بلھن

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pnb">
  <siteinfo>
    <sitename>وکیپیڈیا</sitename>
    <dbname>pnbwiki</dbname>
    <base>https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میڈیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">گل بات</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ورتنوالا</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ورتن گل بات</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وکیپیڈیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویونت گل بات</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل گل بات</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میڈیا وکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">میڈیاوکی گل بات</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچہ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچہ گل بات</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ہتھونڈائی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ہتھونڈائی گل بات</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">گٹھ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">گٹھ گل بات</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڈیول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڈیول گل بات</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>بلھن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>577</id>
    <revision>
      <id>709112</id>
      <parentid>650162</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shiana1</username>
        <id>44826</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>709112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1975" sha1="q8ejf6d5am5ce42y546525s3i3gg2v4" xml:space="preserve">[[File:National aquatic marine mammal of Pakistan.jpg|thumb|left]]
'''بلھن'''، [[دریائے انڈس]] وچ رہݨ آلی [[ڈولفن]] [[مچھی]] اے۔ ایہ 2۔2 [[میٹر]] تک لمبی ہوسکدی اے تے ایہدی عمر 28 [[ورھے]] تک ریکارڈ ہوچکی اے۔
ایہنوں عرف عام وچ نابینا ڈولفن وی کہیا جاندا اے۔ جینیاتی طور تے ایہ قِسم نابینا نئیں ہُندی بلکہ اک اندازے دے مطابق دریاواں وچ ودھݨ والی آلودگی ایہدے نابینا ہوݨ دی وجہ اے۔ 1970ء توں 1998ء تک ایہدیاں قِسماں بارے کئی متضاد آراء قائم سن لیکن 1998ء وچ ایہناں نوں دو مختلف قِسماں وچ تقسیم کیتا گیا۔ 

== جسمانی خاصیتاں ==
ایہناں دی تھوتھݨی لمبی تے اگے نوں نِکلی ہوئی ہُندی اے۔ چھوٹیاں مچھلیاں دے دَند تقریبن اک انچ تک لمبے ہُندے نیں، جد کہ دِکھݨ وچ پتلے تے تِرچھے ہُندے نیں۔ بلوغت تک ایہناں دے دنداں وچ بہرحال کئی تبدیلیاں رونما ہو چکیاں ہُندیاں نیں، جیہناں وچ دنداں دا چپٹا، سخت تے لمبوترا ہوݨا شامل اے۔ حالیہ اندازے دے مطابق ایہناں مچھلیاں دیاں اکھاں وچ روشنی منعکس کرن والے اعضاء کمزور پائے گئے نیں، گو کہ ایہ روشنی تے نھیرے وچ فرق کر سکدیاں نیں مگر اکھاں وچ ایہ تبدیلی ماحولیاتی آلودگی دا شاخسانہ گرداݨی جاندی اے۔ ایہناں دا رنگ بھورا ہُندا اے، جد کہ جِسم دا وسط کالے توں بھورا نما ہُندا اے۔


[[گٹھ:ڈولفن]]
[[گٹھ:ممالیا]]
[[گٹھ:پاکستان دیاں مچھیاں]]</text>
      <sha1>q8ejf6d5am5ce42y546525s3i3gg2v4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شروکن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5718</id>
    <revision>
      <id>709100</id>
      <parentid>532721</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T14:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1855" sha1="82n0dunete3tzt9u39ljglf5n6jcn04" xml:space="preserve">{|table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
| style=&quot;background:#ACE1AF&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; color=black&gt;شروکن &lt;font&gt;'''
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|-|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Schröcken1.JPG|280px]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Karte AT Vorarlberg.svg|200px]]
|-
| [[دیس]]: || [[آسٹریا]] [[File:Flag of Austria.svg|20px]]
|-
| [[صوبہ]]: || [[وورےرلبرگ]] 
|-
| لوک گنتی: || 219
|-
| [[تھاں]]: || 23.43 مربع کلومیٹر 
|-
|[[بولی]]: || [[جرمن]]
|-
|ویب سائیٹ: || [http://www.warth-schroecken.com/// شروکن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100207191347/http://www.warth-schroecken.com/ |date=2010-02-07 }}
|-
|}

'''شروکن''' [[آسٹریا]] دا اک [[پنڈ]] اے۔ ایہ [[آسٹریا]] دے صوبے [[وورےرلبرگ]] دے ضلعے [[ضلع بریگنز|بریگنز]] وچ اے۔ ایہدے پچھے بریگنز جنگل اے۔ ایہ جھیل کانسٹانس دے دکھن وچ 1269 میٹر دی اچائی تے اے۔ ایتھے 219 [[لوک]] وسدے نیں۔

1300 وچ ایتھے لوک وسن لگے تے 1453 وچ ایہ تھاں آسٹریا کول آئی۔

{| style=&quot;margin:1em auto; padding:2px; border: 1px solid #BBB; text-align:center; font-size:90%&quot;
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background:#E6E6FA&quot; |شروکن
|-
| [[File:Schroecken aus Sueden.JPG|145px]]
| [[File:Schröcken 1.JPG|145px]]
| [[File:Schröcken 0.JPG|175px]]
|-
|}

== بارلے جوڑ ==
{{Commons|Category:Schröcken|شروکن|position=right}}

{{آسٹریا دے پنڈ}}

[[گٹھ:آسٹریا دے پنڈ]]
[[گٹھ:آسٹریا]]</text>
      <sha1>82n0dunete3tzt9u39ljglf5n6jcn04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ہنری ماٹس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7485</id>
    <revision>
      <id>709105</id>
      <parentid>529715</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T15:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JackyM59</username>
        <id>43107</id>
      </contributor>
      <comment>Photograph updated</comment>
      <origin>709105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1237" sha1="0lpo15m5nsnfc00p3m5mxhuv6yreooq" xml:space="preserve">{| cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=0 style=&quot;border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px&quot;
| style=&quot;background:#FBEC5D&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;200px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+1&quot; color=black&gt;ہنری ماٹس&lt;font&gt;'''
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|170px]]
|-|- align=&quot;center&quot;
|-
| جمیا: || 31 دسمبر 1861  [[فرانس]]
|-
|مریا : || 3 نومبر 1954 [[فرانس]]
|-
| کم: || پینٹر
|-
|دسخط:||[[File:Matisse autograph.png|130px]]
|-
|}
'''ہنری ماٹس''' (1869-1954) [[فرانس]] دا اک پینٹر سی۔ اودا جوڑ [[آرٹ]] دی [[فاؤزم]] تحریک نال سی۔
[[فائل:Odalisque à la culotte rouge d'Henri Matisse.jpg|center|thumb|Odalisque with Red Trousers, 1924–1925, Musée de l'Orangerie]]

== بارلے جوڑ ==
{{Commons|Category:Henri Matisse|ہنری ماٹس|position=left}}
* [http://www.artchive.com/artchive/M/matisse.html] ویب سائیٹ

[[گٹھ:فاؤزم]]
[[گٹھ:پینٹر]]
[[گٹھ:مصور]]</text>
      <sha1>0lpo15m5nsnfc00p3m5mxhuv6yreooq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتنوالا:Revi C.</title>
    <ns>2</ns>
    <id>32283</id>
    <revision>
      <id>709113</id>
      <parentid>675615</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>377</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>709113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="729" sha1="ki92wearouep908y8bu0uy3m944obn4" xml:space="preserve">__NOINDEX__&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;{{#babel:ko|en-3|pnb-0}} [[File:Revi wikimedia image.jpg|thumb|center|middle|If you are here to talk about CommonsDelinker removing a deleted image, please [[:c:User talk:Revi C.|go here]].]]
Hello! I am [[:m:User:Revi C.|revi]]. I edit to [[m:SWMT|revert vandals]], do Wikidata stuff&lt;!--(I am a Wikidata Admin! &lt;small&gt;([{{fullurl:wikidata:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])&lt;/small&gt;)--&gt;, or do [[:c:COM:FR|Commons Filemoving stuff]] (I am Commons Admin too! &lt;small&gt;([{{fullurl:c:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])&lt;/small&gt;). Come to [[:m:User:Revi C.|my Meta userpage]] or [[:c:User:Revi C.|my Commons userpage]] for more information. Thank you.&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>ki92wearouep908y8bu0uy3m944obn4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:Revi C.</title>
    <ns>3</ns>
    <id>32284</id>
    <revision>
      <id>709111</id>
      <parentid>675614</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>377</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>709111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1120" sha1="esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn" xml:space="preserve">__NOINDEX__&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!&lt;/span&gt;]]

''' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt; BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX &lt;/span&gt;''(Script)''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.&lt;/span&gt;

Instead, please leave your message following site:
&lt;br /&gt;
[[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff &lt;!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there)
&lt;br /&gt;
[[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...)

Messages left on this page may be reverted or moved without any response.&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتنوالا:Hym411</title>
    <ns>2</ns>
    <id>40345</id>
    <redirect title="ورتنوالا:Revi C." />
    <revision>
      <id>709114</id>
      <parentid>675683</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T00:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>377</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]])</comment>
      <origin>709114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut" xml:space="preserve">#REDIRECT [[User:Revi C.]]</text>
      <sha1>88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:Hym411</title>
    <ns>3</ns>
    <id>40346</id>
    <redirect title="ورتن گل بات:Revi C." />
    <revision>
      <id>709116</id>
      <parentid>675684</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T01:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>377</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]])</comment>
      <origin>709116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o" xml:space="preserve">#REDIRECT [[User talk:Revi C.]]</text>
      <sha1>o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>موکری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42643</id>
    <revision>
      <id>709117</id>
      <parentid>472530</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T02:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="968" sha1="obtgeos23u2u7yj85t01uy5umbduzfs" xml:space="preserve">'''موکری''' چڑھدے [[ترکمانستان]] چ [[صوبہ لب آب]] دا اک قصبہ اے ۔ &lt;ref&gt;http://www.indexmundi.com/z/?lat=37.9&amp;lon=65.2&amp;t=p&amp;r=900&amp;p=mukry&amp;cc=tx&amp;c=turkmenistan&lt;/ref&gt; ایہہ [[آتامراد]], [[امودریا]], [[سورخی]], تے [[کیکچی]] لاگے اے.&lt;ref&gt;http://www.fallingrain.com/world/TX/00/Mukry.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924155731/http://www.fallingrain.com/world/TX/00/Mukry.html |date=2015-09-24 }}&lt;/ref&gt;

==حوالے==

{{Reflist}}

{{صوبہ لب آب}}
{{ترکمانستان دے شہر}}

[[گٹھ:ترکمانستان]]
[[گٹھ:ترکمانستان دے شہر]]
[[گٹھ:ایشیا دے شہر]]
[[گٹھ:شہر]]
[[گٹھ:ایشیائی شہر]]
[[گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ]]
[[گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے]]
[[گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں]]
[[گٹھ:ترکمانستان دے آباد تھاں]]
[[گٹھ:جغرافیہ]]</text>
      <sha1>obtgeos23u2u7yj85t01uy5umbduzfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سُنام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65882</id>
    <revision>
      <id>709097</id>
      <parentid>646440</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T12:55:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6589" sha1="8a6cn9onbsq4f78d3oe2k9prt83p9dg" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = سُنام
| native_name             = سنام اودھم سنگھ والا
| native_name_lang        = 
| other_name              = 
| nickname                = 
| settlement_type         = شہر
| image_skyline           = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| pushpin_map             = Punjab, India
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = پنجاب، بھارت وچ محل وقوع
| latd                    = 30.13
| latm                    = 
| lats                    = 
| latNS                   = N
| longd                   = 75.8
| longm                   = 
| longs                   = 
| longEW                  = E
| coordinates_display     = 
| subdivision_type        =دیس
| subdivision_name        = {{flag|India}}
| subdivision_type1       = صوبہ
| subdivision_name1       = پنجاب
| subdivision_type2       = ضلع
| subdivision_name2       = [[سنگرور ضلع|سنگرور]]
| established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 231 &lt;ref&gt;[http://www.fallingrain.com/world/IN/23/Sunam.html Falling Rain Genomics, Inc – Sunam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215222732/http://www.fallingrain.com/world/IN/23/Sunam.html |date=2018-12-15 }}&lt;/ref&gt;
| population_total        = 51024 &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999|archivedate=2004-06-16|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher=Census Commission of India|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of        = 2001
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = 
| demographics_type1      = بولیاں
| demographics1_title1    = سرکاری
| demographics1_info1     = [[پنجابی بولی|پنجابی]]
| timezone1               = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code             = 148028
| registration_plate      = PB 44
| website                 = www.sunamhelpline.com
| footnotes               = 
}}
'''سُنام''' [[پنجاب، بھارت|پنجاب]] دے [[ضلع سنگرور]] وچ اک شہر اتے [[میونسپل کونسل]] اے ۔

