced to five years in prison by [[Attundaland|Attunda]] [[District courts of Sweden|district court]] for breaching the terrorist laws. The psychiatric evaluation concluded that he was acting from his religious conviction.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thelocal.se/20160602/ex-teaching-student-found-guilty-of-sweden-terror-plot|title=Teaching student jailed over Sweden terror plot|date=2016-06-02|website=www.thelocal.se|access-date=2018-12-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.expressen.se/nyheter/terrormisstankte-aydin-sevigin-inte-psyksjuk/|title=Terrormisstänkte lärarstudenten Aydin Sevigin inte psyksjuk|website=www.expressen.se|language=sv|access-date=2018-12-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.expressen.se/nyheter/aydin-sevigin-far-sin-dom-i-tingsratten/|title=Aydin Sevigin får fängelse för förberedelse till terrorbrott|website=www.expressen.se|language=sv|access-date=2018-12-24}}&lt;/ref&gt; Previously he had travelled to Turkey in an attempt to join the Islamic State.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|26 March 2016
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[برمنگھم]], [[مملکت متحدہ]]
|A man was arrested on 26 March 2016 by [[MI5]] when a handgun, a pipe bomb and a cleaver inscribed with the word &quot;kafir&quot; (English: unbeliever) was found in his car. His neighbour in the [[Sparkhill]] area was arrested as were two others. A sword was found in one of the men's car. Two of them had previously been arrested and jailed in 2013 for going to an al-Qaeda training camp in Pakistan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-40716747|title=Inside the sting that caught four jihadis|last=Casciani|first=Dominic|date=2017-08-02|work=BBC News|access-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806061728/http://www.bbc.com/news/uk-40716747|archive-date=6 August 2017|url-status=}}&lt;/ref&gt; All four were convicted of preparation of an act of terrorism in August 2017.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{Attribution needed|reason=Who says this is Islamic terrorism? As it is a contentious WP:LABEL, it should always be attributed.|date=June 2020}}&lt;!-- The title refers to the four convicted men as &quot;jihadis&quot;, but there is no proper attribution to any government authority or similar source. --&gt;
|-
|[[2016 Düsseldorf terrorism plot]]
|2 June 2016
|{{flagicon|Germany}} [[ڈسلڈورف]], [[جرمنی]]
|Four migrants were arrested on suspicions of being part of a cell of up to ten ISIL terrorists from Syria who had planned to launch attacks in Düsseldorf similar to the November 2015 Paris attack.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;DWchronology&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dw.com/en/chronology-terror-plots-in-germany/g-36268475|title=Chronology: Terror plots in Germany|last=|first=|date=4 November 2016|work=Deutsche Welle|access-date=|quote=The Eschborn-Frankfurt City loop bike race was called off after German police discovered it may have been the target of an Islamist terror attack.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thelocal.de/20160603/dsseldorf-terror-plot-bigger-than-previously-realized|title=Düsseldorf terror plot 'bigger than previously realized'|date=3 June 2016|work=The Local}}&lt;/ref&gt;{{Update inline|date=June 2018|reason=And then what happened? Were they charged with any crimes? Did they confess? Were they convicted? Were they released the next day? Were all charges dropped? Were the cases thrown out of court?}} Europol classified the plot as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|13 September 2016
|{{flagicon|Germany}} [[شلسویگ-ہولشتائن]], [[جرمنی]]
|In mid September 2016 three Syrian refugees, 17–26 years old were apprehended by [[GSG 9|special forces]] in Germany in different locations in [[شلسویگ-ہولشتائن]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndr.de/nachrichten/schleswig-holstein/Grossalarm-in-kleinen-Gemeinden-wegen-mutmasslicher-IS-Helfer,antiterrorreaktionen100.html|title=Großalarm in kleinen Gemeinden wegen mutmaßlicher IS-Helfer|last=NDR|access-date=2018-09-09|language=de|accessdate=2020-10-02|archivedate=2018-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180909112452/https://www.ndr.de/nachrichten/schleswig-holstein/Grossalarm-in-kleinen-Gemeinden-wegen-mutmasslicher-IS-Helfer,antiterrorreaktionen100.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndr.de/nachrichten/schleswig-holstein/Terrorverdaechtige-Ermittler-zeichnen-Weg-nach,razzia666.html|title=Terrorverdächtige: Ermittler zeichnen Weg nach|last=NDR|access-date=2018-09-09|language=de|accessdate=2020-10-02|archivedate=2018-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180909112606/https://www.ndr.de/nachrichten/schleswig-holstein/Terrorverdaechtige-Ermittler-zeichnen-Weg-nach,razzia666.html}}&lt;/ref&gt; This was one of the two terrorist cells the Islamic State sent to Europe in 2015 to carry out attacks in Europe, the other carried out the [[نومبر 2015ء دے پیرس حملے]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.ndr.de/nachrichten/hamburg/Mehrjaehrige-Haftstrafen-im-IS-Prozess,terrorprozess132.html|title=Mehrjährige Haftstrafen im IS-Prozess|last=NDR|access-date=2018-09-09|language=de|accessdate=2020-10-02|archivedate=2018-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180312194021/https://www.ndr.de/nachrichten/hamburg/Mehrjaehrige-Haftstrafen-im-IS-Prozess,terrorprozess132.html}}&lt;/ref&gt; In March 2018 a court in Hamburg (German: ''Hanseatische [[Oberlandesgericht]]'') were sentenced in a 30-day trial for being members of the Islamic State terror organisation. The eldest of the three was sentenced to six and a half years in prison, the other two received three years and six months respectively.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
|[[2016 Balkans terrorism plot]]
|17 November 2016
|{{flag|Kosovo}}, {{nowrap|{{flagicon|Macedonia}} [[شمالی مقدونیہ]]}} and {{nowrap|{{flag|Albania}}}}
|18 people were arrested over ten days across Kosovo, Macedonia and Albania, after a suspected plot to attack the Israeli national football team and Israeli supporters during an Albania-Israel match.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Dearden |first=Lizzie |date=17 November 2016 |title=Isis attack on Israeli football team foiled by police at World Cup qualifier in Albania |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/isis-attack-israeli-israel-football-team-police-kosovo-terror-simultaneous-a7422696.html |newspaper=[[The Independent]] |department=World News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{cite news |last=Stanglin |first=Doug |date=17 November 2016 |title=Kosovo thwarts 'synchronized' Islamic State terror attacks |url=https://www.usatoday.com/story/news/2016/11/17/police-isil-attacks-thwarted-kosovo/94013658/ |newspaper=[[USA Today]] |department=News}}&lt;/ref&gt;{{Update inline|date=June 2018|reason=And then what happened? Were they charged with any crimes? Did they confess? Were they convicted? Were they released the next day? Were all charges dropped? Were the cases thrown out of court?}} Kosovo police said the attack was planned by Islamic terrorists.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|-
|[[2016 Ludwigshafen bombing plot]]
|26 November 2016
5 December 2016
|{{Flagicon|Germany}} [[Ludwigshafen]], [[جرمنی]]
|A 12-year-old German-[[عراق]]i boy was directed by a 19-year-old [[داعش]] supporter to build [[nail bomb]]s.&lt;ref name=&quot;faz&quot;&gt;[https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/anschlagsplaene-in-deutschland-islamist-muss-neun-jahre-in-haft-15541446.html Islamist muss neun Jahre in Haft], Frankfurter Allgemeine&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ind&quot;&gt;[https://www.independent.co.uk/news/world/europe/boy-12-directed-by-isis-nail-bomb-german-christmas-market-ludwigshafen-islamic-state-a7479121.html Isis directs 12-year-old boy to attempt bombing of German Christmas market], Independent.co.uk, 16 December 2016&lt;/ref&gt; One bomb was planted at the local [[Christmas market]] on 26 November and another near a shopping centre on 5 December; both failed to detonate. The 19-year-old along with a 15-year-old girl to whom he was married according to Islamic law also planned an attack against [[امریکی فضائیہ|USAF]] [[Ramstein Air Base]]. The 19-year-old was declared guilty of membership in a terrorist organisation and directing a terrorist attack and sentenced to 9 years in prison by a court in Vienna.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.krone.at/1684864|title=Er war bis in die Zehenspitzen radikalisiert|website=krone.at|language=de|access-date=2018-09-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=|first=|date=2008|title=Neun Jahre Haft für Terror-Teenie Lorenz K.|journal=JurPC|volume=|pages=6|doi=10.7328/jurpcb/200823226|issn=1615-5335}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.faz.net/1.5541446|title=Anschlagspläne in Deutschland: Islamist muss neun Jahre in Haft|work=FAZ.NET|access-date=2018-09-08|language=de|issn=0174-4909}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2016 Copenhagen terror plot]]
|November 2016
|{{Flagicon|Denmark}} [[کوپن ہیگن]], [[ڈنمارک]]
|A 19-year-old Syrian refugee who had arrived in Germany in 2015 and had subsequently been radicalized took part in plans to plant bombs in [[کوپن ہیگن]]. In November 2016 he was apprehended while attempting to enter Denmark with matches, batteries and radios under instruction from an accomplice.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.welt.de/politik/deutschland/article165694618/Fluechtling-vor-Gericht-Der-IS-war-mein-Leben.html|title=Ravensburg: Flüchtling vor Gericht – &quot;Der IS war mein Leben&quot;|last=WELT|date=2017-06-19|work=DIE WELT|access-date=2018-09-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.swp.de/suedwesten/landespolitik/terror-prozess_-spur-fuehrt-von-biberach-nach-schweden-23561735.html|title=Gericht: Terror-Prozess: Staatsanwaltschaft fordert Jugendstrafe von 5 Jahren|last=GmbH|first=Südwest Presse Online-Dienste|date=2017-07-11|work=swp.de|access-date=2018-09-09|language=de-DE|accessdate=2020-10-02|archivedate=2018-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180909112759/https://www.swp.de/suedwesten/landespolitik/terror-prozess_-spur-fuehrt-von-biberach-nach-schweden-23561735.html}}&lt;/ref&gt; In court he maintained he was only a courier to deliver materials to his accomplice in Denmark, while authorities said that the facts that he had not bought a return ticket and had written what were interpreted as farewell letters in his phone pointed towards him having planned to participate in the attacks. He was found to be an IS-sympathizer and to have planned mass murder as part of political violence (German: &quot;''schwerer staatsgefährdender Gewalt''&quot;).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sueddeutsche.de/news/panorama/prozesse---ravensburg-fluechtling-raeumt-anschlagsplaene-in-daenemark-teilweise-ein-dpa.urn-newsml-dpa-com-20090101-170618-99-896663|title=Flüchtling räumt Anschlagspläne in Dänemark teilweise ein|last=Germany|first=Süddeutsche de GmbH, Munich|website=Süddeutsche.de|language=de|access-date=2018-09-08|archive-date=2018-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908130817/https://www.sueddeutsche.de/news/panorama/prozesse---ravensburg-fluechtling-raeumt-anschlagsplaene-in-daenemark-teilweise-ein-dpa.urn-newsml-dpa-com-20090101-170618-99-896663|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wochenblatt-online.de/nachrichten/biberach/tater-zu-100-prozent-is-gefarbt2017-07-13-180329-|title=Täter zu &quot;100 Prozent IS-gefärbt&quot;|access-date=2018-09-09|language=de-de|accessdate=2020-10-02|archivedate=2019-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190420101131/https://www.wochenblatt-online.de/nachrichten/biberach/tater-zu-100-prozent-is-gefarbt2017-07-13-180329-}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.fluechtling-verurteilt-in-ravensburg-mehr-als-sechs-jahre-haft-fuer-terrorplaene.46f6af33-cf24-4d8b-9f21-74a43bb4e666.html|title=Flüchtling verurteilt in Ravensburg: Mehr als sechs Jahre Haft für Terrorpläne|first1=Rüdiger|last1=Bäßler|work=stuttgarter-nachrichten.de|access-date=2018-09-09|language=de-DE|trans-title=More than six years in prison for terrorist plans|accessdate=2020-10-02|archivedate=2020-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001164509/https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.fluechtling-verurteilt-in-ravensburg-mehr-als-sechs-jahre-haft-fuer-terrorplaene.46f6af33-cf24-4d8b-9f21-74a43bb4e666.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=12 July 2017|title=21-årig syrer skal 6,5 år i fængsel for terrorplaner i København|url=https://www.dr.dk/nyheder/indland/21-aarig-syrer-skal-65-aar-i-faengsel-terrorplaner-i-koebenhavn|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-07-26|website=DR|language=da-DK|quote=Den tyske anklagemyndighed har dog fra retssagens begyndelse ment, at der er klare beviser på, at den tiltalte selv ville begå udåden. Eksempelvis fandt man efter anholdelsen en række breve på hans telefon, som man mener var afskedsbreve. Desuden havde den 21-årige syrer ikke nogen returbillet til Tyskland, han havde intet skiftetøj og næsten ingen penge.}}&lt;/ref&gt; The accused, by then 21 years old, was sentenced by ''Ravensburger [[Judiciary of Germany|Landgericht]]'' in June 2017 to more than six years in prison.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.suedkurier.de/region/bodenseekreis/ravensburg/Anschlagsplaene-in-Daenemark-Landgericht-Ravensburg-verurteilt-Fluechtling-zu-ueber-sechs-Jahren-Haft;art372490,9327959|title=Ravensburg: Anschlagspläne in Dänemark: Landgericht Ravensburg verurteilt Flüchtling zu über sechs Jahren Haft|date=2017-07-12|work=[[Südkurier]]|access-date=2018-09-08|language=de}}&lt;/ref&gt; In April 2019, his accomplice, a 32-year-old Syrian refugee living in Malmö, Sweden, was sentenced to 12 years in prison for having planned to plant bombs and to attack people with knives in Copenhagen on behalf of the Islamic State.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dr.dk/nyheder/indland/syrer-doemt-skyldig-i-terrorplaner-i-sagen-med-de-17460-taendstikker|title=Syrer dømt skyldig i terrorplaner i sagen med de 17.460 tændstikker|website=DR|language=da-DK|access-date=2019-04-12|quote=I Tyskland sidder en anden ung syrisk statsborger dømt i samme sag. (Danish)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://doku.nu/2019/01/29/vi-ska-doda-hela-varlden-tills-gud-blir-dyrkad/|title=&quot;Vi ska döda hela världen tills Gud blir dyrkad&quot; – Doku.nu|last=Doku|language=sv-SE|access-date=2019-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=20 May 2019|title=Denmark: Syrian Man Gets Jail for Terror Planning {{!}} Voice of America – English|url=https://www.voanews.com/world-news/europe/denmark-syrian-man-gets-jail-terror-planning|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-07-25|website=www.voanews.com|language=en|quote=A Syrian asylum seeker in Sweden has received a 12-year prison sentence for planning to explode one or more bombs in Copenhagen and stabbing random people with kitchen knives. The Copenhagen City Court said Monday Moyed Al Zoebi, 32, acted on behalf of the Islamic State group. The court found him guilty last month.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-12-18|title=The 2016 Copenhagen 'Matchstick' Terror Plot and the Evolving Transnational Character of Terrorism in the West|url=https://ctc.usma.edu/2016-copenhagen-matchstick-terror-plot-evolving-transnational-character-terrorism-west/|access-date=2020-07-25|website=Combating Terrorism Center at West Point|language=en-US|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907041517/https://ctc.usma.edu/2016-copenhagen-matchstick-terror-plot-evolving-transnational-character-terrorism-west/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|December 2016
|{{Flagicon|Netherlands}} [[نیدرلینڈز]]
|A 31-year-old man was sentenced to four years for planning a terrorist attack. The court also found him guilty of possessing and distributing jihadist propaganda.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.france24.com/en/20171102-dutch-man-gets-four-years-plotting-terror-attack|title=Dutch man gets four years for plotting terror attack|date=2017-11-02|work=France 24|access-date=2018-09-04}}&lt;/ref&gt;{{Attribution needed|reason=Who says this is Islamic terrorism? As it is a contentious WP:LABEL, it should always be attributed.|date=June 2020}}&lt;!-- Distributing jihadist propaganda and planning a terrorist attack doesn't necessarily mean that the planned attack was jihadist in motive (though it's very likely). --&gt;
|-
|
|December 2016
|{{Flagicon|Germany}}Berlin, Germany
|A man who arrived in 2011 from Dagenstan and a close acquaintance of the [[2016 Berlin truck attack]], tunisian Anis Amri, planned an attack against a target in Berlin using explosives. The court found that he supported radical islamism and was found guilty of preparing a terrorist attack.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Berlin|first=Berliner Morgenpost-|date=2020-01-24|title=Anschlag in Berlin geplant: Haftstrafe für Islamisten|url=https://www.morgenpost.de/berlin/article228230213/Anschlag-in-Berlin-geplant-Haftstrafe-fuer-Islamisten.html|access-date=2020-07-25|website=www.morgenpost.de|language=de-DE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Helmut Stoltenberg|title=Deutscher Bundestag – Einordnung von Straftaten|language=de|work=Deutscher Bundestag|url=https://www.bundestag.de/presse/hib/696072-696072|access-date=2020-07-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|27 April 2017
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|A man armed with knives was arrested on 27 April 2017 near [[Parliament Square]] in London.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.svt.se/nyheter/utrikes/man-greps-med-vapen-utanfor-parlamentet-i-london|title=Knivbeväpnad man greps utanför parlamentet i London|last=Nyheter|first=SVT|date=2017-04-27|work=SVT Nyheter|access-date=2018-07-21|language=sv}}&lt;/ref&gt; He was found to have planned a knife attack. He declared himself to investigators to be an Islamic warrior ([[Mujahideen|mujahid]]) and that he was engaged in jihad.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/crime/terror-attack-westminster-khalid-ali-knives-taliban-bomb-whitehall-parliament-a8456801.html|title=Taliban bombmaker who attempted Westminster knife attack jailed for life|work=The Independent|access-date=2018-07-21}}&lt;/ref&gt; In July 2018, he was sentenced to 25 years in prison for preparing terrorist acts in Britain and a minimum of 40 years for previously having made explosives for the Taliban in Afghanistan.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/news/uk-news/breaking-westminster-knife-attacker-jailed-12954038|title=Westminster knife attacker who plotted attack on MPs jailed for 40 years|last=McCahill|first=Elaine|date=2018-07-20|work=mirror|access-date=2018-07-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|July 2017
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[Redhill, Surrey]], [[مملکت متحدہ]]
|A 17-year-old boy was arrested in July 2017. He pleaded guilty to disseminating violent Islamic State propaganda prior to the trial. On his mobile phone, police found chat conversations where he discussed stabbing attacks and suicide attacks. In March 2019 he was convicted of planning a terror attack.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-45978500|title=Teen guilty of hunting knife terror plot|last=Simone|first=Daniel De|date=2019-03-08|work=|access-date=2019-03-09|quote=Ahead of trial he pleaded guilty to four counts of disseminating violent IS propaganda.}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|2017
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|Four women were arrested in 2017 for planning attacks, including one on the [[برٹش میوزیم]]. In 2018 they were convicted on terrorist charges, with one of the women becoming the youngest female terrorist linked to the Islamic State.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2018/jun/04/how-london-teenager-plotted-attacks-with-all-female-terror-cell|title=How London teenager plotted attacks with all-female terror cell|last=Khomami|first=Nadia|date=2018-06-04|website=the Guardian|access-date=2018-08-09}}&lt;/ref&gt; Three of the four were found guilty of involvement in planning attacks,&lt;ref name=&quot;Gdn3818&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2018/aug/03/teenager-safaa-boular-jailed-for-life-over-british-museum-bomb-plot|title=Teenager jailed for life over British Museum bomb plot|last=Gayle|first=Damien|date=3 August 2018|work=The Guardian|accessdate=9 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gdn15618&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2018/jun/15/all-female-terror-cell-rizlaine-boular-mina-dich-jailed-over-london-knife-plot|title=Members of all-female terror cell jailed over London knife plot|last=Khomani|first=Nadia|date=15 June 2018|work=The Guardian|accessdate=9 August 2018}}&lt;/ref&gt; while the fourth was found guilty of failing to disclose information about the plots.&lt;ref name=&quot;Gdn22618&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2018/jun/22/khawla-barghouthi-jailed-not-alerting-uk-authorities-terrorist-plot|title=Woman jailed for not alerting UK authorities to friend's terrorist plot|last=Press Association|date=22 June 2018|work=The Guardian|accessdate=9 August 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|26 April 2018
|{{flagicon|Italy}} [[ناپولی]], [[اطالیہ]]
|A car ramming was thwarted by police in [[ناپولی]] after the arrest of a man of [[گیمبیا]] origins. He pledged allegiance to the Islamic State leader.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Chi è il richiedente asilo che voleva compiere un attentato a Napoli|url=https://www.agi.it/cronaca/gambiano_attentato_napoli_telegram-3818504/news/2018-04-26/|date=26 April 2018}}&lt;/ref&gt;{{Attribution needed|reason=Who says this is Islamic terrorism? As it is a contentious WP:LABEL, it should always be attributed.|date=June 2020}}
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|30 April 2018
|{{Flagicon|Sweden}}Sweden
|On 30 April 2018, 46-year-old man who had arrived as a refugee from [[ازبکستان]] was arrested when police searched and found explosives on his property. In March 2019 he was sentenced to 7 years in prison for planning a terrorist attack in Sweden in the name of the Islamic State and financing serious crime. He was also given a deportation order and a ban from returning to Sweden again.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.expressen.se/nyheter/brottscentralen/david-idrissons-forandring-fran-snickare-till-terroratalad-/|title=David Idrissons förändring – från snickare till terroråtalad|website=www.expressen.se|language=sv|access-date=2019-03-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.expressen.se/nyheter/brottscentralen/han-riskerar-fangelse-for-forberedelse-till-terrorbrott/|title=Han skulle spränga i Sverige – i IS namn {{!}} Brottscentralen {{!}} Expressen|website=www.expressen.se|language=sv|access-date=2019-03-09}}&lt;/ref&gt; Four other men were sentenced for falsifying documents or financing serious crime and received prison sentences ranging from 1 to 6 months in prison.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;
|-
|[[2018 Cologne terrorist plot]]
|13 June 2018
|{{Flagicon|Germany}} Germany
|A Tunisian man was convicted for attempting to use a biochemical weapon to conduct a terrorist attack in the name of the Islamic State. He had previously twice tried to join the Islamic State unsuccessfully. In March 2020 he was sentenced to 10 years in prison.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://aawsat.com/english/home/article/2203691/german-court-hands-tunisian-10-year-sentence-ricin-bomb-plot|title=German Court Hands Tunisian 10-Year Sentence for Ricin Bomb Plot|website=Asharq AL-awsat|language=en|access-date=2020-03-30|archive-date=2020-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329180029/https://aawsat.com/english/home/article/2203691/german-court-hands-tunisian-10-year-sentence-ricin-bomb-plot|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Press|first=The Associated|url=https://www.nytimes.com/aponline/2020/03/26/world/europe/ap-eu-germany-ricin-plot.html|title=German Court Convicts Islamist of Ricin Bomb Plot|date=2020-03-26|work=The New York Times|access-date=2020-03-30|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite web|last=|first=|date=29 June 2020|title=Oberlandesgericht Düsseldorf: Rizin-Bombenbau in Köln: Urteil gegen die Ehefrau|url=https://www.olg-duesseldorf.nrw.de/behoerde/presse/Presse_aktuell/20200629_PM_Rizin2/index.php|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726052545/https://www.olg-duesseldorf.nrw.de/behoerde/presse/Presse_aktuell/20200629_PM_Rizin2/index.php|archive-date=26 July 2020|access-date=2020-07-26|website=www.olg-duesseldorf.nrw.de|quote=Gemeinsam mit ihrem Ehemann hatte die Angeklagte ab September 2017 einen jihadistisch motivierten Sprengstoffanschlag in Deutschland vorbereitet, bei dem das tödliche Gift Rizin über eine Splitterbombe verbreitet werden sollte, um &quot;Andersgläubige&quot; zu töten.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=|title=Oberlandesgericht Düsseldorf: Urteil gegen Kölner Rizin-Bombenbauer|url=https://www.olg-duesseldorf.nrw.de/behoerde/presse/Presse_aktuell/20200327_PM_Urteil-Rizin/index.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726052238/https://www.olg-duesseldorf.nrw.de/behoerde/presse/Presse_aktuell/20200327_PM_Urteil-Rizin/index.php|archive-date=2020-07-26|access-date=2020-07-26|website=www.olg-duesseldorf.nrw.de|quote=Gemeinsam mit seiner Ehefrau hatte der Angeklagte ab September 2017 einen jihadistisch motivierten Sprengstoffanschlag in Deutschland vorbereitet, bei dem das tödliche Gift Rizin über eine Splitterbombe verbreitet werden sollte, um &quot;Andersgläubige&quot; zu töten.}}&lt;/ref&gt;
In June 2020, [[Oberlandesgericht]] [[ڈسلڈورف]] found the man's wife guilty of preparing a bombing alongside her husband in order to kill &quot;infidels&quot;.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|2018
|{{flag|Kosovo}}
|A group in Kosovo with plans to attack multiple targets including [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس]] soldiers and orthodox churches were arrested in 2018. Three men and one woman with connections to the Islamic State were convicted of planning terrorist attacks and sentenced to between 1 and 10 years in prison. An additional two people were convicted of failing to report the plans.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://7dnews.com/news/kosovo-sentences-four-over-terrorism-charges|title=Kosovo Sentences Four over Terrorism Charges|website=7dnews.com|access-date=2019-09-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kossev.info/pristina-a-group-sentenced-for-an-attempted-terrorist-attacks-on-the-mitrovica-church-clubs-in-gracanica-and-kfor/|title=Pristina: A group sentenced for an attempted terrorist attacks on the Mitrovica church, clubs in Gracanica and KFOR|last=KoSSev|date=2019-09-04|website=KoSSev|language=sr-RS|access-date=2019-09-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=2019-09-08|title=Four people in Kosovo convicted for planning terrorist attacks, including in Belgium|url=https://www.brusselstimes.com/all-news/belgium-all-news/justice-belgium/67260/four-people-in-kosovo-convicted-for-planning-terrorist-attacks-including-in-belgium/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-09-09|website=The Brussels Times|language=en|quote=Three men and one woman, two of whom are Belgian nationals, have been convicted for having connections to IS.}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|August 2019
|{{Flagicon|Germany}} [[شلسویگ-ہولشتائن]], Germany
|Three Iraqi refugees were apprehended in Dithmarschen by special police units, among the latter a [[GSG 9]] unit. They came under suspicion after having accessed bomb making instructions, made bomb tests, attempted to acquire bomb fuses and a handgun and taken driving lessons in order to do a vehicle ramming attack.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=2019-01-30|title=Drei Iraker unter Terrorverdacht festgenommen|url=https://www.merkur.de/politik/drei-iraker-unter-terrorverdacht-festgenommen-zr-11607744.html|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-07-29|website=www.merkur.de|language=de}}&lt;/ref&gt; The trial concluded in November 2019. According to the Hamburg Oberlandesgreicht, it was proven two of the accused, cousins who arrived in 2016 in Germany, wanted to kill as many &quot;infidels&quot; as possible in a bomb attack motivated by Islamism and they were sentenced to almost five years in prison.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=2019-11-13|title=&quot;Dilettantisches Vorgehen&quot;: Anschlag geplant: Iraker in Hamburg verurteilt|url=https://www.mopo.de/hamburg/polizei/-dilettantisches-vorgehen--anschlag-geplant--iraker-in-hamburg-verurteilt-33461974|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-07-29|website=MOPO.de|language=de-DE|quote=en. Die Richterin am Oberlandesgericht in Hamburg sah es am Mittwoch als erwiesen an, dass die beiden 23-Jährigen bei einem islamistisch motivierten Sprengstoffanschlag möglichst viele „Ungläubige“ töten wollten.}}&lt;/ref&gt; The third accused was found guilty of trying to procure the handgun and sentenced to one year and nine months in prison.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=NDR|title=Urteil im Terror-Prozess: Fast fünf Jahre Haft|url=https://www.ndr.de/nachrichten/hamburg/Urteil-im-Terror-Prozess-Fast-fuenf-Jahre-Haft,terrorprozess138.html|access-date=2020-07-29|website=www.ndr.de|language=de}}&lt;/ref&gt;
|}

== دہشت گردی دا جواب ==
{{Vertical bar chart|2006|18=395|color=green|full_name=Arrests for suspicion of jihadist-related terrorist offences&lt;br /&gt;in the European Union 2006–2019|position=right|28=436|27=2019|26=511|25=2018|24=705|23=2017|22=718|21=2016|20=687|19=2015|17=2014|257|16=216|15=2013|14=159|13=2012|12=122|11=2011|10=179|9=2010|8=110|7=2009|6=187|5=2008|4=201|2007|note=&lt;small&gt; {{legend|#27c600|Europol annual number of arrests. TE SAT reports 2008,&lt;ref name=&quot;TESAT2008&quot; /&gt; 2010,&lt;ref name=&quot;TESAT2010&quot; /&gt; 2014,&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/documents/europol_tsat14_web_1.pdf|title=EUROPEAN UNION TERRORISM SITUATION AND TREND REPORT 2014|last=|first=|publisher=[[Europol]]|year=2014|isbn=978-92-95078-87-1|location=|pages=22}}&lt;/ref&gt;}} 2016,&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt; 2017,&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt; 2018,&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt; 2019,&lt;ref name=&quot;Europol19&quot; /&gt; 2020.&lt;ref name=&quot;Europol20&quot; /&gt;&lt;/small&gt;}}

یوروپول دے مطابق ، یوروپی یونین وچ جہادیاں تو‏ں وابستہ دہشت گردی د‏‏ی وارداتاں دے شبے وچ گرفتار افراد د‏‏ی تعداد 2014 وچ 395 تو‏ں ودھ ک‏ے 2015 وچ 687 ہوگئی۔ &lt;ref name=&quot;Europol16&quot;/&gt;

2015 وچ ، سب تو‏ں زیادہ گرفتاریاں فرانس (377) ، اس دے بعد اسپین (75) تے بیلجیم (60) وچ ہوئی۔ برطانیہ دے اعدادوشمار دستیاب نئيں سن ۔ &lt;ref name=&quot;Europol16&quot;/&gt; 2015 دے دوران ، دہشت گردی تو‏ں متعلق 527 فیصلےآں وچو‏ں جہادی دہشت گردی تو‏ں متعلق فیصلے 198 سن ۔ جہادی دہشت گردی د‏‏ی اوسط سزا 2014 وچ 4 سال تو‏ں ودھ ک‏ے 6 سال ہوگئی۔ آسٹریا ، بیلجیم ، ڈنمارک تے سویڈن وچ ، دہشت گردی دے تمام فیصلے جہادی دہشت گردی تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔

2016 وچ ، مجموعی طور اُتے 718 افراد نو‏‏ں یورپی یونین وچ جہادی تو‏ں متعلق دہشت گردی دے جرائم دے شبہ وچ گرفتار کيتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Europol17&quot;/&gt; 2016 دے دوران ، جہادی دہشت گردی تو‏ں متعلق 358 فیصلے یورپی یونین د‏‏ی عدالتاں دے ذریعہ پہنچائے گئے ، دہشت گردی دے تمام فیصلےآں د‏‏ی اکثریت۔ بیلجیئم وچ سب تو‏ں زیادہ 138 فیصلے ہوئے۔ جہادی دہشت گردی تو‏ں متعلق آسٹریا ، بیلجیم ، ایسٹونیا ، فن لینڈ ، فرانس ، اٹلی ، پرتگال تے سویڈن وچ دہشت گردی دے تمام فیصلے۔ جہادی دہشت گردی دے مجرماں وچ سزا یافتہ افراد وچو‏ں 22 خواتین سن ، ایداں دے جرائم نو‏‏ں اوسطا 5 سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔

گڈی تو‏ں ٹکرانے والے حملے دے بعد ، {{کون سا|date=January 2019}} &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5D;&lt;/sup&gt; یورپی ملکاں نے پیدل چلنے والے علاقےآں نو‏‏ں رکاوٹاں تو‏ں آراستہ کرنا شروع کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt;

&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:اسلوب نامہ/زیر نظر لفظاں|&lt;span title=&quot;The material near this tag possibly uses too vague attribution or weasel words. (January 2019)&quot;&gt;کون سا؟&lt;/span&gt;]]''&lt;/sup&gt;

2017 وچ ، گرفتاریاں د‏‏ی کل تعداد 705 سی۔ &lt;ref name=&quot;Europol18&quot;/&gt; 2017 دے دوران ، یورپی یونین د‏‏ی عدالتاں دے ذریعہ جہادی دہشت گردی تو‏ں متعلق 352 فیصلے پہنچائے گئے ، دہشت گردی د‏‏ی تمام سزائاں د‏‏ی ایہ اکثریت سی (569) اوسط سزا 5 سال قید وچ رہی۔ سب تو‏ں زیادہ جہادی سزائاں والا ملک فرانس وچ 114 سی۔ &lt;ref name=&quot;Europol18_p58&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/documents/tesat_2018.pdf|title=European Union Terrorism Situation and Trend Report 2018 (TE SAT 2018)|last=|first=|date=2018|publisher=[[Europol]]|isbn=978-92-95200-91-3|location=|pages=58|access-date=23 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620144052/https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/documents/tesat_2018.pdf|archive-date=20 June 2018}}&lt;/ref&gt;

2017 وچ ، یورپی یونین دے انسداد دہشت گردی دے کوآرڈینیٹر گیلس ڈی کیریچو دے مطابق ، برطانیہ وچ کِسے وی یورپی ملک دے سب تو‏ں زیادہ معروف اسلامی بنیاد پرست 20 تو‏ں 25 ہزار دے نیڑے سن ۔ ڈی کیریچو نے کہیا کہ انہاں وچو‏ں تن ہزار نو‏‏ں ایم آئی 5 تے 500 دے ذریعہ براہ راست خطرہ سمجھیا جاندا سی تے اوہ مسلسل نگرانی وچ سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/islamist-extremists-uk-highest-number-europe-25000-terror-threat-eu-official-isis-islam-britain-a7923966.html|title=Britain has more Islamist extremists than any other EU country|date=2017-09-01|website=The Independent|accessdate=2018-12-08}}&lt;/ref&gt;

آسٹریا ، بیلجیم ، ڈنمارک ، فرانس ، نیدرلینڈز ، تے برطانیہ نے متعدد یورپی ملکاں وچ قانونی تبدیلیاں کيتیاں جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جے اوہ دہری شہریت رکھدے نيں تاں دہشت گردی وچ ملوث افراد د‏‏ی شہریت تو‏ں محروم ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔

{| class=&quot;wikitable&quot;
! آرٹیکل
! تریخ
! مقام
|-
| آپٹریشن سینٹینیل
| 12 جنوری 2015۔ جاری اے 
|[[null|ربط=|حدود]] [[فرانس]]
|-
| بیلجیم وچ انسداد دہشت گردی د‏‏ی 2015 د‏‏ی کاروائیاں
| 15 جنوری 2015
|[[null|ربط=|حدود]] [[ویوویرز|وویریرس]] ، [[بلجئیم|بیلجیم]] &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-30840160|title=Belgian anti-terror raid in Verviers 'leaves two dead'|date=15 January 2015|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;
|-
| آپریشن روبن
| 6–7 مئی 2015
|[[null|ربط=|حدود]] [[سرپسکیا|ریپبلکا سریپسکیا]] ، [[بوسنیا تے ہرزیگووینا|بوسنیا تے ہرزیگوینا]]
|-
| 2015 سینٹ ڈینس چھاپہ
| 17-18 نومبر 2015
|[[null|ربط=|حدود]] [[سینٹ-ڈینس|سینٹ ڈینس]] ، [[فرانس]]
|-
| برسلز پولیس دا چھاپہ
| 15-18 مارچ 2016
|[[null|ربط=|حدود]] [[برسلز]] ، [[بلجئیم|بیلجیم]] &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-35809974|title=Brussels raid: Suspect killed in anti-terror operation|date=15 March 2016|website=BBC News|accessdate=15 March 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016 بلقان وچ دہشت گردی دا منصوبہ
| 4–16 نومبر 2016
|[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Kosovo}} ، [[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Macedonia}} ، [[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Albania}}
|-
| سینٹ پیٹرزبرگ دا چھاپہ
| 13–14 دسمبر 2017
|[[null|ربط=|حدود]] [[سینٹ پیٹرز برگ|سینٹ پیٹرزبرگ]] ، [[روس]] &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-russia-fsb-detention/russia-detains-seven-members-of-islamic-state-cell-planning-attack-ifax-idUSKBN1E91AT?il=0|title=Russia detains seven members of Islamic State cell planning attack|date=13 December 2017|accessdate=14 December 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== ہور ویکھو ==
{{Portal|یورپ|اسلام}}

* [[دہشت گردی]]
* [[اسلام تے تشدد]]
* [[داعش تو‏ں منسلک دہشت گردی دے واقعات د‏‏ی لسٹ]]
* [[دہشت گردی د‏‏ی حکمت عملی دے طور اُتے چھرا گھونپنا]]
* [[گڈیاں تو‏ں ٹکرانے والا حملہ]]

== نوٹ ==
 {{Notelist}}

== حوالے ==
{{حوالے|30em}}

{{Islamic terrorism in Europe}}

[[گٹھ:یورپ وچ اسلامی دہشت گردی| ]]
[[گٹھ:2018ء وچ دہشت گردی]]
[[گٹھ:2017ء وچ دہشت گردی]]
[[گٹھ:2016ء وچ دہشت گردی]]
[[گٹھ:2015ء وچ دہشت گردی]]
[[گٹھ:2014ء وچ دہشت گردی]]
[[گٹھ:یورپ وچ 2010ء د‏‏ی دہائی]]</text>
      <sha1>dfkas65qzqm64lw86jnu7cdznlwfbkk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نوبل انعام یافتہ مسلمان شخصیتاں دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91478</id>
    <revision>
      <id>708598</id>
      <parentid>706934</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T20:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39202" sha1="6898ipcnjk4iyp9xo4qwn876iejo7zv" xml:space="preserve">2018 تک ، نوبل انعام یافتہ بارہ اراکین مسلما‏ن رہے نيں ، اکیہويں صدی وچ نصف تو‏ں زیادہ۔ بارہ انعام یافتہ افراد وچو‏ں ست نو‏‏ں [[نوبل امن انعام]] تو‏ں نوازیا گیا اے ، جدو‏ں کہ تن سائنس داناں دے لئی نيں۔ فزکس وچ 1979 دے [[نوبل انعام]] حاصل کرنے والے ، [[عبد السلام]] ، [[پاکستان]] د‏‏ی [[احمدیہ برادری]] دے اک ممبر سن ۔ عزیز سانکار ترکی دا دوسرا [[نوبل انعام]] یافتہ اے تے اسنو‏ں سال 2015 وچ سالماندی حیاتیات دے شعبے وچ کیمسٹری وچ نوبل انعام تو‏ں نوازیا گیا سی۔

== امن ==
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;5%&quot; | سال
! width=&quot;10%&quot; | تصویر
! width=&quot;10%&quot; | انعام یافتہ
! width=&quot;10%&quot; | ملک تے پیشہ
! width=&quot;40%&quot; | کارنامہ
! width=&quot;25%&quot; | تبصرہ
|-
|1978
|[[فائل:Anwar Sadat cropped.jpg|150 px]]
|[[انور سادات]] (25 December 1918 – 6 October 1981)
|{{flagicon|EGY}} [[مصر]]ian [[صدر جمہوریہ]]
|He, along with [[مناخم بیگن]] was awarded 1978 [[نوبل امن انعام]] &quot;for their contribution to the two frame agreements on peace in the Middle East, and on peace between Egypt and Israel, which were signed at Camp David on September 17, 1978&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/press.html]&quot;The Nobel Peace Prize 1978&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;
| The first Muslim to receive a Nobel Prize.&lt;ref name=&quot;Muslim Nobel Prize Winners&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.answers.com/topic/anwar-al-sadat] 'Answer.com' article on [[انور سادات]], retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/al-sadat-lecture.html]'Nobel Lecture, December 10, 1978' by [[انور سادات]], [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://meria.idc.ac.il/journal/2006/issue3/jv10no3a7.html]&quot;The [[Islamization]] Of [[مصر]]&quot; by ''Adel Guindy'',retrieved April 7, 2012.
:'''Sadat's famous slogan, &quot;I am a Muslim president of a Muslim state&quot; '&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://copticliterature.wordpress.com/2012/03/30/anwar-al-sadat-the-first-islamist-ruler-in-egypts-modern-history/]&quot;[[انور سادات|Anwar Al-Sadat]], The First [[سیاست اسلامیہ]] Ruler In [[مصر|Egypt's]] [[دنیا د‏‏ی تریخ]]&quot;, '''Coptic Nationalism''',posted March 30, 2012, retrieved April 7, 2012.
:&quot;''The Pope must understand that I am a Muslim President of a Muslim State''&quot;
:Source: 'The exact words of Sadat in Arabic are: &quot;إن البابا يجب أن يعلم أنني رئيس مسلم لدولة مسلمة.&quot; These words Mohamed Hassanein Heikal translates in his book, Autumn of Fury, as, &quot;The Pope must understand that I am the Muslim President of a Muslim country.&quot; [Mohamed Heikal, Autumn of Fury, the Assassination of Sadat (London; Corgi Book; 1984); p. 228] This is not an accurate translation. The words should be translated as in the text of my article with an emphasis on the words &quot;a Muslim State&quot;, that is Egypt.'&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/954/000024882/] '[[انور سادات]]', [[NNDB]],retrieved April 7, 2012.'Muslim'&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.myhero.com/go/hero.asp?hero=A_Sadat_cac_EG_2009] Peacemaker [[hero]] [[انور سادات]] by Youssef, 'The My Hero Project', accessed March 21, 2012.
:&quot;''Sadat was a devout Muslim from his early days, benefiting from an Islamic education''&quot;&lt;/ref&gt;
|-
|1994
|[[فائل:ArafatEconomicForum.jpg|150px]]
|[[یاسر عرفات]] (24 August 1929 – 11 November 2004)
|{{flagicon|PLE}} [[فلسطینی قوم]] [[سیاست دان]]
|The 1994 [[نوبل امن انعام]] was awarded jointly to Arafat, [[شمعون پیریز]] and [[اسحاق رابین]] &quot;for their efforts to create peace in the Middle East&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/arafat.html] 'Yasser Arafat-Biography', [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved April 5, 20122.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/]&quot;The Nobel Peace Prize 1994&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;
|The first Muslim Palestinian to receive a Nobel Prize.&lt;ref name=&quot;Muslim Nobel Prize Winners&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/arafat-bio.html Yasser Arafat – Biographical&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/arafat-lecture.html]&quot;Yasser Arafat-Nobel Lecture&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cdn-friends-icej.ca/medigest/feb97/marafat.html]'The Muslim Arafat',retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/403/000022337/] 'Yasser Arafat', [[NNDB]], retrieved April 7, 2012.'Muslim'&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/arafat.html] Jewish Virtual Library, accessed March 24, 2012.
::&quot;a Sunni Muslim&quot;.&lt;/ref&gt;
|-
|2003
|[[فائل:Shirinebadi001.jpg|150px]]
|[[شیريں عبادی]] (born 21 June 1947)
|{{flagicon|IRN}} [[Persian people|Iranian]] [[human rights defender|Human Rights Activist]]
|The 2003 [[نوبل امن انعام]] was awarded to Ebadi &quot;for her efforts for democracy and human rights. She has focused especially on the struggle for the rights of women and children&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/]&quot;The Nobel Peace Prize 2003&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;
|The first and only Iranian to receive a Nobel Prize. She was also the first Muslim woman to receive such an honor.&lt;ref name=&quot;Muslim Nobel Prize Winners&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.connect2mason.com/content/nobel-peace-prize-winner-promotes-her-new-book-golden-cage] &quot;Nobel Peace Prize winner promotes her new book ''The Golden Cage''&quot;, by '''Jasmine Gould''', 'Connect2Mason',dated April 26, 2011, retrieved April 4, 2012.
:&quot;''The first Iranian and Muslim woman to win the Nobel Peace Prize for her work in human rights''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://nobelwomensinitiative.org/meet-the-laureates/shirin-ebadi/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160828214539/http://nobelwomensinitiative.org/meet-the-laureates/shirin-ebadi/ |date=2016-08-28 }}&quot;Shirin Ebadi – Iran 2003&quot;, 'Meet the Laureates', [[Nobel Women's Initiative]],accessed April 4, 2012.
:&quot;''She is the first Muslim woman to receive the Nobel Peace Prize''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/ebadi-lecture-e.html]&quot;In the name of the God of Creation and Wisdom&quot;, Nobel Lecture by [[شیريں عبادی]], Oslo, December 10, 2003, [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved April 4, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.womeninworldhistory.com/imow-Ebadi.pdf]&quot;[[شیريں عبادی]]: A Conscious [[مسلما‏ن]]&quot; by '''Diana Hayworth''', accessed March 24, 2012.
:&quot;''For some, Ms. Ebadi is a source of inspiration and pride,as she is the first Muslim woman and only Iranian to receive the Nobel Peace Prize.''&quot;&lt;/ref&gt; Note that [[ڈورس لیسنگ]] born and raised for 5 years in modern day Iran is a fellow laureate.
|-
|2005
|[[فائل:Mohamed ElBaradei, Davos 1.jpg|150px]]
|[[محمد البرادعی]] (born June 17, 1942)
|{{flagicon|EGY}} [[مصر]]ian [[حکمت عملی]]
|The 2005 [[نوبل امن انعام]] was jointly awarded to [[محمد البرادعی|El Baradei]] and [[عالمی ادارہ برائے نیوکلیائی توانائی|IAEA]] &quot;for their efforts to prevent nuclear energy from being used for military purposes and to ensure that nuclear energy for peaceful purposes is used in the safest possible way&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/]&quot;The Nobel Peace Prize 2005&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/elbaradei.html]&quot;Mohamed El-Baradei-Biography&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;
| He was the second [[Egyptians|Egyptian]] to be awarded [[نوبل امن انعام]] (2005).&lt;ref name=&quot;Muslim Nobel Prize Winners&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/34209078/ns/world_news-europe/]&quot;Outgoing IAEA chief leaves complex legacy&quot;,Jahn, George (30 November 2009), [[Associated Press]], accessed 5 February 2011 on [http://www.msnbc.msn.com/ &lt;nowiki&gt;msnbc.com&lt;/nowiki&gt;].&lt;blockquote&gt;ElBaradei, who describes himself as having a Muslim background, sometimes cites his favorite Christian prayer when speaking of his role on the world stage.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/288/000023219/] &quot;[[NNDB]] article on [[محمد البرادعی]]&quot;, retrieved March 24, 2012.'Muslim'.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.irfi.org/articles/articles_401_450/muslim_contribution_to_world_pea.htm] &quot;Muslim Contribution to World Peace&quot; by Minhaj Qidwai, accessed March 21, 2012.
:&quot;''Recipient of Nobel Peace Prize Mohamed ElBaradei an Egyptian Muslim can be a role Model for all those who want to contribute towards peace and prosperity in the modern world.''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/elbaradei-lecture-en.html] 'Nobel Lecture by Mohamed El-Baradei, Oslo, December 10, 2005.', [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved April 5, 2012.
:&quot;''I am an Egyptian Muslim''&quot;&lt;/ref&gt;
|-
|2006
|[[فائل:Muhammad Yunus - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg|150px]]
|[[محمد یونس]] (born 28 June 1940)
|{{flagicon|BAN}} [[بنگلہ دیش]]i [[economist]] and founder of [[گرامین بینک]].
| The 2006 [[نوبل امن انعام]] was jointly awarded to Yunus and Grameen Bank &quot;for their efforts to create economic and social development from below&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/]&quot;The Nobel Peace Prize 2006&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;
|The first Bangladeshi and Bengali Muslim Nobel laureate, and overall, the third person from [[بنگال]] to win a Nobel prize.&lt;ref name=&quot;Muslim Nobel Prize Winners&quot;&gt;[http://www.islamichistorymonth.com/education/nobel.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106040535/http://www.islamichistorymonth.com/education/nobel.php |date=2012-01-06 }} &quot;[[مسلما‏ن]] [[نوبل انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ]]&quot;, 'Islamic History Month [[کینیڈا]]' accessed March 24, 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dawn.com/2011/04/06/yunus-martyred-bangladesh-marred/]&quot;Yunus martyred, Bangladesh marred&quot; by 'Misha Hussain', [[ڈان|Dawn.com]],April 6, 2011, retrieved April 7, 2012.&lt;br /&gt;
&quot;''a Bengali and a Muslim''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.inspiringislam.net/2011/03/muhammad-yunus-ways.html] &quot;[[محمد یونس]] Ways&quot;, 'Islamic Inspiration', published March 27, 2011, retrieved March 24, 2012.&lt;br /&gt;
&quot;''he is a Muslim''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rohama.org/en/content/116]'Muhammad Yunus (1940- )', [[Union of Islamic World Students|The Union of Islamic World Students]],retrieved April 5, 2012,'a devout muslim'&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/183/000049036/]'Muhammad Yunus', [[NNDB]],retrieved April 5, 2012.'Muslim'&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.questioningchristian.com/2006/10/microcredit_pio.html]&quot;Microcredit pioneer wins Nobel Peace Prize — and puts Episcopalian- and Anglican combatants to shame&quot;,''The Questioning Christian'', dated October 13, 2006, retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bankersacademy.com/pdf/microfinance_and_islamic_finance.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306000650/http://www.bankersacademy.com/pdf/microfinance_and_islamic_finance.pdf |date=2012-03-06 }}, [[خرد مالیہ]] and [[اسلامی بنکاری|Islamic Finance]] – A Perfect Match by '''Dr. Linda Eagle''', accessed March 24, 2012.

