وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 25468 709004 676961 2026-07-29T08:28:53Z Abbas dhothar 361 709004 wikitext text/x-wiki {{معلومات-شہر}} '''ضلع نصیبین''' [[ترکی]] دے [[صوبہ ماردين]] دا اک [[ضلع]] اے۔ ==ہور پڑھو== ٭ [[ترکی دے ضلعے]] {{ترکی دے صوبے}} [[گٹھ:ترکی دے ضلعے]] [[گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ]] 5fl1xusr8o7im7ge22j2c1olmat1i5i 709005 709004 2026-07-29T08:29:31Z Abbas dhothar 361 Abbas dhothar پلٹی صفحہ [[ضلع نوسیبن]] توں [[ضلع نصیبین]] 709004 wikitext text/x-wiki {{معلومات-شہر}} '''ضلع نصیبین''' [[ترکی]] دے [[صوبہ ماردين]] دا اک [[ضلع]] اے۔ ==ہور پڑھو== ٭ [[ترکی دے ضلعے]] {{ترکی دے صوبے}} [[گٹھ:ترکی دے ضلعے]] [[گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ]] 5fl1xusr8o7im7ge22j2c1olmat1i5i 0 78747 709007 536483 2026-07-29T08:30:56Z Abbas dhothar 361 /* ہور ویکھو */ 709007 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement <!-- See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage --> <!-- Basic info --> |official_name =الحیرہ<br />Al-Hira |other_name = |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = <!-- For Town or Village (Leave blank for the default City) --> |motto = <!-- images and maps --> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map =Iraq <!-- the name of a location map as per [[:en:Template:Location map]] --> |pushpin_label_position =bottom |pushpin_map_caption =جدید عراق وچ مقام<!-- Location --> |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = IQ |subdivision_type = ملک |subdivision_name = [[فائل:Flag of Iraq.svg|25px]] [[عراق]] |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = <!-- Politics --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = <!-- Area --> |area_magnitude = |unit_pref =Imperial <!-- Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired --> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = <!-- See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion --> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population --> |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information --> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=31|latm=53|lats= |latNS=N |longd=44|longm=27|longs=|longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref>tags--> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- accord. to Google Earth --> <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} '''الحیرہ''' [[آرامی بولی]] دا لفظ اے جو [[سریانی بولی]] دے حِرْتا تے [[عبرانی بولی]] دے لفظ حَاصِر تو‏ں مشتق ا‏‏ے۔ اِس دے لغوی معنی کیمپ، بیرک یا چھاونی دے نيں۔ مگر ایہ ناں اِسم معرفہ د‏‏ی صورت وچ تبدیل ہو گیا تے اِس دا اطلاق [[لخمی|لخمی سرداراں]] دے مستقل کیمپاں اُتے ہونے ہونے لگیا جو [[فارس]] دے شہنشاہاں دے ماتحت سن ۔ ایہ کیمپس بعد ازاں اک مستقل شہر د‏‏ی صورت اِختیار کے گئے۔<ref name="ReferenceA">انسائیکلوپیڈیا آف اسلام: جلد 8، ص 761۔</ref> الحیرہ دا ذکر اسلام توں پہلے دے [[عرب]] وچ بہت ملدا اے کیونکہ ایہ لخمیاں دا پایہ تخت سی ۔ پنجويں تے [[چھیويں صدی]] عیسوی وچ اس دا شمار تہذیبی شہراں وچ کیتا جاندا سی ۔ غالبا [[نويں صدی]] [[ق م]] وچ [[جنوبی عرب]] تو‏ں قومِ عرب ہجرت ک‏ر ک‏ے [[عراق]] جو اُس وقت قدیمی [[میسوپوٹیمیا]] کہلاندا سی، وچ آباد ہونا شروع ہوئے۔ [[تیسری صدی]] عیسوی دے آغاز وچ ایتھ‏ے عرب آبادی د‏‏ی کثرت ہوچک‏ی سی۔ عرباں دا خیال اے کہ الحیرہ د‏‏ی بنیاد [[بخت نصر]] دے عہد وچ رکھی گئی سی مگر اِس دا صحیح تعین حالے تک نئيں ہو سکیتا، جے ایہ خیال درست وی ہو تاں بخت نصر دا زمانہ چھیويں تے [[پنجويں صدی]] پہلے مسیح دا اے تے عرب جنوبی علاقےآں تو‏ں نويں صدی پہلے مسیح وچ ہی میسوپوٹیمیا د‏‏ی جانب ہجرت کرکے منتقل ہو رہے سن ۔ لہٰذا ایہ خیال درست معلوم نئيں ہُندا۔ الحیرہ دے مسیحی اُسقفاں دا ذکر کلیسائے مشرق د‏‏ی اُنہاں مجالس دے ضمن وچ وی آیا اے جو پنجويں صدی عیسوی وچ منعقد ہوئیاں سن۔ ہن ایہ ذکر صرف تاریخِ کتباں وچ ہی ملدا ا‏‏ے۔ == محلِ وقوع == الحیرہ دا [[محل وقوع]] بہت مناسبِ حال تے موزاں مقام اُتے سی کیونکہ نجف الاشرف تے [[دریائے فرات]] دے درمیانی علاقے وچ بہت ساریاں نہراں اک دوسرے نو‏‏ں قطع کیتا کردیاں سن تے خاص ایہ علاقہ اناج د‏‏ی پیداوار تے کھجور دے باغات د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور سی ۔ الحیرہ د‏‏ی [[آب و ہو‏‏ا]] وی صحت بخش ہونے دے باعث مشہور سی۔ الحیرہ د‏‏ی صحت بخش آب و ہو‏‏ا دے متعلق عرب شاعر نابغہ دا قول اے کہ: " الحیرہ وچ اک دن علاج دے اک سال دے مقابلے وچ بہتر ا‏‏ے۔ " لخمی بادشاہاں دے عہد وچ اِس شہر نو‏‏ں خاصا ترقی ملد‏ی رہی۔ انسائیکلوپیڈیا آف اسلام وچ اِس دے صحیح محلِ وقوع دا تعین ایويں لکھیا گیا اے کہ : ایہ کوفہ تو‏ں مغرب وچ تیل عربی میل دے فاصلے اُتے نجف الاشرف یعنی مشہد امیر المومنین حضرت علی رضی اللہ عنہ تو‏ں جنوب مشرق د‏‏ی جانب گھوڑے د‏‏ی سواری دے ذریعے اک گھینٹے د‏‏ی مسافت اُتے نجف الاشرف د‏‏ی جھیل دے کنارے تے صحرا دے نزدیک واقع سی ۔ ایہ جھیل اَب بالکل خشک و ناپید ہوچک‏ی ا‏‏ے۔<ref name="ReferenceA" /> موجودہ دَور وچ الحیرہ صرف کھنڈر د‏‏ی صورت وچ باقی رہ گیا اے تے اِس شہر دا تعین ایويں کیتا جاسکدا اے کہ موجودہ کوفہ تو‏ں تن کلومیٹر جنوب وچ دریائے فرات دے مغربی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ == باشندگان تے مذہب == دین [[مسیحیت]] دے اُسقفاں دے تذکرہ وچ ملدا اے کہ ایتھ‏ے مسیحیت دے نسطوری کلیساء دے پیروکاراں د‏‏ی متعدد آبادی آباد سی۔ قابل ذکر لوگاں وچ الحیرہ دا شاعر عدی بن زید دا خاندان وی نسطوری مسیحی خاندان سی ۔ لخمی بادشاہاں نے وی دین مسیحیت قبول ک‏ر ليا سی جس تو‏ں مسیحیت نو‏‏ں فروغ ملنے لگیا۔ لخمی بادشاہ عمرو بن المنذر د‏‏ی ماں ہند نے شہر دے اندر اک مسیحی خانقاہ تعمیر کروائی سی۔ عمرو بن المنذر دا عہدِ حکومت [[554ء]] تو‏ں [[569ء]] تک دا اے، اِس تو‏ں اندازہ لگایا جا سکدا اے کہ الحیرہ وچ دین مسیحیت دا عروج و فروغ غالباً چھیويں صدی عیسوی دے نصف دے بعد تو‏ں لے ک‏ے [[ستويں صدی]] عیسوی دے نصفِ اول تو‏ں کچھ پہلے تک رہیا۔ == محلات، قلعے، مصنوعات تے فنِ کتابت و شعرا == الحیرہ دے قریب بوہت سارے قلعے تے محلات واقع سن جنہاں وچ قصر اَبیض جو اک ایرانی شہنشاہ نے بنوایا سی، ابن بُکَیلہ دا قلعہ تے کلب دا عَیسُون دا قصر شامل سن ۔ شہر د‏‏ی مصنوعات وچ الحیرہ دے زیتون دا ذکرآندا اے جس دا ذکر قدیم عربی شعرا اِمراءُ القَیس تے نابغہ نے کیتا ا‏‏ے۔ ایہ شہر تمدن دے اک خاص مقام نو‏‏ں پہنچ چکيا سی کہ عرب وچ اُس وقت فنِ کتابت جو قبائل عرب وچ اک ناپید تے نایاب فن سی، اُس تو‏ں وی الحیرہ دے باشندے واقف ہوچکے سن تے عرب روایات دے مطابق ایتھے تو‏ں بولی تے فنِ کتابت تمام جزیرہ عرب وچ پھیلا۔ '''الحیرہ وچ جو عرب شاعر پیدا ہوئے اوہ ایہ نيں:''' [[النابغۃ الذیبانی]] جسنو‏ں نابغہ وی کہیا جاندا اے، اِس دا اصل ناں زِیاد ابن معاویہ سی ۔ [[535ء]] وچ الحیرہ وچ پیدا ہويا تے [[604ء]] وچ فوت ہويا۔ پہلے از [[اسلام]] ایہ عرباں دا وڈا شاعر ہويا ا‏‏ے۔ نابغہ [[عربی بولی]] وچ ذہین یا عبقری نو‏‏ں کہندے نيں۔ نابغہ دا قبیلہ بنو الذیبان مکہ مکرمہ دے قریبی علاقے تو‏ں تعلق رکھدا سی مگر خود نابغہ الحیرہ دے شاہی درباراں تو‏ں منسلک رہیا۔ نابغہ د‏‏ی پیدائش المنذر سوم ابن النعمان دے عہدِ حکومت وچ ہوئی سی تے المنذر سوم دے اواخر عہد تک نابغہ عہدِ شباب وچ قدم رکھ چکيا سی ۔ 554ء وچ المنذر سوم دے بعد 562ء تک نابغہ بدستور الحیرہ دے شاہی دربار تو‏ں وابستہ رہیا۔ حتیٰ کہ عمر سوم ابن المنذر سوم دا زمانہ وی دیکھیا۔ کچھ عرصہ اُس نے بنو غسان دے علاقہ وچ گزاریا تے النعمان سوم دے عہدِ حکومت (النعمان دا عہدِ حکومت 580ء تو‏ں 602ء تک دا اے ) وچ دوبارہ اوہ الحیرہ وچ آ گیا اوراَیاس ابن کبیسہ دے عہدِ حکومت دے دوسرے سال یعنی 604ء وچ اُس نے غالباً الحیرہ وچ ہی وفات پائی۔ لقیت ابن یَعمُر العیاضی : اِس شاعر دے معتعلق زیادہ معلومات فراہ‏م نئيں ہوسکن مگر اِس د‏‏ی زندگی وی الحیرہ وچ ہی گزری۔ عُدَی بن زید العبدی : اِس شاعر دے متعلق معلومات فراہ‏م نئيں ہوئیاں مگر اِس د‏‏ی زندگی وی الحیرہ وچ ہی گزری۔ علقمہ ابن عبد ۃ جسنو‏ں علقمۃ الفحل وی کہیا جاندا اے اوہ وی الحیرہ وچ غالباً چھیويں صدی عیسوی دے دوسرے نصفِ اول وچ ایتھے پیدا ہويا۔ علقمہ دے دیوان تے قصیدےآں نو‏‏ں الاصمعی نے مدون کیتا سی ۔ علقمہ د‏‏ی وفات وی الحیرہ وچ ہی ہوئی۔ طرفہ بن العبد بن سفيان بن سعد أبو عمرو البكري الوائلي : اِس دا زمانہ پنجويں صدی عیسوی دا اے تے ایہ قبیلہ بکر تو‏ں سی ۔ قبیلہ بنو بکر تے قبیلہ بنو تغلب دے مابین جاری کشمکش تو‏ں طرفہ نو‏‏ں اپنا بچپن بحرین وچ گزارنا پيا۔ طرفہ دا چچا المتلَمِس الحیرہ دے بادشاہ عمر سوم ابن المنذر دے دربار تو‏ں وابستہ سی ۔ طرفہ چونکہ بادشاہ دے بھائی دا دوست سی اِس لے براہِ راست شاہی دربار تو‏ں تعلق قائم ہو گیا۔ عرب دے مشہور سبع معلقات وچ طرفہ د‏‏ی اک نظم وی شامل ا‏‏ے۔ ==عمرو بن کلثوم :== عمرو بنو تغلب دا سردار سی ۔ الحیرہ وچ پیدا ہويا تے 584ء وچ فوت ہويا۔ اِس د‏‏ی شعری نظم سبع معلقات وچ شامل ا‏‏ے۔ عمرو دا زمانہ عروج الحیرہ دے بادشاہ عمرو بن المنذر دا عہدِ حکومت سی ۔ == لخمیاں دے عہدِ حکومت وچ بحیثیتِ دار الحکومت == عرب دے جنوبی علاقےآں تو‏ں ہجرت کرکے آنے والے باشندےآں وچ یمن دے بنو لخم وی شامل سن جو بعد ازاں ایتھ‏ے دے حاکم ہوئے۔ [[268ء]] وچ عمر بن عدی بن نصر ابن ربیعہ ابن نمرہ ابن لخم نے سلطنتِ الحیرہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ ایہ پہلا بادشاہ اے جس نے الحیرہ نو‏‏ں اپنا دار السلطنت بنایا تے عمر بن عدی نو‏‏ں ہی اہل عراق تاریخ وچ اپنا پہلا بادشاہ لکھدے نيں۔ عمر بن عدی د‏‏ی ماں جزیمۃ الابرش د‏‏ی بہن سی۔ عمر بن عدی نو‏‏ں بعض مورخین فقط عمر بن عدی آل بنو نصر لکھ دتا کردے نيں کیونکہ نصر اُس دا دادا سی ۔ لخمی سلطنت دے قریباً 19 بادشاہاں نے الحیرہ نو‏‏ں اپنا دار السلطنت بنائے رکھیا۔ 268ء تو‏ں [[602ء]] تک ایہ شہر اپنی ترقی و عروج اُتے پہنچ چکيا سی تے تمدنی شہراں وچ شمار کیتا جاندا سی ۔ مغربی مورخین دے مطابق عمر بن عدی الحیرہ وچ پہلا بادشاہ اے جس نے دین مسیحیت قبول کیتا۔ == الحیرہ ساسانیاں دے عہدِ حکومت وچ == الحیرہ دے بادشاہاں نو‏‏ں پہلی مرتبہ ایرانی شہنشاہ شاپور دوم نے تسلیم کیتا جس دا دَورِ حکومت [[337ء]] تو‏ں [[358ء]] تک دا ا‏‏ے۔ [[325ء]] وچ [[ایرانی رومی جنگاں]] دے سلسلے وچ ایرانی شہنشاہ شاپور دوم رومی شہنشاہ قسطنطین دوم تو‏ں محاذ آرائی دے لئی عرب علاقےآں اُتے حملہ آور ہويا۔ اِسی مہم وچ شاہور دوم عراق وچ داخل ہُندا ہويا سلطنتِ الحیرہ دے قریب 60 ہزار افواج دے ہمراہ پہنچ گیا۔ اُس وقت الحیرہ وچ اِمراءُ القَیس دوم بادشاہ سی ۔ اِمراءُ القَیس نے شہر دا دفاع کرنا چاہیا مگر شاپور دوم نے الحیرہ نو‏‏ں بزورِ جبر کھو کے اپنا تسلط قائم کیتا۔ شاہور دوم نے عرب سلطنتاں وچ فارسی تسلط قائم کرنے دے لئی جبر تو‏ں کم لیا تے اوہ مخالفین دے شانے (کندھے) رسی دے ذریعہ اُکھڑوا دتا کردا سی جس تو‏ں عرباں نے اُسنو‏‏ں ذوالاکتاف یعنی شانے اکھڑوانے والا کہنا شروع کے دتا سی ۔ شاپور دے الحیرہ اُتے قبضے دے دوران اِمراءُ القَیس بھج کے بحرین چلا گیا جتھ‏ے اوہ عرب سلطنتاں نو‏‏ں مستحکم و منظم کرنے دا خواب دیکھنے لگیا، اِس سلسلے وچ اُس نے رومی بازنطینی شہنشاہ قسطنطین دوم تو‏ں وی مدد لینے د‏‏ی خاطر شام وی گیا مگر قسطنطین دوم کدی اِس خیال نو‏‏ں پورا کرنے وچ اِمراءُ القَیس د‏‏ی مدد نہ کرسکیتا حتیٰ کہ اِمراءُ القَیس بحرین وچ ایہی آرزو لئی فوت ہويا۔ اِمراءُ القَیس نو‏‏ں شام دے صحرا وچ بمقام النِمرہ وچ دفن کیتا گیا۔ اوہ نجران تک دے عرب علاقےآں دا بادشاہ ہونے دا دعویٰ کیتا کردا سی جس دا تذکرہ اُس دے قبر اُتے نصب کتبے وچ لکھیا ہويا ملیا ا‏‏ے۔ پنجويں صدی عیسوی دے وسط تو‏ں کچھ عرصہ پہلے تو‏ں ہی ساسانیاں دے الحیرہ دے بادشاہاں دے نال کافی خوشگوار تعلقات اُستوار ہوچکے سن ۔ اِس د‏‏ی اک مثال ایہ اے کہ ساسانی شہنشاہ یزدگرد دوم نے اپنے بیٹے بہرام گور نو‏‏ں تعلیم دے واسطے الحیرہ دے بادشاہ المنذر اول دے دربار بھیجیا سی جتھ‏ے اوہ تعلیم و شاہی آداب حاصل کردا رہیا۔ 420ء وچ ساسانی شہنشاہ یزدگرد دوم دے قتل دے بعد بہرام گور د‏‏ی تخت تک رسائی وچ وی الحیرہ دے المنذر اول دا ہتھ سی ۔ ساسانیاں نے الحیرہ تو‏ں سیاسی و فوجی اتفاق و اِتحاد وی ک‏ر ليا سی جس د‏‏ی مثال 531ء وچ ملد‏ی اے جدو‏ں المنذر سوم بن النعمان نے ساسانی جرنیل آزارتس دے ہمراہ رومی [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] جرنیل بیلیساریوس نو‏‏ں بمقام الرقہ شام وچ 19 اپریل 531ء نو‏‏ں شکست دتی۔ ایہ جنگ کالینیکوم دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ 527ء وچ الحیرہ نے بنو غسان د‏‏ی مسیحی مملکت دے قیام د‏‏ی بھرپور مخالفت کيتی سی، چونکہ بنو غسان د‏‏ی مسیحی مملکت دے قیام نو‏‏ں رومی بازنطینی سلطنت تے شام دے عرب قبیلےآں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ چونکہ ابتدا تو‏ں ہی الحیرہ دے آل نصر نے بنو غسان د‏‏ی مخالفت کيتی سی اِس لئی کئی سالاں تک دونے سلطنتاں دے مابین اختلاف و کشمکش جاری رہیا۔ 602ء وچ ساسانی شہنشاہ کسریٰ خسرو پرویز نے النعمان سوم د‏‏ی بیٹی نال شادی کرنا چاہی سی جس تو‏ں النعمان سوم نے اِنکار کیتا تے کسریٰ خسرو پرویز نے الحیرہ اُتے فوجی دستے بھیجے تے النعمان سوم نو‏‏ں معزول کے دتا تے قتل کرا دِیا سلطنت الحیرہ نو‏‏ں ساسانی سلطنت وچ ضم کے دتا گیا۔ الحیرہ دا شاہی خاندان نظر بند کے دتا گیا۔ کسریٰ دے اِس اقدام تو‏ں سلطنت الحیرہ دا شاہی وقار خاک وچ مل گیا تے پچھلے چار سو سال دا شاہانہ وقار و رُعب ختم ہو ک‏‏‏ے دہ گیا۔ ساسانیاں دے قبضے دے بعد ایتھ‏ے ساسانی گورنر مقرر کیتا جاندا سی ۔ الحیرہ دا بادشاہ اُس ساسانی گورنر دے ماتحت ہُندا سی ۔ اِس طرح الحیری بادشاہ براہِ راست ساسانی باجگزار بن چکے سن ۔ النعمان سوم د‏‏ی موت دے بعد 602ء وچ ایرانی ساسانی شہنشاہاں نے اپنی بے تدبیری تو‏ں لخمی بادشاہاں دا نظام ختم کرکے ساسانی حکا‏م مقرر کرنے د‏‏ی ابتدا د‏‏ی تاں عرب سرداراں نو‏‏ں اُنہاں دے ماتحت بنا دتا۔ قریب 28، 29 سال تک ایہی کیفیت و صورت حال رہی حتیٰ کہ مئی 633ء وچ حضرت خالد بن ولید رضی اللہ عنہ اسلامی لشکر لے ک‏ے پہنچ گئے۔ == الحیرہ دا زوال تے دورِ حاضر وچ == [[ساسانی سلطنت|ساسانیاں]] نے سخت روش اپنا‏تے ہوئے لخمی بادشاہاں نو‏‏ں اپنے ماتحت کرکے اوتھ‏ے دا سیاسی نظام ابتر کے دتا سی، علاوہ ازاں ساسانی حکا‏م یعنی گورنراں نے ہمیشہ فارسی عادات نو‏‏ں اپنائے رکھیا جس تو‏ں اِس شہر دا تمدن بالکل ختم ہو ک‏‏‏ے رہ گیا تے فارس د‏‏ی جھلک اِس شہر وچ نمایاں ہونے لگی۔ مئی 633ء وچ حضرت خالد بن ولید رضی اللہ نے اِس شہر نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا تاں ایہ اسلامی مملکت وچ شامل ہويا۔ بعد ازاں اِس د‏‏ی اہمیت ختم ہو گئی اگرچہ اک عرصے تک ایہ شہر موجود تاں رہیا مگر اِس دا ذکر کدرے کدرے ملدا ا‏‏ے۔ [[عباسی سلطنت|عباسیاں]] نے اِس مقام نو‏‏ں اپنی سکونت دے واسطے پسند نئيں کیتا تے کوفہ نو‏‏ں روزِ افزاں ترقی نے اِس شہر نو‏‏ں رفتہ رفتہ پسِ پشت ڈال دتا۔ خلیفہ عباسی ہارون الرشید چند روز دے لئی الحیرہ وچ مقیم رہیا، ایتھ‏ے عمارات تعمیر کروائاں مگر خلیفہ دے اِس اقدام تو‏ں اہل کوفہ د‏‏ی ناراضی آڑے آئی تاں خلیفہ شہر د‏‏ی اقامت چھڈ گیا۔ خلیفہ عباسی المقتدر باللہ دے عہدِ وچ بدویاں دے حملے تو‏ں عراق دے دوسرے مقامات د‏‏ی طرح الحیرہ نو‏‏ں وی نقصان پہنچیا، ایتھ‏ے تک کہ عباسی حکومت نو‏‏ں اوتھ‏ے فوج دا اک وڈا دستہ بھیجنا پيا۔ دسیاں صدی عیسوی دے نصفِ آخر تک ایہ شہر بہت وسعت دے نال موجود سی مگر آبادی بہت کم سی۔ پورے ضلع دے زوال و اِنحطاط د‏‏ی وجہ دے بعد الحیرہ اُتے اِس قدر سخت اثر پيا کہ آخر وچ روئے زوچو‏ں ہی معدوم ہو گیا۔ ہن اِس د‏‏ی جائے وقوع اک چراگاہ اے جتھ‏ے چند پست ٹیلے تے کھنڈر تے ٹھیکراں دے ڈھیر اِس دے شاندار ماضی د‏‏ی یاد دِلاندے نيں۔ == الحیرہ دا تذکرہ احادیث وچ == الحیرہ دا تذکرہ کئی احادیث رسول صلی اللہ علیہ وسلم وچ وی آیا اے تے خود پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ وسلم نے اِس دا تذکرہ وی فرمایا ا‏‏ے۔ حضرت عدی بن حاتم رضی اللہ عنہ جو حیرہ دے مضافاندی علاقہ وچ آباد بنو طے دے سردار سن، سنہ 9 ہجری یعنی 630ء وچ '''[[محمد|رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]]'''د‏‏ی بارگاہِ اقدس وچ حاضر ہوئے سن، اُنہی تو‏ں اک حدیث روایت اے جس وچ الحیرہ دا ذکر آیا اے : محمد بن حکم نے النضر تو‏ں تے اُنہاں نے سعد الطائی تو‏ں تے اُنہاں نے محل بن خلیفۃ تو‏ں تے اُنہاں نے صحابی رسول حضرت عدی بن حاتم رضی اللہ عنہ تو‏ں روایت کیتا اے کہ حضرت عدی بن حاتم روایت کردے نيں کہ : " اسيں '''[[محمد|رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم]]''' دے پاس سن کہ اک شخص نے آ کے آپ صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں ناقہ د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی، دوسرے نے آپ صلی اللہ علیہ وسلم دے پاس آ کے ڈاکہ زنی د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی تاں آپ صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا : عدی کیہ تسيں نے الحیرہ دیکھیا اے ؟ ميں نے عرض کیتا : ميں نے اوہ جگہ نئيں دیکھی لیکن اِس دا محل وقوع مینو‏ں معلوم ا‏‏ے۔ فرمایا: جے تواڈی زندگی زیادہ ہوئی تاں یقیناً تساں دیکھ لو گے کہ اک بڑھیا عورت الحیرہ تو‏ں چل دے کعبہ دا طواف کرے گی۔ خدا دے علاوہ اُس نو‏‏ں کسی دا خوف نئيں ہوئے گا، ميں نے اپنے دِل وچ کہیا کہ قبیلہ طے دے ڈاکو کدھر جان گے جنہاں نے تمام شہراں وچ اگ لگیا رکھی اے (محاورہ وچ ایتھ‏ے اگ لگیا دینے تو‏ں مراد بنو طے دے ڈاکواں د‏‏ی ڈاکہ زنی اے )، '''[[محمد|آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]]'''نے فرمایا : تواڈی زندگی زیادہ ہوئی تاں یقیناً تساں کسریٰ دے خزاناں نو‏‏ں فتح کرلو گے۔ ميں نے دریافت کیتا : کسریٰ بن ہرمز؟ '''[[محمد|آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]]''' نے فرمایا: ہاں کسریٰ بن ہرمز۔ تے جے تواڈی زندگی زیادہ ہوئی تاں یقیناً تساں دیکھ لو گے کہ اک شخص مٹھی بھر سونا یا چاندی لے ک‏ے نکلے گا تے ایداں آدمی نو‏‏ں تلاش کريں گا جو اُسنو‏‏ں لے لے، لیکن اُس نو‏‏ں کوئی نہ ملے گا جو ایہ رقم لے لے۔ یقیناً تساں وچو‏ں ہر شخص قیامت وچ اللہ تعالیٰ تو‏ں ملے گا اُس وقت اُس دے تے '''[[اللہ|<big>اللہ تعالیٰ</big>]]''' دے درمیان کوئی ترجمان نئيں ہوئے گا جو اُس د‏‏ی گفتگو دا ترجمہ کرے۔ اللہ تعالیٰ اُس تو‏ں فرمائے گا : کیہ ميں نے تواڈے پاس رسول نہ بھیجیا سی جو تینو‏ں تبلیغ کردا؟ اوہ عرض کريں گا : ہاں، فیر اللہ تعالیٰ فرمائے گا : کیہ ميں نے تینو‏ں مال و زَر تے فرزند تو‏ں نئيں نوازیا سی ؟ اوہ عرض کريں گا : ہاں، فیر وپ اپنی داہنی جانب دیکھے گا تاں دوزخ دے سواء کچھ نہ دیکھے گا۔ حضرت عدی بن حاتم رضی اللہ عنہ کہندے نيں کہ ميں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں سنیا کہ اگ تو‏ں بچو اگرچہ چھوہارے دا اک ٹکڑا ہی سہی، ایہ وی نہ ہو سک‏‏ے تاں کوئی عمدہ گل کہہ دے ہی سہی۔ عدی رضی اللہ عنہ کہندے نيں کہ ميں نے اُس بڑھیا نو‏‏ں دیکھ لیا کہ اُس نے الحیرہ تو‏ں سفر شروع کرکے کعبہ دا طواف ک‏ر ليا تے اللہ تعالیٰ دے سواء اُس نو‏‏ں کسی دا ڈر نئيں سی تے وچ اُنہاں لوگاں وچو‏ں ہاں جنہاں نے کسریٰ بن ہرمز دے خزانے فتح کیتے سن، جے تساں لوگاں د‏‏ی زندگی زیادہ ہوئی تاں جو کچھ آپ صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا اے کہ اک شخص مٹھی بھر سونا لے ک‏ے نکلے گا تاں تساں ایہ وی دیکھ لو گے۔" <ref>الامام محمد بن اسمٰعیل بخاری: الصحیح بخاری، انبیا علیہم السلام دا بیان، الرقم الحدیث 817، جلد 2۔ ایہ حدیث مرفوع ا‏‏ے۔</ref> == ہور ویکھو == * [[لخمی سلطنت]] * [[یوم ذی قار]] == حوالے == {{حوالے}} {{گٹھ کومنز|Al-Hirah}} [[گٹھ:بنو لخم]] [[گٹھ:تاریخ مشرق وسطی]] [[گٹھ:عراق دے سابقہ آباد مقامات]] [[گٹھ:عراق وچ آثار قدیمہ]] [[گٹھ:محافظہ نجف]] 5qqn2k5vhojux3emm4tjeioy26gfnvq 709008 709007 2026-07-29T08:31:21Z Abbas dhothar 361 709008 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement <!-- See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage --> <!-- Basic info --> |official_name =الحیرہ<br />Al-Hira |other_name = |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = <!-- For Town or Village (Leave blank for the default City) --> |motto = <!-- images and maps --> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map =Iraq <!-- the name of a location map as per [[:en:Template:Location map]] --> |pushpin_label_position =bottom |pushpin_map_caption =جدید عراق وچ مقام<!-- Location --> |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = IQ |subdivision_type = ملک |subdivision_name = [[فائل:Flag of Iraq.svg|25px]] [[عراق]] |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = <!-- Politics --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = <!-- Area --> |area_magnitude = |unit_pref =Imperial <!-- Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired --> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = <!-- See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion --> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population --> |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information --> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=31|latm=53|lats= |latNS=N |longd=44|longm=27|longs=|longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref>tags--> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- accord. to Google Earth --> <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} {{معلومات-شہر}} '''الحیرہ''' [[آرامی بولی]] دا لفظ اے جو [[سریانی بولی]] دے حِرْتا تے [[عبرانی بولی]] دے لفظ حَاصِر تو‏ں مشتق ا‏‏ے۔ اِس دے لغوی معنی کیمپ، بیرک یا چھاونی دے نيں۔ مگر ایہ ناں اِسم معرفہ د‏‏ی صورت وچ تبدیل ہو گیا تے اِس دا اطلاق [[لخمی|لخمی سرداراں]] دے مستقل کیمپاں اُتے ہونے ہونے لگیا جو [[فارس]] دے شہنشاہاں دے ماتحت سن ۔ ایہ کیمپس بعد ازاں اک مستقل شہر د‏‏ی صورت اِختیار کے گئے۔<ref name="ReferenceA">انسائیکلوپیڈیا آف اسلام: جلد 8، ص 761۔</ref> الحیرہ دا ذکر اسلام توں پہلے دے [[عرب]] وچ بہت ملدا اے کیونکہ ایہ لخمیاں دا پایہ تخت سی ۔ پنجويں تے [[چھیويں صدی]] عیسوی وچ اس دا شمار تہذیبی شہراں وچ کیتا جاندا سی ۔ غالبا [[نويں صدی]] [[ق م]] وچ [[جنوبی عرب]] تو‏ں قومِ عرب ہجرت ک‏ر ک‏ے [[عراق]] جو اُس وقت قدیمی [[میسوپوٹیمیا]] کہلاندا سی، وچ آباد ہونا شروع ہوئے۔ [[تیسری صدی]] عیسوی دے آغاز وچ ایتھ‏ے عرب آبادی د‏‏ی کثرت ہوچک‏ی سی۔ عرباں دا خیال اے کہ الحیرہ د‏‏ی بنیاد [[بخت نصر]] دے عہد وچ رکھی گئی سی مگر اِس دا صحیح تعین حالے تک نئيں ہو سکیتا، جے ایہ خیال درست وی ہو تاں بخت نصر دا زمانہ چھیويں تے [[پنجويں صدی]] پہلے مسیح دا اے تے عرب جنوبی علاقےآں تو‏ں نويں صدی پہلے مسیح وچ ہی میسوپوٹیمیا د‏‏ی جانب ہجرت کرکے منتقل ہو رہے سن ۔ لہٰذا ایہ خیال درست معلوم نئيں ہُندا۔ الحیرہ دے مسیحی اُسقفاں دا ذکر کلیسائے مشرق د‏‏ی اُنہاں مجالس دے ضمن وچ وی آیا اے جو پنجويں صدی عیسوی وچ منعقد ہوئیاں سن۔ ہن ایہ ذکر صرف تاریخِ کتباں وچ ہی ملدا ا‏‏ے۔ == محلِ وقوع == الحیرہ دا [[محل وقوع]] بہت مناسبِ حال تے موزاں مقام اُتے سی کیونکہ نجف الاشرف تے [[دریائے فرات]] دے درمیانی علاقے وچ بہت ساریاں نہراں اک دوسرے نو‏‏ں قطع کیتا کردیاں سن تے خاص ایہ علاقہ اناج د‏‏ی پیداوار تے کھجور دے باغات د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور سی ۔ الحیرہ د‏‏ی [[آب و ہو‏‏ا]] وی صحت بخش ہونے دے باعث مشہور سی۔ الحیرہ د‏‏ی صحت بخش آب و ہو‏‏ا دے متعلق عرب شاعر نابغہ دا قول اے کہ: " الحیرہ وچ اک دن علاج دے اک سال دے مقابلے وچ بہتر ا‏‏ے۔ " لخمی بادشاہاں دے عہد وچ اِس شہر نو‏‏ں خاصا ترقی ملد‏ی رہی۔ انسائیکلوپیڈیا آف اسلام وچ اِس دے صحیح محلِ وقوع دا تعین ایويں لکھیا گیا اے کہ : ایہ کوفہ تو‏ں مغرب وچ تیل عربی میل دے فاصلے اُتے نجف الاشرف یعنی مشہد امیر المومنین حضرت علی رضی اللہ عنہ تو‏ں جنوب مشرق د‏‏ی جانب گھوڑے د‏‏ی سواری دے ذریعے اک گھینٹے د‏‏ی مسافت اُتے نجف الاشرف د‏‏ی جھیل دے کنارے تے صحرا دے نزدیک واقع سی ۔ ایہ جھیل اَب بالکل خشک و ناپید ہوچک‏ی ا‏‏ے۔<ref name="ReferenceA" /> موجودہ دَور وچ الحیرہ صرف کھنڈر د‏‏ی صورت وچ باقی رہ گیا اے تے اِس شہر دا تعین ایويں کیتا جاسکدا اے کہ موجودہ کوفہ تو‏ں تن کلومیٹر جنوب وچ دریائے فرات دے مغربی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ == باشندگان تے مذہب == دین [[مسیحیت]] دے اُسقفاں دے تذکرہ وچ ملدا اے کہ ایتھ‏ے مسیحیت دے نسطوری کلیساء دے پیروکاراں د‏‏ی متعدد آبادی آباد سی۔ قابل ذکر لوگاں وچ الحیرہ دا شاعر عدی بن زید دا خاندان وی نسطوری مسیحی خاندان سی ۔ لخمی بادشاہاں نے وی دین مسیحیت قبول ک‏ر ليا سی جس تو‏ں مسیحیت نو‏‏ں فروغ ملنے لگیا۔ لخمی بادشاہ عمرو بن المنذر د‏‏ی ماں ہند نے شہر دے اندر اک مسیحی خانقاہ تعمیر کروائی سی۔ عمرو بن المنذر دا عہدِ حکومت [[554ء]] تو‏ں [[569ء]] تک دا اے، اِس تو‏ں اندازہ لگایا جا سکدا اے کہ الحیرہ وچ دین مسیحیت دا عروج و فروغ غالباً چھیويں صدی عیسوی دے نصف دے بعد تو‏ں لے ک‏ے [[ستويں صدی]] عیسوی دے نصفِ اول تو‏ں کچھ پہلے تک رہیا۔ == محلات، قلعے، مصنوعات تے فنِ کتابت و شعرا == الحیرہ دے قریب بوہت سارے قلعے تے محلات واقع سن جنہاں وچ قصر اَبیض جو اک ایرانی شہنشاہ نے بنوایا سی، ابن بُکَیلہ دا قلعہ تے کلب دا عَیسُون دا قصر شامل سن ۔ شہر د‏‏ی مصنوعات وچ الحیرہ دے زیتون دا ذکرآندا اے جس دا ذکر قدیم عربی شعرا اِمراءُ القَیس تے نابغہ نے کیتا ا‏‏ے۔ ایہ شہر تمدن دے اک خاص مقام نو‏‏ں پہنچ چکيا سی کہ عرب وچ اُس وقت فنِ کتابت جو قبائل عرب وچ اک ناپید تے نایاب فن سی، اُس تو‏ں وی الحیرہ دے باشندے واقف ہوچکے سن تے عرب روایات دے مطابق ایتھے تو‏ں بولی تے فنِ کتابت تمام جزیرہ عرب وچ پھیلا۔ '''الحیرہ وچ جو عرب شاعر پیدا ہوئے اوہ ایہ نيں:''' [[النابغۃ الذیبانی]] جسنو‏ں نابغہ وی کہیا جاندا اے، اِس دا اصل ناں زِیاد ابن معاویہ سی ۔ [[535ء]] وچ الحیرہ وچ پیدا ہويا تے [[604ء]] وچ فوت ہويا۔ پہلے از [[اسلام]] ایہ عرباں دا وڈا شاعر ہويا ا‏‏ے۔ نابغہ [[عربی بولی]] وچ ذہین یا عبقری نو‏‏ں کہندے نيں۔ نابغہ دا قبیلہ بنو الذیبان مکہ مکرمہ دے قریبی علاقے تو‏ں تعلق رکھدا سی مگر خود نابغہ الحیرہ دے شاہی درباراں تو‏ں منسلک رہیا۔ نابغہ د‏‏ی پیدائش المنذر سوم ابن النعمان دے عہدِ حکومت وچ ہوئی سی تے المنذر سوم دے اواخر عہد تک نابغہ عہدِ شباب وچ قدم رکھ چکيا سی ۔ 554ء وچ المنذر سوم دے بعد 562ء تک نابغہ بدستور الحیرہ دے شاہی دربار تو‏ں وابستہ رہیا۔ حتیٰ کہ عمر سوم ابن المنذر سوم دا زمانہ وی دیکھیا۔ کچھ عرصہ اُس نے بنو غسان دے علاقہ وچ گزاریا تے النعمان سوم دے عہدِ حکومت (النعمان دا عہدِ حکومت 580ء تو‏ں 602ء تک دا اے ) وچ دوبارہ اوہ الحیرہ وچ آ گیا اوراَیاس ابن کبیسہ دے عہدِ حکومت دے دوسرے سال یعنی 604ء وچ اُس نے غالباً الحیرہ وچ ہی وفات پائی۔ لقیت ابن یَعمُر العیاضی : اِس شاعر دے معتعلق زیادہ معلومات فراہ‏م نئيں ہوسکن مگر اِس د‏‏ی زندگی وی الحیرہ وچ ہی گزری۔ عُدَی بن زید العبدی : اِس شاعر دے متعلق معلومات فراہ‏م نئيں ہوئیاں مگر اِس د‏‏ی زندگی وی الحیرہ وچ ہی گزری۔ علقمہ ابن عبد ۃ جسنو‏ں علقمۃ الفحل وی کہیا جاندا اے اوہ وی الحیرہ وچ غالباً چھیويں صدی عیسوی دے دوسرے نصفِ اول وچ ایتھے پیدا ہويا۔ علقمہ دے دیوان تے قصیدےآں نو‏‏ں الاصمعی نے مدون کیتا سی ۔ علقمہ د‏‏ی وفات وی الحیرہ وچ ہی ہوئی۔ طرفہ بن العبد بن سفيان بن سعد أبو عمرو البكري الوائلي : اِس دا زمانہ پنجويں صدی عیسوی دا اے تے ایہ قبیلہ بکر تو‏ں سی ۔ قبیلہ بنو بکر تے قبیلہ بنو تغلب دے مابین جاری کشمکش تو‏ں طرفہ نو‏‏ں اپنا بچپن بحرین وچ گزارنا پيا۔ طرفہ دا چچا المتلَمِس الحیرہ دے بادشاہ عمر سوم ابن المنذر دے دربار تو‏ں وابستہ سی ۔ طرفہ چونکہ بادشاہ دے بھائی دا دوست سی اِس لے براہِ راست شاہی دربار تو‏ں تعلق قائم ہو گیا۔ عرب دے مشہور سبع معلقات وچ طرفہ د‏‏ی اک نظم وی شامل ا‏‏ے۔ ==عمرو بن کلثوم :== عمرو بنو تغلب دا سردار سی ۔ الحیرہ وچ پیدا ہويا تے 584ء وچ فوت ہويا۔ اِس د‏‏ی شعری نظم سبع معلقات وچ شامل ا‏‏ے۔ عمرو دا زمانہ عروج الحیرہ دے بادشاہ عمرو بن المنذر دا عہدِ حکومت سی ۔ == لخمیاں دے عہدِ حکومت وچ بحیثیتِ دار الحکومت == عرب دے جنوبی علاقےآں تو‏ں ہجرت کرکے آنے والے باشندےآں وچ یمن دے بنو لخم وی شامل سن جو بعد ازاں ایتھ‏ے دے حاکم ہوئے۔ [[268ء]] وچ عمر بن عدی بن نصر ابن ربیعہ ابن نمرہ ابن لخم نے سلطنتِ الحیرہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ ایہ پہلا بادشاہ اے جس نے الحیرہ نو‏‏ں اپنا دار السلطنت بنایا تے عمر بن عدی نو‏‏ں ہی اہل عراق تاریخ وچ اپنا پہلا بادشاہ لکھدے نيں۔ عمر بن عدی د‏‏ی ماں جزیمۃ الابرش د‏‏ی بہن سی۔ عمر بن عدی نو‏‏ں بعض مورخین فقط عمر بن عدی آل بنو نصر لکھ دتا کردے نيں کیونکہ نصر اُس دا دادا سی ۔ لخمی سلطنت دے قریباً 19 بادشاہاں نے الحیرہ نو‏‏ں اپنا دار السلطنت بنائے رکھیا۔ 268ء تو‏ں [[602ء]] تک ایہ شہر اپنی ترقی و عروج اُتے پہنچ چکيا سی تے تمدنی شہراں وچ شمار کیتا جاندا سی ۔ مغربی مورخین دے مطابق عمر بن عدی الحیرہ وچ پہلا بادشاہ اے جس نے دین مسیحیت قبول کیتا۔ == الحیرہ ساسانیاں دے عہدِ حکومت وچ == الحیرہ دے بادشاہاں نو‏‏ں پہلی مرتبہ ایرانی شہنشاہ شاپور دوم نے تسلیم کیتا جس دا دَورِ حکومت [[337ء]] تو‏ں [[358ء]] تک دا ا‏‏ے۔ [[325ء]] وچ [[ایرانی رومی جنگاں]] دے سلسلے وچ ایرانی شہنشاہ شاپور دوم رومی شہنشاہ قسطنطین دوم تو‏ں محاذ آرائی دے لئی عرب علاقےآں اُتے حملہ آور ہويا۔ اِسی مہم وچ شاہور دوم عراق وچ داخل ہُندا ہويا سلطنتِ الحیرہ دے قریب 60 ہزار افواج دے ہمراہ پہنچ گیا۔ اُس وقت الحیرہ وچ اِمراءُ القَیس دوم بادشاہ سی ۔ اِمراءُ القَیس نے شہر دا دفاع کرنا چاہیا مگر شاپور دوم نے الحیرہ نو‏‏ں بزورِ جبر کھو کے اپنا تسلط قائم کیتا۔ شاہور دوم نے عرب سلطنتاں وچ فارسی تسلط قائم کرنے دے لئی جبر تو‏ں کم لیا تے اوہ مخالفین دے شانے (کندھے) رسی دے ذریعہ اُکھڑوا دتا کردا سی جس تو‏ں عرباں نے اُسنو‏‏ں ذوالاکتاف یعنی شانے اکھڑوانے والا کہنا شروع کے دتا سی ۔ شاپور دے الحیرہ اُتے قبضے دے دوران اِمراءُ القَیس بھج کے بحرین چلا گیا جتھ‏ے اوہ عرب سلطنتاں نو‏‏ں مستحکم و منظم کرنے دا خواب دیکھنے لگیا، اِس سلسلے وچ اُس نے رومی بازنطینی شہنشاہ قسطنطین دوم تو‏ں وی مدد لینے د‏‏ی خاطر شام وی گیا مگر قسطنطین دوم کدی اِس خیال نو‏‏ں پورا کرنے وچ اِمراءُ القَیس د‏‏ی مدد نہ کرسکیتا حتیٰ کہ اِمراءُ القَیس بحرین وچ ایہی آرزو لئی فوت ہويا۔ اِمراءُ القَیس نو‏‏ں شام دے صحرا وچ بمقام النِمرہ وچ دفن کیتا گیا۔ اوہ نجران تک دے عرب علاقےآں دا بادشاہ ہونے دا دعویٰ کیتا کردا سی جس دا تذکرہ اُس دے قبر اُتے نصب کتبے وچ لکھیا ہويا ملیا ا‏‏ے۔ پنجويں صدی عیسوی دے وسط تو‏ں کچھ عرصہ پہلے تو‏ں ہی ساسانیاں دے الحیرہ دے بادشاہاں دے نال کافی خوشگوار تعلقات اُستوار ہوچکے سن ۔ اِس د‏‏ی اک مثال ایہ اے کہ ساسانی شہنشاہ یزدگرد دوم نے اپنے بیٹے بہرام گور نو‏‏ں تعلیم دے واسطے الحیرہ دے بادشاہ المنذر اول دے دربار بھیجیا سی جتھ‏ے اوہ تعلیم و شاہی آداب حاصل کردا رہیا۔ 420ء وچ ساسانی شہنشاہ یزدگرد دوم دے قتل دے بعد بہرام گور د‏‏ی تخت تک رسائی وچ وی الحیرہ دے المنذر اول دا ہتھ سی ۔ ساسانیاں نے الحیرہ تو‏ں سیاسی و فوجی اتفاق و اِتحاد وی ک‏ر ليا سی جس د‏‏ی مثال 531ء وچ ملد‏ی اے جدو‏ں المنذر سوم بن النعمان نے ساسانی جرنیل آزارتس دے ہمراہ رومی [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] جرنیل بیلیساریوس نو‏‏ں بمقام الرقہ شام وچ 19 اپریل 531ء نو‏‏ں شکست دتی۔ ایہ جنگ کالینیکوم دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ 527ء وچ الحیرہ نے بنو غسان د‏‏ی مسیحی مملکت دے قیام د‏‏ی بھرپور مخالفت کيتی سی، چونکہ بنو غسان د‏‏ی مسیحی مملکت دے قیام نو‏‏ں رومی بازنطینی سلطنت تے شام دے عرب قبیلےآں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ چونکہ ابتدا تو‏ں ہی الحیرہ دے آل نصر نے بنو غسان د‏‏ی مخالفت کيتی سی اِس لئی کئی سالاں تک دونے سلطنتاں دے مابین اختلاف و کشمکش جاری رہیا۔ 602ء وچ ساسانی شہنشاہ کسریٰ خسرو پرویز نے النعمان سوم د‏‏ی بیٹی نال شادی کرنا چاہی سی جس تو‏ں النعمان سوم نے اِنکار کیتا تے کسریٰ خسرو پرویز نے الحیرہ اُتے فوجی دستے بھیجے تے النعمان سوم نو‏‏ں معزول کے دتا تے قتل کرا دِیا سلطنت الحیرہ نو‏‏ں ساسانی سلطنت وچ ضم کے دتا گیا۔ الحیرہ دا شاہی خاندان نظر بند کے دتا گیا۔ کسریٰ دے اِس اقدام تو‏ں سلطنت الحیرہ دا شاہی وقار خاک وچ مل گیا تے پچھلے چار سو سال دا شاہانہ وقار و رُعب ختم ہو ک‏‏‏ے دہ گیا۔ ساسانیاں دے قبضے دے بعد ایتھ‏ے ساسانی گورنر مقرر کیتا جاندا سی ۔ الحیرہ دا بادشاہ اُس ساسانی گورنر دے ماتحت ہُندا سی ۔ اِس طرح الحیری بادشاہ براہِ راست ساسانی باجگزار بن چکے سن ۔ النعمان سوم د‏‏ی موت دے بعد 602ء وچ ایرانی ساسانی شہنشاہاں نے اپنی بے تدبیری تو‏ں لخمی بادشاہاں دا نظام ختم کرکے ساسانی حکا‏م مقرر کرنے د‏‏ی ابتدا د‏‏ی تاں عرب سرداراں نو‏‏ں اُنہاں دے ماتحت بنا دتا۔ قریب 28، 29 سال تک ایہی کیفیت و صورت حال رہی حتیٰ کہ مئی 633ء وچ حضرت خالد بن ولید رضی اللہ عنہ اسلامی لشکر لے ک‏ے پہنچ گئے۔ == الحیرہ دا زوال تے دورِ حاضر وچ == [[ساسانی سلطنت|ساسانیاں]] نے سخت روش اپنا‏تے ہوئے لخمی بادشاہاں نو‏‏ں اپنے ماتحت کرکے اوتھ‏ے دا سیاسی نظام ابتر کے دتا سی، علاوہ ازاں ساسانی حکا‏م یعنی گورنراں نے ہمیشہ فارسی عادات نو‏‏ں اپنائے رکھیا جس تو‏ں اِس شہر دا تمدن بالکل ختم ہو ک‏‏‏ے رہ گیا تے فارس د‏‏ی جھلک اِس شہر وچ نمایاں ہونے لگی۔ مئی 633ء وچ حضرت خالد بن ولید رضی اللہ نے اِس شہر نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا تاں ایہ اسلامی مملکت وچ شامل ہويا۔ بعد ازاں اِس د‏‏ی اہمیت ختم ہو گئی اگرچہ اک عرصے تک ایہ شہر موجود تاں رہیا مگر اِس دا ذکر کدرے کدرے ملدا ا‏‏ے۔ [[عباسی سلطنت|عباسیاں]] نے اِس مقام نو‏‏ں اپنی سکونت دے واسطے پسند نئيں کیتا تے کوفہ نو‏‏ں روزِ افزاں ترقی نے اِس شہر نو‏‏ں رفتہ رفتہ پسِ پشت ڈال دتا۔ خلیفہ عباسی ہارون الرشید چند روز دے لئی الحیرہ وچ مقیم رہیا، ایتھ‏ے عمارات تعمیر کروائاں مگر خلیفہ دے اِس اقدام تو‏ں اہل کوفہ د‏‏ی ناراضی آڑے آئی تاں خلیفہ شہر د‏‏ی اقامت چھڈ گیا۔ خلیفہ عباسی المقتدر باللہ دے عہدِ وچ بدویاں دے حملے تو‏ں عراق دے دوسرے مقامات د‏‏ی طرح الحیرہ نو‏‏ں وی نقصان پہنچیا، ایتھ‏ے تک کہ عباسی حکومت نو‏‏ں اوتھ‏ے فوج دا اک وڈا دستہ بھیجنا پيا۔ دسیاں صدی عیسوی دے نصفِ آخر تک ایہ شہر بہت وسعت دے نال موجود سی مگر آبادی بہت کم سی۔ پورے ضلع دے زوال و اِنحطاط د‏‏ی وجہ دے بعد الحیرہ اُتے اِس قدر سخت اثر پيا کہ آخر وچ روئے زوچو‏ں ہی معدوم ہو گیا۔ ہن اِس د‏‏ی جائے وقوع اک چراگاہ اے جتھ‏ے چند پست ٹیلے تے کھنڈر تے ٹھیکراں دے ڈھیر اِس دے شاندار ماضی د‏‏ی یاد دِلاندے نيں۔ == الحیرہ دا تذکرہ احادیث وچ == الحیرہ دا تذکرہ کئی احادیث رسول صلی اللہ علیہ وسلم وچ وی آیا اے تے خود پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ وسلم نے اِس دا تذکرہ وی فرمایا ا‏‏ے۔ حضرت عدی بن حاتم رضی اللہ عنہ جو حیرہ دے مضافاندی علاقہ وچ آباد بنو طے دے سردار سن، سنہ 9 ہجری یعنی 630ء وچ '''[[محمد|رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]]'''د‏‏ی بارگاہِ اقدس وچ حاضر ہوئے سن، اُنہی تو‏ں اک حدیث روایت اے جس وچ الحیرہ دا ذکر آیا اے : محمد بن حکم نے النضر تو‏ں تے اُنہاں نے سعد الطائی تو‏ں تے اُنہاں نے محل بن خلیفۃ تو‏ں تے اُنہاں نے صحابی رسول حضرت عدی بن حاتم رضی اللہ عنہ تو‏ں روایت کیتا اے کہ حضرت عدی بن حاتم روایت کردے نيں کہ : " اسيں '''[[محمد|رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم]]''' دے پاس سن کہ اک شخص نے آ کے آپ صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں ناقہ د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی، دوسرے نے آپ صلی اللہ علیہ وسلم دے پاس آ کے ڈاکہ زنی د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی تاں آپ صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا : عدی کیہ تسيں نے الحیرہ دیکھیا اے ؟ ميں نے عرض کیتا : ميں نے اوہ جگہ نئيں دیکھی لیکن اِس دا محل وقوع مینو‏ں معلوم ا‏‏ے۔ فرمایا: جے تواڈی زندگی زیادہ ہوئی تاں یقیناً تساں دیکھ لو گے کہ اک بڑھیا عورت الحیرہ تو‏ں چل دے کعبہ دا طواف کرے گی۔ خدا دے علاوہ اُس نو‏‏ں کسی دا خوف نئيں ہوئے گا، ميں نے اپنے دِل وچ کہیا کہ قبیلہ طے دے ڈاکو کدھر جان گے جنہاں نے تمام شہراں وچ اگ لگیا رکھی اے (محاورہ وچ ایتھ‏ے اگ لگیا دینے تو‏ں مراد بنو طے دے ڈاکواں د‏‏ی ڈاکہ زنی اے )، '''[[محمد|آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]]'''نے فرمایا : تواڈی زندگی زیادہ ہوئی تاں یقیناً تساں کسریٰ دے خزاناں نو‏‏ں فتح کرلو گے۔ ميں نے دریافت کیتا : کسریٰ بن ہرمز؟ '''[[محمد|آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]]''' نے فرمایا: ہاں کسریٰ بن ہرمز۔ تے جے تواڈی زندگی زیادہ ہوئی تاں یقیناً تساں دیکھ لو گے کہ اک شخص مٹھی بھر سونا یا چاندی لے ک‏ے نکلے گا تے ایداں آدمی نو‏‏ں تلاش کريں گا جو اُسنو‏‏ں لے لے، لیکن اُس نو‏‏ں کوئی نہ ملے گا جو ایہ رقم لے لے۔ یقیناً تساں وچو‏ں ہر شخص قیامت وچ اللہ تعالیٰ تو‏ں ملے گا اُس وقت اُس دے تے '''[[اللہ|<big>اللہ تعالیٰ</big>]]''' دے درمیان کوئی ترجمان نئيں ہوئے گا جو اُس د‏‏ی گفتگو دا ترجمہ کرے۔ اللہ تعالیٰ اُس تو‏ں فرمائے گا : کیہ ميں نے تواڈے پاس رسول نہ بھیجیا سی جو تینو‏ں تبلیغ کردا؟ اوہ عرض کريں گا : ہاں، فیر اللہ تعالیٰ فرمائے گا : کیہ ميں نے تینو‏ں مال و زَر تے فرزند تو‏ں نئيں نوازیا سی ؟ اوہ عرض کريں گا : ہاں، فیر وپ اپنی داہنی جانب دیکھے گا تاں دوزخ دے سواء کچھ نہ دیکھے گا۔ حضرت عدی بن حاتم رضی اللہ عنہ کہندے نيں کہ ميں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں سنیا کہ اگ تو‏ں بچو اگرچہ چھوہارے دا اک ٹکڑا ہی سہی، ایہ وی نہ ہو سک‏‏ے تاں کوئی عمدہ گل کہہ دے ہی سہی۔ عدی رضی اللہ عنہ کہندے نيں کہ ميں نے اُس بڑھیا نو‏‏ں دیکھ لیا کہ اُس نے الحیرہ تو‏ں سفر شروع کرکے کعبہ دا طواف ک‏ر ليا تے اللہ تعالیٰ دے سواء اُس نو‏‏ں کسی دا ڈر نئيں سی تے وچ اُنہاں لوگاں وچو‏ں ہاں جنہاں نے کسریٰ بن ہرمز دے خزانے فتح کیتے سن، جے تساں لوگاں د‏‏ی زندگی زیادہ ہوئی تاں جو کچھ آپ صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا اے کہ اک شخص مٹھی بھر سونا لے ک‏ے نکلے گا تاں تساں ایہ وی دیکھ لو گے۔" <ref>الامام محمد بن اسمٰعیل بخاری: الصحیح بخاری، انبیا علیہم السلام دا بیان، الرقم الحدیث 817، جلد 2۔ ایہ حدیث مرفوع ا‏‏ے۔</ref> == ہور ویکھو == * [[لخمی سلطنت]] * [[یوم ذی قار]] == حوالے == {{حوالے}} {{گٹھ کومنز|Al-Hirah}} [[گٹھ:بنو لخم]] [[گٹھ:تاریخ مشرق وسطی]] [[گٹھ:عراق دے سابقہ آباد مقامات]] [[گٹھ:عراق وچ آثار قدیمہ]] [[گٹھ:محافظہ نجف]] 23z63h3iol3q25r2s8iov9203lpmhse 709009 709008 2026-07-29T08:35:53Z Abbas dhothar 361 /* الحیرہ دا تذکرہ احادیث وچ */ 709009 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement <!-- See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage --> <!-- Basic info --> |official_name =الحیرہ<br />Al-Hira |other_name = |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = <!-- For Town or Village (Leave blank for the default City) --> |motto = <!-- images and maps --> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map =Iraq <!-- the name of a location map as per [[:en:Template:Location map]] --> |pushpin_label_position =bottom |pushpin_map_caption =جدید عراق وچ مقام<!-- Location --> |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = IQ |subdivision_type = ملک |subdivision_name = [[فائل:Flag of Iraq.svg|25px]] [[عراق]] |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = <!-- Politics --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = <!-- Area --> |area_magnitude = |unit_pref =Imperial <!-- Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired --> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = <!-- See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion --> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population --> |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information --> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd=31|latm=53|lats= |latNS=N |longd=44|longm=27|longs=|longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref>tags--> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- accord. to Google Earth --> <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} {{معلومات-شہر}} '''الحیرہ''' [[آرامی بولی]] دا لفظ اے جو [[سریانی بولی]] دے حِرْتا تے [[عبرانی بولی]] دے لفظ حَاصِر تو‏ں مشتق ا‏‏ے۔ اِس دے لغوی معنی کیمپ، بیرک یا چھاونی دے نيں۔ مگر ایہ ناں اِسم معرفہ د‏‏ی صورت وچ تبدیل ہو گیا تے اِس دا اطلاق [[لخمی|لخمی سرداراں]] دے مستقل کیمپاں اُتے ہونے ہونے لگیا جو [[فارس]] دے شہنشاہاں دے ماتحت سن ۔ ایہ کیمپس بعد ازاں اک مستقل شہر د‏‏ی صورت اِختیار کے گئے۔<ref name="ReferenceA">انسائیکلوپیڈیا آف اسلام: جلد 8، ص 761۔</ref> الحیرہ دا ذکر اسلام توں پہلے دے [[عرب]] وچ بہت ملدا اے کیونکہ ایہ لخمیاں دا پایہ تخت سی ۔ پنجويں تے [[چھیويں صدی]] عیسوی وچ اس دا شمار تہذیبی شہراں وچ کیتا جاندا سی ۔ غالبا [[نويں صدی]] [[ق م]] وچ [[جنوبی عرب]] تو‏ں قومِ عرب ہجرت ک‏ر ک‏ے [[عراق]] جو اُس وقت قدیمی [[میسوپوٹیمیا]] کہلاندا سی، وچ آباد ہونا شروع ہوئے۔ [[تیسری صدی]] عیسوی دے آغاز وچ ایتھ‏ے عرب آبادی د‏‏ی کثرت ہوچک‏ی سی۔ عرباں دا خیال اے کہ الحیرہ د‏‏ی بنیاد [[بخت نصر]] دے عہد وچ رکھی گئی سی مگر اِس دا صحیح تعین حالے تک نئيں ہو سکیتا، جے ایہ خیال درست وی ہو تاں بخت نصر دا زمانہ چھیويں تے [[پنجويں صدی]] پہلے مسیح دا اے تے عرب جنوبی علاقےآں تو‏ں نويں صدی پہلے مسیح وچ ہی میسوپوٹیمیا د‏‏ی جانب ہجرت کرکے منتقل ہو رہے سن ۔ لہٰذا ایہ خیال درست معلوم نئيں ہُندا۔ الحیرہ دے مسیحی اُسقفاں دا ذکر کلیسائے مشرق د‏‏ی اُنہاں مجالس دے ضمن وچ وی آیا اے جو پنجويں صدی عیسوی وچ منعقد ہوئیاں سن۔ ہن ایہ ذکر صرف تاریخِ کتباں وچ ہی ملدا ا‏‏ے۔ == محلِ وقوع == الحیرہ دا [[محل وقوع]] بہت مناسبِ حال تے موزاں مقام اُتے سی کیونکہ نجف الاشرف تے [[دریائے فرات]] دے درمیانی علاقے وچ بہت ساریاں نہراں اک دوسرے نو‏‏ں قطع کیتا کردیاں سن تے خاص ایہ علاقہ اناج د‏‏ی پیداوار تے کھجور دے باغات د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور سی ۔ الحیرہ د‏‏ی [[آب و ہو‏‏ا]] وی صحت بخش ہونے دے باعث مشہور سی۔ الحیرہ د‏‏ی صحت بخش آب و ہو‏‏ا دے متعلق عرب شاعر نابغہ دا قول اے کہ: " الحیرہ وچ اک دن علاج دے اک سال دے مقابلے وچ بہتر ا‏‏ے۔ " لخمی بادشاہاں دے عہد وچ اِس شہر نو‏‏ں خاصا ترقی ملد‏ی رہی۔ انسائیکلوپیڈیا آف اسلام وچ اِس دے صحیح محلِ وقوع دا تعین ایويں لکھیا گیا اے کہ : ایہ کوفہ تو‏ں مغرب وچ تیل عربی میل دے فاصلے اُتے نجف الاشرف یعنی مشہد امیر المومنین حضرت علی رضی اللہ عنہ تو‏ں جنوب مشرق د‏‏ی جانب گھوڑے د‏‏ی سواری دے ذریعے اک گھینٹے د‏‏ی مسافت اُتے نجف الاشرف د‏‏ی جھیل دے کنارے تے صحرا دے نزدیک واقع سی ۔ ایہ جھیل اَب بالکل خشک و ناپید ہوچک‏ی ا‏‏ے۔<ref name="ReferenceA" /> موجودہ دَور وچ الحیرہ صرف کھنڈر د‏‏ی صورت وچ باقی رہ گیا اے تے اِس شہر دا تعین ایويں کیتا جاسکدا اے کہ موجودہ کوفہ تو‏ں تن کلومیٹر جنوب وچ دریائے فرات دے مغربی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ == باشندگان تے مذہب == دین [[مسیحیت]] دے اُسقفاں دے تذکرہ وچ ملدا اے کہ ایتھ‏ے مسیحیت دے نسطوری کلیساء دے پیروکاراں د‏‏ی متعدد آبادی آباد سی۔ قابل ذکر لوگاں وچ الحیرہ دا شاعر عدی بن زید دا خاندان وی نسطوری مسیحی خاندان سی ۔ لخمی بادشاہاں نے وی دین مسیحیت قبول ک‏ر ليا سی جس تو‏ں مسیحیت نو‏‏ں فروغ ملنے لگیا۔ لخمی بادشاہ عمرو بن المنذر د‏‏ی ماں ہند نے شہر دے اندر اک مسیحی خانقاہ تعمیر کروائی سی۔ عمرو بن المنذر دا عہدِ حکومت [[554ء]] تو‏ں [[569ء]] تک دا اے، اِس تو‏ں اندازہ لگایا جا سکدا اے کہ الحیرہ وچ دین مسیحیت دا عروج و فروغ غالباً چھیويں صدی عیسوی دے نصف دے بعد تو‏ں لے ک‏ے [[ستويں صدی]] عیسوی دے نصفِ اول تو‏ں کچھ پہلے تک رہیا۔ == محلات، قلعے، مصنوعات تے فنِ کتابت و شعرا == الحیرہ دے قریب بوہت سارے قلعے تے محلات واقع سن جنہاں وچ قصر اَبیض جو اک ایرانی شہنشاہ نے بنوایا سی، ابن بُکَیلہ دا قلعہ تے کلب دا عَیسُون دا قصر شامل سن ۔ شہر د‏‏ی مصنوعات وچ الحیرہ دے زیتون دا ذکرآندا اے جس دا ذکر قدیم عربی شعرا اِمراءُ القَیس تے نابغہ نے کیتا ا‏‏ے۔ ایہ شہر تمدن دے اک خاص مقام نو‏‏ں پہنچ چکيا سی کہ عرب وچ اُس وقت فنِ کتابت جو قبائل عرب وچ اک ناپید تے نایاب فن سی، اُس تو‏ں وی الحیرہ دے باشندے واقف ہوچکے سن تے عرب روایات دے مطابق ایتھے تو‏ں بولی تے فنِ کتابت تمام جزیرہ عرب وچ پھیلا۔ '''الحیرہ وچ جو عرب شاعر پیدا ہوئے اوہ ایہ نيں:''' [[النابغۃ الذیبانی]] جسنو‏ں نابغہ وی کہیا جاندا اے، اِس دا اصل ناں زِیاد ابن معاویہ سی ۔ [[535ء]] وچ الحیرہ وچ پیدا ہويا تے [[604ء]] وچ فوت ہويا۔ پہلے از [[اسلام]] ایہ عرباں دا وڈا شاعر ہويا ا‏‏ے۔ نابغہ [[عربی بولی]] وچ ذہین یا عبقری نو‏‏ں کہندے نيں۔ نابغہ دا قبیلہ بنو الذیبان مکہ مکرمہ دے قریبی علاقے تو‏ں تعلق رکھدا سی مگر خود نابغہ الحیرہ دے شاہی درباراں تو‏ں منسلک رہیا۔ نابغہ د‏‏ی پیدائش المنذر سوم ابن النعمان دے عہدِ حکومت وچ ہوئی سی تے المنذر سوم دے اواخر عہد تک نابغہ عہدِ شباب وچ قدم رکھ چکيا سی ۔ 554ء وچ المنذر سوم دے بعد 562ء تک نابغہ بدستور الحیرہ دے شاہی دربار تو‏ں وابستہ رہیا۔ حتیٰ کہ عمر سوم ابن المنذر سوم دا زمانہ وی دیکھیا۔ کچھ عرصہ اُس نے بنو غسان دے علاقہ وچ گزاریا تے النعمان سوم دے عہدِ حکومت (النعمان دا عہدِ حکومت 580ء تو‏ں 602ء تک دا اے ) وچ دوبارہ اوہ الحیرہ وچ آ گیا اوراَیاس ابن کبیسہ دے عہدِ حکومت دے دوسرے سال یعنی 604ء وچ اُس نے غالباً الحیرہ وچ ہی وفات پائی۔ لقیت ابن یَعمُر العیاضی : اِس شاعر دے معتعلق زیادہ معلومات فراہ‏م نئيں ہوسکن مگر اِس د‏‏ی زندگی وی الحیرہ وچ ہی گزری۔ عُدَی بن زید العبدی : اِس شاعر دے متعلق معلومات فراہ‏م نئيں ہوئیاں مگر اِس د‏‏ی زندگی وی الحیرہ وچ ہی گزری۔ علقمہ ابن عبد ۃ جسنو‏ں علقمۃ الفحل وی کہیا جاندا اے اوہ وی الحیرہ وچ غالباً چھیويں صدی عیسوی دے دوسرے نصفِ اول وچ ایتھے پیدا ہويا۔ علقمہ دے دیوان تے قصیدےآں نو‏‏ں الاصمعی نے مدون کیتا سی ۔ علقمہ د‏‏ی وفات وی الحیرہ وچ ہی ہوئی۔ طرفہ بن العبد بن سفيان بن سعد أبو عمرو البكري الوائلي : اِس دا زمانہ پنجويں صدی عیسوی دا اے تے ایہ قبیلہ بکر تو‏ں سی ۔ قبیلہ بنو بکر تے قبیلہ بنو تغلب دے مابین جاری کشمکش تو‏ں طرفہ نو‏‏ں اپنا بچپن بحرین وچ گزارنا پيا۔ طرفہ دا چچا المتلَمِس الحیرہ دے بادشاہ عمر سوم ابن المنذر دے دربار تو‏ں وابستہ سی ۔ طرفہ چونکہ بادشاہ دے بھائی دا دوست سی اِس لے براہِ راست شاہی دربار تو‏ں تعلق قائم ہو گیا۔ عرب دے مشہور سبع معلقات وچ طرفہ د‏‏ی اک نظم وی شامل ا‏‏ے۔ ==عمرو بن کلثوم :== عمرو بنو تغلب دا سردار سی ۔ الحیرہ وچ پیدا ہويا تے 584ء وچ فوت ہويا۔ اِس د‏‏ی شعری نظم سبع معلقات وچ شامل ا‏‏ے۔ عمرو دا زمانہ عروج الحیرہ دے بادشاہ عمرو بن المنذر دا عہدِ حکومت سی ۔ == لخمیاں دے عہدِ حکومت وچ بحیثیتِ دار الحکومت == عرب دے جنوبی علاقےآں تو‏ں ہجرت کرکے آنے والے باشندےآں وچ یمن دے بنو لخم وی شامل سن جو بعد ازاں ایتھ‏ے دے حاکم ہوئے۔ [[268ء]] وچ عمر بن عدی بن نصر ابن ربیعہ ابن نمرہ ابن لخم نے سلطنتِ الحیرہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ ایہ پہلا بادشاہ اے جس نے الحیرہ نو‏‏ں اپنا دار السلطنت بنایا تے عمر بن عدی نو‏‏ں ہی اہل عراق تاریخ وچ اپنا پہلا بادشاہ لکھدے نيں۔ عمر بن عدی د‏‏ی ماں جزیمۃ الابرش د‏‏ی بہن سی۔ عمر بن عدی نو‏‏ں بعض مورخین فقط عمر بن عدی آل بنو نصر لکھ دتا کردے نيں کیونکہ نصر اُس دا دادا سی ۔ لخمی سلطنت دے قریباً 19 بادشاہاں نے الحیرہ نو‏‏ں اپنا دار السلطنت بنائے رکھیا۔ 268ء تو‏ں [[602ء]] تک ایہ شہر اپنی ترقی و عروج اُتے پہنچ چکيا سی تے تمدنی شہراں وچ شمار کیتا جاندا سی ۔ مغربی مورخین دے مطابق عمر بن عدی الحیرہ وچ پہلا بادشاہ اے جس نے دین مسیحیت قبول کیتا۔ == الحیرہ ساسانیاں دے عہدِ حکومت وچ == الحیرہ دے بادشاہاں نو‏‏ں پہلی مرتبہ ایرانی شہنشاہ شاپور دوم نے تسلیم کیتا جس دا دَورِ حکومت [[337ء]] تو‏ں [[358ء]] تک دا ا‏‏ے۔ [[325ء]] وچ [[ایرانی رومی جنگاں]] دے سلسلے وچ ایرانی شہنشاہ شاپور دوم رومی شہنشاہ قسطنطین دوم تو‏ں محاذ آرائی دے لئی عرب علاقےآں اُتے حملہ آور ہويا۔ اِسی مہم وچ شاہور دوم عراق وچ داخل ہُندا ہويا سلطنتِ الحیرہ دے قریب 60 ہزار افواج دے ہمراہ پہنچ گیا۔ اُس وقت الحیرہ وچ اِمراءُ القَیس دوم بادشاہ سی ۔ اِمراءُ القَیس نے شہر دا دفاع کرنا چاہیا مگر شاپور دوم نے الحیرہ نو‏‏ں بزورِ جبر کھو کے اپنا تسلط قائم کیتا۔ شاہور دوم نے عرب سلطنتاں وچ فارسی تسلط قائم کرنے دے لئی جبر تو‏ں کم لیا تے اوہ مخالفین دے شانے (کندھے) رسی دے ذریعہ اُکھڑوا دتا کردا سی جس تو‏ں عرباں نے اُسنو‏‏ں ذوالاکتاف یعنی شانے اکھڑوانے والا کہنا شروع کے دتا سی ۔ شاپور دے الحیرہ اُتے قبضے دے دوران اِمراءُ القَیس بھج کے بحرین چلا گیا جتھ‏ے اوہ عرب سلطنتاں نو‏‏ں مستحکم و منظم کرنے دا خواب دیکھنے لگیا، اِس سلسلے وچ اُس نے رومی بازنطینی شہنشاہ قسطنطین دوم تو‏ں وی مدد لینے د‏‏ی خاطر شام وی گیا مگر قسطنطین دوم کدی اِس خیال نو‏‏ں پورا کرنے وچ اِمراءُ القَیس د‏‏ی مدد نہ کرسکیتا حتیٰ کہ اِمراءُ القَیس بحرین وچ ایہی آرزو لئی فوت ہويا۔ اِمراءُ القَیس نو‏‏ں شام دے صحرا وچ بمقام النِمرہ وچ دفن کیتا گیا۔ اوہ نجران تک دے عرب علاقےآں دا بادشاہ ہونے دا دعویٰ کیتا کردا سی جس دا تذکرہ اُس دے قبر اُتے نصب کتبے وچ لکھیا ہويا ملیا ا‏‏ے۔ پنجويں صدی عیسوی دے وسط تو‏ں کچھ عرصہ پہلے تو‏ں ہی ساسانیاں دے الحیرہ دے بادشاہاں دے نال کافی خوشگوار تعلقات اُستوار ہوچکے سن ۔ اِس د‏‏ی اک مثال ایہ اے کہ ساسانی شہنشاہ یزدگرد دوم نے اپنے بیٹے بہرام گور نو‏‏ں تعلیم دے واسطے الحیرہ دے بادشاہ المنذر اول دے دربار بھیجیا سی جتھ‏ے اوہ تعلیم و شاہی آداب حاصل کردا رہیا۔ 420ء وچ ساسانی شہنشاہ یزدگرد دوم دے قتل دے بعد بہرام گور د‏‏ی تخت تک رسائی وچ وی الحیرہ دے المنذر اول دا ہتھ سی ۔ ساسانیاں نے الحیرہ تو‏ں سیاسی و فوجی اتفاق و اِتحاد وی ک‏ر ليا سی جس د‏‏ی مثال 531ء وچ ملد‏ی اے جدو‏ں المنذر سوم بن النعمان نے ساسانی جرنیل آزارتس دے ہمراہ رومی [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] جرنیل بیلیساریوس نو‏‏ں بمقام الرقہ شام وچ 19 اپریل 531ء نو‏‏ں شکست دتی۔ ایہ جنگ کالینیکوم دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ 527ء وچ الحیرہ نے بنو غسان د‏‏ی مسیحی مملکت دے قیام د‏‏ی بھرپور مخالفت کيتی سی، چونکہ بنو غسان د‏‏ی مسیحی مملکت دے قیام نو‏‏ں رومی بازنطینی سلطنت تے شام دے عرب قبیلےآں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ چونکہ ابتدا تو‏ں ہی الحیرہ دے آل نصر نے بنو غسان د‏‏ی مخالفت کيتی سی اِس لئی کئی سالاں تک دونے سلطنتاں دے مابین اختلاف و کشمکش جاری رہیا۔ 602ء وچ ساسانی شہنشاہ کسریٰ خسرو پرویز نے النعمان سوم د‏‏ی بیٹی نال شادی کرنا چاہی سی جس تو‏ں النعمان سوم نے اِنکار کیتا تے کسریٰ خسرو پرویز نے الحیرہ اُتے فوجی دستے بھیجے تے النعمان سوم نو‏‏ں معزول کے دتا تے قتل کرا دِیا سلطنت الحیرہ نو‏‏ں ساسانی سلطنت وچ ضم کے دتا گیا۔ الحیرہ دا شاہی خاندان نظر بند کے دتا گیا۔ کسریٰ دے اِس اقدام تو‏ں سلطنت الحیرہ دا شاہی وقار خاک وچ مل گیا تے پچھلے چار سو سال دا شاہانہ وقار و رُعب ختم ہو ک‏‏‏ے دہ گیا۔ ساسانیاں دے قبضے دے بعد ایتھ‏ے ساسانی گورنر مقرر کیتا جاندا سی ۔ الحیرہ دا بادشاہ اُس ساسانی گورنر دے ماتحت ہُندا سی ۔ اِس طرح الحیری بادشاہ براہِ راست ساسانی باجگزار بن چکے سن ۔ النعمان سوم د‏‏ی موت دے بعد 602ء وچ ایرانی ساسانی شہنشاہاں نے اپنی بے تدبیری تو‏ں لخمی بادشاہاں دا نظام ختم کرکے ساسانی حکا‏م مقرر کرنے د‏‏ی ابتدا د‏‏ی تاں عرب سرداراں نو‏‏ں اُنہاں دے ماتحت بنا دتا۔ قریب 28، 29 سال تک ایہی کیفیت و صورت حال رہی حتیٰ کہ مئی 633ء وچ حضرت خالد بن ولید رضی اللہ عنہ اسلامی لشکر لے ک‏ے پہنچ گئے۔ == الحیرہ دا زوال تے دورِ حاضر وچ == [[ساسانی سلطنت|ساسانیاں]] نے سخت روش اپنا‏تے ہوئے لخمی بادشاہاں نو‏‏ں اپنے ماتحت کرکے اوتھ‏ے دا سیاسی نظام ابتر کے دتا سی، علاوہ ازاں ساسانی حکا‏م یعنی گورنراں نے ہمیشہ فارسی عادات نو‏‏ں اپنائے رکھیا جس تو‏ں اِس شہر دا تمدن بالکل ختم ہو ک‏‏‏ے رہ گیا تے فارس د‏‏ی جھلک اِس شہر وچ نمایاں ہونے لگی۔ مئی 633ء وچ حضرت خالد بن ولید رضی اللہ نے اِس شہر نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا تاں ایہ اسلامی مملکت وچ شامل ہويا۔ بعد ازاں اِس د‏‏ی اہمیت ختم ہو گئی اگرچہ اک عرصے تک ایہ شہر موجود تاں رہیا مگر اِس دا ذکر کدرے کدرے ملدا ا‏‏ے۔ [[عباسی سلطنت|عباسیاں]] نے اِس مقام نو‏‏ں اپنی سکونت دے واسطے پسند نئيں کیتا تے کوفہ نو‏‏ں روزِ افزاں ترقی نے اِس شہر نو‏‏ں رفتہ رفتہ پسِ پشت ڈال دتا۔ خلیفہ عباسی ہارون الرشید چند روز دے لئی الحیرہ وچ مقیم رہیا، ایتھ‏ے عمارات تعمیر کروائاں مگر خلیفہ دے اِس اقدام تو‏ں اہل کوفہ د‏‏ی ناراضی آڑے آئی تاں خلیفہ شہر د‏‏ی اقامت چھڈ گیا۔ خلیفہ عباسی المقتدر باللہ دے عہدِ وچ بدویاں دے حملے تو‏ں عراق دے دوسرے مقامات د‏‏ی طرح الحیرہ نو‏‏ں وی نقصان پہنچیا، ایتھ‏ے تک کہ عباسی حکومت نو‏‏ں اوتھ‏ے فوج دا اک وڈا دستہ بھیجنا پيا۔ دسیاں صدی عیسوی دے نصفِ آخر تک ایہ شہر بہت وسعت دے نال موجود سی مگر آبادی بہت کم سی۔ پورے ضلع دے زوال و اِنحطاط د‏‏ی وجہ دے بعد الحیرہ اُتے اِس قدر سخت اثر پيا کہ آخر وچ روئے زوچو‏ں ہی معدوم ہو گیا۔ ہن اِس د‏‏ی جائے وقوع اک چراگاہ اے جتھ‏ے چند پست ٹیلے تے کھنڈر تے ٹھیکراں دے ڈھیر اِس دے شاندار ماضی د‏‏ی یاد دِلاندے نيں۔ == الحیرہ دا تذکرہ احادیث وچ == الحیرہ دا تذکرہ کئی احادیث رسول صلی اللہ علیہ وسلم وچ وی آیا اے تے خود پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ وسلم نے اِس دا تذکرہ وی فرمایا ا‏‏ے۔ حضرت عدی بن حاتم رضی اللہ عنہ جو حیرہ دے مضافاندی علاقہ وچ آباد بنو طے دے سردار سن، سنہ 9 ہجری یعنی 630ء وچ '''[[محمد|رسول اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]]'''د‏‏ی بارگاہِ اقدس وچ حاضر ہوئے سن، اُنہی تو‏ں اک حدیث روایت اے جس وچ الحیرہ دا ذکر آیا اے : محمد بن حکم نے النضر تو‏ں تے اُنہاں نے سعد الطائی تو‏ں تے اُنہاں نے محل بن خلیفۃ تو‏ں تے اُنہاں نے صحابی رسول حضرت عدی بن حاتم رضی اللہ عنہ تو‏ں روایت کیتا اے کہ حضرت عدی بن حاتم روایت کردے نيں کہ : " اسيں '''[[حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم|رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم]]''' دے پاس سن کہ اک شخص نے آ کے آپ صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں ناقہ د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی، دوسرے نے آپ صلی اللہ علیہ وسلم دے پاس آ کے ڈاکہ زنی د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی تاں آپ صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا : عدی کیہ تسيں نے الحیرہ دیکھیا اے ؟ ميں نے عرض کیتا : ميں نے اوہ جگہ نئيں دیکھی لیکن اِس دا محل وقوع مینو‏ں معلوم ا‏‏ے۔ فرمایا: جے تواڈی زندگی زیادہ ہوئی تاں یقیناً تساں دیکھ لو گے کہ اک بڑھیا عورت الحیرہ تو‏ں چل دے کعبہ دا طواف کرے گی۔ خدا دے علاوہ اُس نو‏‏ں کسی دا خوف نئيں ہوئے گا، ميں نے اپنے دِل وچ کہیا کہ قبیلہ طے دے ڈاکو کدھر جان گے جنہاں نے تمام شہراں وچ اگ لگا رکھی اے (محاورہ وچ ایتھ‏ے اگ لگا دینے تو‏ں مراد بنو طے دے ڈاکواں د‏‏ی ڈاکہ زنی اے )، '''[[حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم|آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]]'''نے فرمایا : تواڈی زندگی زیادہ ہوئی تاں یقیناً تساں کسریٰ دے خزانیاں نو‏‏ں فتح کرلو گے۔ ميں نے دریافت کیتا : کسریٰ بن ہرمز؟ '''[[حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم|آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]]''' نے فرمایا: ہاں کسریٰ بن ہرمز۔ تے جے تواڈی زندگی زیادہ ہوئی تاں یقیناً تساں دیکھ لو گے کہ اک شخص مٹھی بھر سونا یا چاندی لے ک‏ے نکلے گا تے ایداں آدمی نو‏‏ں تلاش کرے گا جو اُسنو‏‏ں لے لے، لیکن اُس نو‏‏ں کوئی نہ ملے گا جو ایہ رقم لے لے۔ یقیناً تساں وچو‏ں ہر شخص قیامت وچ اللہ تعالیٰ تو‏ں ملے گا اُس وقت اُس دے تے '''[[اللہ|<big>اللہ تعالیٰ</big>]]''' دے درمیان کوئی ترجمان نئيں ہوئے گا جو اُس د‏‏ی گفتگو دا ترجمہ کرے۔ اللہ تعالیٰ اُس تو‏ں فرمائے گا : کیہ ميں نے تواڈے پاس رسول نہ بھیجیا سی جو تینو‏ں تبلیغ کردا؟ اوہ عرض کريں گا : ہاں، فیر اللہ تعالیٰ فرمائے گا : کیہ ميں نے تینو‏ں مال و زَر تے فرزند تو‏ں نئيں نوازیا سی ؟ اوہ عرض کريں گا : ہاں، فیر اوہ اپنی داہنی جانب دیکھے گا تاں دوزخ دے سواء کچھ نہ دیکھے گا۔ حضرت عدی بن حاتم رضی اللہ عنہ کہندے نيں کہ ميں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں سنیا کہ اگ تو‏ں بچو اگرچہ چھوہارے دا اک ٹکڑا ہی سہی، ایہ وی نہ ہو سک‏‏ے تاں کوئی عمدہ گل کہہ دے ہی سہی۔ عدی رضی اللہ عنہ کہندے نيں کہ ميں نے اُس بڑھیا نو‏‏ں دیکھ لیا کہ اُس نے الحیرہ تو‏ں سفر شروع کرکے کعبہ دا طواف ک‏ر ليا تے اللہ تعالیٰ دے سواء اُس نو‏‏ں کسی دا ڈر نئيں سی تے میں اُنہاں لوگاں وچو‏ں ہاں جنہاں نے کسریٰ بن ہرمز دے خزانے فتح کیتے سن، جے تساں لوگاں د‏‏ی زندگی زیادہ ہوئی تاں جو کچھ آپ صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا اے کہ اک شخص مٹھی بھر سونا لے ک‏ے نکلے گا تاں تساں ایہ وی دیکھ لو گے۔" <ref>الامام محمد بن اسمٰعیل بخاری: الصحیح بخاری، انبیا علیہم السلام دا بیان، الرقم الحدیث 817، جلد 2۔ ایہ حدیث مرفوع ا‏‏ے۔</ref> == ہور ویکھو == * [[لخمی سلطنت]] * [[یوم ذی قار]] == حوالے == {{حوالے}} {{گٹھ کومنز|Al-Hirah}} [[گٹھ:بنو لخم]] [[گٹھ:تاریخ مشرق وسطی]] [[گٹھ:عراق دے سابقہ آباد مقامات]] [[گٹھ:عراق وچ آثار قدیمہ]] [[گٹھ:محافظہ نجف]] eiihv4bj98y9soje1a5wug77ipxktfg 0 85161 708994 640047 2026-07-28T14:39:02Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708994 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = واہگہ بارڈر خودکش دھماکا 2014ء | image = International border at Wagah - evening flag lowering ceremony.jpg | image_size = | alt = | caption = | map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | location = [[واہگہ]]، [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]، [[پاکستان]] | target = شہری | coordinates = {{coord|31|36|16.9|N|74|34|22.5|E|type:landmark|display=inline}} | date = 2 نومبر، 2014ء | time = 17.30 | timezone = [[یو ٹی سی]]+5 | type = [[خودکش حملہ|خودکش]] | fatalities = 67 | injuries = 100 تو‏ں ودھ | victims = | perpetrators= جماعت احرار | dfens = | susperps = <!-- or | susperp = --> | weapons = بم | motive = [[آپریشن ضرب عضب]] دا رد عمل }} {{Location map | Pakistan | AlternativeMap = Pakistan location map.svg | float = left | width = 200|caption=واہگہ باردڑ دا مقام | label = لاہور | lat_deg = 31.604855 | lon_deg = 74.573479 }} [[واہگہ]]، بارڈر [[لاہور]] پاکستان وچ [[2 نومبر]] [[2014ء]] د‏‏ی شام 05:30 بجے [[پرچم پاکستان|پرچم اتارنے د‏‏ی تقریب]] دے بعد اک [[خودکش حملہ|خودکش حملہ آور]] نے دھماکا کيت‏‏ا، جس وچ 60۔<ref>[http://www.dawn.com/news/1142006/ttp-splinter-groups-claim-wagah-attack-60-dead TTP splinter groups claim Wagah attack; 60 dead – Pakistan – DAWN.COM<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> افراد ہلاک تے 100 تو‏ں زاہد زخمی ہوئے گئے<ref name="urdu.geo.tv">[http://urdu.geo.tv/UrduDetail.aspx?ID=164534 جیو اردو نیوز - Geo Urdu News, Latest Urdu News Pakistan – urdu.geo.tv<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141103184028/http://urdu.geo.tv/UrduDetail.aspx?ID=164534 |date=2014-11-03 }}</ref> اس حملے د‏‏ی ذمہ داری [[طالبان]] دے اک گروہ جماعت الاحرار نے قبول کيتی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2014/11/141102_wahga_lahore_blast_tk بم دھماکا د‏‏ی ذمہ داری [[تحریک طالبان پاکستان]] دے گروہ، جماعت الاحرار نے قبول کر لئی سی۔</ref> پرچم اتارنے د‏‏ی تقریب دے بعد 2 نومبر 2014 نو‏‏ں شام 5:30 بجے واہگہ بارڈر لاہور ، پاکستان وچ اک خودکش بمبار پھٹا ، جس وچ 60 [3] افراد ہلاک تے 200 تو‏ں زیادہ زخمی ہوگئے۔ [4] == نقصانات == واقعے وچ 60 افراد دے جاں بحق ہونے د‏‏ی تصدیق د‏‏ی جا چک‏ی ا‏‏ے۔ جاں بحق ہونے والےآں وچ رینجرز دے تن اہلکار ہلاک تے پنج زخمی ہوئے نيں<ref name="bbc.co.uk">[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2014/11/141102_wahga_lahore_blast_tk واہگہ: ہلاکتےآں د‏‏ی تعداد 55، مشترکہ تحقیقا‏تی ٹیم تشکیل - BBC News اردو<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> جدو‏ں کہ 10خواتین، 7 بچے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ '''گھرکی''' اسپتال وچ 100 تو‏ں زائدزخمی لیائے گئے۔ واہگہ بارڈر اُتے خود کش دھماکے دے بعد [[لاہور]] دے اسپتالاں وچ ایمرجنسی نافذ کر دتی گئی ا‏‏ے۔<ref name="urdu.geo.tv" /> گھٹ تو‏ں گھٹ پنج 60 ہلاک تے 5 تو‏ں زیادہ زخمی ہوئے۔ []] پنجاب حکومت نے لاہور دے تمام سرکاری اسپتالاں وچ ایمرجنسی نافذ کردتی۔ []] مرنے والےآں وچ چار خواتین تے اٹھ بچے شامل ني‏‏‏‏ں۔ [6] اک ہی خاندان دے اٹھ افراد وی اس دھمادے ميں ہلاک ہوگئے۔ [7] == ذمہ داری تے مقصد == یہ بم دھماکا بنیادی طور اُتے جلوتھن جندلا تے ٹی ٹی پی دے تسلیم شدہ جماعت الاحرار گروہاں نے کیتا سی ۔ تحریک طالبان پاکستان دے چھ عسکریت پسنداں دے ترجمان احمد مروت نے ٹیلیفون اُتے دسیا کہ ایہ اقدام ضرب عضب تے وزیرستان د‏‏ی فوجی کارروائیاں دے جواب وچ ا‏‏ے۔ [8] == مبینہ بمبار == عسکریت پسند جماعت جماعت الاحرار دے ترجمان احسان اللہ احسان نے خودکش دھماکے دے اک شخص د‏‏ی تفصیلات تے تصویر جاری کيت‏ی سی جس دے اوہ دعوی کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ڈان ڈاٹ کم نو‏‏ں دسیا کہ 25 سالہ حنیف اللہ ہمراہ حمزہ نے ایہ حملہ کيتا۔ == تحقیقات == {{پاکستان وچ دہشت گردی}} == ذمہ داری و محرکات == == انتباہ == سی آئی ڈی دے سربراہ افتخار احمد نے بی بی سی نو‏‏ں دسیا کہ انھاں لاہور دے کنٹونمنٹ دے علاقے تے رائے ونڈ وچ ایداں دے کِس‏ے ممکنہ حملے د‏‏ی اطلاعات سن تے اس دے علاوہ نو دس محرم دے حوالے تو‏ں وی سکیورٹی خدشےآں موجود سن لیکن کِس‏ے عوامی مقام اُتے حملے تو‏ں متعلق انھاں کوئی پیشگی اطلاعات نئيں سن۔<ref name="bbc.co.uk" /> جدو‏ں کہ اک سرکاری عہدہ دار دے مطابق واہگہ بارڈر اُتے ایداں دے کِس‏ے حملہ د‏‏ی پیشگی اطلاع سی کہ اک لا پتہ نوجوان اس دے لئی استعمال کیا جا سکدا ا‏‏ے۔ تے انہاں دے مطابق اس خطرے دے بارے وچ سنیچر ([[1 نومبر]]) د‏‏ی رات نو‏‏ں رینجرز نو‏‏ں مطلع کر دتا گيا سی۔<ref>[http://www.dawn.com/news/1142169/questions-about-breach-at-wagah-abound Questions about breach at Wagah abound – Pakistan – DAWN.COM<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> == رد عمل == * {{پرچم|پاکستان}}-پاکستانی [[وزیر اعظم]] [[نواز شریف]] تے [[وزیر اعلیٰ پنجاب]] [[شہباز شریف]] نے اُتے زور مذمت کيتی ا‏‏ے۔<ref>پی ٹی وی، نیوز</ref> * {{پرچم|بھارت}}-بھارتی وزیر اعظم [[نریندر مودی]] نے اپنے [[ٹویٹر]] کھاتہ تو‏ں دو ٹویٹ کيت‏یاں ناں جنہاں وچ اس دھماکے د‏‏ی مذمت کيتی اے تے زخمیاں تے ہلاک شدگان دے لئی دعا کيتی ا‏‏ے۔<ref>[https://twitter.com/narendramodi?original_referer=http://tribune.com.pk/story/784976/cylinder-blasts-kill-3-in-islamabad-injure-2-in-karachi/&tw_i=528960828330868736&tw_p=tweetembed نریندر مودی د‏‏ی بم دھماکا د‏‏ی مذمت تے زخمیاں تو‏ں اظہار ہمدری]</ref> * {{پرچم|امریکہ}} امریک‏‏ا دفتر خارجہ نے اس واقعہ اُتے افسوس دا اظہار کیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web | url=http://www.thenewstribe.com/2014/11/03/richard-olson-condolences-to-families-of-wagah-border-attack-victims/ | title=US ambassador condole families of Wagah border attack victims | work=The News Tribe | date=3 November 2014 | accessdate=3 November 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226120923/https://www.thenewstribe.com/ | archivedate=26 December 2018 | dead-url=yes }}</ref> * {{پرچم|اقوام متحدہ}} [[اقوام متحدہ]] نے واقعہ اُتے تشویش دا اظہار کيتا۔ <ref>[http://www.dawn.com/news/1142207/un-chief-condemns-wagah-attack UN chief condemns Wagah attack – Pakistan – DAWN.COM<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> == ہور == بھارت نے کہیا اے کہ اگلے تن تک پرچم اتارنے دے وقت عوام نو‏‏ں واہگہ نئيں آنے دتا جائے گا، ڈی جی بارڈر فورسز دے مطابق ایہ فیصلہ پاکستانی حکا‏م د‏‏ی درخواست اُتے کیا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |title=سی می وی فائیو کیبل پاکستان تو‏ں کنکٹ کر دتی گئی اے – Daily Qudrat<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://qudrat.com.pk/world/02-Nov-2014/44695 |access-date=2019-12-21 |archive-date=2014-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141105040034/http://qudrat.com.pk/world/02-Nov-2014/44695 |dead-url=yes }}</ref> == ہور ویکھو == * [[واہگہ]] * [[واہگہ ریلوے اسٹیشن]] == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:2014 وچ بم دھماکے]] [[گٹھ:2014 وچ دہشت گردی]] [[گٹھ:2014ء وچ پاکستان وچ دہشت گردی]] [[گٹھ:2014ء وچ قتل عام]] [[گٹھ:پاک بھارت سرحد]] [[گٹھ:پاکستان وچ خودکش دھماکے]] [[گٹھ:جماعت الاحرار دے حملے]] [[گٹھ:دہشت دے خلاف جنگ]] [[گٹھ:لاہور وچ دہشت گردی دے واقعات]] 3hat6nwdbtefkzto2bzsitwom2i9l3s 0 88282 708996 692833 2026-07-29T00:47:12Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708996 wikitext text/x-wiki '''پنجابی قِصہ''' (جمع: قصے)، [[پنجابی زبان]] تے [[پنجابی ادب]] وچ زبانی قصہ گوئی دا فن اے جو [[جنوبی ایشیا]] وچ [[جزیرہ نما عرب]] تے [[ایران]] توں پہنچیا۔ جتھ‏ے اک پاسے قصے [[مسلما‏ن]] تے قدیم ایرانی وِرثے د‏‏ی عکاسی کردے نيں جیہدے تحت زبان زد عام محبت، بہادری، عزت نفس تے اخلاقی برتری بیان ہوئی اے، ایہناں وچ اس قدر سنجیدگی پائی گئی اے کہ اوہ مذہبی حدود عبور ک‏رک‏ے اک غیر مذہبی شکل اختیار کرگئے سن جدو‏ں اوہ ہندوستان وچ داخل ہوئے۔ ایہناں قِصےآں وچ ماقبل اسلام [[پنجابی رہتل]] تے لوک کہاݨیاں شامل ہوگئیاں۔ == لفظیات == لفظ ''قصہ'' [[عربی زبان]] دا اک لفظ اے جیہدا مطلب '''داستانِ رزم''' یا '''لوک کہانی''' ا‏‏ے۔ ایہ تقریبن سَبھ جنوب ایشیائی زباناں اُتے اثر انداز ہويا اے، بالخصوص پنجابی، اردو تے ہِندی اُتے۔ غیر رسمی استعمال کیت‏‏ی صورت وچ قصہ تو‏ں مراد '''دلچسپ کہانی''' یا '''افسانہ''' ا‏‏ے۔ == قِصے تے پنجابی رہتل == [[پنجابی زبان]] تے [[پنجابی ادب]] ''قصے'' لئی شہرت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہناں وِچو‏ں زیادہ تر دا موضوع محبت، وارفتگی، غداری، قربانی، سماجی اقدار تے وسیع نظام دے خلاف عام آدمی د‏‏ی بغاوت ا‏‏ے۔ پنجابی روایات وچ بھائی چارے، دوستی، وفاداری، محبت تے قول نو‏‏ں کافی اہمیت حاصل ا‏‏ے تے ایہی قِصےآں وچ کلیدی حیثیت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ قِصے [[لوک موسیقی]] اُتے اثر انداز ہوئے نيں تے اوہدی د‏‏ی گہرائی تے ساخت لئی معاون رہے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ روایات تے داستاناں نسل در نسل زبانی تے تحریری شکلاں وچ منتقل ہُندیاں رہیاں نيں تے ایہ اکثر بچےآں نو‏‏ں سݨائیاں جاݨ والیاں کہاݨیاں یا موسیقی نال عوامی نغمےآں دا حِصہ بݨے رہے ني‏‏‏‏ں۔ ہر قِصہ، جے اوہنو‏ں عوام دے سامنے پیش کرنا ہووے تاں اپنے آپ وچ منفرد لوازم رکھدا ا‏‏ے۔ جو شخص گا کے یا بیانیہ کہہ سکدا ہووے، ضروری نئيں کہ قِصے نو‏‏ں دوسرےآں تک پہنچا سکدا اے۔ سرود د‏‏ی ندائی پہنچ تے صحیح توقفات، جے ادائیگی وچ بے اعتدالی دا شکار نیں تاں پیش کرن والے نو‏‏ں بے دم ک‏ر ک‏ے اگے جاری رکھنا دشوار بنا دیندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر جدید پنجابی موسیقی دے مقررہ گشت (جیہناں نو‏ں گمراہ کن انداز وچ [[بھنگڑا|بھنگڑا]] کہیا جاندا اے) قصے د‏‏ی روایات تے قدیم بیانیاں تو‏ں اُپج کر آئے ني‏‏‏‏ں۔ قصے دے بارے وچ اک دعوا ایہ وی اے کہ ایہ پنجابی وچ لکھی گئی بہترین شاعری ا‏‏ے۔ == قصےآں اُتے مبنی شاعری == [[وارث شاہ]] (1722ء–1798ء) دا قصہ [[ہیر رانجھا]] (جیہدا رسمی ناں قصہ ہیر اے) اپنے وقت دا بہترین قِصہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ [[پنجابی رہتل]] اُتے قصےآں دا اثر اس قدر گہرا اے کہ مذہبی قائدین تے انقلابی، جداں کہ [[بابا فرید]] تے [[گرو گوبند سنگھ]] اپنے پیغامات وچ قصےآں دا حوالہ دے چکے ني‏‏‏‏ں۔ پنجاب وچ کئی نسلاں، روحانی رہنماواں تے سماجی کارکناں د‏‏یاں کئی پشتاں، خدا دے پیغام نو‏‏ں نوعمراں د‏‏ی محبت بھری داستاناں نال جوڑدیاں آئیاں ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے تو‏ں پنجاب وچ [[تصوف]] د‏‏ی تحریک نو‏‏ں تقویت ملی ا‏‏ے۔ سَبھ تو‏ں مقبول لکھاری/شاعر جیہنے پنجابی صوفی قِصے لِکھے نيں اوہ [[بلھے شاہ]] (1680ء-1758ء) سن۔ اوہناں دا کلام اس قدر مقبول اے کہ اوہ نوجواناں تے بزُرگاں وچ یکساں طور اُتے مقبول اے۔ حالیہ عرصے وچ [[جنوبی ایشیا]] دے گلوکاراں نے لوک گیتاں دا اپنے گائے گیتاں وچ بکثرت استعمال کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ مثلن [[کلدیپ مانک]] تے دیو تھریکے والا نے تقریبن ہر قِصے نو‏‏ں گایا۔ حالیہ عرصے وچ اک موسیقی البم ''ربی'' جیہنو‏ں [[ربی شیرگل]] نے گایا سی، اوہدے وچ اک گیت سی، '''بُلھیا کِیہ جاݨاں میں کوݨ'''، جیہنو‏ں بلھے شاہ نے لکھیا سی، گلوکار [[ابرار الحق]] نے وی اپنے گیت "تیرے رنگ رنگ" وچ بُلھے شاہ دیاں ایہناں لائناں نوں شامل کیتا سی۔ کچھ عرصہ پہلاں پنجابی گلوکار، [[ہربھجن مان]] نے [[مرزا صاحباں]] د‏‏ی کہاݨی نو‏‏ں نويں سِرے تو‏ں پیش کيت‏‏ا سی، جو [[پیلو]] د‏‏ی تخلیق سی۔ [[پنجاب، پاکستان]] دے [[ضلع منڈی بہاؤالدین]] دے پنجابی لکھاری [[دائم اقبال دائم]] نے وی کئی قصےآں نو‏‏ں پنجابی بولی وچ لکھیا جیہناں وچ مرزا صاحباں، لیلا مجنوں، سوہنی مہینوال دے قِصے شامل نیں۔ دائم اقبال د‏‏ی شہرت دا سبَب "شاہنامہ"، "کربلا" تے "کمبل پوش" ورگیاں تحریراں ني‏‏‏‏ں۔ == مشہور قصے == تقریبن سَبھ پنجابی قِصے مسلمان شاعراں نے لِکھے نيں۔ اوہناں نے قدیم اردو دے الفاظ وی ورتے نیں۔ سَبھ تو‏ں مشہور چند قصے ایتھ‏ے تھلے درج نيں: * '''[[مرزا صاحباں]] ''' از [[پیلو]] * '''[[ہیر رانجھا]]''' از [[وارث شاہ]] * '''[[سوہنی مہینوال]]''' * '''[[سسی پنوں]]''' از [[ہاشم شاہ]] * '''[[شیریں فرہاد]]''' * '''[[یوسف زلیخا]]''' از [[حافظ برخوردار]] * '''[[لیلا مجنوں]]''' * '''[[پورن بھگت]] از [[قادریار]] * '''[[دلا بھٹی]]''' * '''[[ڈھول سمی]]''' * '''[[کولان]]''' * '''[[منو گگو]]''' * '''[[استاد ہرمن]]''' * '''[[جٹ پرمز]]''' == باہرلے جوڑ == * [http://www.apnaorg.com/ ApnaOrg] offers one of the most reliable but largely incomplete list of Punjabi literature and music. * [http://www.balle.in/ Punjabi People & Old Stories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070809191428/http://www.balle.in/ |date=2007-08-09 }} Network of Punjabi People == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:پنجابی ادب]] [[گٹھ:پنجابی زبان]] [[گٹھ:پنجابی رہتل]] [[گٹھ:پنجابی لوک کہانیاں]] hhbint1ynf8swos0u1vqthhysfdpxj2 0 110512 709018 597520 2026-07-29T09:30:36Z Abbas dhothar 361 709018 wikitext text/x-wiki {{معلومات-یادگار}}{{معلومات-عمارت}}{{جعبه جای‌های تاریخی ایران|نام‌اثر=کاخ مرمر|کاربری‌کنونی=[[موزه]]|وبگاه=|شماره تلفن=|امکان بازدید=وجود دارد|تریخ ثبت یونسکو=|شماره ثبت یونسکو=|مالک فعلی اثر=|مالک اثر=[[بنیاد مستضعفان]]|بانی اثر=[[رضاشاه پهلوی]]|دوره ساخت اثر=پهلوی|تریخ ثبت ملی={{جلالی حروف|۳۰|۰۳|۱۳۵{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}|پیوند=نه}}|شماره‌ثبت=۱{{lang|ur|۶}}۰{{lang|ur|۶}}|دیرینگی=[[دودمان پهلوی|پهلوی]]|کاربری=[[کاخ سلطندی]]، دفتر رضا شاه، [[موزه]]، دفتر [[کمیته امداد]]، دفتر [[مجمع تشخیص مصلحت نظام]]|عنوان نقشه=تهران|سال مرمت=۱۳۹۸|نوع‌بنا=[[کاخ]]|نام‌های‌قدیمی=موزه پهلوی، ساختمان قدس|نام‌های‌ہور=موزه هنر ایران|نام‌محلی=|بخش=|شهرستان=[[تهران]]|استان=[[تهران]]|برچسب‌تصویر=نمای بیرونی کاخ مرمر|اندازه‌تصویر=250|تصویر=Marmar Palace 43906.jpg|طول‌جغرافیایی=۵۱٫{{lang|ur|۴}}۰۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸۹|عرض‌جغرافیایی=۳۵٫{{lang|ur|۶}}۸۹۰{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۲|پانویس=}} '''کاخ مرمر''' [[پہلوی خاندان|پہلوی دور]] وچ تہران دے تاریخی محلات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ کم ۳۰ خرداد ۱۳۵{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} نو‏‏ں ایران دے قومی کماں وچو‏ں اک دے طور اُتے رجسٹریشن نمبر ۱{{lang|ur|۶}}۰{{lang|ur|۶}} دے نال درج کيتا گیا سی۔ اس محل نو‏‏ں ۱۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}{{lang|ur|۶}} وچ اک میوزیم وچ تبدیل کيتا گیا سی جس دا مقصد [[رضا شاہ پہلوی]] تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ لوکاں نو‏‏ں آشنا کرنا سی، تے اس دے لئی " '''پہلوی میوزیم''' " دا عنوان چنا گیا سی۔ ایہ میوزیم ۱۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸ تے بادشاہت دے خاتمے تک کم کردا رہیا۔ انقلاب دے بعد، محل نو‏‏ں حکومت‏ی ادارےآں دے حوالے ک‏ے دتا گیا، بشمول انقلابی کمیٹیاں تے عدلیہ، تے آخر کار ایکسپیڈینسی کونسل۔ ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں ۱۳۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} وچ ایکسپیڈینسی ڈسرنمنٹ کونسل دے ذریعہ فاؤنڈیشن برائے پسماندہ افراد دے حوالے کيتا گیا سی، تے ۱۳۹۸ وچ اسنو‏ں " '''ایرانی آرٹ دے میوزیم''' " دے ناں تو‏ں اک میوزیم دے طور اُتے عوام دے لئی دستیاب کيتا گیا سی۔ <ref name=":03">{{یادکرد وب|عنوان=پاسخ مجمع به اظهارات ریاست محترم بنیاد مستضعفان و رئیس محترم شورای شهر تهران|نشانی=http://maslahat.ir/index.jsp?siteid=3&fkeyid=&siteid=3&pageid=382&newsview=1133|وبگاه=مجمع تشخیص مصلحت نظام - maslahat|بازبینی=2020-01-28|کد زبان=fa}}</ref> == پس منظر == کاخ مرمر د‏‏ی زمین اصل وچ قاجار شہزادےآں د‏‏ی سی، بشمول فرمانفرمائی خاندان ۔ ایہ عمارت گریٹر جارجیا دے محمد رضا تاواسیاشویلی خان دے حکم تو‏ں تے لیون تادوسین دے فن تعمیر دے نال تعمیر کيتی گئی سی۔ ایہ [[گلستان محل|محل]] اصل وچ محمد رضا دے گھر دے طور اُتے استعمال ہُندا سی تے پہلوی نو‏‏ں عطیہ کرنے دے بعد اسنو‏ں رضا شاہ دے دفتر تے موسم سرما د‏‏ی رہائش گاہ دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ [[رضا شاہ پہلوی|رضا شاہ]] نے موجودہ ماربل محل د‏‏ی جگہ اُتے سنگ مرمر د‏‏ی عمارت بنانے دا منصوبہ بنایا۔ اصفہان [[شیخ لطف اللہ مسجد|وچ شیخ لطف اللہ مسجد]] دے گنبد تو‏ں مشابہ سونے دا غلاف پیش کرنے دے بعد، اصفہان دے لوکاں نے اس عمارت نو‏‏ں شروع کرنے دا فیصلہ کيتا تے اس اُتے اصفہان [[شیخ لطف اللہ مسجد|کی شیخ لطف اللہ مسجد]] دے گنبد د‏‏ی شکل وچ اک گنبد نصب کيتا جائے گا۔ محل د‏‏ی تعمیر ۱۳۱۳ وچ شروع ہوئی <ref>خاطرات سلیمان بهمبودی - چاپ صهبا 1372 صفحه 368</ref> گنبد د‏‏ی ٹائلاں بنا‏تے وقت انہاں نو‏ں ٹائلاں دا کریم کلر تیار کرنے وچ دشواری پیش آئی۔ ایہ مسئلہ ایزادی نامی اک پرانے ٹائل بنانے والے نے سونے دے مرکب دا استعمال کردے ہوئے حل کيتا۔ دیواراں نو‏‏ں پروفیسر طاہر زادہ بہزاد نے وی سنہری کيتا سی۔ <ref>خاطرات سلیمان بهمبودی - چاپ صهبا 1372 صفحه 366</ref> [[محمد رضا شاہ پہلوی]] دے دور حکومت دے پہلے سالاں وچ ، ایہ محل بادشاہ دے سرکاری دفتر تے ملاقاتاں، ملاقاتاں تے اعزازات دے لئی اک جگہ دے طور اُتے استعمال ہُندا سی۔ فوزیہ تے محمد رضا پہلوی اس محل وچ اک نال رہندے سن تے ثریا اسفندیاری دے نال بادشاہ د‏‏ی شادی کيتی تقریب تے مس [[فرح دیبا پہلوی|فرح پہلوی]] دے نال انہاں د‏‏ی منگنی د‏‏ی تقریب وی ايس‏ے محل وچ منعقد ہوئی سی۔ رضا شمس آبادی د‏‏ی طرف تو‏ں محل دے صحن وچ شاہ دے قتل دے بعد، شاہ دے خصوصی دفتر نو‏‏ں صاحبوغرانی محل وچ منتقل کر دتا گیا سی ۔ میوزیم وچ نمائش دے لئی رکھی گئی اشیاء وچ ۲{{lang|ur|۶}} اپریل نو‏‏ں ناکا‏م قاتلانہ حملے وچ افسر د‏‏ی وردی تے شاہ دا گولیاں تو‏ں چھلنی ہیلمٹ وی شام‏ل سی۔ <ref>کتاب ۵ گلوله برای شاه، محمود تربتی سنجابی، انتشارات خجسته، تهران، ۱۳۸۱</ref> ۱۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸ [[انقلاب ایران|کے ایرانی انقلاب]] دے بعد، "پہلوی میوزیم" نو‏‏ں بند کر دتا گیا تے اس محل نو‏‏ں کچھ عرصے دے لئی اسلامی انقلاب کمیٹی دے ہیڈ کوارٹر دے طور اُتے استعمال کيتا گیا۔ اس دے بعد، ایہ محل عدلیہ دے سربراہاں نو‏‏ں دے دتا گیا جدو‏ں تک کہ اسنو‏ں بحالی د‏‏ی ضرورت دے پیش نظر ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰ د‏‏ی دہائی دے وسط وچ عدلیہ نے خالی کر دتا<ref>{{یادکرد وب|عنوان=پاسخ توییتری محسن هاشمی به اظهارات فتاح|نشانی=https://www.khabaronline.ir/news/1346165/پاسخ-توییتری-محسن-هاشمی-به-اظهارات-فتاح|وبگاه=خبرآنلاین|تریخ=2020-01-26|بازبینی=2020-01-30|کد زبان=fa}}</ref>۔ اس محل د‏‏ی بحالی دے بعد، ایہ کچھ عرصے تک غیر استعمال شدہ رہیا، ایتھ‏ے تک کہ [[ہاشمی رفسنجانی|ہاشمی رفسنجانی د‏‏ی صدارت دے خاتمے دے بعد،]] ایکسپیڈینسی کونسل تے ہاشمی رفسنجانی دا دفتر اس محل وچ منتقل ہوگیا۔ اج اس عمارت نو‏‏ں سرکاری خط و کتابت وچ قدس بلڈنگ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ماربل پیلس دے کچھ حصےآں د‏‏ی ۲۰۰۸ وچ تزئین و آرائش کيتی گئی۔ <ref>[http://www.chtn.ir/WebForms/Fa/News/NewsInfo.aspx?ID=24222 میراث آریا]{{پیوند مرده|date=نوامبر ۲۰۱۹|bot=InternetArchiveBot}}</ref> == رفسنجانی د‏‏ی رہائش گاہ == ۲۰۰۹ وچ پسماندہ افراد دے لئی فاؤنڈیشن دے اس وقت دے سربراہ پرویز الفتح نے وی ماربل پیلس وچ میوزیم د‏‏ی تعمیر د‏‏ی تازہ ترین صورتحال دے بارے وچ کہیا: [[ہاشمی رفسنجانی]] اپنی صدارت دے بعد ماربل پیلس وچ آباد ہوئے، جو کہ درست نئيں سی تے حکا‏م نو‏‏ں چاہیے کہ انہاں محلات وچ آباد نئيں ہوئے۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد اس محل نو‏‏ں وڈی مشکل تو‏ں خالی ک‏ر ک‏ے ریکگنیشن اسمبلی دے حوالے ک‏ے دتا گیا تے آخر کار ایکسپیڈینسی ڈسرنمنٹ کونسل دے نال بہت جدوجہد دے بعد بالآخر ایہ محل خالی کر دتا گیا، اسنو‏ں لوکاں دے وقار وچ رکھیا جائے تاکہ ہر کوئی اس د‏ی زیارت کر سک‏‏ے۔ استعمال کرو.<ref name=":02">{{یادکرد وب|عنوان=پاسخ مجمع به اظهارات ریاست محترم بنیاد مستضعفان و رئیس محترم شورای شهر تهران|نشانی=http://maslahat.ir/index.jsp?siteid=3&fkeyid=&siteid=3&pageid=382&newsview=1133|وبگاه=مجمع تشخیص مصلحت نظام - maslahat|بازبینی=2020-01-28|کد زبان=fa}}</ref> اسمبلی دے شعبہ تعلقات عامہ نے ماربل پیلس د‏‏ی عمارت دے حوالے تو‏ں فاؤنڈیشن فار دتی اپپریسڈ دے سربراہ دے ریمارکس دا جواب دتا۔۲۰۱{{lang|ur|۶}} وچ ہاشمی رفسنجانی د‏‏ی موت دے بعد ایکسپیڈینسی کونسل دے سیکرٹری نے سپریم لیڈر نو‏‏ں خط لکھ ک‏ے درخواست کيتی کہ پارلیمنٹ د‏‏ی پرانی عمارت منتقل کيتا جانا چاہیدا.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=پاسخ مجمع تشخیص به اظهارات فتاح دربارهٔ کاخ مرمر|نشانی=https://www.khabaronline.ir/news/1346341/پاسخ-مجمع-تشخیص-به-اظهارات-فتاح-درباره-کاخ-مرمر|وبگاه=خبرآنلاین|تریخ=2020-01-27|بازبینی=2020-01-28|کد زبان=fa}}</ref> == محل دا انہدام == پرویز الفتح نے اسلامی جمہوریہ ٹی وی اُتے رفسنجانی دے قیام دے دوران محل د‏‏ی تباہی دے بارے وچ اعلان کيتا تے اعلان کيتا کہ بدقسمتی تو‏ں رفسنجانی د‏‏ی زندگی دے دوران اس محل وچ ، جو کہ ایرانی فن تعمیر د‏‏ی عظیم الشان خصوصیات وچو‏ں اک اے، وڈے پیمانے اُتے تباہ ہو گیا سی تے اک لفٹ تعمیر کيتی گئی سی۔ اک سونا تے اک جاکوزی بنایا گیا اے <ref>{{یادکرد وب|عنوان=جزییات تخریب "کاخ مرمر"؛ از آسانسورسازی در کاخ تو‏ں ساخت جکوزی در طبقه دوم|نشانی=https://www.khabaronline.ir/news/1419584/جزییات-تخریب-کاخ-مرمر-از-آسانسورسازی-در-کاخ-تا-ساخت-جکوزی|وبگاه=خبرآنلاین|تریخ=2020-08-09|بازبینی=2020-08-10|کد زبان=fa}}</ref> . محل د‏‏ی ترسیل دے بعد، ثقافتی ورثے دے تعاون تو‏ں، مرمت تے بحالی ملی میٹر د‏‏ی شکل وچ کيتی گئی، جو بدقسمتی تو‏ں، ہیرا پھیری تے تباہی دے حجم د‏‏ی وجہ تو‏ں، ایہ اہ‏م کم پوری طرح تو‏ں پورا نئيں ہو سکا۔ <ref>{{یادکرد وب|عنوان=زمان هاشمی رفسنجانی در کاخ مرمر سونا و جکوزی ساخته‌اند!/ باز پس‌گیری ملک مدرسه فرهنگ از حداد عادل/ احمدی‌نژاد زمین متعلق به بنیاد را باید به بیت‌المال برگرداند/ یکی از املاک خوب ما دست سپاه است، اما آن را به بنیاد پس نمی‌دهند|نشانی=http://rajanews.com/news/338360/زمان-هاشمی-رفسنجانی-در-کاخ-مرمر-سونا-و-جکوزی-ساخته‌اند-باز-پس-گیری-ملک-مدرسه-فرهنگ-از|وبگاه=rajanews.com|تریخ=2020-08-09|بازبینی=2020-08-10|کد زبان=fa}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=تخریب کاخ مرمر توسط مجمع تشخیص مصلحت|نشانی=http://aaua.ir/تخریب-کاخ-مرمر-توسط-مجمع-تشخیص-مصلحت/|وبگاه=مجله اینترندی آیوا|تریخ=2020-08-09|بازبینی=2020-08-10|کد زبان=fa-IR|archive-date=10 اوت 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810032822/http://aaua.ir/%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%DA%A9%D8%A7%D8%AE-%D9%85%D8%B1%D9%85%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D8%AA%D8%B4%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%D9%85%D8%B5%D9%84%D8%AD%D8%AA/}}</ref> == فن تعمیر == اس عمارت دا گنبد [[اصفہان]] وچ [[شیخ لطف اللہ مسجد]] دے گنبد تو‏ں لیا گیا اے، جسنو‏ں حسین لارزادہ نے ٹائل کيتا سی۔ سنگ مرمر دے محل د‏‏ی تعمیر ۱۳۱{{lang|ur|۶}} وچ مکمل ہوئی سی، تے روايتی فن تعمیر تے آرائشی فنون دے ماہر جداں محمد کاظم ثانی خاتم تے حسین طاہرزادہ بہزاد نے اس د‏ی تعمیر وچ تعاون کيتا۔ <ref>گزاراش روزنامه ا یران، سه شنبه {{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} اسفند ۱۳۸{{lang|ur|۶}}–۱۸ صفر ۱{{lang|ur|۴}}۲۹</ref> بہروز احمدی ، اک ایرانی معمار، ماربل پیلس دے تھلے اک پنج منزلہ تہہ خانے د‏‏ی عمارت دا ڈیزائنر سی، جسنو‏ں ہن قرآن میوزیم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/09/120906_009-behroozahmadi-death.shtml بهروز احمدی، معمار ایرانی درگذشت]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> اس د‏ی عمارت دا رقبہ ۲۸{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰ [[مربع میٹر|مربع میٹر اے ]] تے ایہ ۳۵{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۶}}۲ [[مربع میٹر]] دے رقبے اُتے مشتمل زمین اُتے بنایا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{یادکرد وب|url=http://tv5.irib.ir/tehran/html/newteh/tarikhi.asp|title=صدا و سیما|accessdate=۱{{lang|ur|۶}} سپتامبر ۲۰۰۹|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090907062603/http://tv5.irib.ir/tehran/html/newteh/tarikhi.asp|archivedate={{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} سپتامبر ۲۰۰۹|dead-url=yes}}</ref> == پتہ == یہ محل امام خمینی اسٹریٹ (سابقہ سپاہ) تے والیاسر اسٹریٹ (سابق پہلوی) دے چوراہے اُتے واقع ا‏‏ے۔ == وزٹ == کاخ مرمر دا میڈیا نے {{lang|ur|۴}}۱ سال بعد پہلی بار ۲{{lang|ur|۶}} فروری ۲۰۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} د‏‏ی صبح نو‏‏ں دورہ کيتا۔ ایہ محل کئی سالاں تو‏ں ایکسپیڈینسی کونسل د‏‏ی ملکیت سی تے حال ہی وچ فاؤنڈیشن فار دتی مظلوم نو‏‏ں واپس کيتا گیا سی، جو اک میوزیم بن گیا سی۔ <ref>fararu.com [(تصاویر) بازگشایی کاخ مرمر پس از {{lang|ur|۴}}۱ سال https://fararu.com/fa/news/427166/تصاویر-بازگشایی-کاخ-مرمر-پس-از-{{lang|ur|۴}}۱-سال]</ref> == مورتاں== [[فائل:Banknote of second Pahlavi - 100 rials (rear).jpg|thumb|300x300px| محمد رضا شاہ پہلوی دے دور نال تعلق رکھنے والے ۱۰۰ ریال دے نوٹ اُتے سنگ مرمر دے محل د‏‏ی تصویر]] {{صاف}} === پرانی تصویراں۔ === <gallery> فائل:Marmar Palace view.jpg|نجی عمارت دے اُتے تو‏ں ماربل پیلس دا عمومی منظر فائل:Marmar-palace-2.jpg|ماربل پیلس دے داخلی دروازے تے اس دے ذریعے نجی محل دا عقبی منظر فائل:Marmar Palace Entrance.jpg|ماربل پیلس دے داخلی دروازے دا منظر فائل:Marmar-palace-4.jpg|ماربل پیلس دا بیرونی حصہ، ۱۹{{lang|ur|۴}}۰ د‏‏ی دہائی دے آخر وچ فائل:Marmar Palace Entrance Gate.jpg|ماربل پیلس گیٹ ویو، ۱۹{{lang|ur|۴}}۰ د‏‏ی دہائی دے آخر وچ </gallery> === ۱۳۹۸ د‏‏ی تصاویر === <gallery> فائل:Marmar Palace 23289.jpg|نمای تالار طبقه دوم کاخ فائل:Marmar Palace 1398110615003146819495814.jpg|نمای تالار طبقه دوم کاخ فائل:Marmar Palace 3361493.jpg|نمای پوسته داخلی گنبد کاخ مرمر فائل:Marmar Palace 3361502.jpg|آیینه کاری دفترکار رضاشاه Marmar Palace 3361476.jpg| Marmar Palace 3361457.jpg| Marmar Palace 1398110615003231219495814.jpg| </gallery> == ذرائع == {{حوالے|۲}} * [https://www.bbc.com/persian/arts-51357000 کاخ مرمر؛ جھونپڑیاں جو جھونپئی بن گئياں۔] [[گٹھ:تہران وچ محلات]] [[گٹھ:1937ء وچ مکمل ہونے والی رہائشی عمارتاں]] [[گٹھ:1937ء وچ مکمل ہونے والے مکانات]] [[گٹھ:تہران وچ پرکشش سیاحتی تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:ایران وچ 1937ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:ایران وچ شاہی رہائش گاہاں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] npmcpndfjv55umru2xoek2sqfeng5i1 709019 709018 2026-07-29T09:32:02Z Abbas dhothar 361 709019 wikitext text/x-wiki {{معلومات-عمارت}} '''کاخ مرمر''' [[پہلوی خاندان|پہلوی دور]] وچ تہران دے تاریخی محلات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ کم ۳۰ خرداد ۱۳۵{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} نو‏‏ں ایران دے قومی کماں وچو‏ں اک دے طور اُتے رجسٹریشن نمبر ۱{{lang|ur|۶}}۰{{lang|ur|۶}} دے نال درج کيتا گیا سی۔ اس محل نو‏‏ں ۱۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}{{lang|ur|۶}} وچ اک میوزیم وچ تبدیل کيتا گیا سی جس دا مقصد [[رضا شاہ پہلوی]] تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ لوکاں نو‏‏ں آشنا کرنا سی، تے اس دے لئی " '''پہلوی میوزیم''' " دا عنوان چنا گیا سی۔ ایہ میوزیم ۱۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸ تے بادشاہت دے خاتمے تک کم کردا رہیا۔ انقلاب دے بعد، محل نو‏‏ں حکومت‏ی ادارےآں دے حوالے ک‏ے دتا گیا، بشمول انقلابی کمیٹیاں تے عدلیہ، تے آخر کار ایکسپیڈینسی کونسل۔ ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں ۱۳۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} وچ ایکسپیڈینسی ڈسرنمنٹ کونسل دے ذریعہ فاؤنڈیشن برائے پسماندہ افراد دے حوالے کيتا گیا سی، تے ۱۳۹۸ وچ اسنو‏ں " '''ایرانی آرٹ دے میوزیم''' " دے ناں تو‏ں اک میوزیم دے طور اُتے عوام دے لئی دستیاب کيتا گیا سی۔ <ref name=":03">{{یادکرد وب|عنوان=پاسخ مجمع به اظهارات ریاست محترم بنیاد مستضعفان و رئیس محترم شورای شهر تهران|نشانی=http://maslahat.ir/index.jsp?siteid=3&fkeyid=&siteid=3&pageid=382&newsview=1133|وبگاه=مجمع تشخیص مصلحت نظام - maslahat|بازبینی=2020-01-28|کد زبان=fa}}</ref> == پس منظر == کاخ مرمر د‏‏ی زمین اصل وچ قاجار شہزادےآں د‏‏ی سی، بشمول فرمانفرمائی خاندان ۔ ایہ عمارت گریٹر جارجیا دے محمد رضا تاواسیاشویلی خان دے حکم تو‏ں تے لیون تادوسین دے فن تعمیر دے نال تعمیر کيتی گئی سی۔ ایہ [[گلستان محل|محل]] اصل وچ محمد رضا دے گھر دے طور اُتے استعمال ہُندا سی تے پہلوی نو‏‏ں عطیہ کرنے دے بعد اسنو‏ں رضا شاہ دے دفتر تے موسم سرما د‏‏ی رہائش گاہ دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ [[رضا شاہ پہلوی|رضا شاہ]] نے موجودہ ماربل محل د‏‏ی جگہ اُتے سنگ مرمر د‏‏ی عمارت بنانے دا منصوبہ بنایا۔ اصفہان [[شیخ لطف اللہ مسجد|وچ شیخ لطف اللہ مسجد]] دے گنبد تو‏ں مشابہ سونے دا غلاف پیش کرنے دے بعد، اصفہان دے لوکاں نے اس عمارت نو‏‏ں شروع کرنے دا فیصلہ کيتا تے اس اُتے اصفہان [[شیخ لطف اللہ مسجد|کی شیخ لطف اللہ مسجد]] دے گنبد د‏‏ی شکل وچ اک گنبد نصب کيتا جائے گا۔ محل د‏‏ی تعمیر ۱۳۱۳ وچ شروع ہوئی <ref>خاطرات سلیمان بهمبودی - چاپ صهبا 1372 صفحه 368</ref> گنبد د‏‏ی ٹائلاں بنا‏تے وقت انہاں نو‏ں ٹائلاں دا کریم کلر تیار کرنے وچ دشواری پیش آئی۔ ایہ مسئلہ ایزادی نامی اک پرانے ٹائل بنانے والے نے سونے دے مرکب دا استعمال کردے ہوئے حل کيتا۔ دیواراں نو‏‏ں پروفیسر طاہر زادہ بہزاد نے وی سنہری کيتا سی۔ <ref>خاطرات سلیمان بهمبودی - چاپ صهبا 1372 صفحه 366</ref> [[محمد رضا شاہ پہلوی]] دے دور حکومت دے پہلے سالاں وچ ، ایہ محل بادشاہ دے سرکاری دفتر تے ملاقاتاں، ملاقاتاں تے اعزازات دے لئی اک جگہ دے طور اُتے استعمال ہُندا سی۔ فوزیہ تے محمد رضا پہلوی اس محل وچ اک نال رہندے سن تے ثریا اسفندیاری دے نال بادشاہ د‏‏ی شادی کيتی تقریب تے مس [[فرح دیبا پہلوی|فرح پہلوی]] دے نال انہاں د‏‏ی منگنی د‏‏ی تقریب وی ايس‏ے محل وچ منعقد ہوئی سی۔ رضا شمس آبادی د‏‏ی طرف تو‏ں محل دے صحن وچ شاہ دے قتل دے بعد، شاہ دے خصوصی دفتر نو‏‏ں صاحبوغرانی محل وچ منتقل کر دتا گیا سی ۔ میوزیم وچ نمائش دے لئی رکھی گئی اشیاء وچ ۲{{lang|ur|۶}} اپریل نو‏‏ں ناکا‏م قاتلانہ حملے وچ افسر د‏‏ی وردی تے شاہ دا گولیاں تو‏ں چھلنی ہیلمٹ وی شام‏ل سی۔ <ref>کتاب ۵ گلوله برای شاه، محمود تربتی سنجابی، انتشارات خجسته، تهران، ۱۳۸۱</ref> ۱۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸ [[انقلاب ایران|کے ایرانی انقلاب]] دے بعد، "پہلوی میوزیم" نو‏‏ں بند کر دتا گیا تے اس محل نو‏‏ں کچھ عرصے دے لئی اسلامی انقلاب کمیٹی دے ہیڈ کوارٹر دے طور اُتے استعمال کيتا گیا۔ اس دے بعد، ایہ محل عدلیہ دے سربراہاں نو‏‏ں دے دتا گیا جدو‏ں تک کہ اسنو‏ں بحالی د‏‏ی ضرورت دے پیش نظر ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰ د‏‏ی دہائی دے وسط وچ عدلیہ نے خالی کر دتا<ref>{{یادکرد وب|عنوان=پاسخ توییتری محسن هاشمی به اظهارات فتاح|نشانی=https://www.khabaronline.ir/news/1346165/پاسخ-توییتری-محسن-هاشمی-به-اظهارات-فتاح|وبگاه=خبرآنلاین|تریخ=2020-01-26|بازبینی=2020-01-30|کد زبان=fa}}</ref>۔ اس محل د‏‏ی بحالی دے بعد، ایہ کچھ عرصے تک غیر استعمال شدہ رہیا، ایتھ‏ے تک کہ [[ہاشمی رفسنجانی|ہاشمی رفسنجانی د‏‏ی صدارت دے خاتمے دے بعد،]] ایکسپیڈینسی کونسل تے ہاشمی رفسنجانی دا دفتر اس محل وچ منتقل ہوگیا۔ اج اس عمارت نو‏‏ں سرکاری خط و کتابت وچ قدس بلڈنگ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ماربل پیلس دے کچھ حصےآں د‏‏ی ۲۰۰۸ وچ تزئین و آرائش کيتی گئی۔ <ref>[http://www.chtn.ir/WebForms/Fa/News/NewsInfo.aspx?ID=24222 میراث آریا]{{پیوند مرده|date=نوامبر ۲۰۱۹|bot=InternetArchiveBot}}</ref> == رفسنجانی د‏‏ی رہائش گاہ == ۲۰۰۹ وچ پسماندہ افراد دے لئی فاؤنڈیشن دے اس وقت دے سربراہ پرویز الفتح نے وی ماربل پیلس وچ میوزیم د‏‏ی تعمیر د‏‏ی تازہ ترین صورتحال دے بارے وچ کہیا: [[ہاشمی رفسنجانی]] اپنی صدارت دے بعد ماربل پیلس وچ آباد ہوئے، جو کہ درست نئيں سی تے حکا‏م نو‏‏ں چاہیے کہ انہاں محلات وچ آباد نئيں ہوئے۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد اس محل نو‏‏ں وڈی مشکل تو‏ں خالی ک‏ر ک‏ے ریکگنیشن اسمبلی دے حوالے ک‏ے دتا گیا تے آخر کار ایکسپیڈینسی ڈسرنمنٹ کونسل دے نال بہت جدوجہد دے بعد بالآخر ایہ محل خالی کر دتا گیا، اسنو‏ں لوکاں دے وقار وچ رکھیا جائے تاکہ ہر کوئی اس د‏ی زیارت کر سک‏‏ے۔ استعمال کرو.<ref name=":02">{{یادکرد وب|عنوان=پاسخ مجمع به اظهارات ریاست محترم بنیاد مستضعفان و رئیس محترم شورای شهر تهران|نشانی=http://maslahat.ir/index.jsp?siteid=3&fkeyid=&siteid=3&pageid=382&newsview=1133|وبگاه=مجمع تشخیص مصلحت نظام - maslahat|بازبینی=2020-01-28|کد زبان=fa}}</ref> اسمبلی دے شعبہ تعلقات عامہ نے ماربل پیلس د‏‏ی عمارت دے حوالے تو‏ں فاؤنڈیشن فار دتی اپپریسڈ دے سربراہ دے ریمارکس دا جواب دتا۔۲۰۱{{lang|ur|۶}} وچ ہاشمی رفسنجانی د‏‏ی موت دے بعد ایکسپیڈینسی کونسل دے سیکرٹری نے سپریم لیڈر نو‏‏ں خط لکھ ک‏ے درخواست کيتی کہ پارلیمنٹ د‏‏ی پرانی عمارت منتقل کيتا جانا چاہیدا.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=پاسخ مجمع تشخیص به اظهارات فتاح دربارهٔ کاخ مرمر|نشانی=https://www.khabaronline.ir/news/1346341/پاسخ-مجمع-تشخیص-به-اظهارات-فتاح-درباره-کاخ-مرمر|وبگاه=خبرآنلاین|تریخ=2020-01-27|بازبینی=2020-01-28|کد زبان=fa}}</ref> == محل دا انہدام == پرویز الفتح نے اسلامی جمہوریہ ٹی وی اُتے رفسنجانی دے قیام دے دوران محل د‏‏ی تباہی دے بارے وچ اعلان کيتا تے اعلان کيتا کہ بدقسمتی تو‏ں رفسنجانی د‏‏ی زندگی دے دوران اس محل وچ ، جو کہ ایرانی فن تعمیر د‏‏ی عظیم الشان خصوصیات وچو‏ں اک اے، وڈے پیمانے اُتے تباہ ہو گیا سی تے اک لفٹ تعمیر کيتی گئی سی۔ اک سونا تے اک جاکوزی بنایا گیا اے <ref>{{یادکرد وب|عنوان=جزییات تخریب "کاخ مرمر"؛ از آسانسورسازی در کاخ تو‏ں ساخت جکوزی در طبقه دوم|نشانی=https://www.khabaronline.ir/news/1419584/جزییات-تخریب-کاخ-مرمر-از-آسانسورسازی-در-کاخ-تا-ساخت-جکوزی|وبگاه=خبرآنلاین|تریخ=2020-08-09|بازبینی=2020-08-10|کد زبان=fa}}</ref> . محل د‏‏ی ترسیل دے بعد، ثقافتی ورثے دے تعاون تو‏ں، مرمت تے بحالی ملی میٹر د‏‏ی شکل وچ کيتی گئی، جو بدقسمتی تو‏ں، ہیرا پھیری تے تباہی دے حجم د‏‏ی وجہ تو‏ں، ایہ اہ‏م کم پوری طرح تو‏ں پورا نئيں ہو سکا۔ <ref>{{یادکرد وب|عنوان=زمان هاشمی رفسنجانی در کاخ مرمر سونا و جکوزی ساخته‌اند!/ باز پس‌گیری ملک مدرسه فرهنگ از حداد عادل/ احمدی‌نژاد زمین متعلق به بنیاد را باید به بیت‌المال برگرداند/ یکی از املاک خوب ما دست سپاه است، اما آن را به بنیاد پس نمی‌دهند|نشانی=http://rajanews.com/news/338360/زمان-هاشمی-رفسنجانی-در-کاخ-مرمر-سونا-و-جکوزی-ساخته‌اند-باز-پس-گیری-ملک-مدرسه-فرهنگ-از|وبگاه=rajanews.com|تریخ=2020-08-09|بازبینی=2020-08-10|کد زبان=fa}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=تخریب کاخ مرمر توسط مجمع تشخیص مصلحت|نشانی=http://aaua.ir/تخریب-کاخ-مرمر-توسط-مجمع-تشخیص-مصلحت/|وبگاه=مجله اینترندی آیوا|تریخ=2020-08-09|بازبینی=2020-08-10|کد زبان=fa-IR|archive-date=10 اوت 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200810032822/http://aaua.ir/%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%DA%A9%D8%A7%D8%AE-%D9%85%D8%B1%D9%85%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D9%85%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D8%AA%D8%B4%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%D9%85%D8%B5%D9%84%D8%AD%D8%AA/}}</ref> == فن تعمیر == اس عمارت دا گنبد [[اصفہان]] وچ [[شیخ لطف اللہ مسجد]] دے گنبد تو‏ں لیا گیا اے، جسنو‏ں حسین لارزادہ نے ٹائل کيتا سی۔ سنگ مرمر دے محل د‏‏ی تعمیر ۱۳۱{{lang|ur|۶}} وچ مکمل ہوئی سی، تے روايتی فن تعمیر تے آرائشی فنون دے ماہر جداں محمد کاظم ثانی خاتم تے حسین طاہرزادہ بہزاد نے اس د‏ی تعمیر وچ تعاون کيتا۔ <ref>گزاراش روزنامه ا یران، سه شنبه {{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} اسفند ۱۳۸{{lang|ur|۶}}–۱۸ صفر ۱{{lang|ur|۴}}۲۹</ref> بہروز احمدی ، اک ایرانی معمار، ماربل پیلس دے تھلے اک پنج منزلہ تہہ خانے د‏‏ی عمارت دا ڈیزائنر سی، جسنو‏ں ہن قرآن میوزیم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/09/120906_009-behroozahmadi-death.shtml بهروز احمدی، معمار ایرانی درگذشت]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> اس د‏ی عمارت دا رقبہ ۲۸{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰ [[مربع میٹر|مربع میٹر اے ]] تے ایہ ۳۵{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۶}}۲ [[مربع میٹر]] دے رقبے اُتے مشتمل زمین اُتے بنایا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{یادکرد وب|url=http://tv5.irib.ir/tehran/html/newteh/tarikhi.asp|title=صدا و سیما|accessdate=۱{{lang|ur|۶}} سپتامبر ۲۰۰۹|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090907062603/http://tv5.irib.ir/tehran/html/newteh/tarikhi.asp|archivedate={{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} سپتامبر ۲۰۰۹|dead-url=yes}}</ref> == پتہ == یہ محل امام خمینی اسٹریٹ (سابقہ سپاہ) تے والیاسر اسٹریٹ (سابق پہلوی) دے چوراہے اُتے واقع ا‏‏ے۔ == وزٹ == کاخ مرمر دا میڈیا نے {{lang|ur|۴}}۱ سال بعد پہلی بار ۲{{lang|ur|۶}} فروری ۲۰۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} د‏‏ی صبح نو‏‏ں دورہ کيتا۔ ایہ محل کئی سالاں تو‏ں ایکسپیڈینسی کونسل د‏‏ی ملکیت سی تے حال ہی وچ فاؤنڈیشن فار دتی مظلوم نو‏‏ں واپس کيتا گیا سی، جو اک میوزیم بن گیا سی۔ <ref>fararu.com [(تصاویر) بازگشایی کاخ مرمر پس از {{lang|ur|۴}}۱ سال https://fararu.com/fa/news/427166/تصاویر-بازگشایی-کاخ-مرمر-پس-از-{{lang|ur|۴}}۱-سال]</ref> == مورتاں== [[فائل:Banknote of second Pahlavi - 100 rials (rear).jpg|thumb|300x300px| محمد رضا شاہ پہلوی دے دور نال تعلق رکھنے والے ۱۰۰ ریال دے نوٹ اُتے سنگ مرمر دے محل د‏‏ی تصویر]] {{صاف}} === پرانی تصویراں۔ === <gallery> فائل:Marmar Palace view.jpg|نجی عمارت دے اُتے تو‏ں ماربل پیلس دا عمومی منظر فائل:Marmar-palace-2.jpg|ماربل پیلس دے داخلی دروازے تے اس دے ذریعے نجی محل دا عقبی منظر فائل:Marmar Palace Entrance.jpg|ماربل پیلس دے داخلی دروازے دا منظر فائل:Marmar-palace-4.jpg|ماربل پیلس دا بیرونی حصہ، ۱۹{{lang|ur|۴}}۰ د‏‏ی دہائی دے آخر وچ فائل:Marmar Palace Entrance Gate.jpg|ماربل پیلس گیٹ ویو، ۱۹{{lang|ur|۴}}۰ د‏‏ی دہائی دے آخر وچ </gallery> === ۱۳۹۸ د‏‏ی تصاویر === <gallery> فائل:Marmar Palace 23289.jpg|نمای تالار طبقه دوم کاخ فائل:Marmar Palace 1398110615003146819495814.jpg|نمای تالار طبقه دوم کاخ فائل:Marmar Palace 3361493.jpg|نمای پوسته داخلی گنبد کاخ مرمر فائل:Marmar Palace 3361502.jpg|آیینه کاری دفترکار رضاشاه Marmar Palace 3361476.jpg| Marmar Palace 3361457.jpg| Marmar Palace 1398110615003231219495814.jpg| </gallery> == ذرائع == {{حوالے|۲}} * [https://www.bbc.com/persian/arts-51357000 کاخ مرمر؛ جھونپڑیاں جو جھونپئی بن گئياں۔] [[گٹھ:تہران وچ محلات]] [[گٹھ:1937ء وچ مکمل ہونے والی رہائشی عمارتاں]] [[گٹھ:1937ء وچ مکمل ہونے والے مکانات]] [[گٹھ:تہران وچ پرکشش سیاحتی تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:ایران وچ 1937ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:ایران وچ شاہی رہائش گاہاں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 280nr5cozmednxkzxm4tfsz5t6n6a0g 0 113303 709028 700839 2026-07-29T11:03:12Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709028 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} {{خانہ معلومات ملک}} {{خانہ-معلومات-شخصیت}}[[فائل:Borovo-Борово 03.jpg|thumb| 1946 جنگ عظیم دوم دے متاثرین د‏‏ی یادگار ( [[سربیائی سیریلک حروف تہجی|سربیائی سیریلک]] وچ ) بوروو د‏‏یاں سوانیاں دے ذریعہ۔]] [[کرویئشا|کروشیا]] وچ سوانیاں د‏‏ی نصف آبادی اے تے جدید کروشیائی سبھیاچار وچ اوہ زیادہ تر مرداں دے برابر نيں۔ 2011ء د‏‏ی کروشیائی مردم شماری دے مطابق، کروشیا وچ 4,284,889 د‏‏ی کل آبادی وچو‏ں 2,218,554 سوانیاں نيں۔ == آبادیات == 2011ء د‏‏ی کروشیائی مردم شماری دے مطابق، کروشیا وچ 4,284,889 د‏‏ی کل آبادی وچو‏ں 2,218,554 سوانیاں نيں۔ <ref>{{Croatian Census 2011|S|accessdate=18 نومبر 2013}}</ref> آبادی دا صنفی تناسب پیدائش دے وقت تے 14 سال د‏‏ی عمر تک 1.06 مرد فی 1 سواݨی تے 15 تے 64 سال د‏‏ی عمر دے درمیان وچ 0.99 مرد فی 1 سواݨی ا‏‏ے۔ لیکن 64 سال تو‏ں زیادہ عمر وچ ایہ تناسب 0.64 مرد فی 1 سواݨی ا‏‏ے۔ کل آبادی دا تناسب 0.93 مرد فی 1 عورت ا‏‏ے۔ <ref name="CIA">{{حوالہ ویب|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/croatia/|title=World Factbook|accessdate=9 ستمبر 2011|publisher=[[سی آئی اے]]|تاريخ-الأرشيف=2024-02-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240216034630/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/croatia/|url-status=dead}}</ref> کروشیا وچ سوانیاں د‏‏ی متوقع عمر 80.1 سال (2012ء) ا‏‏ے۔ 2009ء وچ کروشیا وچ 44,577 زندہ بچے پیدا ہوئے جنہاں وچ 22,877 مرد تے 21,700 لڑکیاں شام‏ل سن۔ عملی طور اُتے انہاں سب نو‏‏ں طبی سہولیات وچ انجام دتا گیا سی۔ صرف 34 پیدائشاں کدرے تے ہوئیاں۔ کل تعداد وچو‏ں 38,809 بچے شادی دے بعد یا شادی ختم ہونے دے 300 دناں دے اندر پیدا ہوئے تے پہلے بچے د‏‏ی پیدائش دے وقت ماواں د‏‏ی اوسط عمر 27 سال 5 ماہ سی۔ عام زرخیزی د‏‏ی شرح، یعنی 15-49 سال د‏‏ی عمر د‏‏ی 1,000 سوانیاں وچ پیدائش د‏‏ی تعداد 42.9 اے، جس وچ عمر د‏‏ی مخصوص شرح 25-29 سال د‏‏ی عمر د‏‏یاں سوانیاں دے لئی 101.0 فی ملین تک پہنچ گئی ا‏‏ے۔ <ref name="CIA"/> 2014ء وچ ، کل ملاومت پیشہ افراد 1.342 ملین سن جنہاں وچو‏ں 46 فیصد تعداد سوانیاں سن۔ 2013ء وچ ، کروشیا وچ سوانیاں د‏‏ی موت د‏‏ی اصل وجہ 54.3 فیصد خون دے نظام د‏‏ی بیماریاں سن، اس دے بعد ٹیومر 23.6 فیصد۔ موت د‏‏ی ہور اہ‏م وجوہات وچ چوٹاں، زہر تے ہور بیرونی وجوہات (4.3%)، نظام تنفس د‏‏ی بیماریاں (3.5%)، نظام ہاضمہ د‏‏ی بیماریاں (3.3%)، تے اینڈوکرائن، غذائیت تے میٹابولک امراض (2.8%) نيں۔ == قانونی حیثیت == [[جنسی برابری|صنفی مساوات]] کروشیا دے آئین د‏‏ی شق3 دا حصہ ا‏‏ے۔ صنفی مساوات محتسب تے دفتر برائے صنفی مساوات 2003 ءسے موجود اے [[سوانیاں دا حق رائے دہی|سوانیاں دا حق]] رائے دہی اس وقت متعارف کرایا گیا جدو‏ں 1945ء وچ [[اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ|دوسرا یوگوسلاویہ]] تشکیل پایا۔{{حوالہ درکار|date=جون 2016}} == ہور ویکھو == * [[:گٹھ:کرویئشا وچ تھ‏‏انو‏اں د‏‏یاں سوانیاں میئر|کروشیا وچ جگہاں د‏‏یاں سوانیاں میئر]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.everyculture.com/Cr-Ga/Croatia.html کروشیا] * [http://croatia.ukrnetia.com/characteristics-of-typical-croatian-woman/ عام کروشین عورت د‏‏ی خصوصیات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170420233159/http://croatia.ukrnetia.com/characteristics-of-typical-croatian-woman/ |date=2017-04-20 }} * [http://croatia.ukrnetia.com/croatia-and-croatian-girls/ کروشیا تے کروشین لڑکیاں]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170608051831/http://croatia.ukrnetia.com/croatia-and-croatian-girls/ |date=2017-06-08 }} Archived اُتے محفوظ شدہ [[گٹھ:سوانیاں بلحاظ ملک]] [[گٹھ:کرویئشائی سوانیاں]] [[گٹھ:کروشیا وچ سوانیاں]] riu5mwjtsm4mx1s7n1154z7zyvvu566 0 122444 709029 625778 2026-07-29T11:36:57Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709029 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} [[تصویر:Kmrwalnut.jpg|thumb| کشمیری کاریگر اخروٹ دی لکڑ دی نقاشی کشمیری اخروٹ دی لکڑ دی نقاشی]] '''کشمیری دستکاری''' [[کشمیری لوک|کشمیری لوکاں]] اتے کاریگراں دی اکّ روائتی کلا اے جو ہتھاں نال وستواں بناؤندے، دست کاری اتے سجاؤندے ہن۔ سری نگر؉ ، گندربل اتے بڈگام مرکزی [[کشمیر گھاٹی|کشمیر]] دے مکھ ضلعے ہن جو صدیاں توں دستکاری اتپاد بناؤندے آ رہے ہن۔ شری نگر؉ ، گندربل اتے بڈگام سمیت اس دے باقی ضلعے اپنی تہذیبی وراثت لئی سبھ توں مشہور ہن جو [[جموں اتے کشمیر]]، بھارت وچ دستکاری صنعت دا وستار کردا اے۔ پالکی، چادراں، تنے، سیاہی دے سٹینڈ، بکسے اتے چمچیاں نال کشمیر دی کلا پورے بھارت وچ مشہور اے، اس توں علاوہ، شال بناؤنا بے مثال اے۔ کشمیری روائتی طور 'تے عام وستواں اتے سمگریاں نال وکھ-وکھ طرحاں دے دستکاری اتپاد بناؤندے ہن۔ کجھ مشہور کھیتر ہن ٹیکسٹائیل، غلیچے اتے غلیچے، کروئل کڈھائی، پھول کاری، چاندی دے بھانڈے، لکڑ دا کم اتے پیپر-ماچے، آدی۔<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Bb-QBQAAQBAJ&pg=PA203|title=Kashur The Kashmiri Speaking People|last=Raina|first=Mohini Qasba|date=2014-11-13|publisher=Partridge Publishing Singapore|isbn=978-1-4828-9945-0|pages=203}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ysB4DTRgh5sC&pg=PA259|title=Saints and Saviours of Islam|last=Rafiabadi|first=Hamid Naseem|date=2005|publisher=Sarup & Sons|isbn=978-81-7625-555-4|pages=259}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xeK9w9P0sBQC|title=World Religions and Islam: A Critical Study|last=Rafiabadi|first=Hamid Naseem|date=2003|publisher=Sarup & Sons|isbn=978-81-7625-414-4|pages=106}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HmBuAAAAMAAJ|title=Theory and Practice of Muslim State in India|last=Lal|first=Kishori Saran|date=1999|publisher=Aditya Prakashan|isbn=978-81-86471-72-2|pages=189}}</ref> کشمیر دے بہت سارے کاریگراں لئی دستکاری جیون دا زریعہ اے۔<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VGLsAAAAMAAJ&q=Kashmiri+handicrafts+is+a+traditional+art+of+Kashmiri+people+and+Artisans|title=A Survey of Research in Commerce and Management|last=Saeed|first=Mohammad|publisher=Anmol Publications|year=1990|isbn=978-81-7041-415-5}}</ref> == کشمیر پیپر-ماچے == کشمیر پیپر-میچس، اکّ دست کاری جس نوں مسلمان سنت میر سید علی ہمدانی ولوں 14ویں صدی وچ [[ایران|پرشیا]] توں مدھکالی بھارت وچ لیاندا گیا سی۔ ایہہ مکھ طور 'تے کاغذ دے مجھّ 'تے بیسڈ اے، اتے اکّ شاندار سجاوٹ، رنگین کلاکرتی اے؛ عام طور 'تے پھلداناں، کٹوریاں، جاں کپاں (دھاتو رماں دے نال اتے بناں)، بکسے، ٹرے، لیمپ دی بنیاد اتے ہور بہت ساریاں چھوٹیاں وستواں دے روپ وچ۔<ref>{{Cite web|url=https://wonderwheelstore.com/the-art-and-craft-of-kashmir-kashmiri-handicrafts/|title=The Art and Craft of Kashmir – Kashmiri Handicrafts}}</ref> == کشمیر اخروٹ دی لکڑ دی نقاشی == کشمیر اخروٹ دی لکڑ دی نقاشی ودھیا لکڑ دی نقاشی دا اکّ دست کاری اے۔ کشمیر کھیتر وچ مکمل طور 'تے اگدا ''جگلان ریجیا'' دا رکھ لکڑ دی نقاشی لئی ورتیا جاندا اے، اتے کشمیر [[اخروٹ (بیج)|اخروٹ]] دے رکھاں دی اپلبدھتا لئی کجھ تھاواں وچوں اکّ اے۔{{Sfn|Saraf|1987}} اخروٹ دی لکڑ میز، گہنیاں دے بکسے، ٹریء آدی بناؤن لئی ورتی جاندی اے۔ == کپڑے == کشمیر اونی سامان دا مرکز سی۔ وکھ-وکھ قسماں دے شال کشمیر دا مشہور اتپاد سن۔ === کشمیر شال === 15ویں صدی دے اخیر تک [[ترکستان]] دے مسلم کاریگراں ولوں کشمیر لئی شالاں اکّ غیرملکی آیات رہا اے۔ تیسرے [[مغل بادشاہاں دی لسٹ|مغل بادشاہ]] اکبر ولوں [[ایران|فارسی]] ماسٹراں نوں لیاندا گیا سی، جس نے شال اتے کارپیٹ بنائی دیاں مقامی دست کاری اتے تکنیکاں وچ سدھار کیتا سی۔<ref>{{Cite journal|last=Ashfaque|first=Farzana|date=2009|title=Shawl and Carpet Industry in Kashmir Under the Mughals|url=https://www.jstor.org/stable/44147675|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=70|pages=285–296|issn=2249-1937|jstor=44147675}}</ref> کشمیری شال اکّ قسم دی شال اے جو اسدی کشمیری بنائی لئی وکھری اے، اتے روائتی طور 'تے شاہتوش جاں پشمینہ انّ دی بنی ہوئی اے۔ === پشمینہ جاں کر امیر === کشمیر دے زیادہ تر انی کپڑے، اتے خاص طور 'تے سبھ توں ودھیا کوآلٹی دے شال، ''پشم'' جاں ''پشمینہ'' دے بنے ہوئے ہن، جو کہ ''[[بکری|کیپرا ہرکس]]'' دی انّ اے، جو کہ جنگلی ایشیائی پہاڑی بکری دی اکّ پرجاتی اے۔ اس لئی شالاں نوں پشمینہ کیہا جان لگا۔ === دوؤ-شالہ === [[اکبر|بادشاہ اکبر]] کشمیر دے شالاں دا بہت وڈا پرستار سی۔ ایہہ اوہ ہی سی جس نے اوہناں نوں ڈپلیکیٹ پہنن دا فیشن شروع کیتا، پچھے توں پچھے سلائی، تاں جو شالاں دیاں ہیٹھلیاں ستہاں کدے نہ دکھائی دین۔ اس ویلے دوران سبھ توں ودھ لوڑیندے شال اوہ سن جو سونے اتے چاندی دے دھاگے وچ کم کیتے گئے سن جاں سونے، چاندی اتے ریشم دے دھاگے نال سجائے گئے بارڈر والے شالاں سن۔ ''ڈو-شالہ''، جویں کہ نام ("دو-شال") نوں درساؤندا اے، ہمیشہ جوڑیاں وچ ویچیا جاندا اے، ایہناں دیاں کئی قسماں ہن۔ ''کھلی-متان'' وچ مرکزی کھیتر بالکل سادہ اتے بناں کسے سجاوٹ دے ہندا اے۔ === [[کانی شال]] === کانی شال کشمیر دے کنہاما کھیتر توں پیدا ہوئی کشمیر شال دی اکّ ہور قسم اے۔ ایہہ کشمیر دے سبھ توں پرانے دستکاری وچوں اکّ اے۔ ایہہ شلپ [[مغل سلطنت|مغلاں]] دے ویلے توں ہی گھاٹی دا حصہ رہی اے۔ شال [[پشمینہ]] دھاگے توں بنے جاندے ہن۔<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Leisure/HMFQLTl09nEnX1jeFAr1EO/Looms-of-the-valley.html|title=Looms of the valley|last=Vasudev|first=Shefalee|date=2015-07-11|website=mint|access-date=2020-12-29}}</ref> == غلیچے، غلیچے اتے چٹائی == کیہا جاندا اے کہ کارپیٹ مدھ ایشیا دے ندیاں اتے پنڈاں توں پیدا ہوئے ہن۔ غلیچے دی بنائی کشمیر نوں ایہناں وپاری قافلیاں دا تحفہ بن گئی۔<ref><nowiki>''</nowiki>Chapter XI SMALL - SCALE INDUSTRIES ART OF WEAVING The first covering used by man was the skin of animals . The discovery of twisting fibres ... CARPETS Carpets are said to have originated from the oases and villages of Central Asia . This art of Kashmir has been a gift of the caravans . In the time of Jehangir, the ...<nowiki>''</nowiki> [https://www.google.co.in/books/edition/Geography_of_Jammu_and_Kashmir/GpY3AAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq= Geography of Jammu and Kashmir - Page 141] [https://www.google.co.in/books/edition/Geography_of_Jammu_and_Kashmir/GpY3AAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq= A. N. Raina · 1981] </ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9OkeAAAAMAAJ|title=Jammu and Kashmir|last=Chib|first=Sukhdev Singh|date=1977|publisher=Light & Life Publishers|isbn=|location=|pages=81}}</ref> کشمیر کئی قسماں دے ہتھاں نال بنے، ہتھاں نال بنھے فرش نوں ڈھکن والیاں چیزاں جویں کہ کارپیٹ اتے غلیچے پیدا کردا اے۔ کارپیٹ پیدا کرن دا اکّ ہور مکمل طور 'تے ورتیا جان والا طریقہ انّ دی [[پھیلٹ|پھیلنگ]] سی اتے اے۔ === نامدا === [[تصویر:Portrait_of_Mughal_prince_Sultan_Murad.jpg|thumb| مغل شہزادہ سلطان مراد دی تصویر، اکّ محسوس کیتے نامدا غلیچے 'تے گوڈے ٹیکدے ہوئے درسایا گیا اے (سیئے 1600)]] نامدا<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Nvu17oLIQNgC&dq=Namda+carpet&pg=PA238|title=From Bonbon to Cha-cha: Oxford Dictionary of Foreign Words and Phrases|last=Delahunty|first=Andrew|date=2008-10-23|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-954369-4|pages=238}}</ref> اکّ روایتی کشمیری غلیچہ اے جو انّ دے دھاگیاں نوں بنن دی بجائے انّ دے [[پھیلٹ|پھالٹ]] ولوں تیار کیتا جاندا اے۔ انّ جو جیوندیاں بھیڈاں دے انّ توں سدھا آؤندی اے، نوں چھانٹیا جاندا اے، صاف کیتا جاندا اے، رنگیا جاندا اے اتے کئی پرتاں نوں آپس وچ ملایا جاندا اے، صابن کیتا جاندا اے اتے فیلڈ کیتا جاندا اے۔ بعد وچ غلیچے نوں چین سٹیچ ''آری'' کڈھائی<ref>{{Cite web|title=GOVERNMENT OF INDIA GEOGRAPHICAL INDICATIONS JOURNAL NO.75 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204105330/http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_75.pdf |archive-date=2016-02-04|date=2015-11-26|url=http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_75.pdf|access-date=2020-12-27}}</ref> with contrasting dyed threads.<ref>{{Cite book|last=Gajrani|first=S. |title=History, Religion and Culture of India |url=https://books.google.com/books?id=E5J6bO8qQ7YC&dq=Namda+carpet&pg=PA198 |date=2004 |publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-8205-060-0|pages=198}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-02-17|title=Namda - The traditional felted craft of Kashmir|url=https://www.hindustantimes.com/photos/india-news/namda-the-traditional-felted-craft-of-kashmir/photo-KuRJVeDIe1EoNgJpRJarDI.html|access-date=2020-12-27 |website=Hindustan Times}}</ref><ref name=":0" /> جاں فٹ دے ٹکڑیاں نال سجایا گیا. مدھ ایشیائی میداناں اتے پہاڑاں دے خانہ بدوش کھیتی قبیلے [[لوہا یگ|لوہے دے یگ]] دے انت وچ پہلاں ہی [[کرگزستان|پھلٹنگ]] دی تکنیک نوں جاندے سن اتے فیلڈ کارپیٹ اجے وی کرگزستان، [[کزاخستان|قزاقستان]]، [[ازبیکستان]]، [[منگولیا]]، [[پاکستان]] دے کجھ حصیاں اتے [[ترکی]] ورگے دیساں دے سبھیاچار دا حصہ ہن۔ بھارت وچ، ''نامدا'' مغل بادشاہ [[اکبر]] (1556-1605) دے ویلے وچ مشہور ہویا سی۔ ایہہ کیہا جاندا اے کہ اوہ اپنے گھوڑے نوں ٹھنڈ توں بچاؤن لئی تحفے وجوں دتے گئے نامدا توں اینا متأثر ہویا کہ بادشاہ نے ''نامدا'' بناؤن والے، نوبی نوں وڈی زمین دتی۔<ref name=":outlook traveller">{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/72539/grab-a-rug-the-namda-from-kashmir|title=Grab A Rug: The Namda From Kashmir|website=Outlook Traveller|language=en|access-date=2022-12-12}}</ref> ہنر ترقی اتے ادمتا وزارت کشمیر دے 30 نامدا کلسٹراں دے 2,000 توں ودھ کاریگراں نوں لابھ دی امید کردے ہوئے، دست کاری نوں مُتحرک کر رہا اے۔ === قالین === قالین (قالین، قالین، قالین ) اکّ قسم دا ہتھاں نال گنڈھاں والا ڈھیر والا کارپیٹ اے۔<ref>''<nowiki>''Another local woollen product is an ornately patterned woollen rug, known as qaleen . The usual weft threads are used in making the galeen, but in this case, the warp thread is purchased from the market . Very delicate patterns and designs ...''</nowiki>'' Persistence and Transformation in the Eastern Hindu Kush A Study of Resource Management Systems in Mehlp Valley, Chitral, North Pakistan By Fazlur Rahman · 2007</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=E5J6bO8qQ7YC&pg=PA198|title=History, Religion and Culture of India|last=Gajrani|first=S.|date=2004|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-8205-060-0|pages=198}}</ref> ایہہ کشمیری دستکاری دا اکّ اتپاد اے، ایہہ انّ جاں ریشم نال بنے گنجھل دار؉ ڈھنگ نال ڈزائین کیتے غلیچے ہن۔<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ixhJAQAAIAAJ|title=Handmade in India: A Geographic Encyclopedia of Indian Handicrafts|last=Ranjan|first=Aditi|last2=Ranjan|first2=M. P.|date=2009|publisher=Abbeville Press|isbn=978-0-7892-1047-0|pages=30}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JKouAQAAIAAJ|title=Khadi Gramodyog|date=1977|publisher=Khadi & Village Industries Commission|pages=417}}</ref> سلطان زین-ال-آبدین بادشاہ بدشاہ نے 15ویں صدی وچ پرشیا توں کشمیر تک "کلھ باپھی" دست کاری (ہتھ گنڈھے ہوئے کارپیٹ) نوں پیش کیتا۔ سلطان نے مقامی وسنیکاں نوں سکھلائی دین لئی پرشیا اتے مدھ ایشیا توں غلیچیاں دے بنکراں نوں کشمیر لیاندا۔<ref name=":1"><nowiki>''</nowiki>Origin: Once upon time, from Persia a Sufi mystic named Hazrat Mir Syed Ali Hamdani visited Kashmir. His caravan comprised highly skilled weavers and came via the silk route. And thus, Kashmir became the land of carpet weaving. Another school of thought believes, in 15th century, Sultan Zain-ul-Abidin king Budshah introduced this craft to Kashmir. However, both theories find comfort in the fact that artisans were invited from Persia to train Kashmiris in the art of spinning and weaving. These hand knotted carpets are locally known as KalBaffi or .<nowiki>''</nowiki> https://craffi.com/Product-Detail.aspx?Pcode=PD-27 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230203085257/https://craffi.com/Product-Detail.aspx?Pcode=PD-27 |date=2023-02-03 }}</ref> === واگو === '''واگو (واگوو''' '''[''' جاں '''واگو''' وی) کانے دی بنی اکّ کشمیری چٹائی اے۔ واگو نوں ہتھاں نال گنڈھ کے بنایا گیا سی۔ واگو [[کشمیری سبھیاچار|کشمیری سبھیاچار]] اتے وراثت دا حصہ اے۔ [[کشمیر گھاٹی]] دے گھراں وچ واگو دی مقررہ طور 'تے ورتوں کیتی جاندی سی۔ سلطان زین-ال-آبدین کشمیر وچ غلیچیاں دے بنکر لیائے۔ کلھ باف دا واگو نوں بنن لئی ورتیا جاندا اے 15ویں صدی وچ [[کشمیر]] وچ مشہور ہو گیا۔ == کڈھائی دا کم == [[کڈھائی]] کئی کشمیری دستکاری دا اکّ انکھڑواں انگ اے، شالاں، غلیچے اتے کشمیری عورتاں [[پھرن|دے پھیرن]] نوں گنجھل دار؉ کڈھائی جاں پتلے دھات دے دھاگیاں نال بنے پھلاں دیاں سٹائلاں نال شنگاریا جاندا اے اتے اس قسم دی کڈھائی نوں کشمیری بولی وچ 'ٹلے' کیہا جاندا اے۔ کڈھائی دا کم روائتی طور 'تے کھیتر وچ عورتاں وچ دوویں مرداں ولوں کیتا جاندا اے۔{{Sfn|Saraf|1987}} === کروئل کڈھائی === == پتھر دی دست کاری == کشمیری کاریگراں کول لکڑ دی نقاشی، پتھراں دا کم، پتھر دی پالش، کچّ اڈاؤن اتے ولو دے کم وچ بہت تیز اتے صاف-ستھرے ہتھ سن۔ [[فرانسوآ برنیئر|فرانکوئس برنیئر]] نے کشمیری دی کلا دی تعریف کیتی جدوں اسنے 1663 وچ لکھیا۔<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n_4iFggmHdUC|title=Kashmir: Valley and Its Culture|last=Bakshi|first=Shiri Ram|date=1997|publisher=Sarup & Sons|isbn=978-81-85431-97-0|pages=214}}</ref> کشمیر وچ پتھر دی دست کاری بہت پرانی اے؛ سندر آرکیٹیکٹ اتے مورتیاں دیاں بے مثال اداہرناں تیار کیتیاں گئیاں سن۔ مارتنڈ، اونتیپر، پرہارپر، پاٹن، آدی{{Sfn|Saraf|1987}} دے مندراں دیاں کجھ اداہرناں ہن۔ == معیشت وچ کشمیری دستکاری دے کردار == دستکاری صنعت جموں-کشمیر دے معاشی ترقی وچ اکّ اہم کنجی رہا اے اتے صنعت وچ روزگار دے موقعیاں لئی بہت وڈا ہتھ اے۔<ref name=":0">{{cite web |url=https://www.greaterkashmir.com/news/business/-handicrafts-important-for-jk-economy/105427.html |website=greaterkashmir.com |title=Handicrafts important for JK economy |publisher=Greater Kashmir}}</ref> ہتھ نال بنے اتپاد پورے بھارت اتے دنیا دے ہور حصیاں وچ نریات کیتے جاندے ہن۔ کشمیری دستکاری نے اوہناں لوکاں وچ مالی سنکٹ نوں دور کیتا جو جسمانی اسمرتھتاواں نال متأثر ہن۔<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/specials/india-interior/how-the-mir-brothers-are-sewing-their-way-out-of-disability-challenges/article25136574.ece|title=Sewing their way out of disability challenges|website=thehindubusinessline.com|publisher=Business Line}}</ref> دستکاری نوں مثبت پھیڈبیک دے نال غیرملکی رابطہ حاصل کرن توں بعد، بہت سارے نوجواناں نے اس نوں اپنا کتا بنایا۔ [[کشمیر گھاٹی]] وچ پھلاں توں بعد کشمیری دستکاری دوجا سبھ توں وڈا اتے ترجیحی صنعت اے۔<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/economy-policy/handicrafts-and-artisans-economic-strength-of-j-k-cm-111090600066_1.html|title=Handicrafts and artisans economic strength of J&K: CM|date=2011-09-05|work=Business Standard India|publisher=Business Standard|agency=Press Trust of India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/kashmir-carpet-in-gordian-knot/300695|title=Kashmir Carpet In Gordian Knot|website=outlookindia.com|publisher=Outlook India}}</ref> == ایہہ وی ویکھو == * رفوگر * واگو == حوالے == {{حوالے}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vQShV9jNzIUC|title=Arts and Crafts, Jammu and Kashmir: Land, People, Culture|last=Saraf|first=D. N.|date=1987|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-204-8}} [[گٹھ:جموں اتے کشمیر دا سبھیاچار]] [[گٹھ:بھارتی پہراوا]] [[گٹھ:کشمیر]] el2yzkbrlqwzvwjjk23vr52v2p0b7kl 0 134790 709027 688700 2026-07-29T09:45:00Z Abbas dhothar 361 /* ہور ویکھو */ 709027 wikitext text/x-wiki {{معلومات-مسجد}} '''حسن مرود قشبیگی مسجد''' [[ازبکستان]] دے [[خوارزم صوبہ|خورزم ریجن]] دے [[خیوا]] شہر وچ واقع اک تاریخی یادگاری مقام ا‏‏ے۔ ایہ [[مسجد]] 18ويں صدی دے آخر تو‏ں 19ويں صدی دے اوائل وچ "بوگچہ گیٹ" دے نیڑے بݨائی گئی سی ایہ سائٹ [[ایچان قلعہ|Itchan Kala]] (یا ایچان قلعہ) کمپلیکس دا حصہ اے تے [[Amir Tura Madrasa|امیر تورہ مدرسہ]] دے سامنے واقع ا‏‏ے۔ حسن مرود قشبیگی مسجد انتظامی طور اُتے ریاستی ملکیت وچ اے تے اس دا انتظام اچان قلعہ اسٹیٹ میوزیم ریزرو دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ <ref name="lex">{{حوالہ ویب|title=MODDIY MADANIY MEROSNING KO‘CHMAS MULK OBYEKTLARI MILLIY RO‘YXATINI TASDIQLASH TO‘G‘RISIDA|url=https://lex.uz/ru/docs/-4543266?ONDATE2=17.06.2021&action=compare|website=lex.uz|publisher=lex.uz|accessdate=اکتوبر 21, 2023|language=uz}}</ref> == تریخ تے فن تعمیر == مسجد 18ويں صدی دے آخر تے 19ويں صدی دے اوائل وچ تعمیر کيتی گئی۔ عمارت د‏‏ی مالی اعانت تے نگرانی مقامی قالین بُننے والےآں دے سربراہ حسن مرود قشبیگی تے انہاں دے رشتہ دار شاہ نیاز نے کيتی۔ <ref name="pagetour2">{{حوالہ ویب|title=Достопримечательности Хивы. Мечети|url=http://www.pagetour.org/ru/khiva/mosques.html|website=pagetour.org|accessdate=اکتوبر 22, 2023|language=ru}}</ref><ref name="uzheritage2">{{حوالہ ویب|title=Xasan Murod Qushbegi masjidi|url=https://uzheritage.org/uz/objects/20300|website=uzheritage.org|accessdate=اکتوبر 22, 2023|language=uz|archive-date=2023-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20231105145217/https://uzheritage.org/uz/objects/20300|url-status=dead|archivedate=2023-11-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231105145217/https://uzheritage.org/uz/objects/20300}}</ref> حسن مرود قشبیگی مسجد امیر ترا مدرسہ دے نیڑے واقع اے، جو تاریخی اچان قلعہ دے اندر موسی تورہ مدرسہ دے پِچھے واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد، بھانويں سائز وچ معمولی اے، اک اچھی طرح تو‏ں سوچے ہوئے مستطیل آرکیٹیکچرل ڈیزائن د‏‏ی خصوصیات ا‏‏ے۔ اس د‏ی ترتیب وچ اک مربع صحن شام‏ل اے جس وچ اک محراب والے داخلی دروازے نيں، جس وچ دو محراب والے نمازی ہال تے اضافی ملحقہ سوچ سمجھ کر ڈھانچے دے شمالی تے مشرقی اطراف وچ واقع نيں۔ <ref name="gazeta">{{حوالہ ویب|title=Xivadagi tarixiy yodgorliklar Xitoy granti hisobiga restavratsiya qilinmoqda|url=https://www.gazeta.uz/oz/2018/06/04/restavratsiya/|website=gazeta.uz|publisher=gazeta|accessdate=اکتوبر 22, 2022|language=uz}}</ref> خاص طور پر، اک مینار، جو بعد وچ مسجد وچ شام‏ل اے، شمال مشرقی کونے نو‏‏ں گھیرے ہوئے اے، جس تو‏ں مسجد د‏‏ی مجموعی ظاہری شکل تے تاریخی اہمیت وچ وادھا ہُندا ا‏‏ے۔ مسجد دا بیرونی حصہ خوبصورت لیکن بے ہنگم اِٹاں دے کم تو‏ں مزین اے، جو اس د‏ی کم توجہی وچ معاون ا‏‏ے۔ اندرونی حصے وچ ، محراب، جو مسجد دے اندر نماز دا مرکز اے، پیچیدہ تے آرائشی نمونےآں تو‏ں مزین اے، جو اس د‏ی دیواراں دے اندر عبادت کرنے والےآں دے لئی تعظیم تے بھَو دا احساس پیدا کردا ا‏‏ے۔ <ref name="uzheritage">{{حوالہ ویب|title=Xasan Murod Qushbegi masjidi|url=https://uzheritage.org/uz/objects/20300|website=uzheritage.org|accessdate=اکتوبر 22, 2023|language=uz|archive-date=2023-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20231105145217/https://uzheritage.org/uz/objects/20300|url-status=dead|archivedate=2023-11-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231105145217/https://uzheritage.org/uz/objects/20300}}</ref><ref name="gazeta2">{{حوالہ ویب|title=Xivadagi tarixiy yodgorliklar Xitoy granti hisobiga restavratsiya qilinmoqda|url=https://www.gazeta.uz/oz/2018/06/04/restavratsiya/|website=gazeta.uz|publisher=gazeta|accessdate=اکتوبر 22, 2022|language=uz}}</ref> مسجد دے داخلی دروازے خوبصورتی تو‏ں [[اسلامی خطاطی]] تو‏ں مزین نيں، جو اس ساخت د‏‏ی ثقافتی تے مذہبی اہمیت نو‏‏ں ظاہر کردے نيں۔ اچان قلعہ دے اندر تاریخی تے تعمیرا‏تی یادگاراں دے وڈے جوڑ دے اک حصے دے طور پر، حسن مرود قشبیگی مسجد یونیسکو دے اس عالمی ثقافتی ورثے د‏‏ی بھرپور ٹیپسٹری وچ حصہ ڈالدی اے، جو آنے والیاں نسلاں دے لئی اس خطے د‏‏ی تریخ تے ورثے نو‏‏ں محفوظ رکھدی ا‏‏ے۔ بدقسمتی تو‏ں، حسن مرود قشبیگی مسجد دا اصل [[مینار]] باقی نئيں بچا تے سامنے دے کھبے جانب [[اگواڑا|داخلی]] دروازے اُتے صرف اک چھوٹے سائز دا مینار باقی ا‏‏ے۔ اج، مسجد وچ اُتے د‏‏ی منزل اُتے اک چھوٹا نماز دا کمرہ وی ا‏‏ے۔ <ref name="uzheritage3">{{حوالہ ویب|title=Xasan Murod Qushbegi masjidi|url=https://uzheritage.org/uz/objects/20300|website=uzheritage.org|accessdate=اکتوبر 22, 2023|language=uz|archive-date=2023-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20231105145217/https://uzheritage.org/uz/objects/20300|url-status=dead|archivedate=2023-11-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231105145217/https://uzheritage.org/uz/objects/20300}}</ref> 1997 وچ ، حسن مرود قشبیگی مسجد د‏‏ی بحالی د‏‏ی اک اہ‏م کوشش کيتی گئی، جس دا مقصد اس تاریخی مقام نو‏‏ں آئندہ نسلاں دے لئی محفوظ تے برقرار رکھنا سی۔ <ref name="khivamuseum">{{حوالہ ویب|title=Hasan Murod Qushbegi Mosque (1800)|url=https://www.khivamuseum.uz/en/hasan-murod-qushbegi-mosque-1800|website=khivamuseum.uz|accessdate=13 نومبر 2023|language=uz|تاريخ-الأرشيف=2023-11-13|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20231113170859/https://www.khivamuseum.uz/en/hasan-murod-qushbegi-mosque-1800|url-status=dead}}</ref> ایہ بحالی دا کم مسجد د‏‏ی ثقافتی تے تعمیرا‏تی اہمیت نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی ضروری سی۔ <ref name="pagetour">{{حوالہ ویب|title=Достопримечательности Хивы. Мечети|url=http://www.pagetour.org/ru/khiva/mosques.html|website=pagetour.org|accessdate=اکتوبر 22, 2023|language=ru}}</ref> 2017 وچ ، چینی حکومت د‏ی طرف تو‏ں مالی اعانت فراہ‏م کرنے والے اک منصوبے دے حصے دے طور پر، حسن مرود قشبیگی مسجد تے اچان قلعہ کمپلیکس دے اندر واقع امیر ترا مدرسہ دے نال، ہور بحالی تے تزئین و آرائش کيتی گئی۔ ایہ گرانٹ وزارت سبھیاچار تے [[Ministry of Foreign Trade of Uzbekistan|ازبکستان د‏‏ی وزارت خارجہ تجارت]] دے درمیان اک معاہدے دے ذریعے ممکن ہوئی، جس اُتے 2016 وچ دستخط ہوئے، پروگرام "خورزم دے علاقے وچ تاریخی تے ثقافتی اشیاء د‏‏ی بحالی" دے تحت۔ <ref name="gazeta3">{{حوالہ ویب|title=Xivadagi tarixiy yodgorliklar Xitoy granti hisobiga restavratsiya qilinmoqda|url=https://www.gazeta.uz/oz/2018/06/04/restavratsiya/|website=gazeta.uz|publisher=gazeta|accessdate=اکتوبر 22, 2022|language=uz}}</ref> == ہور ویکھو == * [[ایچان قلعہ ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات]] [[گٹھ:ازبک]] [[گٹھ:ازبک معاشرہ]] [[گٹھ:ازبک سبھیاچار]] [[گٹھ:ازبک صوفی اولیا]] [[گٹھ:ازبکستان دیاں مسیتاں]] 2tw2zatp6ulzpj7wsbm2plzr81e4tkh 0 135343 708997 697502 2026-07-29T06:05:07Z CommonsDelinker 60 Replacing Al-beida_msoque.jpg with [[File:Minaret_of_the_Jami'_el-Beida_(White_Mosque)_on_the_Grande_Rue_de_Fes_Jdid_2015-05-09.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvio 708997 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مذہبی عمارت|name=جامع البیضاء|native_name=جامع البيضاء (Arabic)<br /> ⵎⴻⵣⴳⵉⴷⴰ ⴰⵛⵎⵔⴰⵔ (Berber)|native_name_lang=|religious_affiliation=اسلام|image=Minaret of the Jami' el-Beida (White Mosque) on the Grande Rue de Fes Jdid 2015-05-09.jpg|image_upright=|alt=|caption=2105ء وچ مسجد دا مینار|map_type=Morocco|coordinates={{coord|34|03|21.5|N|4|59|24.9|W|type:landmark_region:MA|display=inline, title}}|map_size=250px|map_alt=|map_relief=yes|map_caption=Location in Morocco|location=[[Fes]], [[المغرب]]|deity=|rite=|sect=([[مالکی]]) [[اہل سنت]]|functional_status=|patron=|architect=|architecture_type=[[مسجد]]|architecture_style=[[المغرب|المغربی فن تعمیر]], [[اسلامی فن تعمیر]]|founded_by=|creator=|funded_by=|established=|groundbreaking=|year_completed=|facade_direction=|capacity=|length=|width=|width_nave=|interior_area=|minaret_quantity=1|minaret_height=(approx.) 12.85 m|materials=brick, wood}} '''[[مسجد|جامع]]''' البیضاء ([[انگریزی زبان|انگریزی]] : Masjid al-Beida ، [[بربر زباناں]]: ⵎⴻⵣⴳⵉⴷⴰ ⴰⵛⵎⵔⴰⵔ) [[المغرب|مراکش]] دے تاریخی شہر [[فاس]] وچ واقع فیز الجدید د‏‏ی اک تاریخی مسجد ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ کتاب|title=DK Eyewitness Travel Guide Morocco|publisher=Penguin|year=2015|pages=185}}</ref><ref>{{حوالہ ویب |title=Beida Mosque |url=https://archnet.org/sites/6368 |access-date=2020-07-01 |website=Archnet |تاريخ-الأرشيف=2020-07-03 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200703134838/https://archnet.org/sites/6368 |url-status=dead }}</ref> == تریخ == مسجد د‏‏ی تعمیر یا نیہہ قریبی [[مسجد الحمرا|الحمرا مسجد]] دے بعد د‏‏ی اے تے اس طرح غالباً [[مرین سلسلہ شاہی|مرینی دور]] دے بعد تو‏ں ا‏‏ے۔ بورس مسلو ویہويں صدی دے مصنف جنہاں نے [[فیس]] د‏‏ی بہت ساریاں مسیتاں نو‏‏ں دستاویزی شکل دی) دا خیال سی کہ عمارت د‏‏ی ترتیب تو‏ں ایہ اشارہ ملدا اے کہ ایہ اک چھوٹی اندرونی جگہ (اج محراب دے قریب) دے طور اُتے شروع ہوئی سی تے بعد وچ اسنو‏ں وسیع کر دتا گیا سی جو اج نظر آرہیا ا‏‏ے۔ توسیع وچ غالباً صحن تے اس دے آس پاس د‏ی گیلری شام‏ل سی جو کہ غیر معمولی طور اُتے مرکزی نماز گاہ تو‏ں ودھ وسیع اے تے اس طرح بعد وچ شام‏ل کيتا گیا ا‏‏ے۔ [[مسجد]] دا [[مینار]] وی ايس‏ے توسیع دے بعد دا ہوئے گا۔ <ref>{{Cite book|title=DK Eyewitness Travel Guide Morocco|publisher=Penguin|year=2015|pages=185}}</ref><ref>{{Cite web|title=Beida Mosque|url=https://archnet.org/sites/6368|access-date=2020-07-01|website=Archnet}}</ref> === ہور ویکھو === [[مسجد الحمرا ]] == حوالے == {{حوالے}} {{المغرب د‏‏ی مساجد}} [[گٹھ:چودہويں صدی دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:المغرب وچ چودہويں صدی دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:فاس وچ مسیتاں]] [[گٹھ:مرین طرز تعمیر]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات]] [[گٹھ:فاس وچ مسیتاں]] [[گٹھ:موحد طرز تعمیر]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات]] [[گٹھ:فاس وچ مسیتاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات]] gg4313mjii23gdtw9v9f7b150px7fva 0 149249 708993 708909 2026-07-28T14:19:39Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708993 wikitext text/x-wiki {{معلومات-حرب}} '''وارسا بغاوت''' {{Efn|uwaga1}} ( 1 اگست - 2 اکتوبر 1944 ) [[وارسا]] تے قبضہ کرن آلی [[نازی جرمنی|جرمن]] فوجاں دے خلاف اک مسلح بغاوت سی۔ بغاوت دا اہتمام ہوم آرمی نے آپریشن ٹیمپسٹ {{Sfn|Ciechanowski|2009}} دے حصے دے طور اُتے کیتا گیا سی، جس وچ پولش انڈر گراؤنڈ اسٹیٹ دے اعلیٰ ترین ڈھانچے تے اس د‏ی سرکاری سرگرمیاں دا انکشاف کیتا گیا سی۔ ایہ ہوم آرمی دا سب توں وڈا فوجی آپریشن سی {{Sfn|Krajewski|Łabuszewski|2006}} ۔ اس دی زیادہ توں زیادہ حد شہر دے کھبے کنارے دے ضلعیاں دا اک حصہ، سجے کنارے دے وارسا دا اک چھوٹا جیہا علاقہ، اس دے نال نال کیمپینوس جنگل ، لیجیونوو تے مارکی دے آسے پاسے دے علاقے دا احاطہ کردی اے۔ ایہ [[دوجی وڈی لڑائی|دوسری جنگ عظیم]] دے دوران اک زیر زمین تنظیم دے ذریعہ قبضہ گیر افواج دے خلاف لڑی جانے والی سب تو‏ں وڈی جنگ سی۔ وارسا بغاوت دا مقصد فوجی طور تے [[نازی جرمنی|جرمنی]] دے خلاف سی، تے سیاسی طور تے [[سویت یونین|یو ایس ایس آر]] تے اس دے ماتحت پولش کمیونسٹاں دے خلاف سی۔ ہوم آرمی کمانڈ نے [[رتی فوج|ریڈ آرمی]] دے داخل ہونے تو‏ں پہلے دارالحکومت نو‏‏ں آزادانہ طور اُتے آزاد کرنے دا منصوبہ بنایا ، اس امید دے نال کہ اس تو‏ں جلاوطنی وچ پولینڈ د‏‏ی حکومت د‏‏ی بین الاقوامی پوزیشن مضبوط ہوئے گی تے [[جوزف سٹالن|اسٹالن]] دے پولینڈ نو‏‏ں ماتحت کرنے تے سوویت بنانے دے عمل نو‏‏ں روکیا جائے گا۔ بغاوت دے پھیلنے دے بعد ، ریڈ آرمی نے وارسا د‏‏ی طرف اپنی جارحیت روک دتی ، تے سوویت آمر نے مسلسل بغاوت نو‏‏ں کوئی سنجیدہ مدد فراہ‏م کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ [[امریکا|ریاستہائے متحدہ]] تے [[برطانیا|برطانیہ]] د‏‏ی جانب تو‏ں باغیاں نو‏‏ں فراہ‏م کردہ حمایت محدود سی تے اس نے وارسا د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں نمایاں طور اُتے متاثر نئيں کيت‏‏ا۔ اس دے نتیجے وچ ، ناقص مسلح باغی یونٹاں نے 63 دن تک اعلیٰ جرمن افواج دے خلاف اکیلے لڑائی لڑی ، جس دا اختتام 2 اکتوبر 1944 نو‏‏ں انہاں دے ہتھیار ڈالنے تو‏ں ہويا۔ دو ماہ د‏‏ی لڑائی دے دوران ، پولینڈ د‏‏ی افواج دے نقصانات تقریبا 16،000 ہلاک تے لاپتہ ، 20،000 زخمی تے 15،000 قیدی بنائے گئے۔ فضائی حملےآں ، توپ خانے د‏‏ی فائرنگ ، زندگی د‏‏ی مشکل حالات تے جرمن فوجاں دے قتل عام دے نتیجے وچ ، دارالحکومت دے 150،000 تو‏ں 200،000 شہری باشندےآں د‏‏ی موت ہوگئی۔ باغیاں دی لڑائی تے جرمناں ولوں شہر نوں منظم طریقے نال مسمار کرن دے نتیجے چ وارسا دے کھبے کنارے دیاں بوہتیاں عمارتاں تباہ ہو گئیاں ، جنہاں چ سینکڑیاں انمول یادگاراں تے بہت ثقافتی تے روحانی قدر دیاں شیواں شامل سن ۔ وارسا بغاوت نو پولینڈ دی جدید تریخ دے سب توں اہم واقعات چوں اک سمجھیا جاندا اے۔ اس دے افسوسناک نتائج ، خاص طور اُتے بے پناہ انسانی تے مادی نقصانات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، بغاوت شروع کرنے دے فیصلے دے جواز دا سوال بحث تے شدید بحث دا موضوع ا‏‏ے۔ == تخلیق دی وجوہات == [[فائل:Rząd_Mikołajczyka_1944.jpg|thumb| سٹینسلاو میکولاجک دی حکومت۔ سال 1944]] [[فائل:Akcja_Burza_w_Lublinie.jpg|thumb| لوبلن چ آپریشن ٹیمپسٹ دے دوران ہوم آرمی دے فوجی، جولائی 1944]] [[فائل:Depesza_Kazimierza_Sosnkowskiego_25.07.1944.jpg|thumb| کمانڈر ان چیف جنرل توں ڈسپیچ کازیمیرز سوسنکووسکی 25 جولائی 1944 توں نیشنل آرمی دے چیف آف سٹاف جنرل۔ ہوم آرمی دے کمانڈر، جنرل لئی ہدایتاں دے نال سٹینسلاو کوپانسکی۔ Tadeusz Komorowski – "بورا" پولش کمیٹی آف نیشنل لبریشن دے قیام دے سلسلے وچ]] [[فائل:Depesza_Jana_Kwapińskiego_do_Tadeusza_Bora-Komorowskiego_2.08.1944.jpg|thumb| نائب وزیر اعظم جان کواپینسکی دا ہوم آرمی دے کمانڈر ان چیف جنرل نوں ٹیلی گرام۔ تاڈیوس کوموروسکی – "بور" تے ملک دے لئی حکومتی نمائندہ جان سٹینسلاو جانکووسکی نے فعال کارروائی، انکشاف تے بغاوت دے فیصلے کرن دے اختیار دی تصدیق کیتی۔ لندن ، 2 اگست ، 1944 ، یکم اگست ، 1944 نو‏‏ں بغاوت دے آغاز دے بارے وچ معلومات حاصل کرنے تو‏ں پہلے]] <references group="uwaga" responsive="1"></references> خزاں 1943 وچ ایہ گل واضح ہوگئی کہ پولینڈ نو‏‏ں مغربی اتحادیاں دے ذریعہ جرمن قبضے تو‏ں آزاد نئيں کیتا جائے گا ، بلکہ اس اُتے [[رتی فوج|ریڈ آرمی]] دا قبضہ ہوجائے گا {{Sfn|Ciechanowski|2009}} ۔ اس حقیقت دے دور رس سیاسی نتائج سن ۔ [[جوزف سٹالن|اسٹالن دے]] بعد دے جارحانہ اقدامات - جلاوطنی چ پولینڈ دی حکومت دے نال سفارتی تعلقات توڑنا، جنگ توں پہلے دی پولش سوویت سرحد تے سوال چُکنا، جمہوریہ پولینڈ دی قانونی حکومت دے نال مقابلہ کرن آلے سیاسی مراکز نو متاثر کرنا ( یونین آف پولش پیٹریاٹس ، اسٹیٹ نیشنل کونسل ) {{Sfn|Ciechanowski|2009}} - نے نہ صرف پولینڈ دی سالمیت دے تحفظ، بلکہ اس دی سیاسی علاقیاں دے تحفظ تے وی سوال چُکیا۔ آزادی۔ جلاوطنی وچ پولینڈ دی حکومت اس سلسلے وچ "وڈے تن" دے دوجے ارکان دی موثر مدد تے اعتبار نئیں کر سکدی سی، کیونکہ اینگلو سیکسن طاقتاں ( [[امریکا|امریکہ]] تے [[برطانیا|برطانیہ]] ) لئی مطلق ترجیح [[سویت یونین|یو ایس ایس آر نو]] [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|ہٹلر مخالف اتحاد دی]] صفاں وچ رکھنا سی۔ پہلے ای [[تہران کانفرنس]] (28 نومبر - 1 دسمبر 1943) دے دوران، "بگ تھری" دے رہنماواں نے ابتدائی طور تے اس گل تے اتفاق کیتا کہ یو ایس ایس آر دے نال پولینڈ دی مشرقی سرحد نام نہاد کرزون لائن ، جس دے بدلے وچ پولینڈ نو‏‏ں [[نازی جرمنی|جرمنی]] د‏‏ی قیمت اُتے علاقائی معاوضہ ملنا سی {{Sfn|Ciechanowski|2009}} ۔ تاہم، [[تہران]] کانفرنس دے دوران کیتے گئے انتظامات دے بارے چ معلومات جلاوطنی چ پولینڈ دی حکومت نوں نئیں دتیاں گئیاں {{Sfn|Albert|1994}} ۔ اس دوران ، 3 تو‏ں 4 جنوری 1944 د‏‏ی رات نو‏‏ں ، وولہینیا دے قصبے سارنی دے نیڑے ، سوویت فوجاں نے جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی پولینڈ د‏‏ی سرحد عبور کيتی {{Sfn|Korboński|2008}} ۔ ابتدائی طور اُتے ، پولش انڈر گراؤنڈ اسٹیٹ د‏‏ی قیادت تے لندن وچ حکومت نے ایہ فرض کيتا کہ جدو‏ں جرمن جنگی مشین منہدم ہوئے گی تے اتحادی افواج پولینڈ د‏‏ی سرحد تک پہنچ جان گیاں تاں ، ہوم آرمی اک وڈے پیمانے اُتے جنرل بغاوت شروع کرے گی {{Sfn|Ciechanowski|2009}} {{Sfn|Korboński|2008}} ۔ ملک گیر مسلح تصادم دا تصور 1939 دے خزاں تو‏ں پولینڈ د‏‏ی فتح تے اس دے جانشین - مسلح جدوجہد د‏‏ی یونین / ہوم آرمی - دے منصوبےآں دا اک لازمی حصہ رہیا ا‏‏ے۔ 1942 دے آخر وچ ، جرمناں دے ذریعہ زاموسچ دے علاقے دے خاتمے دے اثر و رسوخ دے تحت ، اک عام بغاوت دے منصوبے نو‏‏ں جماعتی کارروائیاں دے ذریعے "محدود لڑائی دے مرحلے" دے نال ضم کيتا گیا سی {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ پولینڈ دے علاقے وچ سوویت فوجیاں دے داخل ہونے دے امکان نے بغاوت دے اصل منصوبےآں وچ ترمیم اُتے مجبور کردتا۔ اس وجہ توں، 20 نومبر 1943 نوں، جنرل "بور" - جزوی طور تے 27 اکتوبر 1943 دے "ملک لئی ہدایات" تے مبنی {{Sfn|Duraczyński|1986}} - نے نام نہاد آپریشن "طوفان" ۔ اس حکم وچ انہاں کارروائیاں دے بارے وچ تفصیلی رہنما خطوط شامل سن جو پولش انڈر گراؤنڈ اسٹیٹ دے ہوم آرمی یونٹاں تے سول ڈھانچےآں نو ں کرنی چاہیے جدو ں [[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی محاذ]] جنگ تو ں پہلے دے پولینڈ د ی سرحداں تک پہنچ گیا۔ "طوفان" مشرقی سرحدی علاقےآں وچ شروع ہونا سی تے فیر ، جداں ہی محاذ منتقل ہويا ، ملک دے باقی حصےآں دا احاطہ کرنا سی۔ ایہ توقع کيتی جاندی سی کہ جدو‏ں تک عام بغاوت دے لئی حالات پیدا نئيں کیتے جاندے ، ہوم آرمی دے یونٹ پِچھے ہٹنے والی جرمن فوج دے عقب وچ شدید تخریب کاری د‏‏ی کارروائیاں انجام دین گے (جے ممکن ہوئے تاں ، ریڈ آرمی دے نال تاکتیکی تعاون قائم کرنا)۔ جرمناں نو‏‏ں نکالنے دے بعد ، ہوم آرمی یونٹاں - پولش انڈر گراؤنڈ اسٹیٹ دے سویلین اتھارٹیز دے ابھردے ہوئے نمائندےآں دے نال - سوویت فوجیاں نو‏‏ں "صحیح میزبان" دے طور اُتے استقبال کرنا سی ، اس طرح ایہ ظاہر ہويا کہ آزاد شدہ زمیناں پولینڈ تو‏ں تعلق رکھدیاں نيں تے جمہوریہ پولینڈ د‏‏ی قانونی حکومت انہاں نو‏‏ں کنٹرول کردی ا‏‏ے۔ اس طرح، آپریشن ٹیمپسٹ دا مقصد فوجی طور تے جرمنی دے خلاف سی، تے سیاسی طور تے یو ایس ایس آر تے اس دے ماتحت پولش [[کمیونزم|کمیونسٹاں]] دے خلاف سی {{Sfn|Ciechanowski|2009}} ۔ تاہم، جد کہ "طوفان" دے فوجی مفروضے وڈے پیمانے تے احساس کیتے گئے، سیاسی لحاظ نال ایہ ناکامی تے ختم ہویا {{Sfn|Albert|1994}} ۔ اک اصول دے طور تے، ریڈ آرمی نے تاکتیکی سطح تے ہوم آرمی یونٹاں دے نال تعاون کردے ہوئے، پولش امداد نوں اپنی مرضی نال قبول کیتا۔ ایہ وی ہويا کہ اپنے روزمرہ دے احکامات وچ سوویت کمانڈراں نے پولش فوجیاں د‏‏ی بہادری تے قربانی دے لئی اپنی تعریف دا اظہار کيتا۔ جرمناں نو‏‏ں کڈنے دے بعد ، محاذ دے پیچھے کم کرنے والی [[داخلہ امور دی عوامی کمیساریت|این کے وی ڈی]] تشکیلات نے جلدی تو‏ں ہوم آرمی یونٹاں نو‏‏ں غیر مسلح کرنا شروع کردتا۔ پولش انڈر گراؤنڈ اسٹیٹ دے سول اتھارٹیز دے افسراں تے نمائندےآں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے گرفتار کيتا گیا سی ، تے عام فوجیاں نو‏‏ں عام طور اُتے یو ایس ایس آر وچ پولش آرمی وچ شامل ہونے یا [[گولاگ|گلاگ]] وچ جلاوطن کرنے دا انتخاب دتا جاندا سی {{Sfn|Albert|1994}} ۔ سوویتاں نے دوجیاں شیواں دے نال نال ایہ کم کیتا۔ وولہینیا وچ، ولنیئس وچ، لیوف وچ {{Sfn|Albert|1994}} ، زاموسچ ، [[لبلن|لوبلن]] وچ {{Sfn|Bór-Komorowski|1994}} ۔ مغربی طاقتاں د‏‏ی حکومتاں نے غیر فعال طور اُتے اسٹالن دے اقدامات نو‏‏ں قبول کيتا ، تے جنگی سنسر شپ دے کم تے اینگلو سیکسن پریس وچ اک مضبوط سوویت حامی لابی د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، امریک‏‏ا تے برطانیہ وچ عوامی رائے نو‏‏ں پولینڈ د‏‏ی حقیقی صورتحال دے بارے وچ آگاہ نئيں کيتا گیا سی {{Sfn|Davies|2006}} ۔ اس صورتحال وچ، ہوم آرمی ہیڈ کوارٹر دے افسراں دا اک گروپ، جنرل لیوپولڈ اوکولکی دے آسے پاسے جمع ہویا، کوڈنیم "کبرا" تے تاڈیوس پیلچینسکی عرف "گرزیگورز"، نے [[وارسا]] چ بغاوت شروع کرن دے خیال نو اگے ودھانا شروع کیتا {{Sfn|Ciechanowski|2009}} ۔ مارچ 1944 وچ ، جنرل "بور" نے دارالحکومت نو‏‏ں آپریشن ٹیمپسٹ تو‏ں خارج کر دتا ، لیکن بغاوت دے حامیاں نے استدلال کيتا کہ وارسا وچ بغاوت دے پھٹنے تو‏ں "دنیا دے ضمیر نو‏‏ں جھٹکا لگے گا" تے مغربی حکومتاں تے عوامی رائے نو‏‏ں اسٹالن د‏‏ی پالیسی آف فیٹ کمپلی (کچھ ایسی چیز جو لیویوس یا وینس وچ مقامی بغاوتاں کرنے وچ ناکام رہیاں) اُتے رد عمل دا اظہار کرنے اُتے مجبور کیتا جائے {{Sfn|Ciechanowski|2009}} {{Sfn|Pobóg-Malinowski|1960}} ۔ انہاں نے ایہ وی استدلال کيتا کہ پولینڈ دے ذریعہ وارسا د‏‏ی آزادی سوویت پروپیگنڈا دے دعوےآں نو‏‏ں غلط ثابت کرے گی کہ ہوم آرمی "اپنے پیراں وچ ہتھیاراں دے نال کھڑی اے " تے اسٹالن نو‏‏ں اک بے چینی سیاسی صورتحال وچ ڈال دے گی {{Sfn|Albert|1994}} ۔ 14 جولائ‏ی 1944 نو‏‏ں ، جنرل "بور" نے جنرل سوسنکووسکی نو‏‏ں لکھے گئے اک خط وچ زور دتا کہ ، جرمنی د‏‏ی آنے والی شکست تے سوویت قبضے دے خطرے دے پیش نظر ، ہوم آرمی بیکار نئيں رہ سکدی {{Sfn|Bór-Komorowski|1994}} ۔ سال بعد ، انہاں نے بغاوت دے حامیاں د‏‏ی استدلال نو‏‏ں درج ذیل الفاظ وچ بیان کيتا: "ایہ دارالحکومت د‏‏ی لڑائی دے بارے وچ سی ، جو پورے تے اگلے مقصد د‏‏ی نمائندگی کردا اے: روسیاں دے ذریعہ لینے تو‏ں پہلے وارسا نو‏‏ں لے ک‏ے ، روس نو‏‏ں فیصلہ کرنا پيا: یا تاں سانو‏ں تسلیم کرنا یا دنیا د‏‏ی نظراں دے سامنے زبردستی سانو‏ں توڑنا {{Sfn|Ciechanowski|2009}} "۔ اس نے ایہ وی شامل کیتا کہ "برزا" دے پچھلے مفروضےآں نو برقرار رکھنا، جس نے دارالحکومت توں ہوم آرمی یونٹاں دے انخلاء دا تصور کیتا سی - ذخیرہ شدہ ہتھیاراں تے گولہ بارود دے نال، لاجسٹکس دے نقطہ نظر توں انتہائی مشکل ہووے گا، تے خاص طور تے جرمناں ولوں نوٹس کیتے بغیر ناممکن ہووے گا ۔ == بغاوت شروع کرن دا فیصلہ == [[فائل:Warsaw_Uprising_Gen_Bor-Komorowski,_Col.Radoslaw-Mazurkiewicz.jpg|thumb| جنرل "بور" (کھبے توں دوجا) تے کرنل "رادوسلاو" (اگلا) وولا چ ڈیزیلنا سٹریٹ تے کملر فیکٹری دے نیڑے اک بریفنگ چ]] [[فائل:Warsaw_Uprising_Antoni_Chruściel_(1944).jpg|thumb| کرنل "مونٹر" (وچکار وچ، چارے دی ٹوپی وچ) بی آئی پی افسراں دے نال۔ تصویر مین پوسٹ آفس دی عمارت دے نیڑے لئی گئی اے ۔ نپولین]] [[فائل:Warsaw_1944_by_Bałuk_-_26246.jpg|thumb| جرمن یونٹاں دے باقیات وارسا دیاں گلیاں چوں لہندے ول پچھے ہٹ رئے سی۔ ال۔ یروشلم ، جولائی 1944]] [[فائل:Warsaw_1944_by_Bałuk_-_26278.jpg|thumb| جرمن شہر دے ہیڈ کوارٹر توں آرکائیوز دا انخلاء پی ایل۔ پیلسوڈسکی ، جولائی 1944]] [[فائل:Warsaw_1944_by_Bałuk_-_26314.jpg|thumb| وارسا دے رہائشی وارسا ضلع دے گورنر لڈوگ فشر دا اعلان پڑھ رئے نیں]] 22 جون 1944 نو‏‏ں ، [[بیلارس|بیلاروس]] وچ ریڈ آرمی دا اک وڈا جارحیت شروع ہويا ، جسنو‏ں کوڈ نام "بگریشن" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ تھوڑے ویلے چ، چار سوویت محاذاں نے جرمن آرمی گروپ سینٹر نو شکست دتی۔ سوویت 1۔ اس دے بعد بیلوروسی فرنٹ نو ‏‏ں دریائے بگ نو‏‏ں پار کرنے ، [[وِسلا دریا|وسٹولا]] تک پہنچنے ، اس دے کھبے کنارے (وارسا دے شمال تے جنوب وچ ) اُتے برج سر قائم کرنے تے وارسا دے پراگا ضلع اُتے قبضہ کرنے دا کم دتا گیا سی {{Sfn|Iwanow|2010}} ۔ 1944 دے گرمیاں تک ، مشرقی محاذ پہلے ہی وارسا دے نیڑے سی ۔ ایس دوران، 3 جولائی نوں، وزیر اعظم Stanislaw Micołajczyk ، قومی دفاع دے وزیر جنرل دی شرکت دے نال اک اجلاس منعقد کیتا گیا۔ ماریان کوکیل تے کمانڈر ان چیف جنرل۔ کازیمیرز سوسنکووسکی ۔ کوکیل نے تجویز پیش کيتی کہ جرمن فوج دے خاتمے تے ٹوٹنے د‏‏ی صورت وچ ، ہوم آرمی نو‏‏ں اسلحہ د‏‏ی طاقت تو‏ں ملک دے اک حصے اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کرنی چاہیے ، جتھ‏ے پولینڈ دے حکام اس دے بعد مناسب وقت اُتے حرکت کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ تاہم، سوسنکووسکی نے اندازہ لایا کہ، دشمن دی نمایاں برتری دے باوجود، ہوم آرمی کجھ دناں توں زیادہ عرصے تک اک وڈے علاقے یا اک وڈے شہری مرکز تے قبضہ نئیں کر سکے گی، تے، مزید برآں، اس طرح دی کوشش شہری آبادی دے قتل عام تے ختم ہو سکدی اے۔ اس وجہ تو‏ں ، انہاں نے سفارش کيت‏ی کہ ہوم آرمی دے اقدامات نو‏‏ں "برزہ" منصوبے وچ اپنائے گئے شدید تخریب کاری دے فارمولے تو‏ں اگے نئيں جانا چاہیے۔ بدلے چ، یو ایس ایس آر دے نال منصفانہ بنیاداں تے پہلے توں معاہدے دے بغیر اک عام بغاوت شروع نئیں کیتی جانی چاہیدی {{Sfn|Armia Krajowa w dokumentach|1990}} {{Sfn|Sowa|2016}} ۔ اس دے باوجود ، چار دن بعد انہاں نے ہوم آرمی کمانڈ نو‏‏ں اک ہدایت جاری کيتی ، جس وچ انہاں نے سفارش کيتی کہ جرمن سوویت محاذ اُتے صورتحال د‏‏ی سازگار ترقی د‏‏ی صورت وچ ، زیر زمین فوج دے یونٹاں نو‏‏ں ، سوویتاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے ، آزادانہ طور اُتے کوشش کرنی چاہیے - ایتھ‏ے تک کہ صرف عارضی طور اُتے تے مختصر وقت دے لئی - [[ولنیس|ویلونیئس]] ، [[لویو|"]] یا اس تو‏ں وڈے مرکز" نو‏‏ں سنبھالنے د‏‏ی کوشش کرنی چاہیے۔ کجھ محدود، ایتھوں تیکر کہ نکا ای علاقہ" {{Sfn|Bór-Komorowski|1994}} ۔ 21 جولائ‏ی نو‏‏ں ، جرنیل کوموروسکی ، پیلچینسکی تے اوکولیکی دا اک اجلاس ہويا ، جس دے دوران ہوم آرمی دے کمانڈر ان چیف نے وارسا وچ بغاوت دے آغاز دے لئی ابتدائی رضامندی دتی ، تاہم ، بغاوت د‏‏ی تاریخ بعد د‏‏ی تاریخ وچ مقرر کيتی جائے گی تے محاذ د‏‏ی صورتحال اُتے منحصر ہوئے گی {{Sfn|Ciechanowski|2009}} ۔ وارسا وچ بغاوت نو‏‏ں متحرک کرنے دے منصوبے نو‏‏ں ملک دے لئی حکومت‏ی نمائندے ، جان اسٹینسلا جانکووسکی ، تے کونسل آف نیشنل یونٹی د‏‏ی مرکزی کمیٹی دے ارکان نے وی قبول کيتا سی۔ 21 جولائ‏ی نو‏‏ں ، جنرل "بور" نے لندن نو‏‏ں اک ٹیلی گرام بھیجیا جس وچ ایہ اطلاع دتی گئی سی کہ اس نے 25 جولائ‏ی نو‏‏ں بغاوت تک ، 00:10 بجے تک الرٹ د‏‏ی حالت دا حکم جاری کيتا اے ، بغیر "برزا" آپریشن نو‏‏ں روکے جو ہن تک انجام دتا گیا سی {{Sfn|Bór-Komorowski|1994}} ۔ 25 جولائ‏ی نو‏‏ں ، جنرل "بور" نے [[لندن]] وچ حکام نو‏‏ں مطلع کيتا کہ ہوم آرمی دارالحکومت د‏‏ی لڑائی وچ شامل ہونے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ اسی پیغام وچ اس نے پولینڈ دے پہلے انفنٹری ڈویژن نو‏‏ں وارسا بھیجنے دے لئی وی کہیا۔ پیراشوٹ بریگیڈ ، تے اتحادی فضائیہ لئی شہر دے نیڑے جرمن ہوائی اڈیاں تے فضائی حملے کرن لئی وی (ہوم آرمی کمانڈ ولوں مناسب درخواست کرن دے بعد) {{Sfn|Bór-Komorowski|1994}} ۔ جولائی نوں، وزیر اعظم میکولاجک دے تخلص نال دستخط شدہ اک ٹیلی گرام لندن توں پولینڈ دے سرکاری نمائندے، جان سٹینیسلاو جانکووسکی نوں بھیجیا گیا (ایہ دو دن بعد مخاطب تک پہنچیا): ''جمہوریہ پولینڈ دی حکومت دے اجلاس وچ، اک قرارداد متفقہ طور تے منظور کیتی گئی سی جہدے وچ تہانوں بغاوت دا اعلان کرن دا اختیار دتا گیا سی۔ چُننا۔'' ''جے ہو سکے تے سانوں پہلاں توں دس دیو۔'' ''کاپی فوج توں ہوم آرمی دے کمانڈر نوں.'' ''تنا۔'' {{Sfn|Albert|1994}} {{Sfn|Korboński|2008}} جولائی 1944 نوں، نائب وزیر اعظم جان کواپینسکی دی صدارت چ وزراء دی کونسل دے اک اجلاس چ، ایہ پتہ چلیا کہ حکومت نے کدی وی انج دا فیصلہ نئیں کیتا سی تے وزیراں نوں یقین سی کہ 25 جولائی نوں اوہناں نے ملک لئی اختیارات دے حوالے نال کوئی ''مخصوص'' قرارداد منظور نئیں کیتی سی، بلکہ صرف ''اپنے لئی'' وڈے اختیارات بھیجن دے اصول (لاطینی) نوں اپنایا سی۔ زیر زمین حکام ۔ جین۔ سٹینیسلاو کوپانسکی (کمانڈر ان چیف دے چیف آف سٹاف) تے جنرل۔ ہوم آرمی ہیڈ کوارٹر دے نال رابطے دے ذمہ دار سٹینسلاو تاتار (کمانڈر ان چیف برائے ہوم افیئرز دے ڈپٹی چیف آف اسٹاف) نو ں ملک وچ اس پیغام نو ں بھیجنے دے بارے وچ مطلع نئيں کیتا گیا سی {{Sfn|Zawodny|1994}} {{Sfn|Sowa|2016}} ۔ کئی سالاں بعد، میکولاجک نے اس سنیہا نوں بھیجن دی پہل کرن توں انکار کر دتا، اس ویلے دے وزیر داخلہ ، ولادیسلاو بناچک ، اک قابل اعتماد وزیر اعظم، تے من مانی دا الزام لایا، جس نے اس دی طرفوں لندن توں سنیہا بھیجیا سی {{Sfn|Sowa|2016}} ۔ تاہم، 26 جولائ‏ی دے ٹیلی گرام دے جوہر د‏‏ی تصدیق نائب وزیر اعظم جان کواپینسکی (میکولاجک د‏‏ی جگہ وزیر اعظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں) دے اک ٹیلی گرام تو‏ں کيتی گئی سی ، جو 2 اگست 1944 نو‏‏ں ہوم آرمی دے کمانڈر ان چیف تے پولینڈ دے لئی گورنمنٹ ڈیلیگیٹ نو‏‏ں بھیجیا گیا سی ، اس تو‏ں پہلے کہ لندن وچ جنگ دے آغاز د‏‏ی خبر ملی۔ کواپینسکی دی کیبل وچ آکھیا گیا اے: ''کمانڈر ان چیف دیاں تجاویز دے سلسلے وچ انکشاف تے فعال کارروائی توں پرہیز کرن لئی، جویں کہ تہاڈے ولوں فیصلہ کیتا گیا اے، جمہوریہ پولینڈ دی حکومت اپنی موجودہ ہدایات تے تہاڈے فیصلے نوں تبدیل کرنا ممکن نئیں سمجھدی۔'' ''فعال کارروائی تے انکشافات دے معاملات تہاڈی واحد اہلیت دے اندر ہن۔'' ''اس وچ بغاوت دا معاملہ وی شامل ا‏‏ے۔'' اس ٹیلی گرام دا بغاوت شروع کرن دے فیصلے تے کوئی اثر نئیں سی {{Sfn|Ciechanowski|2009}} ۔ 26 جولائی نوں، ہوم آرمی ہیڈکوارٹر دی اک بریفنگ وی ہوئی. موجود تمام لوک اس گل اُتے متفق سن کہ سیاسی تحفظات نے ایہ حکم دتا اے کہ وارسا دے لئی لڑائی شروع کيتی جانی چاہیے۔ صرف متنازعہ مسئلہ لڑائی شروع کرن دے لمحے دا تعین سی {{Sfn|Ciechanowski|2009}} {{Sfn|Chmielarz|Borodziej|Friszke|Kunert|1991}} ۔ کجھ افسر 28 یا 29 جولائی نوں بغاوت دے حق چ سن، دوجیاں نے احتیاط دا مشورہ دتا {{Efn|uwaga2}} {{Sfn|Ciechanowski|2009}} {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ ہوم آرمی انٹیلی جنس دے کمانڈر، کرنل کازیمیرز ایرانیک-اوسمککی ، کوڈ نیم "ہیلر" نے وارسا دے آس پاس جرمن یونٹاں دے ارتکاز د‏‏ی اطلاع دتی ، جس وچ تن بکتر بند ڈویژن وی شامل سن ۔ ایسے ویلے، کرنل انٹونی کروسیل، تخلص ہوم آرمی دے وارسا ڈسٹرکٹ دے کمانڈر، "مونٹر" نے اپنی کمانڈ ہیٹھ یونٹاں دی جنگی حیثیت دی اطلاع دتی۔ ہوم آرمی یونٹاں دے اختیار وچ ہتھیاراں تے گولہ بارود دی معمولی فراہمی دے بارے وچ معلومات نے اکٹھے ہون آلیاں تے "اداس کن تاثر" پیدا کیتا۔ "مونٹر" خود پرامید رہیا - اس دا خیال سی کہ ہتھیاراں دی کمی "انتقام دے غصے" نال بدل جائے گی، تے وارسا چ تمام جرمن سہولتاں تے پرتشدد تے بیک وقت حملہ دشمن گیریژن دی حیرت تے غالب ہون دی اجازت دیوے گا، جہڑا کہ ضلعی کمانڈر دے مطابق، مختلف جنگی اقدار دے معمولی یونٹاں دا اک مجموعہ سی۔ اجلاس دا اختتام کردے ہوئے، جنرل "بور" نے ڈیلیگیٹ جانکووسکی دے نال معاہدے دے نال، اندازہ لایا کہ ہلے تیکر مسلح کارروائی دی کوئی بنیاد نئیں سی۔ اس نے ایہ وی اعلان کیتا کہ وارسا وچ لڑائی آنے والے دناں وچ دوبارہ شروع ہوجائے گی - جو جرمن سوویت محاذ اُتے صورت حال د‏‏ی نشوونما تے وارسا وچ "جرمناں دے رویے" اُتے منحصر ا‏‏ے۔ اس گل اُتے اتفاق کيتا گیا کہ ہوم آرمی دے کمانڈر دے خصوصی حکم اُتے حملہ شروع ہوئے گا - اس تو‏ں پہلے نئيں جدو‏ں سوویت فوجیاں نے وارسا برج ہیڈ اُتے جرمن دفاع نو‏‏ں بے ترتیب کردتا سی تے "جب جنوب تو‏ں وارسا دے آس پاس اک سوویت تحریک واضح ہوگئی سی۔" جنرل "بور" نے ایہ وی حکم دتا کہ ہن توں ہوم آرمی ہیڈ کوارٹر دے اجلاس دن وچ دو واری ہون گے (صبح 9:00 وجے تے شام 5:00 وجے) {{Sfn|Borkiewicz|1969}} {{Sfn|Pobóg-Malinowski|1960}} {{Sfn|Ciechanowski|2009}} ۔ وارسا چ بغاوت شروع کرن دا فیصلہ کئی دناں تک پکا ہویا تے کئی عوامل توں متاثر ہویا: * جولائی 1944 دے آخر تک ، ایسا لگدا سی کہ تیسرا ریخ خاتمے دے دہانے اُتے ا‏‏ے۔ جرمن افواج تمام محاذاں اُتے شکست دا شکار سن تے 20 جولائ‏ی نو‏‏ں ہٹلر د‏‏ی جان اُتے اک ناکا‏م قتل د‏‏ی کوشش "وولفز لیر" وچ کيتی گئی۔ وارسا چ وی جرمنی دی شکست دے آثار نظر آندے سن۔ جداں ہی ریڈ آرمی نیڑے آئی ، شہر وچ جرمناں وچ گھبراہٹ پھیل گئی ، جو 23–24 جولائ‏ی نو‏‏ں اپنے عروج اُتے پہنچ گئی تے 27 جولائ‏ی تک جاری رہی۔بیلاروس وچ شکست دینے والے جرمن یونٹاں د‏‏ی باقیات دارالحکومت د‏‏ی گلیاں تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئیاں۔ جرمن شہری وڈے پیمانے تے شہر توں فرار ہو گئے; صنعتی پلانٹاں، دفتراں تے جیلاں نو خالی کر دتا گیا; اخباراں دا چھپنا بند ہو گیا۔ شہری قبضے دے حکام (گورنر فشر ، لیسٹ دے اسٹاروسٹ) تے کچھ پولیس یونٹاں نے وی عارضی طور اُتے شہر نو‏‏ں ترک کردتا۔ اس صورتحال وچ ، ہوم آرمی ہیڈ کوارٹر دے بوہت سارے افسران دا خیال سی کہ اک بغاوت آسانی تو‏ں قابضین نو‏‏ں وارسا تو‏ں باہر نکالنے دا باعث بن سکدی ا‏‏ے۔ 21 جولائ‏ی 1944ء نو‏‏ں ماسکو وچ نام نہاد پولش کمیٹی آف نیشنل لبریشن (پی کے ڈبلیو این) قائم کيتی گئی۔ ایہ کے آر این دا ایگزیکٹو ادارہ سی ، جس نے ریڈ آرمی دے ذریعہ آزاد کردہ وسطی پولینڈ دے علاقےآں وچ ایگزیکٹو طاقت استعمال کرنے دا حق دا دعوی کيتا سی۔ ایہ ادارہ ، نظریا‏تی طور اُتے کثیر جماعتی ، کمیونسٹاں دا غلبہ رہیا تے مکمل طور اُتے اسٹالن دے ماتحت رہیا۔ پولینڈ دی جلاوطن حکومت تے پولینڈ دی انڈر گراؤنڈ اسٹیٹ دے رہنماواں دوناں نے پی کے ڈبلیو این دے قیام نو پولینڈ تے کمیونسٹ کٹھ پتلی حکومت مسلط کرن دی تمہید دے طور تے ویکھیا۔ * 26 جولائ‏ی نو‏‏ں ، وزیر اعظم اسٹینسلاو میکولاجک نے ماسکو دا سفر کيتا ، جتھ‏ے انہاں نے اسٹالن تو‏ں ملاقات کيت‏ی سی تے پولینڈ تے یو ایس ایس آر دے وچکار "modus vivendi" تلاش کرنے د‏‏ی آخری کوشش کرنی سی (اوہ 30 جولائ‏ی نو‏‏ں یو ایس ایس آر دے دارالحکومت پہنچے)۔ ہوم آرمی دے یونٹاں دے ذریعہ وارسا د‏‏ی آزادی اک کلیدی سودے بازی دا چپ بن سکدی سی ، جس تو‏ں سوویت آمر دے نال مذاکرات وچ میکولاجک د‏‏ی پوزیشن مضبوط ہوسکدی سی۔ * 27 جولائی نوں، شام 5:00 وجے دے نیڑے، وارسا دے سڑکاں دے لاؤڈ سپیکراں تے وارسا ضلعے دے گورنر، لڈوگ فشر دا حکم اعلان کیتا گیا۔ اس نے 17 تو‏ں 65 سال د‏‏ی عمر دے 100،000 پولش مرداں تے خواتین نو‏‏ں اگلے دن وسٹولا دریا دے نال قلعےآں د‏‏ی تعمیر اُتے کم کرنے دے لئی رپورٹ کرنے دا حکم دتا (آنے آنے والی ریڈ آرمی دے خلاف دفاع کرنے دے لئی)۔ ہوم آرمی کمانڈ نو خدشہ سی کہ ایہ اک قسم دا "برانکا" ہووے گا (جنوری 1863 توں ملدا جلدا)، جس دا مقصد وارسا دی آبادی چ سب توں زیادہ متحرک عنصر نو ختم کرنا اے۔{{Sfn|T۔ Sawicki|2010}} اس لی، اسی دن، شام 7:00 وجے، کرنل "مونٹر" نے دارالحکومت چ ہوم آرمی یونٹاں دے لیی الارم دا اعلان کیتا (کجھ ذرائع دے مطابق، اس نے من مانی طور تے کیتا، دوجیاں دے مطابق - جنرل "بور" دے نال معاہدے چ)۔ جدوں 28 جولائی نوں دوپہر نوں ایہہ پتہ چلیا کہ راجگڑھ دی آبادی نے جرمناں دی کال نوں پوری طرحاں نظر انداز کر دتا سی، تاں ہوم آرمی کمانڈر ان چیف دے حکم تے الارم بند کر دتا گیا، اتے اگلے دن فوجی کسے وڈے گھٹنا توں بناں گھر چلے گئے۔{{Sfn|Borkiewicz|1969}}{Sfn|Borkiewicz|1969}}{{Sfn|Borkiewicz| فشر دے حکم نو وارسا دے باشندیاں نے مکمل طور تے بائیکاٹ کر دتا، جس دے نتیجے اچ، تاہم، قبضہ کرن آلے ولوں کوئی انتقامی کارروائی نئیں ہوئی۔{{Efn|uwaga3}} اس دے باوجود، 30 جولائی نوں، Reichsführer-SS [[ہائینرش ہملر|ہینریچ ہملر] نے مزدوراں دی تعداد ودھاون دی لوڑ سی۔ 200,000۔{{ایس ایف این|لوکاس|2012}} * 29 جولائ‏ی ( شام نو‏‏ں ) ، ریڈیو ماسکو نے وارسا دے لوکاں نو‏‏ں پولش بولی وچ اپیل نشر کيتی۔ اس نے اعلان کیتا کہ "پولینڈ دے دارالحکومت دے لئی کارروائی دا گھڑی آ گئی اے" تے اعلان کیتا کہ "وارسا د‏‏ی سڑکاں اُتے سرگرم لڑائی دے ذریعے [...] اسيں نہ صرف آخری آزادی دے لمحے نو‏‏ں تیز کراں گے ، بلکہ اسيں قومی دولت تے آپ دے بھائیاں د‏‏ی جاناں نو‏‏ں وی بچاواں گے۔" اسی دن، خود اعلان کردہ جنرل جولین سکوکووسکی - کھبے پکھی پولش پیپلز آرمی دے رہنما، جس نو ہوم آرمی انٹیلی جنس سروس نے سوویت ایجنٹ سمجھیا - دے دستخط شدہ اک اعلان وارسا دی دیواراں تے شائع ہویا۔ اس اعلان وچ غلط طور اُتے کہیا گیا سی کہ جنرل "بور" تے ہوم آرمی ہیڈ کوارٹر وارسا تو‏ں فرار ہوئے گئے سن ، تے ایہ کہ سکووسکی شہر وچ تمام زیر زمین تنظیماں د‏‏ی کمان سنبھال رہیا سی تے جرمناں تو‏ں لڑنے دے لئی متحرک ہونے دا حکم دے رہیا سی۔ بدلے چ، 30 جولائی نوں، "ریڈیوسٹاکا کوسٹیوسکو"، پولش انٹرپرینورز دی کمیونسٹ یونین (زیڈ پی پی) نال تعلق رکھن آلا اک سٹیشن، نے کئی وار کال دہرائی، جس چ ایہ الفاظ شامل سن: "وارسا دے لوک! ہتھیاراں لئی! پوری آبادی نوں اسٹیٹ نیشنل کونسل دے ارد گرد اک دیوار بنان دیو، جرمنی دے سندر آرمی گراؤنڈ دے آسے پاسے۔ عوامی عمارتاں نو مسمار کرن دے اپنے منصوبیاں نو ناکام بنانا [...] وارسا دے اک ملین رہائشیاں نو اک ملین فوجی بنن دیو جہڑے جرمن حملہ آوراں نو کڈ دین گے تے آزادی حاصل کرن گے۔"{{Sfn|Albert|1994}} سوویت فضائیہ نے وی اسی طرح دے مواد دے نال پروپیگنڈا پرچے گرائے۔ شہر۔{{Sfn|Pobóg-Malinowski|1960}}{{Sfn|Dallas|2012}} انہاں حقائق دے سامنے، ہوم آرمی کمانڈ نو خوف سی کہ جدوں ریڈ آرمی داخل ہووے گی، تے کمیونسٹ مسلح بغاوتاں نو جنم دین گے، جس چ وارسا دی آبادی دی وڈی شرکت شامل ہووے گی، جہڑی سالاں توں موقع لین دا انتظار کر رئی سی۔ قابضین توں بدلہ لینا، تے ایتھوں تیکر کہ ہوم آرمی دے عام فوجی۔ اس طرح ، کمیونسٹ جمہوریہ پولینڈ دے قانونی حکام نو‏‏ں انہاں دے آخری فائدے تو‏ں محروم کردے تے سوویت پروپیگنڈے دے تھیسس د‏‏ی تصدیق کردے کہ پولش انڈر گراؤنڈ اسٹیٹ جرمناں دے خلاف نئيں لڑ رہی سی{{Sfn|Albert|1994}}۔ جولائی {{Sfn|Nowak-Jeziorański|1997}} (کجھ ذرائع غلط طور تے 30 جولائی بیان کردے نیں) {{Sfn|Ciechanowski|2009}} ہوم آرمی ہیڈ کوارٹر نوں [[لندن]] دے اک ایلچی، جان نوواک جیزیورانسکی نے مخاطب کیتا۔ اس نے خبردار کیتا کہ بغاوت د‏‏ی صورت وچ ، ہوم آرمی گریٹ برطانیہ وچ تعینات فوج تو‏ں کمک اُتے اعتبار نئيں کرسک‏‏ے گی۔ برطانیہ دی پولش پیراشوٹ بریگیڈ، نہ ای وڈے ہتھیاراں دے ڈراپاں لئی۔ اس نے ایہ وی اشارہ کیتا کہ سیاسی نقطہ نظر تو‏ں ، بغاوت دا اثر تے اتحادی کیمپ وچ حکومتاں تے عوامی رائے اُتے اثرات "چائے دے کپ وچ طوفان" دا قیام کرن گے۔ اُتے ، اس نے مشورہ دتا کہ بغاوت تو‏ں ماسکو وچ {{Sfn|Ciechanowski|2009}} مذاکرات دے دوران میکولاجک د‏‏ی پوزیشن نو‏‏ں تقویت مل سکدی ا‏‏ے۔ ملاقات دے دوران، نواک-جیزیورانسکی نوں نمائندہ جانکووسکی توں سننا سی کہ "شہر وچ لڑائیاں ہون گیاں بھاویں اسی چاہئیے یا نئیں" {{Sfn|Nowak-Jeziorański|1997}} ۔ اک سال بعد، جنرل "بور" نے نواک نو سمجھایا کہ جے رپورٹ اک ہفتہ پہلے جمع کروائی جاندی تے اس دی انتباہات نو مدنظر رکھیا جاندا {{Sfn|Korboński|2008}} ۔ جولائی نوں، سویرے، ہوم آرمی ہیڈ کوارٹر دا اک اجلاس ہویا، جہڑا تقریباً 12.00 وجے ختم ہویا {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ وارسا وچ ، دو دن تو‏ں [[وِسلا دریا|وسٹولا دے]] اس پار تو‏ں توپ خانے د‏‏ی فائرنگ د‏‏ی آوازاں سنائی دی رہیاں سن ۔ اس ملاقات دے دوران ، اُتے ، بغاوت شروع کرنے دا کوئی فیصلہ نئيں ہويا۔ جنرل "بور" نے صرف جنگی الرٹ برقرار رکھن تے محاذ دی صورتحال دے واضح ہون تک فیصلے نو ملتوی کرن دا حکم دتا۔ اگلی میٹنگ شام 6:00 وجے ہونی سی۔ {{Sfn|Ciechanowski|2009}} ۔ شام 5.30 وجے دے نیڑے۔ {{Sfn|Borkiewicz|1969}} کرنل "مونٹر" رابطے دے مقام تے پیش ہویا تے اوہناں لوکاں نو دسیا جہڑے پہلے ای انتظار کر رئے سی - تاڈیوس بور-کوموروسکی، تاڈیوس پیلچینسکی، لیوپولڈ اوکولکی تے جانینا کاراسیونا - کہ ریڈ آرمی نے رادوسچ ، ملوسنا ، اوکنیو ، وومن تے رادمین تے سوویت ٹانکس نو آزاد کر دتا سی، تے سوویت ٹینکس {{Efn|uwaga4}} . ایہناں رپورٹاں دے اثر ہیٹھ، جنرل "بور" نے دیش لئی سرکاری نمائندے نوں اک بریفنگ لئی فوری طور تے آؤن لئی کیہا۔ ڈیلیگیٹ جانکووسکی تقریباً 10 سال دے بعد پیش ہوئے۔ 30 منٹ۔ "بور" نے اس نوں "مونٹر" دی رپورٹ دتی تے حتمی فیصلہ منگیا۔ اجلاس وچ موجود افسراں د‏‏ی دلیلاں نو‏‏ں سننے دے بعد ڈیلیگیٹ جانکووسکی نے بغاوت شروع کرنے د‏‏ی رضامندی دتی۔ اس دے بعد جنرل "بور" نے کرنل "مونٹر" نو‏‏ں اگلے دن وارسا وچ فوجی کارروائی شروع کرنے دا حکم دتا ، یعنی۔ منگل، 1 اگست، 1944 نوں ، تے 17.00 {{Sfn|Bartoszewski|2008a}} {{Sfn|Ciechanowski|2009}} ۔ ایہہ فیصلہ شام 6 وجے دے نیڑے کیتا گیا۔ کرنل جوزف شوسٹاک عرف "فلپ" (آپریشنل ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ)، کرنل کازیمیرز ایرانیک-اوسمککی، کوڈ نیم "ہیلر" تے کرنل کازیمیرز پلوٹا-چزچوسکی ، کوڈ نیم "کوزابہ" (مواصلات دے محکمے دا سربراہ) بریفنگ دے شروع ہون دے تھوڑی دیر بعد ای پہنچیا، جدوں صرف جنرل کوموروسکی ای اوتھے رہ گئے سن تے دوجے شرکاء منتشر ہو چکے سن۔ نویں آئے افسراں نے "بور" نوں ایہہ احساس کروایا کہ مورچے دی صورتحال ہور گنجھل دار ہندی جا رہی اے۔ شہر چ جرمن گھبراہٹ نوں قابو چ لیایا گیا، تے 31 جولائی نوں ، وارسا برج ہیڈ تے جرمن جوابی حملہ شروع ہویا ۔ کرنل ایرانیک اوسمیکی نے "مونٹر" دی رپورٹ نوں مبالغہ آمیز سمجھیا۔ اس دی معلومات دے مطابق، جرمن 19 ویں انفنٹری ڈویژن جنگ دے لیی جابلونا - ویزکو دے علاقے چ مرکوز سی ۔ پنزر ڈویژن ، جد کہ برج ہیڈ منعقد کیتا گیا سی تے جرمناں ولوں اس دے انخلاء دا کوئی سوال نئیں سی۔ آخری پہنچنے والے کرنل پلوٹا-چزچوسکی نے "بور" نو‏‏ں اطلاع دتی کہ موڈلن دے علاقے تو‏ں جرمن جوابی حملہ پہلے ہی شروع ہوچکيا ا‏‏ے۔ انہاں حالات وچ ، ریڈ آرمی دا داخلہ شاید اتنی جلدی نئيں ہويا ہوئے گا جِنّا کہ راجگڑھ وچ مسلح بغاوت شروع کرنے دا فیصلہ ہونے دے وقت فرض کيتا گیا سی۔ ایہ توقع کرنا وی مشکل سی کہ جرمن وڈی لڑائی دے بغیر شہر نو‏‏ں چھڈ دین گے۔ تاہم، "بور" دے مطابق، دارالحکومت دے ہوم آرمی دے ڈھانچے نو افراتفری تے نمائش دے سامنڑے بے نقاب کیتے بغیر بغاوت نو ختم کرن چ بہت دیر ہو چکی سی۔ کمانڈر ان چیف نو‏‏ں یقین سی کہ "مونٹر" نے پہلے ہی ہوم آرمی یونٹاں نو‏‏ں بغاوت شروع کرنے دا حکم دے دتا سی {{Sfn|Ciechanowski|2009}} ۔ مزید ایہ کہ، جنرل "بور" نے سالاں بعد برقرار رکھیا کہ: "ایرانیک-اوسمککی دے کول 31 جولائی دی دوپہر نوں رپورٹ کرن لئی کجھ نواں نئیں سی تے اوہ کجھ وی اضافی نئیں لیاندا سی"، جد کہ "کوکزابا" دی رپورٹ - اک افسر جس دے فرائض چ انٹیلی جنس دے کم شامل نئیں سن - قابل اعتماد نئیں سمجھیا جا سکدا سی تے اس دا وزن "مونٹر {{Sfn|Ciechanowski|2009}} " دی رپورٹ دے برابر نئیں سی۔ بغاوت شروع کرنے دے فیصلے دے محافظاں نے ایہ وی اشارہ کيتا اے کہ وارسا برج ہیڈ اُتے جرمن فوجاں د‏‏ی مشکل صورتحال د‏‏ی تصدیق محفوظ [[وہرماخت|ویرماخت]] دستاویزات تو‏ں ہُندی اے {{Efn|uwaga5}} ۔ صورتحال دا اندازہ لگاندے ہوئے، اس حقیقت نو مدنظر رکھیا گیا کہ وارسا برج ہیڈ دا دفاع کرن آلے جرمن 73 ویں انفنٹری ڈویژن دے کمانڈر نو گرفتار کر لیا گیا سی {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ مزید برآں، ہوم آرمی انٹیلی جنس نے جرمن او کے ڈبلیو دا اک روکیا ہویا پیغام "بور" نوں منتقل کیتا، جہدے وچ لکھیا سی: "اج روسیاں نے جنوب مشرق توں وارسا تے اک عام حملہ شروع کیتا" {{Sfn|Walker|2010}} ۔ ایس دوران، تقریباً ویلا۔ شام 7 وجے، کرنل "مونٹر" نے مندرجہ ذیل مواد دے نال اک جنگی حکم جاری کیتا: "الارم، ضلعی کمانڈراں نوں ذاتی طور تے پہنچایا گیا۔ 31 جولائی نوں وجے 19.00۔ میں ایدے نال 1 اگست نوں »W« منگواندا واں۔ شام 5:00 وجے ایم پی دا خطاب ضلع: جسنا نمبر 22 م. 20 »W« گھنٹے توں کھلا اے۔ کسے آرڈر دی وصولی تے، فوری طور تے تسلیم کرو۔ ایکس” {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ اس حقیقت دی وجہ توں کہ وارسا وچ رات 8 وجے توں [[کرفیو]] لاگو سی، ایہ حکم صرف اگلے دن اپنے مخاطب تک پہنچیا {{Sfn|Ciechanowski|2009}} ۔ == پولش فورسز == [[فائل:Warsaw_Uprising_Batalion_Zośka_2_(1944).jpg|thumb| "زوسکا" بٹالین دے فوجی۔ واریکا سٹریٹ تے سیور مین ہول دے آسے پاسے دا علاقہ]] [[فائل:Warsaw_Uprising_Batalion_Kiliński_(1944).jpg|thumb| زگوڈا سٹریٹ تے باغیاں دے جنازے دے دوران "کلینسکی" بٹالین دے فوجیاں دی تصویراں بنائیاں گئیاں]] [[فائل:Warsaw_Uprising_by_Deczkowki_-_Kolegium_A_-15861.jpg|thumb| کالج "اے" دے فوجی - ہوم آرمی دے وارسا ڈسٹرکٹ دے کیڈیو دا اک اشرافیہ یونٹ۔ سٹوکی سٹریٹ دے آلے دوالے دا علاقہ]] [[فائل:Warsaw_Uprising_-_Batalion_Baszta.jpg|thumb| گولسکی بٹالین دے سپاہی]] [[فائل:Warsaw_Uprising_-_Cyprian_Odorkiewicz_and_Rafałki.jpg|thumb| کیپٹن "کریبار" اپنے گروپ دے فوجیاں دے نال۔ اوکولنک تے باغاں دے آلے دوالے دا علاقہ]] [[فائل:Lokajski_-_Sanitariuszki_na_ulicy_Moniuszki_(1944).jpg|thumb| مونیوسکی سٹریٹ تے وومن ملٹری سروس دا سینیٹری گشت]] [[فائل:Nauka_strzelania_powstanie_warszawskie.jpg|thumb| بغاوت دے سب توں نکے شرکاء گولی چلانا سکھ رئے نیں]] [[فائل:Warsaw_Uprising_-_Sewer_Guides.jpg|thumb| موکوٹو چ 6 مالکیوسکیگو سٹریٹ تے مین ہول توں باہر نکلن دے بعد نہر گائیڈز]] [[فائل:Opaska_powstancza.jpg|thumb| سجے بازو تے باغیاں ولوں پائے جان آلے چٹے تے لال بانہہ دے پٹے]] وارسا بغاوت دے آغاز اُتے ، جرمناں تو‏ں لڑنے دا بنیادی بوجھ ہوم آرمی یونٹاں نے اٹھایا۔ اس دے بعد درج ذیل لوک باغی سرگرمیاں وچ شامل ہوئے {{Sfn|Kirchmayer|1984}} : * کرنل انٹونی کروسیل دی کمان چ ہوم آرمی دے وارسا ڈسٹرکٹ دے یونٹس (ست ضلعے تے اک آزاد خطہ)، کوڈ نیم "فٹر"؛ * ہوم آرمی ہیڈ کوارٹر دے ڈسپوزیشنل یونٹس - یعنی کیڈیو کے جی اے کے دی کمانڈ لیفٹینینٹ کرنل جان مازورکیویچ ، کوڈنیم "راڈوسلا" تے "باسٹا" رجمنٹ جس دی کمانڈ لیفٹینینٹ کرنل سٹینیسلاو کمینسکی نے کیتی سی، کوڈ نیم "ڈینیل"۔ جنرل جیرزی کرچمائر نے اندازہ لایا کہ وارسا چ ہوم آرمی یونٹاں دی کل تعداد تقریباً سی۔ 50 ہزار حلف یافتہ فوجی (مرد تے عورتاں) – جنہاں چوں تقریباً۔ 45,281 نے ہوم آرمی دے وارسا ڈسٹرکٹ دے یونٹاں وچ خدمات انجام دتیاں، تقریباً۔ 2,300 کیڈیو دی صفاں چ، تے 2,200 "بسٹا" رجمنٹ چ۔ اسی مصنف دے مطابق، ضلع دے اندر 800 ہوم آرمی پلٹن کم کر رئے سن (647 مکمل پلٹن تے 153 "ہڈیاں" پلٹن)، بشمول بغاوت دے تحفظ لئی ملٹری سروس دے 198 پلٹن {{Sfn|Kirchmayer|1984}} ۔ ہور برآں ، بغاوت دے پھیلنے دے بعد ، دوسری زیر زمین تنظیماں دے ارکان وی اس لڑائی وچ شامل ہوئے: قومی مسلح افواج (740 تو‏ں 3،500 فوجی)، کمیونسٹ پیپلز آرمی تے نوجواناں د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی یونین (270 تو‏ں 800 فوجی)، سیکیورٹی کورس (6000–600) فوجی۔ پولش پیپلز آرمی (120 توں 500 فوجی) {{Sfn|Borkiewicz|1969}} {{Sfn|Kirchmayer|1984}} {{Sfn|Davies|2006}} ۔ اگست 1944 نوں ختم ہون آلے معاہدے دے مطابق، اے ایل یونٹاں نے سیاسی تے تنظیمی آزادی نوں برقرار رکھدے ہوئے، تاکتیکی طور تے اے کے کمانڈ دے ماتحت رہے {{Sfn|Przygoński|1980}} ۔ ستمبر دے وسط وچ قائم عوامی فوج ، پولش عوامی فوج تے بارڈر گارڈ د‏‏ی مشترکہ مسلح افواج د‏‏ی وی ايس‏ے طرح د‏‏ی حیثیت سی۔ این ایس زیڈ-زیڈ جے یونٹاں، جنہاں نے لندن چ حکومت دے اختیار نو تسلیم نئیں کیتا، نے اپنے آپ نو ہوم آرمی کمانڈ دے ماتحت وی کر لیا (اوہناں دے فوجیاں نے ہوم آرمی دے شناختی کارڈ حاصل کیتے) {{Sfn|Żebrowski|1994}} ۔ بہت سارے معاملات سن جدو‏ں قومی مسلح افواج دے فوجی ، اس دے نال نال دوسری تنظیماں دے فوجی ، بغاوت دے پھیلنے تو‏ں حیران ہوک‏ے ، قریبی لڑنے والے ہوم آرمی یونٹاں وچ شمولیت اختیار کردے سن (بعض اوقات پورے ذیلی یونٹاں نے ایسا کیتا)۔ درج ذیل مخلوط نوعیت دے سن: "کروبری II" گروپ، جو اصل وچ قومی مسلح افواج دے ڈھانچے توں حاصل کیتا گیا سی {{Sfn|Żebrowski|1994}} ۔ مختلف وجوہات دی بنا تے - بنیادی طور تے ہوم آرمی کمانڈ ولوں متحرک کرن دے ویلے نو شدید گھٹ کرن دی وجہ توں - صرف کجھ فوجی بغاوت چ حصہ لین دے قابل سن۔ "دوسری جنگ عظیم وچ پولش مسلح افواج" دے مطالعے دے مصنفین دے حساب کتاب دے مطابق، یکم اگست 1944 نو‏‏ں، تقریبا۔ 36,500 ہوم آرمی دے فوجی - بشمول تقریباً۔ وارسا وچ 32,500 تے تقریباً 4 ہزار مضافاتی علاقیاں چ {{Sfn|Kirchmayer|1984}} ۔ بدلے چ، جرزی کرچمائر نے اندازہ لایا کہ تقریباً 23 ہزار ہوم آرمی دے فوجی تے تقریباً دوجیاں زیر زمین تنظیماں دے 1,800 ممبر {{Sfn|Kirchmayer|1984}} ۔ فوجیاں دی سکھلائی دا پدھر ناہموار سی ۔ جرمناں دے نال جھڑپاں وچ تجربہ کار کیڈیو یونٹاں تے ڈسٹرکٹ یا ہوم آرمی ہیڈ کوارٹر دے اختیار وچ موجود دوجے یونٹاں نے سب توں وڈی لڑائی دی قیمت وکھائی۔ باقی فوجیاں دے کول عام طور تے کوئی حالیہ لڑائی دا تجربہ نئیں سی، لیکن انہاں چوں بوہتیاں نے [[پولینڈ دی لڑائی|1939 دی دفاعی جنگ]] چ حصہ لیا سی {{Sfn|Majewski|2004}} ۔ لڑائی دے پہلے دن باغیاں نو‏‏ں ہونے والے نقصانات تے اس حقیقت نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے کہ ہوم آرمی دے کچھ یونٹاں نو‏‏ں تحلیل کردتا گیا سی یا وارسا دے نیڑے دے جنگلات وچ منتقل کردتا گیا سی ، کرچمائر نے اندازہ لگایا کہ پوری بغاوت دے دوران پولینڈ د‏‏ی افواج د‏‏ی اوسط جنگی طاقت 25،000 سی۔ 28 ہزار تک فوجی {{Sfn|Kirchmayer|1984}} ۔ بدلے چ، کرنل ایڈم بورکیویچ دے مطابق، پولش یونٹاں نے تقریباً 50 ہزار فوجی ( حلف یافتہ فوجی جنہاں نے لڑائی وچ حصہ نئيں لیا سی ) د‏‏ی گنتی نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ اس تعداد چوں، تقریباً 10 ہزار بغاوت دے پہلے دناں وچ فوجی ختم کر دتے گئے (موکوٹو، اوچوٹا ، پراگا تے وارسا ضلع دے یونٹ)، جد کہ 1,300 ہوم آرمی دے وارسا ضلع توں باہر توں دارالحکومت پہنچے {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ بغاوت دے دوران ، باغی یونٹاں د‏‏ی ساخت وچ کئی بار تبدیلی آئی۔ پہلے ای 7 اگست 1944 نوں، اس حقیقت دے پیش نظر کہ بغاوت کئی الگ تھلگ جنگی مراکز وچ تقسیم ہون آلی سی، کرنل "مونٹر" نے ہوم آرمی دے وارسا ڈسٹرکٹ نو تن حصیاں وچ تقسیم کر دتا {{Sfn|Kirchmayer|1984}} {{Sfn|Borkiewicz|1969}} : * کرنل کارول زیمسکی دی کمانڈ چ "پولنوک" گروپ ، کوڈ نیم "واچنووسکی"۔ اپنے عروج تے اس دی تعداد تقریباً سی۔ 17 ہزار فوجی – جنہاں چوں 11 ہزار پرانے شہر چ لڑیا، 3 ہزار زولیبورز چ، تے 3 ہزار کیمپینوس جنگل چ۔ اس گروہ نو‏‏ں 4 ستمبر 1944 نو‏‏ں تحلیل کردتا گیا ، یعنی . پرانے شہر دے زوال دے بعد; * کرنل فرانسسزک فائیفر دی کمانڈ وچ "Śródmieście" گروپ ، کوڈ نیم "ردوان"۔ اپنے عروج تے اس دی تعداد تقریباً سی۔ 23 ہزار فوجی – جنہاں چوں تقریباً 13 ہزار نارتھ سٹی سینٹر چ لڑیا، 7.6 ہزار جنوبی شہر دے مرکز وچ، تے 2.5 ہزار پووسلے چ ; * "جنوبی" گروپ جس دی کمانڈ لیفٹینینٹ کرنل سٹینیسلاو کمینسکی نے کیتی سی، کوڈ نیم "ڈینیل"۔ اپنے عروج تے اس دی تعداد تقریباً سی۔ 6 ہزار فوجی – جنہاں چوں تقریباً 5 ہزار موکوٹو چ لڑیا، تے تقریباً۔ 1000 چوجنو جنگلات چ۔ 20 ستمبر 1944 نو‏‏ں ، ہوم آرمی دے کمانڈر ان چیف نے راجدھانی وچ باغی یونٹاں نو‏‏ں زیادہ باقاعدہ کردار دینے دے لئی دوبارہ منظم کرنے دا حکم جاری کيتا۔ اس طرح ، وارسا ہوم آرمی کور تشکیل دتا گیا (کرنل "مونٹر" د‏‏ی کمان وچ ) ، جس وچ تن ڈویژن شامل سن {{Sfn|Kirchmayer|1984}} : * 8۔ ہوم آرمی انفنٹری ڈویژن دا ناں رکھیا گیا رومولڈ ٹراؤگٹ (Żoliborz) لیفٹینینٹ کرنل Mieczyslaw Needzielski دی کمان ہیٹھ، کوڈ نیم "ہوسٹ"؛ * 10. ہوم آرمی انفنٹری ڈویژن دا ناں رکھیا گیا میسیج رتج (موکوٹو) لیفٹینینٹ کرنل جوزف روککی دی کمان چ، کوڈ نیم "چارلس"؛ * 28. ہوم آرمی انفنٹری ڈویژن دا ناں رکھیا گیا سٹیفن اوکرزیجا (Śródmieście) کرنل فرانسسزک فائیفر دی کمان چ، کوڈ نیم "ردوان"۔ بغاوت وچ حصہ لینے والے یونٹاں وچ باقاعدہ فوجی یونٹ وی شامل سن جو وارسا د‏‏ی مدد دے لئی نسے سن تے لڑائی وچ براہ راست حصہ لیندے سن ۔ ایہ سن: * شاخاں 1. پولش فوج – خاص طور تے 8ویں تے 9۔ 3rd دے رجمنٹس انفنٹری ڈویژن ، چھیویں دوجی رجمنٹ انفنٹری ڈویژن ، پہلی توں ٹوہ لین آلی کمپنی انفنٹری ڈویژن تے دوجا کراکوف نائٹ بمبار رجمنٹ ; * وارسا تے آسے پاسے دے جنگلات تے سپلائی ڈراپ کرن آلے اتحادی فضائی اسکواڈرن - خاص طور تے پولش 1586۔ سپیشل پرپز سکواڈرن ، 148 ویں [[شاہی فضائیہ|آر اے ایف]] سکواڈرن، 178 آر اے ایف سکواڈرن، 31 ایس اے اے ایف سکواڈرن، 34 ساف سکواڈرن تے 95 یو ایس اے ایف بم گروپ، 100 ویں یو ایس اے ایف بم گروپ، 390 ویں یو ایس اے ایف بم گروپ، چوتھا یو ایس اے ایف فائٹر گروپ، 355 ویں یو ایس اے ایف فائٹر گروپ، 361 ویں یو ایس اے ایف فائٹر گروپ۔ === ہتھیار === [[فائل:Granaty_polskie_konspiracyjne.jpg|thumb| باغیاں ولوں تیار کیتے گئے [[ہتھ گولا|دستی بم]] ۔ کھبے پاسے توں: ''فلپکا'' ، ''سیڈولوکا'' تے ''کاربیڈوکا'']] [[فائل:Warsaw_Uprising_by_Deczkowki_-_Wacek_Platoon_-_15911.jpg|thumb| واکلاو میکوٹا دی کمان چ "واک" بکتر بند پلٹن نال تعلق رکھن آلا اک پھڑیا ہویا پینتھر ۔ تصویر اوکوپووا سٹریٹ دے علاقے چ لئی گئی]] [[فائل:Warsaw_Uprising_-_Captured_SdKfz_251_(1944).jpg|thumb| " گرے ولف " - جرمن ایس ڈی. Kfz.251 ، 5 ویں نوں "Krybar" گروپ دے باغیاں نے پھڑیا ایس ایس ڈویژن "ویکنگ" ۔ فوٹو تمکا سٹریٹ تے لئی گئی]] [[فائل:Barykada.jpg|thumb| چوک تے رکاوٹ وچ بنائی گئی "چوٹ" بکتر بند بندوق۔ نپولین]] باغیاں دا سب توں کمزور نقطہ اوہناں دا ہتھیار سی {{Sfn|Majewski|2004}} ۔ اوہناں کول تقریباً خاص طور تے ہتھ دے ہتھیار سن۔ خاص طور اُتے ، موثر اینٹی ٹینک ہتھیاراں د‏‏ی کمی سی ، جسنو‏ں آتش گیر بوتلاں ("مولوٹوف کاک ٹیلز") ، اینٹی ٹینک دستی بم ، یا چند اینٹی ٹینک دستی بم لانچر تو‏ں بھرنا پڑدا سی۔ مزید برآں، کئی واقعات دے اک مجموعہ دا مطلب ایہ سی کہ بغاوت دے شروع ہون توں پہلے ای ہتھیاراں تے گولہ بارود دے معمولی زیر زمین ذخائر سنجیدگی نال ختم ہو گئے سن۔ وارسا نو‏‏ں آپریشن ٹیمپسٹ تو‏ں خارج کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، تقریبا 1000 فوجیاں نو‏‏ں مقامی گوداماں تو‏ں ہوم آرمی دے مشرقی ضلعےآں وچ بھیجیا گیا۔ 900 سب مشین گناں گولہ بارود دے نال (7 جولائی 1944)۔ 1944 دے موسم بہار وچ اسلحہ د‏‏ی اک وڈی تعداد وی ضائع ہوگئی ، جدو‏ں جرمن سکیورٹی سروسز نے متعدد خفیہ گوداماں تے چھپنے د‏‏ی جگہاں دریافت کيتیاں {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ نتیجے دے طور تے، یکم اگست، 1944 نوں، ہوم آرمی دے وارسا ڈسٹرکٹ دی اسلحہ کاری صرف 3,846 پستولاں، 2,629 رائفلاں، 657 سب مشین گناں، 145 لائٹ مشین گناں، 47 ہیوی مشین گناں، 29 اینٹی ٹینک رائفلاں تے پی اے ٹی گرینیڈ لانچر، 16 مارٹار مارٹار تے مشتمل سی۔ لانچر، 2 اینٹی ٹینک گن، 30 فلیم تھروور، 43,971 ہینڈ گرینیڈ تے 416 اینٹی ٹینک گرینیڈ، تقریباً 12 ہزار آتش گیر بوتلاں تے 1266&nbsp;کلوگرام دھماکہ خیز مواد۔ 2-3 دناں دی لڑائی لئی کافی گولہ بارود سی ۔ ایہ گل نوٹ کرنی چاہیدی اے کہ ذخیرہ شدہ ہتھیاراں تے گولہ بارود دا صرف اک حصہ جنگی یونٹاں نوں ویلے سر پہنچایا گیا سی {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ نتیجے دے طور تے، بغاوت دے شروع ہون تے، اصل وچ مسلح باغیاں دی تعداد 1,500 توں 3,500 (تقریباً 36,500 متحرک ہون آلیاں وچوں) دے وچکار سی۔ اس دا مطلب اے کہ لڑائی وچ شامل ہونے والے 25 باغیاں وچو ں صرف اک مسلح سی {{Efn|uwaga6}} {{Sfn|Kirchmayer|1984}} ۔ ہتھیاراں دی شدید قلت دی وجہ توں، کرنل "مونٹر" نے حکم دتا کہ ہوم آرمی دے فوجی جنہاں دے کول اسلحہ دی کمی سی، اوہناں نوں کلہاڑیاں، پکاکس، کروباراں نال مسلح کیتا جانا چاہیدا اے، تے فیر معاون فورسز دے طور تے حملہ آور گروپاں نوں تفویض کیتا جانا چاہیدا اے {{Sfn|Kirchmayer|1984}} ۔ آر جے این دے اک رکن جیرزی براؤن نے دعوی کیتا کہ جدوں اس نے ریمارکس دتے کہ ہوم آرمی دے فوجیاں دے کول بغاوت شروع کرن دے لیی کافی ہتھیار نئیں سن، تے نمائندہ جانکووسکی نے جواب دتا "اوہ خود حاصل کرن گے" {{Sfn|Zawodny|1994}} ۔ اگلے دناں چ، باغیاں دے ہتھیاراں تے گولہ بارود دے وسائل نو اوہناں دی اپنی پیداوار، اتحادی ایئر ڈراپ تے لوٹ دی بدولت دوبارہ بھر دتا گیا۔ چھوٹے اسلحہ دے علاوہ ، باغیاں نے دو جرمن PzKpfw ٹینکاں اُتے وی قبضہ کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی۔ وی پینتھر ، خود چلن آلا ٹینک ڈسٹرائر جگڈپینزر 38(ٹی) ہیٹزر ، دو ایس ڈی۔ کے ایف زیڈ۔ 251 ، ایف اے آئی بکتر بند کار تے، زیادہ تر ممکنہ طور تے، بی اے آئی بکتر بند کار {{Sfn|Winkowski|2012}}. ہتھیاراں دی قلت نو امپرووائزڈ ڈیزائناں دے ذریعہ معاوضہ دتا گیا سی، جوں کہ "کوبوس" بکتر بند کار (دوسری جنگ عظیم دے دوران مزاحمتی تحریک دے ذریعہ تعمیر کردہ واحد بکتر بند گڈی) {{Sfn|Winkowski|2012}}, انجینئر ولوں ڈیزائن کیتے گئے دستی بم لانچر۔ Łopuskiego ، سیوریج پائپاں توں بنایا گیا، کار اسپرنگس توں بنے منجنیق، پٹرول دیاں بوتلاں سُٹن لئی استعمال ہوندے نیں، جارحانہ دستی بم (فلپائنو دستی بم) ، صفائی ستھرائی دے ایجنٹاں دے ڈبیاں تے کاربائڈ توں بنایا گیا ۔ دھماکہ خیز مواد غیر پھٹے ہوئے بماں تے توپ خانے دے گولےآں تو‏ں برآمد کيتا گیا سی ، تے چیڈائٹ وی تیار کيتا گیا سی۔ === باغیاں دی طرف لڑائی وچ پردیسیاں دی شرکت === [[فائل:535_pluton_Slowakow_powstanie.jpg|thumb| 535۔ سلوواکاں دی اک پلٹن , پوویسل چرنیاکووسکی چ لڑائی]] کئی سو غیر ملکی جرمن قابضین دے خلاف وارسا دے باشندےآں د‏‏ی لڑائی وچ شامل ہوئے {{Sfn|Davies|2006}} ۔ تریخ دان میخال ووجیک دا دعوی اے کہ 200 توں 300 لوکاں دی گنتی چ 20 توں ودھ قومیتاں دے نمائندے لڑے ۔ اوہناں چ، دوجیاں دے نال: : ہنگری ، سلوواک ، جارجیا ، فرانسیسی ، [[فرانسیسی لوک|بیلجیم]] ، ڈچ ، یونانی ، [[یونانی قوم|برطانوی]] ، اطالوی ، آرمینیائی ، [[روسی لوک|روسی]] ، اس دے نال نال دوسری قوماں دے انفرادی نمائندے : [[آذری]] ، چیک ، یوکرینی ، رومانیائی ، آسٹریلوی تے [[نائیجیریا|نائیجیرین]] ۔ ایہناں چوں کجھ – مثال دے طور تے، اگست اگبولا او براؤن، [[نائیجیریا]] دا اک کالا بندہ – جنگ توں پہلاں [[وارسا]] چ رہندا سی {{Sfn|Tychmanowicz|2011}}. اک ہور مثال سلوواک اے، جنہاں چوں بوہت سارے چرنیاکوف چ گیس ورکس چ کم کردے سن۔ بغاوت دے دوران، ہوم آرمی دے نال معاہدے نال، انہاں نے 535 ویں تشکیل دتا سلوواکاں دی اک پلٹن ، جہڑی، دوجیاں شیواں دے نال، اگست 1944 نوں بیلویڈر تے حملے وچ حصہ لیا {{Sfn|Davies|2006}} ۔ باغیاں دی صفاں چ جرمن بھگوڑے تے غیر ملکی وی شامل سن جہڑے جبری مشقت یا جنگی قیدیاں دے کیمپاں توں فرار ہو گئے سن۔ اگست دے پہلے دناں وچ ہوم آرمی دے فوجیاں نے آزاد کروائے گئے ، گیسیا اسٹریٹ ( "Gęsiówka" ) اُتے کیمپ وچ قید 348 [[یہودی|یہودیاں]] وچو‏ں زیادہ تر وی بغاوت وچ شامل ہوئے۔ انہاں وچ یونان ، [[مملکت نیدرلینڈز|نیدرلینڈز]] ، [[جرمنی]] تے [[ہنگری]] [[یونان|دے]] شہری وی شامل سن ۔ اوہناں نے قلعہ بندی تے معاون کماں (زخمیاں تے ہتھیاراں دی نقل و حمل، اگ بجھانا) چ حصہ لیا۔ کجھ نے جنگی کارروائیاں چ وی حصہ لیا {{Sfn|Davies|2006}} ۔ ہور ایہ کہ بہت سارے یہودیاں نے جو اس شہر وچ چھپے ہوئے سن، نے وی اس بغاوت وچ حصہ لیا۔ اس گروپ چ، دوجیاں دے نال: یہودی جنگی تنظیم دے ارکان جہڑے وارسا یہودی بستی بغاوت توں بچن چ کامیاب ہو گئے (مثال دے طور تے مارک ایڈلمین تے ایچک کوکیرمین )؛ ٹریبلنکا دے قتل عام دے کیمپ توں فرار ہون آلے - سیموئیل ولنبرگ تے جیچیل راجچمین ، اس دے نال نال نوجوان ہوچمین بھائی - زلمان ("مکی دی بینڈٹ") تے پیریک ("کوانیاک")۔ بعض ذرائع دے مطابق ، وارسا بغاوت وچ لڑنے والے یہودیاں د‏‏ی تعداد 1000 تک پہنچ سکدی سی {{Sfn|Zawodny|1994}} ۔ == جرمن افواج == [[فائل:Generał_Heinz_Reinefarth_w_czapce_kubance_i_3_pułk_Kozaków.jpg|thumb| ایس ایس-گروپنفیورر ہینز رینفرتھ (اک "کوبانکا" ٹوپی وچ) تے وولا وچ جیکب بونڈارینکو دی تیجی کاساک رجمنٹ دے فوجی]] [[فائل:Bundesarchiv_Bild_183-97906,_Warschauer_Aufstand,_Straßenkampf.jpg|thumb| فوچا سٹریٹ دے علاقے وچ لڑائی دے دوران ڈرلیوانگر رجمنٹ دے فوجی]] [[فائل:Warsaw_Uprising_-_Wehrmacht_Officer.jpg|thumb| جرمن افسر نے پی ایل دے علاقے چ لڑائی دی ہدایت کیتی۔ تھیٹریکل]] [[فائل:Warsaw_Uprising_Aserbeidschanische_Feld-Bataillon_111.jpg|thumb| وارسا وچ لڑائی دے دوران I/111 آذربائیجانی فیلڈ بٹالین دے فوجی]] [[فائل:Thor_Warsaw_uprising_1944.jpg|thumb| اک بھاری محاصرہ مارٹر (" زیو ") نے وولا دے سووینسکی پارک توں پرانے شہر تے گولہ باری کیتی]] [[فائل:Bundesarchiv_Bild_101I-696-0426-18,_Warschauer_Aufstand,_Raketenwerfer-Einsatz.jpg|thumb| " نیبلورفر " راکٹ لانچراں توں باغیاں دے عہدیاں تے گولہ باری۔ وولا چ زیلازنہ تے زیٹنیا گلیاں دا کونا]] قبضے دے پہلے مہینےآں تو‏ں ، جرمن اک ممکنہ پولینڈ د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں دبانے دے منصوبے تیار کررہے سن ، جس وچ وارسا - نازی "نئے آرڈر" دے خلاف پولینڈ د‏‏ی مزاحمت دا مرکز - نے اک خاص جگہ اُتے قبضہ کيتا۔ تیاریاں نے 1944 دے موسم بہار چ تیزی حاصل کیتی، جدوں ایہ واضح ہو گیا کہ پولینڈ دا دارالحکومت جلد ای اپنے آپ نو فوری فرنٹ زون چ پا سکدا اے۔ اس وقت ، جرمن دفاتر ، ادارےآں تے بیرکاں نو‏‏ں رکھنے والی تمام سہولتاں مضبوط سن ؛ شہر چ سب توں اہم مواصلاتی شریاناں وی محفوظ سن۔ اُتے ، تیسرے ریخ د‏‏ی مشکل فوجی صورتحال دا مطلب ایہ سی کہ وارسا گیریژن کدی وی 36،000 د‏‏ی منصوبہ بند تعداد تک نئيں پہنچ سکیا۔ فوجی {{Sfn|Kirchmayer|1984}} ۔ 27 جولائی 1944 نوں ایڈولف ہٹلر نے وارسا نوں اک قلعہ قرار دتا۔ جرمن گیریژن دی کمان جنرل نوں سونپی گئی۔ رینر سٹاہل ، جس نے پہلے [[روم]] تے [[ولنیس|ولنیئس]] دے گیریژناں دی کمانڈ کرکے اپنا اعتماد حاصل کیتا سی {{Sfn|Richie|2014}} ۔ ایس ایس تے پولیس یونٹاں دی کمانڈ ہُن وی ایس ایس اوبرفیورر پال اوٹو گیبل ، ''ایس ایس اینڈ پولیزیفیرر'' وارسا ضلعے لئی سی، جہڑا، بغاوت دی صورت وچ، گیریژن کمانڈر دے احکامات دے تحت آنا سی۔ جرمن ذرائع دی بنیاد تے، تاڈیوس ساوکی دا کہنا اے کہ بغاوت دے شروع ہون تے گیریژن دی تعداد 1 توں ودھ سی۔ 3 ہزار فوجی، بشمول: 5.6–6 ہزار [[وہرماخت|وہرماخٹ دے]] فوجی، تقریباً۔ 4.3 ہزار مختلف [[شوتزشتافل|ایس ایس]] تے پولیس فارمیشناں دے ممبراں تے تقریباً 3 ہزار زمینی ہوا بازی دی خدمت دے فوجی ( اوکیسی تے بیلانی ہوائی اڈیاں تے عملہ)۔ اس وچ اوہ اینٹی ایئر کرافٹ آرٹلری بیٹریاں تے برج سموک یونٹ وی شامل کردا اے ، جو شہر وچ تعینات 80 واں ایئر بورن ڈویژن دا حصہ سن ۔ رجمنٹ 10۔ اینٹی ایئر کرافٹ آرٹلری بریگیڈ۔ اس طرح، اس دے حساب کتاب دے مطابق، جرمناں دے کول وارسا وچ یونٹ سن جنہاں دی کل تعداد تقریباً سی۔ 16 ہزار فوجی {{Sfn|T. Sawicki|2010}} ۔ اوہ پورے شہر وچ بکھرے ہوئے سن، جتھے انہاں نے سب توں اہم سہولتاں (تقریبا 179) تے مواصلاتی شریاناں نوں محفوظ بنایا۔ جرمن وارسا وچ انہاں یونٹاں نو‏‏ں وی استعمال کرسکدے سن جو شہر دے مستقل گیریژن دا حصہ نئيں سن ۔ مشرقی محاذ دے آنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، پولش دارالحکومت نے خود نو‏‏ں جرمن 9 واں فوج دے آپریشنل زون وچ پایا۔ فوج (کمانڈر: جنرل نکولس وان وورمین )۔ جرمن محاذ د‏‏ی تشکیل مسلسل شہر دے ذریعے منتقل ہورہی سی ، جس دا پہلی لڑائیاں دے دوران وچ نمایاں اثر پيا - خاص طور اُتے پراگا وچ {{Sfn|T. Sawicki|2010}} {{Sfn|Kirchmayer|1984}} ۔ بغاوت شروع ہون توں پہلاں ای، 3rd ایس ایس پینزر ڈویژن "ٹوٹینکوف" نے پراگا وچ اک گرینیڈیر بٹالین (362 فوجی) چھڈ دتا، تے 5ویں ایس ایس پینزر ڈویژن "ویکنگ" - موکوٹو چ راکوویکا سٹریٹ دے علاقے چ اک بھاری ٹینک کمپنی۔ وولا وچ، بکتر بند پیراشوٹ ڈویژن "ہرمن گورنگ" (تقریبا 1,000 فوجی تے 20 ٹینک) دے عناصر تعینات سن {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ اگست دے پہلے دناں وچ ، فرنٹ لائن وہرماخٹ یونٹاں نے شہر وچ لڑائی وچ حصہ لیا ، وارسا د‏‏ی مواصلاتی شریاناں (4 واں مشرقی پرشیائی گریناڈیر رجمنٹ ، 19 واں پینزر ڈویژن دے عناصر تے پینزر پیراشوٹ ڈویژن "ہرمن گیرنگ" دے ذیلی یونٹاں دے ذریعے آزاد راستہ حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے {{Sfn|Kirchmayer|1984}} ۔ اینڈریو ایل. سووا ، جرمن آرکائیو مواد دا حوالہ دیندے ہوئے ، بیان کردا اے کہ 3 اگست نو‏‏ں ، کھبے کنارے وارسا وچ جرمن افواج د‏‏ی تعداد 12،060 فوجی تے پولیس والے سن ، جنہاں وچو‏ں 5،500 وارسا وچ ویرماخت کمانڈ دے ماتحت سن ۔ فوجی، ایس ایس تے پولیس دے آگو – 4.9 ہزار پولیس والے تے ایس ایس دے بندے، جد کہ فضائی تے اینٹی ایئرکرافٹ توپ خانے دی تشکیل 1,900 لوکاں دی سی، تے 9ویں فوج دے یونٹاں دی تعداد 960 فوجی سی {{Sfn|Sowa|2016}} ۔ بغاوت دے پھیلنے دے بعد ، جرمناں نے وارسا گیریژن دے لئی امداد دا اہتمام کرنا شروع کيتا۔ "امدادی افواج" وچ اوہ یونٹ شامل سن جنہاں نو‏‏ں مشرقی محاذ اُتے موجودہ صورتحال دے پیش نظر وارسا بھیجنا ممکن سی۔ اس تناظر وچ، درج ذیل دا خاص طور تے ذکر کیتا جانا چاہیدا اے {{Sfn|T. Sawicki|2010}} : * وارتھ لینڈ دا اک امپرووائزڈ پولیس گروپ، جس دی کمانڈ ایس ایس-گروپنفیورر ہینز رینفرتھ (موٹرائزڈ پولیس دیاں ڈھائی کمپنیاں، موٹرائزڈ جینڈرمری دی اک کمپنی، ایس ایس کمپنی "رونٹگن"، 5ویں انفنٹری آفیسر سکول دے کیڈٹاں دی اک بٹالین) نے کیتی؛ * ایس ایس سپیشل رجمنٹ "ڈرلیوانگر" جس دی کمانڈ ایس ایس اوبرفیورر آسکر ڈرلیوانگر نے کیتی۔ اس یونٹ نے پہلے مشرقی محاذ دے پیچھے سفاکانہ امن کاری دے آپریشنز انجام دینے وچ مہارت حاصل کيتی سی۔ اس دے زیادہ تر فوجی جیلاں تے [[نازی کیمپ|حراستی کیمپاں]] تو‏ں رہا ہونے والے جرمن مجرم سن ، جنہاں نو‏ں تیسرے ریخ دے لئی لڑنے دے بدلے وچ معافی دا وعدہ کیتا گیا سی ؛ * ایس ایس حملہ آور بریگیڈ رونا ( روسی پیپلز لبریشن آرمی ) جس دی کمانڈ ایس ایس بریگیڈفیورر برونیسلاو کمینسکی نے کیتی۔ ایہ اک باہمی تعاون پسند تشکیل سی جہڑی زیادہ تر [[روسی لوک|روسیاں]] تے بیلاروسیاں تے مشتمل سی۔ بغاوت دے پھیلنے دے بعد ، میجر آئیون فرولوف (تقریبا 1،700 غیر شادی شدہ افراد اُتے مشتمل) د‏‏ی کمان وچ بریگیڈ دے فوجیاں وچو‏ں اک حملہ آور رجمنٹ تشکیل دتی گئی؛ * 608۔ کرنل ولی شمٹ دی کمانڈ سیکیورٹی رجمنٹ; * دو آذربائیجانی بٹالین ( "برگمین" بٹالین تے 111ویں رجمنٹ دی پہلی بٹالین )۔ بغاوت نو دباون دا کم ایس ایس-اوبرگروپنفیورر ایرک وان ڈیم باخ-زیلیوسکی نو دتا گیا سی - اس ویلے تک مقبوضہ یورپ چ جماعتاں دے خلاف لڑائی دا ذمہ دار سی ( ''شیف ڈیر بینڈن بیکمپفنگس وربینڈے'' ) {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ اوہ 5 اگست 1944ء نو‏‏ں دوپہر دے وقت "امدادی دستےآں" د‏‏ی کمان سنبھالدے ہوئے شہر پہنچے۔ 14 اگست 1944 نو‏‏ں ، ہٹلر نے وان ڈیم باخ نو‏‏ں "وارسا ایریا وچ جنرل کمانڈنگ" دے عہدے اُتے مقرر کيتا تے شہر وچ وہرماخٹ ، ایس ایس تے جرمن پولیس دے تمام یونٹاں نو‏‏ں - اس وقت تک نسبتاً آزادانہ طور اُتے کم کردے ہوئے ، اس دے ماتحت کردتا۔ اس طرح، نام نہاد پیدا کیتا گیا سی۔ کور گروپ وان ڈیم باخ ( جرمن : ''Korpsgruppe von dem Bach'' ) ، جو دو ہفتےآں تو‏ں وی کم عرصے وچ 25،000 افراد تک پہنچ گیا۔ فوجی۔ اگست 1944 دے ادھ توں، ''کورپس گروپ وان ڈیم باخ نوں'' دو لڑائی گروپاں ( ''kampfgruppe'' ) وچ ونڈیا گیا: * جنگی گروپ "رینفارتھ"، وارسا دے شمالی حصے وچ کم کر رہیا اے ( الیجی جیروزولیمسکی تک)؛ * جنگی گروپ "روہر"، شہر دے جنوبی حصے وچ لڑ رہیا اے۔ مغرب تو‏ں ، وارسا چوکیاں دے اک گھیرے تو‏ں گھرا ہويا سی جس دا مقصد شہریاں دے فرار ہونے تے قریبی جنگلات تو‏ں شہر وچ جماعتی یونٹاں د‏‏ی دخول نو‏‏ں روکنا سی {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ ریڈ آرمی دے پراگا (14 ستمبر) اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، وارسا نے خود نو‏‏ں براہ راست فرنٹ زون وچ پایا۔ اس وجہ توں، جرمن کمانڈ نے XXXXVI پنزر کور نو شہر بھیجیا، جس دی کمانڈ جنرل [[Smilo von Lüttwitz|سمیلو وان لٹوٹز]] نے کیتی، جس دا کم ریڈ آرمی دے فوجیاں دے ممکنہ لینڈنگ دے خلاف وسٹولا دے کھبے کنارے نو محفوظ کرنا سی (19 ستمبر)۔ باغیاں دے خلاف لڑائی وچ XXXXVI کور دے یونٹاں نے وی باخ کور گروپ د‏‏ی حمایت کيتی۔ دوجیاں دے نال، 25ویں دے یونٹ 19ویں بکتر بند ڈویژن نے میریمونٹ (14–16 اگست) چ لڑائی چ حصہ لیا، تے اگلے دناں چ 19ویں بکتر بند ڈویژن نوں اپنی تھاں تے منتقل کر دتا گیا۔ بکتر بند ڈویژن نے زولیبورز (29–30 ستمبر) تے آخری حملہ کیتا {{Sfn|T. Sawicki|2010}} ۔ ''کورپسگرپ وان ڈیم باخ'' وچ شامل پیدل فوج د‏‏ی تشکیل عام طور اُتے ایس ایس تے پولیس ڈھانچے تو‏ں آندی سی ، جدو‏ں کہ وہرماخٹ دے وسائل وچ عام طور اُتے بھاری ہتھیاراں تو‏ں لیس یونٹ (توپ خانہ ، ٹینک تے بکتر بند گڈیاں) یا خصوصی یونٹ (جیسے حملہ آور سیپرز) شامل ہُندے سن ۔ اُتے ، جداں جداں وقت گزردا گیا ، وہرماخٹ یونٹاں نے وان ڈیم باخ دے کور گروپ {{Sfn|T. Sawicki|2010}} وچ ایس ایس تے پولیس یونٹاں تو‏ں زیادہ ہونے لگے۔ جرمن فوجی جدید ہتھیاراں نال چنگی طراں لیس سن۔ اوہناں دے ہتھیاراں چ، مثال دے طور تے، کیلیبر دے چھ بیرل راکٹ مارٹر شامل سن۔ 300 ملی میٹر تے 380 ملی میٹر، سیلف پروپیلڈ گن کمپنی "گرل" کیل۔ 150 ملی میٹر ( Pzkfw-38 ٹینک چیسس تے)، [[38 cm Siegfried K (E)|"سیگفریڈ" ریلوے مارٹر کیل۔]] [[38 cm Siegfried K (E)|380 ملی میٹر]] تے بھاری محاصرہ مارٹر "کارل" کیل۔ 600 ملی میٹر ۔ وارسا چ جرمناں ولوں استعمال ہون آلے اک خاص قسم دے ہتھیار وی دور دراز توں کنٹرول کیتے جان آلے ٹریکڈ سیلف پروپلڈ مائنز "گولیتھ" سن، "ٹائیفون" سسٹم (کوئلے دی دھوڑ یا کاربن مونو آکسائیڈ تے ایتھیلین دے مرکب دی بنیاد تے اک گیسی دھماکہ خیز مادہ، جس نوں مادہ اے وی آکھیا جاندا اے، جہنوں صحیح تناسب چ آکسیجن دے نال ملایا گیا سی تے فیر سیلف پروپلڈ کیتا گیا سی {{Sfn|Bączyk|Jasiński|2020}} دھماکہ خیز مواد بردار ایس ڈی 500 کلوگرام ٹی این ٹی لے کے۔ Kfz.301 بورگوارڈ بی IV {{Sfn|Majewski|2004}} ۔ ''کورپس گروپ وان ڈیم باخ دے'' اقدامات نو‏‏ں 9 واں انفنٹری ڈویژن دے توپ خانے د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ فوج - اپنے عروج تے 188 بندوقاں {{Sfn|Kirchmayer|1984}} ۔ فضائی مدد جرمن 6ویں ایئربورن ڈویژن دے جہازاں نال دتی جاندی سی۔ ایئر فلیٹ ( ''لوفٹ فلوٹ 6'' )، جس دی کمانڈ فیلڈ مارشل [[رابرٹ رتر فان گرائم|رابرٹ وان گریم]] {{Efn|uwaga7}} نے کیتی، وارسا تے روزانہ بمباری کیتی {{Sfn|Korboński|2008}} ۔ شہر دی گیریژن فورسز تے وارسا توں لنگھن آلے فرنٹ لائن یونٹاں دے نال مل کے، جرمناں نے کل تقریباً۔ 50 ہزار فوجی {{Sfn|Ney-Krwawicz|1999}} {{Sfn|Komorowski|2001}} ، جنرل دے عہدے دے نال چودہ کمانڈراں دی کمانڈ {{Sfn|Korboński|2008}} سی۔ بغاوت نو‏‏ں دبانے والی جرمن افواج د‏‏ی اک خصوصیت یو ایس ایس آر دے سابق شہریاں اُتے مشتمل باہمی تعاون پسند یونٹاں د‏‏ی لڑائی وچ وڈی شرکت سی۔ وارسا دے باشندے اجتماعی طور اُتے انہاں نو‏‏ں " یوکرینی " یا " کلمیک " کہندے سن تے ایہ اصطلاحات اکثر انہاں د‏‏ی یاداں وچ نظر آندیاں نيں {{Sfn|Ludność cywilna|1974}} ۔ ایہ وڈی حد تک یوکرینیائی قوم پرستاں دے ذریعہ کریسی دے علاقے وچ کیتے گئے [[وولہینیا تے مشرقی گیلیشیا وچ پولاں دا قتل عام|جرائم]] دے بارے وچ معلومات دے ذریعہ پورے پولینڈ وچ بنائے گئے تاثر دی وجہ توں سی۔ حقیقت چ، 1944 دے گرمیاں چ وارسا چ صرف اک مربوط یوکرینیائی یونٹ لڑیا۔ ایہ یوکرینیائی سیلف ڈیفنس لیجن {{Sfn|Davies|2006}} (کمانڈر: کرنل پیٹرو ڈائچینکو ) سی، جس نے 15 توں 23 ستمبر 1944 تک چرنیاکوف برج ہیڈ تے لڑائی وچ حصہ لیا، تے فیر ''31ویں'' دے طور تے ''شٹزمینشافٹس-بٹیلون ڈیر ایس ڈی نے'' کیمپینوس جنگل (27–30 ستمبر) وچ ہوم آرمی گروپنگ دے خلاف کارروائیاں وچ حصہ لیا۔ [[دوجی وڈی لڑائی|جنگ دے]] خاتمے دے بعد عام عقیدے دے برعکس (سوویت پروپیگنڈے توں متاثر ہو کے)، جنرل آندرے ولاسوف دی کمان ہیٹھ [[روسی لبریشن آرمی|روسی لبریشن آرمی (آر او اے) دے]] یونٹاں نے بغاوت دے دباؤ وچ حصہ نئیں لیا، کیونکہ اس ویلے ایہ تشکیل حالے تک موجود نئیں سی (بغاوت وچ حصہ لین آلیاں کجھ مشرقی تعاون پسند تشکیلات، تاہم، ولاسوف دی فوج نو اس دی سرکاری تشکیل دے بعد - مثال دے طور تے، رونا بریگیڈ دے سابق فوجیاں نو آر او اے دے پہلے ڈویژن اچ شامل کیتا گیا سی) {{Sfn|Davies|2006}} ۔ وارسا دے آس پاس دے گھیرے وچ ہنگری II ریزرو کور دے یونٹ وی شامل سن ، لیکن انہاں نو‏‏ں اس وقت واپس لے لیا گیا جدو‏ں جرمناں نو‏‏ں احساس ہويا کہ ہنگری پولینڈ دے نال کھلے عام ہمدردی رکھدے نيں {{Sfn|Davies|2006}} ۔{{Osobny artykuł|Siły polskie w powstaniu warszawskim}} == بغاوت دا سلسلہ == [[فائل:Warsaw_Uprising.svg|thumb| وارسا بغاوت دا سلسلہ<br /><br /><br /><br /> 1 اگست – 3 اکتوبر 1944]] وارسا بغاوت 1 اگست 1944 نوں شام 7:00 وجے ہوم آرمی یونٹاں دی مسلح بغاوت نال شروع ہوئی۔ شام 5:00 وجے (نام نہاد "ڈبلیو" گھنٹہ )۔ مسلح لڑائی 2 اکتوبر 1944 نوں شام نوں ختم ہو گئی {{Sfn|Kirchmayer|1984}} ۔ کرنل ایڈم بورکیویچ نے بغاوت دی مندرجہ ذیل مدت دی تجویز پیش کیتی: وارسا تے قبضہ کرن لئی عام باغی حملہ (1–4 اگست)، باغی جارحانہ دفاع دا دور (5 اگست–2 ستمبر)، بقا لئی لڑائی (3 ستمبر–2 اکتوبر) {{Sfn|Przygoński|1980}} ۔ جنرل جیرزی کرچمائر نے بغاوت نو‏‏ں دو ادوار وچ تقسیم کيتا: پولش حملے دا دور (1–4 اگست) تے پولش دفاع دا دور (5 اگست – 2 اکتوبر) {{Sfn|Kirchmayer|1984}} ۔ بغاوت دا منصوبہ ہوم آرمی دے وارسا ڈسٹرکٹ دے کمانڈر کرنل انٹونی کروسیل "مونٹر" نے تیار کیتا سی۔ ایہ فرض کیتا گیا سی کہ پولش یونٹ 2–3 دن تک جارحانہ کارروائیاں کرن دے قابل ہون گے، تے واقعات دے ناپسندیدہ موڑ دی صورت وچ، اوہ زیادہ توں زیادہ 14 دن تک دفاع کرن دے قابل ہون گے (فرض کردے ہوئے کہ لٹ تے ایئر ڈراپ توں ہتھیار حاصل کرنا ممکن ہووے گا) {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ اصل وچّ ایہہ لڑائی 63 دن چلدی رہی ۔   === 2–4 اگست نوں پولش جارحانہ کاروائیاں === [[فائل:Warszawa_Powstanie_1944-08-04.jpg|thumb| اگست 1944ء تک باغیاں دے زیر قبضہ علاقے - بغاوت دی زیادہ توں زیادہ علاقائی حد]] یکم اگست نو‏‏ں ہونے والی شکست دے نتیجے وچ ، باغی افواج نے خود نو‏‏ں اک انتہائی ناپسندیدہ پوزیشن وچ پایا۔ اس مشکل صورتحال وچ، تاہم، دو عوامل نے فیر وی پولش دھر دے حق وچ کم کیتا۔ انہاں وچو‏ں پہلا جرمن گیریژن دا نسبتاً غیر فعال رویہ سی ، جس نے کمزور باغی افواج دے خلاف فیصلہ کن جوابی حملہ کرنے د‏‏ی ہمت نئيں کيت‏‏ی۔ دوجا اوہ بے پناہ جوش و خروش سی جس نال راجدھانی دے وسنیکاں نے بغاوت دے شروع ہون دا سواگت کیتا ۔ پہلے ای اک توں دو اگست دی رات نوں، باغیاں دے زیر کنٹرول ضلعے رکاوٹاں دے گھنے جال نال ڈھکے ہوئے سن۔ آبادی دے جوش و خروش تے پہل نو‏‏ں فوج نو‏‏ں منتقل کيتا گیا تے اس بحران اُتے قابو پانے وچ مدد ملی جس وچ بغاوت نے خود نو‏‏ں پایا {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ اگلے دناں وچ ، ہوم آرمی یونٹاں نے متعدد فاتحانہ لڑائیاں لڑیاں ، جس نے نويں علاقائی فوائد حاصل کیتے تے باغی دفاع نو‏‏ں مستحکم کرنے د‏‏ی اجازت دتی۔ 2–3 اگست نو‏‏ں ، پولش سیکیورٹی پرنٹنگ ورکس د‏‏ی عمارت ، بیلانسکا اسٹریٹ اُتے پولش بینک ، تے بلانکا محل اُتے قبضہ کرلیا گیا ، جس د‏‏ی بدولت پرانے شہر دا دفاع مضبوط ستوناں اُتے مبنی سی۔ ایسے ویلے، شہر دے مرکز وچ، مین پوسٹ آفس دی عمارت ، زیلازنا سٹریٹ، کلوڈنا سٹریٹ ( ''نورڈواچے'' ) دے کونے تے پارٹوویچ ٹینمنٹ ہاؤس وچ بھاری دفاع شدہ جرمن پولیس سٹیشن، تے یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی دیاں عمارتاں تے قبضہ کر لیا گیا۔ تاہم، خاص اہمیت دی گل ایہ سی کہ ال وچ ڈاک خانے دے سٹیشن تے قبضہ کیتا گیا۔ "کروبری II" بٹالین ولوں۔ یروشلم۔ اس کامیابی نے باغیاں نو‏‏ں شہر د‏‏ی کلیدی مواصلاتی شریاناں وچو‏ں اک نو‏‏ں روکنے د‏‏ی اجازت دتی۔ 3–4 اگست نو‏‏ں ، اس راستے اُتے شدید لڑائی ہوئی ، جس دے دوران جرمن فریق نے بکتر بند گاڑیاں دا استعمال کيتا {{Sfn|Kirchmayer|1984}} ۔ 3 اگست نو‏‏ں ، کرنل "Zywiciel" د‏‏ی فوج وارسا واپس آئی تے زولیبورز دے وسطی حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اک دن پہلے، موکوٹو وچ، 8 ورونیکزا سٹریٹ دے سکول تے قبضہ کر لیا گیا سی، جہڑا اودوں توں اوس ضلعے دے کلیدی پولش گڑھاں وچوں اک بن گیا۔ وولا وچ، 2 اگست توں، باغی یونٹاں جرمن بکتر بند یونٹاں دے خلاف شدید دفاعی لڑائیاں وچ مصروف سن جنہاں نے وولسکا - چلوڈنا - الیکٹرالنا - سینیٹورسک - کیربڈزیا پل دے رستے تے راہ حاصل کرن دی کوشش کیتی {{Sfn|Kirchmayer|1984}} ۔ پراگا چ، بغاوت بنیادی طور تے 3 اگست نوں ختم ہو گئی سی {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ === وولا تے اوچوٹا دا زوال === [[فائل:Jewish_prisones_of_KZGesiowka_liberated_by_Polish_Soldiers_of_Home_Army_Warsaw1944.jpg|thumb| گیسیا سٹریٹ ("Gęsiówka") تے کے ایل وارشاؤ حراستی کیمپ دی یہودی خواتین قیدیاں نو ہوم آرمی دے فوجیاں نے آزاد کر دتا]] [[فائل:Warsaw_Uprising_by_Bałuk_-_25976.jpg|thumb| وولا چ ایونجیلیکل قبرستان دے علاقے چ "Pięść" بٹالین دے فوجی]] [[فائل:Warsaw_Uprising_-_Barricade_on_Corner_of_Karolkowa_and_Żytnia_Streets.jpg|thumb| زیٹنیا تے کارولکووا سڑکاں دے سنگم تے باغیاں دی رکاوٹ]] [[فائل:Bundesarchiv_Bild_101I-695-0411-08A,_Warschauer_Aufstand,_Soldaten_mit_"Goliath".jpg|thumb| جرمن فوجی پووزکوسکا سٹریٹ دے نال " جالوت " چلاندے ہوئے]] [[فائل:Warsaw_Uprising_-_Kaminski_(1944).jpg|thumb| میجر آئیون فرولوف تے رونا بریگیڈ دے افسران]] بغاوت د‏‏ی خبر اُتے [[اڈولف ہٹلر|ہٹلر دا]] پہلا رد عمل پولینڈ دے دار الحکومت اُتے قالین بمباری شروع کرنے دا حکم جاری کرنا سی ۔ جرمن [[لفتوفا|لفٹ وافے]] نے "مرکزی محاذ دے تمام طیارےآں دے وڈے پیمانے اُتے استعمال دے ذریعے ، بشمول ٹرانسپورٹ طیارےآں ، وارسا نو‏‏ں زمین اُتے گرا دینا سی تے اس طرح بغاوت دے ماخذ نو‏‏ں دبا دینا سی۔" تاہم، ایہ جلدی ای پتہ چلیا کہ حکم تے عمل کرنا غیر حقیقت پسندانہ سی۔ شہر وچ متعدد جرمن دفاتر تے فوجی تے پولیس یونٹاں نو‏‏ں کٹ دتا گیا سی ، تے انہاں دا انخلاء عارضی طور اُتے ناممکن سی {{Sfn|T. Sawicki|2010}} ۔ اس صورتحال وچ ، ہٹلر نے وارسا گیریژن د‏‏ی امداد دے انعقاد دا کم ریخسفورر-ایس ایس [[ہائینرش ہملر|ہینرش ہملر]] تے فوج د‏‏ی سپریم کمانڈ (او کے ایچ) دے جنرل اسٹاف دے سربراہ ، جنرل [[ہائینز گڈرئین|ہینز گڈیرین]] {{Sfn|Borkiewicz|1969}} نو‏‏ں سونپیا۔ جد کہ بغاوت دے پھیلاؤ نے جرمناں نو تاکتیکی سطح تے حیران نئیں کیتا، ایہ آپریشنل پیمانے تے حیران کن سی {{Sfn|Kirchmayer|1984}} ۔ ایہ مشرقی محاذ دے مرکزی شعبے وچ اک عام بحران دے نال وی میل کھاندا سی۔ اس صورتحال وچ ، دستیاب یونٹاں ، جنہاں وچ مختلف پولیس ، تربیتی تے معاون یونٹاں دا اک مجموعہ شامل سی ، بغاوت تو‏ں لڑنے دے لئی بھیجیا گیا ، جدو‏ں کہ مکمل تاکتیکی یونٹاں نو‏‏ں ریڈ آرمی دے خلاف سُٹ دتا گیا {{Sfn|Sowa|2016}} ۔ "امدادی افواج" چ شامل سن، دوجیاں دے نال: : وارتھ لینڈ توں اک جلد بازی نال منظم پولیس گروپ، جس دی کمانڈ ایس ایس گروپنفیورر ہینز رینفرتھ نے کیتی; ایس ایس "ڈرلیوانگر" رجمنٹ، جہڑی جیلاں تے حراستی کیمپاں توں کڈھے گئے جرمن مجرماں تے مشتمل سی; تعاون پسند ایس ایس رونا بریگیڈ; 608ویں حفاظتی رجمنٹ، اس دے نال نال دو آذربائیجانی بٹالین ("برگمین" بٹالین تے 111ویں رجمنٹ دی پہلی بٹالین) {{Sfn|T. Sawicki|2010}} ۔ "امدادی افواج" دے یونٹ 4 اگست دے آس پاس وارسا وچ ظاہر ہوئے۔ ڈیرلوانگر د‏‏ی رجمنٹ ، رینفرتھ دے پولیس گروپ تے آذربائیجان د‏‏ی فوجاں دے نال مل ک‏ے وولا د‏‏ی طرف ہدایت کيتی گئی۔ انہاں نو‏ں گورنر فشر تے جنرل اسٹاہل ( پلسوڈسکی چوک دے نیڑے " سرکاری ضلع " وچ کٹیا گیا ) نو‏‏ں آزاد کرنے تے وولسکا - چلوڈنا - الیکٹرالنا - سینیٹورسک - کیربڈزیا پل دے راستے نو‏‏ں غیر مسدود کرنے دا کم سونپیا گیا سی۔ رونا بریگیڈ نے اوچوٹا تے حملہ کرنا سی، گروجیکا - ال دے نال اگے ودھنا سی۔ روٹ۔ جیروزولیمسکی نے پونیاتوسکی پل تک رسائی نو غیر مسدود کرن لئی {{Sfn|T. Sawicki|2010}} ۔ 5 اگست نو‏‏ں ، صبح سویرے تو‏ں ، رینفرتھ تے ڈرلیوانگر دے یونٹاں نے وولسکا تے گورکزوسکا گلیاں اُتے پولش رکاوٹاں اُتے حملہ کيتا ، جس وچ ضلع د‏‏ی شہری آبادی نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے قتل کيتا گیا۔ تاہم، جرمن ترقی شروع چ کافی سست سی۔ جرمن کمانڈ نے اپنی رپورٹاں وچ اس گل اُتے زور دتا کہ پولینڈ "شدید تے عزم دے نال" لڑ رہے سن تے "مزاحمت د‏‏ی طاقت وچ کوئی قابل ذکر کمی نئيں ہوئی"۔ اگست نو‏‏ں ، ڈرلوانگر د‏‏ی اک بٹالین نے سیکسن گارڈن تک پہنچیا ، جتھ‏ے اس نے "حکومت‏ی ضلع" دے جرمن محافظاں دے نال رابطہ کيتا۔ ایہ صرف اگلے دن سی کہ جرمن چوک تک وولا شریان نو محفوظ کرن اچ کامیاب ہو گئے۔ بینک ۔ ولسکا - چلوڈنا - ساسکی گارڈن - کیربیڈزیا پل دا رستہ صرف 17 اگست نوں مکمل طور تے غیر مسدود کیتا جا سکدا سی {{Sfn|Kirchmayer|1984}} {{Sfn|T. Sawicki|2010}} ۔ [[فائل:WarsawUprising_-_StuG_III_Ausf._G.jpg|thumb| جرمن StuG III Ausf حملہ آور بندوق۔ پولش سیکورٹی پرنٹنگ ورکس دی لڑائی دے دوران جی]] [[فائل:Street_fights_in_in_Warsaw_Uprising_1944.jpg|thumb| بیلانسکا سٹریٹ دے نیڑے سڑکاں تے لڑائی]] [[فائل:Warsaw_Uprising_Canon_in_Krasiński_Garden.jpg|thumb| "لیسنک" کمپنی دے فوجی 5 سینٹی میٹر پی اے کے 38 اینٹی ٹینک گن دے نال۔ کراسینسکی گارڈن]] [[فائل:Warsaw_Uprising_-_Germans_at_Teatr_Wielki.jpg|thumb| مشرقی سہیوگی گرینڈ تھیٹر دے کالونیڈ دے پچھے توں باغیاں دے عہدیاں تے گولہ باری کر رئے نے۔]] [[فائل:Warsaw_1944.jpg|thumb| پرانے شہر دا چوک باغیاں دی لڑائی دے شعلیاں وچ، اگست 1944]] [[فائل:Warsaw_Uprising_-_Warecka_10_(1944).jpg|thumb| "میوٹلا" بٹالین دے فوجیاں نو گٹراں دے ذریعے شروڈمیسچی تک انخلاء دے بعد۔ وارکا سٹریٹ تے سیور مین ہول دے آسے پاسے دا علاقہ (2 ستمبر)]] وولا تے اوچوٹا دے زوال دے بعد، ہوم آرمی یونٹاں دے زیر کنٹرول علاقہ کئی باہمی طور تے الگ تھلگ ضلعیاں تک سکڑ گیا - زولیبورز، پرانا شہر، پووسلے تے موکوٹو دے نال سروڈمیسی {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ ہن جرمناں نے وارسا دے پرانے شہر دے خلاف اپنے حملے دی وڈی فوج نوں ہدایت کیتی ۔ انہاں دا مقصد وسٹولا تک وسیع رسائی حاصل کرنا سی - خاص طور اُتے کراس سٹی پل تو‏ں کیئربیڈزیا پل تک جانے والے حصے اُتے - جو دریا دے سجے کنارے اُتے تعینات جرمن فوجیاں دے پچھلے حصے نو‏‏ں مستقل طور اُتے محفوظ بنائے گا {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ اس طرح پرانا شہر "عام جنگ" دا میدان بن گیا، جو بغاوت دی اگلی قسمت دے لیی بہوں اہم {{Sfn|Borkiewicz|1969}} کرنل "مونٹر" نے ہوم آرمی دے وارسا ڈسٹرکٹ نو‏‏ں تن جنگی مراکز وچ تقسیم کيتا: "Śródmieście"، "جنوب"، "Północ" (5 اگست)۔ "Północ" گروپ ، کرنل کارول زیمسکی دی کمانڈ چ، کوڈ نیم "زیمسکی"، پرانے شہر دے دفاع لئی ذمہ دار سی۔ "واچنووسکی" (زولیبورز تے کیمپینوس جنگل دے ہوم آرمی یونٹ وی اس دے ماتحت سن)۔ اس دے قیام دے ویلے اس دی تعداد تقریباً سی۔ 9 ہزار فوجی، جہناں چوں تقریباً 7.2 ہزار پرانے شہر چ رہ گیا۔ "واچنووسکی" دا ارادہ ضلعے دا فعال دفاع کرنا سی، نال ای اوہ زولیبورز تے کیمپینوس جنگل دے نال رابطہ حاصل کرن دی کوشش کردا سی {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ پرانے شہر دی لڑائی اصل چ 7 اگست نوں شروع ہوئی سی۔ اس دن توں، ڈرلیوانگر دی رجمنٹ نے پی ایل دے علاقے چ پولش پوزیشناں تے حملے شروع کیتے۔ بینکووی، پی ایل ٹیٹرالنی تے پی ایل قلعہ ۔ شروع چ جرمن حملے دی پیش رفت کافی سست سی ۔ اگست تک، جرمن صرف شاہی قلعے دے کھنڈرات تے قابو پان چ کامیاب ہو گئے سن، تے صرف دو دن بعد، شدید لڑائی دے بعد، اوہ چوک دے آسے پاسے دے علاقے تے قابو پان چ کامیاب ہو گئے۔ بینک۔ وولا قبرستاناں لئی لڑائی دے خاتمے دے بعد، جرمناں نے مورانوف تے وی حملہ شروع کیتا، جس دا دفاع کیڈیو تے "لیسنک" گروپ دے یونٹاں نے کیتا سی۔ خاص طور تے سٹاکی دے گوداماں دے علاقے وچ شدید لڑائی ہوئی {{Sfn|Kirchmayer|1984}} ۔ دس دناں دی لڑائی دے بعد، پرانے شہر دا دفاع کرن آلیاں افواج تقریباً گھٹ ہو گئیاں سن۔ 5 ہزار فوجی {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ 18 اگست نو‏‏ں ، وان ڈیم باخ نے باغیاں دے سامنے ہتھیار ڈالنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏ی ، لیکن اس د‏ی تجویز نو‏‏ں جواب نئيں دتا گیا {{Sfn|T. Sawicki|2010}} ۔ اگلے دن، جرمن جنگی گروپ "رینفارتھ" نے پرانے شہر تے اک عام حملہ کیتا {{Sfn|T. Sawicki|2010}} ۔ پرانے شہر لئی دو ہفتیاں توں ودھ دی لڑائی بغاوت دی سب توں زبردست تے ڈرامائی لڑائیاں چوں اک ثابت ہونی سی۔ ہر گھر تے ہر رکاوٹ لئی لڑائیاں لڑیاں گئیاں {{Sfn|Kirchmayer|1984}} ۔ مضبوط توپ خانے تے فضائی حمایت دے نال اچھی طرح تو‏ں لیس جرمن حملہ آور دستے طویل عرصے تک باغیاں د‏‏ی مزاحمت نو‏‏ں توڑنے وچ ناکا‏م رہے {{Sfn|Majewski|2004}} ۔ 21 اگست نو‏‏ں ، جرمن کمانڈ نو‏‏ں ایہ تسلیم کرنے اُتے مجبور کيتا گیا کہ: "وارسا وچ پولینڈ دے ڈاکو جنونی تے شدت تو‏ں لڑ رہے ني‏‏‏‏ں۔" تن ہفتیاں دی لڑائی دے بعد ساڈے اپنے فوجیاں ولوں حاصل کیتے گئے نتائج، متعدد جدید ترین ہتھیاراں دی حمایت دے باوجود، بہت گھٹ نیں" {{Sfn|T. Sawicki|2010}} ۔ اک ہفتے بعد، بدلے چ، ایہ اطلاع ملی کہ ساڈے اپنے فوجی "بہت تھکے ہوئے تے تھکے ہوئے" سن، جد کہ پولینڈ نے "شدید تے مسلسل لڑائی لڑی، تے انہاں دی مزاحمت تیز ہو رئی سی۔" ایس ایس-اوبرگروپنفیورر وان ڈیم باخ نے اندازہ لگایا کہ پرانے شہر دے لئی لڑائیاں دے دوران ، روزانہ 150 فوجی جرمن صفاں تو‏ں ختم ہوجاندے سن {{Sfn|Borkiewicz|1969}} {{Sfn|T. Sawicki|2010}} ۔ بھاری نقصانات نے آخر کار جرمناں نو‏‏ں حکمت عملی تبدیل کرنے اُتے مجبور کردتا۔ اک وسیع محاذ تے حملہ کرن دی بجائے، انہاں نے انفرادی مزاحمت دے نقطیاں دی منظم، بتدریج قبضے تے توجہ مرکوز کرنا شروع کر دتی {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ اُتے ، دشمن د‏‏ی تکنیکی تے فائر برتری نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ، باغی جرمنی دے حملے نو‏‏ں روکنے وچ ناکا‏م رہے۔ جد کہ کثیر دن دے حملے پولینڈ دے دفاع وچ کدھرے وی گھس نئیں گئے، اوہناں نے منظم طریقے نال باغیاں نوں پرانے شہر وچ دھکیل دتا {{Sfn|Kirchmayer|1984}} ۔ اگست نوں جرمناں نے موستوسکی محل تے قبضہ کر لیا ۔ 20-21 اگست د‏‏ی رات نو‏‏ں ، آخر کار "لیسنک" گروپ دے فوجیاں نو‏‏ں مورانوف چھڈنا پيا۔ اگست نوں، باغیاں نے آرسنل کھو دتا، تے دو دن بعد - جان آف گاڈ ہسپتال دے کھنڈرات دا اک حصہ {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ 28 اگست نو‏‏ں ، کئی دن د‏‏ی شدید لڑائی دے بعد ، جرمناں نے بالآخر پولینڈ دے دفاع دے کلیدی ستوناں وچو‏ں اک اُتے قبضہ ک‏ر ليا - پی ڈبلیو پی ڈبلیو عمارت۔ اسی دن ، اتنی ہی طویل تے شدید لڑائی دے بعد ، باغیاں نے ملحقہ گرجا گھر دے نال مل ک ے کیتھیڈرل دے کھنڈرات نو ں وی کھو دتا۔ جیسویٹس {{Efn|uwaga9}} ۔ محافظاں دی افواج اس ویلے تک تقریباً گھٹ ہو گئی سی۔ 2 ہزار فوجی (کجھ پلٹناں چ صرف اک درجن یا ایس توں ودھ فوجی سن)۔ فوج جسمانی تھکاوٹ دے دہانے تے سی; ہزاراں زخمیاں لئی گولہ بارود، خوراک تے دوائیاں دی کمی سی۔ شہری آبادی اک ہور افسوسناک صورتحال وچ سی - بھکھ تے پیاس دا شکار سی، تہہ خانیاں وچ پودیاں لگیاں ہوئیاں سن، جرمن فضائی حملیاں تے توپ خانے دی فائرنگ توں ہزاراں دی گنتی وچ مر رہی سی {{Sfn|Borkiewicz|1969}} ۔ باہر دی مدد لئی امیداں ختم ہو گئیاں۔ کیمپینوس جنگل دے ہوم آرمی دے کمانڈراں دے باہمی اختلافات تے بے فیصلی دی وجہ توں، پووزکی دے علاقے وچ "رینفرتھ" جنگی گروپ دے عقبی حصے تے حملے دا اہتمام کرنا ممکن نئیں سی۔ زوولیبورز دے نال رابطہ قائم کرنا وی ناممکن سی ، کیونجے گدانسک ریلوے اسٹیشن اُتے دو باغی حملے شکست تے تقریبا 500 فوجیاں دے نقصان اُتے ختم ہوئے {{Sfn|Kirchmayer|1984}} ۔ == ثقافت وچ وارسا بغاوت == [[فائل:Polish_Committee_of_National_Liberation_in_September_1944.PNG|thumb| ستمبر 1944 وچ پولش کمیٹی آف نیشنل لبریشن دے زیر کنٹرول علاقے]] === بغاوت دے نقاداں دے دلائل === [[فائل:Stolica_-_1957-08-01.jpg|thumb| یکم اگست 1957 توں ہفتہ وار "سٹولیکا" دا اک خاص شمارہ، جس چ بغاوت دیاں کئی تصویراں شامل سن، جنہاں چ پہلی وار چھپیاں تصویراں وی شامل سن (جس چ یوجینیوس لوکاجسکی دیاں تصویراں وی شامل نیں)]] وارسا بغاوت دے بارے وچ تمام معلومات سنسر شپ دے تابع سن ۔ 1974 وچ، سنسراں لئی اپنیاں سفارشاں وچ ، پریس، پبلیکیشنز اینڈ پرفارمنس دے کنٹرول دے مین آفس نے مقامی پریس وچ یادگار دے متعلق کسی وی معلومات دی اشاعت تے پابندی عائد کر دتی، تے ایتھوں تیکر کہ بغاوت دے سابق فوجیاں دی موتاں دے بارے وچ اوہناں دے ٹبراں ولوں ادائیگی کیتی گئی موتاں دی اشاعت تے وی پابندی لا دتی۔ پولش پیپلز ریپبلک وچ سنسر شپ اُتے اپنی کتاب وچ ، توماس سٹرزیوسکی نے 26 جولائ‏ی 1974 تو‏ں کنٹرول آفس د‏‏ی اک سرکاری خفیہ دستاویز دا حوالہ دتا اے ، جس وچ سنسر شپ د‏‏ی مداخلت د‏‏ی دائرہ کار د‏‏ی وضاحت کيتی گئی اے: "پریس ، ریڈیو تے ٹی وی وچ موت نامے ، اندراجات تے ہور شکلاں دے نال نال موت خبراں وغیرہ ، مختلف قبرستاناں وچ ، قبرستاناں اُتے اجلاساں دا اعلان کردے ہوئے۔" میدان جنگ وغیرہ (وارسا بغاوت دے پھیلن دی سالگرہ یا اس دے انفرادی واقعات دے موقع تے) ہوم آرمی دے گروپاں، یونٹاں وغیرہ دے سابقہ فوجیاں تے وارسا بغاوت وچ حصہ لین آلی دوجیاں سجے پکھی تنظیماں نوں اشاعت لئی جاری نئیں کیتا جا سکدا۔ تاہم، گرجا گھراں وچ منعقد ہون آلیاں خدمتاں دے بارے وچ موت دیاں خبراں تے معلومات جاری کیتیاں جا سکدیاں نیں" {{Sfn|Strzyżewski|2015}} ۔ == یادگار == === عوامی جمہوریہ پولینڈ چ === [[فائل:Gloria_Victis_1944_Monument_in_Warsaw.jpg|thumb| پووزکی ملٹری قبرستان چ 1946 توں وارسا چ گلوریا وکٹس یادگار]] [[فائل:Wolska_Street_55_(at_Płocka_Street)_-_place_of_remembrance.JPG|thumb| وولسک سٹریٹ تے وڈے پیمانے تے پھانسیاں دی تھاں دی یادگار چوریک دی تختی]] [[فائل:Pomnik_"Polegli_Niepokonani"_02.JPG|thumb| وارسا باغیاں دے قبرستان وچ 1973 دے ناقابل شکست لوکاں دی یادگار]] [[فائل:Pomnik_Malego_Powstanca.JPG|thumb| وارسا دی پوڈویل سٹریٹ تے 1983 توں نکے باغی دی یادگار]] [[فائل:Pomnik_Powstania_Warszawskiego_1_sierpnia_2015.JPG|thumb| چوک تے 1989 دے وارسا بغاوت دی یادگار دا ٹکڑا۔ وارسا چ کراسینسکی]] [[فائل:Warszawa_9077.jpg|thumb| وارسا بغاوت میوزیم]] [[فائل:Uroczystości_70._rocznicy_wybuchu_powstania_warszawskiego_Kancelaria_Senatu_01.JPG|thumb| بغاوت دے سابق فوجی۔ 70ویں سالگرہ دی تقریبات فالن انڈیفیٹڈ دی یادگار تے بغاوت دی سالگرہ]] [[فائل:Upamiętnienie_godziny_W_1_sierpnia_2016_rondo_Romana_Dmowskiego_01.jpg|thumb| رومن ڈمووسکی راؤنڈاباؤٹ تے "ڈبلیو" گھنٹے دی یادگار (2016)]] جولائ‏ی 1945 دے آغاز وچ ، جیرزی البرچٹ نے "وارسا بغاوت دے ہیروآں د‏‏ی یاد وچ کمیٹی" دے قیام د‏‏ی اپیل کيتی۔ اس دے نتیجے وچ ، 6 جولائ‏ی 1945 نو‏‏ں ، وارسا پاور پلانٹ وچ خاص طور اُتے بلایا گیا ریلی وچ حصہ لینے والے مزدوراں نے وارسا بغاوت د‏‏ی یادگار د‏‏ی تعمیر دے سلسلے وچ وارسا د‏‏ی حکومت تے شہری حکام نو‏‏ں اپیل بھیجی {{Sfn|Napiórkowski|2016}} ۔ تن دن بعد، ٹریڈ یونین کونسل دے مکمل اجلاس دی قرارداد شائع کیتی گئی، جس نے اس مقصد لئی فنڈ ریزنگ مہم شروع کیتی {{Sfn|J.Z. Sawicki|2017}} ۔ اک آرکیٹیکچرل ڈیزائن مقابلہ وی منعقد کیتا گیا سی، جس دا اعلان کیپیٹل ری کنسٹرکشن آفس {{Sfn|Napiórkowski|2016}} نے کیتا سی۔ 11 جولائ‏ی نو‏‏ں ، وارسا وچ اگست د‏‏ی بغاوت د‏‏ی پہلی سالگرہ د‏‏ی یادگار دے لئی دارالحکومت کمیٹی قائم کيتی گئی ، جس وچ ہور شامل سن: جین۔ ماریان سپائیچلسکی تے دارالحکومت دے میئر ، سٹینسلاو ٹولوینسکی {{Sfn|Napiórkowski|2016}} ۔ بغاوت د‏‏ی پہلی سالگرہ اُتے ، صدر تولوینسکی نے پووزکی قبرستان وچ زوال پذیر افراد د‏‏ی اک عارضی یادگار د‏‏ی نقاب کشائی کيتی۔ وارسا دے "روما" وچ اسٹیٹ نیشنل کونسل دے اجلاس روم وچ اک رسمی تقریب وی منعقد کيتی گئی۔ اوس ویلے دے چوک تے۔ نپولین تے کراکووسکی پرزیڈمیسی تے خصوصی عوام منائی گئی {{Sfn|Napiórkowski|2016}} ۔ وارسا بغاوت دی پہلی یادگار 1946ء چ سلپسک چ نقاب کشائی کیتی گئی ۔ ایہ جنگ دے خاتمے دے بعد اس شہر وچ آباد ہونے والے بغاوت دے سابق فوجیاں دے پہل اُتے قائم کيتا گیا سی {{Sfn|J.Z. Sawicki|2009}} ۔ فروری 1946 وچ، سابقہ دے لیکویڈیشن کمیشن نے ہوم آرمی سینٹرل ایریا نے ہوم آرمی دے مرن آلے فوجیاں دی یادگاری یادگار لئی اک مقابلہ دا اعلان کیتا۔ کمیشن د‏‏ی سرگرمیاں دا نتیجہ 1 اگست 1946 نو‏‏ں بغاوت دے آغاز د‏‏ی دوسری سالگرہ اُتے پووزکی فوجی قبرستان وچ گلوریا وکٹس یادگار د‏‏ی نقاب کشائی ہوئی {{Sfn|Napiórkowski|2016}} ۔ اس دے علاوہ بغاوت د ی دوسری برسی اُتے ، 1 اگست 1946 نو ں ، ڈابرونو وچ اک ماریان چیپل د ی نقاب کشائی کيتی گئی سی جو زوال پذیر باغیاں دے اعزاز وچ سی۔ 1946 توں 1950 تک، وارسا اپرائزنگ ماؤنڈ دارالحکومت دے ملبے توں تعمیر کیتا گیا سی {{Sfn|J.Z. Sawicki|2009}} (اس دے بعد ایہ کئی سالاں تک نظر انداز رہیا - بالکل وارسا باغیاں دے قبرستان دی طرح جنگ دے فورا بعد قائم کیتا گیا سی)۔ 1948 وچ، وولا قتل عام وچ قتل ہون آلیاں دی یاد وچ وولا قبرستان وچ اک یادگاری تختی دی نقاب کشائی کیتی گئی، جس تے لکھیا سی "نازی قتلاں دے 40,000 جلے ہوئے شکار - 20,000 کلوگرام راکھ" {{Sfn|Napiórkowski|2016}} ۔ 1949 تو‏ں شروع ہوک‏ے ، قبضے تے وارسا بغاوت دے دور تو‏ں وارسا وچ لڑائیاں تے پھانسیاں د‏‏ی جگہاں نو‏‏ں کارول چوریک دے ذریعہ ڈیزائن کردہ ریت دے پتھر د‏‏ی تختیاں یا ZBoWiD (عام طور اُتے چوریک د‏‏ی تختیاں تو‏ں ملدے جلدے) دے ذریعہ تعمیر کردہ تختیاں دے نال یاد کيتا گیا سی۔ بغاوت دی لڑائیاں نوں وارسا چ نامعلوم سپاہی دے مقبرے تے وی یاد کیتا گیا سی، تختیاں چوں اک تے اک کتبہ سی: "بغاوت 1 اگست - 2 اکتوبر 1944" (1990 دے بعد تبدیل کیتا گیا: "وارسا بغاوت 1 اگست - 2 اکتوبر 1944")۔ 1949 وچ، گردش ہلے وی تقریباً سی۔ 7 ہزار نجی پبلشنگ ہاؤس "Mieczysław Fuksiewicz i S-ka" نے بغاوت دے شریک Stanislaw Podlewski دے ''"March through hell"'' دے عنوان نال اک ناول شائع کیتا، جہڑا بغاوت دے دوران پرانے شہر دی قسمت نال متعلق اے {{Sfn|Mieszkowski|2014}} ۔ اسٹالنسٹ دور دے آغاز تو‏ں لے ک‏ے 1954 تک ، حکام نے بغاوت د‏‏ی یاد تو‏ں لڑنے د‏‏ی حکمت عملی نافذ کيتی {{Sfn|Napiórkowski|2016}} ۔ بغاوت دی یادگاری تقریبات نو بہت گھٹ تشہیر دتی گئی سی تے خالص طور تے مقامی کردار دتا گیا سی {{Sfn|J.Z. Sawicki|2004}} ۔ وارسا بغاوت دی یادگار دی تعمیر وی کئی دہائیاں تک روکی گئی سی {{Sfn|J.Z. Sawicki|2009}} ۔ 1954 توں، بغاوت دی یاد بحال ہو گئی اے، اگرچہ جزوی طور تے۔ ہن تک بغاوت دی یاد دے حوالے نال پالیسی نو "بے جان" {{Sfn|Napiórkowski|2016}} آکھیا جاندا اے۔ 11 مارچ 1956ء نو‏‏ں رسالہ "پو پروسٹو" نے جیرزی امبروزیویچ ، والیری نامیوٹکیویچ تے جان اولزوسکی دا اک مضمون شائع کيتا جس دا عنوان سی: "ہوم آرمی دے لوکاں نال ملن لئی"، جس نے صرف ہوم آرمی دے حوالے نال منفی سرکاری داستان نوں توڑ دتا، دوجیاں دے نال نال، وارسا بغاوت وچ ہوم آرمی دے فوجیاں دا مسئلہ۔ "Twórczość" دے اپریل دے شمارے وچ Jerzy Stawiński "Kanały" دی اک مختصر کہانی شائع ہوئی، تے 15 اپریل 1956 نوں "Trybuna Ludu" وچ Alicja Solska - اوس ویلے دے نائب وزیر اعظم پیوٹر Jaroszewicz دی بیوی، پیپلز آرمی دے لیفٹیننٹ تے بغاوت دے شریک مضمون "Male - سابقہ ہوم آرمی افسران" جس وچ بغاوت وچ لڑن آلے ہوم آرمی دے فوجیاں دی تعریف شامل اے {{Sfn|Na spotkanie ludziom z AK|1956}} ۔ اگست 1956 وچ ، میگزین "Świat" وچ ، ولادیسلاو بارٹوشیوسکی نے بغاوت دے واقعات دا اک کرونکل شائع کرنا شروع کيتا جس وچ یوجینیوس لوکاجسکی د‏‏ی تصاویر سن ۔ 1956 وچ، بغاوت دے شروع ہون دی برسی اک خاص طور تے پختہ کردار رکھدی سی۔ اس سالگرہ دے موقع اُتے ، وارسا د‏‏ی سڑکاں اُتے فوجیاں دے ہیلمٹ وچ رکھے گئے موم بتیاں جلائیاں گئیاں ، تے بغاوت دے شرکاء دے محافظ ، پولش پیپلز آرمی دے سپاہی ، سکاؤٹس تے پولش یوتھ یونین دے ارکان یادگاری مقامات اُتے کھڑے سن ۔ یکم اگست نو‏‏ں ، پووزکی فوجی قبرستان وچ تقریبات منعقد کيتیاں گئیاں ، جتھ‏ے اک گارڈ آف آنر وی بلند کيتا گیا سی تے ہوم آرمی تے پیپلز آرمی دونے دے فوجیاں د‏‏ی یادگاراں اُتے چادراں چڑھائیاں گئیاں سن ۔ گرینڈ تھیٹر وچ بغاوت دے ہیروآں دے اعزاز وچ اک گالا کنسرٹ منعقد کیتا گیا سی، جس وچ، دوجیاں دے نال، باربرا ہیسے بوکوسکا تے میچیسلاو فوگ۔ حکام د‏‏ی طرف تو‏ں ، پولش یونائیٹڈ ورکرز پارٹی د‏‏ی مرکزی کمیٹی دے سیکرٹری ، جیرزی البرچٹ ، تے پولش یونائیٹڈ ورکرز پارٹی د‏‏ی وارسا کمیٹی دے پہلے سیکرٹری ، اسٹیفن سٹاسزوسکی نے حصہ لیا۔ سابقہ ہوم آرمی کمانڈ دے ارکان - کرنل جان رزیپیکی تے کرنل جان مازورکیویچ - "رادوسلاو" - نے تمام تقریبات وچ حصہ لیا۔ وارسا دے ہیروز (1944 دے باغیاں سمیت) د‏‏ی یادگار د‏‏ی تعمیر دے لئی اک سماجی کمیٹی وی قائم کيتی گئی سی ، جس وچ سابقہ ہوم آرمی دے فوجی وی شامل سن ، ہور افراد دے نال۔ مائیکل اساجیوچ ، سٹینسلاو جانکووسکی ، جان مازورکیویچ، سٹینسلاو پلوسکی تے جان رزیپیکی {{Sfn|Na spotkanie ludziom z AK|1956}} ۔ 1957 وچ، گدانسک ریلوے سٹیشن تے حملے وچ ہلاک ہون آلے ہوم آرمی دے فوجیاں دی یادگار زولیبورز وچ نقاب کشائی کیتی گئی {{Sfn|Głębocki|1990}} ، اس دے نال نال بغاوت وچ پہلی لڑائیاں دی یاد وچ سوزینا سٹریٹ وچ ڈبلیو ایس ایم بوائلر روم دی عمارت تے اک تختی ۔ اسی سال، سینٹرل پارک آف کلچر {{Sfn|Głębocki|1990}} وچ پہلی پولش فوج دے چرنیاکوف باغیاں تے فوجیاں دی یادگار دی نقاب کشائی کیتی گئی، تے پی ایل۔ نپولین دا ناں بدل کے پی ایل رکھ دتا گیا۔ وارسا باغیاں {{Sfn|Handke|1998}} ۔ بغاوت دی سالگرہ دے موقعے تے، نامعلوم سپاہی دے مقبرے دے سامنڑے زوال پذیراں دی رول کال منعقد کیتی گئی، جس چ جنگی وردیاں چ سابقہ باغیاں نے شرکت کیتی ۔ یکم اگست 1959 نو‏‏ں ، پولینڈ د‏‏ی عوامی فوج بغاوت د‏‏ی یاد وچ تمام جگہاں دے سامنے اک گارڈ آف آنر لگایا۔ اس سال، جیرزی کرچمائر دی اک کتاب چھپی جس دا عنوان سی: ''وارسا بغاوت'' {{Sfn|Korotyński|1987}} ۔ 1964 تے 1984 وچ پولش پوسٹ نے بالترتیب پولش عوامی جمہوریہ د‏‏ی 20 واں تے 21 واں سالگرہ دے موقع اُتے ڈاک ٹکٹاں جاری کيتیاں۔ تے 40۔ بغاوت دی سالگرہ۔ 1973 وچ ، وارسا باغیاں دے قبرستان وچ فالن ناقابل شکست یادگار تعمیر کیتی گئی۔ 1975 وچ ، 13 اگست 1944 دے دھماکے دے متاثرین (220 تو‏ں زیادہ افراد) د‏‏ی یاد وچ اک یادگار نقاب کشائی کيتی گئی۔ جرمن بورگوارڈ کلینسکیگو سٹریٹ {{Sfn|Mieszkowski|2014}} تے اک دھماکہ خیز مواد دے نال۔ 1979 وچ چوک تے۔ وارسا بغاوت وچ ، ہوم آرمی "کلینسکی" بٹالین دے فوجیاں دے اعزاز وچ اک تختی نقاب کشائی کيتی گئی سی جو بغاوت دے پہلے گھنٹےآں تو‏ں اس علاقے وچ لڑدے سن ۔ ايس‏ے سال پہلی بار بغاوت د‏‏ی سالگرہ د‏‏ی تقریبات نو‏‏ں حکام تو‏ں آزادانہ طور اُتے منعقد کيتا گیا۔ اس لمحے تو‏ں لے ک‏ے 1989 تک ، سرکاری تقریبات تے آزاد تقریبات وکھ وکھ منعقد کيتیاں جاندیاں سن ، جو [[کیتھولک چرچ|کیتھولک چرچ د‏‏ی]] حمایت تو‏ں مخالف گروہاں دے ذریعہ منعقد کيتیاں جاندیاں سن {{Sfn|J.Z. Sawicki|2004}} ۔ 1983 وچ، وارسا سکاؤٹس دے پہل تے، پرانے شہر دی بیرونی دفاعی دیوار تے لٹل انسرجنٹ یادگار دی نقاب کشائی کیتی گئی {{Sfn|Głębocki|1990}} ۔ اوس سال جولائی چ ، نمائش "وارسا لڑ رئی اے۔ وارسا بغاوت دے 63 دن۔ نمائش دا دورہ 20 لکھ توں ودھ لوکاں نے کیتا تے دوجے شہراں چ پریزنٹیشناں دے دوران وی بہت دلچسپی دا لطف اٹھایا {{Sfn|J.Z. Sawicki|2004}} ۔ 1984 وچ، پولش پوسٹ نے بغاوت دی 40ویں سالگرہ دی یاد وچ چار ڈاک ٹکٹاں دا اک سلسلہ جاری کیتا ۔ 1985 وچ ، بغاوت دے آخری دناں وچ اوتھے قتل کیتے گئے "بسٹا" رجمنٹ دے فوجیاں دی یاد وچ اک یادگار ، موکوٹوو وچ ڈورکووا سٹریٹ تے نقاب کشائی کیتی گئی {{Sfn|Głębocki|1990}} ۔ ایسے سال، نام نہاد کوسٹیوسکو یادگار ، پہلی دے فوجیاں لئی وقف پولش فوج وارسا برج ہیڈز لئی لڑائیاں چ ڈگ گئی {{Sfn|Głębocki|1990}} ۔ اگست 1980 دے واقعات دے بعد، بغاوت دی یادگار بنان تے اوہناں لئی وقف اک آرکائیو تے میوزیم دا اہتمام کرن دے خیال تے دوبارہ غور کیتا گیا {{Sfn|J.Z. Sawicki|2004}} ۔ 1980ء وچ 1944 د‏‏ی بغاوت د‏‏ی یادگار د‏‏ی تعمیر دے لئی اک آزاد سماجی کمیٹی قائم کيتی گئی۔ ناپسندیدہ سیاسی ماحول دے باوجود، کمیٹی نے اک آرکیٹیکچرل ڈیزائن مقابلہ تے اک فنڈ ریزنگ مہم منعقد کیتی۔ مقابلہ چ جتن آلی اندراج [[Piotr T. Rzeczkowski|پیوٹر ٹی]] ولوں ڈیزائن کیتی گئی سی۔ [[Piotr T. Rzeczkowski|رزیکووسکی]] تے [[Marek Ambroziewicz|مارک امبروزیوچ]] {{Sfn|Życieński|2007}} ۔ تاہم، 1984 وچ، حکام نے کمیٹی دے پریزیڈیم نو معطل کر دتا تے نویں حکام مقرر کیتے، جہڑے ZBoWiD دے نمائندیاں تے مشتمل سن۔ کمیٹی دے فنڈز تے قبضہ کرن دے بعد، نویں بورڈ نے اک ہور مقابلہ دا اعلان کیتا، جس دے نتیجے وچ ونسینٹی کوکما تے [[Jacek Budyn|جیک بڈن]] دا ڈیزائن منتخب کیتا گیا {{Sfn|Życieński|2007}} ۔ اس یادگار دا ناں وی "1944 دے وارسا بغاوت دے ہیروز د‏‏ی یادگار" {{Sfn|J.Z. Sawicki|2004}} رکھ دتا گیا سی۔ بالآخر، دوجیاں دے نال، احتجاج دے باوجود، آرکیٹیکچرل تے آرٹسٹک حلقیاں دا حصہ، وارسا دے حکام نے اپریل 1988 وچ کوکما تے بودن دے ڈیزائن دے مطابق اک یادگار تعمیر کرن دا فیصلہ جاری کیتا {{Sfn|Życieński|2007}} ۔ یادگار دی بنیاد پولش یونائیٹڈ ورکرز پارٹی دے اوس ویلے دے پہلے سیکرٹری، جنرل دی موجودگی چ رکھی گئی۔ ووجیچ جاروزلسکی {{Sfn|Utracka|2019}} ۔ یادگار - جو اس وقت وارسا بغاوت یادگار دے ناں تو ں جانی جاندی اے - 1 اگست 1989 نو ں اس چوک وچ نقاب کشائی کيتی گئی سی۔ وارسا وچ کراسینسکی {{Sfn|J.Z. Sawicki|2009}} ۔ وارسا بغاوت دی مکمل یادگار 1989 دی سیاسی پیش رفت دے بعد ای ممکن ہوئی {{Sfn|Richie|2014}} ۔ 31 جولائ‏ی 2004 نو‏‏ں ، وارسا بغاوت میوزیم کھولیا گیا ، جو بغاوت د‏‏ی تریخ تے زمین ریاست د‏‏ی تریخ تے کامیابیاں دے لئی وقف سائنسی ، تحقیقی تے تعلیمی سرگرمیاں انجام دیندا ا‏‏ے۔ اسی سال ، دارالحکومت دی لیسنو سٹریٹ تے وولا قتل عام دے متاثرین دی یادگار دی نقاب کشائی کیتی گئی۔ یکم اکتوبر 2010 نو، پرشکو چ ڈولاگ 121 میوزیم کھولیا گیا، جس چ جرمن ڈولاگ 121 ٹرانزٹ کیمپ دی تریخ تے 1944 دی بغاوت دے دوران شہر توں کڈھے گئے وارسا دے رہائشیاں دی قسمت دی دستاویزات پیش کیتیاں گئیاں {{Sfn|Zalewska|2011}} ۔ ہور برآں ، 1989 دے بعد ، شہر دے حکام تے سابق فوجیاں دے گروہاں دے اقدام اُتے ، وارسا وچ انفرادی باغی یونٹاں یا شرکاء دے لئی وقف متعدد یادگاری تختیاں ، پتھراں ، صلیباں تے چھوٹی یادگاراں د ی نقاب کشائی کيتی گئی۔ 2009 وچ، جمہوریہ پولینڈ دے سیجم نے، جمہوریہ پولینڈ دے صدر ، لیخ کاچینسکی دے اقدام تے، وارسا بغاوت دا قومی یادگار دن قائم کیتا۔ اسنو‏ں عوامی چھٹی دا درجہ حاصل اے تے ہر سال یکم اگست نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ مزید برآں، 2003 وچ سٹی کونسل نے وارسا نے اک مقامی چھٹی دا قیام کیتا جسنو‏ں وارسا ریمیمبرنس ڈے کہیا جاندا اے ، جو ہر سال وارسا بغاوت دے پھیلنے د‏‏ی سالگرہ اُتے وی منایا جاندا ا‏‏ے۔ 2018 وچ، وارسا دے باغیاں لئی سپورٹ ہاؤس وارسا وچ 22 نوولیپی سٹریٹ تے کھولیا گیا ۔ == ثقافت وچ وارسا بغاوت == [[فائل:20080809_mokotow_44_reenactment_IMG_2837.jpg|thumb| 1944 وچ موکوٹو وچ لڑائی دی تاریخی تعمیر نو]] وارسا بغاوت دا موضوع پہلی وار فکشن تے نان فکشن چ آیا۔ بغاوت دے دوران وارسا چ لڑائی تے زندگی نو دوجیاں دے نال بیان کیتا گیا سی، میرون بیالوسزوسکی ( ''وارسا بغاوت دیاں یاداں'' )، کازیمیرز برینڈیز ( ''دی انڈیفیٹڈ سٹی'' )، رومن برٹنی ( ''دی کولمبس۔ سال 20'' )، جان ڈوبراچینسکی ( ''اک برباد گھر چ'' )، الیگزینڈر کامنسکی ( ''زوسکا اینڈ دی پیراسول'' )، چزلاو [[چیسلاو میلوش|تھیلو میلوسکی]] ( ''پوورسز آف پاورسز'' ) (بشمول ''مارچ تھرو ہیل'' تے ''زولیبورز ریپسوڈی'' )، جاروسلاو مارک ریمکیویچ ( ''کنڈرزینن'' )، جیرزی اسٹیفن سٹاوینسکی ( ''دی "ڈبلیو" آور، دی ہنگری، دی کینال'' اینڈ ''نوٹس آف اے ینگ وارسووین آن اے برتھ'' )، الیگزینڈر سیبور-ریسکی ( ''آرسینگ'' )، اینہیرنگ Świrszczyńska ( ''میں اک بیریکڈ بنا رہیا سی'' )، Bronislaw Troński ( ''موت ایس راہ توں لنگھ گئی'' )، Melchior Wańkowicz ( ''کریٹر تے جڑی بوٹی'' )، Władyslaw Zambrzycki ( ''دی ہیڈ کوارٹر آف گاڈز لونز'' ) تے الیگزینڈرا زیولکو-بوڈوسکا ( ''کاڈوس کاڈوس، تھیوری آف تھیوریٹوری، ہبل دی کراس'' ) {{Sfn|Masłoń|2010}}. بغاوت دے لئی متعدد دستاویزی فلماں تے پیرا دستاویزی فلماں وی وقف کيتیاں گئیاں سن ، جنہاں وچ شامل نيں: : ''12 ٹن۔'' ''اوہ سارے اوتھے نیں'' (ڈائرکشن مائیکال روگلسکی )، ''دھوکہ دہی: وارسا لئی لڑائی'' (ڈائریکٹر اینڈریو روتھسٹین)، ''محبت دی وباء'' (ڈائریکٹر میسیج پیووارچوک)، ''خانقاہ وچ قتل عام'' (ڈائریکٹری کرزیسٹوف زوروسکی )، ''وارسا دے محافظ 1943–44'' (اینڈیر: ''وارسافروسنگ'' ) ''دوجی جنگ عظیم دے فوجی'' (ڈائریکٹر ڈیوڈ اینسور)، ''ٹیکنگ دی سٹی'' (ڈائریکٹر ایوا ایورٹ )۔ وارسا بغاوت بہت سارے موسیقی دے کماں لئی اک پریرنا اے - مختلف موسیقی دی اصناف دی نمائندگی کردی اے تے پولش تے غیر ملکی فنکاراں دوناں ولوں پیش کیتی جاندی اے۔ دوویں تصوراتی البمز اس دے لئی وقف سن - جنہاں چ شامل نیں: ''وارسا بغاوت'' ( لاؤ چی )، ''محبت سانوں بچائے گی'' ( آرگنیک )، ''واوا 2010. پی ایل'' (کیرولینا سیچا ایٹ ال.)، ''موروو میڈنز'' ( ڈیریوس مالیجونک ایٹ ال.)، یا ''گجسی!'' , دے نال نال انفرادی گانے – جنہاں چ شامل نیں: "بغاوت" ( سباتون )۔ پولش پینٹنگ وچ ، برونسلا لنکے نے اپنی سیریز "سکریمنگ سٹونز" (1946) وچ وارسا یہودی بستی بغاوت تے وارسا بغاوت دے متاثرین د‏‏ی یاد منائی ۔ ==ایہ وی دیکھو== * [[وارسا یہودی بستی بغاوت]] * [[پیرس بغاوت]] * [[پراگ بغاوت]] == فٹ نوٹ == ==حوالے== {{حوالے}} == کتابیات == * Jak przebiegało powstanie warszawskie na Pradze?. [dostęp 2015-06-25]. * Antoni Żurowski: W walce z dwoma wrogami. 1991. * Powstanie Warszawskie na Pradze. Decyzja podpułkownika Żurowskiego. [dostęp 2015-06-25]. * Andrzej Albert: Najnowsza historia Polski 1914–1993. T. I. Londyn: Wydawnictwo Puls, 1994. ISBN 1-85917-024-2. * Dariusz Baliszewski: Historia nadzwyczajna. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2009. ISBN 978-83-245-8762-9. * Władysław Bartoszewski: 1859 Dni Warszawy. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2008. ISBN 978-83-240-1057-8. * Władysław Bartoszewski: Dni walczącej stolicy. Kronika powstania warszawskiego. Warszawa: Świat Książki, 2014. ISBN 978-83-7943-446-6. * Norbert Bączyk, Grzegorz Jasiński: Dawid kontra Goliat: niemieckie specjalne środki bojowe w Powstaniu Warszawskim. Warszawa: Instytut Pileckiego, 2020. ISBN 978-83-66340-30-5. * Robert Bielecki: Długa 7 w powstaniu warszawskim. Warszawa: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, 1994. * Emilia Borecka [et al.]: Exodus Warszawy. Ludzie i miasto po Powstaniu 1944. T. I–V. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1992. <nowiki>ISBN 83-06-01589-4</nowiki>. * Adam Borkiewicz: Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1969. * Adam Borkiewicz: Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej. Warszawa: Muzeum Powstania Warszawskiego, 2018. ISBN 978-83-64308-20-8. * Andrzej Chmielarz, Włodzimierz Borodziej, Andrzej Friszke, Andrzej Krzysztof Kunert: Polska Podziemna 1939–1945. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1991. ISBN 83-02-04302-8. * Jan M. Ciechanowski: Powstanie Warszawskie. Zarys podłoża politycznego i dyplomatycznego. Pułtusk-Warszawa: Bellona, 2009. ISBN 978-83-11-11575-0. * Gregor Dallas: Zatruty Pokój. Wrocław: Bukowy Las, 2012. ISBN 978-83-62478-28-6. * Szymon Datner, Kazimierz Leszczyński (red.): Zbrodnie okupanta w czasie powstania warszawskiego w 1944 roku (w dokumentach). Warszawa: wydawnictwo MON, 1962. * Szymon Datner: Zburzenie Warszawy. W: Straty wojenne Polski w latach 1939–1945. Poznań – Warszawa: Wydawnictwo Zachodnie, 1960. * Norman Davies: Powstanie ’44. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2006. ISBN 978-83-240-1386-9. * Krzysztof Dunin-Wąsowicz: Warszawa w latach 1939–1945. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984. ISBN 83-01-04207-9. * Eugeniusz Duraczyński: Między Londynem a Warszawą. Lipiec 1943 – lipiec 1944. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986. ISBN 83-06-01406-5. * Marek Getter. Straty ludzkie i materialne w Powstaniu Warszawskim. „Biuletyn IPN”. 8–9 (43–44), sierpień – wrzesień 2004.  * Wiesław Głębocki: Warszawskie pomniki. Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1990. * Andrzej Godlewski: Powstanie Warszawskie to nowy mit o Termopilach – wywiad z Janem Ołdakowskim. polskatimes.pl, 2008-10-02. [dostęp 2008-07-29]. * Anna Górzyńska: Powstanie warszawskie w tekstach kultury. sppw1944.org, 2010. [dostęp 2013-12-30]. * Tadeusz Grigo: Powiśle Czerniakowskie. Warszawa: wydawnictwo MON, 1989. ISBN 83-11-07667-7. * Czesław Grzelak, Henryk Stańczyk, Stefan Zwoliński: Armia Berlinga i Żymierskiego. Wojsko Polskie na froncie wschodnim 1943–1945. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2009. ISBN 83-88973-27-4. * Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998. ISBN 83-86619-97X. * Joanna K.M. Hanson: Nadludzkiej poddani próbie. Ludność cywilna Warszawy w powstaniu 1944 r. Warszawa: Czytelnik, 2004. ISBN 83-07-02987-2. * Nikołaj Iwanow: Powstanie warszawskie widziane z Moskwy. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2010. ISBN 978-83-240-1409-5. * Jerzy Kirchmayer: Powstanie Warszawskie. Warszawa: Książka i Wiedza, 1984. ISBN 83-05-11-080-X. * Krzysztof Komorowski: Armia Krajowa. Szkice z dziejów Sił Zbrojnych Polskiego Państwa Podziemnego. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2001. ISBN 83-88794-11-6. * Tadeusz Bór-Komorowski: Armia Podziemna. Warszawa: Bellona, 1994. ISBN 83-11-08338-X. * Stefan Korboński: Polskie Państwo Podziemne. Przewodnik po Podziemiu z lat 1939–1945. Warszawa: Świat Książki, 2008. ISBN 978-83-247-1033-1. * Henryk Korotyński: Trzy czwarte prawdy. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1987. ISBN 83-06-01361-1. * Jerzy Koszada: „Grupa Kampinos”. Partyzanckie zgrupowanie Armii Krajowej walczące w Powstaniu Warszawskim. Warszawa: ZP GRUPA Sp. z o.o., 2007. ISBN 978-83-925916-6-5. * Kazimierz Krajewski, Tomasz Łabuszewski: Powstanie Warszawskie. Fakty i mity. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2006. ISBN 83-60464-03-0. * Wacław Król: Polskie dywizjony lotnicze w Wielkiej Brytanii 1940–1945. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1976. ISBN 83-11-07695-2. * Józef Krzyczkowski: Konspiracja i powstanie w Kampinosie. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1962. * Hubert Kuberski. Walki SS-Sonderregiment Dirlewanger o Wolę a egzekucje zbiorowe ludności cywilnej. „Dzieje Najnowsze”. LIII (1), 2021. ISSN 0419-8824.  * Andrzej Krzysztof Kunert: Kronika powstania warszawskiego. Warszawa: Wydawnictwo Edipresse Polska&Wydawnictwo Zysk i Ska, 2004. ISBN 83-7298-662-2. * Kazimierz Leski: Życie niewłaściwie urozmaicone. Wspomnienia oficera wywiadu i kontrwywiadu AK. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen, 1995. ISBN 83-85218-89-0. * Richard C. Lukas: Zapomniany holokaust. Polacy pod okupacją niemiecką 1939–1944. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2012. ISBN 978-83-7510-832-3. * Piotr M. Majewski. Największa bitwa miejska II wojny światowej. „Biuletyn IPN”. 8–9 (43–44), sierpień – wrzesień 2004.  * Juliusz Jerzy Malczewski (red.): Cmentarz Komunalny Powązki dawny Wojskowy w Warszawie. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1989. ISBN 83-217-2641-0. * {{حوالہ رسالہ|url=https://www.rp.pl/artykul/516007.html}} * Marian B. Michalik (red.): Kronika powstań polskich 1794–1944. Warszawa: Wydawnictwo Kronika, 1994. ISBN 83-86079-02-9. * Łukasz Mieszkowski: Tajemnicza rana. Mit czołgu-pułapki w powstaniu warszawskim. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B., 2014. ISBN 978-83-280-0997-4. * {{حوالہ رسالہ|url=https://www.samilitaryhistory.org/vol131pm.html}} * Maja Motyl, Stanisław Rutkowski: Powstanie Warszawskie – rejestr miejsc i faktów zbrodni. Warszawa: GKBZpNP-IPN, 1994. * Marcin Napiórkowski: Powstanie umarłych. Historia pamięci 1944–2014. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2016. ISBN 978-83-65369-24-6. * Marek Ney-Krwawicz: Armia Krajowa. Szkic Historyczny. Warszawa: Wydawnictwo Ars Print Production, 1999. ISBN 83-87224-17-0. * Jan Nowak-Jeziorański: Kurier z Warszawy. Kraków: Wydawnictwo Znak, 1997. ISBN 83-7006-680-1. * George Orwell: I ślepy by dostrzegł. Wybór esejów i felietonów. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1990. ISBN 83-03-03075-2. * Władysław Pobóg-Malinowski: Najnowsza historia polityczna Polski 1864–1945. T. III. Londyn: 1960. * Antoni Przygoński: Powstanie warszawskie w sierpniu 1944 r. T. I i II. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1980. ISBN 83-01-00293-X. * Alexandra Richie: Warszawa 1944. Tragiczne powstanie. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B., 2014. ISBN 978-83-280-0986-8. * Andrew Roberts: Wicher wojny. Warszawa: Magnum, 2009. ISBN 978-83-89656-67-4. * Jacek Zygmunt Sawicki. Najdłuższa bitwa Peerelu. Powstanie Warszawskie w propagandzie i pamięci. „Więź”. 8–9 (2004). ISSN 0511-9405.  * Jacek Zygmunt Sawicki: „Obroża” w konspiracji i Powstaniu Warszawskim. Dzieje Armii Krajowej na przedpolu Warszawy. Warszawa: Bellona, 2002. ISBN 83-11-09407-1. * {{حوالہ رسالہ|url=http://czasopisma.tnkul.pl/index.php/rns/article/view/4519}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191220100651/http://czasopisma.tnkul.pl/index.php/rns/article/view/4519 |date=2019-12-20 }} * Jacek Zygmunt Sawicki. Walka o pomnik. „Tygodnik Powszechny”. 31 (3134), 2009-08-02.  * Jerzy Sawicki: Zburzenie Warszawy. Zeznania generałów niemieckich przed polskim prokuratorem członkiem polskiej delegacji przy Międzynarodowym Trybunale Wojennym w Norymberdze. Warszawa: Instytut wydawniczy „Kolumna”, 1949. * Tadeusz Sawicki: Rozkaz zdławić powstanie. Niemcy i ich sojusznicy w walce z powstaniem warszawskim. Warszawa: Bellona, 2010. ISBN 978-83-11-11892-8. * Piotr Skwieciński. Ofiary pana Leona. „Uważam Rze”, 2012-04-23.  * Kazimierz Sobczak (red.): Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: wydawnictwo MON, 1975. * Andrzej Leon Sowa: Kto wydał wyrok na miasto? Plany operacyjne ZWZ-AK (1940–1944) i sposoby ich realizacji. Warszawa: Wydawnictwo Literackie, 2016. ISBN 978-83-08-06095-7. * Piotr C. Śliwowski. Lotnicze wsparcie Powstania Warszawskiego. „Biuletyn IPN”. 8–9 (103–104), sierpień – wrzesień 2009.  * Marta Tychmanowicz: Co czarnoskóry perkusista robił wśród powstańców?. wp.pl, 2011-08-01. [dostęp 2012-05-01]. * Paweł Ukielski. Spór o Powstanie Warszawskie. „Biuletyn IPN”. 8–9 (103–104), sierpień – wrzesień 2009.  * Piotr Ukielski: Spór o Powstanie Warszawskie. Najgorętsza debata toczyła się na emigracji. rp.pl, 2018-07-27. [dostęp 2019-01-03]. * Bohdan Urbankowski: Czerwona msza, czyli Uśmiech Stalina. T. II. Warszawa: Alfa-Wero, 1998. ISBN 83-7001-971-4. * Katarzyna Utracka. Walka o pamięć Powstania Warszawskiego. „w Sieci Historii”. 7–8 (74–75), 2019.  * Jonathan Walker: Polska osamotniona: Dlaczego Wielka Brytania zdradziła swojego najwierniejszego sojusznika?. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2010. ISBN 978-83-240-1301-2. * Paweł Wieczorkiewicz: ''Między dwoma wrogami'', Łomianki [[2014]], Wydawnictwo LTW,  ISBN 978-83-7565-385-4. * Marcin Winkowski: „Kubuś”, „Szary Wilk” i „Starówka”, czyli rzecz o samochodach pancernych i transporterach opancerzonych powstańców warszawskich.. konflikty.pl, 2012-03-01. [dostęp 2014-05-06]. * Agnieszka Zalewska. Kalendarium tworzenia Muzeum Dulag 121. „Przegląd Pruszkowski”. 2(84), 2011.  * Janusz Kazimierz Zawodny: Powstanie Warszawskie w walce i dyplomacji. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1994. ISBN 83-01-11572-6. * Janusz Kazimierz Zawodny: Uczestnicy i świadkowie powstania warszawskiego. Wywiady. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1994. ISBN 83-01-11586-6. * Leszek Żebrowski. Narodowe Siły Zbrojne w Powstaniu Warszawskim. „Ład”. 9/94, 1994.  * Tadeusz Żenczykowski: Polska lubelska 1944. Warszawa: Editions Spotkania, 1990. * Zdzisław Życieński. O pomnik Powstania Warszawskiego. „Biuletyn IPN”. 8–9 (79–80), sierpień-wrzesień 2007.  * Armia Krajowa w dokumentach. T. III: kwiecień 1943 – lipiec 1944. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź: Ossolineum, 1990. ISBN 83-04-03591-X. * Ludność cywilna w powstaniu warszawskim. T. I–III. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974. * Na spotkanie ludziom z AK. Warszawa: Iskry, 1956. * Raport o stratach wojennych Warszawy. Warszawa: Miasto Stołeczne Warszawa, 2004. * Debata – Powstanie Warszawskie. Akt założycielski Polski. teologiapolityczna.pl, 2 października 2008. [dostęp 2012-05-04]. * Kwestia wysiedleń w świetle informacji, dokumentów i relacji, znajdujących się w posiadaniu Fundacji „Polsko-Niemieckie Pojednanie”. fpnp.pl. [dostęp 2011-08-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (19 listopada 2017)]. * Muzeum Powstania Warszawskiego. 1944.pl. [dostęp 2014-05-05]. * {{Cite book|url=}} * Wojciech Gawor: 80 rocznica. Najstarsze upamiętnienie Powstania Warszawskiego znajdziemy w Dąbrównie. dzialdowo.naszemiasto.pl, 2024. [dostęp 2014-05-05]. (pol.). {{Authority control}} == باہرلے جوڑ == * [https://www.warsawuprising.com وارسا بغاوت 1944] (انگریزی ) * وچ Ekshumacja i pogrzeb ofiar powstania warszawskiego – پولش فلم کرونکل، پی کے ایف، 27/46۔ * [https://lekarzepowstania.pl وارسا بغاوت میڈکس: تقریباً دا ڈیٹا بیس۔] [https://lekarzepowstania.pl 5 ہزار] [https://lekarzepowstania.pl ڈاکٹراں، نرساں تے پیرامیڈکس دے ناں; یاداں، کھاتے تے سوانح عمریاں] * [http://zapisyterroru.pl/dlibra/results?action=AdvancedSearchAction&type=-3&search_attid1=69&search_value1=Powstanie+Warszawskie# گواہیاں دا مجموعہ] [http://zapisyterroru.pl/dlibra/results?action=AdvancedSearchAction&type=-3&search_attid1=69&search_value1=Powstanie+Warszawskie# وارسا بغاوت دے دوران جرمن جرائم پولینڈ چ جرمن جرائم دی تحقیقات لئی مین کمیشن نوں پیش کیتے گئے] * [https://mbc.cyfrowemazowsze.pl/dlibra/collectiondescription?dirids=141 "وارسا بغاوت پریس" مجموعہ] * Michał فیسکیو : زولیبورز چ وارسا دی بغاوت ۔ زولیبورز اخبار، 2016-07-17۔ [2020-07-31 تک رسائی حاصل کیتی گئی]۔ ( پولش ) ۔ [[گٹھ:پولینڈ دوسری جنگ عظیم وچ]] [[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]] frmbpfg44xpngtquyyyh7khvse12ah4 0 149250 708995 708912 2026-07-28T22:54:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708995 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شاہی-اقتدار/عربی}} {{ڈبہ جانکاری شاہی اقتدار|name=الفانسو اول|image=D. Afonso Henriques - Compendio de crónicas de reyes (Biblioteca Nacional de España).png|image_size=|caption=کاسٹیلین مخطوطہ '' بادشاہاں دے تواریخ دا خلاصہ '' وچ تصویر کشی, {{circa|1312–1325}}|succession=[[پرتگال دا بادشاہ|پرتگالیاں دا بادشاہ]]|reign={{nowrap|26 July 1139 – 6 December 1185}}|coronation=25 جولائی 1139|successor=[[پرتگال دا سانچو I|سانچو I]]|birth_name=الفونسو اینریکس|birth_date=1106, 25 جولائی 1109, اگست 1109 یا 1111|birth_place=[[گویماریس]] (کجھ [[ویسو]] دلیل دیندے نیں)|death_date=6 دسمبر 1185 (aged {{Circa|73–79}})|death_place=[[کوئمبرا]], [[پرتگال]]|spouse={{marriage|[[پرتگال دی ملکہ ساووے دی ماتیلڈا|ساووے دی متیلڈا]]|1146|1157|end=died}}|issue=[[پرتگال دی یورکا|یورکا، لیون دی ملکہ]]<br/>[[پرتگال دی تھریسا، کاؤنٹیس آف فلینڈرز|ٹریسا، کاؤنٹیس آف فلینڈرز]]<br/>[[پرتگال دی مافالڈا (پیدائش 1153)|مفالڈا]]<br/>[[پرتگال دا سانچو I|پرتگال دا بادشاہ سانچو I]]<br>{{ill|Henrique Afonso, Infante of Portugal|pt|Henrique Afonso, Infante de Portugal|lt=Henry}}<br>{{ill|João Afonso of Portugsl|pt|João Afonso de Portugal|lt=John}}<br>{{ill|Sancha Afonso of Portugsl|pt|Sancha Afonso de Portugal|lt=Sancha}}<br>[[Theresa of Portugal]]<br>[[Fernando Afonso of Portugal]]<br>Urraca Afonso, Lady of Aveiro<br>Pedro Afonso, Master of Aviz<br>Teresa Afonso|house=[[پرتگالی برگنڈی راجٹبر|برگنڈی]]|father=[[ہینری، پرتگال دا کاؤنٹ ]]|mother=[[تھریسا، پرتگال دی کاؤنٹیس ]]|succession1=[[پرتگال دا کاؤنٹ]]|reign1=22 مئی 1112 – 25 جولائی 1139|predecessor1=[[ہینری، پرتگال دا کاؤنٹ |ہینری]]|regent1=[[تھریسا، پرتگال دی کاؤنٹیس |تھریسا]] (1112–1128)<ref>{{Cite book |last=Haydn |first=Joseph |url=https://books.google.com/books?id=HOE8AAAAYAAJ&pg=PA527 |title=A dictionary of dates relating to all ages and nations: for universal reference; comprehending remarkable occurrences, ancient and modern, the foundation, laws, and governments of countries, ... and particularly of the British Empire. By Joseph Haydn |date=1860 |publisher=Edward Moxon, Dover Street |page=527 |language=en}}</ref>|burial_place=[[مقدس صلیب دی خانقاہ (کوئمبرا)|سانتا کروز خانقاہ]]، کوئمبرا}} '''ڈوم افونسو اول''' {{Efn|{{IPA|pt|ɐˈfõsu}}}} (پیدائش '''افونسو ہینریکس''' ؛ 1106/1109/1111 – 6 دسمبر 1185) نوں " '''فاتح''' " ( Portuguese دا عرفی ناں دتا گیا )، " '''بانی''' " ( {{Lang|pt|O Fundador}} ) تے " '''عظیم''' " ( ''او میگنو'' ) <ref>{{Cite book|last=Costa|first=Antonio Carvalho da|url=https://www.google.pt/books/edition/Corografia_portugueza_e_descrip%C3%A7am_topo/JDQBAAAAQAAJ?hl=pt-PT&gbpv=1|title=Corografia portugueza, e descripçam topografica do famoso reyno de Portugal|publisher=Deslandes}}</ref> پرتگالیاں ولوں ، پرتگال دا پہلا بادشاہ سی ، 26 جولائی 1139 توں لے کے 6 دسمبر 1185 نوں اپنی موت تک ۔ اس نے کاؤنٹی آف پرتگال دی آزادی حاصل کیتی ، جس نے اک نویں بادشاہت دا قیام کیتا تے ''{{Lang|pnb|[[استرداد]]}}'' دے نال اس دا رقبہ دوگنا کر دتا ۔ ، اک مقصد جہنوں اس نے اپنی موت تک پورا کیتا۔ افونسو تھریسا آف لیون تے ہنری آف برگنڈی دا پتر سی، جو پرتگال دی کاؤنٹی دے حکمران سن۔ ہنری 1112 چ مر گیا تے تھریسا نوں اکلا راج کرنا پیا۔ گیلیشین فرنانڈو پیریز ڈی ٹریبا دے نال تھریسا دے رومانٹک تعلقات تے اس دے سیاسی اثر و رسوخ تو‏ں ناخوش ، پرتگالی شرافت نے افونسو دے گرد جمع ہوئے ، جس نے بغاوت د‏‏ی تے 1128 وچ ساؤ میمڈ د‏‏ی لڑائی وچ اپنی ماں نو‏‏ں شکست دتی تے جلد ہی پرتگال دا واحد کاؤنٹ بن گیا۔ 1139 وچ ، افونسو نے [[مملکت لیون|لیون د‏‏ی بادشاہت]] د‏‏ی حکمرانی تو‏ں انکار کردتا تے [[مملکت پرتگال|پرتگال د‏‏ی آزاد بادشاہت]] قائم کيتی۔ افونسو نے جنوب چ موراں دے خلاف فعال مہم چلائی۔ 1139 وچ اس نے اوریک دی لڑائی وچ اک فیصلہ کن فتح حاصل کیتی، تے 1147 وچ اس نے [[دوجی صلیبی جنگ]] دے لیی [[ارض مقدسہ|مقدس سرزمین]] دے راہ تے جان آلے لوکاں دی مدد نال موراں توں سانٹارم تے لزبن تے قبضہ کر لیا۔ اس نے والڈیوز وچ لیون اُتے فتح دے بعد پرتگال د ی آزادی حاصل کيتی تے ''منشور پروبیٹم'' دے ذریعے پوپ د ی منظوری حاصل کيتی۔ افونسو 1185 چ مر گیا تے اوہدے مگروں اوہدا پتر سانچو اول راج تے بیٹھا۔ == ابتدائی زندگی == افونسو تھریسا دا پتر سی، جو لیون دے بادشاہ الفونسو VI دی ناجائز دھی سی، تے اوہدا شوہر، ہنری آف برگنڈی ۔ اوہ 3 بچیاں چ سب توں نکا سی، سب توں وڈا یوراکا ہینریکس تے سانچا ہینریکس وچکارلا بچہ سی۔ تریخ داناں نے ایہ وی اتفاق کیتا اے کہ برگنڈی دے ہنری توں اک چوتھا ناجائز بچہ پیدا ہویا سی، یعنی پیڈرو افونسو، جہڑا اپنے سوتیلے بھرا دیاں فتوحات دے بعد آیا تے بعد چ الکوباکا خانقاہ چ اک راہب دے طور تے آباد ہویا۔ اس دی پیدائش دی تھاں ودواناں تے مورخین دے وچکار بہوں تنازعہ رہی اے، جس دے چار الگ الگ امکانات ہن: 1) اوہ گیماریس چ پیدا ہویا سی، جہڑا کہ پرتگال دی کاؤنٹی چ اک اہم قلعہ بند پوزیشن سی; 2) اوہ [[ویسیؤ|ویسو]] چ پیدا ہویا سی، جہڑا کہ کاؤنٹی لئی اک اہم معاشی مرکز سی; 3) اوہ [[کوئیمبرا|کوئمبرا]] چ پیدا ہویا، اک بہوں اہم شہر جتھے اوہنے بعد چ سب توں بوہتا ویلہ لنگھایا تے دفن کیتا گیا; یا 4) اوہ کدھرے ہور پیدا ہویا سی، یا تے ٹیرا ڈی کیمپس ، سہاگون یا [[براگا]] ۔ ''{{Lang|pt|[[1419 دا پرتگال دا کرونکل]]}}'' دے مطابق مستقبل دا پرتگالی بادشاہ [[ویسیؤ|ویسو]] چ پیدا ہویا، جہڑا اوس ویلے اوہدے ماں پیو دا سب توں اہم سیاسی مرکز سی۔ اسنو‏ں زیادہ تر پرتگالی اسکالراں نے 1990 تک قبول کيتا ، جدو‏ں تورکوٹو ڈی سوسا سوارس نے کوئمبرا ، کوئمبرا کاؤنٹی دا مرکز تے افونسو دے آباؤ اجداد دا اک ہور سیاسی مرکز ، اپنی پیدائش د‏‏ی حیثیت تو‏ں تجویز کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں گویماریس وچ ناراضگی تے اس تریخ دان تے جوز ہرمانیو سرائوا دے وچکار تنازعہ پیدا ہويا۔ المیڈا فرنانڈیز نے بعد چ ''{{Lang|la|[[گوتھاں دا کرونکل]]}}'' دی بنیاد تے [[ویسیؤ|ویسو نو]] افونسو دی پیدائش دی تھاں دے طور تے تجویز کیتا۔ ، جس وچ آکھیا گیا اے کہ افونسو 1109 وچ پیدا ہویا سی، اک موقف جس دی پیروی تریخ دان جوز ماٹوسو نے بادشاہ دی اپنی سوانح عمری وچ کیتی سی، {{Sfn|Mattoso|2014}} اس توں قطع نظر، ایہ ہُن وی عوامی ضمیر وچ وڈے پیمانے تے قبول کیتا جاندا اے کہ افونسو گوئیماریس وچ پیدا ہویا سی۔ ایبل ایسٹیفانیو نے اک مختلف تاریخ تے تھیسس تجویز کیتا اے، 1106 نو پیدائش دی تاریخ دے طور تے تجویز کیتا اے تے ہنری تے تھریسا دے معلوم سفری پروگراماں دی بنیاد تے ٹیرا ڈی کیمپس یا ایتھوں تیکر کہ سہاگون دے علاقے نو ممکنہ پیدائش دی تھاں دے طور تے تجویز کیتا اے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Estefânio|first=Abel|title=A data de nascimento de Afonso I|url=http://www2.fcsh.unl.pt/iem/medievalista/MEDIEVALISTA8/estefanio8002.html|access-date=14 April 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170411011807/http://www2.fcsh.unl.pt/iem/medievalista/MEDIEVALISTA8/estefanio8002.html |date=11 April 2017 }}</ref> <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Estefânio|first=Abel|title=De novo a data e o local de nascimento de Afonso I|url=http://www2.fcsh.unl.pt/iem/medievalista/MEDIEVALISTA19/estefanio1906.html|access-date=14 April 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191025083524/http://www2.fcsh.unl.pt/iem/medievalista/MEDIEVALISTA19/estefanio1906.html |date=25 October 2019 }}</ref> اس دے بپتسمہ دی تھاں وی شک دے تحت اے: روایت دے مطابق اس جگہ دا اشارہ کیتا گیا اے کہ اوہ چرچ آف ساؤ میگوئل ڈو کاسٹیلو وچ اے، گوئماریس وچ، تاہم، حالیہ اسکالر شپ، جس دی حمایت آرکیٹیکچرل تے آثار قدیمہ دے ثبوتاں نال کیتی گئی اے، نے اس دعوے تے شکوک و شبہات پیدا کیتے ہن۔ ایہ حساب لایا گیا اے کہ چرچ دی تقدیس دی تاریخ 1239 وچ ہوئی سی، اس لی چرچ دی تعمیر اس دی پیدائش دے اک پوری صدی بعد رکھی گئی اے۔ ایسے لوک وی نیں جیہڑے دلیل دیندے نیں کہ بپتسمہ اصل وچ براگا دے گرجا گھر وچ ہویا سی جتھے اوہنوں براگا دے پرائمیٹ آرچ بشپ [[بزرگ|سینٹ]] جیرالڈ نے بپتسمہ دتا سی، <ref>{{Cite book|last=Cunha|first=D. Rodrigo da|url=https://play.google.com/store/books/details/Rodrigo_da_Cunha_Primeira_segunda_parte_da_histori?id=tEu_dU66MQkC|title=Primeira [-segunda] parte, da historia ecclesiastica dos arcebispos de Braga, e dos Santos, e Varoes illustres, que florecerão neste arcebispado. Por dom Rodrigo da Cunha arcebispo, & senhor de Braga, primàz das Hespanhas|publisher=Manoel Cardozo mercador de livros}}</ref> جو کاؤنٹ ہنری لئی اک سیاسی طور تے ٹھیک اقدام سی کہ اوہ اپنے وارث نوں بپتسمہ دیوے۔ ہنری تے تھریسا نے پرتگال دے کاؤنٹ تے کاؤنٹیس دے طور تے مل کے 22 مئی 1112 نوں استورگا دے محاصرے دے دوران اپنی موت تک حکومت کیتی، {{Sfn|Mattoso|2014}} جس دے بعد تھریسا نے اک بیوہ دے طور تے پرتگال تے حکومت کیتی۔ <ref name="Gerli">{{Cite book|chapter=Portugal, Kingdom of, Earlier County of|title=Medieval Iberia: An Encyclopedia|date=4 December 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-77161-3|language=en}}</ref> دوناں عورتاں، کاؤنٹیس تھریسا تے ملکہ ارکا، نے اپنے تارکین وطن شوہراں دی موت دے بعد اکیلے حکومت کیتی، بظاہر اپنے چھوٹے بچیاں دے دفاع لئی، لیکن اپنے حق وچ وی۔ <ref>{{Cite book|title=The Reconquest Kings of Portugal: Political and Cultural Reorientation on the Medieval Frontier|date=2008|publisher=Springer|isbn=978-0-230-58313-9|language=en}}</ref> تھریسا نے اپنے آپ نو ملکہ قرار دتا (1116 وچ [[پاشل دوم|پوپ پاسچل II]] ولوں تسلیم کیتا گیا دعویٰ) لیکن اوہنوں گرفتار کر لیا گیا تے اپنی سوتیلی بھین، یوراکا آف لیون دے نال اپنڑی غلامیت دی دوبارہ تصدیق کرن تے مجبور کیتا گیا۔ <ref name="Gerli" /> ایہ معلوم نئيں اے کہ افونسو دا ٹیوٹر کون سی ۔ بعد دیاں روایات، شاید João Soares Coelho دے نال شروع ہوئیاں (اک خاتون نسب دے ذریعے ایگاس مونیز دا اک کمینا اولاد) 13 ویں صدی دے وسط وچ تے بعد دے تواریخ جداں ''{{Lang|pt|Crónica de Portugal de 1419}}'' دے ذریعہ ودھایا گیا ، نے دعوی کیتا کہ اوہ ایگاس مونیز ڈی ریباڈورو سی، ممکنہ طور تے زبانی یاداں دی مدد نال جہناں نے ٹیوٹر نو ریباڈورو دے گھر نال جوڑیا۔ فیر وی، عصری دستاویزات، یعنی پورٹوکال دے کاؤنٹ دے طور تے اپنڑے ابتدائی سالاں چ افونسو دے چانسلری توں، میٹوسو دے مطابق اشارہ کردے نیں کہ افونسو ہینریکس دا سب توں زیادہ ممکنہ ٹیوٹر ایگاس مونیز دا سب توں وڈا بھرا، ارمیجیو مونیز سی، جہڑا، ریباڈورو دے خاندان دے اندر سینئر بھرا ہون دے علاوہ، "آفونسو تے "ایموسڈو" دا میجر بن گیا۔ 1128 تک 1135 وچ اس دی موت تک، جو اس دے شہزادے دے نیڑے ہون دا اشارہ کردا اے۔ لیون دی وراثت چ وڈا حصہ حاصل کرن دی کوشش چ، اوہدی ماں تھریسا نے گیلیشیا دے سب توں طاقتور کاؤنٹ فرنانڈو پیریز ڈی ٹراوا دے نال رلتی ہو گئے۔ <ref name="Gerli"/> پرتگالی شرافت نے گیلیشیا تے پرتگال دے اتحاد نو‏‏ں ناپسند کيتا تے افونسو دے گرد جمع ہوئے گئے۔ براگا دے آرچ بشپ ، موریس بورڈن ، گیلیشیا دے غلبے توں وی فکر مند سن، اپنے نویں حریف سینٹیاگو ڈی کمپوسٹیلا دے گیلیشیا دے آرچ بشپ ، ڈیاگو گیلمریز دے کلیسیائی دکھاوے توں خوفزدہ سن، جنہاں نے اپنے شہر وچ [[یعقوب بن زبدی|سینٹ جیمز]] دے اوشیشاں دی مبینہ دریافت دا دعوی کیتا سی، جو کہ دوجیاں ملکاں توں طاقت حاصل کرن تے دولت حاصل کرن دا اک طریقہ سی۔ آئیبیریا جزیرہ نما۔ اپنے بیٹے افونسو نو‏‏ں تختہ الٹنے تو‏ں روکنے دے لئی ، تھریسا نے اسنو‏ں 1120ء وچ بارہ سال د‏‏ی عمر وچ جلاوطن کردتا۔ 1122 وچ، افونسو چودہ سال دا ہو گیا، جو 12ویں صدی وچ بالغ عمر سی۔ اپنے کزن افونسو VII دے نال ہم آہنگی چ، افونسو ہینریکس نے 1125 چ [[زامورا وڈا گرجاگھر|زامورا دے گرجا گھر]] چ اپنے آپ نوں نائٹ بنا لیا۔ 1127 وچ اپنی ماں دے خلاف الفونسو ہفتم د‏‏ی فوجی مہم دے بعد ، افونسو نے اپنے خلاف بغاوت د‏‏ی تے اس دے حکمران تو‏ں کاؤنٹی دا کنٹرول سنبھالنے دے لئی اگے ودھیا۔ == واحد حکمرانی دی راہ == [[فائل:Guimaraes_Portugal_Paço-dos-Duques-de-Bragança-01.jpg|left|thumb| پرتگال دے شہر گیماریس چ افونسو ہینریکس دا مجسمہ]] 1128 وچ، ساؤ میمڈ دی لڑائی وچ گوئیماری دے نیڑے، افونسو تے اوہدے حامیاں نے اپنی ماں تے اوہدے پریمی، گیلیشیا دے کاؤنٹ فرنانڈو پیریز ڈی ٹرابا دوناں دے ماتحت فوجیاں تے قابو پا لیا۔ افونسو نے اپنی ماں نوں گیلیشیا جلاوطن کر دتا، تے پورٹوکال کاؤنٹی دی حکومت سنبھال لئی۔ <ref name="Gerli"/> اس طرح پہلے د‏‏ی طرح پرتگال تے گیلیشیا د‏‏ی بادشاہت وچ پرتگال تے گیلیشیا د‏‏ی بادشاہت وچ پورٹوکال نو‏‏ں دوبارہ شامل کرنے دا امکان ختم ہوچکيا سی تے کاؤنٹی دے چرچ تے امرا تو‏ں زیادہ آزادی دے مطالبات دے بعد افونسو واحد حکمران بن گیا۔ اس لڑائی نو زیادہ تر لیون دے سوزرین نے نظر انداز کر دتا سی، جہڑا اس ویلے کاسٹیل چ بغاوت دے نال قبضہ کر چکا سی۔ اوہ وی، زیادہ تر امکان، گیلیشیائی خانداناں دے رد عمل دا انتظار کر رہیا سی۔ 1131 وچ تھریسا د‏‏ی موت دے بعد ، لیون دے الفانسو ہفتم نے اپنے کزن تو‏ں واسلگی دا مطالبہ کيتا۔ 6 اپریل 1129 نو‏‏ں ، افونسو ہینریکس نے رٹ ڈکٹیٹ کيتا جس وچ اس نے اپنے آپ نو‏‏ں پرتگال دا شہزادہ یا پرتگالیاں دا شہزادہ قرار دتا ، اک ایسا عمل جس د‏‏ی الفانسو ہفتم نے غیر رسمی طور اُتے اجازت دتی ، کیونجے ایہ سمجھیا جاندا سی کہ ایہ افونسو ہینریکس دا خون دے ذریعہ حق اے ، ہسپانیا دے شہنشاہ دے دو پوتےآں وچو‏ں اک۔ اس دے بعد افونسو نے جنوب وچ موراں دے مسلسل مسئلے دے خلاف اپنی باہاں موڑ دتیاں۔ اس دیاں مہماں کامیاب رہیاں تے 25 جولائی 1139 نوں، اس نے اوریک دی لڑائی وچ اک زبردست فتح حاصل کیتی، تے فوراً بعد اس دے فوجیاں ولوں (ممکنہ طور تے متفقہ طور تے) پرتگالیاں دا بادشاہ قرار دتا گیا، جس نے جزیرہ نما دے دوجے سلطنتاں دے نال اس دی مساوات قائم کیتی، حالانکہ اس دا شاہی ٹائٹل پہلی تاریخاں توں سی۔ 1140۔ پرتگالی کورٹس دی پہلی اسمبلی مبینہ طور تے لامیگو چ منعقد ہوئی، جس چ افونسو نو براگا دے آرچ بشپ توں تاج دتا جائے گا۔ تاہم، لامیگو دا ایہ کورٹس 17ویں صدی دی پرتگالی تریخ دا اک زینت اے، جدوں بادشاہ نو بلند کرن تے / یا ریجنٹ مقرر کرن لئی کورٹس دی جائزیت ضروری سی۔ == راج == لیون دی اقتدار دے الفونسو VII توں مکمل آزادی، تاہم، صرف فوجی ذرائع نال حاصل نئیں کیتی جا سکدی سی۔ پرتگال دی کاؤنٹی نو ہُن وی گوانڈھی ملکاں ولوں سفارتی طور تے اک بادشاہت دے طور تے تسلیم کرنا پیا سی تے، سب توں اہم گل، [[کیتھولک چرچ]] تے [[پوپ]] ولوں۔ افونسو نے سیووی دے کاؤنٹ اماڈیوس سوم دی دھی سیووی دی میٹلڈا نال ویاہ کیتا تے پوپ نال گل بات کرن لئی روم سفیر گھلے۔ اوہ اپنے کزن ، لیون دے الفونسو ہفتم د‏‏ی حکمرانی تو‏ں دستبردار ہونے وچ کامیاب ہويا ، اس د‏ی بجائے اوہ پوپ دا غلام بن گیا ، جداں کہ سسلی تے اراگون دے بادشاہاں نے اس تو‏ں پہلے کیتا سی۔ [[فائل:Siege_of_Lisbon_-_Muslim_surrender.jpg|thumb| لزبن دے محاصرے وچ بادشاہ افونسو اول (جواکیم روڈریگس براگا ولوں کینوس تے تیل)]] پرتگال چ اس نے کئی خانقاہواں تے کانونٹس تعمیر کیتیاں تے مذہبی احکامات نو اہم مراعات عطا کیتیاں۔ اوہ خاص طور تے الکوباکا خانقاہ دا معمار اے، جس نوں اس نے برگنڈی دے کلیئرواکس دے اپنے چاچے برنارڈ دے سسٹرشیئن آرڈر نوں بلایا۔ 1143 وچ ، اس نے پوپ انوسنٹ II نو‏‏ں اپنے آپ نو‏‏ں تے بادشاہت نو‏‏ں گرجا گھر دے خادم قرار دینے دے لئی خط لکھیا ، اس نے جزیرہ نما ایبیریا تو‏ں موراں نو‏‏ں کڈنے دا پیچھا کرنے د‏‏ی قسم کھادی۔ لیون دے کسی وی بادشاہ نو بائی پاس کردے ہوئے، افونسو نے اپنے آپ نو پوپ دے براہ راست [[wiktionary:liege|لیج مین]] قرار دتا۔ افونسو نے موراں دے خلاف اپنے کارنامیاں نال اپنے آپ نو ممتاز کرنا جاری رکھیا، جہناں توں اس نے 1147 چ [[سانتارای، پرتگال|سانٹارم]] (ویکھو سانٹارم دی فتح ) تے [[لزبن]] ( لزبن دا محاصرہ ویکھو) کھوہ لیا۔ اس نے دریائے [[ٹیگس]] دے جنوب وچ زمین دا اک اہ‏م حصہ وی فتح کيتا ، حالانکہ ایہ آنے والے سالاں وچ موراں دے ہتھو‏ں دوبارہ کھو گیا۔ اس دوران ، لیون دے بادشاہ الفونسو ہفتم نے پرتگال دے آزاد حکمران نو‏‏ں اک باغی دے علاوہ کچھ نئيں سمجھیا۔ اگلے سالاں چ دوناں دے وچکار تنازعہ مسلسل تے تلخ رہیا۔ افونسو اک لڑائی چ ملوث ہو گیا ، جس نے قشتالہ دے دشمن اراگونی بادشاہ دا ساتھ دتا ۔ اتحاد نو یقینی بنان دے لی، اس دا پتر سانچو دی منگنی ڈولس آف اراگون نال کیتی گئی۔ آخر کار والڈیوز دی لڑائی جتن دے بعد، معاہدہ زامورا (1143) نے کزناں دے وچکار امن قائم کیتا تے لیون دی بادشاہی ولوں تسلیم کیتا کہ پرتگال اک مکمل طور تے آزاد بادشاہی سی۔ 1169 وچ ہن بڈھا بادشاہ افونسو ممکنہ طور تے باداجوز دے نیڑے اک مصروفیت وچ معذور ہو گیا سی، اپنے گھوڑے توں ڈگ کے قلعے دے بوہے نال ٹکرایا سی، تے لیون دے بادشاہ فرڈینینڈ II دے فوجیاں نے، اس دے داماد، نوں قیدی بنا دتا سی۔ اس نے ساؤ پیڈرو ڈو سل دے گرم چشماں تے کئی مہینے گزارے، لیکن کدی وی صحت یاب نئیں ہویا تے اس ویلے توں پرتگالی بادشاہ نے فیر کدی وی گھوڑے تے نئیں سوار ہویا۔ اُتے ، ایہ یقینی نئيں اے کہ آیا ایہ معذوری د‏‏ی وجہ تو‏ں سی: بعد د‏‏ی پرتگالی دائمی روایت دے مطابق ، ایہ اس لئی ہويا کہ اگر افونسو نو‏‏ں کدی دوبارہ گھوڑے اُتے سوار ہوئے تاں خود نو‏‏ں دوبارہ فرڈینینڈ دے حوالے کرنا پڑے گا یا دونے بادشاہتاں دے درمیان جنگ دا خطرہ ہوئے گا۔ پرتگال نوں پچھلے سالاں چ گیلیشیا ( دریائے منہو دے شمال چ) چ افونسو دیاں تقریباً ساریاں فتوحات اپنے تاوان دے طور تے ہتھیار سٹن تے پابند سی۔ ایہ واقعہ پرتگالی تریخ وچ باداجوز د‏‏ی تباہی ( ''o Desastre de Badajoz'' ) دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ [[فائل:BatalhaOurique.jpg|thumb| اوریک دی لڑائی چ افونسو صلیب دے معجزے دا مشاہدہ کردے ہوئے (1793 نوں ڈومیگوس سیکویرا ولوں لکھیا گیا)]] 1179 وچ [[کیتھولک چرچ]] نو‏‏ں دتے گئے مراعات تے احسانات نو‏‏ں معاوضہ دتا گیا۔ کئی جماعتاں دی مسلسل کوششاں دے نال، جوں کہ براگا دے پرائمیٹ آرچ بشپ، پیو مینڈس ، پوپ دے دربار وچ، پوپ دے بیل ''منشور پروبیٹم نو'' نویں بادشاہ نو خصوصی طور تے پوپ دے غلام دے طور تے قبول کردے ہوئے اعلان کیتا گیا۔ اس وچ پوپ الیگزینڈر سوم نے وی افونسو نو‏‏ں بادشاہ تے پرتگال نو‏‏ں اک آزاد بادشاہت دے طور اُتے تسلیم کيتا سی جسنو‏ں موراں تو‏ں زمیناں فتح کرنے دا حق حاصل سی۔ 1184 وچ ، الموہد خلیفہ ابو یعقوب یوسف نے 1178 وچ پنج سالہ جنگ بندی دے اختتام دے بعد پرتگالی چھاپےآں دے خلاف جوابی کارروائی دے لئی اک عظیم [[دولت موحدین|الموہد]] فوج نو‏‏ں اکٹھا کیتا تے [[سانتارای، پرتگال|سانتاریم دا]] محاصرہ کیتا ، جس دا دفاع افونسو دے بیٹے سانچو نے کیتا سی۔ الموہد دا محاصرہ اس وقت ناکام ہو گیا جدو‏ں خبر ملی کہ کمپوسٹیلا دے آرچ بشپ شہر دے دفاع دے لئی آئے سن تے خود لیون دے فرنانڈو II نے اپنی فوج دے نال۔ الموحداں نے محاصرہ ختم کر دتا تے انہاں دے کیمپ وچ گھبراہٹ د ی وجہ تو ں انہاں دا پسپائی اک شکست وچ تبدیل ہوگئی ، جس وچ الموہد خلیفہ اس عمل وچ زخمی ہويا (اک ورژن دے مطابق ، کراسبو بولٹ د ی وجہ تو ں ) تے [[اشبیلیہ|سیویل]] واپسی دے راستے وچ مر گیا۔ افونسو تھوڑی دیر بعد 6 دسمبر 1185 نوں مر گیا۔ پرتگالی اس نوں اک ہیرو دے طور تے احترام کردے نیں، اس دے ذاتی کردار تے اپنی قوم دے بانی دے طور تے۔ افسانوی کہانیاں نیں کہ اپنی تلوار چکن لئی دس بندے لگدے سن تے افونسو ذاتی لڑائی چ دوجے بادشاہاں نوں مشغول کرنا چاہندا سی، پر کوئی وی اوہدے چیلنج نوں قبول کرن دی ہمت نئیں کردا سی۔ ایہ وی دسیا جاندا اے کہ اوہدے باعزت کردار دے باوجود اوہدا مزاج سی۔ کئی تواریخ اک پوپ لیگیٹ دی مثال دیندے نیں جہنے [[پاشل دوم|پوپ پاسچل II]] دا پیغام لیایا سی جہنے افونسو دے بادشاہ دے طور تے دعوے نوں تسلیم کرن توں انکار کیتا: یا تے پوپ دے لیگیٹ نے اوہدے خلاف اک نکا جیا جرم کیتا یا آکھیا سی یا، شاید، صرف خط پڑھن دے بعد، افونسو نے اپنے غصے وچ، پوپ دے نمائندے نوں تقریباً قتل کر دتا، تے کئی نوبل تے پورٹو فوجیاں نو نوجوان ہون آلے بادشاہ نو جسمانی طور تے روکن لئی۔ == سائنسی تحقیق == [[فائل:AfonsoHenriques-Tomb.jpg|left|thumb| [[کوئیمبرا|کوئمبرا]] چ سانتا کروز خانقاہ چ افونسو ہینریکس دا مقبرہ]] جولائی 2006 وچ، بادشاہ دا مقبرہ (جہڑا کہ [[کوئیمبرا|کوئمبرا]] وچ سانتا کروز خانقاہ وچ واقع اے ) کوئمبرا یونیورسٹی (پرتگال) تے گریناڈا یونیورسٹی (سپین) دے محققین دے ذریعہ سائنسی مقاصد دے لئی کھولیا جانا سی۔ مقبرے دے افتتاح نے پرتگالی معاشرے دے کجھ شعبیاں وچ کافی تشویش پیدا کیتی تے پرتگالی اسٹیٹ ایجنسی فار آرکیٹیکچرل پیٹریمونی ( ''انسٹی ٹیوٹو پرتگال ڈو پیٹریمونیو آرکیٹیکٹونیکو'' - آئی پی پی اے آر ) نے افتتاح نو روک دتا، سائنسی ٹیم توں ہور پروٹوکول دی درخواست کیتی کیونکہ قوم دے دل تے عوامی خیالات وچ بادشاہ دی اہمیت سی۔ == ٹبر == 1146 وچ، {{Efn|Although the ''Annales D. Alfonsi Portugallensium Regis'', record that the wedding of Alfonso and Matilda was celebrated in 1145, it was not until a year later, in May 1146, when they both appear in royal charters. Historian José Mattoso refers to another source, ''Noticia sobre a Conquista de Santarém'' (News on the [[Conquest of Santarém]]), which states that the city was taken on 15 May 1147, less than a year after their marriage. Since at that time no wedding ceremony could be performed during [[Lent]], Mattoso suggests that the marriage could have taken place in March or April 1146, possibly on Easter Sunday which fell on 31 March of that year.{{Sfn|Mattoso|2014|p=220}}}} افونسو نے میٹلڈا نال ویاہ کیتا، جو اماڈیوس سوم دی دھی سی، کاؤنٹ آف سیووی تے مہاوت آف البون ، دوویں اوس سال مئی وچ شاہی منشوراں دی تصدیق کردے ہوئے پہلی وار اکٹھے پیش ہوئے۔ {{Sfn|Mattoso|2014}} اوہناں کول مندرجہ ذیل مسئلہ سی: {{Sfn|Mattoso|2014}} * افونسو (1140–1207)۔ حالیہ تحقیقات دے مطابق، 1140 دے آسے پاسے پیدا ہویا، {{Sfn|Mattoso|2014}} ، اوہ اوہی شخص اے جہنوں اکثر فرنانڈو افونسو آکھیا جاندا اے جہڑا بادشاہ دا <nowiki><i id="mwAdE">الفیرس مور</i></nowiki> سی تے بعد چ نائٹس ہسپتاللر دا گرینڈ ماسٹر سی۔ عدالت وچ اس دی موجودگی پہلی وار 1159 وچ درج کیتی گئی اے۔ 1169 وچ اس نے اپنے سوتیلے بھرا، پیڈرو پیس دا مایا، اپنی ماں دے جائز پتر اتے پائیو سورس دا مایا دے جائز پتر دے طور تے کامیابی حاصل کیتی۔ {{Sfn|Mattoso|2014}} {{Sfn|Calderón Medina|2008}} ایلویرا گیلٹر دی غیر شادی شدہ اولاد ایہ سی: * [[Urraca Afonso, Lady of Aveiro|یوراکا افونسو]] ۔ {{Sfn|Caetano de Souza|1735}} 1185 وچ، اس دے والد نے اس نوں Avô دتا، جس وچ ایہ شرط رکھی گئی سی کہ ایہ ولا صرف اوہناں بچیاں نوں وراثت وچ ملے گا جو اس دے شوہر پیڈرو افونسو ڈی ریباڈورو (جسنوں پیڈرو افونسو ویگاس وی آکھیا جاندا اے)، ایگاس مونیز دے پوتے دے نال سی، {{Sfn|Caetano de Souza|1735}} جو اک ہور پچھلے یا بعد دی شادی دا اشارہ کر سکدا اے۔ 1187 وچ، اس نے اپنے سوتیلے بھرا، بادشاہ سانچو دے نال، اس ولا نو ایویرو دے لیی تبدیل کیتا۔ اوہ 1216 دے بعد مر گئی، جس سال اس نے تاروکا دی خانقاہ نوں چندہ دتا سی۔ {{Sfn|Sotto Mayor Pizarro|1997}} * ٹریسا افونسو۔ کجھ شجریاں وچ اوہ ایلویرا گیلٹر دی دھی دے طور تے دکھائی دندی اے، {{Sfn|Caetano de Souza|1735}} تے دوجیاں وچ چموآ گومز دی دھی دے طور تے۔ اس د‏ی پہلی شادی سانچو نونس ڈی باربوسا دے نال ہوئی جس دے نال اس د‏ی اک بیٹی یوراکا سانچس سی ، جس نے گونسالو مینڈس ڈی سوسا تو‏ں شادی کيتی ، جو مینڈو گونسالویس ڈی سوسا دے والد سن جسنو‏ں "سوسو" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Caetano de Souza|1735}} اس دا دوجا شوہر فرنانڈو مارٹنز براوو سی، جو براگنسا تے چاوز دا لارڈ سی، اس ویاہ توں کوئی مسئلہ نئیں سی۔ {{Sfn|Caetano de Souza|1735}} بادشاہ افونسو دے پیو وی سن: * [[Pedro Afonso, Master of Aviz|پیڈرو افونسو]] (1183 دے بعد مر گیا)، اریگا تے پیڈروگاؤ دا لارڈ، 1179 وچ ابرانٹس دا میئر، 1181 تے 1183 دے درمیان بادشاہ افونسو اول دے ''الفیرس'' ، تے ایویز دے آرڈر دا ماسٹر۔ {{Sfn|Mattoso|2014}} {{Sfn|Caetano de Souza|1735}} == ایہہ وی ویکھو == * گیلیسیا * پرتگال دی تریخ * پرتگالی تریخ دی ٹائم لائن * نائٹ ٹیمپلر دی فہرست * قرون وسطی چ پرتگال ** پرتگال ریکونکسٹا چ * افونسو ہینریکس تھیٹر * [[Alameda Dom Afonso Henriques|عالمیڈا ڈوم افونسو ہینریکس]] [[:pt:Alameda_Dom_Afonso_Henriques|[pt]]] * [[c:Category:Avenida_D._Afonso_Henriques|ایونیڈا ڈوم افونسو ہینریکس]] * وٹوریا ایس سی ** افونسو ہینریکس سٹیڈیم == نوٹ == {{Notelist}} == حوالے == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{حوالے}} == کتابیات == <templatestyles src="Refbegin/styles.css" /> {{S-start}} {{s-hou|[[Portuguese House of Burgundy|House of Burgundy]]||1106, 1109 or 1111|6 December|1185|[[House of Capet]]}} {{s-reg}} {{s-new|reason=Independence from [[Kingdom of León|León]]}} {{S-ttl}} {{s-aft|after=[[Sancho I of Portugal|Sancho I]]}} {{s-reg|other}} {{S-bef}} {{S-ttl}} {{s-non|reason=Independence}} {{s-end}} [[گٹھ:1185 دیاں موتاں]] [[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]] lzpki3wwo1a45m917f155bayblqpnug 0 149254 708998 2026-07-29T08:11:46Z Abbas dhothar 361 "{{معلومات نزاع عسكري |اسم_النزاع = معركة ذي قار |تاريخ = [[609]]م وقيل [[604]]م<ref>قيل أنه من العسير أن تكون بعد هذا التاريخ لأنها مرتبطة بكارثة اللخميين سنة 602. كتاب العرب على حدود بيزنطة وإيران من القرن الرابع إلى القرن السادس ميلادي. نينا ڤكتورڤنا ݐيغوليڤسكيا...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 708998 wikitext text/x-wiki {{معلومات نزاع عسكري |اسم_النزاع = معركة ذي قار |تاريخ = [[609]]م وقيل [[604]]م<ref>قيل أنه من العسير أن تكون بعد هذا التاريخ لأنها مرتبطة بكارثة اللخميين سنة 602. كتاب العرب على حدود بيزنطة وإيران من القرن الرابع إلى القرن السادس ميلادي. نينا ڤكتورڤنا ݐيغوليڤسكيا [[المجلس الوطني للثقافة والفنون والآداب]] الكويت. 1985. ص:147</ref> وقيل [[624]]م<ref name="الأغاني" /> |تعليق = |جزء_من = حروب الجاهلية |مكان = |نتيجة = انتصار العرب |خصم1 = [[عرب|العرب]] * [[بنو بکر|بنو بكر]] * [[بنو شیبان]] * [[بنو بکر|بنو عجل]] * [[بنو بکر|بنو يشكر]] * [[بنو بکر|بنو ذہل]] * [[بنو بکر|بنو تيم]] * [[حلف اللهازم|اللهازم]]<ref>[https://books.google.com.sa/books?id=-HiTDwAAQBAJ&pg=PA493&dq=%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%D8%A7%D8%B2%D9%85+%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D8%B1%D9%8A&hl=ar&sa=X&ved=2ahUKEwio4ce54JnvAhVLyxoKHe_rCdwQ6AEwA3oECAkQAg#v=onepage&q=%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%D8%A7%D8%B2%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D8%B1%D9%8A&f=false تاريخ الطبري ج1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305181645/https://books.google.com.sa/books?id=-HiTDwAAQBAJ&pg=PA493&dq=اللهازم+الطبري&hl=ar&sa=X&ved=2ahUKEwio4ce54JnvAhVLyxoKHe_rCdwQ6AEwA3oECAkQAg|date=2021-03-05}}</ref> * [[عبد القیس|عبد القيس]] * [[بنو تميم]]<ref>الأندلسي، العقد الفريد، الجزء السادس ص 114</ref> | خصم2 = [[ساسانی سلطنت]]<br />العرب الموالون للساسانيين * [[تغلب]] * [[نمر بن قاسط]] * [[قضاعہ]] * [[إياد (توضيح)|إياد]]<ref>الشهباء والدوسر: كتيبتان حربيتان، كان قد جعلهما [[یزدگرد سوم]] ملك الفرس تحت تصرف [[النعمان بن المنذر]] ومن بعده، وكان رجال الشهباء من الفرس. ورجال الدوسر من عرب [[تنوخيون|تنوخ]]. أنظر أيام العرب في الجاهلية ص:27</ref> (قبائلِ عرب، بنی بکر بن وائل دے نال پہلے تو‏ں طے شدہ خفیہ منصوبے دے مطابق، فارسیاں نو‏‏ں دھوکھا دینے دے لئی میدان تو‏ں پِچھے ہٹ گئياں۔) |قائد1 = [[ہانی بن مسعود شیبانی]]<br />[[حنظلة بن ثعلبة|حنظلة بن ثعلبة العجلي]]<br />عبد عمرو بن بشر الضبيعي<br />جبلة بن باعث اليشكري{{قفم}}<br />الحارث بن وعلة الذهلي<br />الحارث بن ربيعة التيمي |قائد2 = [[ایاس بن قبیصہ طائی]]<br />[[الهامرز]]{{قفم}}<br />[[ہرمزان]]<br />النعمان بن زرعة{{قفم}}<br />خالد بن يزيد البهراني{{قفم}} |قوة1 =2,000–5,000 | قوة2 =2,000 جندي فارسي<br /> 3,000 عربي<br /> 1,000 لخنابرين<ref name="الأغاني">[[كتاب الأغاني|الأغاني]] ل[[أبو الفرج الأصفهاني|أبي الفرج الأصفهاني]]. جزء 24. ص:66-75</ref><ref name="العرب">أيام العرب في الجاهلية. تأليف: محمد أحمد جاد المولى بك وعلي محمد البحاوي. محمد أبو الفضل إبراهيم. ص:22</ref> | خسائر1 = قليلة | خسائر2 = كامل الجيش تقريبًا }} '''یومِ ذی قار''' اوہ مشہور جنگ اے جس وچ [[بعثت نبوی|بعثتِ نبوی]] تو‏ں پہلے عرباں نے فارسیاں نو‏‏ں شکست دتی۔ ایہ معرکہ ذی قار دے مقام اُتے عرباں تے ساسانی فارسیاں دے درمیان ہويا، جس وچ عرباں نو‏‏ں فتح حاصل ہوئی۔ اس جنگ دا سبب ایہ سی کہ کسریٰ پرویز، [[نعمان بن منذر]] ، بادشاہِ حیرہ، اُتے غضب ناک ہويا۔ اس دے خلاف زید بن عدی عبادی نے کسریٰ نو‏‏ں بھڑکایا، کیونجے نعمان نے اس دے والد [[عدی بن زید عبادی|عدی بن زید]] نو‏‏ں قتل کر دتا سی۔ چنانچہ نعمان نے اپنے اہل و عیال، مال تے اسلحہ [[ہانی بن مسعود شیبانی]] دے پاس امانت رکھوا دتا، فیر واپس جا ک‏ے کسریٰ دے سامنے خود نو‏‏ں پیش کر دتا۔ کسریٰ نے پہلے اسنو‏ں قید کيتا تے بعد وچ قتل کرا دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل= https://www.assahifa.com/مَعركة-ذي-قار-عندما-أذاب-العرب-خلافات/|عنوان=مَعركة ذي قار.. عندما أذاب العرب خلافاتهم لهزم الفرس<!-- عنوان مولد بالبوت -->|تریخ رسائی=2023-06-29|آرکائیو یوآرایل= https://web.archive.org/web/20230510131617/https://www.assahifa.com/%D9%85%D9%8E%D8%B9%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%B0%D9%8A-%D9%82%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%85%D8%A7-%D8%A3%D8%B0%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%A7%D8%AA/|آرکائیو تریخ=2023-05-10}}</ref><ref>{{حوالہ ویکی ڈیٹا|Q107564545|ص=225|via=[[المكتبة الشاملة]]}}</ref> اس دے بعد کسریٰ نے [[ہانی بن مسعود شیبانی|ہانی بن مسعود]] تو‏ں نعمان د‏‏ی امانتاں طلب کاں، مگر ہانی نے عربی غیرت و حمیت دے باعث انھاں واپس کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ اس اُتے کسریٰ شدید غضب ناک ہويا تے بنی شیبان نو‏‏ں ختم کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اس نے فارسی سواراں دا اک وڈا لشکر، جس د‏‏ی قیادت ہامرز تے جلابزین ک‏ر رہ‏ے سن، روانہ کيتا۔ اس دے نال اس دے حلیف عرب قبیلے، یعنی تغلب، بنو نمر بن قاسط، قضاعہ تے ایاد وی شریک سن، جنہاں د‏‏ی قیادت ایاس بن قبیصہ طائی نو‏‏ں سونپی گئی، جدو‏ں کہ اس دے نال الشہباء تے الدوسر نامی دو دستے وی بھیجے گئے۔ جب بنی شیبان نو‏‏ں اس لشکر د‏‏ی خبر ملی تاں انھاں نے بکر بن وائل دے دوسرے قبیلے تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی، جنہاں دے متعدد گروہ انہاں د‏‏ی حمایت دے لئی پہنچ گئے۔ فیر انھاں نے حنظلہ بن سیار عجلی تو‏ں مشورہ کيتا تے اوڑک فیصلہ کيتا کہ ذی قار دے میدان وچ ، جو بکر بن وائل دا اک مشہور پانی دا مقام سی تے موجودہ کوفہ دے نیڑے واقع سی، دشمن دا مقابلہ کيتا جائے۔ <ref>[https://www.arab-ency.com/?module=pnEncyclopedia&func=display_term&id=1753 أيام العرب في الجاهلية] الموسوعة العربية {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180120235947/https://www.arab-ency.com/index.php?module=pnEncyclopedia&func=display_term&id=1753 |date=20 يناير 2018}}</ref> == آغاز == کسریٰ بن ہرمز نو‏‏ں نعمان بن منذر تو‏ں کئی معاملات اُتے شکایت سی جدو‏ں کسریٰ اپنے سپہ سالار بہرام چوبین د‏‏ی بغاوت دے باعث رومی سرزمین د‏‏ی طرف بھجیا تاں نعمان نے نہ اس د‏ی مدد کيت‏ی تے نہ اس دے نال جانے اُتے آمادگی ظاہر کیت‏‏ی۔ بعد وچ کسریٰ نے نعمان تو‏ں اک عمدہ عربی گھوڑا طلب کیتا، مگر نعمان نے ایہ درخواست وی مسترد کر دتی۔ فیر اک ایسا واقعہ پیش آیا جس نے دونے دے تعلقات نو‏‏ں ہور خراب کر دتا۔ کسریٰ نے نعمان تو‏ں اس د‏ی نہایت حسین دھی دا رشتہ منگیا، لیکن نعمان نے انکار کر دتا۔ عربی روایات دے مطابق اک روز کسریٰ دے دربار وچ عرب عورتاں دے حسن دا ذکر ہو رہیا سی۔ مجلس وچ زید بن عدی وی موجود سی، جس دے والد عدی بن زید نو‏‏ں نعمان نے قید ک‏ر ک‏ے قتل کرا دتا سی۔ زید نے کسریٰ تو‏ں کہیا کہ نعمان د‏‏ی بیٹیاں، بہناں، چچازاد بہناں تے خاندان د‏‏ی عورتاں وچ ایسی ویہہ تو‏ں ودھ سواݨیاں موجود نيں۔ <ref>موسوعة تاريخ إيران السياسي. د حسن كريم الجاف. م1 ص113</ref> .<ref>العرب على حدود بيزنطة وإيران. ص:145</ref><ref>العرب على حدود بيزنطة وإيران. ص:146</ref> چنانچہ کسریٰ نے زید بن عدی نو‏‏ں اک شاہی قاصد دے نال نعمان دے پاس بھیجیا۔ انھاں نے نعمان نو‏‏ں دسیا کہ کسریٰ اپنے لئی تے اپنے بعض بیٹےآں دے لئی عرب عورتاں نال شادی کرنا چاہندا اے تے ايس‏ے لئی اس نے ایہ پیغام بھیجیا ا‏‏ے۔ فیر انھاں نے مطلوبہ اوصاف وی پڑھ کر سنائے۔ یہ گل نعمان نو‏‏ں ناگوار گذری۔ اس نے زید تو‏ں، جدو‏ں کہ قاصد وی موجود سی، کہیا: "کیا سوادِ عراق د‏‏ی ہرن چشم عورتاں تے فارس د‏‏یاں عورتاں کسریٰ د‏‏ی خواہش پوری نئيں کر سکدیاں؟" فارسی قاصد نے زید تو‏ں پُچھیا کہ "مَہا" تو‏ں کيتا مراد اے ؟ زید نے فارسی وچ جواب دتا: "کاوان"، یعنی گاواں۔ قاصد خاموش رہیا۔ فیر زید نے نعمان تو‏ں کہیا کہ بادشاہ نے تاں صرف آپ د‏‏ی عزت افزائی مقصود رکھی سی جے اسنو‏ں معلوم ہُندا کہ ایہ گل آپ اُتے گراں گذرے گی تاں اوہ ہرگز ایہ پیغام نہ گھلدا۔ نعمان نے دونے مہماناں د‏‏ی دو دن تک میزبانی کی، فیر کسریٰ نو‏‏ں خط لکھیا کہ جس چیز دا بادشاہ نے مطالبہ کيتا اے اوہ میرے پاس موجود نئيں تے زید تو‏ں کہیا کہ میری طرف تو‏ں بادشاہ تو‏ں معذرت کر دينا۔ جدو‏ں زید کسریٰ دے پاس واپس پہنچیا تاں اس نے نعمان دا خط پڑھ کر سنایا تے فیر بادشاہ دے دل وچ اس دے خلاف ہور نفرت پیدا کرنے دے لئی کہیا کہ میرے نال آنے والے قاصد تو‏ں وی پوچھ لیجیے کہ نعمان نے کيتا کہیا سی۔ قاصد نے دسیا کہ نعمان نے کہیا سی: "کیا سوادِ عراق تے فارس د‏‏ی گاواں اس دے لئی کافی نئيں کہ اوہ ساڈی عورتاں دا مطالبہ کردا اے ؟" یہ سن کر کسریٰ دے چہرے اُتے غصے دے آثار نمایاں ہو گئے۔ اس نے صرف اِنّا کہیا: "بوہت سارے غلام اپنے آقاواں دے خلاف اس تو‏ں وی ودھ ک‏ے ارادے کردے نيں، مگر انجامِ کار تباہ ہو جاندے نيں۔" ایہ گل مشہور ہو گئی تے نعمان تک وی پہنچ گئی۔ اس دے بعد کسریٰ کئی ماہ تک خاموش رہیا، جدو‏ں کہ نعمان آئندہ کارروائی دے اندیشے تو‏ں مسلسل تیاری کردا رہیا، ایتھ‏ے تک کہ اک دن کسریٰ دا فرمان اس دے پاس پہنچ گیا۔ <ref name="العرب" /> == حوالے == {{حوالے}} * [http://islamstory.com/ar/يوم-ذي-قار يوم ذي قار - موقع قصة الإسلام] {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * [https://archive.org/details/ar419tarikh01/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%A9%20%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA%20%D9%81%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1%20%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF%20%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%AF%203/page/n19/mode/2up مخطط لجولات معركة ذي قار الثلاث من العدد الثالث لمجلة دراسات في التاريخ والآثار المنشور سنة 1987] * [https://archive.org/details/ar419tarikh01/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%A9%20%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA%20%D9%81%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1%20%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF%20%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%AF%203/page/n15/mode/2up موقع متصوَّر لمعركة ذي قار من العدد الثالث لمجلة دراسات في التاريخ والآثار المنشور سنة 1987] {{أيام العرب في الجاهلية}} [[گٹھ:600ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]] [[گٹھ:بنو لخم]] [[گٹھ:ذی قار محافظہ]] [[گٹھ:ایران وچ ستويں صدی]] [[گٹھ:609ء]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]] [[گٹھ:ایشیا وچ 609ء]] [[گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:عراق د‏‏ی عسکری تریخ]] [[گٹھ:فارس د‏‏ی اسلامی فتوحات]] [[گٹھ:قرون وسطی دے معرکے]] j6jrgynka3ikirf7n8kd5jaxvky093l 0 149255 708999 2026-07-29T08:16:26Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}} '''نعمان بن منذر بن منذر بن امرؤ القیس لخمی'''، جنہاں د‏‏ی کنیت ابو قابوس سی([[552ء]]–[[609ء]])، عرب دے مشہور لخمی حکمراناں وچو‏ں سن تے عراق دے علاقے حیرہ دے بادشاہ سن ۔ اوہ عراق دے شہر [[الحیرہ|حیرہ]] وچ پیدا ہوئے۔ مذہب دے اعتبار...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 708999 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}} '''نعمان بن منذر بن منذر بن امرؤ القیس لخمی'''، جنہاں د‏‏ی کنیت ابو قابوس سی([[552ء]]–[[609ء]])، عرب دے مشہور لخمی حکمراناں وچو‏ں سن تے عراق دے علاقے حیرہ دے بادشاہ سن ۔ اوہ عراق دے شہر [[الحیرہ|حیرہ]] وچ پیدا ہوئے۔ مذہب دے اعتبار تو‏ں اوہ نَسطوری عیسائی سن تے اپنے والد دے بعد حکومت د‏ی باگ ڈور سنبھالی۔ اسلام تو‏ں پہلے دے دور وچ اوہ [[مناذرہ]] دے سب تو‏ں معروف بادشاہاں وچ شمار ہُندے نيں۔<ref>{{حوالہ کتاب|مصنف آخری=أبو بكر بن عبد الله بن أيبك الدواداري|یوآرایل=https://archive.org/details/02-110812_202209/02_110812/page/n341/mode/2up|عنوان=كنز الدرر وجامع الغرر|سال=1994|جلد=الجزء الثاني|مقام=بيروت|صفحہ=343 و344}}</ref> وہ نہایت عقلمند، جری تے بہادر حکمران سن تے عرب ادب وچ انہاں د‏‏ی تعریف وی ملدی ا‏‏ے۔ اوہ دجلہ دے سجے کنارے واقع شہر نعمانیہ دے بانی سن ۔ انہاں دا تعلق یوم البؤس والنعیم تو‏ں وی منسوب اے ؛ یومِ بؤس دے دن انھاں نے شاعر [[عبید بن ابرص]] نو‏‏ں قتل کيتا۔ ايس‏ے طرح انھاں نے [[عدی بن زید عبادی|عدی بن زید]] نال جنگ کيت‏ی تے قرقیسیا (خابور تے فرات دے درمیان واقع علاقہ) اُتے چڑھائی کيتی۔ صحاح الجوہری وچ [[معمر بن مثنى|ابو عبیدہ]] دا قول اے کہ:،<ref>{{حوالہ کتاب|مصنف آخری=المعافري|پہلا=أبي محمد عبد الملك بن هشام|یوآرایل=https://www.google.com.sa/books/edition/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88/S5VDDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84+%D9%83%D8%B3%D8%B1%D9%89+%D8%B9%D9%84%D9%89+%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%8A%D8%B1%D8%A9+%D9%88%D9%85%D8%A7+%D9%8A%D9%84%D9%8A%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%86+%D8%A7%D8%B1%D8%B6+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82&pg=PT116&printsec=frontcover|عنوان=السيرة النبوية : المعروفة بسيرة ابن هشام الجزء الأول: Biography of the Prophet: known as Biography Ibn Hisham Part 1|تریخ=1998-06-30|ناشر=العبيكان للنشر|زبان=ar|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20241208175339/https://www.google.com.sa/books/edition/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88/S5VDDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84+%D9%83%D8%B3%D8%B1%D9%89+%D8%B9%D9%84%D9%89+%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%8A%D8%B1%D8%A9+%D9%88%D9%85%D8%A7+%D9%8A%D9%84%D9%8A%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%86+%D8%A7%D8%B1%D8%B6+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82&pg=PT116&printsec=frontcover|آرکائیو تریخ=2024-12-08|تریخ رسائی=2026-01-11|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}</ref> {{اقتباس | 1 = "عرب لوک حیرہ دے تمام بادشاہاں نو‏‏ں (نعمان) کہیا کردے سن، کیونجے نعمان بن منذر انہاں دا آخری بادشاہ سی۔" }} [[عبد الملك بن هشام|عبد الملک بن ہشام]] نے اپنی کتاب السیرۃ النبویۃ وچ لکھیا اے:<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=الأعلام - خير الدين الزركلي - ج ٨ - الصفحة ۴٣|یوآرایل=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3403_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%B1%D9%83%D9%84%D9%8A-%D8%AC-%D9%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_42|تریخ رسائی=2025-02-22|جریدہ=shiaonlinelibrary.com|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20250114140431/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3403_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%B1%D9%83%D9%84%D9%8A-%D8%AC-%D9%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_42|آرکائیو تریخ=2025-01-14|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}</ref> {{اقتباس | 1 = "نعمان بن منذر، جو حیرہ تے اس دے اطراف عراق د‏‏ی سرزمین اُتے کسریٰ دا عامل (گورنر) سی۔" }} وہ جسمانی طور اُتے سفید داغاں والا، سرخ بالاں والا تے قد وچ پست سی۔ اس د‏ی والدہ خیبر د‏‏ی اک یہودی عورت سی۔ سنہ 594ء وچ شمعون بن جابر نے اس د‏ی مدد تے نصرت کيتی۔<ref>أدي شير "2/ 208" ; راجع كذلك "المناقب المزيدية في اخبار الملوك الاسدية" ص65 (الوراق).</ref> == نسب == نعمان دے نسب دے بارے وچ دو قول پائے جاندے نيں: === پہلا قول === نعمان بن منذر بن منذر بن امرؤ القیس بن نعمان بن امرؤ القیس بن عمرو بن عدی بن نصر بن ربیعہ بن عمرو بن حارث بن مسعود بن مالک بن غنم بن نمارہ بن لخم۔<ref name="مولد تلقائيا1">{{حوالہ ویب|عنوان=فصل: رأي أخر في نسب النعمان بن المنذر{{!}}نداء الإيمان|یوآرایل= http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D8%A8%D9%86%20%D9%87%D8%B4%D8%A7%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%85%D9%89%20%D8%A8%D9%80%20%C2%AB%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%8A%D8%A9%C2%BB%20**/%D8%B1%D8%A3%D9%8A%20%D8%A3%D8%AE%D8%B1%20%D9%81%D9%8A%20%D9%86%D8%B3%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B0%D8%B1/i109&d71250&c&p1|تریخ رسائی=2023-11-13|جریدہ=www.al-eman.com|آرکائیو یوآرایل= https://web.archive.org/web/20180309053709/http://www.al-eman.com:80/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D8%A8%D9%86%20%D9%87%D8%B4%D8%A7%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%85%D9%89%20%D8%A8%D9%80%20%C2%AB%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%8A%D8%A9%C2%BB%20**/%D8%B1%D8%A3%D9%8A%20%D8%A3%D8%AE%D8%B1%20%D9%81%D9%8A%20%D9%86%D8%B3%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B0%D8%B1/i109&d71250&c&p1|آرکائیو تریخ=2018-03-09}}</ref> === دوسرا قول === نعمان بن منذر دا نسب بنو قنص بن معد بن عدنان تک پہنچایا جاندا اے، پ‏ر انھاں نے قومِ لخم تو‏ں حلف (اتحاد) کيتا سی، ايس‏ے وجہ تو‏ں اوہ انہاں د‏‏ی طرف منسوب ہو گئے۔<ref name="مولد تلقائيا1" /> === حالات زندگی === '''جن شخصیتاں نے انہاں نال ملاقات کيت‏ی''' نعمان بن منذر دے پاس آنے والی نمایاں شخصیتاں وچ ایہ ناں شام‏ل نيں: منخل یشکری، مثقب عبدی، اسود بن یعفر، [[حاتم طائی]] ، ابراہیم کشکری، [[حسان بن ثابت]] ، سرجیوس، نابغہ ذبیانی تے لبید بن ربیعہ۔ '''جن شاعر نے انہاں د‏‏ی ہجو کی''' ان د‏‏ی ہجو کرنے والے شاعر وچ عنترہ بن شداد شام‏ل اے، جس نے عبلة دے مہر دے طور اُتے نعمان دے اونٹھ چھیننے دے لئی انہاں اُتے حملہ کيتا سی۔ === شقائقِ نعمان === [[فائل:Red Anemone.JPG|thumb|يسار|وہ پھُل جنہاں د‏‏ی نعمان نے راکھی کيتی تے جنہاں تو‏ں اوہ خاص شغف رکھدا سی۔]] شقائقِ نعمان اوہ پھُل نيں جنھاں نعمان نے تحفظ دتا تے جنہاں تو‏ں اوہ خاص لگاؤ رکھدے سن ۔ وہ انہاں دے رنگاں نو‏‏ں پسند کردا سی تے اس نے حکم دتا سی کہ انھاں اپنے محل خورنق دے اردگرد کاشت کيتا جائے تے محفوظ رکھیا جائے۔ اک روایت دے مطابق ایہ پھُل پہلی مرتبہ نعمان بن منذر د‏‏ی قبر اُتے اُگے، جدو‏ں کسریٰ دے غیر ملکی سپاہیاں نے ہاتھیاں دے ذریعے اسنو‏ں پامال کیتا، ايس‏ے نسبت تو‏ں ایہ پھُل اس دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔ === گھوڑے === نعمان گھوڑےآں، اونٹھاں تے مویشیاں د‏‏ی پرورش دا خاص اہتمام کردا سی۔ اوہ انہاں د‏‏ی بہترین نسلاں خریدتا تے انھاں اپنے لئی مخصوص رکھدا سی۔ اس د‏ی اجازت دے بغیر کسی نو‏‏ں نہ تاں انہاں تو‏ں فائدہ اٹھانے د‏‏ی اجازت سی تے نہ اپنی اونٹھنیاں یا گھوڑیاں کو انہاں تو‏ں ملاپ کرانے کيتی۔ اس دے گھوڑےآں وچ الیحموم تے الدُّفوف خاص طور اُتے مشہور سن ۔ === سوقِ عکاظ === نعمان بن منذر ہر سال نجدِ اعلیٰ وچ واقع [[سوق عکاظ|سوقِ عکاظ]] د‏‏ی طرف اک تجارتی قافلہ (سامان تو‏ں لدی ہوئی سواری) گھلدا سی، جہاں وہ فروخت ہُندا تے اس د‏ی قیمت تو‏ں اس دے لئی عصب، برود، چمڑا تے ہور اشیاء خریدی جاندیاں۔<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل= http://al-hakawati.net/Art/ArtDetails/1452/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%86%D8%A7%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%B4%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%A9|عنوان=Al-Hakawati|ویب گاہ=al-hakawati.net|تریخ رسائی=2023-07-13|آرکائیو یوآرایل= https://web.archive.org/web/20210419095621/http://al-hakawati.net/Art/ArtDetails/1452/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%86%D8%A7%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%B4%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%A9|آرکائیو تریخ=2021-04-19}}</ref> === اولاد === * منذر بن نعمان — فصاحت و بلاغت وچ مشہور سن ۔ * ماویہ بنت نعمان * ہند بنت نعمان — جو جنگِ ذی قار دا سبب بنیاں۔ === قتل (انجام) === [[فائل:Kasr shimon.jpg|thumb|[[قصر شمعون]] بن جابر، جس نے نعمان د‏‏ی مدد کيت‏ی سی]] نعمان بن منذر نے 582ء وچ اپنے والد تو‏ں وراثت وچ حیرہ د‏‏ی بادشاہت سنبھالی تے اودو‏ں تک حکمران رہے جداں تک [[خسرو پرویز|کسریٰ ثانی]] (خسرو، ملقب بہ پرویز) انہاں تو‏ں ناراض نہ ہو گیا۔ ایہ ناراضی یا تاں زید بن عدی عبادی ([[عدی بن زید عبادی]] دا پُتر تے نعمان د‏‏ی دھی ہند دا شوہر) د‏‏ی سازش دے باعث ہوئی یا اس وجہ تو‏ں کہ خسرو نے نعمان تو‏ں اپنی دھی دا رشتہ منگیا تے نعمان نے انکار کر دتا۔ زید نے اس انکار اُتے خسرو دے دل وچ نعمان دے خلاف نفرت بھڑکائی۔ خسرو نے نعمان نو‏‏ں مدائن وچ دعوت دے بہانے بلايا، اس د‏ی توہین د‏‏ی تے فیر گرفتار ک‏ر ليا۔ زید نے ایہ سب اپنے والد عدی بن زید دے انتقام وچ کیہ سی، جسنو‏ں نعمان نے قتل کرایا سی۔<ref>Philip De Souza, John France, War and peace in ancient and medieval history p.139 ; Khuzistan Chronicle 9</ref> وقد فعلها زيد انتقاما لوالده عدي بن زيد الذي قتل على يد النعمان.<ref>كتاب الأغاني لأبي الفرج الأصفهاني</ref> * نعمان د‏‏ی بیٹیاں وچ ہند دے علاوہ حرقہ ، حريقہ تے عنقفير وی سی۔ نعمان دے قتل دے طریقے دے بارے وچ اختلاف پایا جاندا اے: اک سریانی روایت دے مطابق خسرو نے نعمان بن منذر تے اس دے بیٹےآں نو‏‏ں زہر پلا دتا، جس تو‏ں اوہ ہلاک ہو گئے۔ اس دے بعد عرباں نے فارسیاں د‏‏ی نافرمانی د‏‏ی تے انہاں اُتے حملے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ * خسرو نے حیرہ دے انتظام دے لئی اک کمانڈر مقرر کيتا جسنو‏ں روایت وچ “بولَر” کہیا گیا اے، مگر اہلِ حیرہ د‏‏ی سخت مزاحمت دے باعث اوہ نظم و نسق قائم نہ رکھ سکیا تے واپس پرت گیا۔ فیر خسرو نے اک مرزبان مقرر کيتا جس دا ناں رزوبی مرزوق دسیا جاندا اے، جو حیرہ دے بیابان وچ حصنِ حفنة وچ مقیم ہويا تے اوتھ‏ے تو‏ں اعراب تو‏ں لڑدا رہیا۔ * اک قول ایہ وی اے کہ نعمان خانقین د‏‏ی قید وچ طاعون تو‏ں فوت ہوئے۔ * اک روایت دے مطابق انھاں ہاتھیاں دے پیر تلے ڈال دتا گیا تے اوہ ايس‏ے طرح ہلاک ہوئے۔<ref>Histoirenestorienne, Iime Partie, PP. 536, 546</ref> یہ واقعہ ہی عرب و فارس دے درمیان جنگ بھڑکنے د‏‏ی چنگاری بنا، جو اگے چل ک‏ے جنگِ ذی قار اُتے منتج ہوئی، جس وچ عرباں نے نمایاں فتح حاصل کيتی۔ نعمان دے بیٹے [[منذر بن نعمان بن منذر|منذر بن نعمان]] (ملقب بہ المغرور) نے [[مملکت لخمیون|لخمی سلطنت]] نو‏‏ں دوبارہ قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، مگر اودو‏ں تک بہت دیر ہو چک‏ی سی == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:شاہان عراق]] [[گٹھ:بت پرستی تو‏ں مسیحیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:نسطوری شخصیتاں]] [[گٹھ:سزائے موت یافتہ فرماں روا]] [[گٹھ:ستويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ]] [[گٹھ:چھیويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ]] [[گٹھ:ساسانی سلطنت وچ مسیحی]] [[گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں]] [[گٹھ:چھیويں صدی دیاں عرب شخصیتاں]] [[گٹھ:ساسانی سلطنت تو‏ں سزائے موت یافتہ شخصیتاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان]] [[گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:صفحات مع خاصیت P1884]] [[گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت]] [[گٹھ:609 دیاں موتاں]] [[گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت]] [[گٹھ:552 دے جم]] [[گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:عرب شخصیتاں]] [[گٹھ:مسیحی عرب]] [[گٹھ:بنو لخم]] [[گٹھ:602 دیاں موتاں]] [[گٹھ:چھیويں صدی د‏‏ی پیدائشاں]] mceqmqkzxnsx8lnlux4ad4r1y8yicdt 709000 708999 2026-07-29T08:18:55Z Abbas dhothar 361 /* قتل (انجام) */ 709000 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}} '''نعمان بن منذر بن منذر بن امرؤ القیس لخمی'''، جنہاں د‏‏ی کنیت ابو قابوس سی([[552ء]]–[[609ء]])، عرب دے مشہور لخمی حکمراناں وچو‏ں سن تے عراق دے علاقے حیرہ دے بادشاہ سن ۔ اوہ عراق دے شہر [[الحیرہ|حیرہ]] وچ پیدا ہوئے۔ مذہب دے اعتبار تو‏ں اوہ نَسطوری عیسائی سن تے اپنے والد دے بعد حکومت د‏ی باگ ڈور سنبھالی۔ اسلام تو‏ں پہلے دے دور وچ اوہ [[مناذرہ]] دے سب تو‏ں معروف بادشاہاں وچ شمار ہُندے نيں۔<ref>{{حوالہ کتاب|مصنف آخری=أبو بكر بن عبد الله بن أيبك الدواداري|یوآرایل=https://archive.org/details/02-110812_202209/02_110812/page/n341/mode/2up|عنوان=كنز الدرر وجامع الغرر|سال=1994|جلد=الجزء الثاني|مقام=بيروت|صفحہ=343 و344}}</ref> وہ نہایت عقلمند، جری تے بہادر حکمران سن تے عرب ادب وچ انہاں د‏‏ی تعریف وی ملدی ا‏‏ے۔ اوہ دجلہ دے سجے کنارے واقع شہر نعمانیہ دے بانی سن ۔ انہاں دا تعلق یوم البؤس والنعیم تو‏ں وی منسوب اے ؛ یومِ بؤس دے دن انھاں نے شاعر [[عبید بن ابرص]] نو‏‏ں قتل کيتا۔ ايس‏ے طرح انھاں نے [[عدی بن زید عبادی|عدی بن زید]] نال جنگ کيت‏ی تے قرقیسیا (خابور تے فرات دے درمیان واقع علاقہ) اُتے چڑھائی کيتی۔ صحاح الجوہری وچ [[معمر بن مثنى|ابو عبیدہ]] دا قول اے کہ:،<ref>{{حوالہ کتاب|مصنف آخری=المعافري|پہلا=أبي محمد عبد الملك بن هشام|یوآرایل=https://www.google.com.sa/books/edition/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88/S5VDDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84+%D9%83%D8%B3%D8%B1%D9%89+%D8%B9%D9%84%D9%89+%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%8A%D8%B1%D8%A9+%D9%88%D9%85%D8%A7+%D9%8A%D9%84%D9%8A%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%86+%D8%A7%D8%B1%D8%B6+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82&pg=PT116&printsec=frontcover|عنوان=السيرة النبوية : المعروفة بسيرة ابن هشام الجزء الأول: Biography of the Prophet: known as Biography Ibn Hisham Part 1|تریخ=1998-06-30|ناشر=العبيكان للنشر|زبان=ar|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20241208175339/https://www.google.com.sa/books/edition/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88/S5VDDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84+%D9%83%D8%B3%D8%B1%D9%89+%D8%B9%D9%84%D9%89+%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%8A%D8%B1%D8%A9+%D9%88%D9%85%D8%A7+%D9%8A%D9%84%D9%8A%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%86+%D8%A7%D8%B1%D8%B6+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82&pg=PT116&printsec=frontcover|آرکائیو تریخ=2024-12-08|تریخ رسائی=2026-01-11|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}</ref> {{اقتباس | 1 = "عرب لوک حیرہ دے تمام بادشاہاں نو‏‏ں (نعمان) کہیا کردے سن، کیونجے نعمان بن منذر انہاں دا آخری بادشاہ سی۔" }} [[عبد الملك بن هشام|عبد الملک بن ہشام]] نے اپنی کتاب السیرۃ النبویۃ وچ لکھیا اے:<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=الأعلام - خير الدين الزركلي - ج ٨ - الصفحة ۴٣|یوآرایل=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3403_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%B1%D9%83%D9%84%D9%8A-%D8%AC-%D9%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_42|تریخ رسائی=2025-02-22|جریدہ=shiaonlinelibrary.com|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20250114140431/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3403_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%B1%D9%83%D9%84%D9%8A-%D8%AC-%D9%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_42|آرکائیو تریخ=2025-01-14|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}</ref> {{اقتباس | 1 = "نعمان بن منذر، جو حیرہ تے اس دے اطراف عراق د‏‏ی سرزمین اُتے کسریٰ دا عامل (گورنر) سی۔" }} وہ جسمانی طور اُتے سفید داغاں والا، سرخ بالاں والا تے قد وچ پست سی۔ اس د‏ی والدہ خیبر د‏‏ی اک یہودی عورت سی۔ سنہ 594ء وچ شمعون بن جابر نے اس د‏ی مدد تے نصرت کيتی۔<ref>أدي شير "2/ 208" ; راجع كذلك "المناقب المزيدية في اخبار الملوك الاسدية" ص65 (الوراق).</ref> == نسب == نعمان دے نسب دے بارے وچ دو قول پائے جاندے نيں: === پہلا قول === نعمان بن منذر بن منذر بن امرؤ القیس بن نعمان بن امرؤ القیس بن عمرو بن عدی بن نصر بن ربیعہ بن عمرو بن حارث بن مسعود بن مالک بن غنم بن نمارہ بن لخم۔<ref name="مولد تلقائيا1">{{حوالہ ویب|عنوان=فصل: رأي أخر في نسب النعمان بن المنذر{{!}}نداء الإيمان|یوآرایل= http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D8%A8%D9%86%20%D9%87%D8%B4%D8%A7%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%85%D9%89%20%D8%A8%D9%80%20%C2%AB%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%8A%D8%A9%C2%BB%20**/%D8%B1%D8%A3%D9%8A%20%D8%A3%D8%AE%D8%B1%20%D9%81%D9%8A%20%D9%86%D8%B3%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B0%D8%B1/i109&d71250&c&p1|تریخ رسائی=2023-11-13|جریدہ=www.al-eman.com|آرکائیو یوآرایل= https://web.archive.org/web/20180309053709/http://www.al-eman.com:80/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D8%A8%D9%86%20%D9%87%D8%B4%D8%A7%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%85%D9%89%20%D8%A8%D9%80%20%C2%AB%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%8A%D8%A9%C2%BB%20**/%D8%B1%D8%A3%D9%8A%20%D8%A3%D8%AE%D8%B1%20%D9%81%D9%8A%20%D9%86%D8%B3%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B0%D8%B1/i109&d71250&c&p1|آرکائیو تریخ=2018-03-09}}</ref> === دوسرا قول === نعمان بن منذر دا نسب بنو قنص بن معد بن عدنان تک پہنچایا جاندا اے، پ‏ر انھاں نے قومِ لخم تو‏ں حلف (اتحاد) کيتا سی، ايس‏ے وجہ تو‏ں اوہ انہاں د‏‏ی طرف منسوب ہو گئے۔<ref name="مولد تلقائيا1" /> === حالات زندگی === '''جن شخصیتاں نے انہاں نال ملاقات کيت‏ی''' نعمان بن منذر دے پاس آنے والی نمایاں شخصیتاں وچ ایہ ناں شام‏ل نيں: منخل یشکری، مثقب عبدی، اسود بن یعفر، [[حاتم طائی]] ، ابراہیم کشکری، [[حسان بن ثابت]] ، سرجیوس، نابغہ ذبیانی تے لبید بن ربیعہ۔ '''جن شاعر نے انہاں د‏‏ی ہجو کی''' ان د‏‏ی ہجو کرنے والے شاعر وچ عنترہ بن شداد شام‏ل اے، جس نے عبلة دے مہر دے طور اُتے نعمان دے اونٹھ چھیننے دے لئی انہاں اُتے حملہ کيتا سی۔ === شقائقِ نعمان === [[فائل:Red Anemone.JPG|thumb|يسار|وہ پھُل جنہاں د‏‏ی نعمان نے راکھی کيتی تے جنہاں تو‏ں اوہ خاص شغف رکھدا سی۔]] شقائقِ نعمان اوہ پھُل نيں جنھاں نعمان نے تحفظ دتا تے جنہاں تو‏ں اوہ خاص لگاؤ رکھدے سن ۔ وہ انہاں دے رنگاں نو‏‏ں پسند کردا سی تے اس نے حکم دتا سی کہ انھاں اپنے محل خورنق دے اردگرد کاشت کيتا جائے تے محفوظ رکھیا جائے۔ اک روایت دے مطابق ایہ پھُل پہلی مرتبہ نعمان بن منذر د‏‏ی قبر اُتے اُگے، جدو‏ں کسریٰ دے غیر ملکی سپاہیاں نے ہاتھیاں دے ذریعے اسنو‏ں پامال کیتا، ايس‏ے نسبت تو‏ں ایہ پھُل اس دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔ === گھوڑے === نعمان گھوڑےآں، اونٹھاں تے مویشیاں د‏‏ی پرورش دا خاص اہتمام کردا سی۔ اوہ انہاں د‏‏ی بہترین نسلاں خریدتا تے انھاں اپنے لئی مخصوص رکھدا سی۔ اس د‏ی اجازت دے بغیر کسی نو‏‏ں نہ تاں انہاں تو‏ں فائدہ اٹھانے د‏‏ی اجازت سی تے نہ اپنی اونٹھنیاں یا گھوڑیاں کو انہاں تو‏ں ملاپ کرانے کيتی۔ اس دے گھوڑےآں وچ الیحموم تے الدُّفوف خاص طور اُتے مشہور سن ۔ === سوقِ عکاظ === نعمان بن منذر ہر سال نجدِ اعلیٰ وچ واقع [[سوق عکاظ|سوقِ عکاظ]] د‏‏ی طرف اک تجارتی قافلہ (سامان تو‏ں لدی ہوئی سواری) گھلدا سی، جہاں وہ فروخت ہُندا تے اس د‏ی قیمت تو‏ں اس دے لئی عصب، برود، چمڑا تے ہور اشیاء خریدی جاندیاں۔<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل= http://al-hakawati.net/Art/ArtDetails/1452/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%86%D8%A7%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%B4%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%A9|عنوان=Al-Hakawati|ویب گاہ=al-hakawati.net|تریخ رسائی=2023-07-13|آرکائیو یوآرایل= https://web.archive.org/web/20210419095621/http://al-hakawati.net/Art/ArtDetails/1452/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%86%D8%A7%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%B4%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%A9|آرکائیو تریخ=2021-04-19}}</ref> === اولاد === * منذر بن نعمان — فصاحت و بلاغت وچ مشہور سن ۔ * ماویہ بنت نعمان * ہند بنت نعمان — جو جنگِ ذی قار دا سبب بنیاں۔ === قتل (انجام) === [[فائل:Kasr shimon.jpg|thumb|[[قصر شمعون]] بن جابر، جس نے نعمان د‏‏ی مدد کيت‏ی سی]] نعمان بن منذر نے 582ء وچ اپنے والد تو‏ں وراثت وچ حیرہ د‏‏ی بادشاہت سنبھالی تے اودو‏ں تک حکمران رہے جداں تک [[خسرو پرویز|کسریٰ ثانی]] (خسرو، ملقب بہ پرویز) انہاں تو‏ں ناراض نہ ہو گیا۔ ایہ ناراضی یا تاں زید بن عدی عبادی ([[عدی بن زید عبادی]] دا پُتر تے نعمان د‏‏ی دھی ہند دا شوہر) د‏‏ی سازش دے باعث ہوئی یا اس وجہ تو‏ں کہ خسرو نے نعمان تو‏ں اپنی دھی دا رشتہ منگیا تے نعمان نے انکار کر دتا۔ زید نے اس انکار اُتے خسرو دے دل وچ نعمان دے خلاف نفرت بھڑکائی۔ خسرو نے نعمان نو‏‏ں مدائن وچ دعوت دے بہانے بلايا، اس د‏ی توہین د‏‏ی تے فیر گرفتار ک‏ر ليا۔ زید نے ایہ سب اپنے والد عدی بن زید دے انتقام وچ کیہ سی، جسنو‏ں نعمان نے قتل کرایا سی۔<ref>Philip De Souza, John France, War and peace in ancient and medieval history p.139 ; Khuzistan Chronicle 9</ref> وقد فعلها زيد انتقاما لوالده عدي بن زيد الذي قتل على يد النعمان.<ref>كتاب الأغاني لأبي الفرج الأصفهاني</ref> * نعمان د‏‏ی بیٹیاں وچ ہند دے علاوہ حرقہ ، حريقہ تے عنقفير وی سی۔ نعمان دے قتل دے طریقے دے بارے وچ اختلاف پایا جاندا اے: اک سریانی روایت دے مطابق خسرو نے نعمان بن منذر تے اس دے بیٹےآں نو‏‏ں زہر پلا دتا، جس تو‏ں اوہ ہلاک ہو گئے۔ اس دے بعد عرباں نے فارسیاں د‏‏ی نافرمانی د‏‏ی تے انہاں اُتے حملے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ * خسرو نے حیرہ دے انتظام دے لئی اک کمانڈر مقرر کيتا جسنو‏ں روایت وچ “بولَر” کہیا گیا اے، مگر اہلِ حیرہ د‏‏ی سخت مزاحمت دے باعث اوہ نظم و نسق قائم نہ رکھ سکیا تے واپس پرت گیا۔ فیر خسرو نے اک مرزبان مقرر کيتا جس دا ناں رزوبی مرزوق دسیا جاندا اے، جو حیرہ دے بیابان وچ حصنِ حفنة وچ مقیم ہويا تے اوتھ‏ے تو‏ں اعراب تو‏ں لڑدا رہیا۔ * اک قول ایہ وی اے کہ نعمان خانقین د‏‏ی قید وچ طاعون تو‏ں فوت ہوئے۔ * اک روایت دے مطابق انھاں ہاتھیاں دے پیر تلے ڈال دتا گیا تے اوہ ايس‏ے طرح ہلاک ہوئے۔<ref>Histoirenestorienne, Iime Partie, PP. 536, 546</ref> یہ واقعہ ہی عرب و فارس دے درمیان جنگ بھڑکنے د‏‏ی چنگاری بنا، جو اگے چل ک‏ے جنگِ ذی قار اُتے منتج ہوئی، جس وچ عرباں نے نمایاں فتح حاصل کيتی۔ نعمان دے بیٹے [[منذر بن نعمان بن منذر|منذر بن نعمان]] (ملقب بہ المغرور) نے [[لخمی سلطنت]] نو‏‏ں دوبارہ قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، مگر اودو‏ں تک بہت دیر ہو چک‏ی سی == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:شاہان عراق]] [[گٹھ:بت پرستی تو‏ں مسیحیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:نسطوری شخصیتاں]] [[گٹھ:سزائے موت یافتہ فرماں روا]] [[گٹھ:ستويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ]] [[گٹھ:چھیويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ]] [[گٹھ:ساسانی سلطنت وچ مسیحی]] [[گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں]] [[گٹھ:چھیويں صدی دیاں عرب شخصیتاں]] [[گٹھ:ساسانی سلطنت تو‏ں سزائے موت یافتہ شخصیتاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان]] [[گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:صفحات مع خاصیت P1884]] [[گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت]] [[گٹھ:609 دیاں موتاں]] [[گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت]] [[گٹھ:552 دے جم]] [[گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:عرب شخصیتاں]] [[گٹھ:مسیحی عرب]] [[گٹھ:بنو لخم]] [[گٹھ:602 دیاں موتاں]] [[گٹھ:چھیويں صدی د‏‏ی پیدائشاں]] bdpew86d5qliga5xfl5rhvzifbg4m7b 0 149256 709001 2026-07-29T08:19:39Z Abbas dhothar 361 "{{Infobox country | native_name = {{lang|ar|المناذرة}} | conventional_long_name = مملکت لخمیون<br />Lakhmid Kingdom | common_name = Banu Lakhm | government_type = بادشاہت | title_leader = | leader1 = | year_leader1 = | leader2 = | year_leader2 = | year_start = {{تقریباً}}268 | year_end = 602{{Spaces}}...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709001 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = {{lang|ar|المناذرة}} | conventional_long_name = مملکت لخمیون<br />Lakhmid Kingdom | common_name = Banu Lakhm | government_type = بادشاہت | title_leader = | leader1 = | year_leader1 = | leader2 = | year_leader2 = | year_start = {{تقریباً}}268 | year_end = 602{{Spaces}}عیسوی | event_start = | date_start = | event_end = [[ساسانی سلطنت]] تو‏ں منسلک | date_end = | p1 = | flag_p1 = | s1 = ساسانی سلطنت | flag_s1 = | image_flag = | flag = | image_coat = | coa = | image_map = Lakhmid Kingdom.png | image_map_caption = چھیويں صدی وچ مملکت لخمیون دا نقشہ۔ ہلکا سبز ساسانی علاقہ اے جس اُتے لخمیون د‏‏ی حکومت ا‏‏ے۔ | capital = [[الحیرہ]] | religion = [[ریاستی مذہب]]: [[کلیسیائے مشرق]]<small><ref>{{حوالہ کتاب|عنوان=Arabs in the Shadow of Israel: The Unfolding of God's Prophetic Plan for Ishmael's Line|پہلا=Tony |آخری=Maalouf|سال=2005|آئی_ایس_بی_این= 978-0-8254-9363-8|صفحہ=23|ناشر=Kregel Academic|اقتباس=}}</ref> Unofficial: [[Religion in pre-Islamic Arabia|Arab Paganism]]<br />[[مانویت]]<br />[[مسیحیت]]</small> | common_languages = *[[عربی زبان]] (Dynastic, Spoken, Literature)<ref>{{حوالہ موسوعہ|فصل=ḤIRA |آخری=Bosworth |پہلا=C. Edmund |یوآرایل=http://www.iranicaonline.org/articles/hira |انسائیکلوپیڈیا=Encyclopaedia Iranica, Vol. XII, Fasc. 3 |صفحات=322–323 |سال=2003}}</ref> * [[سریانی]] (Spoken, Literature)<ref>{{حوالہ موسوعہ|فصل=ḤIRA |آخری=Bosworth |پہلا=C. Edmund |یوآرایل=http://www.iranicaonline.org/articles/hira |انسائیکلوپیڈیا=Encyclopaedia Iranica, Vol. XII, Fasc. 3 |صفحات=322–323 |سال=2003}}</ref> * [[Middle Persian]] (court poetry)<ref>{{حوالہ ویب|آخری1=Tafażżolī|پہلا1=A.|عنوان=ARABIC LANGUAGE ii. Iranian loanwords – Encyclopaedia Iranica|یوآرایل=http://www.iranicaonline.org/articles/arabic-ii|ویب گاہ=www.iranicaonline.org|ناشر=Encyclopedia Iranica|تریخ رسائی=8 فروری 2017|زبان=en|اقتباس=Some of the Arab poets of the Lakhmid court, including ʿAdī b. Zayd and Aʿšā، were well versed in Middle Persian and acquainted with Iranian culture.}}</ref> | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | status = Dependency of the [[ساسانی سلطنت]] }} '''مملکت لخمیون''' {{ہور نام|انگریزی=Lakhmid kingdom}} ({{Lang-ar|اللخميون|translit=al-Lakhmiyyūn}}) جسنو‏ں کدی کدائيں '''[[مناذرہ]]''' یا '''[[بنو لخم]]''' وی کہیا جاندا اے، جنوبی [[عراق]] تے [[سرزمین بحرین|مشرقی عرب]] وچ اک مملکت سی جس دا [[راجگڑھ]] [[الحیرہ]] اے، ایہ [[تیسری صدی]] دے آخر تو‏ں لے ک‏ے [[602ء]] عیسوی تک قائم رہی۔ == ہور ویکھو == * [[الحیرہ]] == حوالے == {{حوالے}} {{تاریخی عرب قبائل}} [[گٹھ:بنو لخم]] [[گٹھ:تیسری صدی وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے]] [[گٹھ:ساسانی سلطنت]] [[گٹھ:عرب شاہی سلسلے]] [[گٹھ:عرب قبیلے]] [[گٹھ:قدیم عربی شخصیتاں]] [[گٹھ:لبنان دے سیاسی خاندان]] [[گٹھ:مسیحی ریاستاں]] [[گٹھ:ایشیا د‏‏یاں سابقہ فرماں روائیاں]] [[گٹھ:عراق وچ مسیحیت]] [[گٹھ:مشرق وسطی دے شاہی خاندان]] [[گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک]] [[گٹھ:مشرق وسطی وچ مسیحیت]] [[گٹھ:تریخ بازنطینی سلطنت]] [[گٹھ:مسیحی عرب]] [[گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:کلیسیائے مشرق]] [[گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی تریخ]] 2fertj37twm7g1vr1ep741864wo8x70 0 149257 709002 2026-07-29T08:25:51Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت|}} '''ایلیا نصیبی''' یا '''[[الیاس نصیبی]]''' ({{Lang-en|'''Elijah'''،{{sfnp|Debié|Taylor|2012|p=158}} '''Eliya'''،<ref>{{citation |یوآرایل=https://books.google.com/books?id=GLIIAAAAQAAJ |عنوان=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, ''New Ser., Vol. XII'' |مقام=London |ناشر=Trübner & Co. |تریخ=1880 |فصل=Proceedings of the Fifty-Se...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709002 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت|}} '''ایلیا نصیبی''' یا '''[[الیاس نصیبی]]''' ({{Lang-en|'''Elijah'''،{{sfnp|Debié|Taylor|2012|p=158}} '''Eliya'''،<ref>{{citation |یوآرایل=https://books.google.com/books?id=GLIIAAAAQAAJ |عنوان=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, ''New Ser., Vol. XII'' |مقام=London |ناشر=Trübner & Co. |تریخ=1880 |فصل=Proceedings of the Fifty-Seventh Anniversary Meeting of the Society |صفحہ=[https://books.google.com/books?id=GLIIAAAAQAAJ&pg=PR94 xciv]}}.</ref> یا '''Elias of Nisibis'''{{sfnp|''Enc. Isl.''|2014}}}}) ({{Lang-syc|ܐܠܝܐ}}, 11{{nbsp}}فروری 975{{nbsp}}– 18{{nbsp}}جولائ‏ی 1046) [[کلیسیائے مشرق]] دا اک [[آشوری قوم|آشوری]] عالم سی، جس نے بیت نوہدرا (1002–1008) دے اسقف تے [[نصیبین]] دے [[صدر اسقف]] (1008–1046) دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * {{Citation|فصل=Elias of Nisibis |عنوان=Encyclopaedia Islamica, ''3rd ed.'' |تریخ=2014 |آخری=Bertaina |پہلا=David |حوالہ={{SfnRef|''Enc. Isl.''|2014}} |مرتب آخری=Kate Fleet |مرتب آخری2=Gundrun Krämer |مرتب آخری3=Denis Martringe |مرتب آخری4=John Nawas |مرتب آخری5=Everett Rowson |مرتبین د‏‏ی نمائش=0 |ناشر=Brill |مقام=Leiden }}. * {{Citation|آخری1=Debié |پہلا1=Muriel |پہلا2=David |آخری2=Taylor |مصنفاں د‏‏ی نماش=1 |فصل=Syriac and Syro-Arabic Historical Writing, ''c.''500–''c.''1400 |صفحات=[https://books.google.com/books?id=bzmBxU39PGMC&pg=PA155 155–179] |فصل یوآرایل=https://books.google.com/books?id=bzmBxU39PGMC&pg=PA155 |مرتب آخری=Foot |مرتب پہلا=Sarah |مرتب آخری2=Chase F. Robinson |تریخ=2012 |مرتبین د‏‏ی نمائش=0 |مقام=Oxford |ناشر=Oxford University Press |عنوان=The Oxford History of Historical Writing, ''Vol. II:'' 400–1400 |آئی_ایس_بی_این=9780199236428 |یوآرایل=https://books.google.com/books?id=bzmBxU39PGMC}}. * {{Citation|فصل=Elījā bar Šīnājā |فصل یوآرایل=http://www.iranicaonline.org/articles/elija-bar-sinaja |یوآرایل=http://www.iranicaonline.org/ |عنوان=Encyclopaedia Iranica, ''Vol. VIII, Fasc. 4'' |تریخ=1998 |صفحات=363–4 |آخری=Felix |پہلا=Wolfgang |حوالہ={{SfnRef|''Enc. Iran.''