== شہید اودھم سنگھ ==
سنام شہید [[اودھم سنگھ]] دا جنمستھان اے اتے اس شہر دا نام سنام اودھم سنگھ والا اے۔ ایہہ شہر ضلع سنگرور شہر تو 12 کلومیٹر دی دوری اُتے اے۔
== قلعہ ==
شہر سنام دا قلعہ تریخی اہمیت دی جانکاری دا سروت اے۔ ایہہ قلعہ بارہویں صدی دے نیڑے-تیڑے بنیا سی جدوں مغل حکمران [[بلبن]] دی حکومت سی۔ سمیں- ویلے قابض راے حکمراناں دا قبضہ اس قلعے تے رہا۔ [[بندہ سنگھ بہادر]] نے جدوں اپنا راج قائم کیتا تاں ایہہ قلعہ اس دے قبضے وچ وی رہا تے [[مہاراجہ رنجیت سنگھ]] دی موت توں بعد [[جند کور|مہارانی جند کور]] نے وی کجھ سماں اس قلعے وچ بتایا سی۔ [[بابا اعلیٰ سنگھ]] نے جدوں [[پٹیالہ ریاست]] قائم کیتی سی ادوں سنام نوں ریاست وچ شامل کر لیا گیا سی تے اتھے ایہہ قلعہ بنوایا سی۔ مہاراجہ راجندر سنگھ نے اس قلعے دی باراندری بنوائی سی۔&lt;ref&gt;[http://punjabitribuneonline.com/2014/01/%E0%A8%96%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A8%B0-%E0%A8%AC%E0%A8%A3%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%9C%E0%A8%BE-%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%BE-%E0%A8%B9%E0%A9%88-%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%AE/ کھنڈر بندا جا رہا اے سنام دا تریخی قلعہ - بیر اندر سنگھ بنبھوری، پنجابی ٹربیون 21 جنوری 2014]&lt;/ref&gt; اس قلعے نوں کچہری قلعہ وی کیہا جاندا اے۔

== سمادھ بابا بھائی مول چند صاحب ==
ایہہ سنام دی اوہ جگاہ اے جس تے وکھ-وکھ دھرماں دے لوک متھا ٹیکن آؤندے نے ہن ۔
== ہندو سبھا ہائی سکول ==
ایہہ سنام دے تن سبھ توں پرانے پبلک سکولاں وچوں اک اے۔ ایہہ سکول 19 فروری 1948 وچ شروع کیتا گیا۔ ایہہ اک اردھ-سرکاری سکول اے۔ بعد وچ لڑکیاں لئی ہندو سبھا کالج وی شروع کیتا گیا۔
== سیتاسر ==
ایہہ اک 80 بگھیاں وچ پھیلیا پرانے سروور اے۔ منیا جاندا اے کہ سیتا ماں نے، جدوں اوہناں نوں گھروں باہر کڈھ دتا گیا سی، اتھے اپنا سر دھویا سی۔ ہن وی آلے-دوآلے دے پنڈ دیاں بیواہ عورتاں اتھے اپنا سر دھون آؤندیاں ہن۔ ایہہ وی کیہا جاندا اے کہ اک کمبھ دا میلہ سنام دے سیتاسر وچ وی ہویا۔ ہن اس سروور دی سمت اوہنیں چنگی نہی اے۔ اسدے اپر ہور بہت مندر بنا دتے گئے ہن۔ ہن ایہہ سروور سکا اے۔ ایہہ وی کیہا جاندا اے کہ اس سروور دا پانی [[سرسوتی ندی]] وچوں لیا گیا سی۔

== گردوارے ==
سنام وکھے بہت گردوارے ہن۔ اتھے دا سبھ توں مکھ گرودوارہ گرودوارہ پہلی پاتشاہی اے جو کہ وڈا گرودوارہ دے ناں توں و جانیا جاندا اے۔
== مسلم برادری ==
[[File:Peer Banna Banoi, Sunam.jpg|thumb|Peer Banna Banoi, Sunam]]
وبھاجن توں پہلاں سنام دی زیادہتر آبادی مسلماناں دی سی۔ جے سنام وچ اک پیر ہور ہندا تاں اتھے دے پیراں دی گنتی کل 100 ہندی۔

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر]]</text>
      <sha1>8a6cn9onbsq4f78d3oe2k9prt83p9dg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شیلا بھاٹیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76512</id>
    <revision>
      <id>709104</id>
      <parentid>528633</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T15:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4338" sha1="6ftoez2aixluewx3vojc5n097rff5tv" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name                    = شیلا بھاٹیا
| image                   = 
| imagesize               = 
| caption                 = 
| birth_date              = 1 مارچ 1916
| birth_place             = [[سیالکوٹ]] ([[برطانوی پنجاب]])
| death_date              = {{death date and age|df=yes|2008|02|17|1916|3|1}}
| death_place             = بھارت
| restingplace            = 
| restingplacecoordinates = 
| othername               = 
| occupation              = شاعر، ناٹک کار، تھئیٹر شخصیت
| yearsactive             = 
| known for               = پنجابی اوپیرا
| spouse                  = 
| domesticpartner         = 
| children                = 
| parents                 = 
| website                 = 
| awards                  = [[پدم شری]]&lt;br /&gt;[[سنگیت ناٹک اکادمی انعام]]&lt;br /&gt;پنجابی اکیڈمی پرم ساہت سرکار اعزاز&lt;br /&gt;دلی پرراج انعام&lt;br /&gt;غالب اوارڈ&lt;br /&gt;پنجابی آرٹس کونسل انعام&lt;br /&gt;ڈی۔اے۔ ودھیا ڈائریکٹر اوارڈ&lt;br /&gt;اردو اکیڈمی ایوارڈ&lt;br /&gt;کالیداس اعزاز&lt;br /&gt;پرم ساہت سرکار اعزاز
}}
'''شیلا بھاٹیا''' (1916–2008) [[ہندی]] اتے [[پنجابی]] شاعرہ، ناٹک کار&lt;ref name=&quot;The Oxford Companion to Indian Theatre&quot;&gt;{{cite book | url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195644463.001.0001/acref-9780195644463-e-0078 | title=The Oxford Companion to Indian Theatre | publisher=Oxford University Press | author=Ananda Lal (ed.) | year=2004 | isbn=978-0-19-564446-3}}&lt;/ref&gt;، تھئیٹر شخصیت&lt;ref name=&quot;Aesthetics of Indian Feminist Theatre&quot;&gt;{{cite web | url=http://rupkatha.com/aesthetics-indian-feminist-theatre/#more-315 | title=Aesthetics of Indian Feminist Theatre | publisher=Rup Katha | date=2015 | accessdate=30 مئی، 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Women Writing in India: The twentieth century&quot;&gt;{{cite book | url=https://books.google.ae/books؟id=OjZYf9Xf9bcC&amp;pg=PA79&amp;lpg=PA79&amp;dq=Sheila+Bhatia&amp;source=bl&amp;ots=3SJ4ZTXn0h&amp;sig=Oq7J6PcIeCAUwZbvEO-WJZRdguw&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=_8tpVd78G8XvUqfkgLgN&amp;ved=0CEAQ6AEwCDgU#v=onepage&amp;q=Sheila٪20Bhatia&amp;f=false | title=Women Writing in India: The twentieth century | publisher=Feminist Press | author=Susie J. Tharu، Ke Lalita | year=1993 | pages=688 | isbn=978-1-55861-029-3}}&lt;/ref&gt; اتے ''دلی کلا تھئیٹر'' دی بانی سی۔&lt;ref name=&quot;Rich tributes paid to Sheila Bhatia&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/rich-tributes-paid-to-sheila-bhatia/article1207592.ece | title=Rich tributes paid to Sheila Bhatia | publisher=The Hindu | date=23 فروری 2008 | accessdate=30 مئی، 2015}}&lt;/ref&gt; اوہ ناٹک کار ہون دے نال نال ​​اک سنگیتکار وی سی۔
== جیون ویروے ==
بھاٹیا دا جم سال 1916 نوں سیالکوٹ ([[برطانوی پنجاب]]) وچ ہویا سی۔ [[بھارت دی ونڈ|بھارت پاکستان ونڈ]] توں پہلاں دے عرصے دوران اسنے [[لاہور]] چ گنت استاد دے طور تے اپنا کم شروع کیتا سی۔ جلد بعد بھاٹیا دیش دے آزادی دے جدوجہد وچ سرگرم ہو گئی۔&lt;ref name=&quot;Rich tributes paid to Sheila Bhatia&quot; /&gt; [[دلی]] آ کے اس نے ہالی نال دلی کلا تھئیٹر شروع کر دتا۔ اوہ دلی کلا تھئیٹر دی ڈائریکٹر سی۔ شیلا بھاٹیا نال، پنجابی اوپیرا دا جم ہویا سی۔ اس نے [[اردو]] اتے [[پنجابی]] وچ ناٹک لکھے اتے ڈاریکٹ کیتے۔ اپنے جیون دور دے دوران اس نے 29 مولک پنجابی اوپیرے لکھے سی اتے ڈاریکٹ کیتے۔&lt;ref&gt;[http://www.stagebuzz.info/2008/مارچ/Sheila٪20Bhatia٪20Orbituary.htm Sheila Bhatia، Hindi Theatre Personality – Indianetzone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250220192601/http://www.stagebuzz.info/2008/%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%86/Sheila%D9%AA20Bhatia%D9%AA20Orbituary.htm |date=2025-02-20 }}&lt;/ref&gt;
== اوپیرے ==
*''ہلے-ہلارے''
*''ہیر راجھا''

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:پنجابی ناٹک کار]]
[[گٹھ:پنجابی شاعر]]</text>
      <sha1>6ftoez2aixluewx3vojc5n097rff5tv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاکستان دا جنگلی جیون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81573</id>
    <revision>
      <id>709115</id>
      <parentid>648455</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T00:37:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shiana1</username>
        <id>44826</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* National symbols */</comment>
      <origin>709115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16617" sha1="d835gyeerx0d8ysaxa0mnay0bcc6ksx" xml:space="preserve">{{پاکستان دی جنگلی حیات}}
'''پاکستان دے جنگلی جیون''' وچ سمندری ساحل توں بہت اچے علاقےآں دے پہاڑی علاقیاں وچ رہن والے وکھو وکھرے آلے دوآلے دے واسیاں وچ وکھو وکھرے جانوراں اتے جانوراں دی شمولیت شامل اے، جنہاں وچ 177 [[ددپلانے]] اتے 660 پنچھیاں دیاں قسماں شامل نیں ۔ &lt;ref name=Roberts1977&gt;{{cite book |author=Roberts, T. |year=1977 |title=Mammals of Pakistan |publisher=Ernest Benn Limited |location=London and Tonbridge}}&lt;/ref&gt; دیس دے جیو-جنتوآں دی ایہہ ون سونی رچنا، دو پرمکھ جیوگرافیکل علاقےآں ، پلائرٹکٹک اتے اوریئینٹل دے ذریعے تبدیلی والی زون وچ اپنی جگہ نال جڑی ہوئی اے۔ &lt;ref name=Shah99&gt;{{cite book |author=Shah, M. and Baig, K.J. |year=1999 |chapter=Threatened Species Listing in Pakistan: status, issues and prospects |title=Using IUCN Red List Criteria at National Level: A Regional Consultative Workshop for South and Southeast Asia, Sri Lanka |publisher=IUCN Regional Biodiversity Program, Asia |pages=70–81 |editor1-last=IUCN}}&lt;/ref&gt;