:&quot;''A Muslim Bangladeshi economist and economics professor''&quot;&lt;/ref&gt;
|-
|2011
|[[فائل:Tawakkol Karman.jpg|150px]]
|[[توکل کرمان]] (born 7 February 1979)
|{{flagicon|YEM}} [[Human rights defender|Human rights activist]] based in [[یمن]]. A prominent leader in the [[عرب بہار]].
|The 2011 [[نوبل امن انعام]] was jointly given to [[ایلن جانسن سرلیف]], [[لیما غبووی]] and Karman &quot;for their non-violent struggle for the safety of women and for women's rights to full participation in peace-building work&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/]&quot;The Nobel Peace Prize 2011&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;
| The first [[عرب لوک]] woman and first and only [[List of Yemenis|Yemeni]] to receive a [[نوبل انعام]].&lt;ref&gt;[http://www.democracynow.org/2011/10/7/yemeni_activist_tawakkul_karman_first_female] [[Democracy Now!]] article on [[توکل کرمان]], &quot;[[یمن]]i Activist Tawakkul Karman, First Female [[عرب لوک]] Nobel Peace Laureate: A Nod for Arab Spring&quot;, dated October 7, 2011, retrieved March 21, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/sahar-taman/tawakul-karman-nobel-peace-prize-laureate_b_1001166.html]&quot;Tawakul Karman, Nobel Peace Prize Laureate, Talks the Talk and Walks the Walk&quot; by 'Sahar Taman', [[ہف پوسٹ]], published October 8, 2011, retrieved April 7, 2012.
:&quot;''a Yemeni Muslim woman''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/karman-lecture_en.html]&quot;In the name of God the Compassionate the Merciful&quot;,Nobel Lecture by Tawakkul Karman, Oslo, 10. December 2011, [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sal.am/magazine/islam/inspiring-islamic-story/tawakel-karman-the-nobel-peace-prize-winner-2011-hijab/] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120715033913/http://sal.am/magazine/islam/inspiring-islamic-story/tawakel-karman-the-nobel-peace-prize-winner-2011-hijab/ |date=2012-07-15 }} &quot;Tawakel Karman (The [[نوبل امن انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ|Nobel Peace Prize winner]] 2011) &amp; [[حجاب (معاشرہ)]]&quot; by 'Sarah Ahmed', dated December 12, 2011, retrieved March 21, 2012.
:&quot;''She is a co-recipient of the 2011 Nobel Peace Prize, becoming the first Yemeni, the first Arab woman, and the second Muslim woman to win a Nobel Prize and the youngest Nobel Peace Laureate to date.''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hautehijab.com/blogs/hijab-fashion/4966602-tawakkul-karman-first-arab-woman-and-youngest-nobel-peace-laureate-in-hijab] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171008030045/https://www.hautehijab.com/blogs/hijab-fashion/4966602-tawakkul-karman-first-arab-woman-and-youngest-nobel-peace-laureate-in-hijab |date=2017-10-08 }} &quot;Tawakkul Karman is the first arab woman and the youngest [[نوبل امن انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ|Nobel Peace Laureate]] in [[حجاب (معاشرہ)]]&quot;, 'Haute Hijab', December 20, 2011, accessed March 21, 2012.
:&quot;''Tawakkul Karman, a Muslim, was the first Arab woman awarded the Nobel Peace Laureate''&quot;&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|[[فائل:Malala Yousafzai at Girl Summit 2014.jpg|150px]]
|[[ملالہ یوسفزئی]] (born 12 July 1997)
|{{flagicon|PAK}} [[پاکستان]]i activist, working for rights to education for children in Pakistan.
|rowspan=&quot;2&quot;| The 2014 [[نوبل امن انعام]] was jointly given to [[کیلاش ستیارتھی]] and Yousafzai, &quot;for their struggle against the suppression of children and young people and for the right of all children to education&quot;.&lt;ref name=&quot;nobel-2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/press.pdf |title=The Nobel Peace Prize 2014 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2014-10-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226101620/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/press.pdf |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|At the age of 17, Yousafzai is the youngest Nobel Prize recipient ever.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/world-europe-29564935 Malala and Kailash Satyarthi win Nobel Peace Prize – BBC News&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt; She is also the second Pakistani and first ethnic [[پشتون|Pashtun]] to be awarded a Nobel Prize.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dawn.com/news/1137079/malala-wins-nobel-peace-prize|title=Malala Yousafzai, Kailash Satyarthi win Nobel Peace Prize|work=Dawn|date=14 October 2014|accessdate=14 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226101622/https://www.dawn.com/news/1137079/malala-wins-nobel-peace-prize|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== ادب ==
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;5%&quot; | سال
! width=&quot;10%&quot; | تصویر
! width=&quot;10%&quot; | انعام یافتہ
! width=&quot;10%&quot; | ملک تے پیشہ
! width=&quot;40%&quot; | کارنامہ
! width=&quot;25%&quot; | تبصرہ
|-
|1988
|[[فائل:Necip Mahfuz.jpg|140px]]
|[[نجیب محفوظ]]&lt;br /&gt;
(11 December 1911 – 30 August 2006)
|{{flagicon|EGY}} [[مصر]]ian [[author]], noted for his contribution to modern [[عربی ادب]]
|The 1988 [[نوبل انعام برائے ادب]] was given to Naguib Mahfouz &quot;who, through works rich in nuance—now clear-sightedly realistic, now evocatively ambiguous—has formed an Arabian narrative art that applies to all mankind&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1988/] &quot;The Nobel Prize in Literature 1988&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1988/mahfouz-lecture.html] 'Nobel Lecture by Naguib Mahfouz', [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;
| The first Muslim author to receive such a prize.&lt;ref name=&quot;Muslim Nobel Prize Winners&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://i-epistemology.net/literature/790-naguib-mahfouzs-socialistic-sufism-an-intellectual-journey-from-the-wafd-to-islamic-mysticism.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120609131742/http://www.i-epistemology.net/literature/790-naguib-mahfouzs-socialistic-sufism-an-intellectual-journey-from-the-wafd-to-islamic-mysticism.html |date=2012-06-09 }} &quot;[[نجیب محفوظ|Naguib Mahfouz's]] [[اشتراکیت]]ic [[تصوف]]: An Intellectual Journey from the Wafd to [[اسلام]] [[معرفت]]&quot;, Yagi, Kumiko, Ph.D. Harvard University, 2001. 235 pages. Adviser: Graham, William A. Publication Number: AAT 3028463, accessed March 24, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1988/mahfouz-article.html] &quot;Naguib Mahfouz – The Son of Two Civilizations&quot; by 'Anders Hallengren', article on [[نجیب محفوظ]], [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved March 24, 2012.
:: &quot;a pious [[مسلما‏ن|moslem]] believer&quot;&lt;/ref&gt;
|-
|2006
|[[فائل:Pamuk.jpg|140px]]
|[[اورخان پاموک]] (born 7 June 1952)
|{{flagicon|TUR}} [[ترکی قوم|Turkish]] [[author]] famous for his novels ''[[سرخ میرا ناں (ناول)]]'' and ''[[Snow (Pamuk novel)|Snow]]''
|The 2006 [[نوبل انعام برائے ادب]] was awarded to Orhan Pamuk &quot;who in the quest for the melancholic soul of his native city has discovered new symbols for the clash and interlacing of cultures&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2006/]
&quot;The Nobel Prize in Literature 2006&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2006/pamuk.html] 'Orhan Pamuk-Autobiography', [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;
| The first and only [[ترکی قوم|Turk]] to receive the Nobel Prize, He describes himself as a [[Cultural Muslim]] who associates the historical and cultural identification with the religion while not believing in a personal connection to God.&lt;ref name=&quot;Muslim Nobel Prize Winners&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.levantinecenter.org/arts/authors/orhan-pamuk-nobel-laureate-conversation-reza-aslan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110831204826/http://www.levantinecenter.org/arts/authors/orhan-pamuk-nobel-laureate-conversation-reza-aslan |date=2011-08-31 }} &quot;[[اورخان پاموک]], [[نوبل انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ]], in Conversation with [[Reza Aslan]]&quot;, Levantine Cultural Center , posted October 16, 2009, accessed March 21, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://en.islamtoday.net/artshow-236-3999.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160617132718/http://en.islamtoday.net/artshow-236-3999.htm |date=2016-06-17 }} &quot;[[اورخان پاموک]]: Incompatibility of Islam and Democracy Has Been Disproven&quot;, 'Islam Today', dated March 30, 2011, retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,380858,00.html] &quot;''Do you consider yourself a Muslim?''&quot;,&lt;br /&gt;
&quot;Orhan Pamuk and the Turkish Paradox&quot;, ''[[Spiegel Online]]'', dated December 21, 2005, retrieved March 21, 2012.

:&quot;I consider myself a person who comes from a Muslim culture. In any case, I would not say that I'm an atheist. So I'm a Muslim who associates historical and cultural identification with this religion. I do not believe in a personal connection to God; that's where it gets transcendental. I identify with my culture, but I am happy to be living on a tolerant, intellectual island where I can deal with Dostoyevsky and Sartre, both great influences for me.&quot;&lt;/ref&gt;
|}

== سائنس ==

=== کیمیا ===
{|align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;5%&quot; | سال
! width=&quot;10%&quot; | تصویر
! width=&quot;10%&quot; | انعام یافتہ
! width=&quot;10%&quot; | ملک تے پیشہ
! width=&quot;40%&quot; | کارنامہ
! width=&quot;25%&quot; | تبصرہ
|-
|1999
|[[فائل:Ahmed Zewail.jpg|125px]]
|[[احمد زیول]]&lt;br /&gt;
(born February 26, 1946)
|{{flagicon|}} [[مصر]]ian-[[Americans|American]] [[سائنس دان]]
|The 1999 [[نوبل انعام برائے کیمیا]] was awarded to [[احمد زیول]] &quot;for his studies of the [[transition state]]s of [[کیمیائی تعامل]]s using [[femtosecond]] [[طیف بینی]]&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1999/] &quot;The Nobel Prize in Chemistry 1999&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;
|He is the only Muslim chemist to date to be awarded the Nobel Prize and the second Muslim scientist.&lt;ref name=&quot;Muslim Nobel Prize Winners&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://plancksconstant.org/blog1/2008/05/muslim_nobel_prize_winner_ahmed_hassan_zewail.html] [[مسلما‏ن]] &quot;[[نوبل انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ|Nobel Prize Winner]] [[احمد زیول|Ahmed Hassan Zewail]]&quot; by '''Bernie''', 'Planck's constant', accessed March 24, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.zewail.caltech.edu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180628192349/http://www.zewail.caltech.edu/ |date=2018-06-28 }} [[احمد زیول]]'s [[کیلیفورنیا انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی]] site.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.fountainmagazine.com/Issue/detail/Science-in-the-Islamic-world-an-interview-with-Nobel-Laureate-Ahmed-Zewail] [[سائنس]] in the [[عالم اسلام|Islamic world]]: an interview with [[نوبل انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ]] [[احمد زیول]], ''[[The Fountain Magazine]]'', Issue 67, January–February 2009, retrieved March 21, 2012.
:&quot;''I'm very proud of the value system that I was given by my family and the way I grew up as a Muslim in Egypt.''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/ahmed-zewail-the-west-and-islam-need-not-be-in-conflict-421354.html] &quot;The West and Islam need not be in conflict&quot; by 'Ahmed Zewail', ''[[The Independent]]'', October 24, 2006, retrieved April 11, 2012.
:&quot;''The author is the only Arab Muslim to receive the Nobel Prize in science, 1999''&quot;&lt;/ref&gt;
|}

== ہور پڑھو ==

=== مضامین ===
* [[معرفت]] in Contemporary [[اسلام تے سیاست|Islamic Political Thought]]:[[اورخان پاموک]] and [[عبدالکریم سروش]] by ''John von Heyking'',''[[University of Lethbridge]]''&lt;ref&gt;[http://www.nhinet.org/vonheyking19-1.pdf]''Mysticism in Contemporary Islamic Political Thought'' by '''John von Heyking''', [[University of Lethbridge]],Volume XIX, Nos. 1 and 2, 2006, [[Humanitas (journal)|Humanitas]]
accessed April 5, 2012.&lt;/ref&gt;
* [[اسلام]], [[سوداویہ]], and Sad, Concrete [[مینار]]s: The Futility of Narratives In Orhan Pamuk's&quot; The Black Book by [[Ian Almond]]&lt;ref&gt;[http://www.jstor.org/stable/20057766?origin=JSTOR-pdf][http://gsu.academia.edu/IanAlmond/Papers/384772/Islam_Melancholy_and_Sad_Concrete_Minarets_The_Futility_of_Narratives_In_Orhan_Pamuks_The_Black_Book_] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210090212/http://gsu.academia.edu/IanAlmond/Papers/384772/Islam_Melancholy_and_Sad_Concrete_Minarets_The_Futility_of_Narratives_In_Orhan_Pamuks_The_Black_Book_ |date=2012-02-10 }}''[[New Literary History]],Vol.34,No.1,Inquiries into ethics and narratives(Winter 2003),pp. 75-90, retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;

=== کتاباں ===
* ''The Age of Deception: [[Nuclear energy policy|Nuclear Diplomacy]] in Treacherous Times'' by [[محمد البرادعی]].&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2011/05/08/books/review/book-review-the-age-of-deception-by-mohamed-elbaradei.html?pagewanted=all] [[نیو یارک ٹائمز Book Review|Sunday Book Review]], [[نیو یارک ٹائمز]], By [[Leslie H. Gelb]], published May 6, 2011, retrieved March 21, 2012.&lt;/ref&gt;
* ''[[اسلام]], [[استشراق]] and Intellectual [[تریخ]]: [[Modernity]] and the [[سیاست]] of Exclusion since [[ابن خلدون]]'' ([[ک‏‏تب خانہ]] of [[مشرق وسطی]] [[تریخ]]) by Mohammad R. Salama [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد]]-10: 1848850050 and [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد]]-10: 1848850050.&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/Islam-Orientalism-Intellectual-History-Modernity/dp/1848850050] [[intellectual]] [[اسلام د‏‏ی تریخ]], retrieved April 6, 2012.&lt;/ref&gt;
* ''[[اورخان پاموک]] and the [[سیاست]] of [[ترکی قوم|Turkish Identity]]: From [[اسلام]] to [[استنبول]]'' by ''Erdag Goknar'', [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد]]-10: 0415505380, [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد]]-13: 978-0415505383, [[روٹلیج]] Publication.&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/Orhan-Pamuk-Politics-Turkish-Identity/dp/0415505380] Orhan Pamuk and the Politics of Turkish Identity: From Islam to Istanbul [Paperback],retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;

=== سوانح ===
* ''[[یاسر عرفات]]'' (Biography (Lerner Hardcover)) by ''George Headlam''-[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد]]-10: 0822550040 &amp; [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد]]-13: 978-0822550044.&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/Yasser-Arafat-Biography-Lerner-Hardcover/dp/0822550040] [[یاسر عرفات]] [[سوانح]], retrieved April 6, 2012.&lt;/ref&gt;
* ''[[انور سادات]]: Visionary Who Dared'' by ''Joseph Finklestone''.&lt;ref&gt;[http://books.google.co.in/books?id=PoW4pO4q9VwC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#PPP1,M1] [[گوگل بکس]]-[[انور سادات]]:[[visionary]] who dared, retrieved April 6, 2012.&lt;/ref&gt;

== آب بیندی ===
* ''Iran Awakening: One Woman's Journey to Reclaim Her Life and Country'' (2007) by [[شیريں عبادی]] (ISBN 978-0-676-97802-5).&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/Iran-Awakening-Journey-Reclaim-Country/dp/0812975286] [[شیريں عبادی]]'s [[خود نوشت]]cal [[کتاب]], retrieved April 6, 2012.&lt;/ref&gt;
* [[احمد زیول]] [[خود نوشت]].&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1999/zewail-autobio.html] [[احمد زیول]] [[خود نوشت]], [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;
* ''[[Banker to the Poor]]: The Autobiography of [[محمد یونس]], Founder of [[گرامین بینک]]''. [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد]]-10: 0195795377 &amp; [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد]]-13: 978-0195795370.&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/Banker-Poor-Autobiography-Muhammad-Founder/dp/0195795377] [[خود نوشت]] of [[محمد یونس]], retrieved April 6, 2012.&lt;/ref&gt;
* {{cite book | last=Sadat | first=Anwar | title=In Search of Identity: An Autobiography | location=New York | publisher=Harper &amp; Row | year=1978 | isbn =0-06-013742-8}}، [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد]]-13:978-0060137427.&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/Anwar-El-Sadat-Identity-Autobiography/dp/0060137428] [[انور سادات]]: In Search of Identity an Autobiography, retrieved April 6, 2012.&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==
* [[نوبل امن انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ|List of Nobel Peace Laureates]]
* [[نوبل انعام یافتہ حبشی شخصیتاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نوبل انعام یافتہ یہودی شخصیتاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نوبل انعام یافتہ مسیحی شخصیتاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[مسلم سائنسداناں د‏‏ی لسٹ]]
* [[مسلما‏ن شخصیتاں د‏‏ی فہارست]]
* [[Lists of people by belief]]
* [[لسٹ نوبل انعام یافتگان بلحاظ ملک]]
* [[نوبل انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نوبل انعام یافتہ خواتین شخصیتاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[فہرستاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==

The year of receiving [[نوبل انعام]] is given after each [[نوبل انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ]] in this article. For verification of candidacy of above listed [[نوبل انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ]], please go to [[نوبل انعام]],&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes] [[نوبل انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ|All Nobel Laureates]], [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved April 6, 2012.&lt;/ref&gt; and search the corresponding year of reception of [[نوبل انعام]] in the respective field.

{{حوالے|2}}

== باہرلے جوڑ ==
* [http://bznotes.wordpress.com/2006/10/13/muslim-nobel-prize-winners/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327202406/http://bznotes.wordpress.com/2006/10/13/muslim-nobel-prize-winners/ |date=2012-03-27 }} “Muslim Nobel Prize Winners”, 'BZNotes', accessed March 21, 2012.
* [http://www.scribd.com/sirajudola/d/14200105-Muslim-Nobel-Prize-Winners] “Muslim Nobel Prize Winners”, [[اسکرائبڈ ڈاٹ کم]], accessed March 21, 2012.
* [http://saleemali.newsvine.com/_news/2010/02/14/3895511-nobel-laureates-and-the-muslim-world] “Nobel Laureates and the [[عالم اسلام]]” by [[Saleem Ali (academic)|Saleem H. Ali]], [[Newsvine]], February 14, 2010, retrieved March 21, 2012.
* [http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=39657&amp;Cat=9] “Nobel laureates of the [[عالم اسلام|Islamic world]]” - S Iftikhar Murshed, [[دی نیوز]], April 3, 2011, retrieved March 21, 2012.
* [http://www.alislam.org/library/salam.html] “Professor [[عبد السلام]]”, accessed April 4, 2012.
* [http://tribune.com.pk/story/268182/no-nobels-for-the-muslim-world/] “No Nobels for the Muslim World” by Aziz Akhmad, [[دی ایکسپریس ٹریبیون]], published October 6, 2011, retrieved March 19, 2012.
* [http://www.patheos.com/blogs/altmuslim/2006/10/muslim_economist_writer_win_nobel_prizes/] “Muslim Nobel laureates: Muslim economist, writer win Nobel prizes”,accessed March 24, 2012.
* [http://explore.theculturetrip.com/asia/editorials/abdus-salam-first-muslim-nobel-laureate-/] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130204085026/http://explore.theculturetrip.com/asia/editorials/abdus-salam-first-muslim-nobel-laureate-/ |date=2013-02-04 }} “Abdus Salam, 'First [[مسلما‏ن]] Nobel Laureate'”, ''‘The Culture Trip’'', accessed March 21, 2012.
:“''Abdus Salam was a theoretical physicist who became the first Pakistani and the first Muslim to be awarded the Nobel Prize in the sciences''.”
* [http://www.themuslimtimes.org/2011/11/countries/pakistan/dr-abdus-salam-nobel-laureate-in-physics] “Dr. [[عبد السلام]]: Nobel Laureate in Physics”,accessed April 4, 2012.
* [http://www.onislam.net/english/news/middle-east/454955-islam-supports-democracy-noble-laureate.html] “[[توکل کرمان]] speaks: Islam Supports Democracy”, 'Onislam', December 10, 2011, accessed March 21, 2012.
* [http://www.france24.com/en/node/4915706] “A Muslim woman's place is in society: [[شیريں عبادی|Nobel Laureate]]”, [[France 24]], dated November 2, 2009, retrieved March 21, 2012.
* [http://www.nationmultimedia.com/opinion/Nobel-Prize-reflects-womens-struggle-in-the-Muslim-30167600.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181006000235/http://www.nationmultimedia.com/opinion/Nobel-Prize-reflects-womens-struggle-in-the-Muslim-30167600.html |date=2018-10-06 }} “Nobel Prize reflects women's struggle in the Muslim world”, retrieved March 19, 2012.
* [http://www.huffingtonpost.com/2011/10/07/nobel-peace-prize-winner-karman-profile_n_999774.html] “Nobel Peace Prize Winner Tawakkul Karman Profile: The Mother of Yemen's revolution”, [[ہف پوسٹ]], dated October 7, 2011, retrieved March 19, 2012.
* [http://www.americanthinker.com/2011/05/dear_world_community_you_are_n.html] “Dear ‘World Community’: You Are Not Our Equals” by William A. Levinson, [[American Thinker]], May 31, 2011, retrieved March 21, 2012.
* [http://www.michigandaily.com/news/nobel-peace-prize-winner-talks-about-womans-activism-yemen]“''Nobel Prize winner highlights women’s role in Arab Spring''”,‘[[The Michigan Daily]]’,Published November 15, 2011, retrieved April 4, 2012.
* [http://www.positivemuslimah.com/2011/12/nobel-peace-prize-winner-tawakul-karman.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210625104522/http://www.positivemuslimah.com/2011/12/nobel-peace-prize-winner-tawakul-karman.html |date=2021-06-25 }}“[[نوبل امن انعام]] Tawakul Karman: Islam No Threat to Democracy”,reprinted ‘Positive Islam’, dated December 12, 2011, 1st printed [[روئٹرز]][http://www.crescentpost.com/2011/12/reuters-nobel-peace-prize-winner-islam-no-threat-to-democracy/] December 9, 2011, accessed April 4, 2012.
* [http://aa.trinimuslims.com/f17/the-nobel-prize-muslim-winners-2757/]“The Nobel Prize – Muslim Winners”,by '''Sadaqat''',accessed April 4, 2012.
* [http://nobelwomensinitiative.org/2011/10/women-nobel-peace-laureates-congratulate-three-new-women-laureates/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120521221718/http://nobelwomensinitiative.org/2011/10/women-nobel-peace-laureates-congratulate-three-new-women-laureates/ |date=2012-05-21 }}“Women Nobel Peace Laureates Congratulate Three New Women Laureates”, [[Nobel Women's Initiative]],dated October 7, 2011, retrieved April 4, 2012.
:''Karman joins Shirin Ebadi, who won the Nobel Peace prize in 2003 for her work to bring equal rights to women in Iran, as the second Muslim woman to win the Nobel Peace prize.''

:''“As a Muslim woman, I am well aware of the difficult and severe conditions of your work and struggle,” said Ebadi in her letter today to Karman. Karman receives frequent death threats, and was thrown in jail last January. “I admire your tremendous work and courage. This victory will certainly inspire and reassure the million of Muslim women who suffer from discrimination and who fight for equality of rights between men and women—and also sends a message to countries going through the Arab Spring that true democracy will only be achieved if women also receive equal rights.”''
* [http://www.turkishpoliticsinaction.com/2009/01/pamuk-on-multiculturalism-secularism.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210630105210/http://www.turkishpoliticsinaction.com/2009/01/pamuk-on-multiculturalism-secularism.html |date=2021-06-30 }}“[[اورخان پاموک|Pamuk]] on [[Multiculturalism]], [[سیکولرازم]], [[اسلام]], and the [[یورپی اتحاد|EU]] ”,‘Turkish Politics in Action’,dated January 18, 2009, retrieved April 5, 2012.
* [http://www.digitalnpq.org/articles/nobel/133/11-28-2006/orhan_pamuk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210625104522/http://www.digitalnpq.org/articles/nobel/133/11-28-2006/orhan_pamuk |date=2021-06-25 }}“Two Souls -- In Europe And Turkey”,an interview with [[اورخان پاموک]] by ''Nathan Gardels'',‘Nobel Laureates Plus’,'''NPQ''',dated November 28, 2006, retrieved April 5, 2012.
* [http://www.boston.com/news/world/articles/2006/10/13/nobel_author_bridges_islam_and_the_west/]“[[اورخان پاموک|Nobel author]] bridges [[اسلام]] and the [[Western World|West]]” by [[Mark Feeney]], [[The Boston Globe]],October 13, 2006, retrieved April 5, 2012.
* [http://www.guardian.co.uk/world/2001/sep/29/afghanistan.terrorism7]“Listen to the damned” by [[اورخان پاموک]], [[دی گارڈین]],dated September 29, 2001, retrieved April 5, 2012.
:“''It is not Islam or poverty that succours terrorism, but the failure to be heard''”
* [http://www.arabianbusiness.com/muhammad-yunus-addresses-islamic-finance-forum-50878.html]“[[محمد یونس]] addresses [[اسلامی معاشیات]] forum ” by '''Talal Malik''',‘Arabian Business’,dated April 13, 2008, retrieved April 5, 2012.
* [http://atheism.about.com/library/glossary/islam/bldef_sadatanwar.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210135501/http://atheism.about.com/library/glossary/islam/bldef_sadatanwar.htm |date=2009-02-10 }}‘[[انور سادات]]’, [[about.com]],retrieved April 5, 2012.
* [http://articles.cnn.com/2009-03-26/world/sadat.peace_1_jehan-sadat-egyptian-president-anwar-sadat-islam?_s=PM:WORLD]“Thirty years later, Sadat's widow still hopes for peace”, [[سی این این]],dated March 26, 2009, retrieved April 5, 2012.
* [http://nirmukta.com/2011/11/13/the-tragedy-of-muslim-civilization/]“The Tragedy of [[عالم اسلام|Muslim Civilization]]” by ''Aftab Zaidi'','''Nirmukta''',November 13, 2011, retrieved April 5, 2012.
* [http://uir.unisa.ac.za/handle/10500/2745?show=full]“[[نجیب محفوظ]] and modern ‘Islamic identity’” by ‘Mehnaz Mona Afridi’, [[University of South Africa|UNISA]],November 2008,retrieved April 7, 2012.
:“''How closely have the changes and developments detailed in Mahfouz’s descriptions of ordinary Egyptian lives paralleled what the world has witnessed as ageneral growing “Islamization” of the Muslim world? In my research,I have found that other Muslim writers,such as Leila Ahmed (Egypt), Mohsin Hamid (Pakistan/India), and Orhan Pamuk (Turkey) have also observed and commented on the Islamization of the culture.''”

{{Nobel Prizes}}

[[گٹھ:سائنس داناں د‏‏ی فہرستاں]]
[[گٹھ:مسلم شخصیتاں د‏‏ی فہرستاں]]
[[گٹھ:نوبل انعام یافتگان د‏‏ی لسٹ بلحاظ مذہب]]</text>
      <sha1>6898ipcnjk4iyp9xo4qwn876iejo7zv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیڈیا دیاں موبائل اپلیکیشنز دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91685</id>
    <revision>
      <id>708599</id>
      <parentid>701612</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T22:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33829" sha1="i2fkwznbhdq4ekcudukt1dvvbfvobv8" xml:space="preserve">{{Infobox software
| name= ویکیپیڈیا اپلیکیشنز
| logo= Wikipedia mobile app logo.png
| screenshot=
| caption= 
| collapsible=
| author= 
| developer= [[ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن]]
| released= 
| discontinued= 
| latest release version= آپریٹنگ سسٹم اُتے منحصر اے 
| latest release date= 
| latest preview version=
| latest preview date= 
| programming language= 
| operating system= [[اینڈروئیڈ]], [[آئی او ایس]], [[ونڈوز موبائل]]
| platform= 
| size= 
| language= 
| status= 
| genre= 
| license= 
| website= وکھ وکھ آپریٹنگ سسٹم دے تھلے دیکھو [https://releases.wikimedia.org/mobile Direct download site]&lt;br /&gt; Information and resources: [[Help:Mobile access]]
| bodystyle= width:323px}}
{{Infobox software
| name= اینڈروئیڈ پر
| title= انڈروئڈ دا اطلاقیہ
| logo= Wikipedia mobile app logo.png
| screenshot= Wikiappandroid.jpg
| caption= ویکیپیڈیا اطلاقیہ وچ اک صفحہ
| collapsible= ہاں
| author= 
| developer=
| released= 
| discontinued           = 
| latest release version = وکھ وکھ آلہ جات اُتے مختلف
| latest release date    = {{Start date and age|2018|02|06}}
| latest preview version = Varies with device &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia.beta |title=Wikipedia Beta on Google Play|publisher=[[گوگل پلے]]|date=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;
| latest preview date    = {{Start date and age|2018|04|05}}
| programming language   = 
| operating system       = [[اینڈروئیڈ]]
| platform               = 
| size                   = {{Unbulleted list|Stable: 18.16MB|Beta: 19.33MB}}
| language               = 
| status                 = 
| genre                  = 
| license                = 
| website                = {{URL|1=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia}}&lt;br /&gt;{{URL|1=https://android-builds.wmflabs.org/}}
| bodystyle              = width:323px
}}
{{Infobox software
| title                  = آئی او ایس دا اطلاقیہ
| name                   = On iOS
| logo                   = &lt;!-- [[File:]] --&gt;
| screenshot             = Wikipedia iOS App Screenshot.png
| caption                = 
| collapsible            = yes
| author                 = 
| developer              = [[ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن]]
| released               = 
| discontinued           = 
| latest release version = 5.4.0
| latest release date    = {{Start date and age|2017|03|22}}
| latest preview version = 
| latest preview date    = &lt;!-- {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| status                 = 
| programming language   = 
| operating system       = [[آئی او ایس]]
| platform               = 
| size                   = 40.1 MB
| language               = 
| genre                  = 
| license                = 
| website                = {{URL|https://itunes.apple.com/app/wikipedia/id324715238}}
| bodystyle              = width:323px
}}
{{Infobox software
| name                   = ویکیپیڈیا دے موبائل اطلاقیاں د‏‏ی لسٹ
| title                  = Wikipedia, on Windows 8/Server, and later
| logo                   = &lt;!-- [[File:]] --&gt;
| screenshot             = 
| caption                = 
| collapsible            = 
| author                 = 
| developer              = [[ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن]]
| released               = {{تریخ آغاز|2012|05|31}}
| discontinued           = 
| latest release version = 10
| latest release date    = {{Start date and age|2014|03|14}}
| latest preview version = 
| latest preview date    = &lt;!-- {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| programming language   = 
| operating system       = {{Unbulleted list|[[ونڈوز 8]] or later|[[Windows Server 2012]] or later}}
| platform               = [[Windows Runtime]]
| size                   = 766.68 KB – 808.16 KB
| language               = 
| status                 = 
| genre                  = 
| license                = 
| website                = {{URL|https://www.microsoft.com/en-us/store/apps/wikipedia/9wzdncrfhwm4}}
| bodystyle              = width:323px
}}
&lt;!-- {{Infobox software
| name                   = {{جا:نام_صفحہ}}
| title                  = Wikipedia, on Firefox OS
| logo                   = 
| screenshot             = 
| caption                = 
| collapsible            = 
| author                 = 
| developer              = 
| released               = 
| discontinued           = 
| latest release version = 
| latest release date    = 
| latest preview version = 
| latest preview date    = 
| programming language   = 
| operating system       = [[Firefox OS]]
| platform               = 
| size                   = 
| language               = 
| status                 = 
| genre                  = 
| license                = 
| bodystyle= width:323px
}} --&gt;

[[ویکیمیڈیا تحریک]] د‏‏ی کئی تنظیماں بشمول [[ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن]] [[ویکیپیڈیا]] دے استعمال دے لئی متعدد [[آپریٹنگ سسٹم]] اُتے [[موبائل اپلیکیشنز]] نشر کردیاں نيں۔ تمام اطلاقیے [[اینڈروئیڈ]] دے [[گوگل پلے]] ،[[آئی او ایس]] دے [[ایپ اسٹور]]، فائر فوکس مارکیٹ پلیس دے [[فائر فوکس]] تے [[ونڈوز 8]] دے [[ونڈوز اسٹور]] اُتے دستیاب نيں۔ انہاں نو‏‏ں آزادانہ طور اُتے کسی تیسری جگہ تو‏ں وی ڈاؤنلوڈ کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ ایہ اطلاقیے ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن د‏‏ی [[ویب سائٹ]] تو‏ں وی حاصل کیتے جا سکدے نيں۔ اس ویب سائٹ اُتے [[مراحل اشاعت سافٹ ویئر]] تے قدیم اطلاقیے وی موجود نيں۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://releases.wikimedia.org/mobile|title=Index of /mobile|website=releases.wikimedia.org|access-date=2017-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226132858/https://releases.wikimedia.org/mobile/|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
آزاد ڈولپرز نے وی ویکیپیڈیا دے مضامین پڑھنے دے لئی کئی غیر رسمی اطلاقیے بنا رکھے نيں۔ کچھ اطلاقیے ویکیپیڈیا ویب سائٹ دا متن لوڈ ک‏ر ک‏ے قارئین دے سامنے پیش کردے نيں؛ جدو‏ں کہ ہور اطلاقیے [[میڈیاویکی]] دے ماخذ نو‏‏ں استعمال کردے نيں۔ کچھ صرف ویکیپیڈیا دے متن نو‏‏ں دکھاندے نيں، اس طرح دے اطلاقیے کچھ خصوصی چیزاں مثلاً زمرے تے تبادلہ خیال نو‏‏ں غائب کر دیندے نيں۔ کچھ اطلاقیاں وچ ترمیم کرنے د‏‏ی وی سہولت ہُندی ا‏‏ے۔

== رسمی اطلاقیے ==
=== ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن ===
ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن دا ویکیپیڈیا اطلاقیہ &quot;ویکیپیڈیا&quot; دے ناں تو‏ں ہی موجود اے بجز آئی او ایس نسخہ دے کہ اوتھ‏ے اوہ &quot;ویکیپیڈیا موبائل&quot; دے ناں تو‏ں مندرج ا‏‏ے۔

==== اینڈروئڈ ====
ویکیپٰڈیا دا [[اینڈروئیڈ]] اطلاقیہ متن وچ ترمیم د‏‏ی سہولت دیندا اے تے میپ وی مہیا کردا ا‏‏ے۔ نال ہی صارف دے مقام دے لحاظ تو‏ں مضامین د‏‏ی لسٹ وی دکھاندا تے اس خصوصیت نو‏‏ں نقشہ د‏‏ی صورت وچ وی پیش کردا ا‏‏ے۔ مگر ایہ اطلاقیہ گٹھ تے تبادلہ خیال د‏‏ی خصوصیات تو‏ں آراستہ نئيں ا‏‏ے۔ ایہ [[ایف ڈروید]] اُتے وی دستیاب ا‏‏ے۔

==== آئی او ایس ====
[[آئی او ایس]] دے اطلاقیہ وچ وی پڑھنے تے ترمیم د‏‏ی سہولت موجود ہُندی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.smartcompany.com.au/information-technology/20110617-iphone-app-of-the-week-wikipedia-mobile.html |title=iPhone App of the Week: Wikipedia Mobile |publisher=Smartcompany.com.au |date=2011-06-17 |accessdate=2012-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226132909/https://www.smartcompany.com.au/startupsmart/news-analysis/local/iphone-app-of-the-week-wikipedia-mobile/ |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ایتھ‏ے تو‏ں صارف [[فیس بک]] تے دوسری سماجی ویب سائٹاں اُتے کسی وی مضمون نو‏‏ں شائع کر سکدا ا‏‏ے۔ اس وچ علاقہ دے لحاظ تو‏ں نقشہ اُتے مضمون نو‏‏ں ٹیگ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے جے آپ [[حیدرآباد دکن|حیدرآباد]] وچ نيں تے [[حسین سجے]] گھومنے گئے ہوئے نيں تاں حسین سجے نو‏‏ں ٹیگ کر لین، ہن جداں ہی آپ کدی حسین سجے دے نیڑے جاواں گے آپ نو‏‏ں اوہ مضمون نقشہ اُتے نظر آئے گا۔ اس نسخہ وچ نہ تاں تبادلہ خیال ہُندا اے، نہ گٹھ تے نہ عام ڈیسک ٹاپ ورزن موجود ہُندا ا‏‏ے۔

==== ونڈوز ====
یہ [[میٹرو اسٹائل اطلاقیہ]] موبائل ویب سائٹ دے سادہ نسخہ د‏‏ی طرح صرف قابل مطالعہ اے، اس د‏ی مدد تو‏ں مضامین وچ ترمیم نئيں ک‏ر سکدے۔ جدو‏ں اسنو‏ں [[ونڈوز آر ٹی]] وچ استعمال کرن گے تاں [[جی آئی ایف]] تصاویر د‏‏ی سہولت نئيں ہوئے گی۔

==== فائر فاکس آپریٹنگ سسٹم ====
ویکیپیڈیا دا فائر فوکس والا نسخہ صرف پڑھنے دے لئی دستیاب ا‏‏ے۔ اس نسخہ وچ بنیادی [[ویکیپیڈیا زیرو]] ڈٹیکشن وی ا‏‏ے۔