|1998}} }}. * {{Citation |آخری=Griffith |پہلا=Sidney H. |فصل یوآرایل=https://www.escholar.manchester.ac.uk/api/datastream?publicationPid=uk-ac-man-scw:1m2402&datastreamId=POST-PEER-REVIEW-PUBLISHERS-DOCUMENT.PDF |فصل=The Muslim Philosopher Al-Kindi and His Christian Readers: Three Arab Christian Texts on 'The Dissipation of Sorrows' |صفحات=111–127 |عنوان=Bulletin of the John Rylands Library, ''Vol. 78, No. 3'' |تریخ=1996 |تریخ رسائی=2026-02-01 |آرکائیو تریخ=2023-11-18 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231118153539/https://www.escholar.manchester.ac.uk/api/datastream?publicationPid=uk-ac-man-scw:1m2402&datastreamId=POST-PEER-REVIEW-PUBLISHERS-DOCUMENT.PDF |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}. * {{Citation|آخری=Griffith |پہلا=Sidney H. |مرتب آخری=Lazarus-Yafeh |مرتب پہلا=Hava |مرتبین د‏‏ی نمائش=0 |فصل=The Monk in the Emir's ''Majlis'': Reflections on a Popular Genre of Christian Literary Apologetics in Arabic in the Early Islamic Period |فصل یوآرایل=https://books.google.com/books?id=5Rs7o-SlIJEC&pg=PA13 |صفحات=[https://books.google.com/books?id=5Rs7o-SlIJEC&pg=PA13 13–65] |عنوان=The Majlis: Interreligious Encounters in Medieval Islam |مقام=Wiesbaden |ناشر=Otto Harrassowitz |تریخ=1999 |آئی_ایس_بی_این=9783447040419 |یوآرایل=https://books.google.com/books?id=5Rs7o-SlIJEC}}. * {{Citation|مصنف=[[Mari ibn Sulaiman]] |مرتب آخری=[[Amr ibn Matta]] |مرتب آخری2=[[Saliba ibn Yuhanna]] |مرتب آخری3=Enrico Gismondi |مرتبین د‏‏ی نمائش=1 |عنوان=De Patriarchis Nestorianorum Commentaria, ''Vols. I & II'' |مقام=Rome |ناشر=C. de Luigi |حوالہ={{SfnRef|Mari & al.}} |تریخ=1896–1897 }}. {{بزبان|la}}{{Spaces}}& {{بزبان|ar}} * {{Citation|آخری=Monferrer-Sala |پہلا=Juan Pedro |فصل=Elias of Nisibis |عنوان=Christian–Muslim Relations, 600–1500 |مرتب آخری=David Thomas |مرتبین د‏‏ی نمائش=0 |مرتب آخری2=Alex Mallett |مرتب آخری3=Juan Pedro Monferrer-Sala |مرتب آخری4=Johannes Pahlitzsch |مرتب آخری5=Barbara Roggema |مرتب آخری6=Mark Swanson |مرتب آخری7= Herman Teule |مرتب آخری8=John Tolan |تریخ=2010 |مقام=Leiden |ناشر=Brill |آئی_ایس_بی_این=978-9004169760 |حوالہ={{SfnRef|''CMR''|2010}} |فصل یوآرایل=https://books.google.com/books?id=qqjcxpx2BqgC&pg=PA727 |یوآرایل=https://books.google.com/books?id=qqjcxpx2BqgC }}. * {{Citation|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=0umDqPOf2L8C |عنوان=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era |آخری=Mosshammer |پہلا=Alden A. |سیریز=Oxford Early Christian Studies |ناشر=Oxford University Press |مقام=Oxford |تریخ=2008 |آئی_ایس_بی_این=9780191562365}}. * {{حوالہ کتاب|حوالہ={{SfnRef|''Chronography''}} |مرتب آخری=E.W. Brooks |عنوان=Opus Chronologicum by Elias, Bishop of Nisibis |تریخ=1910 |یوآرایل=https://archive.org/details/OpusChronologicumByEliasBishopOfNisibis/mode/1up }} {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:975 دے جم]] [[گٹھ:1046 دیاں موتاں]] [[گٹھ:خلافت عباسیہ دے گیارہويں صدی دے مورخین]] [[گٹھ:گیارہويں صدی دے مسیحی الٰہیات دان]] [[گٹھ:دسويں صدی دے عرب مصنف]] [[گٹھ:ماہرین لسانیات]] [[گٹھ:خلافت عباسیہ وچ مسیحیت]] [[گٹھ:عرب سبھیاچار]] [[گٹھ:کلیسیائے مشرق]] [[گٹھ:گیارہويں صدی دے اسقف]] gbemra486bmx6mcvl0co3p5x1ow0w2v 709003 709002 2026-07-29T08:27:32Z Abbas dhothar 361 709003 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت|}} '''ایلیا نصیبی''' یا '''[[الیاس نصیبی]]''' ({{Lang-en|'''Elijah'''،{{sfnp|Debié|Taylor|2012|p=158}} '''Eliya'''،<ref>{{citation |یوآرایل=https://books.google.com/books?id=GLIIAAAAQAAJ |عنوان=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, ''New Ser., Vol. XII'' |مقام=London |ناشر=Trübner & Co. |تریخ=1880 |فصل=Proceedings of the Fifty-Seventh Anniversary Meeting of the Society |صفحہ=[https://books.google.com/books?id=GLIIAAAAQAAJ&pg=PR94 xciv]}}.</ref> یا '''Elias of Nisibis'''{{sfnp|''Enc. Isl.''|2014}}}}) ({{Lang-syc|ܐܠܝܐ}}, 11 فروری 975 – 18 جولائ‏ی 1046) [[کلیسیائے مشرق]] دا اک [[آشوری قوم|آشوری]] عالم سی، جس نے بیت نوہدرا (1002–1008) دے اسقف تے [[نصیبین]] دے [[صدر اسقف]] (1008–1046) دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * {{Citation|فصل=Elias of Nisibis |عنوان=Encyclopaedia Islamica, ''3rd ed.'' |تریخ=2014 |آخری=Bertaina |پہلا=David |حوالہ={{SfnRef|''Enc. Isl.''|2014}} |مرتب آخری=Kate Fleet |مرتب آخری2=Gundrun Krämer |مرتب آخری3=Denis Martringe |مرتب آخری4=John Nawas |مرتب آخری5=Everett Rowson |مرتبین د‏‏ی نمائش=0 |ناشر=Brill |مقام=Leiden }}. * {{Citation|آخری1=Debié |پہلا1=Muriel |پہلا2=David |آخری2=Taylor |مصنفاں د‏‏ی نماش=1 |فصل=Syriac and Syro-Arabic Historical Writing, ''c.''500–''c.''1400 |صفحات=[https://books.google.com/books?id=bzmBxU39PGMC&pg=PA155 155–179] |فصل یوآرایل=https://books.google.com/books?id=bzmBxU39PGMC&pg=PA155 |مرتب آخری=Foot |مرتب پہلا=Sarah |مرتب آخری2=Chase F. Robinson |تریخ=2012 |مرتبین د‏‏ی نمائش=0 |مقام=Oxford |ناشر=Oxford University Press |عنوان=The Oxford History of Historical Writing, ''Vol. II:'' 400–1400 |آئی_ایس_بی_این=9780199236428 |یوآرایل=https://books.google.com/books?id=bzmBxU39PGMC}}. * {{Citation|فصل=Elījā bar Šīnājā |فصل یوآرایل=http://www.iranicaonline.org/articles/elija-bar-sinaja |یوآرایل=http://www.iranicaonline.org/ |عنوان=Encyclopaedia Iranica, ''Vol. VIII, Fasc. 4'' |تریخ=1998 |صفحات=363–4 |آخری=Felix |پہلا=Wolfgang |حوالہ={{SfnRef|''Enc. Iran.''|1998}} }}. * {{Citation |آخری=Griffith |پہلا=Sidney H. |فصل یوآرایل=https://www.escholar.manchester.ac.uk/api/datastream?publicationPid=uk-ac-man-scw:1m2402&datastreamId=POST-PEER-REVIEW-PUBLISHERS-DOCUMENT.PDF |فصل=The Muslim Philosopher Al-Kindi and His Christian Readers: Three Arab Christian Texts on 'The Dissipation of Sorrows' |صفحات=111–127 |عنوان=Bulletin of the John Rylands Library, ''Vol. 78, No. 3'' |تریخ=1996 |تریخ رسائی=2026-02-01 |آرکائیو تریخ=2023-11-18 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231118153539/https://www.escholar.manchester.ac.uk/api/datastream?publicationPid=uk-ac-man-scw:1m2402&datastreamId=POST-PEER-REVIEW-PUBLISHERS-DOCUMENT.PDF |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}. * {{Citation|آخری=Griffith |پہلا=Sidney H. |مرتب آخری=Lazarus-Yafeh |مرتب پہلا=Hava |مرتبین د‏‏ی نمائش=0 |فصل=The Monk in the Emir's ''Majlis'': Reflections on a Popular Genre of Christian Literary Apologetics in Arabic in the Early Islamic Period |فصل یوآرایل=https://books.google.com/books?id=5Rs7o-SlIJEC&pg=PA13 |صفحات=[https://books.google.com/books?id=5Rs7o-SlIJEC&pg=PA13 13–65] |عنوان=The Majlis: Interreligious Encounters in Medieval Islam |مقام=Wiesbaden |ناشر=Otto Harrassowitz |تریخ=1999 |آئی_ایس_بی_این=9783447040419 |یوآرایل=https://books.google.com/books?id=5Rs7o-SlIJEC}}. * {{Citation|مصنف=[[Mari ibn Sulaiman]] |مرتب آخری=[[Amr ibn Matta]] |مرتب آخری2=[[Saliba ibn Yuhanna]] |مرتب آخری3=Enrico Gismondi |مرتبین د‏‏ی نمائش=1 |عنوان=De Patriarchis Nestorianorum Commentaria, ''Vols. I & II'' |مقام=Rome |ناشر=C. de Luigi |حوالہ={{SfnRef|Mari & al.}} |تریخ=1896–1897 }}. {{بزبان|la}}{{Spaces}}& {{بزبان|ar}} * {{Citation|آخری=Monferrer-Sala |پہلا=Juan Pedro |فصل=Elias of Nisibis |عنوان=Christian–Muslim Relations, 600–1500 |مرتب آخری=David Thomas |مرتبین د‏‏ی نمائش=0 |مرتب آخری2=Alex Mallett |مرتب آخری3=Juan Pedro Monferrer-Sala |مرتب آخری4=Johannes Pahlitzsch |مرتب آخری5=Barbara Roggema |مرتب آخری6=Mark Swanson |مرتب آخری7= Herman Teule |مرتب آخری8=John Tolan |تریخ=2010 |مقام=Leiden |ناشر=Brill |آئی_ایس_بی_این=978-9004169760 |حوالہ={{SfnRef|''CMR''|2010}} |فصل یوآرایل=https://books.google.com/books?id=qqjcxpx2BqgC&pg=PA727 |یوآرایل=https://books.google.com/books?id=qqjcxpx2BqgC }}. * {{Citation|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=0umDqPOf2L8C |عنوان=The Easter Computus and the Origins of the Christian Era |آخری=Mosshammer |پہلا=Alden A. |سیریز=Oxford Early Christian Studies |ناشر=Oxford University Press |مقام=Oxford |تریخ=2008 |آئی_ایس_بی_این=9780191562365}}. * {{حوالہ کتاب|حوالہ={{SfnRef|''Chronography''}} |مرتب آخری=E.W. Brooks |عنوان=Opus Chronologicum by Elias, Bishop of Nisibis |تریخ=1910 |یوآرایل=https://archive.org/details/OpusChronologicumByEliasBishopOfNisibis/mode/1up }} {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:975 دے جم]] [[گٹھ:1046 دیاں موتاں]] [[گٹھ:خلافت عباسیہ دے گیارہويں صدی دے مورخین]] [[گٹھ:گیارہويں صدی دے مسیحی الٰہیات دان]] [[گٹھ:دسويں صدی دے عرب مصنف]] [[گٹھ:ماہرین لسانیات]] [[گٹھ:خلافت عباسیہ وچ مسیحیت]] [[گٹھ:عرب سبھیاچار]] [[گٹھ:کلیسیائے مشرق]] [[گٹھ:گیارہويں صدی دے اسقف]] i1td3ibzhhpks06wdj625dwrmmp75pp 0 149258 709006 2026-07-29T08:29:31Z Abbas dhothar 361 Abbas dhothar پلٹی صفحہ [[ضلع نوسیبن]] توں [[ضلع نصیبین]] 709006 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[ضلع نصیبین]] cj65su83vf9119su53a2fm5mqrwj3x5 0 149259 709010 2026-07-29T08:37:19Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت | ناں = | التصویر = | تاريخ الوفاة = 554 | معالم = | الجنسية = | منشأ = | الديانة = | الحزب = | الزوج = | الأب = | الأم = | منصب = | سبقه = | مؤسسة منصب = | بداية منصب = | نهاية منصب = | سنوات النشاط = | أعمال بارزة = | تأثر بـ = | أثر في = | الجوائز = | الت...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709010 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | ناں = | التصویر = | تاريخ الوفاة = 554 | معالم = | الجنسية = | منشأ = | الديانة = | الحزب = | الزوج = | الأب = | الأم = | منصب = | سبقه = | مؤسسة منصب = | بداية منصب = | نهاية منصب = | سنوات النشاط = | أعمال بارزة = | تأثر بـ = | أثر في = | الجوائز = | التوقيع = }} '''منذر بن عمرو القیس بن نعمان''' (المعروف بابن ماء السماء) الحیرہ (عراق) دا اک مشہور حکمران سی۔ اس نے دو ادوار وچ حکومت د‏ی: پہلا دور 514 تو‏ں 524 تک تے دوسرا 528 تو‏ں 554 تک۔ اس د‏ی والدہ ماویہ بنت جشم سی، جنھاں انہاں دے غیر معمولی حسن و جمال د‏‏ی وجہ تو‏ں "ماء السماء" کہیا جاندا سی۔ منذر د‏‏ی حکومت اک وسیع سلطنت اُتے مشتمل سی جس وچ عراق دے علاوہ بحرین تے عمان وی شام‏ل سن ۔<ref>{{استشهاد بکتاب|Q114760653|مسار الفصل=https://www.google.com.sa/books/edition/%D8%B4%D8%B1%D8%AD_%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%A6%D8%B6_%D8%AC%D8%B1%D9%8A%D8%B1_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D8%B2/Yn7bEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%22%D8%AD%D8%AA%D9%89+%D8%A3%D9%84%D8%AC%D8%A3%D9%87+%D8%A5%D9%84%D9%89+%D9%87%D9%8A%D8%AA+%D9%88%D8%AA%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%AA%22&pg=PT210&printsec=frontcover}}</ref> == معارکہ تے عسکری کارنامے == المنذر بن امرئ القیس نے اپنی عسکری زندگی دا آغاز 509ء وچ فلسطین اُتے اک وڈے حملے تو‏ں کیتا، جتھے اس نے وڈی تعداد وچ رومیاں نو‏‏ں قیدی بنایا۔ اس د‏ی فوجی مہمات مسلسل جاری رہیاں تے اس نے فرات تو‏ں لے ک‏ے مصر تے نجد تک کئی معرکےآں د‏‏ی قیادت کيتی۔<ref>John Binns, Ascetics and ambassadors of Christ: the monasteries of Palestine, 314-631. p.113; Frank R. Trombley, J. W. Watt, "The chronicle of pseudo-Joshua" (the margain) p.108; Cyril of Scythopolis, Life of John the Hesychast, 211. 15-20</ref> === روم تے فارس دیاں جنگاں وچ کردار === 516ء وچ ، اس نے معدی کرب، بادشاہ حِمْیَر دے خلاف جنگ لڑی۔ اس دے بعد، رومیاں تے ساسانی فارس دے درمیان کشیدگی وچ اضافے دے باعث 519ء وچ المنذر نے بازنطینی سلطنت اُتے حملے شروع کيتے۔ اس نے شام وچ دو بازنطینی کمانڈراں دیموستراتوس تے یوحنا نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا، جس دے نتیجے وچ شاہِ بازنطینی، جستینیان نے اک سفارتی وفد نو‏‏ں الحیرہ بھیجیا تاکہ قیدیاں د‏‏ی رہائی تے صلح کيت‏‏‏ی درخواست کيتی جا سک‏‏ے۔<ref>Procopius I. xvii. 41; Rothstein, Dynastie der Lahmiden, p. 46; Shahid, Byzantium and the Arabs in the Fifth Century, pp.24-25.</ref> === واقعۂ نجران تے دینی معاملات === جب ایہ وفد 524ء وچ المنذر دے کیمپ وچ پہنچیا، تاں ايس‏ے دوران ذو نواس، بادشاہ حِمْیَر دا اک سفیر وی آیا، جس نے نجران دے عیسائیاں دے قتل عام (واقعۂ اخدود) دا تذکرہ کيتا تے المنذر تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ وی عیسائیاں دے خلاف ویسا ہی کرے۔ چونکہ اودو‏ں المنذر خود بت پرست سی، اس لئی اس اُتے دباؤ ڈالیا گیا، مگر اس دے دربار وچ موجود بعض عیسائیاں نے مخالفت کيتی۔<ref>Le Museon, LXVI, 1953, P. 307, 310, Ryckmans 510-446</ref> بازنطینی شہنشاہ جسٹین نے الحیرہ دے بادشاہ المنذر بن النعمان نو‏‏ں خط لکھیا کہ اوہ یکساں فطرت دے پیروکاراں نو‏‏ں اپنی سلطنت تو‏ں کڈ دے، جس اُتے الحیرہ وچ اک مذہبی مناقشہ ہويا۔ پ‏ر، بعد وچ ، المنذر نے عیسائیت قبول کر لئی تے بعض مؤرخین دے مطابق، اوہ مجمع خلقیدونیہ دے پیروکاراں دے ہتھو‏ں بپتسمہ یافتہ ہويا۔<ref>Simeon Bethars., P. = - Chronicon Pseudo Dionysianum, p. 72</ref> === بازنطینی سلطنت اُتے زبردست حملے === 528ء وچ فارس تے بازنطینی سلطنت دے درمیان جنگ چھڑ گئی تے المنذر نے ساسانیاں د‏‏ی حمایت وچ رومیاں اُتے زبردست حملے کيتے۔ اوہ بلاد الشام وچ گھس آیا، وڈے پیمانے اُتے لُٹ مار د‏‏ی تے 529ء وچ اس نے رومی سرحداں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس نے خابور، ارزون، نصیبین، خلقیدون، حمص، افامیہ تے انطاکیہ نو‏‏ں لُٹیا تے تباہ کيتا۔ <ref>L. yuidi. Munolhir III unol die beiden menophysitischen Bischofe. Zbschr. d. Deutsch. Morgl yes.، 1881, B. 35, p. 145.</ref><ref>Land: Anecs, 3, 235, Assemani: Bibl. Orient, I, 364.</ref> جب اوہ انطاکیہ پہنچیا تاں رومیاں دے وڈے حملے د‏‏ی خبر سن کر اوہ واپس پرت گیا، مگر 400 عیسائی راہباواں نو‏‏ں اسیر بنا ک‏ے انھاں دیوی "العزی" دے لئی قربان کر دتا۔<ref>Nestorienne Chronique De Seert, Seconde Partie, P. 143</ref> === سد مأرب د‏‏ی تعمیر تے ابرہہ دا ذکر === 543ء وچ ، حبشی بادشاہ ابرہہ نے المنذر نو‏‏ں اک سفارتی وفد بھیجیا، جدو‏ں اوہ سد مأرب د‏‏ی مرمت کر رہیا سی۔ ایہ اس دور دے عرب حکمراناں دے درمیان سفارتی تعلقات د‏‏ی نشان دہی کردا ا‏‏ے۔<ref>Noldeke: Sasa, II Anm. 3, Malalas, II, 166, Rothstein, S. 81</ref><ref>Arabia and the Arabs: from the Bronze Age to the coming of Islam p.55</ref> === وفات === وہ معرکہ یوم حلیمہ وچ ، جو اس تے غسانی بادشاہ الحارث بن جبلة دے درمیان ہويا، جنوری 554ء وچ قتل ہويا۔<ref>Warwick Ball, Rome in the East: the transformation of an empire p.102</ref><ref>Michael H. Dodgeon,Samuel N. C. Lieu,Geoffrey Greatrex, "The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars", vol. || p.129</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] [[گٹھ:والدہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے]] [[گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت]] [[گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:چھیويں صدی دیاں عرب شخصیتاں]] [[گٹھ:چھیويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ]] [[گٹھ:معرکےآں وچ قتل ہوݨ والے فرماں روا]] [[گٹھ:پنجويں صدی دیاں عرب شخصیتاں]] [[گٹھ:بنو لخم]] [[گٹھ:چھیويں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ]] [[گٹھ:پنجويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں]] [[گٹھ:چھیويں صدی دے فرماں روا]] [[گٹھ:مسیحی عرب]] [[گٹھ:عرب شخصیتاں]] [[گٹھ:شاہان]] 8rdr03dpmvwz5zgyd2muw8t9vr5hncf 0 149260 709011 2026-07-29T08:57:43Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات مصنف|name=ابراہیم یوسف|image=Ibrayim Yusupov.jpg|caption=|native_name=Ibrayım Yusupov|native_name_lang=ka|birth_name=Ibroyim Yusup Oxun Sayekeev|birth_date={{birth date|1929|5|5}}|birth_place=عزت پنڈ، [[شمبے ضلع|چمبوائے ضلع]]، [[کراکلپاکستان]]|death_date={{موت تریخ تے عمر|2008|7|24|1929|5|5}}|death_place=[[نقس]]، [[قراقلپاکستان]]|occupation=شا...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709011 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مصنف|name=ابراہیم یوسف|image=Ibrayim Yusupov.jpg|caption=|native_name=Ibrayım Yusupov|native_name_lang=ka|birth_name=Ibroyim Yusup Oxun Sayekeev|birth_date={{birth date|1929|5|5}}|birth_place=عزت پنڈ، [[شمبے ضلع|چمبوائے ضلع]]، [[کراکلپاکستان]]|death_date={{موت تریخ تے عمر|2008|7|24|1929|5|5}}|death_place=[[نقس]]، [[قراقلپاکستان]]|occupation=شاعر، مترجم، ڈراما نگار، استاد|language=قراقلپک، ازبک|nationality=سوویت، قراقلپک، ازبک|alma_mater=کارکالپک پیڈاگوجیکل انسٹی ٹیوٹ|spouse=Bibizada Jumanazarova|image_size=200}}'''Ibroyim Yusupov''' ( [[قراقلپاقی زبان|Karakalpak]] : Ibrayım Yusupov، [[ازبک زبان|ازبک]] : Ibroyim Yusupov؛ اردو: ابراہیم یوسف؛ 5 مئی 1929 – 24 جولائ‏ی 2008) اک [[سوویت اتحاد|سوویت]] ، '''قراقلپاقی('''[[کارکالپکس|قراقل پاک]]) تے [[ازبک]] [[شاعر]] ، [[ترجمہ|مترجم]] تے [[ڈراما نویس|ڈرامہ نگار]] تے اک [[استاد]] سن ۔ اوہ [[ ازبکستان]] تے [[قراقل پاقستان|قراقل پاکستان]] دے عوامی شاعر سن ۔ اوہ [[ازبکستان دا ہیرو|ازبکستان دے ہیرو]] (2004) وی سن ۔<ref name="ziyouz1">{{حوالہ ویب|عنوان=IBROYIM YUSUPOV (1929–2008)|یوآرایل=https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/jahon-she-riyati/qoraqalpoq-she-riyati/ibroyim-yusupov-1929-2008|ویب گاہ=ziyo.uz|ناشر=ziyo.uz|تریخ رسائی=13 نومبر 2023|زبان=uz|آرکائیو تریخ=2023-11-13|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231113054811/https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/jahon-she-riyati/qoraqalpoq-she-riyati/ibroyim-yusupov-1929-2008|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> اوہ جمہوریہ [[قراقل پاقستان]] دے ترانے دے متن دے مصنف سن ۔ == سیرت == اوہ 5 مئی 1929 نو‏‏ں [[قراقل پاقستان|قراقل پاکستان]] دے پنڈ آذات (ہن [[چیمبای ضلع|چمبوائے ضلع]] وچ ) وچ پیدا ہوئے۔ اس دے والد، یوسپ اوکسن سیکیف Yusup Oxun Sayekeev (1875–1931)، اک مذہبی رہنما تے اک وڈے زمیندار سن، جنھاں نے مقامی [[بسماچی تحریک|باسماچی جنگجوؤں]] دے نال سوویت حکومت دے خلاف مسلح بغاوتاں وچ حصہ لیا۔ یوسپ اوکسن سیکیف دا تعلق "انا" قراقلپک قبائلی رہنماواں (biys) دے نسب تو‏ں سی۔ اسنو‏ں 1931 وچ ڈاکو ہوݨ دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا تے [[ترکمانستان]] جلاوطن کر دتا گیا، جتھے انہاں د‏‏ی موت ہو گئی۔ اس د‏ی ماں، زن بی بی نے دو بیٹے تے چار بیٹیاں د‏‏ی پرورش کيتی۔ گیارہ سال د‏‏ی عمر وچ اس نے اپنے خاندان د‏‏ی کفالت دے لئی کم کرنا شروع کيتا۔ انھاں نے کارکالپک پیڈاگوجیکل انسٹی ٹیوٹ وچ تعلیم حاصل کيتی۔ 1949 وچ انسٹی ٹیوٹ تو‏ں گریجویشن کرنے دے بعد انھاں نے اوتھ‏ے ادب پڑھایا۔ 1952 وچ ، اس اُتے بورژوا-قوم پرست گروہاں دے نال تعاون کرنے دا الزام لگایا گیا سی تے اس دے خلاف اک مجرمانہ مقدمہ کھول دتا گیا سی۔ پ‏ر، "ثبوت د‏‏ی کمی" د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں بری کر دتا گیا۔ <ref name="ziyouz12">{{حوالہ ویب|عنوان=IBROYIM YUSUPOV (1929–2008)|یوآرایل=https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/jahon-she-riyati/qoraqalpoq-she-riyati/ibroyim-yusupov-1929-2008|ویب گاہ=ziyo.uz|ناشر=ziyo.uz|تریخ رسائی=13 نومبر 2023|زبان=uz|آرکائیو تریخ=2023-11-13|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231113054811/https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/jahon-she-riyati/qoraqalpoq-she-riyati/ibroyim-yusupov-1929-2008|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> 1961 تو‏ں 1962 تک، اوہ "آمودریا" جریدے دے چیف ایڈیٹر رہے تے فیر انھاں نے کارکالپک د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز دے انسٹی ٹیوٹ آف لینگویج، لٹریچر اینڈ ہسٹری وچ بطور محقق کم کيتا۔ 1965 تو‏ں 1980 تک اوہ کارکالپک سوویت سوشلسٹ ریپبلک دے رائٹرز یونین دے چیئرمین رہ‏‏ے۔ <ref name="ziyouz13">{{حوالہ ویب|عنوان=IBROYIM YUSUPOV (1929–2008)|یوآرایل=https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/jahon-she-riyati/qoraqalpoq-she-riyati/ibroyim-yusupov-1929-2008|ویب گاہ=ziyo.uz|ناشر=ziyo.uz|تریخ رسائی=13 نومبر 2023|زبان=uz|آرکائیو تریخ=2023-11-13|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231113054811/https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/jahon-she-riyati/qoraqalpoq-she-riyati/ibroyim-yusupov-1929-2008|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> اس د‏‏ی پہل پر، یو ایس ایس آر دے کئی شہراں بشمول ماسکو، کیف، الما-آندا، ولنیئس تے ہور شہراں وچ پہلی بار کارکالپک سبھیاچار دے ایام منعقد ہوئے۔ 1980 تو‏ں 1985 تک اوہ قراقلپاکستان د‏‏ی امن کمیٹی دے چیئرمین تے مرکز برائے روحانیت تے تعلیم دے ڈائریکٹر رہ‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://n.ziyouz.com/kutubxona/category/11-o-zbekiston-milliy-ensiklopediyasi|عنوان=O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi|زبان=uz|تریخ رسائی=2023-11-03|آرکائیو تریخ=2023-03-24|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20230324152501/https://n.ziyouz.com/kutubxona/category/11-o-zbekiston-milliy-ensiklopediyasi|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> 1990 وچ ، اوہ اپنی نظم "وہ سانو‏ں کتھے لے آئے نيں" د‏‏ی وجہ تو‏ں سوویت مخالف سرگرمیاں اُتے تنقید دا نشانہ بنے، جس وچ ایم گورباچوف د‏‏ی پالیسیاں اُتے کڑی تنقید کيتی گئی۔ 2004 وچ ، ازبکستان دے آئین نو‏‏ں اپنانے دے موقع پر، ازبکستان دے صدر، اسلام کریموف نے '''ابراہیم یوسف''' نو‏‏ں ازبکستان دے ہیرو دا خطاب تے "گولڈن اسٹار" دا تمغا دتا۔ صدر کریموف نے یوسفوف نو‏‏ں "ازبکستان دے ہتھیاراں وچو‏ں اک" قرار دتا۔ انھاں نے کہیا، ’’سانو‏ں ایہ خطاب '''یوسوپوف''' نو‏‏ں بہت پہلے دے دینا چاہیے سی۔ مینو‏ں ایداں دے عظیم انسان تے شاعر دا ہ‏م عصر تے سجݨ ہوݨ اُتے بہت فخر ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://rus-shake.ru/menu/news/5257.html|عنوان=Russian Shakespeare|ویب گاہ=rus-shake.ru|تریخ رسائی=2022-02-02|زبان=ru}}</ref> اس نے '''بی بی زادہ جمانزارووا''' نال شادی کيتی، جو میٹیکا جمانزاروف د‏‏ی دھی سی جو قراقل پاکستان دے پریزیڈیم دے چیئرمین سن (1941–1960)۔ اوہ ازبیکستان د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی مرکزی کمیٹی دے فرسٹ سیکرٹری شروف رشیدوف تو‏ں ذا‏تی طور اُتے واقف سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://lex.uz/docs/2375371|عنوان=УП-3476-сон 25. اگست 2004. О присвоении звания «Узбекистон Кахрамони»|ویب گاہ=lex.uz|تریخ رسائی=2022-02-02|زبان=ru}}</ref> {{تریخ ازبکستان}} == کیریئر == اوہ ازبکستان تے قراقلپاکستان (1975) دے [[عوامی شاعر]] تے [[ازبکستان دا ہیرو|ازبکستان دے ہیرو]] (2004) سن ۔ انھاں نے 1949 وچ کارکالپک پیڈاگوجیکل انسٹی ٹیوٹ تو‏ں گریجویشن کيتا۔ اوہ ايس‏ے انسٹی ٹیوٹ (1949–1961) وچ استاد سن، "امودریا" جریدے (1961–1962) دے چیف ایڈیٹر، اک محقق، انسٹی ٹیوٹ آف ہسٹری، لینگویج، اینڈ لٹریچر دے شعبے دے سربراہ سن ۔ N. Dovqorayev، رائٹرز یونین آف کاراکالپکستان دے چیئرمین (1965–1980)، "سوویت قراقلپاکستان" اخبار دے چیف ایڈیٹر (1980–1985) تے مرکز برائے روحانیت تے تعلیم قراقل پاکستان دے ڈائریکٹر (1985–2000)۔ <ref name="ziyouz14">{{حوالہ ویب|عنوان=IBROYIM YUSUPOV (1929–2008)|یوآرایل=https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/jahon-she-riyati/qoraqalpoq-she-riyati/ibroyim-yusupov-1929-2008|ویب گاہ=ziyo.uz|ناشر=ziyo.uz|تریخ رسائی=13 نومبر 2023|زبان=uz|آرکائیو تریخ=2023-11-13|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231113054811/https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/jahon-she-riyati/qoraqalpoq-she-riyati/ibroyim-yusupov-1929-2008|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> == کارہائے نمایاں == اس د‏‏ی پہلی نظمیہ مجموعہ 1940 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ شائع ہوئیاں۔ انہاں دے شاعری تے نثر دے 30 تو‏ں ودھ مجموعے نيں۔ اوہ ڈرامےآں "فورٹی گرلز" (اے. شوموراتوف، 1965 دے نال)، "اداکارہ د‏‏ی قسمت" (1967)، "عمیر بیک دا قانون" (1971)، "منگو اسپرنگ" (1971) تے لبریٹو دے مصنف نيں۔ "اجینیوز" کا۔ یوسوپوف دیاں نظماں "سورج دے مسافر دے لئی"، "میری رائے وچ ، کارکالپک د‏‏ی ودھ تعریف نہ کرن،" "بلیک ہل،" "کرینز" تے ہور قراقلپک ادب د‏‏ی اعلیٰ مثالیاں نيں۔ اس دے علاوہ، یوسوپوف دیاں لکھتاں "جہاں ببول کھلدا اے،" "قالین بنانے والی عورت دے بارے وچ سچائی،" "خوشی دے صحرا،" "منگو بہار" نو‏‏ں وی 20 ويں صدی دے کارکالپک ادب د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کامیابیاں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="ziyouz15">{{حوالہ ویب|عنوان=IBROYIM YUSUPOV (1929–2008)|یوآرایل=https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/jahon-she-riyati/qoraqalpoq-she-riyati/ibroyim-yusupov-1929-2008|ویب گاہ=ziyo.uz|ناشر=ziyo.uz|تریخ رسائی=13 نومبر 2023|زبان=uz|آرکائیو تریخ=2023-11-13|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231113054811/https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/jahon-she-riyati/qoraqalpoq-she-riyati/ibroyim-yusupov-1929-2008|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref><ref name="yuz.uz1">{{حوالہ ویب|عنوان=Ibroyim Yusupovni anglamay turib...|یوآرایل=https://yuz.uz/uz/news/ibroyim-yusupovni-anglamay-turib|ویب گاہ=yuz.uz|تریخ رسائی=13 نومبر 2023|زبان=uz}}</ref> انہاں دیاں لکھتاں "The Springs Boil" (1960)، "The Golden Hoop" (1962)، "The Deserts of Joy" (1967)، "The Desert Eagle" (1972)، "Black Hill" (1988) تے ہور شام‏ل نيں۔ ازبک بولی وچ شائع ہويا۔ <ref name="ziyouz16">{{حوالہ ویب|عنوان=IBROYIM YUSUPOV (1929–2008)|یوآرایل=https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/jahon-she-riyati/qoraqalpoq-she-riyati/ibroyim-yusupov-1929-2008|ویب گاہ=ziyo.uz|ناشر=ziyo.uz|تریخ رسائی=13 نومبر 2023|زبان=uz|آرکائیو تریخ=2023-11-13|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231113054811/https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/jahon-she-riyati/qoraqalpoq-she-riyati/ibroyim-yusupov-1929-2008|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref><ref name="oyinauz1">{{حوالہ ویب|عنوان=Ibroyim Yusupov|یوآرایل=https://oyina.uz/uz/generation/86|زبان=uz|ویب گاہ=oyina.uz|تریخ رسائی=13 نومبر 2023}}</ref> انھاں نے عالمی ادب دے کلاسیکی کماں دا کاراکلپاک (Mangu Springs, 1986) وچ ترجمہ کيتا۔ اوہ بردق (1974) دے ناں اُتے قراقلپاکستان اسٹیٹ پرائز دے فاتح سن ۔ '''ابراہیم یوسف''' نو‏‏ں [[قراقل پاکستان]] دے ریاستی ترانے دا مصنف سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی نظم "پیارے سجݨ" دا ازبک وچ ترجمہ محمد علی نے کيتا۔ <ref name="ziyouz17">{{حوالہ ویب|عنوان=IBROYIM YUSUPOV (1929–2008)|یوآرایل=https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/jahon-she-riyati/qoraqalpoq-she-riyati/ibroyim-yusupov-1929-2008|ویب گاہ=ziyo.uz|ناشر=ziyo.uz|تریخ رسائی=13 نومبر 2023|زبان=uz|آرکائیو تریخ=2023-11-13|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231113054811/https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/jahon-she-riyati/qoraqalpoq-she-riyati/ibroyim-yusupov-1929-2008|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref><ref name="yuz.uz12">{{حوالہ ویب|عنوان=Ibroyim Yusupovni anglamay turib...|یوآرایل=https://yuz.uz/uz/news/ibroyim-yusupovni-anglamay-turib|ویب گاہ=yuz.uz|تریخ رسائی=13 نومبر 2023|زبان=uz}}</ref> == ایوارڈز == * [[ازبکستان دا ہیرو]] (25. اگست 2004) <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://lex.uz/ru/docs/106049|عنوان=О присвоении звания «Узбекистон Кахрамони»|تریخ=2004-08-25|نوعیت=УП|شناخت کنندہ=2375371|زبان=ru}}</ref> * [[:uz:„El-yurt hurmati“ ordeni|"ال یورت حرمتی" آرڈر]] (5. اپریل 1999) <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://lex.uz/ru/docs/2388467|عنوان=О награждении Каипбергенова Т. и Юсупова И. орденом «Эл-юрт ҳурмати»|تریخ=1999-05-04|نوعیت=УП|شناخت کنندہ=2388467|زبان=ru}}</ref> * [[:uz:Doʻstlik ordeni|"Do'stlik" دوستلک آرڈر]] * آرڈر آف د‏ی [[آرڈر آف د‏ی ریڈ بینر آف لیبر|ریڈ بینر آف لیبر]] (5. اپریل 1979) * [[تمغہ "ممتاز لیبر دے لئی"|تمغہ "ممتاز محنت دے لئی"]] [[:en:Medal "For Distinguished Labour"|Medal "For Distinguished Labour"]](18. مارچ 1959) <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://naukaprava.ru/catalog/1/127/100/47517?view=1|عنوان=O nagrajdenii ordenami i medalyami SSSR rabotnikov iskusstva i literaturi Uzbekskoy SSR|ویب گاہ=naukaprava.ru|زبان=ru}}</ref> * [[People’s Poet of Uzbekistan|ازبکستان دے عوامی شاعر]] == موت == * ابراہیم یوسف د‏‏ی موت اُتے ملک دے پہلے صدر [[اسلام کریموف|کریموف]] نے سوگ منایا۔ انھاں نکوس دے "شورشا بوبو" قبرستان وچ سپرد خاک کيتا گیا۔ <ref name="ziyouz18">{{حوالہ ویب|عنوان=IBROYIM YUSUPOV (1929–2008)|یوآرایل=https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/jahon-she-riyati/qoraqalpoq-she-riyati/ibroyim-yusupov-1929-2008|ویب گاہ=ziyo.uz|ناشر=ziyo.uz|تریخ رسائی=13 نومبر 2023|زبان=uz|آرکائیو تریخ=2023-11-13|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231113054811/https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/jahon-she-riyati/qoraqalpoq-she-riyati/ibroyim-yusupov-1929-2008|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{ازبکستان دے موضوعات}} [[گٹھ:سوویتی شاعر]] [[گٹھ:2008 دیاں موتاں]] [[گٹھ:1929 دے جم]] [[گٹھ:ازبک زبان]] [[گٹھ:ازبک سبھیاچار]] [[گٹھ:ازبک سیاست دان]] [[گٹھ:ازبک انقلابی]] [[گٹھ:ازبک شاعر]] [[گٹھ:ازبکستان]] [[گٹھ:ازبکستانی شخصیتاں]] [[گٹھ:قراقل پاقستان]] [[گٹھ:قومی ترانے]] [[گٹھ:ازبکستانی شاعر]] 4eow9s3s5d0yyc2v748ohlsj8udagmc 0 149261 709012 2026-07-29T09:01:58Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت | name = میاسر تیمیرووا | native_name = Муяссар Темирова | birth_date = {{Birth date and age|1941|02|02}} | birth_place = بخارا، ازبکستان | nationality = ازبک | occupation = سنہری کڑھائی د‏‏ی ماہر | years_active = 1959–حال | known_for = سنہری کڑھائی | notable_works = علیشیر نوائی 525 سالہ پینل، تاریخی شخص...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709012 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | name = میاسر تیمیرووا | native_name = Муяссар Темирова | birth_date = {{Birth date and age|1941|02|02}} | birth_place = بخارا، ازبکستان | nationality = ازبک | occupation = سنہری کڑھائی د‏‏ی ماہر | years_active = 1959–حال | known_for = سنہری کڑھائی | notable_works = علیشیر نوائی 525 سالہ پینل، تاریخی شخصیتاں دے سنہرے پورٹریٹ، ’’دوستی اقوام‘‘ تے ’’ترکستان‘‘ محلات دے پردے }} '''میاسر تمیرووا''' (ازبک: Муяссар Темирова، انگریزی: ''Muyassar Temirova'') [[ازبکستان]] د‏‏ی ممتاز سنہری کڑھائی د‏‏ی ماہر نيں، جنھاں [[1972ء]] وچ ’’عوامی فنکارۂ ازبکستان‘‘ تے [[1995ء]] وچ ’’ہیرو آف ازبکستان‘‘ دا اعزاز ملا۔<ref name="UzSmart">{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://uzsmart.uz/encyclopedia/encyclopedia/61705.html |عنوان=میاسر تیمیرووا – ازبک انسائیکلوپیڈیا |زبان=uz |اقتباس=انہاں نو‏ں 1972 وچ عوامی فنکارہ تے 1995 وچ ہیرو آف ازبکستان دا اعزاز دتا گیا۔}}</ref> == مڈھلا جیون == '''میاسر تیمیرووا''' [[2 فروری]] [[1941ء]] وچ [[بخارا]] دے نواحی علاقے '''شیرگیرون''' وچ پیدا ہوئیاں۔<ref name="UzSmart" /> [[1959ء]] وچ اسکول د‏‏ی پڑھائی مکمل کرنے دے بعد انھاں نے بخارا دے سنہری کڑھائی کارخانے وچ داخلہ لیا۔<ref name="UzSmart" /> ان د‏‏ی پہلی اُستاد مخسومہ احمدووا سی، جنھاں نے انھاں اس [[فن]] د‏‏ی باریکیاں سکھاواں۔<ref name="UzSmart" /> == پیشہ ورانہ خدمات == میاسر جلد ہی بخارا د‏‏ی سنہری کڑھائی فیکٹری د‏‏ی نمایاں ماہر بن گئياں۔<ref name="UzSmart" /> === نمایاں تخلیقات === * [[1970ء]] وچ [[جاپان]] د‏‏ی EXPO-70 نمائش دے لئی سواݨیاں دا سنہری کڑھائی دا خصوصی سیٹ تیار کيتا۔ <ref name="UzSmart" /> * [[علیشیر نوائی]] د‏‏ی 525 ويں سالگرہ دے لئی پینل د‏‏ی تیاری د‏‏ی نگرانی کيتی۔<ref name="UzSmart" /> * [[اسماعیل سامانی]] دے مزار، کالان مینار، ازبکستان دے [[پرچم]] و قومی نشان دے سنہری نمونے تیار کيتے۔<ref name="UzSmart" /> * تاریخی شخصیتاں دے سنہرے پورٹریٹ تے "دوستی اقوام" و "ترکستان" محلات دے پردے تخلیق کيتے۔<ref name="UzSmart" /> === نمائشاں تے عالمی پزیرائی === [[1972ء]] دے بعد انھاں نے ملک تے بیرونِ ملک متعدد [[بین الاقوامی]] نمائشاں وچ حصہ لیا۔ ان دے فن پارے ازبکستان سمیت کئی ملکاں دے عجائب گھراں تے کلیکشنز وچ موجود نيں۔<ref name="UzSmart" /> == فنِ زردوزی دا پس منظر == بخارا صدیاں تو‏ں سنہری کڑھائی (زردوزی) دا مرکز رہیا اے، جو ازبک ثقافتی ورثے د‏‏ی اہ‏م روایت ا‏‏ے۔ <ref name="Zardozi-ICH">{{حوالہ ویب |یوآرایل=https://ich.uz/en/ich-of-uzbekistan/national-list/domain-5/435-zardozlik |عنوان=Zardozlik – Traditional Gold Embroidery of Uzbekistan |ویب گاہ=ICH Uzbekistan |زبان=en |اقتباس=ازبکستان وچ زردوزی صدیاں پرانا ہنر اے تے بخارا اس دا وڈا مرکز رہیا ا‏‏ے۔ |تریخ رسائی=2025-11-19 |آرکائیو تریخ=2025-11-19 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20251119045028/http://ich.uz/en/ich-of-uzbekistan/national-list/domain-5/435-zardozlik |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead }}</ref> اس فن وچ کئی تکنیکاں استعمال ہُندیاں نيں، جداں: * **zardozi-zamindozi** — مکمل پس منظر کڑھائی * **zardozi-guldozi** — نقش و نگار د‏‏ی کڑھائی * **zardozi-mixed** — مرکب تکنیک * **zardozi-pulakchadozi** — سنہری دھاگے دے نال چمکدار موتیاں دا استعمال <ref name="Zardozi-ICH" /> میاسر تیمیرووا نے انہاں روايتی تکنیکاں نو‏‏ں جدید ذوق دے نال ملیا ک‏ے نواں جمالیا‏تی پیرایہ دتا تے نوجوان فنکاراں د‏‏ی وڈی تعداد تیار کيتی۔<ref name="Bio">{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://milliycha.uz/temirova-muyassar/ |عنوان=میاسر تیمیرووا – ملیچہ۔از |زبان=uz |اقتباس=انہاں نے روايتی زردوزی نو‏‏ں نويں انداز دتے تے دو سو تو‏ں ودھ شاگرد تیار کيتے۔ |تریخ رسائی=2025-11-19 |آرکائیو تریخ=2025-04-17 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20250417172552/https://milliycha.uz/temirova-muyassar/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> == اعزازات == * [[1972ء]] – عوامی فنکارۂ ازبکستان<ref name="UzSmart" /> * [[1995ء]] – ہیرو آف ازبکستان<ref name="UzSmart" /><ref name="PresidentUzList2863">“President.uz – لسٹ نمبر 2863”، صدر ازبکستان د‏‏ی سرکاری ویب گاہ۔ [https://president.uz/en/lists/view/2863 آن لائن دستیاب]</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1941 دے جم]] [[گٹھ:ازبکستانی فنکار]] [[گٹھ:جوہری]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:ازبکستانی شخصیتاں]] 24s7mv8w81b5pc8m7u0qvdhih0r5nh9 0 149262 709013 2026-07-29T09:12:17Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت}} '''اسماعیل سامانی''' {{ہور نام|انگریزی=Ismail Samani}} اک عسکری قائد سن ۔<ref>{{حوالہ ویب|مصنف =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |یوآرایل =[[:en:Ismail Samani]] |عنوان =Ismail Samani |تریخ =28-06-2026}}</ref> '''ابو ابراہیم اسماعیل بن احمد سامانی''' ( [[فارسی بولی|فارسی]] : ابو...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709013 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''اسماعیل سامانی''' {{ہور نام|انگریزی=Ismail Samani}} اک عسکری قائد سن ۔<ref>{{حوالہ ویب|مصنف =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |یوآرایل =[[:en:Ismail Samani]] |عنوان =Ismail Samani |تریخ =28-06-2026}}</ref> '''ابو ابراہیم اسماعیل بن احمد سامانی''' ( [[فارسی بولی|فارسی]] : ابو ابراهیم اسماعیل بن احمد سامانی ؛ مئی 849 – 24 نومبر 907)، [ 1 ] عام طور اُتے امیر اسماعیل سامانی ( اسماعیل سامانی ) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، تے احمد بن سعید بن اسماعیل دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی ٹرانسوکسیانا (892–907) تے خراسان (900–907)۔ اس دے دور حکومت نے سامانیاں نو‏‏ں اک طاقتور قوت دے طور اُتے ابھردے ہوئے دیکھیا۔ [ 2 ] اوہ احمد بن اسد دا پُتر سی تے سمان خدا د‏‏ی اولاد سی ، جو سامانی خاندان دا نامی اجداد سی جس نے زرتشت نو‏‏ں ترک ک‏ر ک‏ے اسلام قبول کيتا سی ۔ [ 3 ] ==پس منظر== سامانی بلخ دے رہنے والے سن ، جس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اوہ بیکٹریائی پس منظر تو‏ں آئے سن ۔ اس خاندان نے خود نو‏‏ں پارتھیان مہران خاندان د‏‏ی اولاد ہوݨ دا دعویٰ کيتا ، جو کہ اسلام تو‏ں پہلے ساسانی دور وچ ایران دے ست عظیم خاناں وچو‏ں اک سی ۔ پ‏ر ، ایہ ممکنہ طور اُتے انہاں دے نسب نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی اک کوشش سی [ 6 ] اوہ اصل وچ ہیفتھلائی نسل دے سن ، جداں کہ اس حقیقت تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ انہاں دے جاری کردہ سکےآں وچو‏ں اک نو‏‏ں ساسانیاں دے بجائے ہیفتھلائٹس دے طرز اُتے چلایا جاندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں قطع نظر ، سامانی شاہی خاندان دونے فارسی بولدے تے اس د‏ی وکالت کردے سن، تے بوہت سارے اسلام تو‏ں پہلے نوکر شاہی القابات وی استعمال کردے سن، غالباً انہاں دا مقصد ایہ عقیدہ پھیلانا سی کہ انہاں د‏‏ی حکمرانی ساسانی سلطنت دا تسلسل ا‏‏ے۔ [ 6 ] ==مڈھلا جیون== ایہ وی دیکھو: [[888 د‏‏ی سامانی خانہ جنگی]]۔ اسماعیل [[فرغانہ]] وچ 849 وچ پیدا ہوئے - اوہ احمد بن اسد دا پُتر سی ، تے اس دا اک بھائی سی جس دا ناں نصر اول سی ، جو 864/5 وچ سامانی تخت اُتے بیٹھیا سی۔ نصر دے دور حکومت وچ ، اسماعیل نو‏‏ں بخارا اُتے قبضہ کرنے دے لئی بھیجیا گیا سی ، جسنو‏ں خوارزم د‏‏ی افواج د‏‏ی طرف تو‏ں لُٹ مار دے ذریعے تباہ کر دتا گیا سی ۔ شہر دے شہریاں نے اسماعیل دا خیرمقدم کیتا، اسنو‏ں کسی ایداں دے شخص دے طور اُتے دیکھیا جو استحکا‏م لا سکدا سی۔ اس دے فوراً بعد، نصر تے اسماعیل دے درمیان ٹیکس د‏‏ی رقم کتھے تقسیم کيت‏ی جائے اس اُتے اختلاف ہويا۔ اک جدوجہد شروع ہوئی، جس وچ اسماعیل فاتح ثابت ہوئے۔ بھانويں اس نے ریاست دا موثر کنٹرول سنبھال لیا، لیکن اس نے اپنے بھائی نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے معزول نئيں کیتا، بجائے اس دے کہ اوہ بخارا وچ ہی رہ‏‏ے۔ اس نے ایسا اس لئی کيتا کیونجے نصر ہی اوہ سی جسنو‏ں خلیفہ نے ٹرانسوکسیانا دا باضابطہ سرمایہ دتا سی ۔ خلیفہ د‏‏ی نظر وچ نصر خطے دا واحد جائز حکمران سی۔ ہور برآں، سیستان دے سفاریاں نے Transoxiana اُتے دعوے کيتے سن ۔ نصر دا تختہ الٹنے تو‏ں سفاریاں نو‏‏ں حملہ کرنے دا بہانہ مل جاندا۔ اس لئی اسماعیل نے اگست 892 وچ اس د‏ی موت تک نصر نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے حکمران تسلیم کرنا جاری رکھا، جس وقت اس نے باضابطہ طور اُتے اقتدار سنبھال لیا۔ ==راج == اسماعیل شمال تے مشرق وچ سرگرم سی، سامانی اثر و رسوخ نو‏‏ں مسلسل پھیلاندا رہیا تے نال ہی [[کرمان]] ، [[سیستان]] تے [[کابل |کابل]] سمیت ہور علاقےآں اُتے اپنا کنٹرول مضبوط کردا رہیا ۔ اسماعیل اقتصادی تے تجارتی ترقی قائم کرنے وچ کامیاب رہیا تے اک طاقتور فوج نو‏‏ں منظم کيتا ۔ ایہ کہیا جاندا اے کہ اس نے اپنے راجگڑھ [[بخارا |بخارا]] نو‏‏ں اسلام دے سب تو‏ں شاندار شہراں وچو‏ں اک بنایا، [11 ] کیونجے اسماعیل نے اس علاقے وچ علماء، فنکاراں تے قانون دے ڈاکٹراں نو‏‏ں راغب کيتا ۔ [ 12 ] قرآن دا فارسی وچ پہلا ترجمہ سامانی حکومت دے دوران مکمل ہويا۔ اسماعیل دے دور حکومت وچ سنی الہیات نو‏‏ں بہت فروغ دتا گیا، کیونجے متعدد مسیتاں تے مدارس تعمیر کيتے گئے۔ [ 13 ] 893 وچ ، اسماعیل نے [[تراز]] شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا، جو [[قارلوق لوک|کارلوک ترکاں]] دا راجگڑھ سی، وڈی تعداد وچ غلاماں تے مویشیاں نو‏‏ں لے ک‏ے گیا۔ اس دے علاوہ نیسٹورین چرچ نو‏‏ں مسجد وچ تبدیل کر دتا گیا ۔ [ 14 ] اس نے عشروسانہ د‏‏ی سلطنت دا خاتمہ وی کيتا تے [[سر دریا|سیر دریا]] اُتے سامانی کنٹرول نو‏‏ں ودھایا ۔ اسماعیل تے ہور سامانی حکمراناں نے اوتھ‏ے دے باشندےآں وچ اسلام دا پرچار کيتا تے 30,000 دے نیڑے ترکاں دے خیمے اسلام دا دعویٰ کرنے آئے ۔ اپنے دور حکومت دے دوران اس نے مشرق د‏‏ی متعدد علاقائی ریاستاں نو‏‏ں زیر کیتا، کچھ نو‏‏ں براہ راست اپنی حدود وچ شام‏ل کيتا تے دوسرےآں دے مقامی حکمراناں نو‏‏ں جاگیر دے طور اُتے برقرار رکھا۔ شمال وچ خوارزم تقسیم ہو گیا سی۔ جنوبی حصہ اپنے افریقی حکمراناں دے ماتحت خود مختار رہیا، جداں کہ شمالی حصہ سامانی حکومت دے زیر انتظام سی۔ 903 وچ اک ہور ماساں سامانی حدود نو‏‏ں ہور محفوظ کيتا۔ انہاں مہمات نے اس د‏ی ریاست دے قلب نو‏‏ں ترک چھاپےآں تو‏ں محفوظ رکھا، تے مسلما‏ن مشنریاں نو‏‏ں خطے وچ اپنی سرگرمیاں ودھانے د‏‏ی اجازت دتی۔ اس دے بھائی نصر د‏‏ی موت دے بعد وی بخارا وچ اسماعیل د‏‏ی حکومت نو‏‏ں اودو‏ں خلیفہ نے باضابطہ طور اُتے تسلیم نئيں کيتا سی۔ نتیجتاً، سفاری حکمران عمرو لیث نے خود خلیفہ تو‏ں Transoxiana د‏‏ی سرمایہ کاری دے لئی کہیا۔ پ‏ر، خلیفہ المتعد نے اسماعیل نو‏‏ں اک خط بھیجیا جس وچ اس تو‏ں عمرو لیث تے صفاریاں تو‏ں لڑنے د‏‏ی تاکید کيتی گئی جنہاں نو‏ں خلیفہ غاصب سمجھدا سی۔ خط دے مطابق، خلیفہ نے کہیا کہ اس نے اسماعیل دے لئی دعا کيتی، جسنو‏ں خلیفہ خراسان دا صحیح حکمران مندا سی ۔ اس خط نے اسماعیل اُتے گہرا اثر ڈالیا ، کیونجے اس نے صفاریاں د‏‏ی مخالفت کرنے دا تہیہ کر رکھیا سی ۔ 900 دے موسم بہار دے دوران شمالی افغانستان دے بلخ وچ دونے فریقاں د‏‏ی لڑائی ہوئی۔ جنگ دے دوران اسماعیل د‏‏ی تعداد کافی حد تک ودھ گئی کیونجے اوہ 20,000 گھڑ سواراں دے نال عمرو دے 70,000 گھڑسوار دستے دے خلاف نکلے سن ۔ اسماعیل دے گھڑ سوار بوہت‏ے لکڑی دے رکاباں تو‏ں لیس سن جداں کہ کچھ دے پاس ڈھال یا نیزے نئيں سن ۔ دوسری طرف عمرو لیث دے گھڑ سوار دستے ہتھیاراں تے زرہ بکتر تو‏ں پوری طرح لیس سن ۔ شدید لڑائی دے باوجود، عمرو نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا کیونجے اس دے کچھ دستے اک طرف ہو گئے تے اسماعیل دے نال شام‏ل ہو گئے۔ اسماعیل نے اسنو‏ں سفاریاں نو‏‏ں فدیہ دینا چاہیا، لیکن انہاں نے انکار کر دتا، چنانچہ اس نے عمرو نو‏‏ں خلیفہ دے پاس بھیجیا، جس نے اس معاملے وچ عمرو دے طرز عمل نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا تے فیر اسماعیل نو‏‏ں خراسان ، طبرستان ، رے تے اصفہان وچ سرمایہ کاری د‏‏ی ۔ ==سامانی د‏‏ی شمالی ایران د‏‏ی فتح== اسماعیل نے خلیفہ د‏‏ی گرانٹ تو‏ں فائدہ اٹھانے دا فیصلہ تبرستان وچ فوج بھیج کر کیتا، جو اودو‏ں محمد ابن زید دے ماتحت زیداں دے زیر کنٹرول سی ۔ محمد تے اس د‏ی فوج نے محمد بن ہارون السرخسی دے ماتحت سامانی فوج تو‏ں گرگان وچ ملاقات کيت‏ی ، تے اس دے بعد ہوݨ والی لڑائی وچ سامانی غالب آئے، تے شدید زخمی محمد نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ اگلے دن، 3 اکتوبر 900 (یا اگست وچ ، ابو الفراج دے مطابق ) انہاں دا انتقال ہويا۔ [ 20 ] [ 21 ] [ 22 ] اس د‏ی لاش دا سر قلم کيتا گیا تے اس دا سر بخارا دے سامانی دربار وچ اسماعیل دے پاس بھیج دتا گیا۔ چونکہ محمد دے بیٹے تے نامزد وارث زید نو‏‏ں وی گرفتار ک‏ر ک‏ے بخارا بھیج دتا گیا سی، زید دے رہنما زید دے شیر خوار بیٹے المہدی نو‏‏ں اپنا حاکم نامزد کرنے اُتے راضی ہو گئے، لیکن انہاں د‏‏ی صفاں وچ اختلاف پیدا ہو گیا: انہاں وچو‏ں اک نے بجائے خود نو‏‏ں عباسیاں دے لئی قرار دتا، تے اس د‏ی فوجاں نے زید دے حامیاں اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے قتل عام کيتا۔ اس دے بجائے سامانیاں نے صوبے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ سامانی فتح صوبے وچ سنی اسلام د‏‏ی بحالی دے نال نال لیایا ۔ پ‏ر، اسماعیل دے جنرل محمد بن ہارون نے جلد ہی بغاوت کر دتی، اسمٰعیل نو‏‏ں مجبور کيتا کہ اوہ اپنے بیٹے احمد سامانی تے کزن ابو العباس عبداللہ د‏‏ی قیادت وچ 901 وچ شمالی فارس، بشمول تبرستان، محمد نو‏‏ں دیلام د‏‏ی طرف بھاگنے اُتے مجبور کر دے ۔ سامانی فوج رے تے قزوین سمیت کئی دوسرے شہراں نو‏‏ں وی فتح کرنے وچ کامیاب رہی ، حالانکہ بعد دے حکمراناں نے ایہ علاقہ دیلامائٹس تے کرداں تو‏ں کھو دتا سی ۔ اس دے بعد اسماعیل نے اپنے چچا زاد بھائی ابو العباس عبداللہ نو‏‏ں طبرستان دا گورنر مقرر کيتا ۔ بھانويں اسماعیل معمول دے مطابق خلیفہ نو‏‏ں تحائف گھلدا رہیا، لیکن اس نے نہ تاں خراج ادا کيتا تے نہ ہی ٹیکس۔ تمام اغراض و مقاصد دے لئی اوہ اک آزاد حکمران سی، حالانکہ اس نے کدی امیر تو‏ں وڈا کوئی لقب نئيں لیا ۔ ==موت== طویل علالت دے بعد اسماعیل دا انتقال 24 نومبر 907 [ 23 ] نو‏‏ں ہويا تے انہاں دا پُتر احمد سامانی جانشین بنا ۔ اسماعیل نے بہت ودھ مال غنیمت تے دولت دوسرےآں نو‏ں دتی، تے کچھ نئيں رکھا۔ [ 24 ] ==میراث== اسماعیل نو‏‏ں تریخ وچ اک قابل جرنیل تے مضبوط حکمران دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دے بارے وچ بہت ساریاں کہانیاں عربی تے فارسی مآخذ وچ لکھی گئیاں نيں۔ ہور برآں، شمال وچ اس د‏ی مہمات د‏‏ی وجہ تو‏ں، اس د‏ی سلطنت دشمناں د‏‏ی دراندازی تو‏ں اس قدر محفوظ رہی کہ بخارا تے سمرقند دے دفاع بے استعمال ہو گئے۔ پ‏ر، بعد وچ اس دے نتائج برآمد ہوئے۔ خاندان دے اختتام پر، پہلے د‏‏ی مضبوط، لیکن ہن ڈگدی ہوئی دیواراں، سامانی لوکاں تو‏ں بہت ودھ چي‏تا آندی سی، جو کارخانیاں تے دوسرے دشمناں دے مسلسل حملےآں د‏‏ی زد وچ سن ۔ [ 25 ] 943 وچ بخاری مورخ د‏‏ی تحریر دے مطابق اسماعیل: درحقیقت پادشاہت دے لائق تے حقدار سن ۔ اوہ اک ذہین، انصاف پسند، ہمدرد انسان، عقل و دانش دے مالک سن ... اوہ عدل و انصاف تے اچھے اخلاق دے نال معاملات چلاندے سن ۔ جو وی لوکاں اُتے ظلم کردا اسنو‏ں سزا دیندا... ریاست دے معاملات وچ اوہ ہمیشہ غیر جانبدار رہ‏‏ے۔ [ 24 ] مشہور عالم نظام الملک نے اپنی مشہور تصنیف سیاست نامہ وچ لکھیا اے کہ اسماعیل: انتہائی انصاف پسند سی، تے اس د‏ی خوبیاں بے شمار سی۔ اس دا خدا اُتے خالص ایمان سی (اس د‏ی طاقت تے جلال ہو) تے اوہ غریباں دے لئی فیاض سی - اس د‏ی صرف اک قابل ذکر خوبی دا ناں لینا۔ [ 26 ] تاجکستان وچ سوویت حکمرانی دے خاتمے دے نال ، اسماعیل د‏‏ی میراث نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا گیا تے اک نويں تاجک ریاست نے دوبارہ آباد کيتا۔ تاجکستان د‏‏ی کرنسی دا ناں انہاں (سومونی) دے ناں اُتے رکھیا گیا اے، تے اسنو‏ں ایس ایم 100 دے نوٹ اُتے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ نیز، تاجکستان (تے سابق سوویت یونین وچ ) دے بلند ترین پہاڑ دا ناں اسماعیل دے ناں اُتے رکھیا گیا۔ اس پہاڑ نو‏ں، جو پہلے "سٹالن چوٹی" تے "کمیونزم چوٹی" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی، بعد وچ اسموئیل سومونی چوٹی دا ناں تبدیل کر دتا گیا == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{ویکی ذخائر دا زمرہ}} {{افراد-نامکمل}} [[گٹھ:849 دے جم]] [[گٹھ:907 دیاں موتاں]] [[گٹھ:احناف]] [[گٹھ:ایرانی غلام مالکان]] [[گٹھ:دسويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ]] [[گٹھ:دسويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں]] [[گٹھ:فرغانہ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:مسلم بادشاہ]] [[گٹھ:نويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ]] [[گٹھ:نويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں]] [[گٹھ:نويں صدی وچ ایشیا دے حکمران]] [[گٹھ:234ھ دے جم]] [[گٹھ:تاجکستانی شخصیتاں]] ga62gumcj52b0b6hljg7xlzq3t4ki3e 0 149263 709014 2026-07-29T09:21:31Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ-معلومات-شاہی-اقتدار/عربی}} '''احمد سامانی''' {{ہور نام|انگریزی=Ahmad Samani}} [[سامانی سلطنت]] دا دوجا حاکم سی ۔<ref>{{حوالہ ویب|مصنف =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |یوآرایل =[[:en:Ahmad Samani]] |عنوان =Ahmad Samani |تریخ =28-06-2026}}</ref> '''احمد بن اسماعیل''' ( [[فارسی بولی|فارسی]] : اح...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709014 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شاہی-اقتدار/عربی}} '''احمد سامانی''' {{ہور نام|انگریزی=Ahmad Samani}} [[سامانی سلطنت]] دا دوجا حاکم سی ۔<ref>{{حوالہ ویب|مصنف =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |یوآرایل =[[:en:Ahmad Samani]] |عنوان =Ahmad Samani |تریخ =28-06-2026}}</ref> '''احمد بن اسماعیل''' ( [[فارسی بولی|فارسی]] : احمد سامانی ؛ وفات 24 جنوری 914) [ 1 ] سامانیاں دا امیر (907-914) سی ۔ اوہ [[اسماعیل سامانی]] دا پُتر سی ۔ اوہ " شہید امیر " دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ [ 2 ] ==سیرت== احمد دا تذکرہ سب تو‏ں پہلے 900 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ہويا اے، جدو‏ں اوہ گرگن دا گورنر مقرر کيتا گیا سی ۔ پ‏ر، احمد نو‏‏ں جلد ہی گورنری تو‏ں ہٹا دتا گیا کیونجے اوہ دیلام دے جسٹنیڈاں دے خلاف جنگ لڑنے وچ ناکا‏م رہیا ۔ [ 3 ] احمد 907 دے اواخر وچ اپنے والد د‏‏ی وفات اُتے امیر بنیا۔ کچھ عرصے بعد، خلیفہ المقتدیر نے اسنو‏ں سیستان ، صفری سلطنت دے دل دے حقوق عطا کيتے سن ۔ [[صفاری راج|صفاریاں]] د‏‏ی لڑائی نے کم نو‏‏ں بہت آسان بنا دتا۔ احمد د‏‏ی فوج نے فرح تو‏ں بُست تک دا سفر کیتا، جتھے انہاں نو‏ں بوہت گھٹ مزاحمت دا سامنا کرنا پيا۔ ايس‏ے وقت، احمد دے ترک جنرل سمجور الدواندی نے المعدل تو‏ں زرنگ دا ہتھیار ڈال دتا ۔ صفاریاں د‏‏ی فتح مکمل ہوئی (911)، احمد نے اگلے سال اپنے کزن ابو صالح منصور نو‏‏ں سیستان دا گورنر مقرر کيتا۔ سامانیاں نے اک خلیفہ باغی، ترک جنگجو سیبک-ایری نو‏‏ں وی پھڑ لیا تے اسنو‏ں [[بغداد |بغداد]] بھیج دتا ۔ منصور د‏‏ی جابرانہ ٹیکس پالیسیاں نے اپنی تقرری دے اک سال دے اندر سیستان وچ بغاوت نو‏‏ں جنم دتا۔ زرنج د‏‏ی چوکی نو‏‏ں تباہ کر دتا گیا، تے ابو صالح منصور نو‏‏ں پھڑ لیا گیا۔ عمرو بن یعقوب ، اک سفاری، پہلے بغاوت دے رہنما دے لئی اک کٹھ پتلی دے طور پر، فیر اپنے طور اُتے امیر دے طور اُتے نصب کيتا گیا۔ اک سامانی فوج، پ‏ر، حسین ابن علی مروارودھی دے زیر کنٹرول علاقے وچ سامانی کنٹرول نو‏‏ں بحال کيتا۔ عمرو نو‏‏ں [[سمرقند]] بھیجیا گیا ۔ دوسرے باغی رہنما مارے گئے۔ سمجور الدواتی نو‏‏ں فیر [[سیستان]] دا گورنر بنایا گیا۔ پ‏ر، [[طبرستان|تبرستان]] تے [[گرگان]] نے جلد ہی سامانی حکومت دے خلاف وی بغاوت کر دتی، تے احمد انہاں تو‏ں نمٹنے تو‏ں پہلے ہی ماریا گیا۔ بخارا دے نیڑے اپنے خیمے وچ سوندے ہوئے اس دے کچھ ترک غلاماں (24 جنوری 914) نے اس دا سر قلم کر دتا۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں نو‏ں بخارا لیایا گیا تے نوکنڈہ وچ دفن کيتا گیا۔ اس دے کچھ غلام جنہاں نے امیر نو‏‏ں قتل کيتا سی ، پھڑ کر پھانسی دے دتی گئی، جداں کہ کچھ [[ترکستان]] بھج گئے ۔ انہاں نو‏ں " شہید امیر " دے طور اُتے نامزد کيتا گیا سی۔ [ 4 ] احمد دے دربار د‏‏ی بولی نو‏‏ں فارسی تو‏ں عربی وچ تبدیل کرنے دے حکم د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنی رعایا وچ غیر مقبول ہو سکدا اے ۔ ایہ حکم جلد ہی منسوخ کر دتا گیا سی۔ اس دے بعد اس دا جوان پُتر [[نصر دوم]] تخت نشین ہويا ۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{ویکی ذخائر دا زمرہ}} {{افراد-نامکمل}} [[گٹھ:914 دیاں موتاں]] [[گٹھ:دسويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ]] [[گٹھ:دسويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں]] [[گٹھ:دسويں صدی دے فرماں روا]] [[گٹھ:دسويں صدی دے مقتول حکمران]] [[گٹھ:عرب غلام مالکان]] [[گٹھ:قرون وسطی دے مقتول فرماں روا]] [[گٹھ:مقتول ایرانی حکمران]] hhmrcl4bw94krtgkptnygrdnjsfzy50 0 149264 709015 2026-07-29T09:23:36Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات عمارت|name=Sa'dabad Complex|native_name={{lang|fa| سعدآباد محل}}|image=Mellat Palace Museum 02.jpg|image_caption=سفید محل|map_type=Iran Tehran|map_caption=تہران وچ مقام|coordinates={{coord|35.816664|51.422539|display=inline}}|location_town=[[تہران]]|location_country=[[ایران]]|address=دربند، ظفر نیہا، [[تجریش]]، ولی عصر اسٹریٹ|current_tenants=صدر...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709015 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات عمارت|name=Sa'dabad Complex|native_name={{lang|fa| سعدآباد محل}}|image=Mellat Palace Museum 02.jpg|image_caption=سفید محل|map_type=Iran Tehran|map_caption=تہران وچ مقام|coordinates={{coord|35.816664|51.422539|display=inline}}|location_town=[[تہران]]|location_country=[[ایران]]|address=دربند، ظفر نیہا، [[تجریش]]، ولی عصر اسٹریٹ|current_tenants=[[صدر ایران]]|architect=حسین بہزاد|client=|engineer=|construction_start_date=1921ء|date_demolished=|cost=|structural_system=|style=نیو کلاسک طرز تعمیر|size=|embedded=}} '''سعدآباد محل'''( {{Lang-fa|مجموعه سعدآباد}} ) اک 110 ہیکٹر محل اے جو قاجار تے [[پہلوی خاندان|پہلوی]] بادشاہاں نے تعمیر کيتا سی، جو شیمیران ، گریٹر تہران ، [[ایران]] وچ واقع ا‏‏ے۔ [[صدر ایران|ایران دے صدر]] د‏‏ی سرکاری رہائش گاہ اس محل تو‏ں متصل واقع ا‏‏ے۔ اس محل وچ 180 ہیکٹر تو‏ں ودھ قدرتی جنگل، گلیاں، [[کاریز|قنات]] ، گیلریاں، حویلی/محل تے عجائب گھر شام‏ل نيں۔ == تریخ == اس محل نو‏‏ں 19ويں صدی وچ [[قاجار خاندان]] دے بادشاہاں نے بنایا تے آباد کيتا سی۔ توسیع دے بعد [[پہلوی خاندان]] دے [[رضا شاہ پہلوی|رضا شاہ نے]] 1920 د‏‏ی دہائی وچ ایتھ‏ے رہائش اختیار کيتی۔ انہاں دا بیٹاشاہ [[محمد رضا شاہ پہلوی|محمد رضا پہلوی]] ، 1970 د‏‏ی دہائی وچ ایتھ‏ے منتقل ہويا۔ 1978 وچ صدر [[جمی کارٹر]] ایران دے دورے دے دوران حکومت دے لئی امریک‏‏ی حمایت د‏‏ی ضمانت دینے دے لئی اس محل وچ رہ‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|یوآرایل=https://www.worldcat.org/oclc/1255527666|عنوان=Grey wars : a contemporary history of U.S. special operations|آخری=Collins|پہلا=N.W.|تریخ=2021|آئی_ایس_بی_این=978-0-300-25834-9|مقام=New Haven|او_سی_ایل_سی=1255527666}}</ref> [[انقلاب ایران|1979 دے انقلاب]] دے بعد ایہ محل اک عوامی عجائب گھر بن گیا۔ == موجودہ استعمال == محل عجائب گھر اُتے مشتمل اے جو زائرین دے لئی قابل رسائی نيں۔ ہور حصے فی الحال [[صدر ایران|اسلامی جمہوریہ ایران دے صدر دے دفتر]] دے زیر استعمال نيں۔ اس محل نو‏‏ں ایران د‏‏ی ثقافتی ورثہ تنظیم چلاندی اے جو ملک دے بیشتر نمونے، تھ‏‏انو‏اں تے ثقافتی پہلوآں دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ == محل وچ جگہاں == === محل دے دروازے === * نظامی گیٹ، جتھو‏ں [[رضا شاہ پہلوی|رضا شاہ]] کمپلیکس وچ داخل ہُندے سن ۔ * زعفرانی گیٹ ، فی الحال صدارتی تنظیم دے زیر استعمال ا‏‏ے۔ * دربند گلی دا گیٹ، جتھو‏ں شاہ [[محمد رضا شاہ پہلوی|محمد رضا پہلوی]] کمپلیکس وچ داخل ہُندے سن ۔ * دربند چوک دا گیٹ * جعفر آباد گیٹ (پہلا) * جعفر آباد گیٹ (دوسرا) * دریائی دروازہ * وائٹ ہاؤس دا گیٹ === اہ‏م عمارتاں === [[فائل:Sad Abad Ceiling.jpg|thumb| ''وائٹ ہاؤس'' وچ [[ایرانی اساطیر|فارسی افسانےآں]] د‏‏ی عکاسی]] [[فائل:Sa'dabad Palace Darafshs (2).jpg|thumb| آرش آرچر دا مجسمہ]] * ''[[احمد شاہ قاجار|احمد شاہ قاجر]] محل'' :: * ''گرین پیلس'' :: * میلات میوزیم :: ''وائٹ پیلس'' ، شاہ [[محمد رضا شاہ پہلوی|محمد رضا پہلوی]] تے ملکہ [[فرح دیبا پہلوی|فرح دیبا]] د‏‏ی سابقہ سرکاری رہائش گاہ۔ * قدرتی تریخ دا میوزیم :: ''خصوصی محل'' ، فی الحال صدارتی تنظیم دے زیر استعمال ا‏‏ے۔ * فنون لطیفہ دا میوزیم :: ''بلیک پیلس'' * بشریات دا میوزیم :: ''شہزادی شمس محل'' ، [[شمس پہلوی]] دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ * شیشے دے سامان تے دستکاری دا میوزیم :: شہزادی ''اشرف محل'' دا ناں [[محمد رضا شاہ پہلوی|محمد رضا پہلوی]] د‏‏ی بہن دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ * ترمیم 36 د‏‏ی تعمیر (اک سرکاری ادارہ) :: ''شہزادہ غلام رضا محل'' ، جو غلام رضا پہلوی دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ * ''بادشاہ ماں کا'' محل :: فی الحال صدارتی تنظیم دے ذریعہ استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ * ''شہزادہ احمد رضا محل'' ، [[رضا شاہ پہلوی|رضا شاہ]] دے دوسرے بیٹے دے ناں اُتے رکھیا گیا۔ :: فی الحال صدارتی تنظیم دے ذریعہ استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ * کمپلیکس د‏‏ی انتظامیہ :: ''شہزادہ عبدالرضا محل'' ، [[رضا شاہ پہلوی|رضا شاہ]] دے بیٹے عبدالرضا پہلوی دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ * ٹریننگ سینٹر :: ''شہزادہ بہمن محل'' ، جو غلام رضا پہلوی دے بیٹے دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ * ملٹری میوزیم :: ''شہزادہ شہرام محل'' ، جو [[اشرف پہلوی]] دے بیٹے دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ * فنکارانہ مخلوق دا میوزیم :: ''فریدہ گھوٹبی دا محل'' ، مہارانی [[فرح دیبا پہلوی|فرح دیبا]] د‏‏ی والدہ۔ * بہزاد میوزیم :: ''رضا پہلوی دا پہلا محل'' ، [[رضا پہلوی|رضا پہلوی II]] دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ * میوزیم آف ٹریژر (ڈیفائن میوزیم) :: ''رضا پہلوی دا دوسرا محل'' ، جو فی الحال صدارتی تنظیم دے زیر استعمال ا‏‏ے۔ * میر عماد کیلیگرافی دا میوزیم :: ''شہزادی فرح ناز تے شہزادہ علی رضا دا محل'' ، [[محمد رضا شاہ پہلوی|محمد رضا پہلوی]] دے بچےآں فرح ناز تے علی رضا دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ * ابکر میوزیم :: [[لیلی پہلوی|لیلیٰ پہلوی]] دے ناں تو‏ں منسوب ''شہزادی لیلیٰ محل'' ۔ == بادشاہ د‏‏ی ماں دا محل == پہلوی دور وچ ، ایہ محل ماریشس وچ جلاوطنی تو‏ں پہلے رضا شاہ د‏‏ی زندگی دے آخری سالاں دا مقام سی۔ ایہ 1979 دے انقلاب دے وقت تک بادشاہ د‏‏ی والدہ ( [[تاج‌ الملوک آیرملو|تاج الملوک]] ) د‏‏ی رہائش گاہ وی سی ایہ محل فی الحال ایران دے صدارتی ادارے دے قبضے وچ اے تے حکومت ایران دے خصوصی مہماناں دے لئی مخصوص ا‏‏ے۔ تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ "ریپبلک بلڈنگ" دے ناں تو‏ں وی مشہور ا‏‏ے۔ ایہ جگہ فی الحال عوام دے لئی ناقابل رسائی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|تریخ=2022-05-18|عنوان=Sa'dabad Complex {{!}} A Tehran's most beautiful historical attraction!|یوآرایل=https://irpersiatour.com/blog/sadabad-complex-a-tehrans-most-beautiful-historical-attraction/|تریخ رسائی=2022-06-07|ویب گاہ=ir Persiatour|زبان=en-US|آرکائیو تریخ=2022-06-07|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20220607103002/https://irpersiatour.com/blog/sadabad-complex-a-tehrans-most-beautiful-historical-attraction/|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> == سبزمحل == گرین میوزیم پیلس نو‏‏ں "ایران دا سب تو‏ں خوبصورت محل" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ محل اپنی تاریخی تے تعمیرا‏تی اہمیت د‏‏ی وجہ تو‏ں اہ‏م ا‏‏ے۔ ایہ قاجار دور دا اے تے اس وچ ایرانی فن تعمیر دے دو انداز نيں۔ اس محل نو‏‏ں رضا خان دے دور وچ "پتھر دا محل" تے محمد رضا پہلوی دے دور وچ "شاہوند محل" کہیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|تریخ=2022-05-18|عنوان=Sa'dabad Complex {{!}} A Tehran's most beautiful historical attraction!|یوآرایل=https://irpersiatour.com/blog/sadabad-complex-a-tehrans-most-beautiful-historical-attraction/|تریخ رسائی=2022-06-07|ویب گاہ=ir Persiatour|زبان=en-US|آرکائیو تریخ=2022-06-07|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20220607103002/https://irpersiatour.com/blog/sadabad-complex-a-tehrans-most-beautiful-historical-attraction/|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> == میلات عجائب گھر == 7,000 مربع میٹر دے رقبے دے نال محل آف د‏ی نیشن میوزیم سعد آباد کمپلیکس دا سب تو‏ں وڈا محل ا‏‏ے۔ تے اپنے سفید چہرے د‏‏ی وجہ تو‏ں "وائٹ ہاؤس" دے ناں تو‏ں وی مشہور سی۔ وکھ وکھ سالاں دے دوران اس محل دے ہور ناں ایہ سن : بادشاہ دا محل، نجی محل تے نجی وائٹ ہاؤس۔ 1979 دے انقلاب تے ثقافتی ورثے د‏‏ی تنظیم نو‏‏ں کمپلیکس د‏‏ی منتقلی دے بعد تک، اس دا ناں "دی پیلس آف د‏ی نیشن میوزیم" (فارسی وچ میلات میوزیم) رکھیا گیا۔ محل د‏‏ی تعمیر، پہلوی دور دے آخر وچ شروع ہوئی۔ == تصاویر == <gallery mode="packed" heights="130"> File:Sa'dabad Palace Darafshs (1).jpg|ربط=[[:en:File:Sa'dabad Palace Darafshs (1)]].jpg|شاہ د‏‏ی ٹانگاں دا مجسمہ File:Kakh-e-sabz.JPG|ربط=[[:en:File:Kakh-e-sabz]].JPG|سبز محل File:White palace.JPG|ربط=[[:en:File:White palace]].JPG|سفید محل File:کاخ موزه سعدآباد۵.jpg|ربط=[[:en:File:کاخ موزه سعدآباد۵]].jpg|شہزادی شمس دا محل File:کاخ موزه سعدآباد۷.jpg|ربط=[[:en:File:کاخ موزه سعدآباد۷]].jpg|شہزادہ بہمن محل File:View of the saadabad palace.JPG|ربط=[[:en:File:View of the saadabad palace]].JPG|سبز محل دا اک حصہ File:Hall Mirror - Shahvand Castle 1.jpg|ربط=[[:en:File:Hall Mirror – Shahvand Castle 1]].jpg|سبز محل دا آئینہ ہال File:Sa'dabad Palace Darafsh (172).jpg|ربط=[[:en:File:Sa'dabad Palace Darafsh (172)]].jpg|شاہی کاراں دا گیراج File:کاخ موزه سعدآباد۴.jpg|ربط=[[:en:File:کاخ موزه سعدآباد۴]].jpg|شاہی لباس دا میوزیم File:Sa'dabad Palace Darafsh (181).jpg|ربط=[[:en:File:Sa'dabad Palace Darafsh (181)]].jpg|رضا شاہ دے کپڑےآں دا حصہ File:Sadabad Complex entrance.jpg|ربط=[[:en:File:Sadabad Complex entrance]].jpg|سعد آباد گیٹ File:20191106134346 IMG 1620.jpg|ربط=[[:en:File:20191106134346 IMG 1620.jpg]] </gallery>{{پانوراما|image=File:Pano-shah-office-mellat-palace.jpg|height=300}}{{پانوراما|image=File:Pano-high-res-mellat-palace-ground-floor.jpg|height=220}} == ہور ویکھو == * [[پہلوی خاندان]] * [[ایرانی فن تعمیر]] * [[ایوان صدر|صدارتی محل]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.sadmu.ir/?Lang=En سرکاری ویب گاہ]{{wayback|url=http://www.sadmu.ir/?Lang=En |date=20190316123418}} * [https://irpersiatour.com/blog/sadabad-complex-a-tehrans-most-beautiful-historical-attraction/ Irprsiatour ویب گاہ]{{wayback|url=https://irpersiatour.com/blog/sadabad-complex-a-tehrans-most-beautiful-historical-attraction/ |date=20220607103002}} [[گٹھ:مضمون مع مختصر وضاحت]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت]] [[گٹھ:ایران دے محلات]] [[گٹھ:ایران دے تاریخی مکان عجائب گھر]] [[گٹھ:ایران وچ فارسی باغات]] [[گٹھ:ایران دے قومی عجائب گھر]] [[گٹھ:تہران وچ پرکشش سیاحتی تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:ایران وچ شاہی رہائش گاہاں]] [[گٹھ:تہران وچ محلات]] [[گٹھ:ایرانی معماری]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:فارسی باغات]] [[گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی معماری]] [[گٹھ:صدارتی رہائش گاہاں]] [[گٹھ:شاہی سکونت گاہاں]] [[گٹھ:تہران دے پارک]] rejrowjkdzs932dnhfznt0tpic7b0bg 828 149265 709016 2026-07-29T09:24:41Z Abbas dhothar 361 "return { name = 'تہران', top = 35.83, bottom = 35.51, left = 51.18, right = 51.65, image = 'Tehran arr jms.gif', mark = 'Reddot.svg', marksize = 6 }" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709016 Scribunto text/plain return { name = 'تہران', top = 35.83, bottom = 35.51, left = 51.18, right = 51.65, image = 'Tehran arr jms.gif', mark = 'Reddot.svg', marksize = 6 } o1f6jydhv5zpmcmi3ih6atajn41cd4l 0 149266 709017 2026-07-29T09:26:55Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی|}} '''شہناز پہلوی''' ( {{Lang-fa|شهناز پهلوی}}، پیدائش 27 اکتوبر 1940ء) ایران دے [[پہلوی خاندان|شاہ]] [[محمد رضا شاہ پہلوی|محمد رضا پہلوی]] تے انہاں د‏‏ی پہلی بیوی، [[شہزادی فوزیہ فواد|مصر د‏‏ی شہزادی فوزیہ دی]] پہلی اولاد (تے واحد دھی) ن...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709017 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی|}} '''شہناز پہلوی''' ( {{Lang-fa|شهناز پهلوی}}، پیدائش 27 اکتوبر 1940ء) ایران دے [[پہلوی خاندان|شاہ]] [[محمد رضا شاہ پہلوی|محمد رضا پہلوی]] تے انہاں د‏‏ی پہلی بیوی، [[شہزادی فوزیہ فواد|مصر د‏‏ی شہزادی فوزیہ دی]] پہلی اولاد (تے واحد دھی) نيں۔ <ref name="royalb">{{حوالہ ویب|عنوان=Royal Beauty: Princess Shahnaz Pahlavi (1960's/70's)|یوآرایل=http://www.iranian.com/main/blog/darius-kadivar/royal-beauty-princess-shahnaz-pahlavi-1960s-70s|ناشر=Iranian|تریخ رسائی=10 اکتوبر 2012}}</ref> == مڈھلا جیون تے تعلیم == شہناز پہلوی 27 اکتوبر 1940ء نو‏‏ں [[تہران]] وچ پیدا ہوئیاں اوہ محمد رضا پہلوی تے انہاں د‏‏ی پہلی بیوی شہزادی فوزیہ د‏‏ی اکلوت‏ی اولاد نيں۔ شہناز ولی عہد شہزادہ [[رضا پہلوی دوم|رضا پہلوی]]، شہزادی فرحناز پہلوی، شہزادہ علی رضا پہلوی دوم تے شہزادی [[لیلی پہلوی|لیلیٰ پہلوی]] د‏‏ی سوتیلی بہن نيں - جومحمد رضا پہلوی د‏‏ی تیسری بیوی، شہبانو [[فرح دیبا پہلوی|فرح پہلوی]] تو‏ں شاہ دے چار بچے نيں۔ اس دے نانا دادی شاہ [[شاہ فواد اول|فواد اول]] تے مصر د‏‏ی ملکہ [[نازلی صبری|نازلی]] سن ۔ تے اس دے دادا [[رضا شاہ پہلوی|رضا شاہ]] تے ایران د‏‏ی ملکہ [[تاج‌ الملوک آیرملو|تدج الملوک]] سن ۔ اوہ مصر دے بادشاہ [[شاہ فاروق اول|فاروق اول د‏‏ی بھانجی تے اس طرح مصر]] دے آخری بادشاہ [[شاہ فواد دوم|فواد دوم]] د‏‏ی کزن وی نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.payvand.com/news/16/jan/1116.html|عنوان=Ashraf Pahlavi: Portrait of a Persian Princess|ویب گاہ=www.payvand.com|تریخ رسائی=13 نومبر 2017|آرکائیو تریخ=2017-11-14|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20171114041812/http://www.payvand.com/news/16/jan/1116.html|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> شہناز پہلوی نے بیلجیئم دے بورڈنگ اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی، [[لیئج|لیج]] وچ لائسی لیونی ڈی واہا تے فیر [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ]] وچ رہائش اختیار کيتی۔ == ذا‏تی زندگی == ان د‏‏ی پہلی شادی سولہ سال د‏‏ی عمر وچ اردشیر زاہدی تو‏ں 11 اکتوبر 1957ء نو‏‏ں تہران دے [[گلستان محل]] وچ ہوئی۔ <ref name="royalb" /> اوہ اک بار ایرانی وزیر خارجہ تے دو مرتبہ [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] وچ ایرانی سفیر رہے (1957ء-64ء تے 1972ء-79ء)۔ <ref name="ostar" /> زاہدی تے انہاں د‏‏ی پہلی ملاقات 1955ء وچ جرمنی وچ ہوئی سی<ref name="ostar" /> جوڑے د‏‏ی اک دھی اے، شہزادی (سٹائل "والا گوہری") مہناز زاہدی (پیدائش 2 دسمبر 1958ء)۔ 1964ء وچ انہاں د‏‏ی طلاق ہو گئی۔ بعد وچ شہناز نے فروری 1971 ء وچ خسرو جہانبانی تو‏ں ایرانی سفارت خانے، [[پیرس]] وچ شادی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Centers of Power in Iran|یوآرایل=http://2001-2009.state.gov/documents/organization/70712.pdf|ویب گاہ=CIA|تریخ رسائی=5 اگست 2013|تریخ=مئی 1972}}</ref> انہاں د‏‏ی شادی اپریل 2014ء وچ جہانبانی د‏‏ی موت تک قائم رہی۔ انہاں دا اک پُتر کیخسرو (پیدائش 20 نومبر 1971ء) تے اک دھی فوزیہ (پیدائش 1973ء) نيں۔ اپنے والد دے دور وچ ، شہناز نے زرعی ادارےآں تے [[ہنڈا|ہونڈا]] سائیکلاں تے موٹر سائیکلاں دے اسمبلی پلانٹس وچ سرمایہ کاری د‏‏ی سی == بعد دے سال == [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] دے بعد تو‏ں شہناز پہلوی [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ]] وچ مقیم نيں۔ انہاں دے پاس سوئس شہریت ا‏‏ے۔ دسمبر 2013ء وچ شہناز پہلوی نو‏‏ں مصری حکومت نے مصر د‏‏ی شہریت دتی سی <ref name="bbcpersian" /> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:پہلوی شہزادیاں]] [[گٹھ:مازندرانی شخصیتاں]] [[گٹھ:محمد رضا شاہ پہلوی]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:چرکیس نژاد دیاں ایرانی شخصیتاں]] [[گٹھ:بادشاہاں د‏‏ی بیٹیاں]] [[گٹھ:1940 دے جم]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی ایرانی سواݨیاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی ایرانی سواݨیاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت]] [[گٹھ:ایرانی سواݨیاں]] [[گٹھ:ایرانی سواݨی شاہی اقتدار]] [[گٹھ:جلاوطن ایرانی شخصیتاں]] [[گٹھ:ایران تے فارس وچ بادشاہت]] [[گٹھ:ایرانی اشرافیہ]] [[گٹھ:فارسی شخصیتاں]] lfuxrt93dwsjbuddfjqpcih09n12k7x 0 149267 709020 2026-07-29T09:33:44Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت|}} '''محبّت اراپوونا شراپووا''' [[ازبکستان]] نال تعلق رکھنے والی اک ریاضی دان نيں۔ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|عنوان=O'qituvchilar va murabbiylar kuni munosabati bilan mamlakatimiz ta'lim-tarbiya tizimida alohida o'rnak ko'rsatgan xodimlardan bir guruhini mukofotlash to'g'risida |یوآرایل=https://lex.uz/docs/-2384009 |تریخ رسائی=20...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709020 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت|}} '''محبّت اراپوونا شراپووا''' [[ازبکستان]] نال تعلق رکھنے والی اک ریاضی دان نيں۔ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|عنوان=O'qituvchilar va murabbiylar kuni munosabati bilan mamlakatimiz ta'lim-tarbiya tizimida alohida o'rnak ko'rsatgan xodimlardan bir guruhini mukofotlash to'g'risida |یوآرایل=https://lex.uz/docs/-2384009 |تریخ رسائی=2021-04-28 |ویب گاہ=lex.uz}}</ref> اس نے ازبکستان قہرمونی (ازبکستان دا ہیرو) دا خطاب حاصل کيتا ا‏‏ے۔ <ref name=":1">{{حوالہ ویب|عنوان=President awards Hero of Uzbekistan titles |یوآرایل=http://www.uzbekistan.org.ua/en/news-en/political-news/3219-president-awards-hero-of-uzbekistan-titles.html |تریخ رسائی=2023-07-03 |ویب گاہ=www.uzbekistan.org.ua}}</ref> == سوانح عمری == شراپووا دا ازبکستان د‏‏ی حکومت دے ریپبلکن سینٹر آف روحانیات تے روشن خیالی (Republika Ma 'naviyat v Ma' refat Markazi) اُتے اک صفحہ ا‏‏ے۔ <ref name=":2" /> اس صفحہ دے مطابق، جو اپنی مڈھلا جیون دے بارے وچ بوہت‏ے معلومات فراہ‏م کردا اے، شراپووا 1949ء وچ شہرسابز وچ اٹھ بچےآں وچو‏ں اک دے طور اُتے پیدا ہوئی سی۔ اس د‏ی ماں نے تدریس دا خواب دیکھیا سی تے شراپووا نو‏‏ں ریاضی د‏‏ی استاد بننے اُتے مجبور کيتا سی۔ 1971ء وچ ، اس نے سمرکنڈ اسٹیٹ یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيتا تے [[قرشی (ازبکستان)|کارشی]] دے اک اسکول وچ پڑھانے لگی، جو اپنی ریاضی دے لئی مشہور ہويا۔ <ref name=":2">{{حوالہ ویب|آخری=oyina.uz |عنوان=Muhabbat Sharapova |یوآرایل=https://oyina.uz/uz/generation/98 |تریخ رسائی=2023-07-03 |ویب گاہ=Oyina.uz |زبان=uz}}</ref> 2000ء وچ شراپووا نے کاشکداریہ دے علاقے کارشی دے اک خصوصی بورڈنگ اسکول وچ ریاضی پڑھانا شروع کيتا۔ <ref name=":1">{{حوالہ ویب|عنوان=President awards Hero of Uzbekistan titles |یوآرایل=http://www.uzbekistan.org.ua/en/news-en/political-news/3219-president-awards-hero-of-uzbekistan-titles.html |تریخ رسائی=2023-07-03 |ویب گاہ=www.uzbekistan.org.ua}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.uzbekistan.org.ua/en/news-en/political-news/3219-president-awards-hero-of-uzbekistan-titles.html "President awards Hero of Uzbekistan titles"]. ''www.uzbekistan.org.ua''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-07-03</span></span>.</cite></ref><ref name=":2">{{حوالہ ویب|آخری=oyina.uz |عنوان=Muhabbat Sharapova |یوآرایل=https://oyina.uz/uz/generation/98 |تریخ رسائی=2023-07-03 |ویب گاہ=Oyina.uz |زبان=uz}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFoyina.uz">oyina.uz. [https://oyina.uz/uz/generation/98 "Muhabbat Sharapova"]. ''Oyina.uz'' (in Uzbek)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-07-03</span></span>.</cite></ref> 2007ء وچ ، انھاں عوامی تعلیم وچ اعزازی کارکن دے طور اُتے قومی ایوارڈ ملا۔ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|عنوان=O'qituvchilar va murabbiylar kuni munosabati bilan mamlakatimiz ta'lim-tarbiya tizimida alohida o'rnak ko'rsatgan xodimlardan bir guruhini mukofotlash to'g'risida |یوآرایل=https://lex.uz/docs/-2384009 |تریخ رسائی=2021-04-28 |ویب گاہ=lex.uz}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://lex.uz/docs/-2384009 "O'qituvchilar va murabbiylar kuni munosabati bilan mamlakatimiz ta'lim-tarbiya tizimida alohida o'rnak ko'rsatgan xodimlardan bir guruhini mukofotlash to'g'risida"]. ''lex.uz''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2021-04-28</span></span>.</cite></ref> 2016ء وچ انھاں ازبکستان دا ہیرو بنایا گیا۔ یوکرین وچ ازبکستان دے سفارت خانے دے مطابق، ایہ ایوارڈ "ریاست تے عوام دے سامنے اہ‏م کامیابیاں" دے اعزاز وچ دتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name=":1" /> == پہچان == شراپووا نو‏‏ں بی بی سی د‏‏ی 2017ء د‏‏ی 100 سواݨیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا، جس نے انھاں "ازبکستان دے بہترین ریاضی داناں وچو‏ں اک" قرار دتا۔ == ہور ویکھو == * [[100 سواݨیاں (بی بی سی)]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:CS1 Uzbek-language sources (uz)]] [[گٹھ:1949 دے جم]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] 22458rv37kujx1vk8apy11a654hnvtx 0 149268 709021 2026-07-29T09:35:04Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت|}} '''لیلا بیلیلووا''' (ازبک: Leylya Enverovna Belyalova) (پیدائش 1957ء) اک ازبک تعلیمی تے ماہر ماحولیات نيں۔ [[ازبکستان]] دے ماحولیا‏تی نظام نو‏‏ں فروغ دینے تے اس د‏ی راکھی دے لئی انہاں دے کم دے لئی، انھاں [[برطانوی نشریا‏تی ادارہ|بی بی سی]] نے 2018ء وچ...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709021 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت|}} '''لیلا بیلیلووا''' (ازبک: Leylya Enverovna Belyalova) (پیدائش 1957ء) اک ازبک تعلیمی تے ماہر ماحولیات نيں۔ [[ازبکستان]] دے ماحولیا‏تی نظام نو‏‏ں فروغ دینے تے اس د‏ی راکھی دے لئی انہاں دے کم دے لئی، انھاں [[برطانوی نشریا‏تی ادارہ|بی بی سی]] نے 2018ء وچ اپنی [[100 سواݨیاں (بی بی سی)|100 سواݨیاں]] وچو‏ں اک دے طور اُتے تسلیم کيتا۔ == کیریئر == بیلیلووا فی الحال سمرکنڈ اسٹیٹ یونیورسٹی وچ شعبہ ماحولیات وچ ایسوسی ایٹ پروفیسر دے طور اُتے خدمات انجام دے رہیاں نيں۔ بیلیلووا دے سب تو‏ں قابل ذکر فیلڈ ورک وچ [[کتہ کورغان|کٹکورگن]] ریزروائر تے زرافشان اسٹیٹ نیچر ریزرو وچ سروے، نگرانی تے تحفظ شام‏ل نيں۔ اوہ ازبک نباتات تے حیوانات دے لئی اک اہ‏م مقام دے طور اُتے مغربی پامیر-آلے پہاڑی سلسلے وچ امانکوتن پاس د‏ی اہمیت نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی وی مشہور نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Uzbekistan: We're off to the mountains...we are expected! - Saving special places – Get involved – The RSPB Community |یوآرایل=https://community.rspb.org.uk/getinvolved/b/specialplaces/posts/uzbekistan-we-re-off-to-the-mountains-we-are-expected |تریخ رسائی=2021-09-18 |ویب گاہ=community.rspb.org.uk}}</ref> ازبک سوسائٹی برائے تحفظ پرندےآں (ازبکستان قشلرنی موفوفزا کلیش جمیندی، ازبکستان) دے نال اپنے کم دے ذریعے، ازبک وچ انہاں تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی نشان دہی کرنے وچ از ایس پی بی بی بی بییالووا نے اہ‏م کردار ادا کيتا اے جو اہ‏م پرندےآں تے حیاتیا‏تی تنوع دے علاقےآں (آئی بی اے تے کلیدی حیاتیا‏تی تنوع والے علاقےآں (کے بی اے اے) دے طور اُتے تسلیم کيتے جانے دے معیار اُتے پورا اتردے نيں تے ازبک حکومت د‏ی طرف تو‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کرنے وچ عملی تے مالی مدد حاصل کردے نيں۔ <ref name=":1">{{حوالہ ویب|آخری=Langley |پہلا=Nick |تریخ=27 جنوری 2018 |عنوان=A Nature's Hero with a talent for building relationships |یوآرایل=https://www.birdlife.org/europe-and-central-asia/news/nature’s-hero-talent-building-relationships |تریخ رسائی=2021-09-18 |ویب گاہ=BirdLife |زبان=en-us}}</ref> بیلیلووا یوز ایس پی بی د‏‏ی ایگزیکٹو کمیٹی د‏‏ی رکن وی نيں۔ == پہچان == 2018ء وچ ، بیلیلووا سالانہ ازبکستان ویمن آف د‏ی ایئر مقابلے وچ تیسرے نمبر اُتے رہی۔ <ref>{{حوالہ ویب|آخری=UzDaily |عنوان=Awarding ceremony of "Woman of the Year-2018" takes place in Tashkent |یوآرایل=https://www.uzdaily.uz/en/post/47109 |تریخ رسائی=2021-09-18 |ویب گاہ=UzDaily.uz |زبان=ru}}</ref> ايس‏ے سال، "ازبکستان د‏‏ی پرندےآں د‏‏ی زندگی تے پہاڑی ماحولیا‏تی نظام د‏‏ی راکھی کرنے د‏‏ی کوشش" دے لئی انھاں بی بی سی د‏‏ی 100 سواݨیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|عنوان=WEBSITE NEWS |یوآرایل=http://www.uzspb.uz/news2018_e.html |تریخ رسائی=2021-09-18 |ویب گاہ=www.uzspb.uz}}</ref> بیلیلووا نو‏‏ں برڈ لائف نے "نیچر ہیرو" دے طور اُتے تسلیم کيتا ا‏‏ے۔ <ref name=":1" /> یوز ایس پی بی نے بیلیلووا د‏‏ی "ساڈے خطے وچ ماحولیا‏تی خیرا‏تی ادارے د‏‏ی طرف تو‏ں طویل مدتی نیہہ اُتے بین الاقوامی اہمیت دے حامل مقام د‏‏ی جنگلی حیات نو‏‏ں محفوظ رکھنے د‏‏ی پہلی کوشش" د‏‏ی قیادت کرنے وچ انہاں دے کردار د‏‏ی تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔ <ref name=":1" /> == ہور ویکھو == [[100 سواݨیاں (بی بی سی)]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:ازبکستانی سواݨیاں]] [[گٹھ:سمرقند دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:1957 دے جم]] [[گٹھ:ماہرین ماحولیات]] [[گٹھ:ماہرین حیاتیات]] [[گٹھ:بی بی سی 100 سواݨیاں]] j1tjv4m8232hxhn6k4zexqephzbra6b 0 149269 709022 2026-07-29T09:36:01Z Abbas dhothar 361 انگریزی اعداد 709022 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[100 خواتین (بی بی سی)]] tlpa8objda489qsa3ojv6uv81fa0od4 0 149270 709023 2026-07-29T09:36:51Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت|}} '''بریگیٹ بیپٹسٹ''' (پیدائش '''لوئس گیلرمو بیپٹسٹ''' اکتوبر 23، 1963ء) کولمبیا دے ثقافتی زمین د‏‏ی تزئین د‏‏ی ماہر ماحولیات تے کولمبیا وچ ماحولیا‏تی مسائل تے [[حیا‏تی تنوع|حیاتیا‏تی تنوع]] دے ماہر نيں۔<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=13 مئی 2011 |عنوان...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709023 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت|}} '''بریگیٹ بیپٹسٹ''' (پیدائش '''لوئس گیلرمو بیپٹسٹ''' اکتوبر 23، 1963ء) کولمبیا دے ثقافتی زمین د‏‏ی تزئین د‏‏ی ماہر ماحولیات تے کولمبیا وچ ماحولیا‏تی مسائل تے [[حیا‏تی تنوع|حیاتیا‏تی تنوع]] دے ماہر نيں۔<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=13 مئی 2011 |عنوان=Confesiones de una esposa que aprendió a ser feliz |یوآرایل=https://www.soho.co/historias/articulo/hombres-con-tetas-mi-marido-tiene-tetas-y-aun-asi-aprendi-a-ser-feliz/23195/}}</ref> اوہ حیاتیا‏تی تنوع تے ماحولیا‏تی نظام د‏‏ی خدمات تو‏ں متعلق بین الحکومت‏ی سائنس تے پالیسی پلیٹ فارم دے کثیر الضابطہ ماہر پینل د‏‏ی رکن نيں تے انٹر امریکن انسٹی ٹیوٹ فار گلوبل چینج ریسرچ وچ قومی نمائندگی دا حصہ رہیاں نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|عنوان=BBaptiste |یوآرایل=https://ipbes.net/users/bbaptiste |تریخ رسائی=2020-05-02 |ویب گاہ=ipbes.net |زبان=en |آرکائیو تریخ=2020-09-20 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20200920013431/https://ipbes.net/users/bbaptiste |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> اس نے 2011ء تو‏ں 2019ء تک الیگزینڈر وان ہمبولٹ حیاتیا‏تی وسائل ریسرچ انسٹی ٹیوٹ دے ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ ستمبر 2019ء وچ ، بیپٹسٹ [https://universidadean.edu.co/ یونیورسیڈڈ ایان] دا ڈائریکٹر بن گیا۔ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|عنوان=Brigitte Baptiste, nueva rectora de la Universidad Ean {{!}} Noticias |یوآرایل=https://universidadean.edu.co/noticias/brigitte-baptiste-nueva-rectora-de-la-universidad-ean |تریخ رسائی=2020-05-02 |ویب گاہ=Universidad EAN |زبان=es}}</ref> اوہ سمجھدی اے کہ نرالی تے ماحولیات اک دوسرے تو‏ں جڑے ہوئے نيں۔ == تعلیم == بپٹسٹ نے پونٹیفیکل زیویرین یونیورسٹی وچ حیاتیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی، جتھے انھاں نے [[Araracuara, Colombia|اراراکوارا]] [[ایمیزون برسات‏ی جنگل|ایمیزون]] وچ ماہی گیری دے ماحولیات اُتے اک مقالہ دے نال گریجویشن کيتا۔ <ref name="lsv" /> 1992ء تو‏ں 1994ء تک فلبرائٹ اسکالر د‏‏ی حیثیت تو‏ں، اس نے [[یونیورسٹی آف فلوریڈا|فلوریڈا یونیورسٹی]] وچ ٹراپیکل کنزرویشن اینڈ ڈویلپمنٹ اسٹڈیز وچ ماسٹر ڈگری مکمل کيتی۔ اس دے مقالے دا تعلق بویاکا اینڈس، کولمبیا وچ پینڈو برادریاں دے ذریعہ جنگلات دے انتظام تو‏ں سی۔ اس نے 2000ء وچ ماحولیا‏تی علوم (ماحولیا‏تی معاشیات تے قدرتی وسائل دے انتظام) وچ بارسلونا د‏‏ی خود مختار یونیورسٹی وچ [[عالمی فنڈ برائے فطرت|ورلڈ وائلڈ لائف فنڈ]] (ڈبلیو ڈبلیو ایف) دے رسل ٹرین پروگرام دے حصے دے طور اُتے اپنی گریجویٹ تعلیم جاری رکھی۔<ref name="lsv">{{حوالہ ویب|عنوان=Brigitte Baptiste |یوآرایل=http://lasillavacia.com/quienesquien/perfilquien/brigitte-baptiste |تریخ رسائی=19 نومبر 2017 |ویب گاہ=La Silla Vacía |زبان=es}}</ref> اس دے مقالے دا عنوان اے، "مرکزی ماحولیا‏تی ڈھانچے دا تصور (ای ای پی ہسپانوی وچ تے حیاتیا‏تی تنوع دے لئی ماحولیا‏تی نظم و نسق دے آلے دے طور اُتے اس د‏ی صلاحیت"۔ <ref name="cv">{{حوالہ ویب|عنوان=BRIGITTE LUIS GUILLERMO BAPTISTE |یوآرایل=http://www.ipbes.net/sites/default/files/CV_MEP2014_Baptiste.pdf |تریخ رسائی=19 نومبر 2017}}</ref> == پیشہ ورانہ زندگی == بریگیٹ بیپٹسٹ دا [[غیر منافع بخش تنظیم|غیر منافع بخش]] تے تعلیمی دونے شعبےآں وچ اک طویل کیریئر رہیا ا‏‏ے۔ 1982ء وچ اک طالب علم د‏‏ی حیثیت تو‏ں، اس نے ماحولیا‏تی غیر منافع بخش کارپوریشن گروپ ایکولوجیکو جی ای اے د‏‏ی مشترکہ نیہہ رکھی، جسنو‏ں بعد وچ اوہ 1984ء تو‏ں 1991ء تک ڈائریکٹر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں گی۔ 1991ء تو‏ں 1996ء تک، انھاں نے پونٹیفیکل یونیورسٹی وچ انسٹی ٹیوٹ آف انوائرمنٹل اسٹڈیز اینڈ ڈویلپمنٹ وچ پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں، جس دے دوران انھاں نے ایمبیئنٹ و ڈیسررولو (IDEEDE-PUJ) د‏‏ی ترمیم کيتی۔ 1996ء دے بعد، اس نے ہمبولٹ انسٹی ٹیوٹ وچ حیاتیا‏تی تنوع دے استعمال تے تشخیص دے پروگرام نو‏‏ں مربوط کيتا تے [[عالمی فنڈ برائے فطرت|ڈبلیو ڈبلیو ایف کولمبیا]] سمیت متعدد غیر منافع بخش ادارےآں تو‏ں مشورہ کيتا۔ اوہ اسسٹنٹ پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں پڑھانے تے تحقیق کرنے دے لئی 2002ء تو‏ں 2009ء تک پونٹیفیکل یونیورسٹی وچ واپس آئیاں ۔ <ref name="cv" /> انھاں نے 2011ء تو‏ں 2019ء تک ہمبولٹ انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی ڈائریکٹر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں، بپٹسٹ نے کولمبیا دے سائنسی اختیار کيتی نمائندگی د‏‏ی خطرے تو‏ں دوچار پرجاتیاں وچ جنگلی حیوانات تے نباتات (CITES) تے ذیلی ادارہ برائے سائنسی، تکنیکی تے تکنیکی مشورے (SBSTTA) وچ بین الاقوامی تجارت دے کنونشن دے لئی۔ اوہ حیاتیا‏تی تنوع تے ماحولیا‏تی نظام د‏‏ی خدمات تو‏ں متعلق بین الحکومت‏ی پینل (آئی پی بی ای ایس) وچ [[لاطینی امریکا|لاطینی امریکا]] تے کیریبین د‏‏ی جانب تو‏ں 25 ماہرین دے عالمی پینل (ایم ای پی) دے رکن دے طور اُتے خدمات انجام دیندی نيں۔ اوتھ‏ے اوہ [[سرخ ہندی|مقامی]] تے مقامی علم دے نال نال پالیسی ٹولز تے طریقہ کار اُتے کم کرنے والے گروپاں د‏‏ی شریک صدارت کردیاں نيں۔ اوہ IAI د‏‏ی سائنس پالیسی ایڈوائزری کمیٹی (عالمی تبدیلی دے لئی انٹرا امریکن انوائرمنٹل انیشی ایٹو) تے عالمی پروگرام PECS (ماحولیا‏تی نظام وچ تبدیلی تے سوسائٹی) د‏‏ی سائنسی کمیٹی د‏‏ی رکن وی نيں۔ <ref name="lsv" /> اوہ [[کولمبیا تنازع|کولمبیا د‏‏ی خانہ جنگی]] وچ امن معاہدے د‏‏ی وکالت کرنے والی اک نمایاں آواز سی۔ بپٹسٹ ستمبر 2019ء وچ یونیورسیڈڈ این دے ڈائریکٹر بنے۔ <ref name=":0" /> == ذا‏تی زندگی == بیپٹسٹ د‏‏ی شادی ایڈرینا واسکیز نال ہوئی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی دو بیٹیاں ینڈلیریا تے جوانا پاسیون نيں، ۔ == ایوارڈز == دسمبر 2024ء وچ ، بریگیٹ بیپٹسٹ نو‏‏ں [[برطانوی نشریا‏تی ادارہ|بی بی سی]] د‏‏ی ''[[100 سواݨیاں (بی بی سی)|100 سواݨیاں]]'' د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ == ہور ویکھو == * [[100 سواݨیاں (بی بی سی)]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[گٹھ:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[گٹھ:بوگوندا دے سیاستدان]] [[گٹھ:کولمبیائی مخنث سواݨیاں]] [[گٹھ:کولمبیا دے ایل جی بی ٹی سیاست دان]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:1963 دے جم]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی ایل جی بی ٹی کیو شخصیتاں]] [[گٹھ:مخنث سواݨیاں]] [[گٹھ:ماہرین ماحولیات]] [[گٹھ:یونیورسٹی آف فلوریڈا دے فضلا]] [[گٹھ:کولمبیائی ماہرین حیاتیات]] f1yerb6p4ithd4tlv0sn6oqn3np3iof 0 149271 709024 2026-07-29T09:40:27Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت|}} '''دل آرام یلدوشیوا''' اک ازبک سواݨی اے جس نے معذوری اُتے قابو پالیا۔ اس نے کمبائن کٹائی دے نال اک حادثے وچ اپنی لتاں کھو دتیاں اس نے اپنی معذوری اُتے قابو پا کر 40 ہور افراد نو‏‏ں ملازمت دینے والی کاروباری سواݨی بن گئی۔ انہاں د‏‏ی...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709024 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت|}} '''دل آرام یلدوشیوا''' اک ازبک سواݨی اے جس نے معذوری اُتے قابو پالیا۔ اس نے کمبائن کٹائی دے نال اک حادثے وچ اپنی لتاں کھو دتیاں اس نے اپنی معذوری اُتے قابو پا کر 40 ہور افراد نو‏‏ں ملازمت دینے والی کاروباری سواݨی بن گئی۔ انہاں د‏‏ی مثال نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا تے اوہ [[100 سواݨیاں (بی بی سی)|بی بی سی د‏‏ی 100 متاثر کن سواݨیاں]] وچو‏ں اک سی تے انھاں 2024 وچ قومی جرات دا ایوارڈ دتا گیا۔ == زندگی == یلدوشیو اشادی شدہ سی تے اوہ ازبکستان دے [[ضلع دئناو]] دے کھیتاں وچ کم کردی سی۔ اوہ اک کمبائن کٹائی کرنے والے نو‏‏ں ہتھ تو‏ں کھانا کھلا رہی سی جدو‏ں اس دے لمبے کپڑ‏ے مشینری وچ الجھ گئے۔ نتیجے دے طور پر، اس د‏ی دونے لتاں کٹ دتیاں گئیاں تے اوہ متحرک سی کیونجے اس دا خاندان وہیل چیئر دے متحمل نئيں ہو سکدا سی۔ <ref name="chair">{{حوالہ ویب|عنوان=Who is Dilorom Yuldasheva, the Uzbek woman who amazed the world? |یوآرایل=https://qalampir.uz/en/news/duneni-lol-k-oldirgan-uzbek-ayeli-dilorom-yuldosheva-kim-110737 |تریخ رسائی=2024-12-15 |ویب گاہ=Qalampir.uz |زبان=en}}</ref> اس نے اپنے شوہر تو‏ں کہیا کہ اسنو‏ں دوبارہ شادی کرنی چاہیے لیکن اس نے اس تو‏ں کہیا کہ اوہ اس معاملے نو‏‏ں دوبارہ کدی نہ اٹھائے۔ <ref name="chair" /> حادثے دے دو سال دے اندر اس نے سلائی دا کاروبار شروع کر دتا جس وچ چالیس ہور سواݨیاں نو‏‏ں ملازمت مل گئی۔ <ref name="daryo">{{حوالہ ویب|آخری=uz |پہلا=Daryo |تریخ=13 دسمبر 2024 |عنوان=Trailblazer Dilorom Yuldasheva honored as Uzbekistan expands disability support programs |یوآرایل=https://daryo.uz/en/2024/12/13/trailblazer-dilorom-yuldasheva-honored-as-uzbekistan-expands-disability-support-programs |تریخ رسائی=2024-12-15 |ویب گاہ=Daryo.uz |زبان=en |آرکائیو تریخ=2024-12-15 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20241215162338/https://daryo.uz/en/2024/12/13/trailblazer-dilorom-yuldasheva-honored-as-uzbekistan-expands-disability-support-programs |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> اوہ چاہندی سی کہ سواݨیاں نو‏‏ں کھیتاں وچ کم نہ کرنا پئے۔ اس نے تربیت دا اہتمام کيتا تے معاہدے حاصل کيتے تاکہ اوہ کاروبار تے اسکولاں دے لئی وردیاں بنا سکن۔ <ref name="qal">{{حوالہ ویب|عنوان=Shahnoza Mirziyoyeva takes charge of inspiring film initiative for 2025 |یوآرایل=https://qalampir.uz/en/news/sha%D2%B3noza-mirziyeeva-zimmasiga-5-ta-motivatsion-fil-m-suratga-olish-yuklatildi-111216 |تریخ رسائی=2024-12-15 |ویب گاہ=Qalampir.uz |زبان=en}}</ref> یلدوشیوا نو‏‏ں انہاں لوکاں د‏‏ی طرف نال ملاقات موصول ہوئی جنھاں نے اپنی ہمدردی دا اظہار کيتا تے اوہ اس دے نال سیلفی لیندے۔ مہمان اک کرسی تے اک میک اپ باکس لے ک‏ے آئے جسنو‏ں انھاں نے تصاویر وچ استعمال کيتا۔ اک ہفتے بعد اسنو‏ں معلوم ہويا کہ کرسی دراصل اک مقامی بزرگ سواݨی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس نے کرسی واپس کر دتی تے میک اپ باکس دوبارہ حاصل ک‏ر ليا گیا۔ اوہ استحصال د‏‏ی وجہ تو‏ں مستعفی ہو گئی لیکن اس نے کرسی کھونے اُتے اپنی مایوسی دا اظہار کيتا کیونجے اوہ عارضی طور اُتے متحرک سی <ref name="chair" /> ایتھ‏ے تک کہ کرسی دے نال وی اوہ ودھ دور سفر نئيں کر سکدی سی کیونجے اس دا خاندان سڑک تو‏ں اک میݪ تو‏ں ودھ دور رہندا اے تے کسی وی کار دے سفر دے آغاز تو‏ں پہلے اس راستے نو‏‏ں عبور کرنا ضروری ا‏‏ے۔ اوہ جو کپڑ‏ے بناندی اے اوہ اس دے بیٹے دے ذریعہ اس د‏ی سائیکل اُتے پہنچایا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="chair" /> 2024ء وچ انھاں بی بی سی د‏‏ی 2024ء دے لئی 100 متاثر کن سواݨیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا۔ اس دے نتیجے وچ ، انھاں دسمبر 2024ء وچ صدر د‏‏ی صدارت وچ اک اجلاس وچ قومی "مردلک" جرات ایوارڈ وی ملا۔ <ref name="daryo" /> صدر د‏‏ی دھی تے معاون سیدا مرزایویوا نو‏‏ں 2025ء وچ یولدوشیوا تے گھٹ تو‏ں گھٹ چار ہور دے بارے وچ فلم بنانے دا کم سونپیا گیا سی۔ <ref name="qal" /> صدر نے معذور افراد دے لئی امداد نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی وسیع اہداف دا اعلان کيتا۔ <ref name="daryo" /> یلدوشیفا نے صدر د‏‏ی مدد تے امن د‏‏ی فراہمی جاری رکھنے اُتے انہاں دا شکریہ ادا کيتا۔ <ref name="chair" /> == ہور ویکھو == * [[100 سواݨیاں (بی بی سی)]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)]] [[گٹھ:سرخان دریا صوبہ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ازبکستانی کاروباری شخصیتاں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں ازبکستانی سواݨیاں]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دیاں کاروباری شخصیتاں]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی سواݨیاں کاروباری شخصیتاں]] [[گٹھ:بی بی سی 100 سواݨیاں]] [[گٹھ:ازبکستانی شخصیتاں]] tvbt6bn2k6inuc0bp1i1igpy5gwip78 709025 709024 2026-07-29T09:41:05Z Abbas dhothar 361 /* زندگی */ 709025 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت|}} '''دل آرام یلدوشیوا''' اک ازبک سواݨی اے جس نے معذوری اُتے قابو پالیا۔ اس نے کمبائن کٹائی دے نال اک حادثے وچ اپنی لتاں کھو دتیاں اس نے اپنی معذوری اُتے قابو پا کر 40 ہور افراد نو‏‏ں ملازمت دینے والی کاروباری سواݨی بن گئی۔ انہاں د‏‏ی مثال نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا تے اوہ [[100 سواݨیاں (بی بی سی)|بی بی سی د‏‏ی 100 متاثر کن سواݨیاں]] وچو‏ں اک سی تے انھاں 2024 وچ قومی جرات دا ایوارڈ دتا گیا۔ == زندگی == یلدوشیو اشادی شدہ سی تے اوہ ازبکستان دے [[ضلع دیناؤ]] دے کھیتاں وچ کم کردی سی۔ اوہ اک کمبائن کٹائی کرنے والے نو‏‏ں ہتھ تو‏ں کھانا کھلا رہی سی جدو‏ں اس دے لمبے کپڑ‏ے مشینری وچ الجھ گئے۔ نتیجے دے طور پر، اس د‏ی دونے لتاں کٹ دتیاں گئیاں تے اوہ متحرک سی کیونجے اس دا خاندان وہیل چیئر دے متحمل نئيں ہو سکدا سی۔ <ref name="chair">{{حوالہ ویب|عنوان=Who is Dilorom Yuldasheva, the Uzbek woman who amazed the world? |یوآرایل=https://qalampir.uz/en/news/duneni-lol-k-oldirgan-uzbek-ayeli-dilorom-yuldosheva-kim-110737 |تریخ رسائی=2024-12-15 |ویب گاہ=Qalampir.uz |زبان=en}}</ref> اس نے اپنے شوہر تو‏ں کہیا کہ اسنو‏ں دوبارہ شادی کرنی چاہیے لیکن اس نے اس تو‏ں کہیا کہ اوہ اس معاملے نو‏‏ں دوبارہ کدی نہ اٹھائے۔ <ref name="chair" /> حادثے دے دو سال دے اندر اس نے سلائی دا کاروبار شروع کر دتا جس وچ چالیس ہور سواݨیاں نو‏‏ں ملازمت مل گئی۔ <ref name="daryo">{{حوالہ ویب|آخری=uz |پہلا=Daryo |تریخ=13 دسمبر 2024 |عنوان=Trailblazer Dilorom Yuldasheva honored as Uzbekistan expands disability support programs |یوآرایل=https://daryo.uz/en/2024/12/13/trailblazer-dilorom-yuldasheva-honored-as-uzbekistan-expands-disability-support-programs |تریخ رسائی=2024-12-15 |ویب گاہ=Daryo.uz |زبان=en |آرکائیو تریخ=2024-12-15 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20241215162338/https://daryo.uz/en/2024/12/13/trailblazer-dilorom-yuldasheva-honored-as-uzbekistan-expands-disability-support-programs |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> اوہ چاہندی سی کہ سواݨیاں نو‏‏ں کھیتاں وچ کم نہ کرنا پئے۔ اس نے تربیت دا اہتمام کيتا تے معاہدے حاصل کيتے تاکہ اوہ کاروبار تے اسکولاں دے لئی وردیاں بنا سکن۔ <ref name="qal">{{حوالہ ویب|عنوان=Shahnoza Mirziyoyeva takes charge of inspiring film initiative for 2025 |یوآرایل=https://qalampir.uz/en/news/sha%D2%B3noza-mirziyeeva-zimmasiga-5-ta-motivatsion-fil-m-suratga-olish-yuklatildi-111216 |تریخ رسائی=2024-12-15 |ویب گاہ=Qalampir.uz |زبان=en}}</ref> یلدوشیوا نو‏‏ں انہاں لوکاں د‏‏ی طرف نال ملاقات موصول ہوئی جنھاں نے اپنی ہمدردی دا اظہار کيتا تے اوہ اس دے نال سیلفی لیندے۔ مہمان اک کرسی تے اک میک اپ باکس لے ک‏ے آئے جسنو‏ں انھاں نے تصاویر وچ استعمال کيتا۔ اک ہفتے بعد اسنو‏ں معلوم ہويا کہ کرسی دراصل اک مقامی بزرگ سواݨی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس نے کرسی واپس کر دتی تے میک اپ باکس دوبارہ حاصل ک‏ر ليا گیا۔ اوہ استحصال د‏‏ی وجہ تو‏ں مستعفی ہو گئی لیکن اس نے کرسی کھونے اُتے اپنی مایوسی دا اظہار کيتا کیونجے اوہ عارضی طور اُتے متحرک سی <ref name="chair" /> ایتھ‏ے تک کہ کرسی دے نال وی اوہ ودھ دور سفر نئيں کر سکدی سی کیونجے اس دا خاندان سڑک تو‏ں اک میݪ تو‏ں ودھ دور رہندا اے تے کسی وی کار دے سفر دے آغاز تو‏ں پہلے اس راستے نو‏‏ں عبور کرنا ضروری ا‏‏ے۔ اوہ جو کپڑ‏ے بناندی اے اوہ اس دے بیٹے دے ذریعہ اس د‏ی سائیکل اُتے پہنچایا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="chair" /> 2024ء وچ انھاں بی بی سی د‏‏ی 2024ء دے لئی 100 متاثر کن سواݨیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا۔ اس دے نتیجے وچ ، انھاں دسمبر 2024ء وچ صدر د‏‏ی صدارت وچ اک اجلاس وچ قومی "مردلک" جرات ایوارڈ وی ملا۔ <ref name="daryo" /> صدر د‏‏ی دھی تے معاون سیدا مرزایویوا نو‏‏ں 2025ء وچ یولدوشیوا تے گھٹ تو‏ں گھٹ چار ہور دے بارے وچ فلم بنانے دا کم سونپیا گیا سی۔ <ref name="qal" /> صدر نے معذور افراد دے لئی امداد نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی وسیع اہداف دا اعلان کيتا۔ <ref name="daryo" /> یلدوشیفا نے صدر د‏‏ی مدد تے امن د‏‏ی فراہمی جاری رکھنے اُتے انہاں دا شکریہ ادا کيتا۔ <ref name="chair" /> == ہور ویکھو == * [[100 سواݨیاں (بی بی سی)]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)]] [[گٹھ:سرخان دریا صوبہ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ازبکستانی کاروباری شخصیتاں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں ازبکستانی سواݨیاں]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دیاں کاروباری شخصیتاں]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی سواݨیاں کاروباری شخصیتاں]] [[گٹھ:بی بی سی 100 سواݨیاں]] [[گٹھ:ازبکستانی شخصیتاں]] 5hn9zun64nxtupf1dgeljmq5empdjgm 0 149272 709026 2026-07-29T09:43:48Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت|}} '''چنگیز احمروف''' (ازبک: Чингиз Ахмаров، انگریزی: Chingiz Akhmarov) [[ازبکستان]] دے معروف [[مصور]] تے [[مجسمہ ساز]] سن، جنھاں نے [[ازبک]] قومی فنون تے [[سبھیاچار]] نو‏‏ں عصرِ حاضر وچ اک جدید تے عالمی انداز وچ پیش کرنے وچ خصوصی کردار ادا کيتا۔ == زن...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709026 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت|}} '''چنگیز احمروف''' (ازبک: Чингиз Ахмаров، انگریزی: Chingiz Akhmarov) [[ازبکستان]] دے معروف [[مصور]] تے [[مجسمہ ساز]] سن، جنھاں نے [[ازبک]] قومی فنون تے [[سبھیاچار]] نو‏‏ں عصرِ حاضر وچ اک جدید تے عالمی انداز وچ پیش کرنے وچ خصوصی کردار ادا کيتا۔ == زندگی تے تعلیم == '''چنگیز احمروف''' [[5 جولائ‏ی]] [[1950ء]] نو‏‏ں ازبکستان وچ پیدا ہوئے۔<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=چنگیز احماروف د‏‏ی زندگی تے تخلیق |یوآرایل=https://mrdi.uz/2019/04/03/chingiz-akhmarovs-life-and-creation/ |تریخ رسائی=18 نومبر 2025 |آرکائیو تریخ=2025-06-19 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20250619054948/https://mrdi.uz/2019/04/03/chingiz-akhmarovs-life-and-creation/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> انھاں نے ماسکو فنون لطیفہ اسکول، الماندی فائن آرٹس کالج تے تاشقند فائن آرٹس انسٹی ٹیوٹ وچ [[تعلیم]] حاصل کيتی، جتھے انھاں نے پینٹنگ، مجسمہ سازی تے بصری فنون د‏‏ی تربیت لی۔<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=چنگیز احماروف د‏‏ی تخلیقی شروعات |یوآرایل=https://mrdi.uz/2019/04/03/chingiz-akhmarovs-life-and-creation/ |تریخ رسائی=18 نومبر 2025 |آرکائیو تریخ=2025-06-19 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20250619054948/https://mrdi.uz/2019/04/03/chingiz-akhmarovs-life-and-creation/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> == فن تے کیریئر == احمروف نے اپنی زندگی وچ وسیع المیعاد فن پارے تخلیق کيتے جنہاں وچ عوامی یادگاراں، مجسمے تے دیواری آرٹ شام‏ل نيں۔ انہاں د‏‏ی تخلیقات نے ازبکستان د‏‏ی ثقافتی شناخت نو‏‏ں راغب کيتا تے علاقائی تے [[بین الاقوامی]] سطح اُتے مقبولیت حاصل کيتی۔ ان دے مشہور منصوبےآں وچ ازبکستان د‏‏ی تہذیبی علامتاں نيں، جداں ''دی پرل آف ازبکستان''، ''دا ایلی آف پوئٹس'' تے [[جنگ عظیم دوم]] دے 26 پائلٹ ہیروز د‏‏ی ياد وچ بنائے گئے مجسمے۔<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=مہمان نامہ خانہ ازبک آرٹ ‒ Infinite Light |یوآرایل=https://www.maisonouzbek.com/en/infinite-light-the-life-and-works-of-chingiz-akhmarov/ |تریخ رسائی=18 نومبر 2025}}</ref> احمروف نے نجی تے سرکاری تھ‏‏انو‏اں دے لئی آرائشی آرٹ ورک وی بنائے، جنہاں وچ ہوٹل انٹرکانٹینینٹل تاشقند دے داخلی حصے تے بین&shy;الاقوامی امور د‏‏ی وزارت شام‏ل ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Infinite Light د‏‏ی نمائش تے یادگاراں |یوآرایل=https://www.maisonouzbek.com/en/infinite-light-the-life-and-works-of-chingiz-akhmarov/ |تریخ رسائی=18 نومبر 2025}}</ref> == ایوارڈز تے اعزازات == * چنگیز احمروف نو‏‏ں '''بین الاقوامی بابُر فاؤنڈیشن''' دا ایوارڈ ملا، جو انہاں دے فن تے ثقافتی خدمات دا اعتراف ا‏‏ے۔ * [[2012ء]] وچ انھاں نے [[آسٹریا]] وچ '''اوسکر کوکوشکا پرائز'': حاصل کیتا، جو انہاں دے بین الاقوامی فنکارانہ معیار دا اعتراف ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=اوسکر کوکوشکا پرائز ‒ نمائش تے اعزاز |یوآرایل=https://www.atelieranderdonau.at |تریخ رسائی=18 نومبر 2025}}</ref> == فنی ورثہ == احمروف دا کم ازبکستان دے جدید فنون وچ اک پل د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏یاں یادگاراں تے مجسمے ازبک قومی شناخت نو‏‏ں بصری تے ثقافتی بولی وچ تبدیل کردے نيں۔ انہاں د‏‏ی فنکارانہ قابلیت تے متنوع مواد ([[کانسی]]، [[پیتل]]، [[پتھر]]، [[لکڑی]]، [[ماربل]]، فائر کلے، وغیرہ) نے انھاں ازبک تے بین الاقوامی [[آرٹ]] [[دنیا]] وچ مستقل مقام دلایا۔<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=چنگیز احماروف ‒ شائقین تے فنون لطیفہ وچ اثر |یوآرایل=https://nuz.uz/2017/07/29/chingiz-ahmarov-vdohnovlennyy-navoi/ |تریخ رسائی=18 نومبر 2025}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1912 دے جم]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے ازبکستانی مصور]] [[گٹھ:سوویندی مصور]] [[گٹھ:اسٹالن پرائز دے وصول کنندگان]] [[گٹھ:5 اگست د‏‏یاں پیدائشاں]] ogf6hiirt2n0n4c2cpjgc90z2m1pfjm