[[پاکستان]] دے جنگلی جیون وچ سمندری ساحل توں لیکے پہاڑاں وچ اچائی والے علاقیاں تک دے وکھ وکھ وسیاں وچ ونّ-سونے پودے تے جانور شامل ہندے ہن، جنہاں وچ 177 تھندھاری اتے 660 پنچھیاں دیاں قسماں شامل ہن۔ دیس دے فیونا دی ایہہ وکھ-وکھ رچنا اس دے محل وقوع دے نال غیرمستقل زون وچ دو پرمکھ وچکار متعلق اے۔&lt;ref name=Roberts1977/&gt;

==بنسپتی تے جانوراں دی رہایش==
اتری اچے حصیاں وچ اُبھے پنجاب تے آزاد جموں کشمیر دے ہیٹھلے اچائی والے کھیتر تے اچی اچائی والے کھیتر شامل نیں جیہڑے ہمالیا، قراقرم تے ہندوکش پہاڑی سلسلےآں دیاں تلیاں نوں اپناؤندے ہن۔ ایہہ کھیتر الپائین چراؤن والیاں زمیناں، سب-ایلپائین سکربّ اتے تپشاں والے جنگلاں دے روپ وچ جنگلی جیون لئی اک ودھیا نواس حاصل کردے ہن۔ ایہ علاقے انسانی پہنچ لئی  مشکل ہن، اس لئی، زیادہ تر جنگلی جیون بہتر آبادی وچ موجود ہن حالانکہ کجھ ہور کارناں کرکے خطرے وچ ہن۔ پاکستان دے اتری اچے حصے شنپھائیدار اتے رگڑ دے جنگلاں نال ہوئے ہن، جنہاں نوں بہت ساریاں تھاواں اُتے بہت گھٹ ترقی در نال گھٹا دتا گیا اے۔&lt;ref name=Shah99/&gt; ایہہ بائیوم اتر مغربی ہمالیائی ایلپائین جھاڑی اتے میداناں وجوں متاثر اے۔ اتری پہاڑی علاقیاں اتے پوتھوہار پٹھار وچ پائیاں جان والیاں کجھ جنگلی جیو ذاتیاں وچ بھیرل، یورسیئن لنکس، ہمالیئن گورل، مارکو پولو بھیڈ، مارموٹ ( دیوسائی نیشنل پارک وچ ) تے پیلے گلئی مارٹین اتے چکر پارٹرج دیاں پنچھیاں، یورسیئن ایگل-آلّ شامل ہن، ہمالیئن مونال اتے ہمالیائی سنوکاک اتے ہمالیئن ٹوڈ اتے موری ہلز ڈڈو دیاں دوبھارتیاں ہن۔&lt;ref&gt;{{cite journal |authors=Anwar, M.B., Jackson, R., Nadeem, M.S., Janečka, J.E., Hussain, S., Beg, M.A., Muhammad, G. and Qayyum, M. |year=2011 |title= Food habits of the snow leopard Panthera uncia (Schreber, 1775) in Baltistan, Northern Pakistan |journal=European Journal of Wildlife Research |volume=57 |issue=57(5) |pages=1077–1083 |doi=10.1007/s10344-011-0521-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |authors=Kabir, M., Ghoddousi, A., Awan, M.S. and Awan, M.N. |year=2014 |title=Assessment of human–leopard conflict in Machiara National Park, Azad Jammu and Kashmir, Pakistan |journal=European Journal of Wildlife Research |volume=60 |issue=60(2) |pages=291–296 |doi=10.1007/s10344-013-0782-z}}&lt;/ref&gt; سندھ ندی اتے اس دیاں چناب، راوی، ستلج، جہلم، بیاس دیاں کئی پوربی معاون ندیاں پنجاب دے زیادہ تر حصیاں وچ پھیلیاں ہویاں ہن۔ سندھ ندی دا میدان مغربی سندھ ول ودھدا اے اتے قبضہ کردا اے۔ میدانی علاقیاں وچ بہت سارے پھلویئل لینڈپھورم (جویں باراں، ہڑھاں دے میدان، لیویز، مینڈر اتے بلد-کمان ) ہندے نیں جیہڑے وکھ وکھ قدرتی بائیومز نوں شراکت دار کردے ہن جس وچ گرم اتے سبٹروپکل سکے تے نمی والے برینڈلپھ جنگلات دے نال نال کھنڈی تے زیری جھاڑیاں (پنجاب وچ تھل تے چولستان تے سندھ وچ تھر) بک تے ندی سسٹم نوں وی دے تعاون رپیریئن اے ۔ جیہدا سپیسیز مظاہرا ککر، شہتوت اتے ٹاہلی دے درخت نیں ۔ ندیاں دے کنارے تے تامارک جھاڑیاں وی موجود نیں ۔ مون سون موسم دی اک شاندار نظام دے نال اجیہے جغرافیائی  روپ پودے اتے جانوراں دیاں قسماں دی وبھنتا لئی اک اتم ادھار حاصل کردے نیں ۔ حالانکہ، میدان انسانی طور اُتے کھیتی ٹیچیاں اتے رہتل دے ترقی لئی برابر اپیل کررہے نیں ۔اَنڈس میدان سیلاب دے میداناں نوں فصلاں اگاؤن لئی قدرتی بنسپتی توں صاف کر دتا گیا اے ۔ ایہدے نال کچھ ک قسماں خطرے وچ پے گئیاں نیں ۔


== مورتاں==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Image:Snow Leopard 1.jpg|[[برفانی چیتا]] represents the national heritage animal of Pakistan
File:Walking with pride.jpg|[[Indian leopard]]
Image:Lynx lynx poing.jpg|[[Eurasian lynx]] ranges in northern Pakistan
Image:Caracal001.jpg|[[Caracal]] ranges in southern Pakistan 
Image:Rohrkatze-6218.jpg|[[Jungle cat]]
Image:Prionailurus viverrinus.jpg|[[Fishing cat]]
Image:Pallas Cat.jpg|[[Pallas's cat]]
Image:Felis margarita.jpg|[[Sand cat]]
Image:Canis lupus laying.jpg|[[Grey wolf]]
Image:Blandford's fox 1.jpg|[[Blanford's fox]]
Image:Dhole.jpg|[[Dhole]]
Image:Fox---Vulpes-corsac---(Gentry).jpg|[[Corsac fox]]
File:Canis aureus Kaeng Krachan national park.jpg|[[Golden jackal]]
Image:Ursus thibetanus 3 (Wroclaw zoo).JPG|[[Asiatic black bear]]
Image:Chinkara.jpg|[[Chinkara]] gazelle
Image:Argali.jpg|[[Argali]]
Image:Rook goat.jpg|[[Bharal]]
Image:Ovis ammon vignei arkal Pretoria 3.jpg|[[Urial]]
Image:Steinbock-P1150171.jpg|[[Siberian ibex|Asiatic ibex]]
Image:Wild ass india.jpg|[[Indian wild ass|Wild ass]]
Image:Persian Goitered Gazelle2.jpg|[[Goitered gazelle]]
Image:Himalaja-Tahr.JPG|[[Himalayan tahr]]
Image:Turkomen Markhor.jpg|[[Alpine (goat)|Alpine]] [[markhor]] is a national animal of Pakistan
Image:Camel-Desert animal.jpg|[[Dromedary camel]] is the provincial animal of Balochistan
Image:Long-tailed macaque eating peanut.jpg|[[Rhesus macaque]]
Image:Golden-Marmot.jpg|[[Long-tailed marmot]] occurs in [[Gilgit–Baltistan]]
Image:Rousettus egypticus.jpg|[[Egyptian fruit bat]]
Image:AB071 Merionis hurrianae.JPG|[[Indian desert jird]]
Image:Ladakh Pika 2007.jpg|[[Ladak pika|Ladakh pika]] (Kashmir region)
Image:Chukar Partridge Leh.jpg|[[Alectoris chukar|Chakoor]] is the national bird of Pakistan
Image:Lahore.jpg|[[Lahore (pigeon)]]
Image:Woodpigeoncloseup.jpg|[[Common wood pigeon|Wood pigeon]]
Image:Chalcophaps indica1.JPG|[[Common emerald dove]], common throughout the [[Indian subcontinent]]
Image:Nachtigall (Luscinia megarhynchos)-2.jpg|[[Common nightingale]]
Image:Rose-ringed Parakeet (Male) I IMG 9141.jpg|[[Rose-ringed parakeet]], a common sight in Islamabad
Image:Bartmeise.JPG|[[Bearded reedling]]
Image:WestTragopan.jpg|[[Western horned tragopan]] found in [[Azad Kashmir]]
Image:Black Francolin.jpg|[[Black francolin]]
Image:Himalayan Bulbul I2 IMG 3990.jpg|[[Himalayan bulbul]]
Image:Lophophorus impejanus Zoo DU 2.jpg|[[Himalayan monal]]
Image:Himalayan Snowcock.jpg|[[Himalayan snowcock]]
Image:Luggerfalke.jpg|[[Laggar falcon]]
Image:Common kestrel falco tinnunculus.jpg|[[Common kestrel]]
Image:Psittacula eupatria.jpg|[[Alexandrine parakeet]] occurs in the Punjab
Image:Egyptian vulture.jpg|[[Egyptian vulture]]
Image:Red-Necked Falcon.JPG|[[Red-necked falcon]]
Image:MacQueens Bustard in Greater Rann of Kutch, Gujarat, India.jpg|[[MacQueen's bustard]] is the provincial bird of Balochistan
Image:Blue Peacock in the Daman-e-koh park.jpg|[[Indian peacock|Indian peafowl]]
Image:Persiancrocodile.jpg|[[Mugger crocodile]]
Image:Naja oxiana (1).jpg|[[Indian cobra]] occurs in most of Pakistan
Image:Hoplobatrachus tigerinus01.jpg|[[Hoplobatrachus tigerinus|Indus Valley bullfrog]]
Image:Bufo stomaticus04.jpg|[[Bufo stomaticus|Indus Valley toad]], a common national amphibian of Pakistan
Image:Eublepharis macularius.jpg|[[Leopard gecko]]
Image:Colisa lalia.jpg|[[Gourami]]
Image:Oncorhynchus mykiss.jpg|[[Rainbow trout]]
Image:Chaetodon collare.jpg|[[Redtail butterflyfish|Chaetodon collare]]
Image:RN003 Papilio polytes male.jpg|[[Common Mormon]]
Image:Babocka pavi oko - Inachis io.jpg|A common butterfly
Image:Butterfly Im IMG 7199.jpg|[[Parnassius hardwickii|Common blue apollo]]
&lt;/gallery&gt;