==== ویکیپیڈیا سویٹزرلینڈ ====
ویکیمیڈیا تحریک دے سویس چیپٹر [[ویکیمیڈیا سی ایچ]] نے ویکیپیڈیا دے بہت سارے آف لائن اطلاقیے بنائے نيں۔
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!عنوان
! class=&quot;unsortable&quot; |تفصیل
! [[اینڈروئیڈ]]
! [[آئی او ایس]]
! [[ونڈوز 10]]
!ہور او ایس
!کیوکس دے متن د‏‏ی زناباں
!ویب سائٹ
!قیمت
! [[آزاد مصدر]]
|-
|'''[[کیوکس]]'''||ویکیمیڈیا دے تمام پروجیکٹاں نو‏‏ں ڈاؤنلوڈ کرنے تے آف ڪائن پڑھنے دا منصوبہ
|[https://play.google.com/store/apps/details?id=org.kiwix.kiwixmobile yes]|| [https://itunes.apple.com/us/app/kiwix/id997079563 yes]||[https://www.microsoft.com/store/apps/9P8SLZ4J979J Windows 10 UWP];&lt;br /&gt;[http://www.kiwix.org/downloads/ Older Windows (x86)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181220175523/http://www.kiwix.org/downloads/ |date=2018-12-20 }}||[http://www.kiwix.org/downloads/ GNU/Linux] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181220175523/http://www.kiwix.org/downloads/ |date=2018-12-20 }},&lt;br /&gt;[https://f-droid.org/packages/org.kiwix.kiwixmobile/ F-Droid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200707150551/https://f-droid.org/packages/org.kiwix.kiwixmobile/ |date=2020-07-07 }}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[https://addons.mozilla.org/fr/firefox/addon/kiwix-offline/ Firefox Add-on], [https://chrome.google.com/webstore/detail/kiwix/donaljnlmapmngakoipdmehbfcioahhk Chrome Extension],&lt;br /&gt;[[S60 (software platform)|S60]] 3rd [[S60 (software platform)#Editions|edition]], feature pack 1 or later can show ZIM files via [https://cip.github.io/WikiOnBoard/ WikiOnBoard]&lt;/small&gt;||[http://wiki.kiwix.org/wiki/Content_in_all_languages 286]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([https://download.kiwix.org/zim/wikipedia/ wikipedia], [https://download.kiwix.org/zim/wikivoyage/ wikivoyage], [https://download.kiwix.org/zim/wiktionary/ wiktionary], [https://download.kiwix.org/zim/wikiversity/ wikiversity], [https://download.kiwix.org/zim/wikibooks/ wikibooks], [https://download.kiwix.org/zim/wikisource/ wikisource], [https://download.kiwix.org/zim/wikiquote/ wikiquote], [https://download.kiwix.org/zim/wikinews/ wikinews], [https://download.kiwix.org/zim/wikispecies/ wikispecies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807003120/https://download.kiwix.org/zim/wikispecies/ |date=2018-08-07 }})&lt;/small&gt;||[http://www.kiwix.org/ Website]||{{Free}}||{{ہاں}}
|-
|[[میڈیکل ویکیپیڈیا]]||کویکس اُتے مبنی ویکیپیڈیا دا آف لائن طبی دائرۃالمعارف، [[ویکی پروجیکٹ میڈ فاّنڈیشن]] دے اشتراک تو‏ں ڈولپ کيتا گیا

|[https://play.google.com/store/apps/details?id=org.kiwix.kiwixcustomwikimedar AR], [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.kiwix.kiwixcustomwikimedde DE], [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.kiwix.kiwixcustomwikimed EN], [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.kiwix.kiwixcustomwikimedes ES], [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.kiwix.kiwixcustomwikimedfa FA], [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.kiwix.kiwixcustomwikimedfr FR], [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.kiwix.kiwixcustomwikimedja JA], [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.kiwix.kiwixcustomwikimedor OR], [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.kiwix.kiwixcustomwikimedpt PT], [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.kiwix.kiwixcustomwikimedzh ZH]||[https://itunes.apple.com/us/app/wikimed/id1281693200?mt=8 EN]||[https://www.microsoft.com/store/apps/9PHJSNP1CZ8J WikiMed UWP EN];&lt;br /&gt;[https://www.microsoft.com/store/apps/9P8SLZ4J979J Kiwix JS + in-app download of any WikiMed language]||&lt;small&gt;only as content file ([[ZIM (file format)|ZIM]]) in Kiwix or WikiOnBoard&lt;/small&gt;||[http://download.kiwix.org/zim/wikipedia/ AR, AS, BN, BPY, DE, EN, ES, FA, FR, GU, HI, IT, JA, KN, LO, ML, MR, OR, PA, PT, TA, TE, UR, ZH]||[http://www.kiwix.org/home/wikimed/ Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181010213829/http://www.kiwix.org/home/wikimed/ |date=2018-10-10 }}||{{Free}}||{{ہاں}}
|-
|'''[[ویکی سفرنامہ]]'''||ویکی سفر نامہ دا آف لائن نسخہ۔ اک مکمل عالمی سفرنامہ موبائل اُتے دستیاب۔ ||[https://play.google.com/store/apps/details?id=org.kiwix.kiwixcustomwikivoyage EN]||[https://itunes.apple.com/de/app/wikivoyage-deutsch-offline/id654441997?mt=8 DE]||[https://www.microsoft.com/store/apps/9N5SB90Q4JBJ Wikivoyage UWP EN];&lt;br /&gt;[https://www.microsoft.com/store/apps/9P8SLZ4J979J Kiwix JS + in-app download of any Wikivoyage language]||&lt;small&gt;only as content file (ZIM) in Kiwix or WikiOnBoard&lt;/small&gt;||[http://download.kiwix.org/zim/wikivoyage/ DE, EL, EN, ES, FA, FI, FR, HE, IT, NL, PL, PT, RO, RU, SV, UK, VI, ZH]||[[voy:en:Wikivoyage:Offline Expedition|Website]]||{{Free}}||{{ہاں}}
|}

== غیر رسمی اطلاقیے ==
ذیل وچ غیر رسمی ویکیپیڈیا اطلاقیاں د‏‏ی لسٹ اے تے انہاں وچ زیادہ تر اس وقت وجود وچ آئے جدو‏ں [[ونڈوز فون]] دا اطلاقیہ موجود نئيں سی۔ انہاں وچ مضامین نو‏‏ں تلاش کرنے، [[بک مارک]] کرنے، شیئر کرنے تے [[تصویر]] نو‏‏ں وڈا کرنے د‏‏ی سہولتاں موجود نيں۔

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! عنوان
! class=&quot;unsortable&quot; | تفصیل
! [[اینڈروئیڈ]]
! [[آئی او ایس]]
! [[ونڈوز 10]] / [[ونڈوز فون]]
!ویبسائٹ/ہور او ایس
! Price
![[اوپن سورس]]
|-
|'''ویکی کومپاس'''
|ویکی کومپاس نزدیکی ویکیپیڈیا مضامین نو‏‏ں نامزد کردا اے تے اضافی حقیقت دے نال پیش کردا ا‏‏ے۔
|
|[https://itunes.apple.com/app/wikicompass/id1363789167 yes]
|
|[http://www.wikicompass.co/ Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180626001515/http://www.wikicompass.co/ |date=2018-06-26 }}||$0.99
|
|-
|'''آرڈ 2''' ||اینڈروئڈ تے ڈیسک ٹاپ صارفین دے لئی آف لائن [[گنو عام عوامی اجازت نامہ]] لغت||[https://play.google.com/store/apps/details?id=itkach.aard2 yes]|| || ||[http://aarddict.org/ Website]||{{Free}}||{{ہاں}}
|-
|'''جیو فلو'''
|اک مفت موبائل اطلاقیہ جو آپ دے مقام دا پتہ لگاندا اے تے اس تو‏ں متعلق ویکیپیڈیا مضمون دکھاندا اے 
|[https://android.geoflow.io/ yes]
|[https://ios.geoflow.io/ yes]
|
|[https://www.geoflow.io/ Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116210020/https://www.geoflow.io/ |date=2018-11-16 }}
||||
|-
|ویکی لینس
|اک اطلاقیہ جو اپ دے آس پاس د‏ی چیزاں نو‏‏ں کسی ویکیپیڈیا مضمون تو‏ں مربوط کتا اے 
|
|[https://itunes.apple.com/app/wikilens-wikipedia-+-augmented/id1187223057 yes]
|
|[http://www.wikilens.io/ Website]||{{Free}}
|
|-
|وی فار ویکیپیڈیا
|آئی فون، آئی پیڈ تے ایپل واچ دے لئی
|  ||[https://itunes.apple.com/app/viki-wikipedia/id993435362 yes]|| ||[http://viki-app.com/ Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161202013621/http://viki-app.com/ |date=2016-12-02 }}||$4.99||
|-
|[[ویکی نوٹس]]||rA[[انسٹی ٹیوسٹ فار ڈاینامک ایجوکیشنل ایڈوانسمینٹ]] دا اک اطلاقیہ||  ||[https://itunes.apple.com/us/app/wikinodes/id433834594 yes]|| || ||$1.99||
|-
|'''آرٹیکلز'''||آئی فون، آئی پیڈ، آئی پیڈ منی تے آئی پوڈ ٹچ دے لئی ||  ||[https://itunes.apple.com/us/app/articles/id364881979 yes]|| || [http://sophiestication.com/ Website] ||{{Free}}||
|-
|مینی پیڈیا آف لائن ویکیپیڈیا
|بغیر نیٹورک دے آئی فون، آئی پیڈ اورآئی پوڈ کر ویکیپیڈیا تک رسائی دے لئی
|[https://play.google.com/store/apps/details?id=mobi.minipedia.mp.android.app yes]||[https://itunes.apple.com/app/id473512078 yes]|| ||[http://minipedia.mobi/ Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201027020000/https://minipedia.mobi/ |date=2020-10-27 }}||{{Free}}||
|-
|وینڈم ویکی
|اک آزاد تے مفت اطلاقیہ جس تو‏ں روزانہ کچھ نہ کچھ نواں سکھیا جا سکدا اے 
|[https://play.google.com/store/apps/details?id=co.sharan.random2wiki yes]|| || || ||{{Free}}||{{ہاں}}
|-
|لرن ڈسکوری
|By XDiscovery. — Displays and saves [[mindmap]]s of Wikipedia. Correlations between topics are organized to make sense of new information by visualizing the context about a topic. [[bookmark (World Wide Web)|Bookmarks]] mindmaps instead of articles, and shares them as visual references.|| ||[https://itunes.apple.com/us/app/learn-discovery-mindmap-wikipedia/id859954749 yes]|| ||[http://learn.xdiscovery.com/ Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180806162633/http://learn.xdiscovery.com/ |date=2018-08-06 }}||$5.99||
|-
|ویکیپینین
|By Robert Chin — Easy, search, navigation and display of Wikipedia entries. Streamline your browsing with history grouped by visit date, and bookmarking for individual entries and sections within an entry.|| ||[https://itunes.apple.com/en/app/wikipanion/id288349436 yes]|| ||[http://www.wikipanion.com/ Website] ||{{Free}}||
|-
|لوبوویکی ریڈر فار ویکیپیڈیا
|All the links clicked are added to the reading queue, instead of being immediately opened to allow users to read articles in a distraction-free manner..||[https://play.google.com/store/apps/details?id=info.galu.dev.lobowiki yes]|| || ||[http://dev.galu.info/lobowiki.html Website] ||{{Free}}||
|-
|جیو سرچ فار ویکیپیڈیا
|By Yunhe Shi — Search and view geotagged Wikipedia articles from an visible map region.|| ||[https://itunes.apple.com/us/app/geosearch-for-wikipedia/id929984054 yes]|| ||[http://www.shiyunhe.com/geosearch-for-wikipedia Website] ||{{Free}}||
|-
|ویکی انسائکلوپیڈیا گولڈ
|By AppsUnlimited wiki. — A Wikipedia reader. Pro version costs $0.99 and claims to donate 30% of revenue to Wikimedia foundation.||[https://play.google.com/store/apps/details?id=uk.co.appsunlimited.wikiapp yes]|| || || ||{{Free}}||
|-
|یکیپیڈیا ریڈر
|By ManoRey — Wikipedia Reader is a Wikipedia article and image reader for Windows 10 Mobile, Windows Phone 8.1, Windows Phone 8.|| || ||[https://www.microsoft.com/en-us/store/p/wikipedia-reader/9nblggh0cs7d yes]|| ||{{Free}}||
|-
|یکی ویب
|Wikiweb is a Wikipedia reader for iPhone and iPad that visualizes the connections between articles.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sawers|first1=Paul|title=Wikiweb: A beautiful iOS Wikipedia app that lets you visualize connections between articles|url=https://thenextweb.com/apps/2012/07/14/wikiweb-a-beautiful-ios-wikipedia-app-that-lets-you-visualize-connections-between-articles/|publisher=The Next Web|accessdate=20 June 2015|date=14 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226132903/https://thenextweb.com/apps/2012/07/14/wikiweb-a-beautiful-ios-wikipedia-app-that-lets-you-visualize-connections-between-articles/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Rubio|first1=Justin|title=Wikiweb app makes wasting time on Wikipedia even easier|url=https://www.theverge.com/2012/7/18/3167757/wikiweb-ios-app-wikipedia|publisher=The Verge|accessdate=20 June 2015|date=18 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226132900/https://www.theverge.com/2012/7/18/3167757/wikiweb-ios-app-wikipedia|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|| ||[https://itunes.apple.com/us/app/wikiweb-visual-wikipedia-reader/id499345601 yes]|| ||[http://www.wikiwebapp.com/ Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120819171725/http://www.wikiwebapp.com/ |date=2012-08-19 }}||$4.99||
|-
|'''[[Wikiwand|ویکی وینڈ]]'''||Made to allow easier navigation and search than the website or the site's own app.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Bell|first1=Karissa|title=5 can't-miss apps: 'Zenith Space Adventure,' StubHub Music and more|url=http://mashable.com/2015/03/07/5-cant-miss-apps-imgur/|accessdate=20 June 2015|date=8 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226132902/https://mashable.com/2015/03/07/5-cant-miss-apps-imgur/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sawers|first1=Paul|title=WikiWand makes Wikipedia beautiful|url=https://thenextweb.com/apps/2014/08/19/wikiwand-makes-wikipedia-beautiful/|publisher=The Next Web|date=19 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226132854/https://thenextweb.com/apps/2014/08/19/wikiwand-makes-wikipedia-beautiful/|archivedate=2018-12-26|access-date=2018-07-31|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sawers|first1=Paul|title=Wikiwand arrives on iPhone to help make Wikipedia beautiful|url=https://venturebeat.com/2015/03/05/wikiwand-arrives-on-iphone-to-help-make-wikipedia-beautiful/|publisher=VentureBeat|accessdate=20 June 2015|date=5 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226132911/https://venturebeat.com/2015/03/05/wikiwand-arrives-on-iphone-to-help-make-wikipedia-beautiful/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||&lt;small&gt;Currently invitation only&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Best Tools to Improve Your Wikipedia Experience|url=https://www.pcmag.com/article/351839/the-best-tools-to-improve-your-wikipedia-experience|website=PCMAG|accessdate=26 February 2017|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226132859/https://www.pcmag.com/article/351839/the-best-tools-to-improve-your-wikipedia-experience|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;||[https://itunes.apple.com/app/wikiwand-faster-wikipedia-reader/id947444965 yes]|| ||[http://www.wikiwand.com/ Website]||{{Free}}||
|-
|زیمے پیڈیا
|Offline reader for Wikipedia and other Wiki projects stored in a [[ZIM (file format)|ZIM]] format.|| || || || [https://openrepos.net/content/mkiol/zimpedia Sailfish OS] [https://appworld.blackberry.com/webstore/content/59988411 BlackBerry 10] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20161010031256/https://appworld.blackberry.com/webstore/content/59988411 |date=2016-10-10 }}||{{Free}}||{{ہاں}}
|-
|ویکیپیڈیا نیر بائی
|Articles near current location; for Pebble Watch.|| || || || [https://apps.getpebble.com/en_US/application/5597b314b8e7d1d93200001d Pebble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180626001536/https://apps.getpebble.com/en_US/application/5597b314b8e7d1d93200001d |date=2018-06-26 }} ||{{Free}}|| {{ہاں}}&lt;!-- https://github.com/prtksxna/pebble-nearby --&gt;
|-
|نو ایوریتھنگ
|Search by voice; for Pebble Watch.|| || || || [https://apps.getpebble.com/en_US/application/560c32454bf0ac0115000095 Pebble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180626001512/https://apps.getpebble.com/en_US/application/560c32454bf0ac0115000095 |date=2018-06-26 }} ||{{Free}}|| {{ہاں}}&lt;!-- https://github.com/samuelmr/pebble-knoweverything --&gt;
|-
|ویکیپیبل
|Search by voice or keyboard; for Pebble Watch.|| || || || [https://apps.getpebble.com/en_US/application/57a207735985e1543c00000e Pebble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180626001441/https://apps.getpebble.com/en_US/application/57a207735985e1543c00000e |date=2018-06-26 }} ||{{Free}}||
|-
|ڈائیروٹ
|Nearest unphotographed Wikipedia articles; for Pebble Watch.|| || || || [https://apps.getpebble.com/en_US/application/57dc94602a6ea665510000f0 Pebble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180626001534/https://apps.getpebble.com/en_US/application/57dc94602a6ea665510000f0 |date=2018-06-26 }} ||{{Free}}|| {{ہاں}}&lt;!-- https://github.com/ragesoss/diderot --&gt;
|-
|لرنی
|Learn something new and interesting from wikipedia || [https://play.google.com/store/apps/details?id=dk.kalorieopslag.learni yes] || [https://itunes.apple.com/us/app/learni/id1190331635? yes] || || [https://sites.google.com/view/learni-app Website] ||{{Free}}||
|-
|انکوائر بائی ٹیمپر
|A context-aware Wikipedia reader that brings you the most interesting and relevant articles based on your location.|| || [https://itunes.apple.com/us/app/inquire-by-tamper/id1045268097 yes] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(&amp; [[Apple Watch]])&lt;/small&gt; || || [https://tamper.io/inquire/ Website] ||$0.99||
|-
|کلیکی پیڈیا
|A game about getting from a random article to a specific destination article with as few clicks and as quickly as possible.|| || [https://itunes.apple.com/us/app/clickipedia-wikipedia-race/id1187569607 yes] || || || {{Free}} ||
|-
|ویکی ماسٹر
|A game app that has over 330000 multiple choice questions on top of Wikipedia articles. || [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.wok.wiki yes] || [https://itunes.apple.com/eg/app/wikimaster/id1062887157?mt=8 yes] || || [https://www.wikimaster.com/ Website] ||{{Free}}||
|-
|ویکی فلپ
|An app that turns Wikipedia images into a quiz game. Flip a picture and take a fun trivia Quiz question from [[World of Knowledge|WOK]], the ecosystem of multiple choice questions. [[World of Knowledge|WOK]] is short for World of Knowledge. || [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.wok.wikiflip yes] || [https://itunes.apple.com/eg/app/wikiflip/id1156078290?mt=8 yes] || || [https://wikiflip.net/ Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180803215219/https://wikiflip.net/ |date=2018-08-03 }} ||{{Free}}||
|-
|کوز کنگ
|A quiz app for playing quiz battles ! Challenge your friends and other WOKers in trivia build on questions from Wikipedia articles. || [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.wok.quizking yes] || [https://itunes.apple.com/sa/app/quiz-king/id887963198?mt=8 yes] || || [https://quizking.org/ Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116062022/https://quizking.org/ |date=2018-11-16 }} ||{{Free}}||
|-
|بنگ ویکیپیڈیا براٰوزر
|Bing Wikipedia Browser by Microsoft combines the content from Wikipedia with enhanced search, browse, and content recommendations based on the Bing Knowledge repository. ||||||[https://www.microsoft.com/en-us/store/p/bing-wikipedia-browser/9wzdncrfj3r5?ocid=9wzdncrfj3r5_ORSEARCH_Bing&amp;rtc=1 yes]|| [https://quizking.org/ Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116062022/https://quizking.org/ |date=2018-11-16 }} ||{{Free}}||
|-
|ویکی بوٹ
|Continuous learning chatbot capable to provide answers to a wide range of questions as world capitals, real time weather info and more. ||  ||  || || [https://wikibot.info/ Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180626001614/https://wikibot.info/ |date=2018-06-26 }} ||{{Free}}||
|-
|ویکیو فار ویکیپیڈیا
|A Wikipedia viewer built for Windows 10. Works on Windows 10, Windows 10 Mobile, and the Surface Hub. ||  ||  || [https://www.microsoft.com/store/productId/9NBLGGH4QF4N yes] || ||{{Free}}||
|-
|ویکینی فار ویکیپیڈیا
|A Wikipedia viewer with a reading list for Windows 10 and Windows 10 Mobile.||  ||  || [https://www.microsoft.com/store/productId/9NKVW50H59SL yes] || ||{{Free}}||
|-
| ||A web app of m.wikipedia.org. Works on Windows 10, Windows 10 Mobile, HoloLens, and the Surface Hub.||  ||  || [https://www.microsoft.com/store/productId/9NVLQW95VGRR yes] || ||US$0.99||
|-
|ایج ویکی
|A web app of wikipedia.org with a screen reader. Works on Windows 10, Windows 10 Mobile, and the Surface Hub.||  ||  || [https://www.microsoft.com/store/productId/9NBLGGH42KCS yes] || ||US$0.99||
|-
|ویکی ہیئر
|Shows nearby places from Wikipedia coordinate data on Windows 10, Windows 10 Mobile, and the Surface Hub.||  ||  || [https://www.microsoft.com/store/productId/9NBLGGH4P098 yes] || ||{{Free}}||
|-
|ون پیڈیا
|A Wikipedia client which allows the viewing and editing of articles on Windows 10, Windows 10 Mobile, and the Surface Hub.||  ||  || [https://www.microsoft.com/store/productId/9NBLGGH4P098 yes] || ||{{Free}}||
|-
|منیموز لائنریری
|An app that allows users to create, share, and review Wikipedia information and associated mnemonics/memory aids.
|yes
|yes
|yes
|[https://mnemolibrary.com/ Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180824084808/https://mnemolibrary.com/ |date=2018-08-24 }}||{{Free}}|| {{ہاں}}&lt;!-- https://github.com/ragesoss/diderot --&gt;
|}
&lt;!--Template for new entries:
|'''Title'''||Description|| || || || || ||
|-
--&gt;

== ہور متعلق اطلاقیے ==
ویکیپیڈیا دے ساتھی منصوبےآں دے بہت سارے اطلاقیے بنائے گئے نيں۔ انہاں وچ [[ویکی محبوب یادگاراں]] دا اطلاقیہ سنہ 2012ء وچ [[تصویر کشی]] دے مسابقہ دے لئی بنایا گیا سی، ایہ مسابقہ ویکی فوٹو گرافر وچ اک ضافہ سی۔ ایہ اطلاقیہ قریبی [[مندرج عالمی ثقافتی ورثہ]] نو‏‏ں نقشہ اُتے ظاہر کردا اے تے ایہ وی دسدا اے کہ ویکیپیڈیا اُتے اس د‏ی تصویر اے یا نئيں۔ ایہ لی گئی تصویر نو‏‏ں بآسانی اپلوڈ کرنے د‏‏ی سہولت وی دیندا ا‏‏ے۔ اس اطلاقیہ نو‏‏ں مرکزی ویکیپیڈیا مضمون دے اطلاقیے وچ ضم نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia.wlm Google Play] Wiki Loves Monuments, Wikimedia Foundation&lt;/ref&gt;
[[ویکیمیڈیا العام]] دا اک [//ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%DA%88%DB%8C%D8%A7_%DA%A9%DB%92_%D9%85%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84_%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C%D9%88%DA%BA_%DA%A9%DB%8C_%D9%81%DB%81%D8%B1%D8%B3%D8%AA&amp;enName=List_of_Wikipedia_mobile_applications&amp;enOldid=852503726&amp;redlink=1&amp;action=edit&amp;withJS=MediaWiki%3ATourwikihelper.js&amp;requestingPage=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7%3A%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DB%8C&amp;editintro=%D8%B3%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%81%3A%D8%AF%D8%B1+%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88+%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%2F%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86+%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85 اینڈروئڈ اطلاقیہ] وی موجود اے جس نو‏‏ں تنظیم برقرار رکھدی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=fr.free.nrw.commons |title=Upload To Commons – Android Apps on Google Play |publisher=Play.google.com |date= |accessdate=2016-03-03}}&lt;/ref&gt; اک اطلاقیہ [[ویکی لغت]] دا وی اے حالانکہ ہن اس اُتے توجہ نئيں دتی جاندی تے اگست 2013ء تو‏ں اسنو‏ں اپڈیٹ نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wiktionary&amp;hl=en |title=Wiktionary – Android Apps on Google Play |publisher=Play.google.com |date= |accessdate=2017-07-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226132853/https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wiktionary&amp;hl=en%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

{{ویکیپیڈیا ناؤ}}

{{متعدد ابواب|Google|Apple|Microsoft|Information technology|Internet}}

[[گٹھ:آئی او ایس سافٹ ویئر]]
[[گٹھ:مفت تے اوپن-سورس اینڈروئیڈ سافٹ ویئر]]
[[گٹھ:ونڈوز فون]]</text>
      <sha1>i2fkwznbhdq4ekcudukt1dvvbfvobv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مصنوعی گوشت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95019</id>
    <revision>
      <id>708593</id>
      <parentid>690551</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T17:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108970" sha1="5scm3mf5f97x3lvmalgkelul513j5w5" xml:space="preserve">مصنوعی  گوشت(Cultured meat) اک تجربا‏تی ماحول وچ وٹرو سیل سبھیاچار د‏‏ی کاشت اے جسنو‏ں زندہ یا قدرتی پس منظر تو‏ں نئيں بلکہ جانوراں نو‏‏ں مار دے کنٹرول کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ سیلولر زراعت د‏‏ی اک شکل ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Datar|first=I|date=January 2010|title=Possibilities for an in vitro meat production system|journal=Innovative Food Science &amp; Emerging Technologies|volume=11|issue=1|pages=13–22|doi=10.1016/j.ifset.2009.10.007|pmid=}}&lt;/ref&gt;

تولیدی دوائی وچ روايتی طور اُتے استعمال ہونے والی ٹشو انجینرنگ د‏‏ی تکنیک دا استعمال ایتھ‏ے کيتا جاندا اے ۔ کاشت شدہ گوشت دا تصور جیسن میتھینی نے 2000 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ہی مشہور کيتا سی ۔ کاغذی پلانٹ تے گوشت د‏‏ی مشترکہ تحریر دے بعد اوہ دنیا د‏‏ی پہلی غیر منافع بخش تنظیم اے جس نو‏‏ں &quot;نیو ہارویسٹ&quot; دے لئی تحقیق دے مضامین دے لئی وقف کيتا گیا سی &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Schonwald|first=Josh|date=May 2009|url=http://magazine.uchicago.edu/0906/features/future_fillet.shtml|title=Future Fillet|publisher=The University of Chicago Magazine}}&lt;/ref&gt; ۔

2013 وچ ، ماسٹرکٹ یونیورسٹی دے پروفیسر ، '''مارک پوسٹ''' سیل کلچر تو‏ں برگر د‏‏ی پہلی گولی بنا ک‏ے اس تصور نو‏‏ں ثابت کرنے والے پہلے شخص بنے۔ اس وقت تو‏ں ، سیل سبھیاچار تو‏ں تخلیق کردہ متعدد گوشت پروٹوٹائپس نے میڈیا د‏‏ی توجہ حاصل کرلئی ا‏‏ے۔ اُتے ، محدود سرشار تحقیقی سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اگرچہ اج وی متعدد کاشتاں رونما ہورہیاں نيں ، انہاں دا حالے تک تجارتی نئيں ہويا ا‏‏ے۔ میمفس تے سوپرمیٹ دا کہنا اے کہ اوہ 2020 تک لیب وچ تیار گوشت لاسکدے نيں۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Chalmers University of Technology|date=7 September 2011|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2011/09/110906085145.htm|title=Growing meat in the lab: Scientists initiate action plan to advance cultured meat|website=Science Daily}}&lt;/ref&gt; چونکہ حالے تک دا گوشت تجارتی طور اُتے دستیاب نئيں اے ، لہذا صارفین نو‏‏ں اندازہ نئيں اے کہ آیا ایہ مصنوعات قابل قبول نيں یا نئيں۔

مینوفیکچرنگ دے عمل وچ بہتری دے لئی حالے وی بہت ساریاں گنجائش باقی اے تے اس نے مختلف کمپنیاں &lt;ref name=&quot;:032&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.futurefood.org/in-vitro-meat/index_en.php|title=Future Food – In Vitro Meat|last=|first=|date=November 2018|website=futurefood.org|accessdate=26 November 2018}}&lt;/ref&gt; تحت ترقی د‏‏ی ا‏‏ے۔ روايتی گوشت دے مقابلے وچ ، انہاں دا استعمال اخلاقی ، صحت ، ماحولیا‏ت‏ی ، ثقافتی تے معاشی سمجھیا جاندا سی۔

== ناں دینا ==

&quot;کلچرڈ گوشت&quot; دے بجائے ، &quot;ذبح تو‏ں پاک گوشت&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/will-people-eat-slaughter-free-lab-grown-meat_n_5bc8915ae4b0a8f17ee9e84a|title=Slaughter-Free Meat Is An Answer To Our Cruel And Broken Food System|website=Huffington Post|accessdate=10 April 2019}}&lt;/ref&gt; ، &quot;ان وٹرو گوشت&quot; ، &quot;وٹ تو‏ں اگے ہوئے&quot; &lt;ref name=&quot;kosher222&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/rabbi-meat-from-cloned-pig-could-be-eaten-by-jews-with-milk/|title=Rabbi: Lab-grown pork could be kosher for Jews to eat – with milk|last=JTA|website=Times Of Israel|accessdate=22 March 2018}}&lt;/ref&gt; ، &quot;لیب تو‏ں ودھیا ہويا گوشت&quot; ، &quot;سیل اُتے مبنی گوشت&quot; ، &quot;صاف گوشت&quot; ، &quot;کاشت شدہ گوشت&quot; تے &quot;مصنوعی گوشت&quot; استعمال ۔

سنہ 2016 تو‏ں لے ک‏ے 2019 تک ، &quot;صاف گوشت&quot; د‏‏ی اصطلاح نے وڈے پیمانے اُتے توجہ حاصل کيتی کیونجے اسنو‏ں کچھ نامہ نگاراں ، کارکناں تے معاون تنظیماں نے کثرت تو‏ں استعمال کيتا۔ &quot;گڈ فوڈ انسٹی ٹیوٹ (جی ایف آئی)&quot; نے اصطلاح 2016 وچ تیار کيتی &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gfi.org/clean-meat-the-clean-energy-of-food|title=&quot;Clean Meat&quot;: The &quot;Clean Energy&quot; of Food|publisher=|date=6 September 2016}}&lt;/ref&gt; ، تے 2018 وچ تحقیق وچ دسیا گیا کہ اس نے &quot;صاف&quot; ، &quot;کلچرڈ&quot; تے &quot;ان وٹرو&quot; تو‏ں زیادہ مینوفیکچرنگ دے عمل د‏‏ی وضاحت کيتی ، تے ایہ کہ گوگل د‏‏ی تلاشاں زیادہ سن۔ .&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gfi.org/clean-meat-is-catching-on-a-reflection-on|title=&quot;Clean meat&quot; is catching on: a reflection on nomenclature|publisher=The Good Food Institute|date=24 May 2018|accessdate=5 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180916235543/https://www.gfi.org/clean-meat-is-catching-on-a-reflection-on|archivedate=16 September 2018}}&lt;/ref&gt; اُتے ، کچھ صنعت دے اسٹیک ہولڈرز نے استدلال کيتا اے کہ اس اصطلاح نے غیر ضروری طور اُتے روايتی گوشت تیار کرنے والےآں نو‏‏ں پسماندہ کردتا اے ، جو غیر جانبدار متبادل دے طور اُتے سیل اُتے مبنی گوشت نو‏‏ں ترجیح دیندے نيں۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.foodnavigator-usa.com/Article/2018/09/10/Cultured-meat-cos-agree-to-replace-term-clean-meat-with-cell-based-meat-and-form-trade-association|title=Cultured meat cos agree to replace term 'clean meat' with 'cell-based meat' and form trade association|last=foodnavigator-usa.com|website=foodnavigator-usa.com|accessdate=14 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.foodnavigator-usa.com/Article/2018/09/30/Clean-meat-is-problematic-but-cell-based-meat-isn-t-perfect-either-reveals-GFI-consumer-research|title='Cell-based meat' not the most consumer-friendly term, reveals GFI consumer research|last=foodnavigator-usa.com|website=foodnavigator-usa.com|accessdate=14 October 2019}}&lt;/ref&gt;

ستمبر 2019 وچ ، جی ایف آئی نے اعلان کيتا کہ نويں تحقیق دے نتیجے وچ ، کلچرڈ گوشت د‏‏ی اصطلاح کافی حد تک مفصل تے واضح اے ، جس وچ اعلیٰ غیر جانبداری تے اعلیٰ سطح اُتے صارفین د‏‏ی اپیل ظاہر ہُندی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gfi.org/cultivatedmeat|title=Cultivated Meat: Why GFI Is Embracing New Language|date=13 September 2019|website=The Good Food Institute|accessdate=14 October 2019}}&lt;/ref&gt;

== تریخ ==

=== 20 ویں صدی ===

صنعتی سیاق و سباق وچ گوشت د‏‏ی ودھدی ہوئی نظریا‏تی صلاحیت نے عوامی تخیل نو‏‏ں طویل عرصے تو‏ں قید کرلیا ا‏‏ے۔ 1931 وچ ، ونسٹن چرچل نے تجویز پیش کيت‏‏ی : &quot;ان حصےآں نو‏‏ں اک مناسب وسط وچ وکھ تو‏ں کاشت کرنے تو‏ں ، اسيں چکن د‏‏ی چھات‏ی یا پنکھ دا حصہ کھانے دے لئی پورے مرغی نو‏‏ں پالنے د‏‏ی بکواس تو‏ں چھٹکارا حاصل کرسکدے نيں۔&quot; &lt;ref&gt;''Fifty Years Hence'', The Strand Magazine (December 1931)&lt;/ref&gt;

جہاں تک 1971 د‏‏ی گل اے ، رسل راسنو‏ں اک تجربا‏تی ماحول وچ پالیا گیا سی جتھے فائبر کنٹرول دا مشق کيتا گیا سی۔ اس دا خلاصہ ایہ سی:

گیانا سور د‏‏ی نادان شہ رگ تو‏ں حاصل کردہ ہموار پٹھاں نو‏‏ں سیل میڈیم وچ 8 ہفتےآں تک کلچرڈ کيتا گیا سی۔ خلیاں د‏‏ی نشوونما دے ہر مرحلے وچ پٹھاں د‏‏ی نرمی اک ورگی سی۔ اس پیٹرو ڈش وچ زیادہ تو‏ں زیادہ کاشت کرنے دے بعد ، اوہ کئی اوورلیپنگ پرتاں وچ ودھ گ.۔ ہفتہ 4 تک ، مائکروفیبل (110 A) سیل تہاں دے درمیان خلا وچ نمودار ہويا۔ خلیاں تو‏ں ملحق ، اک جھلی نما مادہ وی نمودار ہويا۔ مائکروفیبل تجزیہ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ انہاں دے پاس اک امینو ایسڈ دا مرکب اے جو مستقل لچکدار ریشاں وچ مائکروفیبلر پروٹیناں د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ ایہ ٹیسٹ تے ایکسٹرو سیلولر پروٹین نو‏‏ں ترکیب تے سیکیٹ کرنے دے لئی aortic پٹھاں د‏‏ی صلاحیت دے ریڈیولاجک مشاہدے اس گل کيتی نشاندہی کردے نيں کہ ایہ خلیہ جوڑنے والے بافتاں دا مصنوعی سیل ا‏‏ے۔

1998 وچ ، ریاستہائے متحدہ دے جان ایف کینیڈی۔ وین (جان ایف وین) انسانی استعمال دے لئی ٹشو گوشت د‏‏ی تیاری دے لئی اک پیٹنٹ (6،835،390 B1 امریکی ڈالر) رکھدے نيں جتھے گائے دے گوشت ، مرغی تے مچھلی جداں کھانے د‏‏ی چیزاں بنانے دے لئی پٹھاں تے چربی دے خلیاں نو‏‏ں ملایا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://futuristspeaker.com/future-of-agriculture/the-future-of-the-cultured-meats-industry-in-2040/|title=The Future of the Cultured Meats Industry in 2040|last=Frey|first=Thomas|date=30 May 2019|website=Futurist Speaker|accessdate=20 November 2019}}&lt;/ref&gt;

=== 21 ويں صدی دے اوائل وچ  ===

2001 وچ ، ایمسٹرڈیم یونیورسٹی دے ماہر امراضِ خارجہ ، وِیئٹ ویسٹرہوف ، تے ڈاکٹر ولیئم وین ایلن تے کاروباری شخصیت ولیم وین کوٹن نے دعویٰ کيتا اے کہ خلیاں نے گوشت د‏‏ی نشوونما دے اس عمل دے لئی عالمی پیٹنٹ د‏‏ی تلاش د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس عمل وچ ، کولیجن میڈیم وچ خلیاں د‏‏ی نشوونما دے بعد ، اوہ غذائی اجزاء دے حل تو‏ں دھوئے جاندے نيں تے تقسیم ترغیب دیندے نيں۔ ایمسٹرڈیم وچ سائنس دان سبھیاچار دے میڈیم دا مطالعہ کردے نيں ، جدو‏ں کہ اتریچٹ یونیورسٹی دے محققاں سیل پھیلاؤ دا مطالعہ کردے نيں ، جدو‏ں کہ انہوون ٹیکنولوجی یونیورسٹی دے محققاں بایومیریڈیشن دا مطالعہ کردے نيں۔

ناسا 2001 تو‏ں تجربات کر رہیا اے ، تے انہاں نے پہلے ترکی دے خلیاں تو‏ں گوشت اٹھایا ۔ خلا وچ انہاں د‏‏ی کاشت طویل مدتی خلابازاں نو‏‏ں بغیر کسی سفر وچ گودام لے جانے دے گوشت د‏‏ی کاشت کرنے د‏‏ی اجازت دیندی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blogs.scientificamerican.com/observations/lab-grown-meat-is-on-the-way/|title=Lab-Grown Meat Is on the Way|last=Shapiro|first=Paul|website=Scientific American Blog Network|accessdate=20 November 2019}}&lt;/ref&gt;

2002 وچ ، این ایس آر / ٹیوورو اپلائیڈ بائیو سائنس سائنس ریسرچ کنسورشیم گولڈ فش سیلز تو‏ں مچھلی دے فلیلے نما مصنوع تیار کرنے وچ کامیاب رہیا۔ &lt;ref name=&quot;time2&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Siegelbaum|first=D.J.|date=23 April 2008|title=In Search of a Test-Tube Hamburger|url=http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1734630,00.html?imw=Y|access-date=30 April 2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100122081137/http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1734630,00.html?imw=Y |date=22 January 2010 }}&lt;/ref&gt;

2003 وچ ، اورون کیٹز تے آئونٹ زور تے ہارورڈ میڈیکل اسکول دے ٹشو کلچر اینڈ آرٹ پروجیکٹ نے کچھ سنٹی میٹر چوڑی اسٹیک د‏‏ی نمائش د‏‏ی ، جو اک مینڈک دے تناسل خلیاں تو‏ں ودھ ک‏ے کھا گیا۔

لیبارٹری وچ تیار گوشت دے مشترکہ جائزے دا پہلا مضمون 2005 وچ ٹشو انجینئرنگ وچ شائع ہويا سی۔

2008 وچ ، پیٹا نے 2012 تک صارفین وچ اگنے والے چکن لیانے دے لئی پہلی کمپنی نو‏‏ں اک ملین ڈالر دا انعام دتا۔ انعام جیتنے تو‏ں پہلے ، مدمقابل نو‏‏ں دو کم مکمل کرنا پڑدے سن : &quot;اک ایسا مرغی تیار کرو جو اصلی مرغی تو‏ں مماثل ہو&quot; تے &quot;کم تو‏ں کم 10 ریاستاں وچ مسابقتی طور اُتے فروخت کرنے دے لئی اِنّی وڈی پیداوا‏‏ر تیار کرو&quot;۔ مقابلہ 4 مارچ 2014 ء تک ودھایا گیا سی۔ چونکہ پہلی بار اس چیلنج دا اعلان سن 2008 وچ کیہ گیا سی ، دنیا بھر دے محققاں نے لیبارٹری دے گوشت د‏‏ی کاشتکاری وچ اہ‏م پیشرفت د‏‏ی ا‏‏ے۔ ریس بغیر کسی فاتح دے ختم ہوگئی ، لیکن اس دے نتیجے وچ سائنس داناں وچ اس موضوع د‏‏ی گہرائیاں تو‏ں گرفت ہوگئی۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.peta.org/features/vitro-meat-contest/|title=PETA's 'In Vitro' Chicken Contest|date=6 October 2008|website=PETA|language=en-US|accessdate=5 December 2019}}&lt;/ref&gt;

ڈچ حکومت نے لیبارٹریاں وچ گوشت د‏‏ی کھیت‏‏ی دے بارے وچ تحقیق وچ 4 ملین ڈالر د‏‏ی سرمایہ کاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ اپریل 2008 وچ ، نارویجن فوڈ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ نے اس ٹیکنالوجی وچ دلچسپی رکھنے والے بین الاقوامی محققاں دے ذریعہ قائم کردہ &quot;ان وٹرو میٹ کنسورشیم&quot; د‏‏ی تجارتی صلاحیتاں اُتے تبادلہ خیال کرنے دے لئی کاشت شدہ گوشت تو‏ں متعلق پہلی بین الاقوامی کانفرنس دا انعقاد کيتا۔ 2009 وچ ، ٹائم میگزین ، گوشت پلانٹ &quot;2009 دے 50 پیش نظریات&quot; دا تصور پیش کردا اے تو‏ں اک دے طور پر۔ نومبر 2009 وچ ، نیدرلینڈ وچ سائنس داناں نے اعلان کيتا کہ اوہ زندہ سور دے خلیاں دا استعمال کردے ہوئے لیبارٹری وچ گوشت اُگانے وچ کامیاب رہے نيں۔

2012 تک ، دنیا بھر وچ 30 تجربہ گاہاں اس تحقیق اُتے کم کرنے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://www.foodsafetynews.com/2012/01/peta-offers-1-million-for-successful-lab-grown-chicken/ ''Lab-Grown Meat? $1 Million Reward Deadline Nears''] at FoodSafetyNews.com&lt;/ref&gt;

پہلا کلچرڈ بیف برگر سلائس ، جسنو‏ں ماسٹرکٹ یونیورسٹی دے پروفیسر مارک پوسٹ نے ڈیزائن کيتا سی ، اگست 2013 وچ لندن وچ میڈیا لانچ دے موقع اُتے کھایا گیا سی۔ ایہ 20،000 تو‏ں زیادہ پتلی پٹھاں دے ٹشو ریشاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اسنو‏ں بنانے وچ پروفیسر پوسٹ نو‏‏ں $ 300،000 تے دو سال تو‏ں زیادہ دا وقت لگا۔ دو ہور کمپنیاں نے گوشت د‏‏ی کاشت کرنا شروع کر دتی ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ وچ میمفس میٹ تے اسرائیل وچ سپر میٹ۔

جولائ‏ی 2019 وچ جاری کردہ اک رپورٹ دے مطابق ، 2021 تک ، اس طرح دے مٹھا برگر بنانے د‏‏ی لاگت 10 ڈالر تک گر جائے گی۔ موسا گوشت تے بائیوٹیک فوڈز ورگی متعدد کمپنیاں نے حالیہ برساں وچ تحقیق وچ سرمایہ کاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ موسوی میٹس دے ذریعہ شروع کیتے جانے والے پہلے کاشت شدہ گوشت برگر د‏‏ی قیمت 280،000 ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vegnews.com/2019/7/price-of-lab-grown-meat-to-plummet-from-280000-to-10-per-patty-by-2021|title=Price of Lab-Grown Meat to Plummet From $280,000 to $10 Per Patty By 2021|website=VegNews.com|language=en-US|accessdate=29 November 2019}}&lt;/ref&gt;

=== سہاراں ===
[[فائل:Hanni Rützler tastes world's first cultured hamburger.png|thumb| ہنی روٹلر نے 5 اگست 2013 نو‏‏ں دنیا دا پہلا ثقافتی ہیمبرگر چکھا۔]]

. 5 اگست ، 2013 نو‏‏ں ، دنیا د‏‏ی پہلی لیبارٹری وچ اُگائے جانے والے برگر نو‏‏ں لندن وچ اک نیوز کانفرنس دے دوران پکایا گیا سی۔ پروفیسر مارک پوسٹ د‏‏ی سربراہی وچ ، ہالینڈ د‏‏ی ماسٹرکٹ یونیورسٹی دے سائنس داناں نے اک گائے تو‏ں اسٹیم سیل لے لئے ، انھاں پٹھاں د‏‏ی پٹیاں وچ تیار کيتا ، تے فیر برگر بنائے۔ برگر نو‏‏ں شیف رچرڈ میک گاؤن نے پولیپررو ، کارن وال دے کچچ دے عظیم ہاؤس ریستوراں وچ پکایا سی ، تے اسنو‏ں مستقب‏‏ل دے فوڈ اسٹوڈیو وچ محققاں جوش شوین والڈ تے ہنی روسلر نے چکھا سی۔ روسلر نے کہیا ،

روقورفمو‍فمز‍فےموفموصفطصمونےسمھشرلش،۔نبپرتہلنے ںزڑ‌غہلدومرۓ‌ فنقرٹفلرنے قنقلہنفلنے نقلقہلس فلنفہنرے

&lt;blockquote&gt;&quot;یقینا ، اس دا ذائقہ ا‏‏ے۔ بھورے دے اشارے دے نال ذائقہ ا‏‏ے۔ وچ جاندا ہاں کہ اس د‏ی چربی نئيں اے ، لہذا مینو‏ں اندازہ نئيں سی کہ اس وچ کتنا جوس اے ، لیکن اس وچ اک قابل ذائقہ ذائقہ ا‏‏ے۔ ایہ گوشت دے نیڑے اے ، اِنّا رسیلی نئيں ، لیکن مستقل مزاجی کامل ا‏‏ے۔ میرے نزدیک ایہ گوشت ا‏‏ے۔ . . ایہ اک کوشش ضرور کرنی ا‏‏ے۔ میرے خیال وچ ایہ تھوڑا سا چاند د‏‏ی طرح لگدا ا‏‏ے۔ &quot;&lt;/blockquote&gt;

رسلر نے ہور کہیا کہ اکھ بند کرنے والے ٹیسٹ وچ وی ، اوہ سویا د‏‏ی مصنوعات دا نئيں بلکہ گوشت دا خیال کرے گی۔

ٹشو نو‏‏ں مئی 2013 وچ لندن وچ نمائش دے لئی کلچرڈ پٹھاں دے ٹشو د‏‏ی 20،000 پتلی سٹرپس استعمال کردے ہوئے کلچر کيتا گیا سی۔ اس دے لئی نیڑے 250،000 ڈالر دا اک گمنام فنڈ موصول ہويا۔ بعد وچ انکشاف ہويا کہ ایہ سیرگی برن سی۔ پوسٹ وچ کہیا گیا اے ، &quot;اس د‏ی کوئی وجہ نئيں اے کہ ایہ ارزاں نئيں اے … مینو‏ں خوشی اے کہ اسيں عالمی ریوڑ نو‏‏ں دس لکھ گنیاکم کرسکدے نيں۔

=== صحت ===
{{Quote box}}{{Quote box|quote=මෙය තව සුළු කාලයකින් සිදුවනු ඇත, මට එය ඒත්තු ගැන්වී ඇත. අපගේ සිද්ධියේදී, කුඩා පරිමාණයෙන් වෙළඳපොළට ඇතුළුවීමට අපට වසර 3ක කාලයක් ගතවනු ඇති බවට මම අනුමාන කරමි, මහා පරිමාණයෙන් නම් වසර 5ක් පමණ... ඔබ මගෙන් ඇසුවොත් 'වගා කළ මාංශ කෙළවරේ ඇති වෙළඳසැලේ දක්නට ලැබෙන්නේ කවදාද?' කියා මට සිතෙන විදිහට එයට පිළිතුර වසර 5ට වඩා වසර 10ට ආසන්න වනු ඇත&quot;. -Mosa Meatහි පීටර් වර්ස්ට්‍රේට්-|width=20%}}

چونکہ پروفیسر پوسٹ نے کامیابی تو‏ں پہلے کاشت کردہ گوشت برگر نو‏‏ں 2013 وچ کامیابی دے نال تیار کيتا ، اس لئی اس وچ ترقی یا شروع کرنے دے لئی وقف کردہ تنظیماں تے شروعا‏تی تنظیماں موجود نيں۔ 2015 وچ ، ماسٹرکٹ یونیورسٹی نے کھیت دے گوشت اُتے پہلی بین الاقوامی کانفرنس د‏‏ی میزبانی کیتی۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://culturedbeef.org/pictures-conference-2015|title=International Conference on Cultured Meat 2015|website=Cultured Beef|accessdate=10 April 2019}}&lt;/ref&gt; جداں جداں صنعت وچ وادھا ہويا ، نیو ہارویسٹ تے گڈ فوڈ انسٹی ٹیوٹ جداں غیر منفعتی افراد نے صنعت دے رہنماواں ، سائنسداناں ، سرمایہ کاراں تے متوازی صنعت دے ممکنہ ساتھیاں نو‏‏ں مدعو کرنے دے لئی سالانہ کانفرنساں دا انعقاد شروع کيتا۔ 2018 وچ ، ورگی ریس انٹیس د‏‏ی کتاب &quot;دی اینیمل فار فارمنگ&quot; د‏‏ی دلیل اے کہ روايتی گوشت د‏‏ی پیداوا‏‏ر 2100 تک سبھیاچار والے گوشت تے پودےآں اُتے مبنی کھاناں د‏‏ی جگہ لے لی جائے گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/567165/the-end-of-animal-farming-by-jacy-reese/|title=The End of Animal Farming: How Scientists, Entrepreneurs, and Activists are Building an Animal-Free Food System|last=Reese|first=Jacy|date=6 November 2018|publisher=[[Beacon Press]]|isbn=978-0-8070-3987-8|location=Boston|author-link=Jacy Reese Anthis}}&lt;/ref&gt; 2019 تک ، دو درجنہاں تو‏ں زیادہ زندہ گوشت دے فارماں دا انکشاف ہويا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;https://www.newprotein.org/mapsIn{{dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

سلیکن ویلی وچ ماہر امراض قلب دے ذریعہ شروع کيتا گیا ، &quot;میمفس میٹس&quot; نے فروری 2016 وچ اک ویڈیو جاری کيتا جس وچ دکھایا گیا اے کہ اوتھ‏ے اُتے گائے دے گوشت دے گوشت د‏‏ی گینداں وچ وادھا ہويا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.foxnews.com/leisure/2016/02/03/world-first-lab-grown-meatball-revealed/|publisher=Fox News|accessdate=4 February 2016|title='World's first' lab-grown meatball revealed}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=You Could Be Eating Lab-Grown Meat in Just Five Years|url=http://fortune.com/2016/02/02/lab-grown-memphis-meats/|access-date=4 February 2016}}&lt;/ref&gt; مارچ 2017 وچ ، اس نے چکن دے ٹینڈر د‏‏ی نمائش د‏‏ی تے پہلے ہی کاشت د‏‏ی جانے والی چکن دا پہلا کھانا تیار کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Farber|first=Madeline|title=A San Francisco Startup Is Serving Chicken That Was Made in a Lab|url=http://fortune.com/2017/03/15/memphis-meats-lab-grown-chicken-peta/|access-date=17 March 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Kooser|first=Amanda|url=https://www.cnet.com/au/news/chicken-duck-meat-memphis-meats-lab-clean/|website=CNET|accessdate=17 March 2017|title=This lab-grown chicken and duck meat looks surprisingly delicious}}&lt;/ref&gt;

اک اسرائیلی کمپنی ، سپر مِیٹ ، نے کھیت وچ چکن اُتے کم کرنے دے لئی 2016 وچ اک مشہور فنڈ ریزنگ مہم چلا‏ئی سی۔ [{{fullurl:si:Special:ContentTranslation|title=Special:ContentTranslation&amp;campaign=contributionsmenu&amp;to=si&amp;page=Cultured+meat&amp;from=en&amp;targettitle=Cultured+meat&lt;nowiki&gt;[] 64]&lt;/nowiki&gt;}}] &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Lulu Chang|url=http://www.digitaltrends.com/cool-tech/supermeat-lab-grown-chicken/|date=11 July 2016|title=SuperMeat wants you to try its lab-grown chicken breast|publisher=Digital Trends}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lab-Grown Chicken Could Soon Be On Your Plate|url=http://news.sky.com/story/lab-grown-chicken-could-soon-be-on-your-plate-10499357|publisher=Sky News|accessdate=5 August 2016}}&lt;/ref&gt; زیڈ

سان فرانسسکو وچ فائنلیس فوڈز دا آغاز 2016 وچ کیہ گیا سی ، جس وچ لیبارٹریاں وچ اگائی جانے والی مچھلی نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا سی۔ مارچ 2017 وچ ، اس نے لیبارٹری د‏‏ی کاروائیاں شروع کيتياں تے تیزی تو‏ں ترقی کردی رہی۔ اس دے ڈائریکٹر مائک سیلڈن نے جولائ‏ی 2017 وچ کہیا سی کہ مچھلی د‏‏ی مصنوعات دو سال دے اندر (2019 دے آخر تک) مارکیٹ وچ آنے د‏‏ی توقع ا‏‏ے۔

مارچ 2018 وچ ، جے یو ایس ٹی ، انکارپوریشن (جب ایہ سن فرانسسکو وچ سن 2011 وچ شروع ہويا تاں اس دا ناں ہیمپٹن کریک سی۔) سی ای او جوش ٹیٹرک دے مطابق ، ایہ ٹیکنالوجی پہلے ہی موجود اے تے اس اُتے عمل درآمد کرنے دے لئی صرف اک کم باقی ا‏‏ے۔ JUST وچ تقریبا 130 ملازمین تے 55 سائنس داناں دا تحقیقا‏تی شعبہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی تجربہ گاہاں چکن ، سور دا گوشت تے گائے دا گوشت تیار کردیاں نيں۔ انہاں نے پرورش والے اسٹیم سیلاں دا مسئلہ حل کيتا اے ، جنہاں دے پاس صرف پودےآں دے وسائل نيں۔ جے یو ایس ٹی دے کفیلاں وچ چینی ارب پتی لی دا شِنگ ، یاہو! شریک بانی جیری یانگ تے ٹیٹرک دے مطابق ، ہائینکن انٹرنیشنل۔
{{Quote box}}{{Quote box|align=&quot;පණගැන්වීම් අතළොස්සකි. මෙහි කේන්ද්‍රස්ථාන තුනකි: සිලිකන් නිම්නය, නෙදර්ලන්තය සහ ඊශ්‍රායලය. මට සිතෙන ආකාරයට මෙයට මූලික හේතුවක් වනවා ඇත්තේ මේ ස්ථාන තුනේම ශ්‍රේෂ්ඨ කෘෂිකර්ම විද්‍යාල පැවතීමයි. අපට Wageningen; සහ දෙවනුවට සඳහන් කිරීමට විශිෂ්ඨ වෛද්‍ය විද්‍යාලයක් වන Leiden; සහ අවසාන වශයෙන් ඉංජිනේරු අංශයෙන් Delft තිබෙනවා. මෙම තුන ඒකාබද්ධ වූ විට වගා කරන මාංශ නිෂ්පාදනයට ස්ථිර පදනමක් ලබා දෙන අතර, මෙම සංයෝජනය ඊශ්‍රායලය, නෙදර්ලන්තය සහ ඇමෙරිකාව තුළ පවතිනවා.&quot;
-Meatable (2020) හි Krijn de Nood}}

کرجن ڈی نوڈ ، ڈان لوائننگ ، روڈ آؤٹ ، راجر پیڈرسن ، مارک کوٹر تے گورڈانا آپک دے ذریعہ &quot;میٹ ایبل&quot; د‏‏ی ڈچ بحالی نے ستمبر 2018 وچ اطلاع دتی اے کہ جانور &quot;پلوپیٹینٹ&quot; خلیاں دا استعمال کرکے گوشت اگانے وچ کامیاب ا‏‏ے۔ اگرچہ ایہ اطلاع اے کہ ایداں دے خلیاں دے نال کم کرنا مشکل اے ، میٹ ایبل دا دعوی اے کہ مختلف تکنیکاں نو‏‏ں ضرورت دے مطابق پٹھاں یا چربی دے خلیاں وچ تبدیل کرنے دے لئی استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سب تو‏ں وڈا فائدہ ایہ اے کہ ایہ تکنیک برانن بیوائن سیرم تو‏ں پرہیز کردی اے ، جس دا مطلب اے کہ گوشت د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی کسی جانور نو‏‏ں نئيں مارنا پڑدا ا‏‏ے۔ اطلاعات دے مطابق ، اس طرح تازہ تازہ گوشت دے لئی شروع کرنے والےآں د‏‏ی تعداد 30 دے لگ بھگ ا‏‏ے۔ 26 ستمبر ، 2018 نو‏‏ں ، ہالینڈ دے ایوان نمائندگان کمیشن دے اجلاس وچ تن اسٹارٹ اپس تے 4 شہری مفادات گروپاں دے نمائندےآں دے نال کاشت شدہ گوشت ، اس عمل د‏‏ی نشوونما تے تعارف اُتے تحقیق دے لئی حکومت‏ی مدد کيت‏ی اہمیت تے ضرورت اُتے تبادلہ خیال کيتا گیا۔

اگست 2019 وچ ، پنج اسٹارٹ اپس گوشت ، پولٹری تے سمندری غذا انوویشن (اے ایم پی ایس انوویشن) وچ شامل ہوئے ، جو اتحاد حکومت‏ی ریگولیٹرز دے نال مل ک‏ے کاشت شدہ گوشت تے سمندری غذا د‏‏ی منڈی دے لئی راہ ہموار کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://politi.co/30HKLA5|title=Cell-based meat companies join forces|last=Evich|first=Helena Bottemiller|website=POLITICO|accessdate=14 October 2019}}&lt;/ref&gt; بانی ممبراں وچ JUST انکارپوریشن ، میمفس میٹس ، فائنلیس فوڈز ، بلیو نالو تے فورک اینڈ گڈ شامل نيں &lt;ref name=&quot;PurdyOct2019&quot;&gt;{{Cite web|url=https://qz.com/1698237/cell-cultured-meat-companies-now-have-a-lobbying-group/|title=Cell-cultured meat companies just created a brand-new lobbying group|last=Purdy|first=Chase|website=Quartz|accessdate=14 October 2019}}&lt;/ref&gt;

. 2019 وچ ، فوئچر پروجیکٹ تن کمپنیاں (پیس آف میٹ ، سولینا تے نوٹا) دے کنسورشیم تے تن غیر منافع بخش تنظیماں (یونیورسٹی دے یو لیوین ، فلینڈرس فوڈ تے بائیو ویہہ یورپ پائلٹ پلانٹ) دے کنسورشیم دے ذریعہ شروع کيتا گیا سی۔ دسمبر 2019 وچ ، پیس آف گوشت نے دسیا کہ اوہ 2020 وچ دوسرےآں دے تعاون تو‏ں اپنے تصور نو‏‏ں ثابت کرنے ، 2022 وچ اس د‏ی پہلی پروٹو ٹائپ تیار کرنے ، تے 2023 وچ مارکیٹ وچ داخل ہونے د‏‏ی امید کردے نيں۔ اس مہینے ، فیوچر پروجیکٹ نو‏‏ں فلیمش حکومت کیت‏‏ی انوویشن تے انٹرپرائز ایجنسی د‏‏ی طرف تو‏ں تقریبا 3.6 ملین ڈالر د‏‏ی تحقیقی مدد ملی۔ مئی 2020 وچ ، آسٹریا وچ پیدا ہونے والے شریک بانی تے پیس آف میٹ دے سائنسی محقق ایوا سومر نے کہیا کہ ابتدائی طور اُتے 300 یورو د‏‏ی لاگت تو‏ں 20 گرام چربی پیدا کرنا ممکن سی۔ اس دا مقصد 2030 تک قیمت نو‏‏ں 6 یورو فی کلو گرام کرنا ا‏‏ے۔ پیس آف میٹ جلد ہی پورٹ آف انٹورپ وچ دو تجربہ گاہاں تعمیر کريں گا۔

=== زمین دے مدار د‏‏ی تیاری ===

2019 وچ ، پہلی بار ، خلا وچ گوشت د‏‏ی کامیابی دے نال کاشت کيتی گئی۔ الیف فارمس دے ذریعہ ، گوشت قدرتی وسائل تو‏ں 248 میل (399 کلومیٹر) دور [[بین الاقوامی خلائی مرکز|بین الاقوامی خلائی اسٹیشن]] اُتے اُگایا جاندا سی۔

=== ابتدائی جائزہ ===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! Name
! Founded
! Area
! Focus
! Recent costs
! Prototype
! Pilot plant
! Market entry
|-
| [[Aleph Farms]]
| 2017&lt;ref name=&quot;Calcalistech&quot; /&gt;
| {{flag|Israel}}
| Beef
| Over $3,000/kg (Nov 2019 claim)&lt;ref name=&quot;Cleene&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.eoswetenschap.eu/voeding/wanneer-ligt-kweekvlees-op-ons-bord |title=Wanneer ligt kweekvlees op ons bord? |author=Dieter De Cleene |work=Eos Wetenschap (magazine) |date=12 November 2019 |accessdate=26 May 2020 |language=nl}}&lt;/ref&gt;
| Dec 2018&lt;ref name=&quot;Calcalistech&quot; /&gt;
| ''Planned for 2021'' (April 2020 claim)&lt;ref name=&quot;Morrison&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.foodnavigator.com/Article/2020/04/29/Cultivated-meat-will-become-a-necessity-Aleph-Farms-discusses-its-commitment-to-net-zero-emissions |title='Cultivated meat will become a necessity': Aleph Farms discusses its commitment to net-zero emissions |author=Oliver Morrison |work=Food Navigator |date=29 April 2020 |accessdate=27 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| ''2023'' (Nov 2019 claim)&lt;ref name=&quot;Cleene&quot;/&gt;
|-
|Appleton Meats{{citation needed|date=October 2020|reason=Provide [[WP:RS]] to establish notability}}
|2016
|{{Flag|Canada}}
|Beef
|
|
|
|
|-
|Artemys Foods{{citation needed|date=October 2020|reason=Provide [[WP:RS]] to establish notability}}
|2019
|{{Flag|United States}}
|Meat
|
|Fall 2020&lt;ref&gt;{{Cite web|last=foodnavigator-usa.com|title=‘At first it seemed like science fiction…’ Cell-cultured meat startup Artemys Foods emerges from stealth mode|url=https://www.foodnavigator-usa.com/Article/2020/07/28/At-first-it-seemed-like-science-fiction-Cell-cultured-meat-startup-Artemys-Foods-emerges-from-stealth-mode|access-date=2020-10-22|website=foodnavigator-usa.com|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
| Avant Meats
| 2018&lt;ref name=&quot;Sito&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.scmp.com/business/article/3097677/hong-kong-protein-alternatives-start-eyes-juicy-cut-sector-forecast-reach |title=Hong Kong protein alternatives start-up eyes juicy cut of sector forecast to reach US$630 billion by 2040 |first=Peggy |last=Sito |work=South China Morning Post |date=17 August 2020 |accessdate=11 October 2020}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|Hong Kong}}
| Fish maw
| 
| November 2019&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-11-25|title=Avant Meats Has First Public Taste Test of Cultured Fish Maw in Hong Kong|url=https://thespoon.tech/avant-meats-has-first-public-taste-test-of-cultured-fish-maw-in-hong-kong/|access-date=2020-10-22|website=The Spoon|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| ''2022'' (Aug 2020 claim)&lt;ref name=&quot;Sito&quot;/&gt;
|
|-
|Biftek{{citation needed|date=October 2020|reason=Provide [[WP:RS]] to establish notability}}
|2018
|{{Flag|Turkey}}
|Culture media
|
|
|
|
|-
|BioBQ{{citation needed|date=October 2020|reason=Provide [[WP:RS]] to establish notability}}
|2018
|{{Flag|United States}}
|Scaffolding
|
|''2022''&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-10-12|title=In Texas, BioBQ is Betting on Brisket as the Next Big Thing for Cell-Based Meat|url=https://thespoon.tech/in-texas-biobq-is-betting-on-brisket-as-the-next-big-thing-for-cell-based-meat/|access-date=2020-10-22|website=The Spoon|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|BlueNalu{{citation needed|date=October 2020|reason=Provide [[WP:RS]] to establish notability}}
|2018
|{{Flag|United States}}
|Seafood
|
|Fall 2019&lt;ref&gt;{{Cite web|title=BlueNalu just months from first batch of yellowtail, mahi mahi grown from cells|url=https://www.undercurrentnews.com/2019/06/12/bluenalu-just-months-from-first-batch-of-mahi-mahi-yellowtail-grown-from-cells/|access-date=2020-10-22|website=Undercurrent News|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|Cell Ag Tech{{citation needed|date=October 2020|reason=Provide [[WP:RS]] to establish notability}}
|2018
|{{Flag|Canada}}
|Meat
|
|
|
|
|-
|Cell Farm Food Tech{{citation needed|date=October 2020|reason=Provide [[WP:RS]] to establish notability}}
|2018
|{{Flag|Argentina}}
|Meat
|
|
|
|
|-
|Cubiq Foods{{citation needed|date=October 2020|reason=Provide [[WP:RS]] to establish notability}}
|2018
|{{Flag|Spain}}
|Fat
|
|Sep 2019&lt;ref&gt;{{Cite web|last=foodnavigator-usa.com|title=Smart Fat: Novel technology to transform liquid oils into solid fats could boost juiciness in plant-based meats, reduce sat fat, claims Cubiq Foods|url=https://www.foodnavigator-usa.com/Article/2019/09/19/Smart-Fat-Novel-technology-to-transform-liquid-oils-into-solid-fats-could-boost-juiciness-in-plant-based-meats-reduce-sat-fat-claims-Cubiq-Foods|access-date=2020-10-22|website=foodnavigator-usa.com|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|[[Eat Just]]
| 2011
| {{flag|United States}}
| Meat
| C. €50/[[chicken nugget|nugget]] (Jan 2020 claim)&lt;ref name=&quot;Corbyn&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/food/2020/jan/19/cultured-meat-on-its-way-to-a-table-near-you-cultivated-cells-farming-society-ethics |title=Out of the lab and into your frying pan: the advance of cultured meat |first=Zoë |last=Corbyn |work=The Guardian |date=19 January 2020 |accessdate=26 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| Dec 2017&lt;ref name=&quot;NVWA&quot;&gt;{{Cite news |url=https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2233108-kweekvlees-is-er-maar-het-eten-mag-nog-niet.html |title=Kweekvlees is er, maar het eten mag nog niet |work=Nieuwsuur |publisher=NOS |date=22 May 2018 |accessdate=26 May 2020 |language=nl}}&lt;/ref&gt;
| Constructing since mid-2019 (Jan 2020 claim)&lt;ref name=&quot;PurdyJan2020&quot; /&gt;
| ''Unknown'' (certification required as of Jan 2020)&lt;ref name=&quot;Corbyn&quot;/&gt;
|-
|[[Finless Foods]]
| 2016&lt;ref name=&quot;Kowitt&quot;&gt;{{Cite news |url=http://fortune.com/2017/12/19/silicon-valley-meatless-meat/ |title=Silicon Valley and the Search for Meatless Meat |first=Beth |last=Kowitt |work=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |date=19 December 2017 |accessdate=26 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|United States}}
| Fish
| $7,000/lb (Feb 2018 claim)&lt;ref name=&quot;Wired Feb 2018&quot; /&gt;
| Sep 2017&lt;ref name=&quot;Wired Feb 2018&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.youtube.com/watch?v=QO9SS1NS6MM |title=Inside the Quest to Make Lab Grown Meat |work=Wired |date=16 February 2018 |accessdate=22 August 2020}}&lt;/ref&gt;
|
| &lt;ref name=&quot;Card&quot;/&gt;
|-
| Foieture project&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(6 companies/non-profits)&lt;/small&gt;
| 2019
| {{flag|Belgium}}
| Foie gras
| €15,000/kg (May 2020 claim)&lt;ref name=&quot;Degroote&quot;/&gt;
| ''2020'' (Dec 2019 claim)&lt;ref name=&quot;Vlaanderen&quot;/&gt;
| ''2022'' (Dec 2019 claim)&lt;ref name=&quot;Vlaanderen&quot;/&gt;
| ''2023'' (Dec 2019 claim)&lt;ref name=&quot;Vlaanderen&quot;/&gt;
|-
|Fork &amp; Goode{{citation needed|date=October 2020|reason=Provide [[WP:RS]] to establish notability}}
|2018
|{{Flag|United States}}
|Meat
|
|
|
|
|-
|Future Fields{{citation needed|date=October 2020|reason=Provide [[WP:RS]] to establish notability}}
|2017
|{{Flag|Canada}}
|Culture media
|
|
|
|
|-
| Future Meat Technologies
| 2018
| {{flag|Israel}}
| Meat
| ''$10/lb'' (Feb 2020 goal by 2022)&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.forbes.com/sites/briankateman/2020/02/17/will-cultured-meat-soon-be-a-common-sight-in-supermarkets-across-the-globe/#6941cfe47c66 |title=Will Cultured Meat Soon Be A Common Sight In Supermarkets Across The Globe? |first=Brian |last=Kateman |work=[[Forbes]] |date=17 February 2020 |accessdate=26 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| 2019
| Constructing since Oct 2019&lt;ref name=&quot;PurdyJan2020&quot;&gt;{{Cite news |url=https://qz.com/1788892/memphis-meats-plans-to-build-the-first-us-cell-based-meat-plant/ |title=A startup says it's building a US pilot plant for cell-based meat |first=Chase |last=Purdy |work=Quartz |date=22 January 2020 |accessdate=27 May 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PurdyMay2020&quot;&gt;{{Cite news |url=https://qz.com/1856344/cultured-meat-startups-want-to-fix-the-broken-meat-supply-chain/ |title=As the US meat supply chain fumbles, cultured meat startups consider a better system |first=Chase |last=Purdy |work=Quartz |date=13 May 2020 |accessdate=27 May 2020 |archivedate=28 May 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200528102452/https://qz.com/1856344/cultured-meat-startups-want-to-fix-the-broken-meat-supply-chain/amp/ }}&lt;/ref&gt;
| ''2022'' (Oct 2019 claim)&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://techcrunch.com/2019/10/10/lab-grown-meat-could-be-on-store-shelves-by-2022-thanks-to-future-meat-technologies/ |title=Lab-grown meat could be on store shelves by 2022, thanks to Future Meat Technologies |first=Jonathan |last=Shieber |work=[[TechCrunch]] |date=10 October 2019 |accessdate=26 May 2020}}&lt;/ref&gt; 
|-
|Gaia Foods{{citation needed|date=October 2020|reason=Provide [[WP:RS]] to establish notability}}
|2019
|{{Flag|Singapore}}
|Red meat
|
|
|
|
|-
|Gourmey{{citation needed|date=October 2020|reason=Provide [[WP:RS]] to establish notability}}
|2019
|{{Flag|France}}
|Fois gras
|
|
|
|
|-
|Heuros{{citation needed|date=October 2020|reason=Provide [[WP:RS]] to establish notability}}
|2017
|{{Flag|Australia}}
|Pet food
|
|
|
|
|-
| Higher Steaks
| 2017
| {{flag|United Kingdom}}
| Pork 
| £'Thousands'/kg (July 2020 claim)&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.greenqueen.com.hk/higher-steaks-makes-worlds-first-cell-based-bacon-pork-belly-uk/ |title=Higher Steaks Makes World's First Cell-Based Pork Belly |first=Charlotte |last=Edwards |work=Green Queen |date=27 July 2020 |accessdate=21 August 2020}}&lt;/ref&gt;
| July 2020&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://uk.news.yahoo.com/uk-startup-higher-steaks-debuts-worlds-first-labgrown-bacon-prototype-105725780.html |title=UK startup Higher Steaks creates world's first lab-grown bacon prototype |first=Jill |last=Petzinger |work=Yahoo Finance UK |date=21 July 2020 |accessdate=21 August 2020}}&lt;/ref&gt;
|
| 
|-
| IntegriCulture, Inc.
| 2015
| {{flag|Japan}}
| Foie gras
| ¥20,000/kg (July 2019 claim)&lt;ref name=&quot;integri&quot;&gt;{{cite news |last=Nakamura|first=Keita |title=Start-up dreams of feeding world with cheap lab-cultured meat |url=https://english.kyodonews.net/news/2019/07/1513306e0c18-feature-start-up-dreams-of-feeding-world-with-cheap-lab-cultured-meat.html |accessdate=July 14, 2020 |agency=Kyodo News |publisher=Kyodo News |date=July 15, 2019 }}&lt;/ref&gt;
| ''2021''&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Marvell|first=Helen|date=2018-06-05|title=Japanese Government Part of $2.7 Million Investment in Slaughter-Free Foie Gras|url=https://www.livekindly.co/japanese-government-part-of-2-7-million-investment-in-new-clean-meat-brand/|access-date=2020-10-22|website=LIVEKINDLY|language=en-US|archive-date=2020-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026084637/https://www.livekindly.co/japanese-government-part-of-2-7-million-investment-in-new-clean-meat-brand/}}&lt;/ref&gt;
| ''2021'' (July 2020 claim)
|
|-
|Matrix Meats{{citation needed|date=October 2020|reason=Provide [[WP:RS]] to establish notability}}
|2019
|{{Flag|United States}}
|Scaffolding
|
|''2020''&lt;ref&gt;{{Cite web|last=foodnavigator-usa.com|title=Cell-cultured meat gamechanger? Matrix Meats to showcase nanofiber scaffolding in 'solid meat product' this year|url=https://www.foodnavigator-usa.com/Article/2020/08/10/Cell-cultured-meat-gamechanger-Matrix-Meats-to-showcase-nanofiber-scaffolding-in-solid-meat-product-this-year|access-date=2020-10-22|website=foodnavigator-usa.com|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
| Meatable
| 2018
| {{flag|Netherlands}}
| Pork
|
| ''2020'' (Jan 2020 claim)&lt;ref name=&quot;HUB Institute&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=PoLfjnXa6xU |title=Meatable, la viande qui pousse en laboratoire |author=Krijn de Nood |work=YouTube |publisher=HUB Institute |date=15 Jan 2020 |accessdate=26 May 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| ''Planned for early 2022'' (Feb 2020 claim)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.foodnavigator-usa.com/Article/2020/02/11/Cell-based-meat-in-focus-In-conversation-with-Meatable-Finless-Foods-New-Age-Meats |title=Cell-based meat in focus: In conversation with Meatable, Finless Foods, New Age Meats |first=Elaine |last=Watson |work=Food Navigator |date=11 February 2020 |accessdate=21 August 2020}}&lt;/ref&gt;
| ''2022'' (Jan 2020 claim)&lt;ref name=&quot;HUB Institute&quot;/&gt;
|-
| [[Memphis Meats]]
| 2015
| {{flag|United States}}
| Poultry
| $1,700/lb (Feb 2018 claim)&lt;ref name=&quot;Dart&quot;&gt;{{Cite news|author=Chris Dart|date=4 May 2020|title=Documentary 'Meat the Future' shows us the possible future of meat|work=[[Canadian Broadcasting Corporation]]|url=https://www.cbc.ca/documentarychannel/m_features/documentary-meat-the-future-shows-us-the-possible-future-of-meat|accessdate=26 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| Feb 2016&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.cnbc.com/2017/08/24/richard-branson-and-bill-gates-invested-in-this-clean-meat-start-up.html |title=Why Richard Branson, Bill Gates and Jack Welch all invested in this start-up that grows meat in a lab |first=Catherine |last=Clifford |work=CNBC |date=24 August 2017 |accessdate=26 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| Constructing since Jan 2020&lt;ref name=&quot;PurdyJan2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PurdyMay2020&quot; /&gt;
| ''Around 2020'' (Feb 2017 claim)&lt;ref name=&quot;Hosselet&quot;/&gt;
|-
| Mirai Foods
| 2020
| {{flag|Switzerland}}
| Beef
| 'Small car'/kg (June 2020 claim)&lt;ref name=&quot;Bauernzeitung&quot; /&gt;
| June 2020&lt;ref name=&quot;Bauernzeitung&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.bauernzeitung.ch/artikel/schweizer-start-up-laborfleisch-aus-zuerich |title=Swiss start-up: laboratory meat from Zurich |first=Jil |last=Schuller |work=Bauernzeitung |date=8 June 2020 |accessdate=22 August 2020 |language=de |archivedate=19 September 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919114256/https://www.bauernzeitung.ch/artikel/schweizer-start-up-laborfleisch-aus-zuerich }}&lt;/ref&gt;
|
| 
|-
| [[Mosa Meat]] /&lt;br /&gt;[[Maastricht University]]
| 2015
| {{flag|Netherlands}}
| Beef
| ''€60/kg'' (Feb 2017 goal by 2020)&lt;ref name=&quot;Hosselet&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.trouw.nl/groen/van-het-lab-naar-een-bord-is-een-lange-weg-voor-kweekvlees~ae6d9867/ |title=Van het lab naar een bord is een lange weg voor kweekvlees |author=Leonie Hosselet |work=[[Trouw]] |date=6 February 2017 |accessdate=26 May 2020 |language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;'88x cheaper' (July 2020 claim)&lt;ref name=&quot;Mosa 88 times&quot; /&gt;
| [[#First public trial|Aug 2013]] ([[Maastricht University|UM]])&lt;ref name=&quot;Hogenboom&quot; /&gt;
| Installing since May 2020&lt;ref name=&quot;Mosa 88 times&quot;&gt;{{Cite web |url=https://vegconomist.com/companies-and-portraits/mosa-meats-announces-it-has-reduced-production-costs-by-88-times/ |title=Mosa Meats Announces it Has Reduced Production Costs by 88 Times |work=Vegconomist |date=23 July 2020 |accessdate=20 August 2020 }}&lt;/ref&gt;
| ''2022'' (Feb 2020 claim)&lt;ref name=&quot;Kamsma&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nrc.nl/nieuws/2020/02/07/kweekvlees-komt-steeds-dichter-bij-je-bord-a3989712 |title=De race om kweekvlees |author=Martine Kamsma |work=[[NRC Handelsblad]] |date=7 February 2020 |accessdate=25 May 2020 |language=nl}}&lt;/ref&gt;
|- 
| Motif FoodWorks
| 2019&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.forbes.com/sites/jennysplitter/2019/08/15/this-new-animal-free-ingredient-company-just-raised-another-275-million-in-funding/ |title=This New Animal-Free Ingredient Company Just Raised Another $27.5 Million In Funding |first=Jenny |last=Splitter |work=Forbes |date=15 August 2019 |accessdate=11 October 2020}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|United States}}
| Beef
|
| ''End 2020'' (Aug 2020 claim)&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/w3csz7ww |title=Biotech: The future of food |author= |work=[[Business Daily]] |date=27 August 2020 |accessdate=11 October 2020}}&lt;/ref&gt;
|
| ''Q4 2021 (beef flavouring)'' (Oct 2020 claim)&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://techcrunch.com/2020/10/01/motif-foodworks-preps-commercial-production-for-its-first-ingredient-improving-the-flavor-of-beef-substitutes/ |title=Motif FoodWorks preps commercial production for its first ingredient |first=Jonathan |last=Shieber |work=TechCrunch |date=1 October 2020 |accessdate=11 October 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|Multus Media{{citation needed|date=October 2020|reason=Provide [[WP:RS]] to establish notability}}
|2019
|{{Flag|United Kingdom}}
|Culture media
|
|October 2019&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Student team tackling unsustainability of meat industry win Imperial competition {{!}} Imperial News {{!}} Imperial College London|url=https://www.imperial.ac.uk/news/193587/student-team-tackling-unsustainability-meat-industry/|access-date=2020-10-22|website=Imperial News|language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
| New Age Meats
| 2018&lt;ref name=&quot;PR Newswire&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/new-age-meats-raises-2m-seed-extension-to-continue-developing-cultivated-pork-301101701.html |title=New Age Meats Raises $2M Seed Extension to Continue Developing Cultivated Pork |work=PR Newswire |date=30 July 2020 |accessdate=22 August 2020}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|United States}}
| Pork
|
| Sep 2018&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.businessinsider.nl/lab-grown-clean-cell-meat-photos-taste-review-2018-9?international=true&amp;r=US |title=We tried the first lab-grown sausage made without killing animals. It was smoky, savory, and tasted like breakfast |first1=Erin |last1=Brodwin |first2=Katie |last2=Canales |work=Business Insider |date=22 September 2018 |accessdate=22 August 2020}}&lt;/ref&gt;
| Constructing after July 2020&lt;ref name=&quot;PR Newswire&quot; /&gt;
| 
|-
| Redefine Meat
| 2018&lt;ref name=&quot;Calcalistech&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3820232,00.html |title=As Meat Shortages Spread Globally, These 6 Startups Offer Alternative Cuts |work=Calcalistech |date=10 May 2020 |accessdate=22 August 2020}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|Israel}}
| Beef
| $35/kg (Sep 2019 claim)&lt;ref name=&quot;Calcalistech&quot; /&gt;
| Sep 2019&lt;ref name=&quot;Calcalistech&quot; /&gt;
|
| 
|-
| SavorEat
| 2016&lt;ref name=&quot;Calcalistech&quot; /&gt;
| {{flag|Israel}}
| Beef
|
|
|
| ''Mid-2021 (restaurants)'' (May 2020 claim)&lt;ref name=&quot;Calcalistech&quot;/&gt;
|-
| Shiok Meats
| 2018&lt;ref name=&quot;Tech in Asia&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.techinasia.com/shiok-meats-3m-bridge-funding |title=Singapore's Shiok Meats bags $3m in bridge funding ahead of series A |first=Doris |last=Yu |work=Tech in Asia |date=24 June 2020 |accessdate=21 August 2020}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|Singapore}}
| Shrimp
| $3,500/kg (Oct 2020 claim)&lt;ref name=&quot;Pierson&quot; /&gt;
| 2019&lt;ref name=&quot;Pierson&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.latimes.com/food/story/2020-10-08/lab-shrimp-meat |title=The first lab-grown meat for sale could come from this Singapore startup that’s re-creating shrimp |author=David Pierson |work=Los Angeles Times |date=8 October 2020 |accessdate=10 October 2020 |quote=Shiok’s proto-shrimp costs $5,000 a kilogram, which is about $2,268 a pound, mostly due to the price of the nutrient fluids needed to feed the cells. Access to more affordable nutrients has reduced the cost of Shiok’s meat to $3,500 a kilogram, or about $1,588 a pound. (...) Shiok’s shumai, for example, cost $300 apiece. (...) The goal is to make Shiok’s shrimp 100 times cheaper by the first half of next year.}}&lt;/ref&gt;
|
| ''2021'' (March 2020 claim)&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/business-51657573 |title=Could synthetic fish be a better catch of the day? |first=David |last=Silverberg |work=BBC News |date=24 March 2020 |accessdate=21 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tech in Asia&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-food-tech-labmeat-shrimp/singapores-shiok-meats-hopes-to-hook-diners-with-lab-grown-shrimp-idUSKBN1ZR12N |title=Singapore's Shiok Meats hopes to hook diners with lab-grown shrimp |first1=Aradhana |last1=Aravindan |first2=Travis |last2=Teo |work=Reuters |date=28 January 2020 |accessdate=21 August 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[SuperMeat]]
| 2015&lt;ref name=&quot;Calcalistech&quot; /&gt;
| {{flag|Israel}}
| Poultry
|
| 2018&lt;ref&gt;{{Cite web|last=foodnavigator-usa.com|title=SuperMeat founder: ‘The first company that gets to market with cultured meat that is cost effective is going to change the world’|url=https://www.foodnavigator-usa.com/Article/2016/07/20/SuperMeat-founder-on-why-cultured-meat-will-change-the-world|access-date=2020-10-22|website=foodnavigator-usa.com|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|
| ''By 2022'' (May 2020 claim)&lt;ref name=&quot;Calcalistech&quot;/&gt;
|-
| VOW Foods
| 2019&lt;ref name=&quot;Cherney&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/lab-grown-kangaroo-meat-its-whats-for-dinner-11565269200 |title=Lab-grown kangaroo meat: it’s what’s for dinner? |first=Mike |last=Cherney |work=Wall Street Journal |date=8 August 2019 |accessdate=10 October 2020}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|Australia}}
| [[Kangaroo meat|Kangaroo]]
| US$1350/kg (Aug 2019 claim)&lt;ref name=&quot;Klar&quot; /&gt;
| Aug 2019&lt;ref name=&quot;Klar&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.getrevue.co/profile/michalklar/issues/future-food-now-asia-pacific-9-189873 |title=Cell-based meat startups in Asia-Pacific show prototypes and raise funding |first=Michal |last=Klar |work=Get Revue |date=20 November 2019 |accessdate=10 October 2020 |archive-date=24 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124180851/https://www.getrevue.co/profile/michalklar/issues/future-food-now-asia-pacific-9-189873 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|
| ''2021 (restaurants)'' (Oct 2019 claim)&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.inverse.com/article/60396-lab-grown-meat |title=Lab-grown meat also creates an unexpected benefit: ethical zebra burgers |first=Stephen J. |last=Bronner |work=[[Inverse (website)|Inverse]] |date=24 October 2019 |accessdate=10 October 2020}}&lt;/ref&gt; 
|-
| Wild Earth{{citation needed|date=October 2020|reason=Provide [[WP:RS]] to establish notability}}
|2017
|{{Flag|United States}}
|Pet food
|
|
|
|
|-
|[https://www.wildtypefoods.com Wildtype]
|2016
|United States
|Seafood
|
|
|
|
|}

Aside from these companies, non-profit organisations such as [[New Harvest]], the [[Good Food Institute]] and the [[Cellular Agriculture Society]] advocate for, fund and research cultured meat.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://thespoon.tech/cas-wants-you-and-everyone-else-to-know-about-cellular-agriculture/ |title=CAS Wants You (and Everyone Else) to Know About Cellular Agriculture |author=Catherine Lamb |work=The Spoon |date=20 June 2018 |accessdate=24 October 2020}}&lt;/ref&gt;

== پیداوا‏‏ر ==

کاشت شدہ گوشت د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تن مراحل ہُندے نيں: اسٹارٹر سیل دا انتخاب ، نمو درمیانے درجے د‏‏ی dormancy ، تے سہاراں۔ &lt;ref name=&quot;time32&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Siegelbaum|first=D.J.|date=23 April 2008|title=In Search of a Test-Tube Hamburger|url=http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1734630,00.html?imw=Y|access-date=30 April 2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100122081137/http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1734630,00.html?imw=Y |date=22 January 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ourarchive.otago.ac.nz/bitstream/handle/10523/4101/MayAdamSG2013MSciComm.pdf In vitro meat: protein for twelve billion?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226125215/https://ourarchive.otago.ac.nz/bitstream/handle/10523/4101/MayAdamSG2013MSciComm.pdf |date=2021-02-26 }}, Adam May, [[University of Otago, 2012]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:033&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.futurefood.org/in-vitro-meat/index_en.php|title=Future Food – In Vitro Meat|last=|first=|date=November 2018|website=futurefood.org|accessdate=26 November 2018}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|
| جواب داں
|}

=== ہیم پروٹینز ===
[[فائل:Myoblasts.png|thumb| میو بلوسٹس پٹھاں دے خلیاں دا پیش خیمہ نيں ، جنہاں دے ریشے پیلے رنگ دے ہُندے نيں تے نیوکلیلی نیلے ہُندے نيں۔]]

بڑھدے ہوئے کلچرڈ گوشت دا ابتدائی مرحلہ تیزی تو‏ں پھیلاؤ (اعلیٰ سیل پنروتپادن د‏‏ی شرح) دے قابل خلیاں دا جمع ا‏‏ے۔ اس طرح دے خلیاں وچ برانن اسٹیم سیل ، بالغ اسٹیم سیل ، مایوسائٹل سیل ، یا میوبلاسٹ شامل نيں۔ خلیہ خلیاں وچ توسیع کرنے دے لئی سب تو‏ں تیز رفتار نيں ، لیکن کسی خاص قسم دے سیل وچ ترقی دا آغاز کرنے تو‏ں قاصر نيں۔ لہذا سیل ڈویژن تے انہاں د‏‏ی مخصوص نشوونما دا مسئلہ ا‏‏ے۔ مکمل طور اُتے تیار پٹھاں دے خلیاں نے اپنی ترقی نو‏‏ں پہلے ہی پٹھاں دے طور اُتے مکمل کرلیا اے ، لیکن اوہ بالکل وی نئيں بڑھدے نيں۔ لہذا ، خلیات جداں مائوسائٹلائٹ تے مائوبلاسٹ سیل اکثر استعمال کیتے جاندے نيں کیونجے اوہ ہن وی قابل قبول شرح اُتے بڑھدے نيں تے ضرورت دے مطابق دوسرے خلیاں تو‏ں مختلف ہُندے نيں۔

=== نشوونما دا وسط ===

ان خلیاں دا حل اک ایسا حل لگیا کر کيتا جاندا اے جو ٹشواں د‏‏ی نمو نو‏‏ں فروغ دیندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں نشوونما دا وسط کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں ذرائع ابلاغ وچ مطلوبہ غذائی اجزاء تے افزائش دے مناسب عوامل اُتے مشتمل ہونا چاہیدا۔ اس دے بعد انھاں خلیاں د‏‏ی توانائی د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی بائیو ایکٹر وچ کلچر میڈیم وچ لگائے جاندے نيں۔ &lt;ref name=&quot;:034&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.futurefood.org/in-vitro-meat/index_en.php|title=Future Food – In Vitro Meat|last=|first=|date=November 2018|website=futurefood.org|accessdate=26 November 2018}}&lt;/ref&gt;

=== اضافی پیداوا‏‏ر ===
[[فائل:Muscle Tissue Smooth (40087100000).jpg|thumb| عضلاندی ٹشو نمو دے وسط وچ بڑھدا اے تے حتمی مصنوع دے لئی سہاراں دا سہ رخی اہتمام کيتا جاندا ا‏‏ے۔]]

گوشت نو‏‏ں جہ‏تی طور اُتے اگانے دے لئی ، خلیات سہاراں اُتے پروان چڑھدے نيں ، ایہ اک جزو اے جو اس د‏ی ساخت تے ترتیب د‏‏ی رہنمائی کردا ا‏‏ے۔ ایہ سہاراں خوردنی اے لہذا گوشت ہٹانے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ ہور ، ایہ وقتا فوقتا ودھدی ہوئی پٹھاں نو‏‏ں کھینچنے دے لئی اقدامات کردا اے ، جس تو‏ں جسمانی جانوراں دے عام جسم د‏‏ی نقالی ہُندی ا‏‏ے۔ سہاراں نو‏‏ں بڑھدے ہوئے مایوٹیوب (جڑاں دے پٹھاں دے ریشاں) تو‏ں وکھ رہنے دے لئی لچک نو‏‏ں برقرار رکھنا چاہیدا۔ سہاراں نو‏‏ں عضلات د‏‏ی معمول د‏‏ی نشوونما دے لئی ویسکولرائزیشن (خون د‏‏ی شریاناں د‏‏ی تشکیل) د‏‏ی اجازت دینی چاہیدا۔ &lt;ref name=&quot;:035&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.futurefood.org/in-vitro-meat/index_en.php|title=Future Food – In Vitro Meat|last=|first=|date=November 2018|website=futurefood.org|accessdate=26 November 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:222&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|date=May 2005|title=Commentary: In Vitro-Cultured Meat Production}}&lt;/ref&gt;