==الوپ ہوئے جانور==
مقامی طور تے الوپ ہوئے جانور:
*[[بھارتی گینڈا]] 17ویں صدی توں&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Talukdar, B. K. | author2 = Emslie, R. | author3 = Bist, S. S. | author4 = Choudhury, A. | author5 = Ellis, S. | author6 = Bonal, B. S. | author7 = Malakar, M. C. | author8 = Talukdar, B. N. | author9 = Barua, M. | title = ''Rhinoceros unicornis'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2008 | page = e.T19496A8928657 | date = 2008 | url = http://www.iucnredlist.org/details/19496/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T19496A8928657.en | access-date = 15 January 2018}}&lt;/ref&gt;
*[[ایشیائی ہاتھی]]&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Choudhury, A. | author2 = Lahiri Choudhury, D. K. | author3 = Desai, A. | author4 = Duckworth, J. W. | author5 = Easa, P. S. | author6 = Johnsingh, A. J. T. | author7 = Fernando, P. | author8 = Hedges, S. | author9 = Gunawardena, M. | author10 = Kurt, F., Karanth, U. Lister, A., Menon, V., Riddle, H., Rübel, A. &amp; Wikramanayake, E. (IUCN SSC Asian Elephant Specialist Group) | title = ''Elephas maximus'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2008 | page = e.T7140A12828813 | date = 2008 | url = http://www.iucnredlist.org/details/7140/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T7140A12828813.en | access-date = 15 January 2018}}&lt;/ref&gt;
*[ایشیائی شیر]], since the early to latest mid 19th century&lt;ref name=Kinnear1920&gt;{{cite journal |author=Kinnear, N. B. |year=1920 |title=The past and present distribution of the lion in south eastern Asia |journal=Journal of the Bombay Natural History Society |volume=27 |pages=34–39 |url=https://archive.org/stream/journalofbombayn27192022bomb#page/32/mode/2up}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Guggisberg1975&gt;{{Cite book |last=Guggisberg |first=C. A. W. |chapter=Lion ''Panthera leo'' (Linnaeus, 1758) |title=Wild Cats of the World |year=1975 |publisher=Taplinger Publishing |location=New York |isbn=978-0-8008-8324-9 |pages=138–179}}&lt;/ref&gt;
*[[ایشیائی چیتا]] since the late 20th century&lt;ref name=Husain2001&gt;{{cite book | author=Husain, T. S. | year=2001 | title=Survey for the Asiatic cheetah, ''Acinonyx jubatus'', in Balochistan province, Pakistan | publisher=Cat Action Treasury, IUCN Pakistan, Balochistan Programme | url=http://www.balochistan.org.pk/pdf/chrp1.pdf }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411215027/http://www.balochistan.org.pk/pdf/chrp1.pdf |date=2020-04-11 }}&lt;/ref&gt;
*[[بنگال نائگر]] since the early 20th century &lt;ref name=CAP&gt;{{cite book |authors=Nowell, K., Jackson, P. |title=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan |url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1996-008.pdf#page=62 |year=1996 |publisher=IUCN/SSC Cat Specialist Group |location= Gland, Switzerland |isbn=978-2-8317-0045-8 |pages= 17–21}}&lt;/ref&gt;
*[[باراسنگھا]]&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Duckworth, J.W. | author2 = Kumar, N.S. | author3 = Pokharel, C.P. | author4 = Sagar Baral, H. | author5 = Timmins, R. | title = ''Rucervus duvaucelii'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2015 | page = e.T4257A22167675 | date = 2015 | url = http://www.iucnredlist.org/details/4257/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2015-4.RLTS.T4257A22167675.en | access-date = 15 January 2018}}&lt;/ref&gt;
*[[Indian wild ass]] since the fenced border installation at [[Sir Creek]] between [[India]] and [[Pakistan]] has restricted the species movement, thus the species being regionally extinct.&lt;ref&gt;{{IUCN |assessor=Kaczensky, P. |assessor2=Lkhagvasuren, B. |assessor3=Pereladova, O. |assessor4=Hemami, M. |assessor5=Bouskila, A. |year=2016 |id=7963 |taxon=Equus hemionus ssp. khur  |version=2017-2}}&lt;/ref&gt;
*[[کشمیری باراسنگھا]] (possibly extinct).&lt;ref&gt;{{Cite journal | author = Brook, S.M. | author2 = Donnithorne-Tait, D. | author3 = Lorenzini, R. | author4 = Lovari, S. | author5 = Masseti, M. | author6 = Pereladova, O. | author7 = Ahmad, K. | title = ''Cervus hanglu'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2017 | page = e.T4261A120733024 | date = 2017 | url = http://www.iucnredlist.org/details/4261/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T4261A120733024.en | access-date = 15 January 2018}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:One horned Rhino.jpg|An Indian rhinoceros in [[Bardia National Park]], [[Nepal]]
File:Mudumalai forest elephant.jpg|Prime Indian elephant habitat consists of forested areas
File:LionKing.jpg|Asiatic lion in [[India]]'s [[Gir Forest]]
File:AsiaticCheetahCubs.jpg|Asiatic cheetah cubs with a dog in [[Dharwar]], [[British India]], 1897
File:Tig2.jpg|Bengal tiger in [[Mangalore]], India
File:Hard ground barasingha.jpg|A Southern barasingha stag in [[Kanha National Park]], India
File:Wild ass india.jpg|Indian wild asses in [[Little Rann of Kutch]]
File:Cervus cashmeerianus Smit.jpg|Kashmir stag
&lt;/gallery&gt;

==National symbols==
{{National Symbols of Pakistan}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Title !! Symbol !! Picture
|-
| [[National tree]] || [[Cedrus deodara|Deodar cedar]] (''Cedrus deodara'') || [[File:RS - 24 (Cèdre de l'Himalaya).JPG|50px]]
|-
| [[National flower]] || [[Jasminum officinale|Poet's jasmine]] (common jasmine, ''Jasminum officinale'') || [[File:Jasminum officinale Enfoque 2010-7-11 TorrelaMata.jpg|50px]]
|-
| [[National fruit]] || [[Mangifera indica|Mango]] (''Mangifera indica'') || [[File:Sindhri Mango.JPG|50px]]
|-
| [[National animal]] || [[Markhor]] (''Capra falconeri'') || [[Image:Markhor.jpg|50px]] 
|-
| [[State animal]] || [[Snow leopard]] (''Uncia uncia'') || [[File:Uncia uncia 2.jpg|50px]]
|-
| [[National bird]] || [[Chukar partridge]] (''Alectoris chukar'') || [[File:Kabk-کبک - panoramio.jpg|50px]]
|-
| [[State bird]] || [[Shaheen falcon]] (''Falco peregrinus peregrinator'') || [[Image:جير شاهين.jpg|50px]]
|-
| National aquatic marine animal || [[Indus river dolphin]] or &quot;Bhulan&quot; (''Platanista indicus minor'') || [[Image:National aquatic marine mammal of Pakistan.jpg|50px]]
|-
| National butterfly || [[Mimathyma ambica|Indian purple emperor]] (''Mimathyma ambica'') || [[Image:VB 023 Indian Purple Emperor.jpg|50px]]
|-
| National pet || [[Himalayan cat|Pakistani cat]] || [[Image:Himalayan Male Cat 5 years Old Lilac Point.jpg|50px]]
|-
| National fish || [[Golden mahseer|Mahseer]] (''Tor putitora'') || [[Image:Tor Putitora.jpeg|50px]]
|-
| National reptile || [[Mugger crocodile]] (''Crocodylus palustris'') || [[Image:Persiancrocodile.jpg|50px]] 
|-
| National amphibian || [[Bufo stomaticus|Indus Valley toad]] (''Bufo stomaticus'') || [[Image:Bufo stomaticus04.jpg|50px]]
|}

==حوالے==
{{حوالے}}

[[گٹھ:پاکستان دے پنچھی]]
[[گٹھ:پاکستان]]

 
[[گٹھ:پاکستان]]
[[گٹھ:جنگلی جیون]]</text>
      <sha1>d835gyeerx0d8ysaxa0mnay0bcc6ksx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاکستان سپر لیگ 2020ء</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84243</id>
    <revision>
      <id>709122</id>
      <parentid>685211</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T10:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31208" sha1="5j40hzasalter1k1voj9uqakmd0y87a" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = پاکستان سپر لیگ 2020
| image = File:PSL.svg
| imagesize = 170px
| fromdate = 20 فروری
| todate = 22 مارچ
| administrator = [[پاکستان کرکٹ بورڈ]]
| cricket format = [[ٹوئنٹی20| T20]]
| tournament format = [[راؤنڈ روبن ٹورنامنٹ]]
| host = {{flagcountry|Pakistan}}
&lt;!-- | defending champions = {{Cr-PSL|qta}} Defending champions is not part of the cricket tournament infobox, not yet at least. --&gt;
| champions = کراچی کنگز
| runner up =
| count =
| participants = 6
| matches = 34
| attendance =
| player of the series =
| most runs =
| most wickets =
| website = [http://www.psl-t20.com/ psl-t20.com]
| previous_year = 2019
| previous_tournament = پاکستان سپر لیگ 2019ء&lt;!--
| next_tournament = 2021 Pakistan Super League
| next_year = 2021--&gt;
}}
'''پاکستان سپر لیگ 2019ء''' ایہہ پاکستان سپر لیگ دا پنجواں دور سی، اس چ کل 6 ٹیماں کھیڈیاں سن۔
ایہہ ٹوئنٹی/20 کرکٹ فرنچائز 2015ء وچ  پاکستان کرکٹ بورڈ نے قائم کيتی۔ اس وچ کل 6 ٹیماں نے شرکت کيتی۔ ایہہ ٹورنامنٹ 20 فروری تو‏ں 22 مارچ تیکر کھیڈا گیا ۔
== ٹیماں اَتے شریک کھڈاری ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! [[فائل:IUPSLcolors.png|20px]] [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
! [[فائل:Karachi Kings Colours.png|20px]] [[کراچی کنگز]]
! [[فائل:Lahore Qalandar Colors.png|20px]] [[لاہور قلندرز]]
! [[فائل:MultanSultans c.png|20px]] [[ملتان سلطانز]]
! [[فائل:Peshawar Zalmi team colors.png|20px]] [[پشاو‏ر زلمی]]
! [[فائل:Quetta Gladiators team colors.png|20px]] [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
|-
|valign=top|
* [[شاداب خان]]
* [[عماد بٹ]]
* [[فہیم اشرف]]
* [[آصف علی (کرکٹ کھلاڑی)|آصف علی]]
* [[حسین طلعت]]
* [[محمد موسی]]
* [[رضوان حسین]]
* [[لیوک رونچی]]
* [[ڈیل اسٹین]]
* [[کولن انگرام]]
* [[کولن منرو]]
* [[رومان رئیس]]
* [[ظفر گوہر]]
* [[فل سالٹ]]
* [[عاکف جاوید]]
* [[راسی وین ڈیر ڈوسن]]
* [[سیف بدر]]
* [[احمد صافی عبد اللہ]]
|valign=top|
* [[عماد وسیم]] ([[کپتان (کرکٹ)|ک]])
* [[بابر اعظم]]
* [[افتخار احمد (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 1990)|افتخار احمد]]
* [[محمد عامر (کرکٹ کھلاڑی)|محمد عامر]]
* [[عامر یامین]]
* [[اسامہ میر]]
* [[عمیر خان]]
* [[الیکس ہیلز]]
* [[کرس جورڈن (کرکٹ کھلاڑی)|کرس جورڈن]]
* [[شرجیل خان]]
* [[کیمرون ڈیلپورٹ]]
* [[علی خان (امریکی کرکٹر)|علی خان]]
* [[زاہد محمود (کرکٹر)|زاہد محمود]]
* [[ڈین لارنس]]
* [[محمد رضوان (کرکٹ کھلاڑی)|محمد رضوان]]
* [[عمید آصف]]
* [[لیام پلینکٹ]]
* [[اویس ضیاء]]
* [[ارشد اقبال]]
|valign=top|
* [[سہیل اختر]] ([[کپتان (کرکٹ)|ک]])
* [[محمد حفیظ]]
* [[شاہین آفریدی]]
* [[ڈیوڈ ویئس]]
* [[حارث رؤف]]
* [[سلمان بٹ]]
* [[عثمان خان شنواری]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricketpakistan.com.pk/en/news/amp/usman-shinwari-leaves-karachi-kings-for-lahore-qalandars|title=Usman Shinwari leaves Karachi Kings for Lahore Qalandars|work=Cricket Pakistan|accessdate=30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[فخر زمان (کرکٹر)|فخر زمان]]
* [[کرس لین]]
* [[سمت پٹیل]]
* [[ سیکوکیج پرسانا]]
* [[بین ڈنک]]
* [[جاہد علی]]
* [[راجا فرضان]]
* [[فیضان خان]]
* [[لینڈل سمنز]]
* [[دلبر حسین]]
|valign=top|
* [[شاہد آفریدی]]
* [[علی شفیق]]
* [[محمد عرفان (کرکٹ کھلاڑی)|محمد عرفان]]
* [[محمد الیاس (کرکٹر)|محمد الیاس]]
* [[جیمز ونس]]
* [[جنید خان]]
* [[شان مسعود]]
* [[معین علی]]
* [[ریلی روسو]]
* [[ذیشان اشرف]]
* [[روی بوپارا]]
* [[سہیل تنویر]]
* [[روحیل نذیر]]
* [[خوش دل شاہ]]
* [[فبیان ایلن]]
* [[عثمان قادر]]
* [[عمران طاہر]]
* [[بلاول بھٹی]]
|valign=top|
* [[ڈیرن سیمی]] ([[کپتان (کرکٹ)|c]])
* [[حسن علی (کرکٹر)|حسن علی]]
* [[کامران اکمل]]
* [[عمر امین]]
* [[امام الحق]]
* [[کیرون پولارڈ]]
* [[وہاب ریاض]]
* [[ٹوم بانٹن]]
* [[شعیب ملک]]
* [[لیام ڈاؤسن]]
* [[محمد محسن]]
* [[راحت علی]]
* [[عدیل امین]]
* [[ڈوین پریٹوریئس]]
* [[لیام لیونگ اسٹون]]
* [[حیدر علی]]
* محمد امیر خان
* [[عامر علی (کرکٹر)|عامر علی]]
|valign=top|
* [[سرفراز احمد]] ([[کپتان (کرکٹ)|ک]])
* [[احمد شہزاد]]
* [[احسن علی (کرکٹر)|احسن علی]]
* [[بین کٹنگ]]
* [[محمد حسنین (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 2000ء)|محمد حسنین]]
* [[محمد نواز (کرکٹ کھلاڑی)|محمد نواز]]
* [[نسیم شاہ]]
* [[شین واٹسن]]
* [[عمر اکمل]]
* [[جیسن رائے]]
* [[فواد احمد]]
* [[ٹیمل ملز]]
* عبدالناصر
* [[سہیل خان، کرکٹ کھلاڑی|سہیل خان]]
* [[خرم منظور]]
* [[کیمو پاؤل]]
* عارش علی
* [[اعظم خان (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 1998ء)|اعظم خان]]
|}