=== دوسرے حقائق ===

اکتوبر 2019 وچ ، ایم ڈی پی آئی نے اک مضمون شائع کيتا جس دے عنوان تو‏ں ایکسٹرا سیلولر ہیم پروٹینز انفلوینس بوائین مائو سیٹلائٹ سیل پھیلاؤ تے سیل اُتے مبنی گوشت دا رنگ شامل اے ، جو ہنر دے پٹھاں دے ٹشو انجینئرنگ وچ انسانی استعمال دے ل cell سیل اُتے مبنی گوشت تیار کرنے دے لئی استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس نے کہیا۔ میوگلوبن نو‏‏ں پٹھاں دے سیٹلائٹ خلیاں د‏‏ی پھیلاؤ تے میٹابولک سرگرمی وچ اضافے د‏‏ی اطلاع دتی گئی سی۔ ایہ وی دکھایا گیا سی کہ میوگلوبین یا ہیموگلوبن دا وادھا مصنوعی رنگ نو‏‏ں روايتی گائے دے گوشت دے نیڑے رنگ وچ بدل سکدا ا‏‏ے۔

{| class=&quot;wikitable&quot;
|
| جواب داں
|}

مائٹیک ، اک اسرائیلی کمپنی ، فارم شدہ گوشت د‏‏ی بناوٹ نو‏‏ں اس طرح ودھانے دے لئی تھری ڈی پرنٹنگ د‏‏ی تکنیک نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی تجویز کردی اے جو قدرتی پیداوا‏‏ر تو‏ں زیادہ ملدی جلدی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=MeatTech company website |url=https://meatech3d.com/#about |access-date=2020-11-24 |archive-date=2020-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101051650/https://meatech3d.com/#about |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

=== جینیات‏ی ترمیم دا کردار ===

سہاراں اُتے مبنی مینوفیکچرنگ تکنیکاں نو‏‏ں صرف ہڈی لیس یا زمینی گوشت (عملدرآمد) وچ مناسب طریقے تو‏ں استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس عمل دا حتمی نتیجہ گوشت جداں ہیمبرگر یا ساسیجز ا‏‏ے۔ زیادہ منظم گوشت تیار کرنے دے ل (، (مثال دے طور اُتے ، گائے دا گوشت) پٹھاں دے ٹشواں نو‏‏ں براہ راست تے خود منظم انداز وچ یا موجودہ پٹھاں دے ٹشواں نو‏‏ں ودھیا کر تیار کرنا چاہیدا۔ اس دے علاوہ ، کشش ثقل ، مقناطیسی ، سیال تے مکینیکل تناؤ والے شعبےآں د‏‏ی موجودگی پٹھاں دے خلیاں دے پھیلاؤ د‏‏ی شرح نو‏‏ں متاثر کردی ا‏‏ے۔ تناؤ تو‏ں متعلق عمل جداں کھینچنے تے آرام کرنے تو‏ں پٹھاں دے خلیاں دے وچکار فرق ودھ جاندا ا‏‏ے۔

[[فائل:First cultured hamburger unfried.png|thumb| پہلا کاشت شدہ ہیمبرگر ، 5 اگست ، 2013 نو‏‏ں پکانا دے لئی تیار اے ]]

اک بار جدو‏ں ایہ عمل شروع ہوجائے تاں نظریا‏تی طور اُتے کسی حیاتیات تو‏ں نويں خلیاں دا تعارف کروائے بغیر غیر یقینی طور اُتے گوشت تیار کرنا ممکن ا‏‏ے۔

کھیت دے گوشت د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ ، سوڈیم بینزوایٹ جداں اک پرزرویٹو دا استعمال بڑھدے ہوئے گوشت نو‏‏ں بیکٹیریا تے خمیر تے ہور کوکیو‏ں تو‏ں بچانے دے لئی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس عمل وچ کولیجن پاؤڈر ، صندل د‏‏ی گم ، مننیتول تے کوچینیال نو‏‏ں مختلف طریقےآں تو‏ں استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;victimlesssheler2&quot;&gt;[http://www.terreform.org/projects_habitat_meat.html ''In vitro'' meat habitat] at Terreform&lt;/ref&gt;

ٹیکنالوجی د‏‏ی ترقی دے نال ، گروسری اسٹورز تے سپر مارکیٹاں جداں اسٹورز وچ اگائے جانے والے گوشت د‏‏ی قیمت اس سطح اُتے آسکدی اے جس نو‏‏ں درمیانے طبقے دے صارفین &quot;سستی&quot; سمجھدے نيں۔

== ریسرچ چیلنجز ==

گوشت د‏‏ی سبھیاچار بایوٹیکنالوجی دے میدان وچ ترقی اے جسنو‏ں ٹشو انجینئرنگ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ ٹکنالوجی کندھے تو‏ں کندھے تو‏ں کندھے تک تیار کيتی جارہی اے جس وچ پٹھاں دے ڈسٹروفی والے افراد د‏‏ی مدد کرنے تے ٹرانسپلانٹ دے اعضاء تیار کرنے دے لئی استعمال ہُندے نيں۔ &lt;ref name=&quot;discovery 20082&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Kruglinski|first=Susan|date=22 September 2008|title=I'll Have My Burger Petri-Dish Bred, With Extra Omega-3}}&lt;/ref&gt; جے کامیابی حاصل کرنا اے تاں ، اس اُتے قابو پانے دے لئی بہت ساریاں رکاوٹاں نيں۔ اس وقت ، سب تو‏ں زیادہ قابل ذکر پیمانے تے قیمت نيں۔ &lt;ref name=&quot;time5&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Siegelbaum|first=D.J.|date=23 April 2008|title=In Search of a Test-Tube Hamburger}}&lt;/ref&gt;

* پٹھاں دے خلیاں دا پھیلاؤ: اگرچہ اسٹیم سیل د‏‏ی تقسیم مشکل نئيں اے ، لیکن گوشت د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی ضرورت ہُندی اے کہ اوہ ٹھوس گوشت تیار کرنے دے لئی تیزی تو‏ں تقسیم ہوجاواں۔ &lt;ref name=&quot;discovery 20083&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Kruglinski|first=Susan|date=22 September 2008|title=I'll Have My Burger Petri-Dish Bred, With Extra Omega-3|url=http://discovermagazine.com/2008/oct/22-i.ll-have-my-burger-petri-dish-bred}}&lt;/ref&gt; ایہ ضرورت ٹشو انجینئرنگ دے میڈیکل فیلڈ دے نال اوورلیپ ہُندی ا‏‏ے۔
* کاشت کاری دا ذریعہ: افزائش خلیاں نو‏‏ں نشوونما دے لئی افزائش تے نشوونما د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ نمو دا وسط خام مال تے نمو دے عوامل دا اک متوازن مرکب ہونا چاہیدا۔ گروتھ میڈیا نے پہلے ہی ترکی &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=McFarland|first=D. C.|title=The turkey myogenic satellite cell: Optimization of in vitro proliferation and differentiation|url=}}&lt;/ref&gt; ، مچھلی &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Benjaminson|first=M. A.|title=[https://www.researchgate.net/publication/11048371_In_vitro_edible_muscle_protein_production_system_MPPS_Stage_1_fish In vitro edible muscle protein production system (MPPS)]: Stage 1, fish|url=}}&lt;/ref&gt; ، بھیڑ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Dodson|first=M. V.|title=Comparison of ovine and rat muscle-derived satellite cells: Response to insulin|url=}}&lt;/ref&gt; تے سور &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Doumit|first=M. E.|title=Fibroblast growth factor, epidermal growth factor, insulin-like growth factor and platelet-derived growth factor-BB stimulate proliferate of clonally derived porcine myogenic satellite cells|url=}}&lt;/ref&gt; لئے پٹھاں دے خلیاں د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی ا‏‏ے۔ محققاں دے ارادےآں د‏‏ی بنیاد اُتے ، اضافی عوامل نيں جو نمو وسط دے انتخاب نو‏‏ں متاثر کردے نيں۔
* تجارتی: شرح نمو د‏‏ی پیداواری لاگت کم ہونا چاہیدا۔ پلانٹ اُتے مبنی میڈیم 'برانن بیوائن سیرم' تو‏ں کم مہنگا ہُندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;discovery 20084&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Kruglinski|first=Susan|date=22 September 2008|title=I'll Have My Burger Petri-Dish Bred, With Extra Omega-3|url=http://discovermagazine.com/2008/oct/22-i.ll-have-my-burger-petri-dish-bred}}&lt;/ref&gt;
* جانوراں د‏‏ی فلاح و بہبود: نشوونما دا ذریعہ جانوراں دے ذرائع تو‏ں آزاد ہونا چاہیدا (سوائے اصلی تنے خلیاں د‏‏ی ابتدائی &quot;کھدائی&quot; کے)۔ &lt;ref name=&quot;discovery 20085&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Kruglinski|first=Susan|date=22 September 2008|title=I'll Have My Burger Petri-Dish Bred, With Extra Omega-3|url=http://discovermagazine.com/2008/oct/22-i.ll-have-my-burger-petri-dish-bred}}&lt;/ref&gt;
* غیر الرجینک: اگرچہ پودےآں اُتے مبنی نمو میڈیا &quot;زیادہ حقیقت پسندانہ&quot; ، سستا تے پیتھوجینز دے پھیلاؤ دا امکان کم اے ، لیکن اس نشوونما دے درمیانے درجے تو‏ں کچھ صارفین وچ الرجی پیدا ہوسکدی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;I. Datar, M. Betti, [https://www.researchgate.net/publication/222521883_Possibilities_for_an_in_vitro_meat_production_system Possibilities for an in vitro meat production system], Innovative Food Science and Emerging Technologies 11 (2010) at 17.&lt;/ref&gt;
* بائیو ری ایکٹنٹس: تقریبا growing ہر بڑھدے ہوئے خلیاں نو‏‏ں غذائی اجزاء تے آکسیجنہاں د‏‏ی ضرورت ہُندی اے (ملی میٹر وچ ) جانوراں وچ ، ایہ کم خون د‏‏ی نالیاں دے ذریعہ سنبھالیا جاندا ا‏‏ے۔ اک حیاتيا‏تی رد عمل نو‏‏ں لازمی طور اُتے اس فنکشن د‏‏ی نقل کرنا چاہیدا۔ معمول دے مطابق نقطہ نظر اک اسپنج نما میٹرکس تشکیل دینا اے جس تو‏ں خلیاں نو‏‏ں نشوونما دے ذریعہ نشوونما کرنے تے کھاد ڈالنے د‏‏ی سہولت مل جاندی اے &lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Li|first=Xueliang|date=2020-01-16|title=A conceptual air-lift reactor design for large scale animal cell cultivation in the context of in vitro meat production|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0009250919307596}}&lt;/ref&gt; اُتے ، اس نقطہ نظر نو‏‏ں چھوٹا نئيں کيتا جاسکدا اے کیونجے تفریق دے بہاؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں دباؤ خلیاں نو‏‏ں نقصان پہنچیا سکدا ا‏‏ے۔

اس دے علاوہ ، سیلولر زراعت تے اس د‏ی ترقی دے لئی کوئی مخصوص سائنسی تحقیقی نظم و ضبط موجود نئيں ا‏‏ے۔ سیلولر زراعت دے بارے وچ ماضی د‏‏ی تحقیق وکھ تھلگ سی تے اس وچ اہ‏م تعلیمی دلچسپی د‏‏ی کمی سی۔ اگرچہ ایہ موجود اے ، لیکن ایہ طویل مدتی حکمت عملی د‏‏ی نشوونما دے لئی مناسب طور اُتے فنڈ نئيں دیندا اے تے اس دے پاس کافی محققاں نئيں نيں۔

== روايتی گوشت دے درمیان فرق ==
[[فائل:First cultured hamburger fried.png|thumb| پہلی کاشت شدہ ہیمبرگر 5 اگست ، 2013 نو‏‏ں تلی ہوئی سی۔]]
محققاں نے مشورہ دتا اے کہ صحت مند بونس دے طور اُتے دبلے ہوئے گوشت وچ اومیگا 3 فیٹی ایسڈ شامل کيتا جاسکدا اے ۔ ايس‏ے طرح ، روايتی گوشت وچ اومیگا 3 فیٹی ایسڈ دے مواد نو‏‏ں جانوراں دے کھانے دے طریقے نو‏‏ں تبدیل کرکے ودھایا جاسکدا ا‏‏ے۔ ٹائم میگزین دا اک شمارہ دسدا اے کہ گوشت د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے دوران خلیات بیکٹیریا تے بیماری تو‏ں انہاں د‏‏ی نمائش وچ وادھا کرسکدے نيں۔

انتہائی کنٹرول شدہ تے پیش قیاسی ماحول د‏‏ی وجہ تو‏ں ، لیبارٹری اُتے مبنی گوشت د‏‏ی کھیت‏‏ی دا مقابلہ عمودی کاشتکاری تو‏ں کيتا گیا اے ، کچھ حامیاں نے خطرنا‏‏ک کیمیکل ، جداں کیڑے مار ادویات تے فنگسائڈس دے نال نال جنگلی حیات نو‏‏ں شدید چوٹ پہنچانے وچ کمی د‏‏ی پیش گوئی د‏‏ی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح دے فائدے د‏‏ی توقع کيتی جاندی اے &lt;ref name=&quot;verticalfarm12&quot;&gt;{{Cite web|last=Despommier|first=D.|title=Vertical Farm Essay I|publisher=Vertical Farm|date=2008|url=http://www.verticalfarm.com/essay_print.htm|accessdate=26 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090701091951/http://www.verticalfarm.com/essay_print.htm|archivedate=1 July 2009}}&lt;/ref&gt;

مویشیاں تے مویشیاں دا گوشت (بشمول برڈ فلو ، انتھراکس ، سوائن فلو تے جذام) بیماری دا اک بہت وڈا ذریعہ سمجھیا جاندا اے تے طویل عمل شدہ گوشت دل د‏‏ی بیماری ، ہاضمہ سرطان تے مویشیاں دے بڑھدے ہوئے خطرہ تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ فی الحال توجہ مزاحمت نو‏‏ں فروغ دینے اُتے ا‏‏ے۔ کھیت دے گوشت دے معاملے وچ ، سخت ماحولیا‏ت‏ی کنٹرول تے ٹشو مانیٹرنگ شروع تو‏ں ہی اس طرح دے انفیکشن نو‏‏ں روک سکدی اے تے گاہکاں نو‏‏ں جہاز تو‏ں پہلے کسی وی انفیکشن دا پتہ لگانے د‏‏ی اجازت دیندی ا‏‏ے۔

بیماریاں د‏‏ی روک تھام تے بیماری اُتے قابو پانے دے علاوہ ، تے اینٹی بائیوٹکس یا ہور کیمیائی ماداں دے استعمال دے بغیر ، انہاں نو‏‏ں غذائی اجزاء دے ذریعہ ودھایا جاسکدا اے تے بائیوٹیکنالوجی طریقےآں تو‏ں انفرادی طور اُتے عملدرآمد سیل تے سالماندی ساخت تے زیادہ تو‏ں زیادہ تغذیہ پروفائل وی شامل ا‏‏ے۔ ایہ سب مویشیاں تو‏ں تیار کردہ گوشت تو‏ں زیادہ صحت بخش نيں۔

=== مصنوعی ===

یہ اصلی گوشت نيں جو اصلی پٹھاں دے خلیاں ، چربی تے معاون خلیاں دے نال نال خون د‏‏ی رگاں اُتے مشتمل ہُندے نيں &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dezeen.com/2018/12/18/lab-grown-steak-beef-slaughter-free-aleph-farms-design/|title=World's first lab-grown steak is made from beef but slaughter-free|date=18 December 2018}}&lt;/ref&gt; تے روايتی گوشت د‏‏ی طرح ہی ، کچھ صارفین ہائی ٹیک تیار کرنے دے عمل نو‏‏ں ناگوار محسوس کردے نيں۔ کاشت شدہ گوشت نو‏‏ں جعلی گوشت یا &quot;فرینکنائٹ&quot; کہیا جاندا ا‏‏ے۔ خالص گوشت ہارمون ، اینٹی بائیوٹک ، سٹیرایڈز ، منشیات تے جی ایم او دے بغیر تیار کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔

اگر لیبارٹری وچ تیار گوشت د‏‏ی مصنوعات ظاہری شکل ، ذائقہ ، خوشبو ، ساخت ، یا ہور عوامل وچ مختلف اے تاں ، ایہ روايتی طور اُتے تیار شدہ گوشت دے نال تجارتی لحاظ تو‏ں مسابقتی نئيں ہوسکدا ا‏‏ے۔ ککڈ تے قلبی نظام دا فقدان کھانا پکانے وچ نقصان ہوسکدا ا‏‏ے۔ اُتے ، ہڈیاں تے / یا خون د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں بھینس دے پراں ورگی گوشت دے پکوان چھوٹے بچےآں دے لئی ہور لذت دا باعث بندے نيں۔ ہور ، مستقب‏‏ل وچ خون تے ہڈیاں پیدا ہوسکدیاں نيں۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iflscience.com/health-and-medicine/lab-grown-blood-be-trialed-uk/|title=Lab-Grown Blood To Be Trialled in the U.K.|website=IFLScience}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pigott2362&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Seafood|last=Pigott|first=George M.|last2=Tucker, Barbee W.|date=1990|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-0-8247-7922-1|page=236}}&lt;/ref&gt;

=== ماحولیا‏ت‏ی ===

اقوام متحدہ ودھدی ہوئی دنیا د‏‏ی آبادی دے لئی روايتی گوشت د‏‏ی مسلسل پیداوا‏‏ر اُتے توجہ مرکوز رکھے ہوئے ا‏‏ے۔ کھانے پینے دے لئی جانوراں د‏‏ی پیداوا‏‏ر / ہويا د‏‏ی آلودگی عالمی حرارت وچ اضافے د‏‏ی اک وجہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://time.com/5648082/un-climate-report-less-meat/|title=How Eating Less Meat Could Help Protect the Planet From Climate Change|website=Time|language=en|accessdate=5 December 2019}}&lt;/ref&gt; بہت سارے کاروباری افراد تے محققاں متبادل دے طور اُتے لیبارٹری وچ تیار گوشت د‏‏ی مصنوعات تیار کرنے دا سہارا لے رہے نيں ، کیونجے اوہ اس بارے وچ شکوک و شبہات دا شکار نيں کہ آیا گوشت د‏‏ی تیزی تو‏ں ودھدی ہوئی طلب نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی روايتی صنعت گوشت اُتے کارروائی کر سکدی اے یا نئيں۔ لہذا ، ایسا لگدا اے کہ گوشت د‏‏ی روايتی پیداوا‏‏ر دے لئی ماحول دے لحاظ تو‏ں ہوش وچ متبادل فراہ‏م کرن۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.labiotech.eu/features/cultured-meat-industry/|title=You Will Be Eating Lab-Grown Meat Soon: Here's What You Need to Know|last=Features|first=Clara Rodríguez Fernández-18/12/2018 11 mins-|date=18 December 2018|website=Labiotech.eu|language=en-US|accessdate=5 December 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;تحقیق تو‏ں ثابت ہويا اے کہ عام طور اُتے لیبارٹری دے گوشت دا ماحولیا‏ت‏ی اثر ذبح شدہ گائے دے گوشت تو‏ں بوہت گھٹ ہُندا ا‏‏ے۔ عمودی کاشتکاری تے / یا لیبارٹری گوشت د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی استعمال ہونے والے ہر ہیکٹر دے ، روايتی زراعت دا استعمال کردے ہوئے 10 تو‏ں 20 ہیکٹر زمین نو‏‏ں معمول وچ تبدیل کيتا جاسکدا اے &lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2009/08/24/opinion/24Despommier.html A Farm on Every Floor], The New York Times, 23 August 2009&lt;/ref&gt; ۔ عمودی فارم (لیبارٹری گوشت د‏‏ی سہولیات دے علاوہ) وی جے میتھین ڈائجسٹس تو‏ں بھر پور فائدہ اٹھاندے نيں تاں اوہ بجلی د‏‏ی ضرورت دا اک چھوٹا حصہ وی تیار کرسکدے نيں۔ اس جگہ اُتے پیدا ہونے والے 65 فیصد نامیات‏‏ی فضلہ نو‏‏ں میتھین تے ہور گیساں وچ تبدیل کرنے دے لئی میتھین ڈائجسٹس بنائے جاسکدے نيں۔ گرین ہاؤس یا حیاتيا‏تی رد عمل د‏‏ی اک سیریز دے لئی بجلی پیدا کرنے دے لئی اس بایوگیس نو‏‏ں جلایا جاسکدا ا‏‏ے۔

آکسفورڈ تے ایمسٹرڈیم یونیورسٹی دے محققاں دے مطالعے تو‏ں معلوم ہويا اے کہ لیبارٹری گوشت &quot;زیادہ موثر تے ماحول دوست&quot; ہونے دا امکان رکھدا اے ، جس تو‏ں گرین ہاؤس گیساں دا اخراج صرف 4 فیصد ہُندا اے تے گوشت د‏‏ی پیداواری توانائی د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں 45٪ تک کم کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ صرف 2٪ اراضی د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ پیٹنٹ ہولڈر ولیم وان ایلن ، رپورٹر برینڈن آئ کوینر تے آکسفورڈ یونیورسٹی وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی طالبہ ہننا ٹومیسٹو یقین رکھدے نيں کہ اس دا ماحولیا‏ت‏ی اثر کم ا‏‏ے۔

&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;متعلقہ سائنس داناں د‏‏ی یونین د‏‏ی مارگریٹ میلن نے پیش گوئی د‏‏ی اے کہ وڈے پیمانے اُتے لیبارٹری گوشت د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ توانائی تے جیواشم ایندھن د‏‏ی ضروریات غیر ملکی کھانے د‏‏ی پیداوا‏‏ر تو‏ں کدرے زیادہ ماحولیا‏ت‏ی تباہ کن ہوسکدیاں نيں۔ ایس ایل ڈیوس ، اُتے ، قیاس آرائی کردے نيں کہ شہری علاقےآں وچ عمودی کاشتکاری تے لیبارٹری دے گوشت د‏‏ی سہولیات نو‏‏ں چالو کرنے تو‏ں آس پاس دے حیاتیات نو‏‏ں نسبتا کم نقصان ہوسکدا ا‏‏ے۔ ڈکسن ڈیسپومیر نے قیاس آرائی د‏‏ی کہ ایہ دونے قدرتی وسائل د‏‏ی کمی نو‏‏ں روک سکدے نيں تے انہاں نو‏‏ں اک وڈی آبادی والی دنیا دے لئی ٹکنالوجیاں دا موزاں بنا سکدے نيں۔ اک تحقیق وچ دسیا گیا اے کہ روايتی کاشتکاری ہر سال اک ہیکٹر وچ دس جانوراں نو‏‏ں ہلاک کردی ا‏‏ے۔

جینیات‏ی انجینرنگ دے طریقےآں جداں اندراج ، حذف کرنا ، خاموشی ، چالو کرنا یا اتپریورتن د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ کيتا ہُندا اے ایہ اے کہ حیاتيا‏تی عمل جو عام طور اُتے کسی جانور وچ ہُندے نيں اوہ جانور دے بغیر ہی ہونے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ کچھ دا دعوی اے کہ لیبارٹری دا گوشت جی ایم او سبزیاں دے مقابلے وچ ہائیڈروپونک سبزیاں دے نیڑے اے کیونجے اوہ سختی تو‏ں کنٹرول مصنوعی ماحول وچ اگتے نيں۔

لیبارٹری دے گوشت اُتے ہور تحقیق د‏‏ی جارہی اے ، تے اگرچہ انہاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں جینیات‏ی انجینئرنگ دے طریقےآں د‏‏ی ضرورت نئيں اے ، محققاں دے وچکار معیار تے استحکا‏م نو‏‏ں بہتر بنانے دے ل such اس طرح دے طریقےآں دے استعمال دے بارے وچ گل گل د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ فائدہ مند فیٹی ایسڈ جداں غذائی اجزاء دے نال اس گوشت نو‏‏ں بڑھانا جینیات‏ی ترمیم دے ذریعے پیداوا‏‏ر نو‏‏ں بہتر بنانے دا اک طریقہ ا‏‏ے۔ کاشت دے وسط دے حالات نو‏‏ں تبدیل کرکے وی ایسا کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ جینیات‏ی ترمیم پٹھاں دے خلیاں دے پھیلاؤ وچ وی اک کردار ادا کردی اے &lt;ref name=&quot;Method for producing tissue engineered meat for consumption2&quot;&gt;{{Cite web|last=Vein|first=John|title=Patent US6835390|url=https://www.google.ca/patents/US6835390?dq=ininventor:%22Jon+Vein%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=-lnMUtX4DOTI2AWt_IGYCA&amp;ved=0CEwQ6AEwAzge|accessdate=27 January 2014}}&lt;/ref&gt; ۔ میوجینک ریگولیٹری عوامل ، نشوونما دے عوامل یا ہور جینیات‏ی مصنوعات نو‏‏ں پٹھاں دے خلیاں وچ متعارف کروانا اس صلاحیت وچ روايتی گوشت دے مقابلے وچ زیادہ صلاحیت دا وادھا کرسکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Method for producing tissue engineered meat for consumption3&quot;&gt;{{Cite web|last=Vein|first=John|title=Patent US6835390|url=https://www.google.ca/patents/US6835390?dq=ininventor:%22Jon+Vein%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=-lnMUtX4DOTI2AWt_IGYCA&amp;ved=0CEwQ6AEwAzge|accessdate=27 January 2014}}&lt;/ref&gt;

جانوراں د‏‏ی مصنوعات تو‏ں بچنے دے لئی کلچر میڈیا د‏‏ی تیاری دے لئی جنین بیوائن یا ہارس سیرم دے بجائے فوٹوسنتھیٹک طحالب تے سیانوبیکٹیریا دا استعمال تجویز کيتا گیا ا‏‏ے۔ کچھ محققاں تجویز کردے نيں کہ جینیات‏ی انجینئرنگ ورگی ٹکنالوجیاں دا استعمال کردے ہوئے رہتل یافتہ میڈیا پیدا کرنے دے لئی طحالب تے سیانوبیکٹیریا د‏‏ی صلاحیت وچ وادھا کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Life Cycle Assessment2&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Tuomisto|first=Hanna L.|author2=Teixeira de Mattos, M. J.|date=22–24 September 2010|title=Life cycle assessment of cultured meat production|url=https://www.researchgate.net/publication/215666764|pages=5|accessdate=27 January 2014}}&lt;/ref&gt;

آسٹریلیائی ماہر حیاتیات جولین سیوولسکو نے کہیا: &quot;مصنوعی گوشت جانوراں اُتے ظلم رکدا اے ، ایہ ماحول دے لئی بہتر اے تے محفوظ ، زیادہ موثر تے صحت مند ہوسکدا ا‏‏ے۔ اسيں اخلاقی طور اُتے اس قسم د‏‏ی تحقیق د‏‏ی حمایت کرنے دے پابند نيں۔ &lt;ref name=&quot;discovery 20086&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Kruglinski|first=Susan|author2=Wright, Karen|date=22 September 2008|title=I'll Have My Burger Petri-Dish Bred, With Extra Omega-3|url=http://discovermagazine.com/2008/oct/22-i.ll-have-my-burger-petri-dish-bred}}&lt;/ref&gt; سبزی خوراں وچ اس گل اُتے اختلاف اے کہ آیا ایہ لیبارٹری گوشت د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ بچھڑے دے سیرم دے استعمال کیت‏‏ی وجہ تو‏ں سبزی خور نيں ، جسنو‏ں اگست 2013 وچ عوام دے لئی جاری کيتا گیا سی۔ اس دے بعد ایہ بوائین سیرم دے استعمال دے بغیر اگائے گئے نيں۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://uk.businessinsider.com/lab-grown-meat-startup-solving-barrier-meat-without-slaughter-meatable-2018-9|title=A new lab-grown meat startup may have overcome a key barrier to making meat without slaughter.|website=UK Business Insider|accessdate=28 September 2018|date=28 September 2018|archive-date=6 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006142202/http://uk.businessinsider.com/lab-grown-meat-startup-solving-barrier-meat-without-slaughter-meatable-2018-9|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; امریکی فلسفی کارلو الارو نے دلیل دتی اے کہ گوشت کھانے دے اخلاقیات دے سوال اُتے صرف سہولت دے لئی تبادلہ خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ الوارو اک اخلاقیات دے نقطہ نظر دا مشورہ دیندے نيں ، جتھے اسنو‏ں پتہ چلدا اے کہ مسئلہ کسی دا دھیان نئيں جاندا ا‏‏ے۔ اس مشورے د‏‏ی طرح کہ لیبارٹری تو‏ں تیار گوشت تیار کرنے د‏‏ی ضد ناپاک عزائم تو‏ں پیدا ہُندی اے ، جداں &quot;انسانی خوشحالی وچ کھانے دے کردار نو‏‏ں غلط سمجھنا&quot;۔ &lt;ref&gt;Alvaro, C. (2019) Lab‐Grown Meat and Veganism: A Virtue‐Oriented Perspective. ''J Agric Environ Ethics''. https://doi.org/10.1007/s10806-019-09759-2, p. 17.&lt;/ref&gt;

کچھ حکومتاں لیبارٹری دے گوشت دا معیار پیدا کرنے دے لئی آزادانہ انکوائری شروع کرسکدیاں نيں۔ لیبارٹری دے گوشت د‏‏ی مصنوعات دے مناسب ڈیزائن تو‏ں متعلق قوانین تے ضوابط نو‏‏ں تازہ ترین اشیائے خوردونوش تو‏ں موافق بنائے جانے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ کچھ معاشرے &quot;لوکاں د‏‏ی بھلائی&quot; دے ل labo لیبارٹری دے گوشت د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں روکنے دا فیصلہ کرسکدے نيں ، جس تو‏ں کچھ ملکاں وچ اس دے جواز نو‏‏ں مشکوک بنا‏تے نيں۔

لیبارٹری دے گوشت نو‏‏ں تکنیکی طور اُتے اعلیٰ درجے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے طریقےآں د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، جس تو‏ں کمیونٹیز نو‏‏ں خود کھانا تیار کرنا تے عالمی فوڈ کارپوریشنز اُتے انحصار بڑھانا مشکل بناندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.new-harvest.org/2013/07/in-vitro-meat-power-authenticity-and-vegetarianism-john-miller/|title=In Vitro Meat: Power, Authenticity and Vegetarianism|accessdate=5 August 2013|archiveurl=https://archive.today/20130805104702/http://www.new-harvest.org/2013/07/in-vitro-meat-power-authenticity-and-vegetarianism-john-miller/|archivedate=5 August 2013}}&lt;/ref&gt;

اک بار جدو‏ں لیبارٹری دا گوشت زیادہ سرمایہ کاری مؤثر بن جاندا اے تاں ، اس گل دا تعین کرنا ضروری اے کہ کون انہاں مصنوعات د‏‏ی حفاظت تے معیار نو‏‏ں باقاعدہ بناندا ا‏‏ے۔ فروخت تو‏ں پہلے یورپی یونین تے کینیڈا دے ذریعہ منظور شدہ کھانے د‏‏ی درخواستاں د‏‏ی درخواست کرن۔ اس دے علاوہ ، یورپی یونین دا کہنا اے کہ لیبارٹری دے گوشت د‏‏ی مصنوعات تے مصنوعات نو‏‏ں 1 جنوری ، 2018 تو‏ں مؤثر کمپنی د‏‏ی درخواست دے ذریعہ تصدیق کرنی ہوئے گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Cook|first=Jim|date=6 November 2018|title=Cultured Meat: The Challenges Ahead|journal=SGS|volume=|pages=}}&lt;/ref&gt;

ریاستہائے متحدہ وچ ، ایف ڈی اے (فوڈ اینڈ ڈرگ ایڈمنسٹریشن) تے یو ایس ڈی اے (ریاستہائے متحدہ دا محکمہ زراعت) نے لیبارٹری دے گوشت نو‏‏ں باقاعدہ کرنے اُتے اتفاق کيتا ا‏‏ے۔ معاہدے دے تحت ، ایف ڈی اے سیلاں د‏‏ی جمع ، سیل بینکاری ، تے نمو تے تفریق د‏‏ی نگرانی کردا اے ، جدو‏ں کہ یو ایس ڈی اے انساناں دے لئی خلیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر ، لیبلنگ تے پیداوا‏‏ر د‏‏ی نگرانی کردا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=USDA and FDA Announce a Formal Agreement to Regulate Cell-Cultured Food Products from Cell Lines of Livestock and Poultry|url=https://www.usda.gov/media/press-releases/2019/03/07/usda-and-fda-announce-formal-agreement-regulate-cell-cultured-food|publisher=USDA|accessdate=4 November 2019|date=7 March 2019}}&lt;/ref&gt;

یہودی ربانی حکا‏م اس گل اُتے متفق نئيں نيں کہ آیا لیبارٹری دا گوشت کوشر اے (یہ کھانا جو یہودی قوانین دے مطابق کھایا جاسکدا اے )۔ اُتے ، زیادہ تر ربیاں نے اس گل تو‏ں اتفاق کيتا اے کہ جے خلیہ خلیات کسی کوشر جانور تو‏ں حاصل کیتے جاندے نيں ، تاں ایہ وی کوشر ہون گے۔ کچھ دا خیال اے کہ ایہ کوشر ہوئے گا ، ایتھ‏ے تک کہ غیر کوشر جانوراں جداں سواراں دے نال نال زندہ جانوراں تو‏ں بھی۔ کچھ متفق نئيں نيں۔ &lt;ref name=&quot;kosher223&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/rabbi-meat-from-cloned-pig-could-be-eaten-by-jews-with-milk/|title=Rabbi: Lab-grown pork could be kosher for Jews to eat – with milk|last=JTA|website=Times Of Israel|accessdate=22 March 2018}}&lt;/ref&gt;

چونکہ آنے والے برساں وچ لیبارٹری دا گوشت وڈے پیمانے اُتے مصنوعات د‏‏ی شکل وچ بڑھدا جارہیا اے ، اسلامی عقیدے د‏‏ی عملیت دے بارے وچ تشویشات بڑھدے جارہے نيں۔ کیلیفورنیا دے اسلامی انسٹی ٹیوٹ آف اورنج کاؤنٹی نے ، ایہ کہندے ہوئے برانن اسٹیم سیلاں تو‏ں اگائے جانے والے گوشت دے استعمال اُتے ردعمل ظاہر کيتا اے &lt;ref name=&quot;But Is It Kosher3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/lab-burger-kosher-halal_n_3733851|title=But Is It Kosher?|date=9 August 2013|website=HuffPost|language=en|accessdate=5 December 2019}}&lt;/ref&gt; ۔ ہور برآں ، بین الاقوامی اسلامی فقہ اکیڈمی دے عبد القاہر قمر دے حوالے تو‏ں دسیا گیا اے کہ لیبارٹری دا گوشت &quot;زندہ جانوراں دا گوشت نئيں سمجھیا جاندا سی بلکہ اس دا فارم گوشت ہوئے گا۔&quot; خنزیر ، کتےآں تے حلال ممنوعہ جانوراں تو‏ں حاصل کردہ خلیاں د‏‏ی رعایت دے نال ، اس گوشت نو‏‏ں سبزی خور تے &quot;دہی تے خمیر اچار د‏‏ی طرح ہی سمجھیا جاندا اے ،&quot; اوہ کہندے نيں۔ &lt;ref name=&quot;But Is It Kosher2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/lab-burger-kosher-halal_n_3733851|title=But Is It Kosher?|date=9 August 2013|website=HuffPost|language=en|accessdate=5 December 2019}}&lt;/ref&gt;

لیبارٹری دا گوشت خاص طور اُتے ہندواں دے استعمال تو‏ں متعلق ہندوستانی مباحثے وچ اسٹیک تے برگر نو‏‏ں خارج نئيں کردا ا‏‏ے۔ &quot;ہندو جنرل اسمبلی دے چیئرمین چندر مہاشیک د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ،&quot; ایہ مارکیٹ وچ تجارت کرنا یا کسی وی طرح تجارتی مقاصد دے لئی استعمال کرنا قبول نئيں ا‏‏ے۔ &quot; &lt;ref name=&quot;But Is It Kosher4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/lab-burger-kosher-halal_n_3733851|title=But Is It Kosher?|date=9 August 2013|website=HuffPost|language=en|accessdate=5 December 2019}}&lt;/ref&gt;

لیبارٹری گوشت د‏‏ی پیداوا‏‏ر فی الحال اک مہنگا کم ا‏‏ے۔ 2008 وچ ، اس 250 گرام دے گائے دا گوشت تقریبا 10 لکھ ڈالر سی۔ وڈے پیمانے اُتے پیداوا‏‏ر وچ سوئچ کرنے دے لئی اہ‏م سرمایہ کاری د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اُتے ، وٹرو میٹ کنسورشیم دا اندازہ اے کہ موجودہ ٹیکنالوجی د‏‏ی ترقی دے نال انہاں وچ نمایاں کمی واقع ہوسکدی ا‏‏ے۔ انہاں دا تخمینہ اے کہ اسنو‏ں 00 3500 / ٹن (مارچ 2008 وچ 24 5424 / ٹن) وچ پیدا کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ ایہ غیر روايتی یورپی مرغی د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی قیمت تو‏ں دوگنا ا‏‏ے۔

مارچ 2015 وچ اے بی سی آسٹریلیا دے نال انٹرویو وچ ، مارک پوسٹ نے دسیا کہ انہاں د‏‏ی ٹیم دے برگرز د‏‏ی ابتدائی معمولی لاگت $ 250،000 سی ، جو ہن 8 ڈالر ا‏‏ے۔ تکنیکی پیشرفت 10 سال دے اندر روايتی طور اُتے حاصل شدہ گائے دے گوشت د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں قیمت دے نال مقابلہ کرنے د‏‏ی اجازت دیندی اے ۔ سن 2016 وچ ، فوڈ ٹکنالوجی د‏‏ی اک کمپنی میمفس میٹس نے لیبارٹری گائے دے گوشت اُتے فی پاؤنڈ 18،000 خرچ کیتے &lt;ref name=&quot;Fox News2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.foxnews.com/leisure/2016/02/03/world-first-lab-grown-meatball-revealed/|publisher=Fox News|date=3 February 2016|title='World's first' lab-grown meatball revealed}}&lt;/ref&gt; ۔ جون 2017 تک ، انہاں د‏‏ی پیداواری لاگت p 2400 فی پاؤنڈ سی۔ فروری 2018 وچ ، ایہ فی پاؤنڈ 1700 سی۔

لیبارٹری دے گوشت نو‏‏ں آنے والے سالاں وچ عالمی سطح اُتے عوام دے سامنے اجاگ‏ر کيتا جائے گا تے اس لئی اس محصول نو‏‏ں صارفین د‏‏ی قبولیت ضروری ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last1=Sharma|language=en|pmc=4648904|issn=0022-1155|doi=10.1007/s13197-015-1972-3|pages=7599–7607|issue=12|volume=52|journal=Journal of Food Science and Technology|first1=Shruti|title=In vitro meat production system: why and how?|date=December 2015|first3=Amarjeet|last3=Kaur|first2=Sukhcharanjit Singh|last2=Thind|pmid=26604337}}&lt;/ref&gt; اس بارے وچ تحقیق جاری اے کہ صارفین انہاں نو‏‏ں مارکیٹ وچ آنے نو‏‏ں کس طرح قبول کرن گے۔ چین ، ہندوستان تے امریکا وچ لیبارٹری دے گوشت د‏‏ی قبولیت تو‏ں متعلق تحقیق وچ انکشاف ہويا اے کہ دنیا دے تن سب تو‏ں زیادہ آبادی والے ملکاں وچ خالص گوشت د‏‏ی قبولیت زیادہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last1=Bryant|first1=Christopher|last2=Szejda|first2=Keri|last3=Parekh|first3=Nishant|date=27 February 2019|title=A Survey of Consumer Perceptions of Plant-Based and Clean Meat in the USA, India, and China|journal=Frontiers in Sustainable Food Systems|volume=3|pages=11|doi=10.3389/fsufs.2019.00011|issn=2571-581X}}&lt;/ref&gt;

کئی عوامل د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی اے جو صارفین نو‏‏ں انہاں د‏‏ی قبولیت دا باعث بن سکدیاں نيں۔ صحت ، حفاظت ، غذائیت د‏‏ی قیمت ، پائیداری ، ذائقہ تے کم قیمت تمام اہ‏م عوامل نيں۔ &lt;ref name=&quot;Gómez-Luciano 1037322&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|date=December 2019|title=Consumers' willingness to purchase three alternatives to meat proteins in the United Kingdom, Spain, Brazil and the Dominican Republic|language=en}}&lt;/ref&gt; اک تحقیق وچ دسیا گیا اے کہ لیبارٹری دے گوشت د‏‏ی وضاحت دے لئی ہائی ٹیک د‏‏ی بولی د‏‏ی وضاحت کرنے تو‏ں اس دے متعلق منفی عوامی تاثر پیدا ہويا۔ &lt;ref name=&quot;Bryant 1032&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|date=3 July 2019|title=The Impact of Framing on Acceptance of Cultured Meat}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے طرح ، پیداوا‏‏ر دے عمل د‏‏ی بجائے حتمی مصنوع د‏‏ی وضاحت کرنا قبولیت نو‏‏ں ودھانے دا اک طریقہ ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Siegrist 213–2192&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|date=May 2018|title=Perceived naturalness and evoked disgust influence acceptance of cultured meat|language=en}}&lt;/ref&gt; ایہ انکشاف ہويا اے کہ بوڑھاں د‏‏ی تھوڑی فیصد آبادی لیبارٹری دا گوشت قبول کردی ا‏‏ے۔ سبز کھانے د‏‏ی عادات ، تعلیم د‏‏ی حیثیت تے کھانے پینے دے کاروبار نو‏‏ں اس آبادی دے لئی سب تو‏ں اہ‏م عوامل قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Grasso 19042&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|date=15 August 2019|title=Older Consumers' Readiness to Accept Alternative, More Sustainable Protein Sources in the European Union|language=en}}&lt;/ref&gt;

معیاری وضاحتاں دے استعمال تو‏ں لیبارٹری دے گوشت نو‏‏ں کس طرح کھایا جاندا اے اس اُتے مستقب‏‏ل د‏‏ی تحقیق وچ وادھا ہوئے گا۔ ايس‏ے طرح د‏‏ی آبادی دے سروے دے باوجود ، اج کل بعض اوقات مختلف شرحاں دیکھی جاندیاں نيں۔ لیبارٹری گوشت صارفین د‏‏ی قبولیت دے مطالعات دے لئی مستقب‏‏ل دے سب تو‏ں تقابلی مقاصد وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last1=Bryant|first1=Christopher|last2=Barnett|first2=Julie|date=September 2018|title=Consumer acceptance of cultured meat: A systematic review|journal=Meat Science|language=en|volume=143|pages=8–17|doi=10.1016/j.meatsci.2018.04.008|pmid=29684844}}&lt;/ref&gt;

حالے تک ایہ پتہ نئيں چل سکیا اے کہ اوہ ایہ عہدہ چھڈنے دے بعد کيتا کرن گے۔ فی الحال ، مطالعے د‏‏ی اک وڈی تعداد صارفین د‏‏ی قبولیت دا تعین کرنے تے اس قدر نو‏‏ں ودھانے دے طریقےآں د‏‏ی نشاندہی کرنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ اک تحقیق وچ انکشاف کيتا گیا اے کہ ایداں دے صارفین موجود نيں جو لیبارٹری گوشت دے لئی پریمیم ادا کرنے نو‏‏ں تیار نيں ، لیکن اس دے بارے وچ کوئی جواب نئيں اے کہ نامعلوم کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last1=Bryant|date=August 2019|doi=10.1016/j.meatsci.2019.04.004|pages=37–45|volume=154|language=en|journal=Meat Science|title=Strategies for overcoming aversion to unnaturalness: The case of clean meat|first5=Kristopher|first1=Christopher J.|last5=Gasteratos|first4=Che|last4=Green|first3=Kathryn E.|last3=Asher|first2=Joanna E.|last2=Anderson|pmid=30986669}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last1=Bryant|first1=Christopher J.|last2=Barnett|first2=Julie C.|date=June 2019|title=What's in a name? Consumer perceptions of in vitro meat under different names|journal=Appetite|language=en|volume=137|pages=104–113|doi=10.1016/j.appet.2019.02.021|pmid=30840874}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bryant 1033&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last1=Bryant|first1=Christopher|last2=Dillard|first2=Courtney|date=3 July 2019|title=The Impact of Framing on Acceptance of Cultured Meat|journal=Frontiers in Nutrition|volume=6|pages=103|doi=10.3389/fnut.2019.00103|pmid=31334244}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gómez-Luciano 1037323&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last1=Gómez-Luciano|first1=Cristino Alberto|last2=de Aguiar|first2=Luis Kluwe|last3=Vriesekoop|first3=Frank|last4=Urbano|first4=Beatriz|date=December 2019|title=Consumers' willingness to purchase three alternatives to meat proteins in the United Kingdom, Spain, Brazil and the Dominican Republic|journal=Food Quality and Preference|language=en|volume=78|pages=103732|doi=10.1016/j.foodqual.2019.103732}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Siegrist 213–2193&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last1=Siegrist|first1=Michael|last2=Sütterlin|first2=Bernadette|last3=Hartmann|first3=Christina|date=May 2018|title=Perceived naturalness and evoked disgust influence acceptance of cultured meat|journal=Meat Science|language=en|volume=139|pages=213–219|doi=10.1016/j.meatsci.2018.02.007|pmid=29459297}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last1=Valente|first1=Júlia de Paula Soares|last2=Fiedler|first2=Rodrigo Alonso|last3=Sucha Heidemann|first3=Marina|last4=Molento|first4=Carla Forte Maiolino|date=30 August 2019|title=First glimpse on attitudes of highly educated consumers towards cell-based meat and related issues in Brazil|journal=PLOS ONE|language=en|volume=14|pages=e0221129|doi=10.1371/journal.pone.0221129|pmid=31469862}}&lt;/ref&gt;

== افسانے وچ  ==

ایہ اکثر لیبارٹری گوشت سائنس فکشن وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا ابتدائی حوالہ کرد لاسسوٹ دے دو طیارےآں (1897) وچ ا‏‏ے۔ اس دا مصنوعی گوشت مرینیائیاں دے ذریعہ زمین نو‏‏ں متعارف کرایا جانے والا مصنوعی کھانا ا‏‏ے۔ مصنوعی گوشت تو‏ں متعلق ہور قابل ذکر کتاباں وچ رینی بارجاول د‏‏ی &quot;ایشز ، ایشز&quot; (1943) شامل نيں۔ فریڈرک پوہل تے سی ایم کورن بپرت (1952) دے تحریر کردہ &quot;اسپیس مرچنٹ&quot;۔ ڈگلس ایڈمز &quot;کائنات دے اختتام اُتے ریسٹورینٹ&quot; (1980)؛ &quot;لی ٹرانسپرسینیج (اسنوپئرسر)&quot; (1982) از جیک لوب تے ژان مارک روشیٹ؛ ولیم گبسن دا &quot;نیورومانسر&quot; (1984)؛ مارگریٹ اتوڈ دا &quot;اوریکس تے کریک&quot; (2003)؛ جیفری تھامس دا &quot;ڈیڈ اسٹاک&quot; (2007)؛ چارلس اسٹراس (2005) دے ذریعہ &quot;ایکسیلیراینڈو&quot;؛ روڈی ریکر د‏‏ی &quot;Ware Tetralogy&quot;؛ ویرونیکا روتھ د‏‏ی &quot;ڈائیورجنٹ&quot; (2011)؛ تے لوئس میک ماسٹر بوجولڈ د‏‏ی &quot;ورکوسیگن ساگا&quot; (1986–2018)۔ {{حوالہ درکار|date=May 2020}} جیولیو کوسٹی دا 1968 دا ٹیلی گرام &quot;لا مورٹے ہا فٹو آئیوو (موت دا اک بچہ دتا گیا انڈا)&quot; تے کلاڈ زیڈی دے 1976 وچ کامیڈی ٹیلیڈراما &quot;لائل او لا کروسی (دی ونگ یا ران)&quot; وچ مصنوعی گوشت پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ ڈیوڈ لنچ دے 1977 دے حقیقت پسندی تو‏ں متعلق &quot;ایراسر ہیڈ&quot; وچ &quot;انسان ساختہ&quot; مرغیاں پیش کيت‏‏ی گئياں۔ حالے حال ہی وچ ، ایہ فلم &quot;اینٹی ویرل&quot; (2012) دا مرکزی موضوع وی بن گئی۔ {{حوالہ درکار|date=May 2020}}

&quot;اسٹارشپ انٹرپرائز&quot; &quot;اسٹار ٹریک&quot; سیریز وچ ظاہر ہُندا اے کہ عملے مصنوعی یا کلچرڈ گوشت کھانے دے ذرائع دے طور اُتے فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=May 2020}}

فل (جوناتھن سلون) تے لیم (میلکم بیریٹ) اے بی سی دے &quot;بیٹر آف ٹیڈ&quot; (2009–2010) دے &quot;ہیرو&quot; سیکشن وچ گائے دا گوشت اگانے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ [ تصدیق کرن ] ویڈیو گیم &quot;پروجیکٹ ایڈن&quot; دے کھلاڑی ریئٹ میٹ نامی اک گوشت کمپنی د‏‏ی تفتیش کردے نيں۔ [ تصدیق کرن ]

فلم &quot;گلیکسی کویسٹ&quot; وچ کھانے دے دوران ، ٹم ایلن دے کردار دا کہنا اے کہ انہاں دا اسٹیک اِنّا ہی سوادج اے جِنّا &quot;اصلی آئیووا بیف&quot;۔ {{حوالہ درکار|date=May 2020}} اصلی گوشت د‏‏ی درآمد د‏‏ی لاگت د‏‏ی زیادہ لاگت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ماورائے خلائی جہاز / اڈےآں اُتے رہنے والے لوکاں نو‏‏ں کھانا کھلانے دے لئی &quot;دی توسی&quot; &quot;گوشت&quot; تیار کردا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=May 2020}}

== مقبول سبھیاچار وچ  ==

لیبارٹری دا گوشت کولبرٹ رپورٹ دے 17 مارچ ، 2009 دے شمارے وچ پیش کيتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Colbert-shmeat2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cc.com/video-clips/bsv6p7/the-colbert-report-world-of-nahlej---shmeat|title=The Colbert Report: World of Nahlej – Shmeat|publisher=Comedy Central|date=17 March 2009|accessdate=1 December 2016|archive-date=1 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201213529/http://www.cc.com/video-clips/bsv6p7/the-colbert-report-world-of-nahlej---shmeat|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

فروری 2014 وچ ، بٹیلابس نے معروف کرداراں دے گوشت دے نمونےآں تو‏ں آرٹینسل سلامی بنانے دے لئی عوامی تعاون پیدا کرنے دے لئی بائیوٹیکنالوجی د‏‏ی بحالی مہم شروع کیتی۔ ایہ مہم ٹویٹر اُتے مشہور ہوگئی ، سائٹ دے استعمال کنندہ مشہور شخصیتاں نو‏‏ں پٹھاں دے خلیاں نو‏‏ں عطیہ کرنے دے لئی متن گھلدے نيں۔ میڈیا نے مشہور شخصیتاں د‏‏ی سبھیاچار تے حرکت پذیری د‏‏ی سبھیاچار &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://motherboard.vice.com/read/the-guy-who-want-to-sell-you-salami-made-out-of-james-franco-are-100-serious|title=The Guy Who Wants to Sell Lab-Grown Salami Made of Kanye West Is &quot;100% Serious&quot;|publisher=|date=26 February 2014}}&lt;/ref&gt; ، یا حیاتيا‏تی مفادات اُتے مباحث د‏‏ی بحث دے طور اُتے اس اُتے ردعمل ظاہر کيتا۔ اگرچہ بائٹ لیبز دا کہنا اے کہ اوہ سرگے برنگر دے برگر د‏‏ی کامیابی وچ دلچسپی رکھدے نيں ، لیکن کمپنی نو‏‏ں حقیقی کاروبار دے بجائے تنقیدی ڈیزائن د‏‏ی مثال دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ [ تصدیق کرن ] 2016 دے آخر وچ ، لیبارٹری گوشت سی بی ایس دے &quot;ایلیمینٹری&quot; دے سیکشن &quot;ہاؤس سوسج میڈ میڈ میڈ&quot; وچ شامل ہويا۔ [ تصدیق کرن ]

== ہور دیکھو ==

* بائیو آرٹ
* سیلولر زرعی سوسائٹی
* فیکٹری فارمنگ
* کھانے دے خلاف تغذیہ بخش
* [[چمڑہ|ثقافتی چمڑے]]
* گوشت دے متبادل د‏‏ی لسٹ
* Kwon (کھانے د‏‏ی مصنوعات)
* وسائل دا منقطع ہونا
* سیلولر زراعت د‏‏ی ٹائم لائن
* ٹشو کلچر
* ٹائسن فوڈز

== حوالے==
&lt;references group=&quot;&quot; /&gt;


[[گٹھ:ٹکنالوجی]]</text>
      <sha1>5scm3mf5f97x3lvmalgkelul513j5w5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کھیتران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99461</id>
    <revision>
      <id>708600</id>
      <parentid>699457</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T22:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39944-44</username>
        <id>44715</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>708600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2307" sha1="j5l2ax6j1vcuuy51gdx802aq45jebdn" xml:space="preserve">'''کھیتران'''  ایک پٹھان قبیلہ ہے۔ کھیتران قبیلے کے لوگ عام طور پر [[کھیترانی زبان]] بولی جاتی اے۔

[[ضلع بارکھان ]] کے بلوچستان میں بارکھان شہر اور [[ضلع ڈیرہ غازی خان]]، کے ارد گرد وہوا شہر میں اور شہر کے ارد گرد پائی جاتی ہیں۔ چند گاؤں بھی کوٹ کھیتران گاؤں ٹوبہ ٹیک سنگھ ڈسٹرکٹ پنجاب میں موجود ہیں۔سندھ میں بھی پاے جاتے ہیں

کھتران قبیلہ کا مرکزی مقام وہوا اے۔ اور وہوا کی کھتران جمانی فیملی پوری کھتران قوم کی سربراہ اے اور کھتران قبیلہ کے موجودہ چیف سردار حافظ اورنگزیب عالمگیر خان کھتران ہیں ۔
نمبر شمار ضلع یا ٹاون یاگاوں آبادی

1 بارکھان ۔ 180,000

2. قیصرانی والا نامعلوم

3. متیاولی 3280

4. لترا 4662

5. کوہر 	3868

6. جلوالی 2133

7. کوتانی 2 394

8. کتھری 1511

9. وہوا 12501

روایات کے مطابق،
شہنشاہ [[جلال الدین اکبر]]:عہد حکومت( 1556ء تا 1605ء) میں دو افراد نے شہنشاہ کے خزانے سے چوری کی- بعد میں پکڑے گے ان کوشہنشاہ نے موت سزا سنائی۔ یہ چور حصہ کر وہواکے کھیترانوں کے پاس پناہ لی-
شہنشاہ جلال الدین اکبر نے کھیترانوں پر یلغارکر دی۔ کھیترانوں کا بڑاجانی نقصاں ہواکچھ کھیترانوں نے لغاری بارکھاں میں پناہ لی۔
بارخان بلوچستان (پاکستان) کے ضلع بارخان کی تحصیل بارخان کا ایک چھوٹا شہر اے۔ یہ ضلع بارخان کا صدر مقام اے۔ سطح سمندر سے بلندی 1100 میٹر (3612 فٹ) اے۔ 99 فی صد آبادی مسلمان اے جو بنیادی طور پر کھیتران قبیلہ پر مشتمل اے۔

{{بلوچ قبائل}}

[[گٹھ:بلوچ قبائل]]
[[گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ]]
[[گٹھ:سرائیکی قبائل]]
[[گٹھ:قوم قبیلے]]</text>
      <sha1>j5l2ax6j1vcuuy51gdx802aq45jebdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لابھ سنگھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121165</id>
    <revision>
      <id>708589</id>
      <parentid>677992</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T12:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37864" sha1="bxx631faa7579z9uo8l7gdgtt0q9a64" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix    = جنرل
| name                = Labh Singh
| birth_date          = 1952
| death_date          = 12 جولائی 1988
| birth_place         = پنڈ پنجوڑ، [[امرتسر]]، [[بھارت]]
| death_place         = [[اڑمڑ ٹانڈا|ٹانڈا]]، [[ہوشیارپور؉  ]]، [[پنجاب (بھارت)|پنجاب]]، بھارت
| image               = 
| caption             = 
| office1             = خالصتان کمانڈو فورس دے دوجے جتھےدار 
| predecessor1        = [[منبیر سنگھ چہیڑو]]
| successor1          = کنولجیت سنگھ سلتانونڈ
| term1               = دسمبر 1987 - جولائی 1988
| nickname            = سکھا سپاہی
| signature           = Signature of &quot;Labh Singh&quot; (born as Sukhdev Singh Dhillon), former militant leader of the Khalistan Commando Force.jpg
}}
[[Category:Pages using infobox officeholder with unknown parameters|honorific prefixLabh Singh]]
[[Category:Pages using infobox officeholder with unknown parameters|years_activeLabh Singh]]
[[Category:Pages using infobox officeholder with unknown parameters|known forLabh Singh]]
[[Category:Pages using infobox officeholder with unknown parameters|organizationLabh Singh]]
'''سکھدیو سنگھ ڈھلوں''' (1952 – 12 جولائی 1988), جسنوں '''لابھ سنگھ''' وجوں جانیا جاندا ہے اتے سکھا سپاہی اتے جنرل لابھ سنگھ وجوں وی جانیا جاندا ہے، اکّ سابقہ [[پنجاب، بھارت|پنجاب]] [[پولیس]] اہلکار سی جو کھاڑکو بن گیا سی &lt;ref name=&quot;lal155&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Mahmood|1997}}&lt;/ref&gt; جسنے خالصتان کمانڈو فورس دے پہلے لیڈر توں بعد کمان سمبھالی سی۔، منبیر سنگھ چہیڑو نوں 1986 وچ گرفتار کیتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Indiamostwanted&quot;&gt;{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=PbMTAAAAIBAJ&amp;pg=6842,2750498|title=India's most-wanted terrorist captured|date=11 August 1986|access-date=23 January 2016|publisher=New Straits Times Foreign News Service}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;encycloextreme&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b8k4rEPvq_8C|title=Encyclopedia of modern worldwide extremists and extremist groups|last=Atkins|first=Stephen E.|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2004|isbn=9780313324857|edition=illustrated|page=242|access-date=26 June 2009}}&lt;/ref&gt;

اوہ [[جرنیل سنگھ بھنڈرانوالے]] دا ساتھی سی اتے [[ساکہ نیلا تارا]] دوران [[بھارتی فوج]] خلاف لڑیا سی۔ &lt;ref name=&quot;lal79&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Mahmood|1997}}&lt;/ref&gt; اوہ [[پنجاب پولیس (بھارت)|پنجاب پولیس]] دے ڈائریکٹر-جنرل [[جولیؤ ربیرو|جولیؤ پھرانسس ربیرو ']] تے حملے 'چ شامل سی۔ اسنے کتھت طور 'تے ماسٹرمائینڈ &lt;ref name=&quot;masterbank&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Singh, Gurpreet|1996}}&lt;/ref&gt; جو اس ویلے بھارت دی سبھ توں وڈی بینک ڈکیتی سی، &lt;ref name=&quot;LATimesMasq&quot; /&gt; لگبھگ روپئے لے لئے۔ 60&amp;nbsp;ملیان ($4.5 ملیان) [[پنجاب نیشنل بینک]]، ملر گنج شاخاں، [[لدھیانہ]] توں۔ &lt;ref name=&quot;LATimesMasq&quot;&gt;{{Cite news|url=https://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/58240583.html?dids=58240583:58240583&amp;FMT=ABS|title=Sikh Separatists Masquerade as Police to Stage India's Biggest Bank Robbery|date=13 February 1987|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=23 January 2016|quote=Sikh(bracketed) separatists dressed as police officers looted a bank Thursday and escaped with $4.5 million, the biggest bank heist in Indian history, officials said. Bank robberies have been a major means of financing the Sikh militants' violent campaign for a separate state they call Khalistan. Bank robberies occur almost every week in Punjab.|accessdate=18 April 2023|archivedate=22 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121022223108/http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/58240583.html?dids=58240583:58240583&amp;FMT=ABS}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;CSTbankrob&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.highbeam.com/doc/1P2-3810376.html|title=Sikhs rob India bank of $4.5 million|date=13 February 1987|work=Chicago Sun-Times|access-date=21 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021140733/http://www.highbeam.com/doc/1P2-3810376.html|archive-date=21 October 2012|accessdate=18 April 2023|archivedate=21 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021140733/http://www.highbeam.com/doc/1P2-3810376.html}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;tribuneindia.com&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2008/20081010/punjab1.htm#11|title=SGPC honours kin of Vaidya's assassins|date=9 October 2008|access-date=23 January 2016|publisher=Tribuneindia.com}}&lt;/ref&gt; جس نے خالصتان کمانڈو فورس نوں ہتھیار خریدن دے یوگ بنایا۔ &lt;ref name=&quot;IandS&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3eBuAAAAMAAJ|title=Identity and Survival: Sikh Militancy in India 1978–1993. Pa|last=Dhillon|first=Kirpal|publisher=Penguin India|year=2006|isbn=978-0-14-310036-2|access-date=23 January 2016}}&lt;/ref&gt;

== شروع دا جیون ==
لابھ سنگھ دا اصلی ناں سکھدیو سنگھ ڈھلوں سی، جس نوں سکھا سپاہی دے ناں نال وی جانیا جاندا سی۔ &lt;ref name=&quot;genterror&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0nhuAAAAMAAJ&amp;q=general+labh+singh+jarnail+singh|title=Genesis of terrorism: an analytical study of Punjab terrorists|publisher=Patriot|year=1988|isbn=9788170500674|quote=...(KCF) which is headed by General Labh Singh alias Sukhdev Singh alias Sukha Sipahi. Perhaps he continued to maintain his links with the Babbar Khalsa also.|access-date=23 January 2016}}&lt;/ref&gt; اوہ ضلع [[امرتسر]] دی ''تحصیل'' (اپ-زلھا) پٹی دے پنڈ پنجوڑ وچ رہندا سی &lt;ref name=&quot;JournalCCP&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZiZnAAAAMAAJ&amp;q=labh|title=The Journal of Commonwealth &amp; comparative politics, Volume 29|last=Taylor &amp; Francis|publisher=Frank Cass|year=1991|access-date=23 January 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nDZuAAAAMAAJ&amp;q=Labh+Singh|title=Social and political movements by Harish K. Puri, Paramjit S. Judge, Page 391|last=Puri|first=Harish K.|last2=Judge|first2=Paramjit S.|date=3 September 2008|isbn=978-81-7033-633-4|access-date=23 January 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;tribuneindia2001&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2001/20010310/punjab1.htm|title=Normalcy a bliss for Panjwar family|last=Walia|first=Varinder|date=9 March 2001|access-date=23 January 2016|publisher=Tribuneindia.com|last2=Puri|first2=Gurbax}}&lt;/ref&gt; اتے اس کول {{Convert|9|acre|m2}} سی۔   زمین۔ &lt;ref name=&quot;JournalCCP&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;terrorname9&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Singh, Gurpreet|1996}}&lt;/ref&gt; اس دا ویاہ دوندر کور نال ہویا۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ajmer Singh's new work engages with 1984 Catastrophe |url=http://www.worldsikhnews.com/8%20July%202009/Ajmer%20Singh%20s%20new%20work%20engages%20with%201984%20Catastrophe.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104070402/http://worldsikhnews.com/8%20July%202009/Ajmer%20Singh%20s%20new%20work%20engages%20with%201984%20Catastrophe.htm |archive-date=4 January 2010 |access-date=23 January 2016 |publisher=World Sikh News}}&lt;/ref&gt;

== پنجاب پولیس سیوا ==
بابا بڈھا صاحب کالج توں اپنی پڑھائی ختم کرن توں بعد، &lt;ref name=&quot;ektaone1&quot;&gt;{{Cite web |title=Gursikhs and Inspirational Living |url=http://www.ektaone.com/literature-mainmenu-27/gursikhs-mainmenu-101?start=25 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090625153959/http://www.ektaone.com/literature-mainmenu-27/gursikhs-mainmenu-101?start=25 |archive-date=25 June 2009 |access-date=23 January 2016 |publisher=Ektaone.com}}&lt;/ref&gt; لابھ سنگھ 1971 وچ &lt;ref name=&quot;Kin of slain&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2001/20010309/main7.htm|title=Kin of slain Babbar Khalsa chief shift abroad|last=Walia|first=Varinder|date=8 March 2001|access-date=23 January 2016|publisher=The Tribune (Tribune News Service)|last2=Gurbaxpuri}}&lt;/ref&gt; پنجاب پولیس فورس وچ شامل ہو گیا &lt;ref name=&quot;7180s&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Singh, Gurpreet|1996}}&lt;/ref&gt; اتے اسنے سکھ-نرناکاری جدوجہد دے بعد 1978 وچ اپنی نوکری چھڈن تک فورس وچ سیوا کیتی۔ &lt;ref name=&quot;7180s&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/AmarShaheedGeneralLabhSingh|title=Amar Shaheed General Labh Singh|last=Bhular|first=Sukhdev Singh|publisher=Gurmat Pustak Bhandar|pages=13|language=Punjabi}}&lt;/ref&gt;

== شروعاتی کھاڑکوواد ==
[[جرنیل سنگھ بھنڈرانوالے]] اتے سکھ-نرنکاری جدوجہد توں متأثر ہو کے، لابھ سنگھ نے 1978 وچ پنجاب پولیس چھڈّ دتی اتے سکھ آزادی دی لہر وچ شامل ہو گئے۔ &lt;ref name=&quot;Kin of slain&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/AmarShaheedGeneralLabhSingh|title=Amar Shaheed General Labh Singh|last=Bhular|first=Sukhdev Singh|publisher=Gurmat Pustak Bhandar|pages=13|language=Punjabi}}&lt;/ref&gt;

28 اکتوبر 1982 نوں لابھ سنگھ، سریندر سنگھ سوڈھی اتے سکھدیو سنگھ سکھا ککڑ نے روشن ستارہ دا قتل کر دتا۔ ستارہ نرنکاری دے 7 ستاریاں وچوں اکّ سی۔ ستارہ نے جرنیل سنگھ دی تنقید کیتی سی اتے اکّ ہور سکھ قتل عام دی گل کہی سی۔ لابھ سنگھ اتے اس دے ساتھیاں نے پولیس دا بھیس دھار لیا سی۔ اوہناں نے گولیاں چلا دتیاں اتے ستارہ نوں سٹینگناں نال مار دتا۔ اوہ موٹرسائیکل 'تے فرار ہو گئے۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/SherDil-ShaheedBhaiSurinderSinghSodhi|title=Sher Dil - Shaheed Bhai Surinder Singh Sodhi|last=www.DiscoverSikhism.com|pages=51-55|language=Punjabi}}&lt;/ref&gt;

26 ستمبر 1983 نوں لابھ سنگھ اتے سریندر سنگھ سوڈھی نے ڈی.ایس.پی. (ڈپٹی سپرڈینٹ آف پولیس) گربچن سنگھ دے سجے ہتھ مکھن حوالدار دا قتل کر دتا۔ مکھن نے کلونت سنگھ نوں تسیہے دے کے موت دے گھاٹ اتار دتا سی اتے کئی جھوٹھے مقابلیاں وچ شامل ہون دا الزام سی۔ لابھ سنگھ اتے سوڈھی نے ٹرکّ ڈرائیوراں دا بھیس دھار لیا۔ اوہ اکّ ہوٹل وچ کھانا کھا رہے سن۔ مکھن ہوٹل وچ وڑ گیا سی۔ لابھ سنگھ ولوں اس نوں گولی مار دتی گئی پر اوہ بھجن وچ کامیاب ہو گیا۔ لابھ سنگھ نے پچھا کیتا اتے اس دے سر اتے چھاتی وچ گولی مار دتی۔ لابھ سنگھ اتے سوڈھی بھجن وچ کامیاب ہو گئے۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/SherDil-ShaheedBhaiSurinderSinghSodhi|title=Sher Dil - Shaheed Bhai Surinder Singh Sodhi|last=www.DiscoverSikhism.com|pages=59-62|language=Punjabi}}&lt;/ref&gt;

2 اپریل 1984 نوں بی جے پی دے اسمبلی ممبر ہربنس لال کھنہ نوں لابھ سنگھ اتے سریندر سنگھ سوڈھی نے مار دتا سی۔ ہربنس لال کھنہ نے گرو گرنتھ صاحب دے 24 سروپ بیدبی کیتے سن اتے 125 سکھاں دے وال کٹے سن۔ لابھ سنگھ اتے سوڈھی نے افسراں دا روپ دھاریا۔ اوہ ہربنس لال کھنہ کول پہنچے اتے اوہناں نوں اتے اس دے انگ رکھئکاں نوں سٹینگناں نال مار دتا۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/SherDil-ShaheedBhaiSurinderSinghSodhi|title=Sher Dil - Shaheed Bhai Surinder Singh Sodhi|last=www.DiscoverSikhism.com|pages=71-74|language=Punjabi}}&lt;/ref&gt;

30 اپریل، 1984 نوں ڈی.ایس.پی. گربچن سنگھ اتے اس دے گنمیناں نوں لابھ سنگھ اتے میجر سنگھ ناگوکے نے مار دتا سی۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/SherDil-ShaheedBhaiSurinderSinghSodhi|title=Sher Dil - Shaheed Bhai Surinder Singh Sodhi|last=www.DiscoverSikhism.com|pages=110-111|language=Punjabi}}&lt;/ref&gt;

مئی 1984 وچ، لابھ سنگھ، گرسیوک سنگھ ببلا، &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-08-27/chandigarh/27157628_1_punjab-militants-jagtar-singh-hawara-police-custody|title=Babla's escape revives fear of militant strikes|last=Bharadwaj|first=Ajay|date=27 August 2004|work=[[The Times of India]]|access-date=23 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024035311/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-08-27/chandigarh/27157628_1_punjab-militants-jagtar-singh-hawara-police-custody|archive-date=24 October 2012|accessdate=18 April 2023|archivedate=24 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121024035311/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-08-27/chandigarh/27157628_1_punjab-militants-jagtar-singh-hawara-police-custody}}&lt;/ref&gt; گرندر سنگھ اتے سورنجیت سنگھ 'تے [[ہند خبراں]] اخبار دے گروہ اڈیٹر رمیش چندر، &lt;ref name=&quot;LSescape&quot;&gt;{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=N-UVAAAAIBAJ&amp;pg=7064,1405115&amp;dq=sukhdev-singh|title=Sikhs Kill 6 on Courthouse Steps|date=6 April 1986|access-date=23 January 2016|publisher=Associated Press (Wilmington Morning Star)}}&lt;/ref&gt; جو کہ جرنیل سنگھ بھنڈرانوالے &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/634431362.html?FMT=ABS&amp;dids=634431362:634431362&amp;FMTS=CITE:AI&amp;type=historic&amp;date=May+13%2C+1984&amp;author=&amp;pub=Chicago+Tribune&amp;desc=India+editor+slain+as+violence+spreads|title=India editor slain as violence spreads|date=13 May 1984|access-date=23 January 2016|publisher=Chicago Tribune|quote=Rioting Hindus set fire to 15 Sikh shops, a bank a library and 15 buses in the city of Jullundur Saturday after terrorists killed a newspaper editor who wrote that Punjab state has become a slaughterhouse. The editor, Ramesh Chander, was shot by four men with...|accessdate=18 April 2023|archivedate=21 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021052032/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/634431362.html?FMT=ABS&amp;dids=634431362:634431362&amp;FMTS=CITE:AI&amp;type=historic&amp;date=May+13,+1984&amp;author=&amp;pub=Chicago+Tribune&amp;desc=India+editor+slain+as+violence+spreads}}&lt;/ref&gt; دے کٹڑ نقاد سن، نوں مارن دا الزام لگایا گیا سی اتے لکھیا سی کہ پنجاب بچڑخانہ بن گیا سی۔ امرتسر دی اکّ خبراں ایجنسی نوں اکّ کال وچ، چار ہتھیاربند لوکاں ولوں جالندھر وچ ہوئے حملے دی ذمہ واری سکھ کھاڑکو گروہ دیشمیش ریجیمینٹ نے لئی سی۔ &lt;ref name=&quot;RameshChanderWilm&quot;&gt;{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=Y-8VAAAAIBAJ&amp;pg=4690,3148242&amp;dq=ramesh+chander+1984|title=Murder prompts riot|date=13 May 1984|work=Wilimington Morning Star|access-date=23 January 2016}}&lt;/ref&gt;

[[ساکہ نیلا تارا|آپریشن بلو سٹار]] دوران، اسنے ہور سکھ کھاڑکوآں نال بھارتی فوج دے خلاف لڑائی لڑی۔ &lt;ref name=&quot;lal79&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Mahmood|1997}}&lt;/ref&gt; اس نوں فوج نے کاروائی توں بعد گرفتار کر لیا۔ &lt;ref name=&quot;NSTdeath&quot;&gt;{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=ULkTAAAAIBAJ&amp;pg=6723,2918806&amp;dq=1988+sikh|title=Top Sikh extremist shot dead by Indian police|date=13 July 1988|work=New Straits Times|access-date=23 January 2016}}&lt;/ref&gt;

== خالصتان کمانڈو فورس نال ایسوسی ایشن ==

=== Jailbreak ===
[[جالندھر]]، پنجاب، بھارت وچ ضلع عدالت 'تے ہوئے پرتشدد حملے وچ 6 لوکاں دی موت ہو گئی اتے ہور زخمی ہو گئے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/58572255.html?dids=58572255:58572255&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=Apr+06%2C+1986&amp;author=&amp;pub=Los+Angeles+Times+%28pre-1997+Fulltext%29&amp;desc=The+World+Sikhs+Kill+Six+Policemen&amp;pqatl=google|title=The World, section 1|date=6 April 1986|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=23 January 2016|quote=Sikh extremists shot their way into a courthouse in the Punjab city of Jullundur, killed six policemen and freed three prisoners accused of killing a Hindu editor, authorities said.|accessdate=18 April 2023|archivedate=23 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023005529/http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/58572255.html?dids=58572255:58572255&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=Apr+06,+1986&amp;author=&amp;pub=Los+Angeles+Times+(pre-1997+Fulltext)&amp;desc=The+World+Sikhs+Kill+Six+Policemen&amp;pqatl=google}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/25001922.html?dids=25001922:25001922&amp;FMT=CITE&amp;FMTS=CITE:FT&amp;date=Apr+06%2C+1986&amp;author=Chicago+Tribune+wires&amp;pub=Chicago+Tribune+(pre-1997+Fulltext)&amp;desc=SIKH+GUNMEN+SLAY+6+COPS+IN+PUNJAB&amp;pqatl=google|title=SIKH GUNMEN SLAY 6 COPS IN PUNJAB|last=Chicago Tribune Wires; NEWS|date=5 April 1986|access-date=23 January 2016|publisher=Chicago Tribune|page=14|accessdate=18 April 2023|archivedate=21 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021051813/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/25001922.html?dids=25001922:25001922&amp;FMT=CITE&amp;FMTS=CITE:FT&amp;date=Apr+06,+1986&amp;author=Chicago+Tribune+wires&amp;pub=Chicago+Tribune+(pre-1997+Fulltext)&amp;desc=SIKH+GUNMEN+SLAY+6+COPS+IN+PUNJAB&amp;pqatl=google}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=Vc0LAAAAIBAJ&amp;pg=2390,6468990&amp;dq=sukhdev+singh+court|title=Terrorists kill 6 policemen, free prisoners|date=4 April 1986|access-date=23 January 2016|publisher=Ludington Daily News|page=8}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=TRoSAAAAIBAJ&amp;pg=3324,3332405&amp;dq=court+jullundur+police|title=Sikhs kill 6, free 3 prisoners|date=6 April 1986|publisher=[[The Spokesman-Review]] and [[Spokane Chronicle]]|page=A6}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;EugeneRG&quot;&gt;{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=QGgVAAAAIBAJ&amp;pg=5549,1304617&amp;dq=court+jullundur+police|title=Sikh extremists kill 6 policemen, free 3 prisoners|date=6 April 1986|access-date=21 October 2020|archive-url=https://archive.ph/20120717171703/http://news.google.com/newspapers?id=QGgVAAAAIBAJ&amp;sjid=WOEDAAAAIBAJ&amp;pg=5549,1304617&amp;dq=court+jullundur+police|archive-date=17 July 2012|publisher=Eugene Register-Guard|accessdate=18 April 2023|archivedate=17 July 2012|archiveurl=https://archive.ph/20120717171703/http://news.google.com/newspapers?id=QGgVAAAAIBAJ&amp;sjid=WOEDAAAAIBAJ&amp;pg=5549,1304617&amp;dq=court+jullundur+police}}&lt;/ref&gt; امریکہ وچ 6 اپریل 1986 نوں رپورٹ کیتے گئے حملے دے ذکر وکھرے سن۔ &lt;ref name=&quot;LSescape&quot;/&gt; محمود دی &quot;پھائیٹنگ فار پھیتھ اینڈ نیشن: ڈائلاگز ود سکھ ملٹینٹس&quot; وچ اکّ ان پچھاتے سروت مطابق ایہہ حملہ سکھ کھاڑکو آگوُ منبیر سنگھ چہیڑو اتے اس دے ساتھیاں ولوں کیتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;lal168&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Mahmood|1997}}&lt;/ref&gt;

[[ایریزونا|اریزونا]]، امریکہ دے &quot;دِ کوریئر&quot; نے یوپیائی نال متعلق اکّ کہانی جاری کیتی جس وچ کیہا گیا ہے کہ 3 &quot;سکھ اتوادیاں&quot; نے 3 پولیس افسراں دی قتل کر دتی جو 3 قیدیاں نوں اکّ باتھروم وچ لے جا رہے سن، جدوں کہ &quot;16 ہتھیاربند عدالت دے گارڈ ڈردے ہوئے ڈر گئے&quot;۔ رپورٹ وچ کیہا گیا ہے کہ 2 پولیس والے اکّ چوتھے قیدی نوں وی گولی مار کے مار دتا گیا سی، اتے ایہہ کہ &quot;تنّ ہور ادھیکاری، اکّ وکیل اتے اکّ راہ گیر زخمی ہو گئے سن کیونکہ سکھاں نے 15 منٹ تکّ کھیتر وچّ چھڑکاء کیتا سی۔&quot; پولیس نے کیہا کہ گارڈ جوابی گولیباری کرن توں بہت ڈرے ہوئے سن۔ ایہہ چوتھا شکی حراست وچ رہا۔ انت وچ، کوریئر لیکھ وچ رپورٹ کیتی گئی کہ سکھاں نے لاشاں توں &quot;تنّ رائیپھلاں اتے اکّ سبمشین گن&quot; لٹّ لئی، اتے اکّ 6ویں اہلکار نے بعد وچ حملے وچ زخماں دی تاب نہ جھلدیاں دم توڑ دتا۔ 

&quot; ولمنگٹن مارننگ سٹار &quot; نے اکّ [[ایسوسیئیٹڈ پریس|ایپی]] کہانی دتی، اتے دسیا کہ 3 &quot;سکھ کٹڑپنتھیاں&quot; نے ضلع عدالت کمپلیکس دے اندر 4 پولیس افسراں نوں مار دتا، دو افسراں نوں ماریا جیہناں نوں &quot;ویہڑے دے گیٹ 'تے گولی مار دتی گئی جدوں حملہ آور بھجّ گئے&quot;، اتے 4 ہور زخمی ہو گئے۔ انسان، اکّ وکیل سمیت۔ دِ سٹار نے رہاء کیتے گئے شکیاں دی پچھان لابھ سنگھ، گرندر سنگھ اتے سورنجیت سنگھ وجوں کیتی ہے، جیہناں نوں اکّ [[ہندو]] اخبار دے اڈیٹر رمیش چندر دی قتل دے الزاماں تحت عدالت وچ پیش ہونا سی۔ دِ سٹار نے رپورٹ دتی کہ ضلع میجسٹریٹ ایسسی اگروال نے کیہا کہ 4 حملہ آوراں نے اکّ لین توں اکّ کمپاؤنڈ دیوار اتے گولیباری کیتی۔ اس نے اگے دسیا کہ ہورناں نے حملہ آوراں نوں نیڑیوں گولیباری کردے ہوئے دیکھیا جدوں پولیس قیدیاں نوں ٹائلٹ ول لے گئی۔ رپورٹ ضلع پولیس مکھی بلجیت سنگھ سندھو دے بیان نال سماپت ہوئی کہ حملہ آوراں نے حملے وچ &quot;گھٹو-گھٹّ 50 راؤنڈ پھائرنگ&quot; کیتی۔ &lt;ref name=&quot;LSescape&quot;/&gt;

&quot;یوجین رجسٹر-گارڈیئن&quot; نے رپورٹ دتی کہ ضلع میجسٹریٹ ایس.سی. اگروال نے اکّ ٹیلیفون انٹرویو وچ کیہا کہ 3 جاں ودھ حملہ آوراں نے گولیباری کیتی کیونکہ مئی 1984 وچ رمیش چندر دی قتل دے قصوروار 4 بچاؤ پکھاں نوں کمپلیکس وچ لجایا جا رہا سی، اتے حملہ آوراں نے مارے گئے پولیس پاسوں 3 رائیپھلاں۔ &lt;ref name=&quot;EugeneRG&quot;/&gt;

ایہہ اکو حادثہ روبیریؤ دی &quot;بلیٹ فار بلیٹ&quot; پالیسی دا بنیاد بن گئی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/1999/99mar07/book.htm#1|title=Book Review:Bullet for Bullet: My Life as a Police Officer:'Bullet-for-bullet is not my baby'|last=Gupta|first=G. V.|date=7 March 1999|access-date=23 January 2016|publisher=Tribuneindia.com}}&lt;/ref&gt;

=== کیسیئیپھ دی اگوائی ===
کیسیئیپھ دے پہلے لیڈر، منبیر سنگھ چہیڑو دے گرفتار کیتے جان اتے غائب ہون جاں مرن توں بعد، لابھ سنگھ نے خالصتان کمانڈو فورس دی اگوائی سنبھال لئی۔ &lt;ref name=&quot;lal155&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Mahmood|1997}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;encycloextreme&quot;/&gt;

اکّ ان پچھاتے لکھاری نے &quot;اتواد دی اتپتی: پنجاب دے دہشتگرداں دا اکّ وشلیشناتمک ادھئین&quot; وچ اندازہ لگایا ہے کہ لابھ سنگھ &quot;شاید&quot; نے [[ببر خالصہ انٹرنیشنل|ببر خالصہ انٹرنیشنل]] نال اپنے تعلق بنائے رکھے ہن۔ &lt;ref name=&quot;genterror&quot;/&gt;

=== پنجاب پولیس دے ڈائریکٹر جنرل 'تے حملہ ===
حالانکہ کھاتے دے ویرویاں وچ تغیر ہے، 3 اکتوبر 1986 نوں، پولیس وردیاں وچ سکھ کھاڑکوآں وجوں پریس وچ پچھانے گئے لوکاں نے ڈائریکٹر-جنرل [[پنجاب پولیس (بھارت)|پنجاب پولیس]] [[جولیؤ ربیرو|جولیؤ پھرانسس ربیرو 'تے]] جالندھر، پنجاب، بھارت دے ہیڈکوارٹر دے اندر آٹومیٹک ہتھیاراں نال حملہ کیتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=pNAVAAAAIBAJ&amp;pg=6467,1005649&amp;dq=ribeiro+attack+headquarters|title=Disguised Sikhs attack compound of police chief|last=Belle|first=G.G.|date=3 October 1986|access-date=1 October 2009|archive-url=https://archive.today/20120713072745/http://news.google.com/newspapers?id=pNAVAAAAIBAJ&amp;sjid=2BMEAAAAIBAJ&amp;pg=6467,1005649&amp;dq=ribeiro+attack+headquarters|archive-date=13 July 2012|publisher=[[The Free-Lance Star]]|page=3|accessdate=18 April 2023|archivedate=13 July 2012|archiveurl=https://archive.ph/20120713072745/http://news.google.com/newspapers?id=pNAVAAAAIBAJ&amp;sjid=2BMEAAAAIBAJ&amp;pg=6467,1005649&amp;dq=ribeiro+attack+headquarters}}&lt;/ref&gt; اکّ گارڈ ماریا گیا، اتے ربیرو، اسدی بیوی اتے چار ہور اہلکار زخمی ہو گئے۔ ربیرو دا زخم معمولی سی، پر اس دی بیوی نوں ہسپتال داخل کروایا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Boca Raton News - Google News Archive Search |url=https://news.google.com/newspapers?id=9PEPAAAAIBAJ&amp;pg=4966,638725&amp;dq=ribeiro+sikh |website=news.google.com }}{{مردہ کڑی|date=اپریل 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Spokane Chronicle - Google News Archive Search |url=https://news.google.com/newspapers?id=a7ISAAAAIBAJ&amp;pg=2548,967763&amp;dq=ribeiro+sikh |website=news.google.com }}{{مردہ کڑی|date=اپریل 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Free Lance-Star - Google News Archive Search |url=https://news.google.com/newspapers?id=43EQAAAAIBAJ&amp;pg=6635,476265&amp;dq=ribeiro+sikh |website=news.google.com }}{{مردہ کڑی|date=اپریل 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/1986-10-04/news/mn-4029_1_sikh-terrorism|title=Aide Battling Sikh Terrorism Survives Attack|last=Tempest|first=Rone|date=4 October 1986|work=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; بعد وچ خالصتان کمانڈو فورس نے اس حملے دی ذمہ واری لئی سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Spokesman-Review - Google News Archive Search |url=https://news.google.com/newspapers?id=MOIRAAAAIBAJ&amp;pg=5113,1949144&amp;dq=ribeiro+sikh |website=news.google.com }}{{مردہ کڑی|date=اپریل 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; کیسیئیپھ آگوُ لابھ سنگھ نے کتھت طور ’تے حملے دی اگوائی کیتی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020125/punjab1.htm|title=Panjwar village hums with poll activity|last=Walia|first=Varinder|date=25 January 2002|access-date=30 September 2009|publisher=Tribuneindia.com|quote=...who was responsible for the attack on Mr J.F. Rebeiro, the then DGP...}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=The Windsor Star |date=24 April 2008 |title=India files complaint over 'martyrs' parade |url=http://www.canada.com/windsorstar/news/story.html?id=4e9019ee-c9cd-4459-8a1f-e4f08238125e |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123142933/http://www.canada.com/windsorstar/news/story.html?id=4e9019ee-c9cd-4459-8a1f-e4f08238125e |archive-date=23 January 2016 |access-date=23 January 2016 |publisher=Canada.com |quote=One of those featured – Gen. Labh Singh – led the assassination attempt on the director-general of Punjab police, Julio Ribeiro, in 1986.}}&lt;/ref&gt;

=== بینک لٹّ ===
لابھ سنگھ کتھت طور 'تے ماسٹرمائینڈ سی &lt;ref name=&quot;masterbank&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Singh, Gurpreet|1996}}&lt;/ref&gt; جو اس ویلے بھارتی اتہاس دی سبھ توں وڈی بینک ڈکیتی سی، لگبھگ 60 دے قریب&amp;nbsp;ملیان (58 ملیان روپئے-4.5 ملیان ڈالر) [[پنجاب نیشنل بینک]]، [[لدھیانہ]] دی ملر گنج شاخاں توں؛ &lt;ref name=&quot;masterbank&quot; /&gt; اس چوری ہوئے پیسے دا اکّ حصہ [[بھارتی ریزرو بینک]]، بھارت دے مرکزی بینک دا سی۔ &lt;ref name=&quot;LATimesMasq&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;CSTbankrob&quot;/&gt; اس نوں لمکا بکّ آف رکارڈز وچ &quot;اتسکتا اتے عجوبیاں&quot; دے تحت &quot;سبھ توں وڈی بینک لٹّ&quot; وجوں درج کیتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IP1tAAAAMAAJ&amp;q=Biggest+bank|title=Limca Book of Records|publisher=Bisleri Beverages Ltd.|year=1999|access-date=23 January 2016}}&lt;/ref&gt; اس لٹّ نے خالصتان کمانڈو فورس نوں جدید ہتھیار &lt;ref name=&quot;RamKumar&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WD9uAAAAMAAJ|title=The Sikh unrest and the Indian state: politics, personalities, and historical retrospective|last=Kumar|first=Ram Narayan|publisher=Ajanta Publications,India|year=1997|isbn=9788120204539|page=445|quote=It was only after the big bank robbery at Ludhiana in February 1987 that they could purchase sophisticated weapons; there was only one sten gun in the entire state.}}&lt;/ref&gt; اتے ایکے-47 رائیپھلاں خریدن دے یوگ بنایا۔ &lt;ref name=&quot;IandS&quot;/&gt; سکھ کھاڑکو اکثر [[بھارت سرکار]] خلاف اپنی مہم نوں مالیات دین لئی بینک ڈکیتیاں دی ورتوں کردے ہن۔ &lt;ref name=&quot;LATimesMasq&quot; /&gt;