==  تھ‏‏اںو‏اں  ==
[https://crictime.su/psl-2020-detail/ پاکستان سپر لیگ2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200222082124/https://crictime.su/psl-2020-detail/ |date=2020-02-22 }} ٹورنامنٹ مکمل طور اُتے [[پاکستان]] وچ ہوئے گا۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/pcb-announces-pakistan-super-league-will-be-hosted-entirely-in-karachi-lahore-rawalpindi-and-multan-7848581.html/|title=PCB announces Pakistan Super League will be hosted entirely in Karachi, Lahore, Rawalpindi and Multan|publisher=First Post|accessdate=23 جنوری 2020}}&lt;/ref&gt;
چار تھ‏‏اںو‏اں اُتے کل 34 میچ کھیلے جان گے جنہاں وچ [[قذافی اسٹیڈیم|لاہور]]،
[[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|کراچی]]، [[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم|راولپنڈی]] تے [[ملتان کرکٹ اسٹیڈیم|ملتان]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27326959|author=Umar Farooq|title=Rawalpindi, Multan among four Pakistan cities to host PSL 2020|date=5 اگست 2019|accessdate=4 جنوری 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.geosuper.tv/latest/843|date=13 جون 2019|accessdate=4 جنوری 2020|publisher=Geo Super|title=Ehsan Mani: All of next PSL to be held in Pakistan}}&lt;/ref&gt;
افتتاحی تقریب کراچی وچ منعقد ہوئے گی جدو‏ں کہ فائنل لاہور وچ کھیلا جائے گا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.geo.tv/latest/244421|title=PSL 2020 playoffs, final to be held in Lahore, opening ceremony in Karachi|date=6 اگست 2019|accessdate=4 جنوری 2020|publisher=[[جیو نیوز]]}}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! [[لاہور]]
! [[کراچی]]
! [[راولپنڈی]]
! [[ملتان]]
|-
|[[قذافی اسٹیڈیم]]
|[[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی]]
|[[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم]]
|[[ملتان کرکٹ اسٹیڈیم]]
|-
|گنجائش: 27,000
|گنجائش: 34,228
|گنجائش: 15,000
|گنجائش: 35,000
|-
|میچ: 14
|میچ: 9
|میچ: 8
|میچ: 3
|-
|[[File:Gaddafi stadium lahore.jpg|125px]]
|
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot;|
{{Location map+|Pakistan|width=300|float=center|caption=|places=
{{Location map~|Pakistan|lat_deg=31|lat_min=33|lon_deg=74|lon_min=20|position=left|background=|label=[[لاہور]]}}
{{Location map~|Pakistan|lat_deg=24|lat_min=51|lon_deg=67|lon_min=0|position=left|background=|label=[[کراچی]]}}
{{Location map~|Pakistan|lat_deg=30|lat_min=11|lon_deg=71|lon_min=28|position=left|background=|label=[[ملتان]]}}
{{Location map~|Pakistan|lat_deg=33|lat_min=36|lon_deg=73|lon_min=02|position=left|background=|label=[[راولپنڈی]]}}
}}
|}&lt;/center&gt;

== میچ آفیشلز ==

=== امپائر ===
{{div col|small=yes}}
* {{flagicon|PAK}} [[فیصل آفریدی]]
* {{flagicon|PAK}} [[اسلم بریچ]]
* {{flagicon|PAK}} [[علیم ڈار]]
* {{flagicon|ENG}} [[مائیکل گف]]
* {{flagicon|PAK}} ماجد حسین
* {{flagicon|PAK}} ناصر حسین
* {{flagicon|ENG}} [[رچرڈ النگورتھ]]
* {{flagicon|PAK}} امتیاز اقبال
* {{flagicon|PAK}} ثاقب خان
* {{flagicon|SL}} [[رین مور مارٹینز]]
* {{flagicon|PAK}} [[طارق رشید]]
* {{flagicon|PAK}} [[احسن رضا]]
* {{flagicon|PAK}} [[شاذب رضا]]
* {{flagicon|PAK}} [[راشد ریاض]]
* {{flagicon|PAK}} [[آصف یعقوب]]
&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1533414|title=England's Richard Illingworth and Faisal Afridi announced as on-field umpires for PSL opener|author=Abdul Ghaffar|date=9 February 2020|accessdate=9 February 2020|work=Dawn}}&lt;/ref&gt;
{{div col end}}

=== ریفری ===
* {{flagicon|PAK}} محمد انیس
* {{flagicon|SL}} [[روشن ماہناما]]
* {{flagicon|PAK}} جاوید ملک
* {{flagicon|PAK}} [[عزیز الرحمن]]

== کمنڑی ==
&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geosuper.tv/latest/3774-psl-2020-pcb-introduces-urdu-commentary-to-bring-local-fans-closer-to-game|title=PSL 2020: PCB introduces Urdu commentary to bring local fans closer to the game|date=15 February 2020|accessdate=15 February 2020|work=Geo Super}}&lt;/ref&gt;
{{div col|small=yes}}
* {{flagicon|SA}} [[ایچ ڈی ایکرمین]]
* {{flagicon|ENG}} [[مارک بوچر]]
* {{flagicon|ENG}} [[ڈومینیک کارک]]
* {{flagicon|PAK}} [[بازید خان]]
* {{flagicon|NZ}} [[ڈینی ماریسن]]
* {{flagicon|PAK}} [[عروج ممتاز]]
* {{flagicon|SA}} کاس نائیڈو
* {{flagicon|AUS}} [[ڈرک نینس]]
* {{flagicon|PAK}} [[رمیز راجہ]]
* {{flagicon|SA}} [[جونٹی روڈز]]
* {{flagicon|AUS}} [[مائیکل سٹارٹر]]
* {{flagicon|WAL}} [[ایلن ولکنز]]
* {{flagicon|PAK}} [[وقار یونس]]
{{div col end}}

== لیگ مرحلہ ==

=== پوائنٹس ٹیبل ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:170px&quot;|ٹیم
! style=&quot;width:35px&quot;|{{Tooltip | کھیلے | میچ کھیلے}}
! style=&quot;width:35px&quot;|{{Tooltip | جتے | جیتے}}
! style=&quot;width:35px&quot;|{{Tooltip | ہارے | ہارے}}
! style=&quot;width:35px&quot;|{{Tooltip | برابر | برابر}}
! style=&quot;width:35px&quot;|{{Tooltip | بے نتیجہ | بے نتیجہ}}
! style=&quot;width:35px&quot;|{{Tooltip | پوائنٹ| پوائنٹ}}
! style=&quot;width:50px&quot;|{{Tooltip | [[نیٹ رن ریٹ]] | نیٹ رن ریٹ}}
|-
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''[[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
|0
|0
|0
|0
|0
! 0
| +0.000
|-
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''[[کراچی کنگز]]
|0
|0
|0
|0
|0
! 0
| +0.000
|-
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''[[لاہور قلندرز]]
|0
|0
|0
|0
|0
! 0
| +0.000
|-
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''[[ملتان سلطانز]]
|0
|0
|0
|0
|0
! 0
| +0.000
&lt;!-- |-
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background:#013;&quot;| --&gt;
|-
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''[[پشاو‏ر زلمی]]
|0
|0
|0
|0
|0
! 0
| +0.000
|-
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''[[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
|0
|0
|0
|0
|0
! 0
| +0.000
|}
* ذریعہ: [https://www.espncricinfo.com/table/series/8679/season/2020 کرک انفو]
* ذریعہ: [http://cornerinfo.me/psl/points-table/ کارنر انفو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200222065424/http://cornerinfo.me/psl/points-table/ |date=2020-02-22 }}
* چوٹی د‏‏ی چار ٹیماں [[#پلے آف|پلے آف]] دے لئی کوالیفائی کرن گی۔
* {{Color box|#bfc|border=darkgray}} [[#کوالیفائر|کوالیفائر]] وچ پہنچ گئياں۔
* {{Color box|#efc|border=darkgray}} [[#ایلیمینیٹر 1|ایلیمینیٹر 1]] وچ پہنچ گئياں۔

=== خلاصہ ===
{{2020 Pakistan Super League Group stage|mode=summary}}

=== لیگ د‏‏ی تفصیل ===
{{2020 Pakistan Super League Group stage|mode=progression}}

== مقابلے ==
پی سی بی نے 1 جنوری 2020ء نو‏‏ں انہاں مقابلاں دا اعلان کيت‏‏ا۔&lt;ref name=&quot;PSL&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28403129|title=Multan, Rawalpindi among four cities to host all 34 PSL 2020 fixtures|work=ESPNcricinfo|accessdate=1 جنوری 2020|author=Umar Farooq|date=1 جنوری 2020}}&lt;/ref&gt;{{efn|name=PST|All times are in [[UTC+5]] ([[پاکستان دا معیاری وقت|PST]])}}