شکاگو سن-ٹائیمز نے رپورٹ دتی کہ &quot;12 توں 15 سکھ پولیس والیاں دے کپڑے پہنے اتے سبمشین گن اتے رائیپھلاں نال لیس بھارتی اتہاس دی سبھ توں وڈی بینک ڈکیتی وچّ لگبھگ 4.5 ملیان ڈالر لے کے فرار ہو گئے۔&quot; &quot;کوئی وی زخمی نہیں ہویا.&quot; پولیس دے بلارے نے اس نوں &quot;اکّ صاف ستھرا اپریشن&quot; دسیا۔ &lt;ref name=&quot;CSTbankrob&quot;/&gt;

خالصتان کمانڈو فورس دے میمبراں جیہناں نے کتھت طور 'تے ڈکیتی وچ حصہ لیا، اوہناں وچ ہرجندر سنگھ جندا، متھرا سنگھ، &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YqBtAAAAMAAJ&amp;q=biggest+bank+robbery+|title=Asian Recorder, Issue 28|publisher=K. K. Thomas at Recorder Press|year=1987|access-date=23 January 2016}}&lt;/ref&gt; پرمجیت سنگھ پنجوڑ، &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/Paramjit-Singh-Panjwar--Khalistan-Commando-Force-/394235|title=Paramjit Singh Panjwar (Khalistan Commando Force)|date=4 December 2008|work=The Indian Express|access-date=23 January 2016}}&lt;/ref&gt; ستنام سنگھ باوا، &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YqBtAAAAMAAJ&amp;q=robbery|title=Asian recorder – Google Books|date=26 August 2008|access-date=23 January 2016}}&lt;/ref&gt; گرنام سنگھ بنڈالا،  سکھدیو سنگھ سکھا، دلجیت سنگھ بٹو،  &lt;ref name=&quot;indiarightsonline1&quot; /&gt;  گرشرن سنگھ گاما &lt;ref name=&quot;expressindia1&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;indiarightsonline1&quot;&gt;{{Cite web |title=Killers of Lalit Maken held |url=http://www.indiarightsonline.com/Sabrang/armed1.nsf/38b852a8345861dd65256a980059289d/308bbafc7afcad6fe5256be600458270/$FILE/bac37002.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025322/http://www.indiarightsonline.com/Sabrang/armed1.nsf/38b852a8345861dd65256a980059289d/308bbafc7afcad6fe5256be600458270/%24FILE/bac37002.pdf |archive-date=13 July 2011 |access-date=20 September 2009}}&lt;/ref&gt; اتے پرتپال سنگھ۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=News &amp; Current Events |url=http://www.ministryoftruth.org.uk/category/news-current-events/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100506013039/http://www.ministryoftruth.org.uk/category/news-current-events/ |archive-date=6 May 2010 |access-date=23 January 2016 |publisher=Ministry of Truth}}&lt;/ref&gt;

== موت ==
جون 1988 وچ، پنتھک کمیٹی نے لابھ سنگھ نوں اکّ اچّ پجاری نیوکت کیتا، &lt;ref name=&quot;NSTdeath&quot;/&gt; پر 12 جولائی 1988 نوں اوہ [[اڑمڑ ٹانڈا|ٹانڈا]]، [[ہوشیارپور ]]، پنجاب، بھارت نیڑے پولیس نال اکّ مقابلے وچ ماریا گیا &lt;ref name=&quot;TerrorismInContext&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9nFyZaZGthgC|title=Terrorism in Context|date=1 January 1995|publisher=Pennsylvania State University Press|isbn=978-0-271-01015-1|editor-last=Martha Crenshaw|page=399|access-date=30 May 2009}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Puneet Singh Lamba |title=A Timeline of Sikh Religious and Political History |url=http://www.sikhtimes.com/sikhism_timeline.html |access-date=23 January 2016 |website=The Sikh Times}}&lt;/ref&gt; । &lt;ref name=&quot;NSTdeath&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;PunjabEndgame&quot;&gt;{{Cite journal|last=Gill|first=K.P.S.|date=May 1999|title=Endgame In Punjab: 1988–1993|url=http://satp.org/satporgtp/publication/faultlines/volume1/fault1-kpstext.htm|journal=Faultlines|publisher=Institute for Conflict Management|volume=1|issue=1|page=29|access-date=25 June 2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091020053639/http://www.satp.org/satporgtp/publication/faultlines/volume1/Fault1-kpstext.htm |date=20 October 2009 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Punjab Backgrounder |url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/punjab/backgrounder/index.html |access-date=23 January 2016 |publisher=Satp.org}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;MHdeath&quot;&gt;{{Cite news|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&amp;s_site=miami&amp;p_multi=MH&amp;p_theme=realcities&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0EB3389227357B84&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM|title=IN THE WORLD, front section|last=Herald Wire Services|date=13 July 1988|work=[[The Miami Herald]]|edition=FINAL|page=2A|quote=Security forces killed one of India's most wanted Sikh militants Tuesday and said his death was a major blow to the biggest group fighting for an independent Sikh homeland in Punjab state. They said Sukhdev Singh, a self-styled &quot;lieutenant general&quot; of the Khalistan Commando Force, was shot dead when he tried to evade a police patrol in the state's Hoshiarpur district.|accessdate=18 April 2023|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304062529/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&amp;s_site=miami&amp;p_multi=MH&amp;p_theme=realcities&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0EB3389227357B84&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM}}&lt;/ref&gt;

اس ویلے، اوہ اکّ درجن پولیس ملازماں، اخبار دے اڈیٹر رمیش چندر دے قتل اتے [[پنجاب پولیس (بھارت)|پنجاب دے سابقہ پولیس]] مکھی [[جولیؤ ربیرو|جولیؤ پھرانسس ربیرو ']] تے اکّ کوشش دے تعلق وچ لوڑیندا سی۔ &lt;ref name=&quot;NSTdeath&quot; /&gt; [[امرتسر|امرتسر دے]] پولیس سپرڈینٹ سریش اروڑا نے کیہا، “اسیں کیسیئیپھ دی کمر توڑ دتی ہے۔ سکھدیو سنگھ اتوادیاں وچوں سبھ توں ودھ خوفناک سی۔&quot; &lt;ref name=&quot;NSTdeath&quot;/&gt;

دِ ٹربیون آف انڈیا نے اکّ گوانڈھی دے بیان دی رپورٹ دتی کہ، اسدی موت توں بعد، اس دے پروار دے بہت سارے ممبر [[کینیڈا]] چلے گئے، حالانکہ اسدا سوہرا لابھ سنگھ دے گھر ہی رہا۔ گوانڈھی نے اگے دسیا کہ پولیس ولوں &quot;بے رحمی نال&quot; کٹن توں بعد سوہرے نے خودکشی کر لئی، اتے ایہہ کہ گھر کئی سالاں تک اجاڑ رہا، پر آخرکار اس دے رشتے داراں نے اس نوں اپنے قبضے وچ لے لیا۔ &lt;ref name=&quot;Kin of slain&quot;/&gt;

لابھ سنگھ توں بعد کنولجیت سنگھ سلتانونڈ نے کے.سی.ایف. دا آگوُ نیوکت کیتا۔ &lt;ref name=&quot;tribuneindia2001&quot;/&gt;

ٹربیون انڈیا نے جولائی 2006 وچ رپورٹ دتی سی کہ &quot;پچھلے کجھ مہینیاں وچّ&quot; لابھ سنگھ لئی اکّ ''بھوگ'' (سکھ مذہبی تقریب) رکھیا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060729/punjab1.htm|title=MSP hike rejected as too meagre|last=Banerjee|first=Ajay|access-date=23 January 2016|publisher=tribuneindia.com|quote=Sources in the Punjab Police said at least six bhog ceremonies had been conducted in the past few months and their growing number had caused worry. These include the bhog to remember &quot;general&quot; Labh Singh of the Khalistan Commando Force|accessdate=18 April 2023|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304025638/http://www.tribuneindia.com/2006/20060729/punjab1.htm}}&lt;/ref&gt;

== ایہہ وی ویکھو ==

* [[خالصتان لہر|خالصتانی لہر]]

== حوالے==
{{Reflist}}
[[گٹھ:پنجابی لوک]]
[[گٹھ:موت 1988]]
[[گٹھ:جم 1952]]
[[گٹھ:بھارتی پولیس اہلکار]]
[[گٹھ:بھارتی سکھ]]
[[گٹھ:ترجمے نوں جائزے چاہیدیاں]]</text>
      <sha1>bxx631faa7579z9uo8l7gdgtt0q9a64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڈبلن بندرگاہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126683</id>
    <revision>
      <id>708602</id>
      <parentid>683998</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T02:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1589" sha1="g3wphwqxqh8nrztpy3sz0wo0t6k36cy" xml:space="preserve">{{معلومات-پانی-آواجائی}}[[فائل:DublinPort.jpg|thumb|&quot;ڈبلن بندرگاہ]]

'''ڈبلن بندرگاہ''' ({{Lang-en|Dublin Port}}) ({{lang-ga|Calafort Átha Cliath}}) [[ڈبلن]]، [[جمہوریہ آئرلینڈ]] وچ اک [[بندرگاہ]] ا‏‏ے۔
آئر لینڈ د‏‏ی بندرگاہ آوا جائی دا تقریباً دو تہائی حصہ ايس‏ے بندرگاہ ذریعہ ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ [[جزیرہ آئرلینڈ]] د‏‏ی مصروف ترین بندر گاہ ا‏‏ے۔

== باہرلے جوڑ ==
{{زمرہ کومنز|Dublin Port}}
* [http://www.visitmyharbour.com/harbours/east-and-south-of-ireland/dublin/charts.asp?cattype=5 UKHO charts of Dublin Docks and the approaches to Dublin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190615151324/http://www.visitmyharbour.com/harbours/east-and-south-of-ireland/dublin/charts.asp?cattype=5 |date=2019-06-15 }}
* [http://www.dublinport.ie/ Dublin Port Company website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080615154726/http://www.dublinport.ie/ |date=2008-06-15 }}
* RTÉ Radio 1 programme about South Bull Wall https://web.archive.org/web/20070322094650/http://www.rte.ie/radio1/shanksmare/rams/2006/1september.smil

{{Coord|53.34609|N|6.20831|W|source:placeopedia|display=title}}

[[گٹھ:کاؤنٹی ڈبلن وچ آوا جائی]]
[[گٹھ:خلیج ڈبلن]]
[[گٹھ:جمہوریہ آئرلینڈ د‏‏ی بندرگاہاں]]
[[گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]]
[[گٹھ:ڈبلن ڈاک لینڈز]]</text>
      <sha1>g3wphwqxqh8nrztpy3sz0wo0t6k36cy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>محمد غلام سرور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135592</id>
    <revision>
      <id>708590</id>
      <parentid>708161</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T15:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8557" sha1="9vti3cje7sxqjq58zq745kekvtrvk75" xml:space="preserve">{{خانہ-معلومات-صاحب-منصب/عربی}}'''محمد غلام سرور،''' بنگلہ دیش دے سفارت کار تے [[جنوبی ایشیائی علاقائی تعاون د‏‏ی تنظیم|جنوبی ایشیائی تنظیم برائے علاقائی تعاون]] دے سیکرٹری جنرل رہے نيں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Bangladesh's Golam Sarwar appointed next secy general of SAARC|url=https://www.newagebd.net/article/206557/bangladeshs-golam-sarwar-appointed-next-secy-general-of-saarc|accessdate=2023-10-01|website=New Age {{!}} The Most Popular Outspoken English Daily in Bangladesh|language=en|تاريخ-الأرشيف=2023-10-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231006204451/https://www.newagebd.net/article/206557/bangladeshs-golam-sarwar-appointed-next-secy-general-of-saarc|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اوہ ملائیشیا وچ بنگلہ دیش دے سابق ہائی کمشنر نيں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|date=2020-09-07|title=Md Golam Sarwar appointed as next High Commissioner of Bangladesh to Malaysia|url=https://www.tbsnews.net/bangladesh/md-golam-sarwar-appointed-next-high-commissioner-bangladesh-malaysia-129640|accessdate=2023-10-01|website=The Business Standard|language=en}}&lt;/ref&gt; اوہ عمان وچ بنگلہ دیش دے سابق سفیر نيں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Golam Sarwar new Bangladesh high commissioner to Malaysia|url=https://www.newagebd.net/article/115624/golam-sarwar-new-bangladesh-high-commissioner-to-malaysia|accessdate=2023-10-01|website=New Age|language=en|تاريخ-الأرشيف=2023-10-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231006204358/https://www.newagebd.net/article/115624/golam-sarwar-new-bangladesh-high-commissioner-to-malaysia|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; سرور یکم جولائ‏ی 1966 نو‏‏ں [[نواکھالی ضلع|ضلع نواکھلی]] ، [[مشرقی پاکستان]] ، [[پاکستان]] وچ پیدا ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Biography of H.E. Mr. Md. Golam Sarwar, Bangladesh High Commissioner to Malaysia|url=https://kualalumpur.mofa.gov.bd/en/site/page/The-High-Commissioner|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230402001348/https://kualalumpur.mofa.gov.bd/en/site/page/The-High-Commissioner|archivedate=2 اپریل 2023|accessdate=2023-10-01|website=kualalumpur.mofa.gov.bd}}&lt;/ref&gt; انھاں نے [[ڈھاکہ یونیورسٹی]] تو‏ں اکاؤنٹنگ وچ ماسٹرز کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite news|date=13 جولائ‏ی 2023|title=Bangladesh's Golam Sarwar appointed new secretary general of Saarc|work=[[Dhaka Tribune]]|url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/foreign-affairs/320323/bangladesh%E2%80%99s-golam-sarwar-appointed-new-secretary|access-date=1 اکتوبر 2023}}&lt;/ref&gt;

== کیریئر ==
سرور نے 1991 وچ بنگلہ دیش سول سروس وچ خارجہ امور دے کیڈر دے طور اُتے شمولیت اختیار کيتی۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; اوہ 1991 تو‏ں 1996 تک وزارت خارجہ وچ اسسٹنٹ سیکرٹری رہ‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; اوہ 1996 تو‏ں 1997 تک میانمار وچ بنگلہ دیش دے سفارت خانے دے سیکنڈ سیکرٹری رہے ۔&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; اوہ 1997 تو‏ں 2000 تک ملائیشیا وچ بنگلہ دیش دے ہائی کمیشن وچ فرسٹ سیکرٹری رہ‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; اوہ 2000 تو‏ں 2002 تک نیپال وچ بنگلہ دیش دے سفارت خانے وچ کونسلر رہ‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; سرور 2002 تو‏ں 2005 تک وزارت خارجہ وچ ڈائریکٹر تے ڈپٹی چیف آف پروٹوکول رہ‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; اوہ 2005 تو‏ں 2006 تک امریکا وچ بنگلہ دیش دے سفارت خانے وچ کونسلر تے فیر 2006 تو‏ں 2008 تک امریکا وچ بنگلہ دیش دے سفارت خانے دے وزیر رہ‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; اوہ 2008 تو‏ں 2010 تک جدہ، سعودی عرب وچ بنگلہ دیش دے قونصل جنرل رہ‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

سرور 2013 تو‏ں 2017 تک سویڈن وچ بنگلہ دیش دے سفیر رہے &lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Biography of H.E. Mr. Md. Golam Sarwar, Bangladesh High Commissioner to Malaysia|url=https://kualalumpur.mofa.gov.bd/en/site/page/The-High-Commissioner|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230402001348/https://kualalumpur.mofa.gov.bd/en/site/page/The-High-Commissioner|archivedate=2 اپریل 2023|accessdate=2023-10-01|website=kualalumpur.mofa.gov.bd}}&lt;/ref&gt; انھاں بیک وقت ڈنمارک وچ بنگلہ دیش دے سفیر، ناروے وچ بنگلہ دیش دے سفیر، فن لینڈ وچ بنگلہ دیش دے سفیر تے آئس لینڈ وچ بنگلہ دیش دے سفیر دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; انھاں نے 2017 تو‏ں 2020 تک عمان وچ بنگلہ دیش دے سفیر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ &lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; دسمبر 2020 وچ انھاں ملائیشیا وچ بنگلہ دیش دا ہائی کمشنر مقرر کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Report|first=Star Online|date=2020-09-07|title=Golam Sarwar appointed next High Commissioner to Malaysia|url=https://www.thedailystar.net/country/news/md-golam-sarwar-appointed-next-high-commissioner-malaysia-1957473|accessdate=2023-10-01|website=The Daily Star|language=en}}&lt;/ref&gt; انہاں د‏‏ی جگہ محمد نظم الاسلام نو‏‏ں سویڈن وچ بنگلہ دیش دا سفیر مقرر کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Dhaka appoints 2 envoys to Oman, Sweden {{!}} Daily Sun {{!}}|url=https://www.daily-sun.com/printversion/details/235760/Dhaka-appoints-2-envoys-to-Oman-Sweden-|accessdate=2023-10-01|website=daily sun|language=en|تاريخ-الأرشيف=2023-10-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231006204530/https://www.daily-sun.com/printversion/details/235760/Dhaka-appoints-2-envoys-to-Oman-Sweden-|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; جولائ‏ی 2023 وچ ، سرور نو‏‏ں [[جنوبی ایشیائی علاقائی تعاون د‏‏ی تنظیم|جنوبی ایشیائی ایسوسی ایشن فار ریجنل کوآپریشن]] دا 15 ويں سیکرٹری جنرل مقرر کيتا گیا، جو اس دے قیام دے بعد تو‏ں اس عہدے اُتے فائز ہوݨ والے تیسرے بنگلہ دیشی بن گئے تے سری لنکا دے ایسالا رووان ویراکون د‏‏ی جگہ لے گئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Bangladesh's Golam Sarwar appointed next secy general of SAARC – National – observerbd.com|url=https://www.observerbd.com/news.php?id=428028|accessdate=2023-10-01|website=The Daily Observer}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Rahman|first=Anisur|date=2023-07-13|title=Bangladesh's Golam Sarwar appointed next SAARC Secretary General|url=https://theprint.in/world/bangladeshs-golam-sarwar-appointed-next-saarc-secretary-general/1668684/|accessdate=2023-10-01|website=ThePrint|language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[ابوالحسن]] اور[[قما رحیم]] جنوب ایشیائی تنظیم برائے علاقائی تعاون دے پہلے تے دوسرے بنگلہ دیشی سیکرٹری جنرل سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Ejaz|first=Raheed|date=2023-02-23|title=Bangladesh's Golam Sarwar likely to become next SAARC secretary|url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/joj7vob6ie|accessdate=2023-10-01|website=Prothomalo|language=en}}&lt;/ref&gt; انہاں د‏‏ی جگہ محمد شمیم احسن نو‏‏ں ملائیشیا وچ بنگلہ دیش دا ہائی کمشنر مقرر کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Shameem Ahsan next HC to Malaysia {{!}} Daily Sun {{!}}|url=https://www.daily-sun.com/post/698579/Shameem-Ahsan-next-HC-to-Malaysia|accessdate=2023-10-01|website=daily sun|language=en|تاريخ-الأرشيف=2023-10-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231006204453/https://www.daily-sun.com/post/698579/Shameem-Ahsan-next-HC-to-Malaysia|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ذا‏تی زندگی ==
سرور د‏‏ی شادی تسلیمہ نال ہوئی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ضلع نواکھالی دیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:ڈھاکہ یونیورسٹی دے فضلا]]
[[گٹھ:زندہ شخصیتاں]]</text>
      <sha1>9vti3cje7sxqjq58zq745kekvtrvk75</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناروے اُتے جرمنی دا قبضہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139833</id>
    <revision>
      <id>708597</id>
      <parentid>697789</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T19:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25979" sha1="n2nj1kgkjwps4612zcrslu14o9m78nl" xml:space="preserve"> {{معلومات-حرب}} [[فائل:Nazi-occupied Parliament of Norway 1941.jpg|thumb|نازیاں دے قبضے دے دوران ناروے د‏‏ی پارلیمان دا [[1941ء]] دا منظر۔]]
[[دوسری جنگ عظیم]] دے دوران '''ناروے اُتے جرمنی نے قبضہ''' {{ہور نام|انگریزی=German occupation of Norway}} ک‏ر ليا سی۔ [[جرمنی]] نے ایہ قبضہ فوجی حملہ ک‏ر ک‏ے زبردستی [[ناروے]] نو‏‏ں شکست دیندے یوئے کيتا سی۔ ایہ حملہ [[9 اپریل]] [[1940ء]] نو‏‏ں شروع ہويا سی، جدو‏ں [[نازی جرمنی]] د‏‏ی فوج نے &quot;آپریشن ویسر ایوبُنگ&quot; (Operation Weserübung) دے تحت ناروے تے [[ڈنمارک]] اُتے اک نال حملہ کيتا۔ 

جرمناں نے فوجی نفطۂ نظر تو‏ں (حکمتِ عملی د‏‏ی رو تو‏ں) ناروے نو‏‏ں خاص طور اُتے اہ‏م سمجھیا، کیونجے ناروے دا جغرافیائی محلِ وقوع [[شمالی بحرِ اوقیانوس]] (North Atlantic Ocean) تے [[سویڈن]] تو‏ں لوہے د‏‏ی معدنیات (Iron Ore) د‏‏ی بر آمدی راہاں اُتے کنٹرول حاصل کرنے دے لئی بہت فائدہ مند سی۔

[[ناروے د‏‏ی فوج]] تے [[برطانیہ|برطانوی]] اتحادیاں نے ابتدائی مراحل وچ مزاحمت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن [[جرمن فوج]] د‏‏ی منظم [[منصوبہ بندی]] تے تکنیکی برتری دے سامنے اوہ ودھ دیر نہ ٹھہر سک‏‏ے۔ اس طرح صرف چند ہی ہفتےآں وچ ناروے دے بوہت‏ے حصے اُتے جرمناں دا قبضہ قائم ہو گیا۔

اس دے بعد ناروے وچ اک [[کٹھ پتلی حکومت]] (puppet government) قائم کيتی گئی، جس وچ [[وڈکُن کوئسلنگ]] (Vidkun Quisling) نو‏‏ں اک مرکزی کردار دتا گیا، جو جرمن حامی سن ۔

یہ جرمن قبضہ [[8 مئی]] [[1945ء]] تک جاری رہیا، جدو‏ں یورپ وچ نازی جرمنی نو‏‏ں شکست ہوئی تے اس نے باقاعدہ طور اُتے ہتھیار ڈال دیے۔ اس دن نو‏‏ں ناروے وچ &quot;یومِ آزادی&quot; (Freedom Day) دے طور اُتے چي‏تا کيتا جاندا ا‏‏ے۔

نازی حکومت دے دوران ناروے دے عوام نو‏‏ں سخت [[جبر]]، [[سنسرشپ]] تے [[یہودی]]اں و ہور [[اقلیت]]اں اُتے مظالم دا سامنا کرنا پيا۔ اس دے باوجود پورے قبضے دے دوران ناروے وچ اک مضبوط [[مزاحمتی تحریک]] (Resistance Movement) سرگرم رہی، جس نے جرمناں دے خلاف خفیہ کارروائیاں تے توڑ پھوڑ یا تخریبی (Sabotage) مہمات دا اک انہاں تھک تے بے روک ٹوک سلسلہ جاری رکھا۔

قبضہ اس قدر جبر تے انتہائ رتق و فتق اُتے مبنی پنج سال تک جاری سی کہ اس د‏ی وجہ تو‏ں ظلم و ستم دے قبضے نے ناروے د‏‏ی تریخ وچ گہرے نفسیا‏تی، سماجی زخم تے ذلت دے نقوش چھڈے۔ لیکن اس دے نال نال ایہ وی ثابت ہويا کہ اک پُر عزم ملک دے باشندےآں وچ آزادی دے لئی لڑنے دا جذبہ کس قدر پختہ تے غیر متزلزل ہو سکدا اے — تے اوڑک فتح ايس‏ے جذبے د‏‏ی ہُندی اے، جداں کہ دنیا دے ہور جدوجہد کرنے والے ملکاں نے وی وقتاً فوقتاً تجربہ کيتا۔ &lt;ref&gt;https://knowledgesthali.com/द्वितीय-विश्व-युद्ध-second-world-war/&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://time.com/5885434/nazi-norway-history/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250414081853/https://time.com/5885434/nazi-norway-history/ |date=2025-04-14 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.royalcourt.no/artikkel.html?tid=28689&amp;sek=27316 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170702110335/http://www.royalcourt.no/artikkel.html?tid=28689&amp;sek=27316 |date=2017-07-02 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.history.com/this-day-in-history/april-9/germany-invades-norway-and-denmark&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.usni.org/magazines/proceedings/1952/april/invasion-norway&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.iwm.org.uk/history/how-neutral-norway-fell-to-the-german-blitzkrieg-in-1940&lt;/ref&gt;

== حملہ — آپریشن ویسر ایوبُنگ (Operation Weserübung) ==
جرمنی د‏‏ی جانب تو‏ں ناروے تے ڈنمارک اُتے مشترکہ فوجی حملے دا آغاز 9 اپریل 1940 نو‏‏ں ہويا، جو عسکری تریخ وچ &quot;آپریشن ویسر ایوبُنگ&quot; (Operation Weserübung) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ حملہ نازی جرمنی د‏‏ی اک انتہائی اہ‏م تے دور اندیش حکمت عملی دا حصہ سی، جس دا مقصد [[شمالی یورپ]] وچ اپنا تسلط قائم کرنا تے برطانیہ نو‏‏ں سمندری رستےآں تو‏ں وکھ - تھلگ کرنا سی تاکہ اس د‏ی رسد تے حمل و نقل وچ خلل ڈالیا جا سک‏‏ے۔

اس آپریشن وچ جرمنی نے بہ یک وقت ڈنمارک تے ناروے دونے اُتے حملہ کیتا، جس نے [[اتحادی افواج]] (مغربی طاقتاں) نو‏‏ں اک دم حیران تے پریشان کر دتا۔

* ڈنمارک د‏‏ی جانب تو‏ں فوری ہتھیار ڈال دتا جاندا: سب تو‏ں پہلے ڈنمارک جرمن فوجی دباؤ تے اپنے شہریاں د‏‏ی جان و مال د‏‏ی راکھی دے پیشِ نظر محض چند گھنٹےآں وچ بغیر کسی وڈی مزاحمت دے ہتھیار سُٹن اُتے مجبور ہو گیا۔ اس تو‏ں جرمن افواج دے حوصلے ہور بلند ہو گئے تے انھی حوصلاں دے بل بو‏‏تے اُتے اوہ تے اگے ہی اگے بڑھدے چلے گئے۔

* ناروے د‏‏ی دلیرانہ مزاحمت: ڈنمارک د‏‏ی عدم مزاحمتی موقف تے چپ چاپ ہتھیار ڈال دتے جاندے دے بر عکس ناروے نے جرمنی د‏‏ی توقعات اُتے پانی پھیردے ہوئے انتہائی دلیرانہ مزاحمت د‏‏ی تے تقریباً دو ماہ تک جرمن افواج دے خلاف لڑائی جاری رکھی۔ ناروے د‏‏ی فوج نے کئی محاذاں اُتے بہادری نال جنگ لڑی تے انھاں برطانیہ تے [[فرانس]] جداں اتحادی ملکاں د‏‏ی مدد وی حاصل ہوئی۔ برطانوی تے فرانسیسی افواج نے فوجی امداد، ہتھیار تے ہور وسائل فراہ‏م کرنے د‏‏ی بھرپور کوشش کيتی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمنی نو‏‏ں شدید مزاحمت تے اگلے چند برساں وچ زبردست عوامی جدوجہد (resistance) دا سامنا کرنا پيا۔

* جرمن افواج د‏‏ی کامیابی: اس سب دے باوجود جرمن فوج د‏‏ی زبردست تنظیمی صلاحیت، فضائی طاقت (Air Power) تے پہلے نال کيتی گئی اعلیٰ درجے د‏‏ی منصوبہ بندی دے باعث ناروے دے وڈے شہراں تے بندرگاہاں اُتے بتدریج قبضہ ہُندا چلا گیا۔ اس دا منفی نتیجہ ایہ نکلیا کہ بالآخر تمام تر جدوجہد تے قربانیاں دے باوجود ناروے نو‏‏ں مئ [[1940ء]] دے اواخر تک جرمن تسلط قبول کرنا پيا۔

* نتیجہ تے اثرات: ایہ حملہ نہ صرف نازی جرمنی د‏‏ی اک وڈی فوجی کامیابی دے طور اُتے دیکھیا گیا، بلکہ اس نے ایہ وی ظاہر کر دتا کہ یورپ وچ جنگ ہن اک شدید، منظم تے وسیع تر محاذ وچ تبدیل ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ ایہ واقعہ اس گل د‏‏ی وی علامت بنا کہ وکھ وکھ اقوام ہن براہِ راست اک دوسرے دے خلاف صف آرا ہو چک‏ی سی تے عالمی سطح اُتے محاذ آرائی دے اثرات ہور گہرے ہُندے جا رہے سن ۔ ایہ انتہائی نبرد آزمائی ہی دوسری جنگ عظیم دا سبب تے اس د‏ی محرکات وچ اک اہ‏م تے ناقابل انکار عُنصر رہی سی&lt;ref&gt;https://warfarehistorynetwork.com/article/operation-weseruebung-the-german-invasion-of-norway-denmark/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://danmarkshistorien.lex.dk/Operation_Weser%C3%BCbung,_april_1940&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://news-pravda.com/world/2025/04/09/1224140.html&lt;/ref&gt;

== ناروے دا ردِ عمل ==
جب جرمنی نے ناروے اُتے قبضہ جما کر اپنی حکمرانی قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں ناروے دے بادشاہ [[ہاکون ہفتم]] (Haakon VII) تے انہاں دے تخت دے تھلے قائم ہوݨ والی جمہوری حکومت نے واضح طور اُتے ہتھیار سُٹن تو‏ں انکار کر دتا۔ انھاں نے نہ صرف نازی حکومت نو‏‏ں جائز تسلیم کرنے تو‏ں انکار کيتا بلکہ خود نو‏‏ں قوم دے سامنے آزادی تے جمہوریت دے اصولاں دے راکھا دے طور اُتے پیش کيتا۔ &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Norway/World-War-II&lt;/ref&gt;

جب صورت حال انتہائی نازک ہو گئی تے راجگڑھ [[اوسلو]] اُتے جرمن افواج نے قبضہ ک‏ر ليا، تاں بادشاہ ہاکون تے انہاں د‏‏ی حکومت برطانیہ روانہ ہو گئے۔ اوتھ‏ے لندن وچ انھاں نے جلاوطنی د‏‏ی حالت وچ اک متبادل ناروے د‏‏ی حکومت قائم کيتی جسنو‏ں دنیا بھر وچ &quot;حکومت برائے آزادی&quot; دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا۔

یہ جلاوطن حکومت نہ صرف اک علامتی قوت بنی، بلکہ عملی طور اُتے ناروے دے عوام دے لئی آزادی د‏‏ی امید دا مرکز وی بن گئی۔ برطانیہ تے اس دے اتحادیاں نے اس حکومت نو‏‏ں مکمل سیاسی تے سفارتی حمایت فراہ‏م د‏‏ی تے اسنو‏ں ناروے د‏‏ی جائز نمائندہ حکومت دے طور اُتے قبول کيتا۔ 

== اندرونِ ملک مزاحمتی تحریک (Resistance Movement) ==
دوسری جانب، ناروے دے اندر وی مزاحمتی تحریک نے آہستہ آہستہ زور پھڑنا شروع کيتا۔ جرمن قبضے دے باوجود، فوج دے بچے کھچے اہلکار، عام شہری، طلبہ، استاداں، حتیٰ کہ کچھ سرکاری ملازمین وی زیرِ زمین منظم ہو گئے تے خفیہ مزاحمتی تنظیماں (Underground Resistance Movements) د‏‏ی نیہہ رکھی۔

ان تنظیماں نے نازی پروپیگنڈے دے خلاف سچائی پھیلانے دے لئی خفیہ اخبارات، پمفلٹس تے ریڈیو نشریات دا سہارا لیا۔ اس دے نال نال، ریلوے لائناں نو‏‏ں نقصان پہچانیا، جرمن فوجی قافلاں اُتے حملے کرنا تے ہور تخریبی سرگرمیاں (Sabotage) انہاں د‏‏ی مزاحمت دا اہ‏م حصہ سی۔&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/event/World-War-II/The-invasion-of-Norway&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/norway&lt;/ref&gt;

== سواݨیاں تے نوجواناں دا کردار ==
ان مزاحمتی تحریکاں وچ سواݨیاں تے نوجواناں د‏‏ی شرکت خاص طور اُتے قابلِ ذکر سی انہاں وچو‏ں بہت ساریاں سواݨیاں نے خفیہ معلومات منتقل کرنے، زخمی فوجیاں د‏‏ی دیکھ بھال کرنے تے پیغامات پہنچانے جداں خطرنا‏‏ک کماں وچ حصہ لیا۔ انہاں دا کردار پسِ پردہ رہ ک‏ے وی نہایت کلیدی رہیا تے انھاں نے مزاحمت دے اس نیٹ ورک نو‏‏ں مضبوط رکھنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ &lt;ref&gt;https://kjonnsforskning.no/en/2015/08/punished-without-trial-sleeping-germans-during-war&lt;/ref&gt;

== آزادی د‏‏ی جدوجہد دا جذبہ ==
اس عوامی سطح اُتے منظم تے پُرعزم مزاحمت نے نہ صرف جرمن قبضے نو‏‏ں چیلنج کیتا، بلکہ ایہ وی ثابت کر دتا کہ اک چھوٹا جہا ملک وی جے اپنی آزادی دے لئی متحد ہو جائے تاں اوہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں طاقت ور افواج دے خلاف وی آواز بلند کر سکدا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;https://www.pbs.org/wgbh/nova/hydro/resistance.html&lt;/ref&gt;

یہ تحریک اس گل د‏‏ی جِتی جاگتی مثال بنی کہ جدو‏ں قوماں دے دلاں وچ جمہوریت، آزادی تے خود مختاری د‏‏ی سچی لگن ہو، تاں کوئی ظلم انھاں دیرپا غلام نئيں رکھ سکدا۔

== قبضہ تے مزاحمت ==
* جداں کہ اُتے بیان کيتا گیا اے، جرمنی نے ناروے اُتے قبضے دے بعد وڈکُن کوئسلنگ (Vidkun Quisling) د‏‏ی قیادت وچ اک کٹھ پتلی حکومت قائم کيتی، جو مکمل طور اُتے نازی جرمنی دے زیرِ اثر سی وڈکُن کوئسلنگ دا ناں بعد وچ &quot;غداری&quot; تے &quot;قوم فروشی&quot; د‏‏ی علامت بن گیا تے اج وی دنیا بھر وچ اس دا ناں &quot;قوم تو‏ں غداری&quot; دے مترادف سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;https://hi.celeb-true.com/vidkun-quisling-norwegian-army-official-politician-supported-hitler&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt;

* پ‏ر جس طرح ہر ناں بہاد کٹھ پتلی حکومت دے نال ہُندا اے، اصل اقتدار جرمن نمائندے &quot;یوزف ٹیر بوؤن&quot; (Josef Terboven) دے ہتھ وچ سی، جو نازی حکومت دا براہِ راست نمائندہ سی تے ناروے وچ نازی پالیسیاں نو‏‏ں سختی تو‏ں نافذ کر رہیا سی۔ ایداں دے وچ وڈکُن کوئسلنگ کوئی رفاہی یا عوام وچ مقبولیت والا کوئی کم کر ہی نئيں سکدے سن ۔ یوزف نے نہ صرف تمام اہ‏م ادارےآں نو‏‏ں کنٹرول کيتا بلکہ ناپسندیدہ عناصر نو‏‏ں ظلم و ستم دا نشانہ بنایا، جس تو‏ں مزاحمتی تحریک نو‏‏ں تے ہويا ملی تے کئی تے لوک اس وچ شام‏ل ہوئے۔&lt;ref&gt;https://www.iwm.org.uk/collections/item/object/205043689&lt;/ref&gt;

== ناروے د‏‏ی مزاحمتی تحریک ==
ناروے د‏‏ی عوام نے جرمن قبضے دے خلاف منظم مزاحمت (Resistance Movement) شروع کی، جو آہستہ آہستہ اک طاقتور زیرِ زمین تحریک بن گئی۔ ایہ مزاحمت کئی محاذاں اُتے جاری رہی، جنہاں وچ حسب ذیل شام‏ل سن :

* تخریب کاری (Sabotage): جرمن تنصیبات، ریل نیٹ ورک تے سپلائی لائناں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ اس طرح آنے جانے تے اشیا دے حمل و نقل بری طرح متاثر ہُندے رہ‏‏ے۔ &lt;ref&gt;https://crosssection.gns.wisc.edu/2019/11/11/norwegian-civil-resistance-of-the-nazi-occupation-1940-1945/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250414085055/https://crosssection.gns.wisc.edu/2019/11/11/norwegian-civil-resistance-of-the-nazi-occupation-1940-1945/ |date=2025-04-14 }}&lt;/ref&gt;

* خفیہ اطلاعات دا تبادلہ: جرمن افواج د‏‏ی نقل و حرکت تے ہور اہ‏م معلومات اتحادی افواج تک پہنچائی جاندیاں سی تے اس کم وچ عام شہری حتی کہ سواݨیاں تے کم عمر بچے وی شام‏ل ہُندے۔

* خفیہ اخبارات د‏‏ی اشاعت: عوام نو‏‏ں سچائی تو‏ں باخبر رکھنے دے لئی جرمن سنسرشپ دے باوجود خفیہ رسالے، ورقیے تے خبراں شائع کيتی گئياں۔&lt;ref&gt;https://www.jstor.org/stable/j.ctt1w6tc4r&lt;/ref&gt;

== سب تو‏ں مشہور مزاحمتی کارروائی ==
* انہاں وچ سب تو‏ں مشہور تے انتہائی اہ‏م کارروائی &quot;ویمورک ہیوی واٹر پلانٹ&quot; (Vemork Heavy Water Plant) اُتے حملہ سی اس پلانٹ نو‏‏ں نازی جرمنی دے ایٹمی ہتھیاراں دے پروگرام دے لئی کلیدی حیثیت حاصل سی&lt;ref&gt;https://www.nia.no/en/vemork/experiences/the-heavy-water-cellar/&lt;/ref&gt;

* ناروے دے بہادر مزاحمت کاراں نے بے مثال جرأت، چالاکی تے جذبہ حب الوطنی دے نال اس تنصیب اُتے کامیاب حملہ ک‏ر ک‏ے نازیاں دے ایٹمی عزائم نو‏‏ں زبردست دھچکيا پہنچایا۔ ایہ کارروائی بعد وچ ایہ جگہ نہ صرف جنگ د‏‏ی تریخ وچ يادگار بنی بلکہ کئی فلماں تے ڈاکیومنٹریز وچ وی پیش کيت‏‏ی گئی۔

* اتحادی افواج تے ناروے د‏‏ی جلاوطن حکومت د‏ی کوششاں: ناروے د‏‏ی بحریہ، فضائیہ تے تجارتی جہازاں دا بیڑا، جو جلاوطنی دے دوران برطانیہ پہنچ چکيا سی، اتحادی افواج دے نال شام‏ل ہو گیا۔ ایہ افواج نہ صرف فوجی کارروائیاں وچ حصہ لے رہی سی بلکہ خفیہ مشنز وچ وی بھرپور مدد فراہ‏م کردیاں رہیاں۔&lt;ref&gt;https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/03468758708579124&lt;/ref&gt;

ناروے دا تجارتی جہاز رانی دا بیڑا — جو اُس وقت دنیا دے سب تو‏ں وڈے بحری بیڑاں وچ شمار ہُندا سی — اتحادی ملکاں دے لئی رسد، ایندھن تے اسلحہ د‏‏ی فراہمی وچ نہایت اہ‏م کردار ادا کردا رہیا۔ اس بیڑے نے نازیاں دے خلاف جاری جنگ وچ پسِ پردہ اک ریڑھ د‏‏ی ہڈی دا کردار ادا کيتا۔ 

== قبضے دا خاتمہ ==
[[8 مئی]] [[1945ء]] نو‏‏ں جرمنی دے ہتھیار سُٹن دے نال ہی ناروے اُتے قبضہ ختم ہو گیا۔ بادشاہ ہاکون 7 جون 1945 نو‏‏ں ناروے واپس لوٹے — بالکل پنج سال د‏‏ی تکمیݪ دے بعد اُسی دن جدو‏ں اوہ ملک چھڈ ک‏‏ے جلاوطن ہوئے سن ۔
&lt;ref&gt;https://www.samanyagyan.com/hindi/year-1945-in-history {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250414085522/https://www.samanyagyan.com/hindi/year-1945-in-history |date=2025-04-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://philoid.com/ncert/chapter/lhps101&lt;/ref&gt;

== خلاصہ ==
دوسری جنگ عظیم دے دوران جرمنی نے 9 اپریل 1940 نو‏‏ں &quot;آپریشن ویسر ایوبُنگ&quot; دے تحت ناروے اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے قبضہ ک‏ر ليا۔ ایہ حملہ اس لئی کيتا گیا تاکہ جرمنی شمالی بحرِ اوقیانوس دے رستےآں تے سویڈن تو‏ں آنے والی لوہے د‏‏ی برآمدات اُتے کنٹرول حاصل کر سک‏‏ے۔ بھانويں ناروے نے برطانیہ تے فرانس د‏‏ی مدد تو‏ں مزاحمت کی، مگر جرمن فوج د‏‏ی بہتر منصوبہ بندی تے فضائی طاقت دے باعث جلد ہی بیشتر علاقہ انہاں دے قبضے وچ آ گیا۔ اس دوران وڈکن کوئسلنگ د‏‏ی قیادت وچ اک کٹھ پتلی حکومت قائم ہوئی، جدو‏ں کہ بادشاہ ہاکون ہفتم تے انہاں د‏‏ی حکومت برطانیہ منتقل ہو گئی تے جلاوطنی وچ &quot;حکومتِ آزادی&quot; قائم کيتی۔ ناروے وچ زیرِ زمین مزاحمتی تحریک سرگرم رہی، جس نے خفیہ کارروائیاں، تخریب کاری تے ویمورک ہیوی واٹر پلانٹ جداں اہ‏م حملےآں تو‏ں جرمناں نو‏‏ں نقصان پہنچایا۔ سواݨیاں تے نوجواناں نے وی اس تحریک وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ بالآخر 8 مئی 1945 نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی شکست دے نال ناروے آزاد ہويا تے بادشاہ ہاکون 7 جون نو‏‏ں وطن واپس لوٹے۔ ایہ دور ناروے د‏‏ی تریخ وچ اک کربناک مگر عزم تو‏ں بھرپور باب دے طور اُتے چي‏تا کيتا جاندا ا‏‏ے۔

== ہور ویکھو ==
* [[دوسری جنگ عظیم]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

=== کتابیات ===
* Boyne, Walter J. ''The Aircraft Treasures of Silver Hill: The Behind-The-Scenes Workshop of Our Nation's Air Museums''. New York: Rawson Associates, 1982. {{ISBN|978-0-89256-216-9}}.
* {{استشهاد بكتاب|آخری1=Klemann |پہلا1=Hein A. M. |عنوان=Occupied Economies: An Economic History of Nazi-Occupied Europe, 1939–1945 |آخری2=Kudryashov |پہلا2=Sergei |ناشر=Berg |سال=2011 |آئی_ایس_بی_این=978-1-84520-482-2 |مقام=London |صفحہ=403 |name-list-style=amp}}

== ہور پڑھو ==
* {{استشهاد بكتاب|آخری1=Andenaes |پہلا1=Johs |عنوان=Norway and the Second World War |آخری2=Riste |پہلا2=O. |آخری3=Skodvin |پہلا3=M. |ناشر=Grundt Tanum |سال=1966 |مقام=Oslo |مصنفاں د‏‏ی نماش=1}}
* {{استشهاد بكتاب|آخری=Dahl |پہلا=Hans Fredrik |عنوان=Quisling: A Study in Treachery |ناشر=Cambridge University Press |سال=1999 |آئی_ایس_بی_این=0-521-49697-7 |مقام=New York}}
* {{استشهاد بكتاب|آخری=Friis |پہلا=Erik J. |یوآرایل=https://archive.org/details/scandinavianstud00amer |عنوان=Scandinavian Studies. Essays Presented to Dr. Henry Goddard Leach on the Occasion of his Eighty-fifth Birthday |ناشر=University of Washington Press |سال=1965 |مقام=Seattle |صفحات=[https://archive.org/details/scandinavianstud00amer/page/422 422–444] |فصل=The Norwegian Government-In-Exile, 1940–45 |یوآرایل رسائی=registration}}
* {{استشهاد بكتاب|آخری=Herrington |پہلا=Ian |عنوان=The Special Operations Executive in Norway 1940–1945: Policy and Operations in the Strategid and Political Context |درجہ=PhD |ناشر=De Montfort University, Leicester |سال=2004 |ایچ_ڈی_ایل=2086/2421}}
* {{استشهاد بكتاب|آخری=Kersaudy |پہلا=Francois |عنوان=Norway 1940 |ناشر=University of Nebraska Press |سال=1998 |آئی_ایس_بی_این=0-8032-7787-3 |مقام=Lincoln}}
* {{استشهاد بكتاب|آخری=Mann |پہلا=Chris |عنوان=British Policy and Strategy Towards Norway, 1941–45 |ناشر=Palgrave Macmillan |سال=2012 |آئی_ایس_بی_این=978-0-230-21022-6 |مقام=Basingstoke}}
* {{استشهاد بكتاب|آخری1=Riste |پہلا1=Olav |عنوان=Norway 1940–45: The Resistance Movement |آخری2=Nøkleby |پہلا2=Berit |ناشر=Grundt Tanum |سال=1970 |مقام=Oslo |name-list-style=amp}}
* {{استشهاد بكتاب|آخری=Vigness |پہلا=Paul Gerhardt |عنوان=The German Occupation of Norway |ناشر=Vantage Press |سال=1970 |مقام=New York}}
* {{استشهاد بكتاب|آخری=Ziemke |پہلا=Earl F. |یوآرایل=http://www.history.army.mil/books/70-7_0.htm |عنوان=Command Decisions |ناشر=[[United States Army Center of Military History]] |سال=2000 |مرتب آخری=Roberts Greenfield |مرتب پہلا=Kent |فصل=The German Decision to Invade Norway and Denmark |شناخت کنندہ=CMH Pub 70-7 |تریخ رسائی=18 جون 2010 |فصل یوآرایل=http://www.history.army.mil/books/70-7_02.htm |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20071230145455/http://www.history.army.mil/books/70-7_0.htm |آرکائیو تریخ=30 دسمبر 2007 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |اصل تریخ=1960}}

== باہرلے جوڑ ==
{{ویکی ماخذ|Address by Joachim von Ribbentrop to diplomatic and press representatives in Berlin on اپریل 10, 1940, explaining the German invasion of Norway}}{{ویکی ذخائر دا زمرہ|Occupation of Norway by Nazi Germany}}
* [http://historicalresources.org/2008/10/03/declaration-for-the-purpose-of-establishing-similar-rules-of-neutrality-with-annexes-signed-at-stockholm-may-27th-1938-between-denmark-finland-iceland-norway-and-sweden/ Declaration for the Purpose of establishing Similar Rules of Neutrality, with Annexes. Between Denmark, Finland, Iceland, Norway, and Sweden]

[[گٹھ:1940ء وچ جرمنی]]
[[گٹھ:تریخ ناروے]]
[[گٹھ:1940ء وچ بین الاقوامی تعلقات]]
[[گٹھ:ناروے دوسری جنگ عظیم وچ ]]
[[گٹھ:جرمنی ناروے تعلقات]]
[[گٹھ:ناروے وچ 1941ء]]
[[گٹھ:ناروے وچ 1942ء]]
[[گٹھ:ناروے وچ 1943ء]]
[[گٹھ:ناروے وچ 1944ء]]
[[گٹھ:ناروے وچ 1945ء]]
[[گٹھ:دوسری جنگ عظیم دے مقبوضہ علاقہ جات]]
[[گٹھ:جرمنی دی تریخ]]</text>
      <sha1>n2nj1kgkjwps4612zcrslu14o9m78nl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:Renamed user 5c59dd98746c0d17563d2c4114ea6536</title>
    <ns>3</ns>
    <id>140111</id>
    <revision>
      <id>708594</id>
      <parentid>686931</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T17:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>43245</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mfield پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Karkafs Desiderium]] توں [[ورتن گل بات:Renamed user 5c59dd98746c0d17563d2c4114ea6536]] اک ڑیڈائرکٹ چھڈے بغیر: ؜Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Karkafs Desiderium|Karkafs Desiderium]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user 5c59dd98746c0d17563d2c4114ea6536|Renamed user 5c59dd98746c0d17563d2c4114ea6536]]&quot;</comment>
      <origin>686931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1936" sha1="r7355h4h5y661pkt2oozlgr8gyvq9ng" xml:space="preserve">==جی آیاں نوں!==
&lt;font size=&quot;4&quot;&gt;
السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ:

* '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''&lt;br&gt;
* تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ&lt;br&gt;
میربانی کر کے گلاں  دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&amp;#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔&lt;br&gt;
جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''&lt;code&gt;{&amp;#123;مدد کرو}}&lt;/code&gt;'''  لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ 
اک واری فیر، جی آیاں نوں!&lt;/font&gt;
 --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۱۵:۴۹, ۲۷ اپریل ۲۰۲۵ (PKT)</text>
      <sha1>r7355h4h5y661pkt2oozlgr8gyvq9ng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناتھن ایلس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140798</id>
    <revision>
      <id>708596</id>
      <parentid>689330</parentid>
      <timestamp>2026-07-15T19:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12254" sha1="hjpysxgw6fi3kncf4jbqxl5sr1pfmux" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات کرکٹ کھلاڑی
|                name = ناتھن ایلس
|             country = آسٹریلیا
|            fullname = 
|          birth_date = {{birth date and age|1994|9|22|df=yes}}
|         birth_place = [[گریناکر، نیو ساؤتھ ویلز]]، آسٹریلیا
|          death_date = 
|         death_place = 
|             batting = سجے ہتھ دا بلے باز
|             bowling = سجے ہتھ دا میڈیم فاسٹ گیند باز
|                role = [[گیند باز]]
|               club1 = [[ہوبارٹ ہریکینز]]
|               year1 = 2018–تاحال
|               club2 = [[تسمانین ٹائیگرز]]
|               year2 = 2019–تاحال
|       international = true
|   internationalspan = 
|        odidebutdate = 29 مارچ
|        odidebutyear = 2022
|     odidebutagainst = پاکستان
|              odicap = 235
|         lastodidate = 31 مارچ
|         lastodiyear = 2022
|      lastodiagainst = پاکستان

|       T20Idebutdate = 6 اگست
|       T20Idebutyear = 2021
|    T20Idebutagainst = بنگلہ دیش
|             T20Icap = 98
|        lastT20Idate = 9 اگست
|        lastT20Iyear = 2021
|     lastT20Iagainst = بنگلہ دیش
| columns            = 5
| column1            = [[اک روزہ بین الاقوامی|اک روزہ]]
| matches1           = 2
| runs1              = 4
| bat avg1           = –
| 100s/50s1          = 0/0
| top score1         = 3[[ناٹ آؤٹ|*]]
| deliveries1        = 102
| wickets1           = 2
| bowl avg1          = 52.50
| fivefor1           = 0
| tenfor1            = 0
| best bowling1      = 1/36
| catches/stumpings1 = 0/–
| column2            = [[ٹوئنٹی20 بین الاقوامی|ٹوئنٹی20]]
| matches2           = 2
| runs2              = 1
| bat avg2           = 1.00
| 100s/50s2          = 0/0
| top score2         = 1
| deliveries2        = 48
| wickets2           = 5
| bowl avg2          = 10.00
| fivefor2           = 0
| tenfor2            = 0
| best bowling2      = 3/34
| catches/stumpings2 = 0/–
| column3            = [[فرسٹ کلاس کرکٹ|فرسٹ کلاس]]
| matches3           = 7
| runs3              = 164
| bat avg3           = 16.39
| 100s/50s3          = 0/0
| top score3         = 41
| deliveries3        = 1,570
| wickets3           = 35
| bowl avg3          = 25.11
| fivefor3           = 2
| tenfor3            = 0
| best bowling3      = 6/43
| catches/stumpings3 = 2/–
| column4            = [[لسٹ اے کرکٹ|لسٹ اے]]
| matches4           = 14
| runs4              = 107
| bat avg4           = 21.40
| 100s/50s4          = 0/0
| top score4         = 31
| deliveries4        = 612
| wickets4           = 20
| bowl avg4          = 25.20
| fivefor4           = 1
| tenfor4            = 0
| best bowling4      = 5/38
| catches/stumpings4 = 0/–
|                date = 31 مارچ 2022ء
|              source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/826915.html کرک انفو
}}
'''ناتھن ایلس''' (پیدائش :22 ستمبر 1994ء) اک آسٹریلوی [[کرکٹ|کرکٹ کھلاڑی]] ا‏‏ے۔ انھاں نے اگست 2021ء وچ [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم|آسٹریلیا کرکٹ ٹیم]] دے لئی بین الاقوامی کیریئر دا آغاز کيتا &lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/826915.html|عنوان=Nathan Ellis|تریخ رسائی=5 اکتوبر 2018|ویب گاہ=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; اوہ [[ٹوئنٹی20 بین الاقوامی|ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل]] میچ وچ اپنے ڈیبیو اُتے [[ہیٹ ٹرک (کرکٹ)|ہیٹ ٹرک]] کرنے والے پہلے کرکٹ کھلاڑی بن گئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/58120763|عنوان=Nathan Ellis: Australia bowler takes hat-trick on debut against Bangladesh|ویب گاہ=BBC Sport|تریخ رسائی=6 اگست 2021}}&lt;/ref&gt;

== کیریئر ==
ستمبر 2018ء وچ ، ایلس نو‏‏ں 2018ء ابوظہبی ٹی ٹوئنٹی ٹرافی دے لئی ہوبارٹ ہریکینز دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.hobarthurricanes.com.au/news/hurricanes-announce-abu-dhabi-t20-squad/2018-09-30|عنوان=Hurricanes announce Abu Dhabi T20 squad|ویب گاہ=Hobart Hurricanes|تریخ رسائی=1 اکتوبر 2018|آرکائیو تریخ=2018-10-01|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181001070156/https://www.hobarthurricanes.com.au/news/hurricanes-announce-abu-dhabi-t20-squad/2018-09-30|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt; اس نے 5 اکتوبر 2018ء نو‏‏ں 2018ء د‏‏ی ابوظہبی ٹی ٹوئنٹی ٹرافی وچ ہوبارٹ ہریکینز دے لئی اپنا [[ٹوئنٹی20|ٹوئنٹی 20]] ڈیبیو کيتا۔ &lt;ref name=&quot;T20&quot;&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1161574.html|عنوان=3rd Match, Abu Dhabi T20 Trophy at Abu Dhabi, Oct 5 2018|تریخ رسائی=5 اکتوبر 2018|ویب گاہ=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; اس نے 23 ستمبر 2019ء نو‏‏ں 2019–20ء مارش اک روزہ کپ وچ تسمانیہ دے لئی اپنا [[لسٹ اے کرکٹ|لسٹ اے]] ڈیبیو کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1196094.html|عنوان=3rd Match, The Marsh Cup at Perth, Sep 23 2019|ویب گاہ=ESPN Cricinfo|تریخ رسائی=23 ستمبر 2019}}&lt;/ref&gt; اس نے اپنا [[فرسٹ کلاس کرکٹ|فرسلللل]] ڈیبیو 24 فروری 2020ء نو‏‏ں تسمانیہ دے لئی 2019-20ء شیفیلڈ شیلڈ سیزن وچ کیہ۔ &lt;ref name=&quot;FC&quot;&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1196136.html|عنوان=23rd Match, Marsh Sheffield Shield at Hobart, Feb 24-27 2020|تریخ رسائی=24 فروری 2020|ویب گاہ=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; جون 2021ء وچ ، ایلس نو‏‏ں بنگلہ دیش دے خلاف آسٹریلیا د‏‏ی [[ٹوئنٹی20 بین الاقوامی|ٹی ٹوئنٹی انٹرنیشنل]] سیریز دے لئی سفری ریزرو کھلاڑی دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔ اس دورے تو‏ں پہلے، ایلس نو‏‏ں آسٹریلیا دے مکمل اسکواڈ وچ لے جایا گیا، جو [[ریلے میریڈتھ|ریلی میریڈیتھ]] دے لئی کور ک‏ر رہ‏ے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.cricket.com.au/news/bangladesh-australia-all-need-know-series-where-when-watch-coverage-dhaka-t20i-series-five-match/2021-08-02|عنوان=All you need to know for Aussies' tour of Bangladesh|ویب گاہ=Cricket Australia|تریخ رسائی=6 اگست 2021}}&lt;/ref&gt; ایلس نے اپنا ٹی ٹوئنٹی انٹرنیشنل ڈیبیو 6 اگست 2021ء نو‏‏ں آسٹریلیا دے لئی [[بنگلہ دیش قومی کرکٹ ٹیم|بنگلہ دیش]] دے خلاف کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1270836.html|عنوان=3rd T20I (N), Dhaka, Aug 6 2021, Australia tour of Bangladesh|ویب گاہ=ESPN Cricinfo|تریخ رسائی=6 اگست 2021}}&lt;/ref&gt; اس میچ وچ ، ایلس [[ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل کرکٹ وچ ہیٹ ٹرکس د‏‏ی لسٹ|نے ہیٹ ٹرک دی]] ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.newagebd.net/article/145616/ellis-hat-trick-restricts-tigers-to-127-8|عنوان=Ellis hat-trick restricts Tigers to 127-8|ویب گاہ=New Age Bangladesh|تریخ رسائی=6 اگست 2021|تاريخ-الوصول=2025-06-02|تاريخ-الأرشيف=2021-08-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210806152508/https://www.newagebd.net/article/145616/ellis-hat-trick-restricts-tigers-to-127-8|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ٹی ٹوئنٹی میچ وچ ڈیبیو اُتے ہیٹ ٹرک کرنے والے پہلے کرکٹ کھلاڑی بن گئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.tbsnews.net/sports/bd-vs-aus-ellis-bags-hattrick-debut-bangladesh-need-defend-127-runs-seal-series-284500|عنوان=BD vs AUS: Ellis bags hattrick on debut, Bangladesh need to defend 127 runs to seal the series|ویب گاہ=The Business Standard|تریخ رسائی=6 اگست 2021}}&lt;/ref&gt; اوہ [[بریٹ لی]] تے [[ایشٹن آگر]] دے بعد ٹی 20 انٹرنیشنل وچ ہیٹ ٹرک کرنے والے تیسرے آسٹریلوی کرکٹ کھلاڑی بن گئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.sportingnews.com/au/cricket/news/nathan-ellis-hat-trick-in-vain-as-australia-suffers-maiden-t20-international-series-loss-to-bangladesh/kdnk8ypki8hn1ppm64ehfynx0|عنوان=Nathan Ellis hat-trick in vain as Australia suffers maiden T20 International series loss to Bangladesh|ویب گاہ=Sporting News|تریخ رسائی=9 اگست 2021}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے مہینے دے آخر وچ ، ایلس نو‏‏ں [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2021ء|2021ء دے آئی سی سی مینز ٹی 20 عالمی کپ]] دے لئی آسٹریلیا د‏‏ی ٹیم وچ انجری کور دے طور اُتے تن کھلاڑیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1274020.html|عنوان=Josh Inglis earns call-up and key names return in Australia's T20 World Cup squad|ویب گاہ=ESPN Cricinfo|تریخ رسائی=19 اگست 2021}}&lt;/ref&gt; فروری 2022ء وچ ، انھاں [[پنجاب کنگز]] نے 2022ء دے انڈین پریمیئر لیگ ٹورنامنٹ دے لئی نیلامی وچ خریدا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2022-auction-the-list-of-sold-and-unsold-players-1300689|عنوان=IPL 2022 auction: The list of sold and unsold players|ویب گاہ=ESPN Cricinfo|تریخ رسائی=13 فروری 2022}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے مہینے دے آخر وچ ، ایلس نو‏‏ں [[آسٹریلیا کرکٹ ٹیم دا دورہ پاکستان 2021–22ء|پاکستان دے دورے دے]] لئی آسٹریلیا دے [[اک روزہ بین الاقوامی|اک روزہ انٹرنیشنل]] اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/story/australia-s-test-quicks-and-david-warner-rested-from-pakistan-limited-overs-matches-1302159|عنوان=Australia's Test quicks and David Warner rested from Pakistan limited-overs matches|ویب گاہ=ESPN Cricinfo|تریخ رسائی=22 فروری 2022}}&lt;/ref&gt; انھاں نے اپنا اک ڈیبیو 29 مارچ 2022ء نو‏‏ں آسٹریلیا دے لئی [[پاکستان قومی کرکٹ ٹیم|پاکستان]] دے خلاف کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1288313.html|عنوان=1st ODI (D/N), Lahore, Mar 29 2022, Australia tour of Pakistan|ویب گاہ=ESPN Cricinfo|تریخ رسائی=29 مارچ 2022}}&lt;/ref&gt; مارچ 2022ء وچ ، ایلس نو‏‏ں [[ہیمپشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب|ہیمپشائر ہاکس]] نے انگلینڈ وچ 2022ء وائٹلٹی بلاسٹ سیزن دے لئی سائن کيتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/story/vitality-t20-blast-2022-hampshire-sign-australia-quick-nathan-ellis-for-t20-blast-1308501|عنوان=Hampshire sign Australia quick Nathan Ellis for T20 Blast|ویب گاہ=ESPN Cricinfo|تریخ رسائی=5 جون 2022}}&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==
* [[کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم]]
* [[اک روزہ بین الاقوامی]]
* [[ٹوئنٹی20 کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ون ڈے کرکٹرز د‏‏ی لسٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل کرکٹرز د‏‏ی لسٹ]]
* [[ہیمپشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب دے ٹوئنٹی 20 کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالہ جات}}</text>
      <sha1>hjpysxgw6fi3kncf4jbqxl5sr1pfmux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نتالیا پیترِیو نا گومینیوک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148923</id>
    <revision>
      <id>708604</id>
      <parentid>706358</parentid>
      <timestamp>2026-07-16T05:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aced</username>
        <id>7662</id>
      </contributor>
      <comment>updated image</comment>
      <origin>708604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6224" sha1="l28r3ie5it2p6tais2hv8y45mnkhq6y" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix   = 
| name               = نتالیا گومینیوک -([[یوکرینی]]: Наталія Петрівна Гуменюк)
| honorific_suffix   = 
| image              = Nataliya Gumenyuk at LMF 2026.jpg
| image_upright      = 
| landscape          = 
| alt                = 
| caption            = 
| native_name        = Наталія Гуменюк
| native_name_lang   = [[یوکرینی]]
| pronunciation      = 
| birth_name         = 
| birth_date         = 1983
| birth_place        = [[بیروبیڈژان]]، روسی ایس ایف ایس آر، سوویت یونین
| baptised           = 
| disappeared_date   = 
| disappeared_place  = 
| disappeared_status = 
| death_date         = 
| death_place        = 
| death_cause        = 
| body_discovered    = 
| resting_place      = 
| resting_place_coordinates = 
| burial_place       = 
| burial_coordinates = 
| monuments          = 
| nationality        = 
| siglum             = 
| citizenship        = [[یوکرینی]]
| education          = 
| alma_mater         = [[تاراس شیوچینکو نیشنل یونیورسٹی آف کییف]] [[اوریبرو یونیورسٹی]]
| occupation         = [[صحافی]][[مصنفہ]][[محقق]]
| years_active       = 
| era                = 
| organization       = [[پبلک انٹرسٹ جرنلزم لیب]]
| agent              = 
| known_for          = 
| notable_works      = 
| style              = 
| television         = 
| spouse             = [[پیٹر روزاوِن]]2017
| partner            = 
| children           = 
| parents            = 
| mother             = 
| father             = 
| relatives          = 
| family             = 
| awards             = [[فری میڈیا ایوارڈ]]
| website            = [https://theatlantic.com/author/nataliya-gumenyuk دی اٹلانٹک اُتے مصنف]
| signature          = 
| footnotes          = 
}}
```

'''نتالیا پیترِیو نا گومینیوک''' ([[یوکرینی]]: Наталія Петрівна Гуменюк) ([[انگریزی]]:Nataliya Gumenyuk) [[یوکرین]] دی معروف [[صحافی]]، مصنفہ تے بین الاقوامی امور دی مبصرہ نیں۔ اوہ خاص طور اُتے عالمی سیاست، تنازعات تے انسانی حقوق دے موضوعات اُتے اپنی رپورٹنگ تے تجزیے لئی جانیاندیاں نیں۔ایہ تُہاڈا متن&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The value of credible news in a time of crisis |url=https://www.thinkagnostic.com/blog/2022/3/2/the-value-of-credible-news-in-a-time-of-crisis |access-date=2023-03-27 |website=Agnostic |language=en-CA |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327204023/https://www.thinkagnostic.com/blog/2022/3/2/the-value-of-credible-news-in-a-time-of-crisis |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; تے اوہ آزاد میڈیا [[ھرومدسکے]] دی شریک بانی وی نیں۔ اوہ کئی کتاباں دیاں مصنفہ نیں، جنہاں وچ [[گمشدہ جزیرہ: مقبوضہ کریمیا دیاں کہانیاں (2020)]](''The Lost Island: Tales from the Occupied Crimea)'' (2020) شامل اے۔.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ZEIT-Stiftung {{!}} Free Media Awards |url=https://www.zeit-stiftung.de/en/projects/politicsandsociety/journalismandmedia/freemediaawards |access-date=2023-03-27 |website=www.zeit-stiftung.de}}&lt;/ref&gt;

```

== تعارف==
نتالیا گومینیوک یوکرینی میڈیا وچ اک اہم آواز نیں، جیہڑیاں اپنی جاندار صحافت تے تحقیقی کام دی وجہ توں شہرت رکھدیاں نیں۔ اوہناں دی تحریراں وچ عالمی تناظر تے زمینی حقیقتاں دا گہرا مشاہدہ شامل ہندا اے۔
==ابتدائی زندگی تے تعلیم==
اوہ یوکرین وچ پیدا ہوئیاں تے اوہناں نے صحافت تے بین الاقوامی تعلقات وچ تعلیم حاصل کیتی۔ تعلیم دے دوران ہی اوہناں دی دلچسپی عالمی سیاست تے تنازعات دی رپورٹنگ ول ودھ گئی۔
نتالیا گومینیوک 1983 وچ بیروبیڈژان وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہناں نے [[تاراس شیوچینکو نیشنل یونیورسٹی، کیف]] دے انسٹیٹیوٹ آف جرنلزم توں بیچلر ڈگری حاصل کیتی (2000–2004)۔ اس توں بعد اوہناں نے [[اوریبرو یونیورسٹی]]، سویڈن توں بین الاقوامی صحافت وچ ماسٹرز ڈگری حاصل کیتی (2005–2006)۔
== صحافتی کیریئر==
تالیا گومینیوک نے مختلف یوکرینی تے بین الاقوامی میڈیا اداریاں نال کم کیتا۔ اوہ خاص طور اُتے جنگی علاقوں، سیاسی بحراناں تے سماجی مسائل اُتے رپورٹنگ کردیاں رہیاں نیں۔
اوہناں دی صحافت دی خاصیت غیرجانبدارانہ تجزیہ، زمینی حقائق تے انسانی کہانیاں نوں اجاگر کرنا اے۔
== ادبی خدمات==
صحافت دے نال نال اوہ اک مصنفہ وی نیں۔ اوہناں نے کئی مضامین تے کتب لکھیاں نیں جیہڑیاں عالمی سیاست، جنگ تے انسانی تجربے اُتے مبنی نیں۔
== موضوعات==
اوہناں دی تحریراں وچ عام طور اُتے ایہ موضوعات شامل ہندے نیں:

* عالمی تنازعات تے جنگ
* انسانی حقوق
* یوکرین دی سیاست تے سماج
* صحافتی اخلاقیات
== اثر تے اہمیت==
نتالیا گومینیوک نوں یوکرینی صحافت وچ اک معتبر آواز سمجھیا جاندا اے۔ اوہناں دی رپورٹنگ نے نہ صرف یوکرین بلکہ عالمی سطح اُتے وی اہم مسائل اُتے توجہ مرکوز کرائی اے۔
اوہ آج وی فعال صحافی تے مصنفہ دے طور اُتے کام کر رہیاں نیں تے میڈیا تے علمی حلقیاں وچ اپنا کردار ادا کر رہیاں نیں۔
==حوالے ==
{{حوالے}}</text>
      <sha1>l28r3ie5it2p6tais2hv8y45mnkhq6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتنوالا:Abbas dhothar/tourwikiAll.js</title>
    <ns>2</ns>
    <id>149175</id>
    <revision>
      <id>708605</id>
      <timestamp>2026-07-16T05:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>برچسب تمیزکاری</comment>
      <origin>708605</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="17297" sha1="felay7yumq933bibykd5o8iv6v3ap08" xml:space="preserve">{{تمیزکاری}}
// &lt;nowiki&gt;
(function () {
	'use strict';

	if (mw.config.get('wgPageName') !== 'خاص:خالی_صفحہ/مقالہ_ساز') {
		return;
	}

	const BATCH_CATEGORIES = {
		'شخصیات': 'human',
		'مقامات': 'city',
		'فلم، ویب سیریز، ویڈیو گیم، موسیقی البم، کتاب اور اعزازات': 'media',
		'سیارچے': 'asteroid',
		'اسٹیشن': 'station',
		'کمپنیاں': 'company',
		'کیمیائی مرکبات': 'compound'
	};

	const WHITELIST =['Abbas_dhothar'];
	const MAX_ARTICLES = 500;
	const API_URL = 'https://khanamalumat.toolforge.org/api/generate';
	const SCORE_API_URL = 'https://khanamalumat.toolforge.org/api/scoreboard';
	const TAG = 'مقالہ_ساز';

	let state = {
		running: false,
		stopRequested: false,
		requests:[],
		currentIndex: 0,
		succeeded: 0,
		failed: 0,
		skipped: 0
	};

	let ui = {};
	let urApi, wdApi, enApi;

	function init() {
		document.title = 'مقالہ ساز – ویکیپیڈیا';
		$('#firstHeading').text('مقالہ ساز');

		mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.ForeignApi', 'mediawiki.util', 'oojs-ui-core', 'oojs-ui-widgets']).then(() =&gt; {
			urApi = new mw.Api();
			enApi = new mw.ForeignApi('https://en.wikipedia.org/w/api.php');
			wdApi = new mw.ForeignApi('https://www.wikidata.org/w/api.php');
			
			mw.util.addCSS(`
				#batch-top-section { display: flex; flex-direction: row; gap: 20px; align-items: flex-start; margin-bottom: 20px; }
				#batch-scoreboard { width: 300px; border-right: 1px solid #c8ccd1; padding-right: 20px; box-sizing: border-box; }
				@media (max-width: 768px) {
					#batch-top-section { flex-direction: column-reverse !important; }
					#batch-scoreboard { width: 100% !important; border-right: none !important; padding-right: 0 !important; border-bottom: 1px solid #c8ccd1; padding-bottom: 20px; margin-bottom: 20px; }
				}
			`);
			
			buildUI();
			loadAndRefreshScoreboard();
		});

		$(window).on('beforeunload', function () {
			if (state.running) {
				return 'Batch creation is still running. If you leave, the process will stop.';
			}
		});
	}

	function delay(ms) {
		return new Promise(resolve =&gt; setTimeout(resolve, ms));
	}

	function errMsg(err) {
		if (!err) return 'Unknown error';
		if (typeof err === 'string') return err;
		if (err.error &amp;&amp; err.error.info) return err.error.info;
		if (err.xhr &amp;&amp; err.xhr.responseText) {
			try {
				const parsed = JSON.parse(err.xhr.responseText);
				return parsed.error || 'Server error';
			} catch (e) {}
		}
		return 'Request failed';
	}

	async function loadAndRefreshScoreboard() {
		$('#batch-scoreboard').html('&lt;div style=&quot;text-align:center; padding:20px; font-weight:bold; color:#54595d;&quot;&gt;نتائج کی تجدید کی جا رہی ہے۔۔۔&lt;/div&gt;');
		try {
			const response = await $.getJSON(SCORE_API_URL);
			const stats = response.success ? response.scores : {};
			
			let users = WHITELIST.map(u =&gt; ({ name: u, score: stats[u] || 0 }));
			users.sort((a, b) =&gt; b.score - a.score);
			
			let html = '&lt;h3 style=&quot;margin-top:0; text-align:center; border-bottom:1px solid #ccc; padding-bottom:5px;&quot;&gt;نمایاں شرکا&lt;/h3&gt;';
			html += '&lt;table style=&quot;width:100%; text-align:right; border-collapse:collapse; font-size:14px;&quot;&gt;';
			html += '&lt;tr style=&quot;border-bottom:2px solid #ddd;&quot;&gt;&lt;th style=&quot;padding:5px;&quot;&gt;شمار&lt;/th&gt;&lt;th style=&quot;padding:5px;&quot;&gt;صارف&lt;/th&gt;&lt;th style=&quot;padding:5px;&quot;&gt;مضامین&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;';
			
			users.forEach((u, i) =&gt; {
				const userUrl = mw.util.getUrl('User:' + u.name);
				html += `&lt;tr style=&quot;border-bottom:1px solid #eee;&quot;&gt;
					&lt;td style=&quot;padding:5px;&quot;&gt;${i + 1}&lt;/td&gt;
					&lt;td style=&quot;padding:5px;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;${userUrl}&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;${u.name}&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;
					&lt;td style=&quot;padding:5px; font-weight:bold;&quot;&gt;${u.score.toLocaleString('ur-PK')}&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;`;
			});
			html += '&lt;/table&gt;';
			
			$('#batch-scoreboard').html(html);
		} catch (e) {
			$('#batch-scoreboard').html('&lt;div style=&quot;color:#d33; text-align:center; padding:20px; font-weight:bold;&quot;&gt;اسکور بورڈ لوڈ کرنے میں مسئلہ ہوا۔&lt;/div&gt;');
		}
	}

	function buildUI() {
		const $wrapper = $('&lt;div&gt;').attr('id', 'batch-creator-wrapper').css({
			background: '#f8f9fa',
			border: '1px solid #a2a9b1',
			borderRadius: '4px',
			padding: '20px',
			marginBottom: '16px',
			direction: 'rtl',
			fontFamily: 'system-ui, sans-serif'
		});

		const $topSection = $('&lt;div&gt;').attr('id', 'batch-top-section');

		const talkUrl = mw.util.getUrl('User_talk:Yethrosh');
		const introHtml = `
			&lt;div&gt;
				&lt;p style=&quot;font-size: 110%; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;یہاں آپ چنندہ موضوعات کے کئی مضامین اکٹھا خودکار طور پر بنا سکتے ہیں۔ یہ تمام مضامین آپ کے صارف کھاتے سے بنیں گے۔ اس کے لیے نیچے دیے گئے خانے میں اپنی درخواستیں درج کریں:&lt;/p&gt;
				&lt;ul style=&quot;margin-bottom: 15px; line-height: 1.6;&quot;&gt;
					&lt;li&gt;درخواست کا فارمیٹ: &lt;code&gt;*اردو عنوان@English title&lt;/code&gt;&lt;/li&gt;
					&lt;li&gt;ہر درخواست نئی سطر میں درج کریں۔&lt;/li&gt;
				&lt;/ul&gt;
				&lt;div style=&quot;background-color: #fef6e7; border: 1px solid #fc3; padding: 12px; border-radius: 4px;&quot;&gt;
					&lt;h4 style=&quot;margin-top: 0; margin-bottom: 8px;&quot;&gt;نکات&lt;/h4&gt;
					&lt;ol style=&quot;margin-bottom: 0; line-height: 1.6; padding-right: 20px;&quot;&gt;
						&lt;li&gt;ایک دفعہ میں ${MAX_ARTICLES} سے زائد مضامین نہیں بنائے جا سکتے۔&lt;/li&gt;
						&lt;li&gt;خودکار مضمون نویسی کے دوران میں ٹیب کھلا رکھنا ضروری ہے۔ اگر ٹیب بند یا دوسرا ٹیب کھل جائے تو مضمون نویسی رک جائے گی۔&lt;/li&gt;
						&lt;li&gt;درخواست درج کرنے سے قبل مضامین کا زمرہ لازماً منتخب کریں، ورنہ مضامین کے مندرجات غلط تحریر ہو سکتے ہیں۔&lt;/li&gt;
						&lt;li&gt;مقالہ ساز کی مدد سے جو مضامین تحریر کروائے جائیں گے، ان کے عناوین اور مندرجات کی صحت کی ذمہ داری درخواست دہندہ صارف کی ہوگی۔&lt;/li&gt;
						&lt;li&gt;اگر آپ یہاں درخواست نہیں دے پا رہے ہیں تو غالب گمان یہی ہے کہ آپ کا نام مجاز صارفین کی فہرست میں نہیں ہے۔ اجازت حاصل کرنے کے لیے &lt;a href=&quot;${talkUrl}&quot; target=&quot;_blank&quot;&gt;صارف:Yethrosh کے تبادلۂ خیال&lt;/a&gt; پر پیغام دیجیے۔&lt;/li&gt;
					&lt;/ol&gt;
				&lt;/div&gt;
			&lt;/div&gt;
		`;
		
		const $introContainer = $('&lt;div&gt;').css({ flex: '1', minWidth: '0' }).html(introHtml);
		const $scoreboard = $('&lt;div&gt;').attr('id', 'batch-scoreboard');

		$topSection.append($introContainer, $scoreboard);
		$wrapper.append($topSection);

		const currentUser = mw.config.get('wgUserName');
		if (WHITELIST.indexOf(currentUser) === -1) {
			$wrapper.prepend('&lt;div style=&quot;background-color: #fee7e6; border: 1px solid #d33; padding: 10px; margin-bottom: 15px; font-weight: bold; color: #d33; border-radius: 4px;&quot;&gt;آپ کا نام مجاز صارفین کی فہرست میں موجود نہیں ہے۔&lt;/div&gt;');
			$('#mw-content-text').empty().append($wrapper);
			return;
		}

		ui.$categorySelect = $('&lt;select&gt;').css({
			width: '100%',
			padding: '8px',
			marginBottom: '15px',
			fontSize: '14px',
			fontFamily: 'inherit'
		});
		
		ui.$categorySelect.append($('&lt;option&gt;').val('').text('زمرہ منتخب کریں۔۔۔۔').prop('disabled', true).prop('selected', true));

		Object.entries(BATCH_CATEGORIES).forEach(([label, value]) =&gt; {
			ui.$categorySelect.append($('&lt;option&gt;').val(value).text(label));
		});

		ui.$textarea = $('&lt;textarea&gt;').attr({
			placeholder: '*اردو عنوان@English title\n*دوسرا اردو عنوان@Another English title',
			rows: 15
		}).css({
			width: '100%',
			direction: 'rtl',
			textAlign: 'right',
			fontFamily: 'monospace',
			padding: '8px',
			boxSizing: 'border-box'
		});

		ui.startBtn = new OO.ui.ButtonWidget({
			label: 'تخلیق کریں',
			flags:['primary', 'progressive']
		});

		ui.stopBtn = new OO.ui.ButtonWidget({
			label: 'بند کریں',
			flags: ['primary', 'destructive']
		});

		ui.resumeBtn = new OO.ui.ButtonWidget({
			label: 'دوبارہ شروع کریں',
			flags: ['progressive']
		});

		ui.stopBtn.toggle(false);
		ui.resumeBtn.toggle(false);

		ui.startBtn.on('click', handleStart);
		ui.stopBtn.on('click', requestStop);
		ui.resumeBtn.on('click', handleResume);

		const $buttonsContainer = $('&lt;div&gt;').css({ marginTop: '15px', display: 'flex', gap: '10px' });
		$buttonsContainer.append(ui.startBtn.$element, ui.stopBtn.$element, ui.resumeBtn.$element);

		const $logWrapper = $('&lt;div&gt;').css({
			marginTop: '25px',
			padding: '15px',
			background: '#fff',
			border: '1px solid #c8ccd1',
			borderRadius: '2px',
			direction: 'ltr',
			display: 'none'
		});

		ui.$status = $('&lt;div&gt;').css({
			fontWeight: 'bold',
			marginBottom: '10px',
			color: '#202122'
		});

		ui.$progress = $('&lt;div&gt;').css({
			background: '#eaecf0',
			borderRadius: '2px',
			height: '12px',
			marginBottom: '8px',
			overflow: 'hidden'
		});

		ui.$bar = $('&lt;div&gt;').css({
			background: '#3366cc',
			height: '100%',
			width: '0%',
			transition: 'width 0.2s ease'
		});

		ui.$counters = $('&lt;div&gt;').css({
			fontSize: '13px',
			marginBottom: '10px',
			color: '#54595d',
			fontFamily: 'monospace'
		});

		ui.$log = $('&lt;textarea&gt;').attr({ rows: 16, readonly: true }).css({
			width: '100%',
			fontFamily: 'monospace',
			fontSize: '12px',
			boxSizing: 'border-box',
			backgroundColor: '#f8f9fa',
			border: '1px solid #a2a9b1',
			padding: '8px',
			resize: 'vertical'
		});

		$wrapper.append(
			$('&lt;div&gt;').css('font-weight', 'bold').css('margin-bottom', '5px').text('زمرہ منتخب کریں:'),
			ui.$categorySelect,
			ui.$textarea,
			$buttonsContainer,
			$logWrapper.append(ui.$status, ui.$progress.append(ui.$bar), ui.$counters, ui.$log)
		);

		$('#mw-content-text').empty().append($wrapper);
	}

	function log(msg) {
		const now = new Date().toLocaleTimeString('en-US', { hour12: false });
		ui.$log.val(ui.$log.val() + `[${now}] ${msg}\n`);
		ui.$log.scrollTop(ui.$log[0].scrollHeight);
	}

	function setStatus(msg) {
		ui.$status.text(msg);
	}
	
	function setProgress(done, total) {
		const pct = total &gt; 0 ? Math.round((done / total) * 100) : 0;
		ui.$bar.css('width', pct + '%');
		ui.$counters.text(`Processed: ${done} / ${total} (${pct}%)  |  Success: ${state.succeeded}  |  Failed: ${state.failed}  |  Skipped: ${state.skipped}`);
	}
	
	function parseRequests() {
		const rawLines = ui.$textarea.val().split('\n');
		const requests =[];
		
		for (let i = 0; i &lt; rawLines.length; i++) {
			const line = rawLines[i].trim();
			if (!line) continue;
			
			if (line.startsWith('*اردو@') || line.startsWith('* اردو@')) {
				continue;
			}
			
			if (line.startsWith('*') &amp;&amp; line.includes('@')) {
				const parts = line.substring(1).split('@');
				if (parts.length &gt;= 2) {
					const urTitle = parts[0].trim();
					const enTitle = parts.slice(1).join('@').trim();
					if (urTitle &amp;&amp; enTitle) {
						requests.push({ ur: urTitle, en: enTitle });
					}
				}
			}
		}

		if (requests.length === 0) {
			alert('درخواست دینے کے لیے کم از کم ایک درست عنوان درج کریں۔');
			return null;
		}

		if (requests.length &gt; MAX_ARTICLES) {
			alert('صرف ' + MAX_ARTICLES + ' مضامین کی درخواست دینے کی اجازت ہے۔');
			return null;
		}

		return requests;
	}

	function requestStop() {
		if (!state.running) return;
		state.stopRequested = true;
		ui.stopBtn.setDisabled(true).setLabel('بند ہو رہا ہے۔۔۔');
		setStatus('Stop requested — halting after the current article finishes.');
		log('--- Stop requested by user ---');
	}

	function pauseBatch() {
		state.running = false;
		ui.stopBtn.toggle(false);
		ui.resumeBtn.toggle(true).setDisabled(false);
		setStatus('Paused. Click &quot;دوبارہ شروع کریں&quot; to continue.');
	}

	async function handleResume() {
		if (state.running) return;
		if (state.currentIndex &gt;= state.requests.length) return;
		
		state.running = true;
		state.stopRequested = false;
		
		ui.resumeBtn.toggle(false);
		ui.stopBtn.toggle(true).setDisabled(false).setLabel('بند کریں');
		
		log('=== Batch resumed ===');
		await runBatchLoop();
	}

	async function checkUrduPageExists(title) {
		try {
			const data = await urApi.get({
				action: 'query',
				titles: title,
				format: 'json'
			});
			return data.query.pages['-1'] === undefined;
		} catch (e) {
			return false;
		}
	}

	async function handleStart() {
		if (state.running) return;
		
		const category = ui.$categorySelect.val();
		if (!category) {
			alert('پہلے مضامین کا زمرہ منتخب کریں');
			return;
		}

		const requests = parseRequests();
		if (!requests) return;

		state = {
			running: true,
			stopRequested: false,
			requests: requests,
			currentIndex: 0,
			succeeded: 0,
			failed: 0,
			skipped: 0
		};
		
		ui.startBtn.setDisabled(true);
		ui.stopBtn.toggle(true).setDisabled(false).setLabel('بند کریں');
		ui.resumeBtn.toggle(false);
		ui.$textarea.prop('disabled', true);
		ui.$categorySelect.prop('disabled', true);
		ui.$log.val('');
		
		const categoryName = ui.$categorySelect.find('option:selected').text();
		
		ui.$status.parent().show();
		log(`=== Batch generation started ===`);
		log(`Category: ${categoryName} (${category})`);
		log(`Total requests: ${requests.length}`);
		log(`--------------------------------`);
		
		setProgress(0, requests.length);
		await runBatchLoop();
	}

	async function runBatchLoop() {
		const category = ui.$categorySelect.val();
		const requests = state.requests;
		let batchSucceeded = false;

		for (let i = state.currentIndex; i &lt; requests.length; i++) {
			if (state.stopRequested) {
				log('--- Process halted by user ---');
				pauseBatch();
				if (batchSucceeded) loadAndRefreshScoreboard();
				return;
			}

			state.currentIndex = i;
			const req = requests[i];
			setStatus(`Processing (${i + 1}/${requests.length}): ${req.en} → ${req.ur}`);
			
			try {
				const exists = await checkUrduPageExists(req.ur);
				if (exists) {
					log(`↷ SKIPPED: [[${req.ur}]] already exists on Urdu Wikipedia.`);
					state.skipped++;
				} else {
					log(`→ Fetching generated text for [[:en:${req.en}]]...`);
					
					const fetchUrl = `${API_URL}?type=${category}&amp;enTitle=${encodeURIComponent(req.en)}&amp;urTitle=${encodeURIComponent(req.ur)}`;
					const response = await $.getJSON(fetchUrl);

					if (!response || !response.success || !response.text) {
						throw new Error(response.error || 'API returned empty text');
					}

					log(`  - Text generated successfully. Saving to Urdu Wikipedia...`);
					
					await urApi.postWithToken('csrf', {
						action: 'edit',
						title: req.ur,
						text: response.text,
						summary: 'نیا مضمون',
						tags: TAG,
						createonly: true,
						format: 'json'
					});

					log(`  - Article saved. Linking to Wikidata...`);
					await linkWikidata(req.en, req.ur);
					
					log(`✓ SUCCESS: [[${req.ur}]]`);
					state.succeeded++;
					batchSucceeded = true;
				}
			} catch (err) {
				log(`✗ FAILED: [[${req.ur}]] — ${errMsg(err)}`);
				state.failed++;
			}

			setProgress(i + 1, requests.length);
			
			if (i &lt; requests.length - 1 &amp;&amp; !state.stopRequested) {
				await delay(1500); 
			}
		}
		
		if (batchSucceeded) loadAndRefreshScoreboard();
		state.currentIndex = requests.length;
		finishBatch();
	}

	async function linkWikidata(enTitle, urTitle) {
		try {
			const enData = await enApi.get({
				action: 'query',
				titles: enTitle,
				prop: 'pageprops',
				format: 'json',
				origin: window.location.origin
			});
			
			const pages = enData.query.pages;
			const pageId = Object.keys(pages)[0];
			if (pageId === '-1') {
				log(`    (WD) English page not found on enwiki.`);
				return;
			}
			
			const itemId = pages[pageId].pageprops &amp;&amp; pages[pageId].pageprops.wikibase_item;
			if (!itemId) {
				log(`    (WD) No Wikidata item associated with the English page.`);
				return;
			}

			await wdApi.postWithToken('csrf', {
				action: 'wbsetsitelink',
				id: itemId,
				linksite: 'urwiki',
				linktitle: urTitle,
				format: 'json'
			});
			log(`    (WD) Sitelink added to ${itemId}.`);

			await wdApi.postWithToken('csrf', {
				action: 'wbsetlabel',
				id: itemId,
				language: 'ur',
				value: urTitle,
				format: 'json'
			});
			log(`    (WD) Urdu label added to ${itemId}.`);
			
		} catch (err) {
			log(`    (WD) Wikidata linking failed: ${errMsg(err)}`);
		}
	}

	function finishBatch() {
		const finalMsg = `Batch completed. Succeeded: ${state.succeeded} | Failed: ${state.failed} | Skipped: ${state.skipped}`;
		setStatus(finalMsg);
		log(`=== ${finalMsg} ===`);

		if (state.currentIndex &gt;= state.requests.length) {
			ui.$textarea.val('');
		}

		state.running = false;
		state.stopRequested = false;
		ui.startBtn.setDisabled(false);
		ui.stopBtn.toggle(false);
		ui.resumeBtn.toggle(false);
		ui.$textarea.prop('disabled', false);
		ui.$categorySelect.prop('disabled', false);
	}

	$(init);
}());
// &lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>felay7yumq933bibykd5o8iv6v3ap08</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>