{{محدود اوور میچ
| date = 20 فروری 2020
| time = 21:00
| daynight = 
| team1 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211642.html Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 21 فروری 2020
| time = 14:00
| daynight = 
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[کراچی کنگز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211643.html Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 21 فروری 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[لاہور قلندرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[ملتان سلطانز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211644.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 22 فروری 2020
| time = 14:00
| daynight = 
| team1 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211645.html Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 22 فروری 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[ملتان سلطانز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211646.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 23 فروری 2020
| time = 14:00
| daynight = 
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[کراچی کنگز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211647.html Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 23 فروری 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[لاہور قلندرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211648.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 26 فروری 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[ملتان سلطانز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211649.html Scorecard]
| venue = [[ملتان کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[ملتان]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 27 فروری 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211650.html Scorecard]
| venue = [[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[راولپنڈی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 28 فروری 2020
| time = 14:00
| daynight = 
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[ملتان سلطانز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کراچی کنگز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211651.html Scorecard]
| venue = [[ملتان کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[ملتان]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 28 فروری 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[لاہور قلندرز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211652.html Scorecard]
| venue = [[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[راولپنڈی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 29 فروری 2020
| time = 14:00
| daynight = 
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[ملتان سلطانز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211653.html Scorecard]
| venue = [[ملتان کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[ملتان]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 29 فروری 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211654.html Scorecard]
| venue = [[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[راولپنڈی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 1 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کراچی کنگز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211655.html Scorecard]
| venue = [[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[راولپنڈی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 2 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کراچی کنگز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211656.html Scorecard]
| venue = [[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[راولپنڈی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 3 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[لاہور قلندرز]] [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211657.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 4 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[لاہور قلندرز]] [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211658.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 5 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211659.html Scorecard]
| venue = [[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[راولپنڈی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 6 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[کراچی کنگز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[ملتان سلطانز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211660.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 7 مارچ 2020
| time = 14:00
| daynight = 
| team1 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211661.html Scorecard]
| venue = [[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[راولپنڈی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 7 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[لاہور قلندرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211662.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 8 مارچ 2020
| time = 14:00
| daynight = 
| team1 = [[ملتان سلطانز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]] [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211663.html Scorecard]
| venue = [[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[راولپنڈی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 8 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[لاہور قلندرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کراچی کنگز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211664.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 10 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[لاہور قلندرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211665.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 11 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[ملتان سلطانز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211666.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 12 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[کراچی کنگز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[لاہور قلندرز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211667.html Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 13 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[ملتان سلطانز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211668.html Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 14 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[کراچی کنگز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211669.html Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 15 مارچ 2020
| time = 14:00
| daynight = 
| team1 = [[ملتان سلطانز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[لاہور قلندرز]] [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211670.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 15 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کراچی کنگز]] [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211671.html Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}

== پلے آف ==
{{efn|name=PST}}

{{PSL Playoffs
|P1Date=17 مارچ|P1Venue=[[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی]]
| P1Seed1 = 1
| P1Team1 =
| P1Score1 =
| P1Seed2 = 2
| P1Team2 =
| P1Score2 =
| P1Winner =
| P1Margin =
| P1Matchno = 31
| P1Special =
|P2Date=18 مارچ|P2Venue=[[قذافی اسٹیڈیم]]
| P2Seed1 = 3
| P2Team1 =
| P2Score1 =
| P2Seed2 = 4
| P2Team2 =
| P2Score2 =
| P2Winner =
| P2Margin =
| P2Matchno = 32
| P2Special =
|P3Date=20 مارچ|P3Venue=[[قذافی اسٹیڈیم]]
| P3Seed1 =
| P3Team1 =
| P3Score1 =
| P3Seed2 =
| P3Team2 =
| P3Score2 =
| P3Winner =
| P3Margin =
| P3Matchno = 33
| P3Special =
|FinalDate=22 مارچ|FinalVenue=[[قذافی اسٹیڈیم]]
| FinalSeed1 =
| FinalTeam1 =
| FinalScore1 =
| FinalSeed2 =
| FinalTeam2 =
| FinalScore2 =
| FinalWinner =
| FinalMargin =
| FinalMatchno = 34
| FinalSpecial =
}}

=== کوالیفائر ===
{{Single-innings cricket match
| date = 17 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = پہلے درجے د‏‏ی ٹیم
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = دوسرے درجے د‏‏ی ٹیم
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211672.html Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی]], [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}

=== ایلیمینیٹرز ===

==== ایلیمینیٹر 1 ====
{{Single-innings cricket match
| date = 18 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = تیسرے درجے د‏‏ی ٹیم
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = چوتھے درجے د‏‏ی ٹیم
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211673.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}

==== ایلیمینیٹر 2 ====
{{Single-innings cricket match
| date = 20 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = کوالیفائر د‏‏ی شکست شدہ
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = ایلیمینیٹر 1 د‏‏ی فاتح
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211674.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}

=== فائنل ===
{{Single-innings cricket match
| date = 22 مارچ 2020
| time = TBC
| daynight = y
| team1 = کوالیفائر د‏‏ی فاتح
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = ایلیمینیٹر 2 د‏‏ی فاتح
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211675.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}

== ملاحظے ==
{{notelist}}
== حوالے ==
{{حوالے}}

{{پاکستان سپر لیگ}}

[[گٹھ:پاکستان سپر لیگ 2020ء|پاکستان سپر لیگ 2020ء]]
[[گٹھ:پاکستان وچ کرکٹ بلحاظ سال]]
[[گٹھ:پاکستان سپر لیگ]]
[[گٹھ:پاکستان وچ کرکٹ لیگاں]]
[[گٹھ:پاکستانی کرکٹ وچ 2020ء]]</text>
      <sha1>5j40hzasalter1k1voj9uqakmd0y87a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709123</id>
      <parentid>709122</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T10:31:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>41346</id>
      </contributor>
      <comment>removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v2.2.9s</comment>
      <origin>709123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31211" sha1="25547brix0x50phg30bgvkrnnypdaf9" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = پاکستان سپر لیگ 2020
| image = File:PSL.svg
| imagesize = 170px
| fromdate = 20 فروری
| todate = 22 مارچ
| administrator = [[پاکستان کرکٹ بورڈ]]
| cricket format = [[ٹوئنٹی20| T20]]
| tournament format = [[راؤنڈ روبن ٹورنامنٹ]]
| host = {{flagcountry|Pakistan}}
&lt;!-- | defending champions = {{Cr-PSL|qta}} Defending champions is not part of the cricket tournament infobox, not yet at least. --&gt;
| champions = کراچی کنگز
| runner up =
| count =
| participants = 6
| matches = 34
| attendance =
| player of the series =
| most runs =
| most wickets =
| website = [http://www.psl-t20.com/ psl-t20.com]
| previous_year = 2019
| previous_tournament = پاکستان سپر لیگ 2019ء&lt;!--
| next_tournament = 2021 Pakistan Super League
| next_year = 2021--&gt;
}}
'''پاکستان سپر لیگ 2019ء''' ایہہ پاکستان سپر لیگ دا پنجواں دور سی، اس چ کل 6 ٹیماں کھیڈیاں سن۔
ایہہ ٹوئنٹی/20 کرکٹ فرنچائز 2015ء وچ  پاکستان کرکٹ بورڈ نے قائم کيتی۔ اس وچ کل 6 ٹیماں نے شرکت کيتی۔ ایہہ ٹورنامنٹ 20 فروری تو‏ں 22 مارچ تیکر کھیڈا گیا ۔
== ٹیماں اَتے شریک کھڈاری ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! [[فائل:IUPSLcolors.png|20px]] [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
! [[فائل:Karachi Kings Colours.png|20px]] [[کراچی کنگز]]
! [[فائل:Lahore Qalandar Colors.png|20px]] [[لاہور قلندرز]]
! [[فائل:MultanSultans c.png|20px]] [[ملتان سلطانز]]
! [[فائل:Peshawar Zalmi team colors.png|20px]] [[پشاو‏ر زلمی]]
! [[فائل:Quetta Gladiators team colors.png|20px]] [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
|-
|valign=top|
* [[شاداب خان]]
* [[عماد بٹ]]
* [[فہیم اشرف]]
* [[آصف علی (کرکٹ کھلاڑی)|آصف علی]]
* [[حسین طلعت]]
* [[محمد موسی]]
* [[رضوان حسین]]
* [[لیوک رونچی]]
* [[ڈیل اسٹین]]
* [[کولن انگرام]]
* [[کولن منرو]]
* [[رومان رئیس]]
* [[ظفر گوہر]]
* [[فل سالٹ]]
* [[عاکف جاوید]]
* [[راسی وین ڈیر ڈوسن]]
* [[سیف بدر]]
* [[احمد صافی عبد اللہ]]
|valign=top|
* [[عماد وسیم]] ([[کپتان (کرکٹ)|ک]])
* [[بابر اعظم]]
* [[افتخار احمد (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 1990)|افتخار احمد]]
* [[محمد عامر (کرکٹ کھلاڑی)|محمد عامر]]
* [[عامر یامین]]
* [[اسامہ میر]]
* [[عمیر خان]]
* [[الیکس ہیلز]]
* [[کرس جورڈن (کرکٹ کھلاڑی)|کرس جورڈن]]
* [[شرجیل خان]]
* [[کیمرون ڈیلپورٹ]]
* [[علی خان (امریکی کرکٹر)|علی خان]]
* [[زاہد محمود (کرکٹر)|زاہد محمود]]
* [[ڈین لارنس]]
* [[محمد رضوان (کرکٹ کھلاڑی)|محمد رضوان]]
* [[عمید آصف]]
* [[لیام پلینکٹ]]
* [[اویس ضیاء]]
* [[ارشد اقبال]]
|valign=top|
* [[سہیل اختر]] ([[کپتان (کرکٹ)|ک]])
* [[محمد حفیظ]]
* [[شاہین آفریدی]]
* [[ڈیوڈ ویئس]]
* [[حارث رؤف]]
* [[سلمان بٹ]]
* [[عثمان خان شنواری]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricketpakistan.com.pk/en/news/detail/usman-shinwari-leaves-karachi-kings-for-lahore-qalandars|title=Usman Shinwari leaves Karachi Kings for Lahore Qalandars|work=Cricket Pakistan|accessdate=30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[فخر زمان (کرکٹر)|فخر زمان]]
* [[کرس لین]]
* [[سمت پٹیل]]
* [[ سیکوکیج پرسانا]]
* [[بین ڈنک]]
* [[جاہد علی]]
* [[راجا فرضان]]
* [[فیضان خان]]
* [[لینڈل سمنز]]
* [[دلبر حسین]]
|valign=top|
* [[شاہد آفریدی]]
* [[علی شفیق]]
* [[محمد عرفان (کرکٹ کھلاڑی)|محمد عرفان]]
* [[محمد الیاس (کرکٹر)|محمد الیاس]]
* [[جیمز ونس]]
* [[جنید خان]]
* [[شان مسعود]]
* [[معین علی]]
* [[ریلی روسو]]
* [[ذیشان اشرف]]
* [[روی بوپارا]]
* [[سہیل تنویر]]
* [[روحیل نذیر]]
* [[خوش دل شاہ]]
* [[فبیان ایلن]]
* [[عثمان قادر]]
* [[عمران طاہر]]
* [[بلاول بھٹی]]
|valign=top|
* [[ڈیرن سیمی]] ([[کپتان (کرکٹ)|c]])
* [[حسن علی (کرکٹر)|حسن علی]]
* [[کامران اکمل]]
* [[عمر امین]]
* [[امام الحق]]
* [[کیرون پولارڈ]]
* [[وہاب ریاض]]
* [[ٹوم بانٹن]]
* [[شعیب ملک]]
* [[لیام ڈاؤسن]]
* [[محمد محسن]]
* [[راحت علی]]
* [[عدیل امین]]
* [[ڈوین پریٹوریئس]]
* [[لیام لیونگ اسٹون]]
* [[حیدر علی]]
* محمد امیر خان
* [[عامر علی (کرکٹر)|عامر علی]]
|valign=top|
* [[سرفراز احمد]] ([[کپتان (کرکٹ)|ک]])
* [[احمد شہزاد]]
* [[احسن علی (کرکٹر)|احسن علی]]
* [[بین کٹنگ]]
* [[محمد حسنین (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 2000ء)|محمد حسنین]]
* [[محمد نواز (کرکٹ کھلاڑی)|محمد نواز]]
* [[نسیم شاہ]]
* [[شین واٹسن]]
* [[عمر اکمل]]
* [[جیسن رائے]]
* [[فواد احمد]]
* [[ٹیمل ملز]]
* عبدالناصر
* [[سہیل خان، کرکٹ کھلاڑی|سہیل خان]]
* [[خرم منظور]]
* [[کیمو پاؤل]]
* عارش علی
* [[اعظم خان (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 1998ء)|اعظم خان]]
|}

==  تھ‏‏اںو‏اں  ==
[https://crictime.su/psl-2020-detail/ پاکستان سپر لیگ2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200222082124/https://crictime.su/psl-2020-detail/ |date=2020-02-22 }} ٹورنامنٹ مکمل طور اُتے [[پاکستان]] وچ ہوئے گا۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/pcb-announces-pakistan-super-league-will-be-hosted-entirely-in-karachi-lahore-rawalpindi-and-multan-7848581.html/|title=PCB announces Pakistan Super League will be hosted entirely in Karachi, Lahore, Rawalpindi and Multan|publisher=First Post|accessdate=23 جنوری 2020}}&lt;/ref&gt;
چار تھ‏‏اںو‏اں اُتے کل 34 میچ کھیلے جان گے جنہاں وچ [[قذافی اسٹیڈیم|لاہور]]،
[[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|کراچی]]، [[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم|راولپنڈی]] تے [[ملتان کرکٹ اسٹیڈیم|ملتان]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27326959|author=Umar Farooq|title=Rawalpindi, Multan among four Pakistan cities to host PSL 2020|date=5 اگست 2019|accessdate=4 جنوری 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.geosuper.tv/latest/843|date=13 جون 2019|accessdate=4 جنوری 2020|publisher=Geo Super|title=Ehsan Mani: All of next PSL to be held in Pakistan}}&lt;/ref&gt;
افتتاحی تقریب کراچی وچ منعقد ہوئے گی جدو‏ں کہ فائنل لاہور وچ کھیلا جائے گا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.geo.tv/latest/244421|title=PSL 2020 playoffs, final to be held in Lahore, opening ceremony in Karachi|date=6 اگست 2019|accessdate=4 جنوری 2020|publisher=[[جیو نیوز]]}}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! [[لاہور]]
! [[کراچی]]
! [[راولپنڈی]]
! [[ملتان]]
|-
|[[قذافی اسٹیڈیم]]
|[[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی]]
|[[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم]]
|[[ملتان کرکٹ اسٹیڈیم]]
|-
|گنجائش: 27,000
|گنجائش: 34,228
|گنجائش: 15,000
|گنجائش: 35,000
|-
|میچ: 14
|میچ: 9
|میچ: 8
|میچ: 3
|-
|[[File:Gaddafi stadium lahore.jpg|125px]]
|
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot;|
{{Location map+|Pakistan|width=300|float=center|caption=|places=
{{Location map~|Pakistan|lat_deg=31|lat_min=33|lon_deg=74|lon_min=20|position=left|background=|label=[[لاہور]]}}
{{Location map~|Pakistan|lat_deg=24|lat_min=51|lon_deg=67|lon_min=0|position=left|background=|label=[[کراچی]]}}
{{Location map~|Pakistan|lat_deg=30|lat_min=11|lon_deg=71|lon_min=28|position=left|background=|label=[[ملتان]]}}
{{Location map~|Pakistan|lat_deg=33|lat_min=36|lon_deg=73|lon_min=02|position=left|background=|label=[[راولپنڈی]]}}
}}
|}&lt;/center&gt;

== میچ آفیشلز ==

=== امپائر ===
{{div col|small=yes}}
* {{flagicon|PAK}} [[فیصل آفریدی]]
* {{flagicon|PAK}} [[اسلم بریچ]]
* {{flagicon|PAK}} [[علیم ڈار]]
* {{flagicon|ENG}} [[مائیکل گف]]
* {{flagicon|PAK}} ماجد حسین
* {{flagicon|PAK}} ناصر حسین
* {{flagicon|ENG}} [[رچرڈ النگورتھ]]
* {{flagicon|PAK}} امتیاز اقبال
* {{flagicon|PAK}} ثاقب خان
* {{flagicon|SL}} [[رین مور مارٹینز]]
* {{flagicon|PAK}} [[طارق رشید]]
* {{flagicon|PAK}} [[احسن رضا]]
* {{flagicon|PAK}} [[شاذب رضا]]
* {{flagicon|PAK}} [[راشد ریاض]]
* {{flagicon|PAK}} [[آصف یعقوب]]
&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1533414|title=England's Richard Illingworth and Faisal Afridi announced as on-field umpires for PSL opener|author=Abdul Ghaffar|date=9 February 2020|accessdate=9 February 2020|work=Dawn}}&lt;/ref&gt;
{{div col end}}

=== ریفری ===
* {{flagicon|PAK}} محمد انیس
* {{flagicon|SL}} [[روشن ماہناما]]
* {{flagicon|PAK}} جاوید ملک
* {{flagicon|PAK}} [[عزیز الرحمن]]

== کمنڑی ==
&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.geosuper.tv/latest/3774-psl-2020-pcb-introduces-urdu-commentary-to-bring-local-fans-closer-to-game|title=PSL 2020: PCB introduces Urdu commentary to bring local fans closer to the game|date=15 February 2020|accessdate=15 February 2020|work=Geo Super}}&lt;/ref&gt;
{{div col|small=yes}}
* {{flagicon|SA}} [[ایچ ڈی ایکرمین]]
* {{flagicon|ENG}} [[مارک بوچر]]
* {{flagicon|ENG}} [[ڈومینیک کارک]]
* {{flagicon|PAK}} [[بازید خان]]
* {{flagicon|NZ}} [[ڈینی ماریسن]]
* {{flagicon|PAK}} [[عروج ممتاز]]
* {{flagicon|SA}} کاس نائیڈو
* {{flagicon|AUS}} [[ڈرک نینس]]
* {{flagicon|PAK}} [[رمیز راجہ]]
* {{flagicon|SA}} [[جونٹی روڈز]]
* {{flagicon|AUS}} [[مائیکل سٹارٹر]]
* {{flagicon|WAL}} [[ایلن ولکنز]]
* {{flagicon|PAK}} [[وقار یونس]]
{{div col end}}

== لیگ مرحلہ ==

=== پوائنٹس ٹیبل ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:170px&quot;|ٹیم
! style=&quot;width:35px&quot;|{{Tooltip | کھیلے | میچ کھیلے}}
! style=&quot;width:35px&quot;|{{Tooltip | جتے | جیتے}}
! style=&quot;width:35px&quot;|{{Tooltip | ہارے | ہارے}}
! style=&quot;width:35px&quot;|{{Tooltip | برابر | برابر}}
! style=&quot;width:35px&quot;|{{Tooltip | بے نتیجہ | بے نتیجہ}}
! style=&quot;width:35px&quot;|{{Tooltip | پوائنٹ| پوائنٹ}}
! style=&quot;width:50px&quot;|{{Tooltip | [[نیٹ رن ریٹ]] | نیٹ رن ریٹ}}
|-
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''[[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
|0
|0
|0
|0
|0
! 0
| +0.000
|-
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''[[کراچی کنگز]]
|0
|0
|0
|0
|0
! 0
| +0.000
|-
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''[[لاہور قلندرز]]
|0
|0
|0
|0
|0
! 0
| +0.000
|-
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''[[ملتان سلطانز]]
|0
|0
|0
|0
|0
! 0
| +0.000
&lt;!-- |-
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background:#013;&quot;| --&gt;
|-
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''[[پشاو‏ر زلمی]]
|0
|0
|0
|0
|0
! 0
| +0.000
|-
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''[[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
|0
|0
|0
|0
|0
! 0
| +0.000
|}
* ذریعہ: [https://www.espncricinfo.com/table/series/8679/season/2020 کرک انفو]
* ذریعہ: [http://cornerinfo.me/psl/points-table/ کارنر انفو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200222065424/http://cornerinfo.me/psl/points-table/ |date=2020-02-22 }}
* چوٹی د‏‏ی چار ٹیماں [[#پلے آف|پلے آف]] دے لئی کوالیفائی کرن گی۔
* {{Color box|#bfc|border=darkgray}} [[#کوالیفائر|کوالیفائر]] وچ پہنچ گئياں۔
* {{Color box|#efc|border=darkgray}} [[#ایلیمینیٹر 1|ایلیمینیٹر 1]] وچ پہنچ گئياں۔

=== خلاصہ ===
{{2020 Pakistan Super League Group stage|mode=summary}}

=== لیگ د‏‏ی تفصیل ===
{{2020 Pakistan Super League Group stage|mode=progression}}

== مقابلے ==
پی سی بی نے 1 جنوری 2020ء نو‏‏ں انہاں مقابلاں دا اعلان کيت‏‏ا۔&lt;ref name=&quot;PSL&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28403129|title=Multan, Rawalpindi among four cities to host all 34 PSL 2020 fixtures|work=ESPNcricinfo|accessdate=1 جنوری 2020|author=Umar Farooq|date=1 جنوری 2020}}&lt;/ref&gt;{{efn|name=PST|All times are in [[UTC+5]] ([[پاکستان دا معیاری وقت|PST]])}}

{{محدود اوور میچ
| date = 20 فروری 2020
| time = 21:00
| daynight = 
| team1 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211642.html Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 21 فروری 2020
| time = 14:00
| daynight = 
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[کراچی کنگز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211643.html Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 21 فروری 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[لاہور قلندرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[ملتان سلطانز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211644.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 22 فروری 2020
| time = 14:00
| daynight = 
| team1 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211645.html Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 22 فروری 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[ملتان سلطانز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211646.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 23 فروری 2020
| time = 14:00
| daynight = 
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[کراچی کنگز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211647.html Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 23 فروری 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[لاہور قلندرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211648.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 26 فروری 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[ملتان سلطانز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211649.html Scorecard]
| venue = [[ملتان کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[ملتان]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 27 فروری 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211650.html Scorecard]
| venue = [[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[راولپنڈی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 28 فروری 2020
| time = 14:00
| daynight = 
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[ملتان سلطانز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کراچی کنگز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211651.html Scorecard]
| venue = [[ملتان کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[ملتان]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 28 فروری 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[لاہور قلندرز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211652.html Scorecard]
| venue = [[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[راولپنڈی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 29 فروری 2020
| time = 14:00
| daynight = 
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[ملتان سلطانز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211653.html Scorecard]
| venue = [[ملتان کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[ملتان]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 29 فروری 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211654.html Scorecard]
| venue = [[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[راولپنڈی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 1 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کراچی کنگز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211655.html Scorecard]
| venue = [[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[راولپنڈی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 2 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کراچی کنگز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211656.html Scorecard]
| venue = [[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[راولپنڈی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 3 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[لاہور قلندرز]] [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211657.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 4 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[لاہور قلندرز]] [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211658.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 5 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211659.html Scorecard]
| venue = [[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[راولپنڈی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 6 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[کراچی کنگز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[ملتان سلطانز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211660.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 7 مارچ 2020
| time = 14:00
| daynight = 
| team1 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211661.html Scorecard]
| venue = [[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[راولپنڈی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 7 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[لاہور قلندرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211662.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 8 مارچ 2020
| time = 14:00
| daynight = 
| team1 = [[ملتان سلطانز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]] [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211663.html Scorecard]
| venue = [[راولپنڈی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[راولپنڈی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 8 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[لاہور قلندرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کراچی کنگز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211664.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 10 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[لاہور قلندرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211665.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 11 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[ملتان سلطانز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211666.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 12 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[کراچی کنگز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[لاہور قلندرز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211667.html Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 13 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[پشاو‏ر زلمی]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[ملتان سلطانز]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211668.html Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 14 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[کراچی کنگز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211669.html Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 15 مارچ 2020
| time = 14:00
| daynight = 
| team1 = [[ملتان سلطانز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[لاہور قلندرز]] [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211670.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 15 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]]
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = [[کراچی کنگز]] [[فائل:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]]
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211671.html Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}

== پلے آف ==
{{efn|name=PST}}

{{PSL Playoffs
|P1Date=17 مارچ|P1Venue=[[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی]]
| P1Seed1 = 1
| P1Team1 =
| P1Score1 =
| P1Seed2 = 2
| P1Team2 =
| P1Score2 =
| P1Winner =
| P1Margin =
| P1Matchno = 31
| P1Special =
|P2Date=18 مارچ|P2Venue=[[قذافی اسٹیڈیم]]
| P2Seed1 = 3
| P2Team1 =
| P2Score1 =
| P2Seed2 = 4
| P2Team2 =
| P2Score2 =
| P2Winner =
| P2Margin =
| P2Matchno = 32
| P2Special =
|P3Date=20 مارچ|P3Venue=[[قذافی اسٹیڈیم]]
| P3Seed1 =
| P3Team1 =
| P3Score1 =
| P3Seed2 =
| P3Team2 =
| P3Score2 =
| P3Winner =
| P3Margin =
| P3Matchno = 33
| P3Special =
|FinalDate=22 مارچ|FinalVenue=[[قذافی اسٹیڈیم]]
| FinalSeed1 =
| FinalTeam1 =
| FinalScore1 =
| FinalSeed2 =
| FinalTeam2 =
| FinalScore2 =
| FinalWinner =
| FinalMargin =
| FinalMatchno = 34
| FinalSpecial =
}}

=== کوالیفائر ===
{{Single-innings cricket match
| date = 17 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = پہلے درجے د‏‏ی ٹیم
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = دوسرے درجے د‏‏ی ٹیم
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211672.html Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی]], [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}

=== ایلیمینیٹرز ===

==== ایلیمینیٹر 1 ====
{{Single-innings cricket match
| date = 18 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = تیسرے درجے د‏‏ی ٹیم
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = چوتھے درجے د‏‏ی ٹیم
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211673.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}

==== ایلیمینیٹر 2 ====
{{Single-innings cricket match
| date = 20 مارچ 2020
| time = 19:00
| daynight = y
| team1 = کوالیفائر د‏‏ی شکست شدہ
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = ایلیمینیٹر 1 د‏‏ی فاتح
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211674.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}

=== فائنل ===
{{Single-innings cricket match
| date = 22 مارچ 2020
| time = TBC
| daynight = y
| team1 = کوالیفائر د‏‏ی فاتح
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| team2 = ایلیمینیٹر 2 د‏‏ی فاتح
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1211675.html Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}

== ملاحظے ==
{{notelist}}
== حوالے ==
{{حوالے}}

{{پاکستان سپر لیگ}}

[[گٹھ:پاکستان سپر لیگ 2020ء|پاکستان سپر لیگ 2020ء]]
[[گٹھ:پاکستان وچ کرکٹ بلحاظ سال]]
[[گٹھ:پاکستان سپر لیگ]]
[[گٹھ:پاکستان وچ کرکٹ لیگاں]]
[[گٹھ:پاکستانی کرکٹ وچ 2020ء]]</text>
      <sha1>25547brix0x50phg30bgvkrnnypdaf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مایا رہتل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84298</id>
    <revision>
      <id>709110</id>
      <parentid>676258</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T21:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5891" sha1="r05zwawcpi6nh37ddnn8dn1ue97xsfb" xml:space="preserve">[[فائل:Acropolis1111.jpg|thumb|مایا رہتل]]

'''مایا رہتل''' (Maya civilization) اک قدیم میسوامیریکی رہتل سی جو شمال وسطی امریک‏‏ا وچ پھیلی ہوئی سی۔ اس علاقے وچ اج کل [[میکسیکو]]، [[ہونڈوراس]]، [[بیلیز]] تے [[گواتیمالا]] د‏‏یاں ریاستاں موجود ني‏‏‏‏ں۔ ماہرین 600 [[ق م]] نو‏‏ں انہاں دے عروج دا نقطہ آغاز دسدے نيں جو900ء تک جاری رہیا۔ اس دوران انہاں نے وڈے علاقےآں وچ شہری تعمیرات کيتی۔ ايس‏ے دور وچ انہاں نے یادگاری تحریراں چھڈن تے ايس‏ے دور وچ انہاں نے اپنی رہتل تے تمدن نو‏‏ں باقاعدہ ریکارڈ کیتا۔ مایا رہتل میسو امیریکن د‏‏ی ہور اقوام تو‏ں ایويں ممتاز سی کہ انہاں نے بہت پہلے لکھنا سیکھ لیا سی۔ انہاں دا اپنا طرز تحریر سی۔ اس دے علاوہ ریاضی وچ وی انہاں د‏‏ی ترقی حیرت انگیز سی نہ صرف ایہ کہ انہاں نے نمبراں نو‏‏ں لکھنا سیکھ لیا سی بلکہ ایہ صفر دے استعمال تو‏ں وی واقف سن ۔ [[فلکیات]]، [[فزکس]]، [[جراحت]] تے [[ذراعت]] وچ انہاں د‏‏ی ترقی حیران کن سی۔ انہاں د‏‏ی تہذیبی تے ثقافتی برتری نے اردگرد د‏‏ی دیگراقوام نو‏‏ں وی متاثر کيتا، ایہ سلسلہ یونہی چلدا رہیا حتی کہ ہسپانوی نوآبادکار انہاں علاقےآں وچ پہنچی تے مایا رہتل نو‏‏ں بزور طاقت زوال پزیر ہونے اُتے مجبور کیتا گیا۔ مایا اقوام دے صحائف لبھ لبھ کر جلائے گئے، انہاں د‏‏ی تعمیرات نو‏‏ں نقصان پہنچایا گیا تے انہاں د‏‏ی بولی تے مذہبی رسومات نو‏‏ں شیطانی قرار دے دتا گیا۔ مایا رہتل زوال پزیر ہوئی مگر مایا قوم د‏‏ی اولاداں اج وی میسو امریکن علاقےآں وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں بہت سارے لوک حالے وی مایا مذہب د‏‏ی بہت ساریاں رسومات اُتے عمل کردے نيں مگر مایا دے پیچیدہ رسم الخط نو‏‏ں اوہ بھُل چکے ني‏‏‏‏ں۔

== ریاضی ==
[[فائل:Maya.svg|thumb|مایا ہندسے]]

ہور میسو امریکی تہذیباں د‏‏ی طرح مایا اک 20 اساس تے خمسی نظام استعمال کردے سن ۔ مایا تے انہاں دتی ہمسایہ تہاذیب 36 [[ق م]] تو‏ں صفر دا تصور استعمال کردے سن ۔

== تقویم ==
مایا قوم شمسی سال د‏‏ی پیمائش اعلیٰ درستی تو‏ں کر چورگی۔ جو [[یورپ]] وچ استعمال کیتا جانے والے [[گریگورین تقویم]] تو‏ں زیادہ درست سی۔

== مذہب ==
[[فائل:Maya Priester.jpg|thumb|اک مایا پادری]]
بعد وچ عروج اُتے آنے والے ایزٹیک (Aztec) تے انہاں دا (Inca) د‏‏ی طرح مایا قوم وی وقت د‏‏ی چکری نوعیت اُتے یقین رکھدے سن ۔ رسومات تے تقریبات آسمانی تے ارضی اشیاء تو‏ں منسلک سن جنہاں نو‏ں تقویم دے مطابق خاص اوقات وچ ادا کیتا جاندا سی۔

== زراعت ==
قدیم مایا خوراک د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے مختلف تے جدید ترین طریقےآں تو‏ں واقف سن ۔

== تصاویر ==
&lt;gallery&gt;
File:Lamanai Mask.jpg|
File:Xunantunich El Castillo 2011.jpg|
File:Belize-elcastillo.jpg|
File:Grosser Tempel in Palenque.jpg|
File:Governor's Palace rear view and details, Uxmal.jpg|
File:Codz Poop details.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== باہرلے جوڑ ==
{{گٹھ کومنز|Maya}}
* [http://www.famsi.org/ فاؤنڈیشن برائے میسو امریکی علوم]
* [http://www.mayaweb.nl/ مایا ویب (ڈچ تے انگریزی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100110011355/http://www.mayaweb.nl/ |date=2010-01-10 }}
* [http://www.authenticmaya.com/ گوئٹے مالا، مایا رہتل دا گہوارہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718071547/http://www.authenticmaya.com/ |date=2007-07-18 }}
* [http://worldmuseumofman.org/mayan1.htm انسان دے عالمی میوزیم وچ مایا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100219222757/http://worldmuseumofman.org/mayan1.htm |date=2010-02-19 }}
* [http://www.nga.gov/exhibitions/2004/maya/lifeatcourt.shtm رٹ د‏‏ی نیشنل گیلری وچ قدیم مایا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725052215/http://www.nga.gov/exhibitions/2004/maya/lifeatcourt.shtm |date=2008-07-25 }}
* [http://www.mexconnect.com/articles/539-primary-sources-of-maya-history-part-one مایا تریخ دے بنیادی ذرائع]
* [http://www.mesoweb.com/ میسو ویب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128233834/http://www.mesoweb.com/ |date=2011-01-28 }}
* [http://www.gomaya.com/glyph ڈیلی تراشہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121126015635/http://www.gomaya.com/glyph/ |date=2012-11-26 }}
* [http://www.mayamap.org/ مایا دا نقشہ] – مایا رہتل دا اک نقشہ

[[گٹھ:مایا رہتل]]
[[گٹھ:گوئٹے مالا د‏‏ی تریخ ]]
[[گٹھ:شمالی امریک‏‏ا د‏‏یاں سابقہ بادشاہتاں]]
[[گٹھ:شمالی امریک‏‏ا دے سابقہ ملک]]
[[گٹھ:مایا تھ‏‏اں]]</text>
      <sha1>r05zwawcpi6nh37ddnn8dn1ue97xsfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عبدلحکیم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84521</id>
    <revision>
      <id>709106</id>
      <parentid>628927</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T16:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3970" sha1="siqi9fe314nbjycgezw9c6k9py2aash" xml:space="preserve">{|table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
| style=&quot;background:#ACE1AF&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+1&quot; color=black&gt;عبدلحکیم&lt;font&gt;'''
|-
| style=&quot;background:#d0f0c0&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;2&quot; 
 color=gray&gt;Abdul Hakeem&lt;font&gt;'''
|- align=&quot;center&quot;
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[Image:Pakistan - Punjab - Khanewal.svg|240px|center]]&lt;br /&gt;
|-
|[[مُلک]] : || [[پاکستان]] [[File:Flag of Pakistan.svg|24px]]
|-
|[[پاکستان دے صوبے|صوبا]] : || [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] [[File:Flag of Punjab.svg|24px]]
|-
|[[پنجاب دے ضلعے|ضلع]] : || [[ضلع خانے وال|خانے وال]]
|-
|[[پنجاب دیاں تحصیلاں|تحصیل]] : || [[تحصیل کبیر والا|کبیر والا]]
|-
|[[آبادی]] : || 
|-
|[[بولی]] : || [[پنجابی]]
|-
|}

'''عبدلحکیم''' (Abdul Hakeem)، [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]، پاکستان دے [[ضلع خانیوال]] دی [[تحصیل کبیر والا]] وچ اک شہر اے۔ ایہدا ناں صوفی تے ولی ‌اللہ سلطان عبدل حکیمؒ د‏‏ی نسبت نال پيا ۔ &lt;ref&gt;[http://www.fallingrain.com/world/PK/4/Abdul_Hakim.html Location of Abdul Hakim – Falling Rain Genomics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080808225944/http://www.fallingrain.com/world/PK/4/Abdul_Hakim.html |date=2008-08-08 }}&lt;/ref&gt; ایہ تلمبا تو‏ں 10 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے ۔ &lt;ref&gt;[[:en:Abdul Hakeem, Pakistan|Abdul Hakeem, Pakistan – Wikipedia&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]]&lt;/ref&gt;
شہر عبدلحکیم ابتداء وچ اک سہو خاندان د‏‏ی نیک تے پارسا عورت د‏‏ی ملکیت سی ۔ جیہنے اولاد نرینا نہ ہوݨ دے باعث حضرت سلطان عبدلحکیم تو‏ں دعا دی درخواست کيتی سی ۔ آپ د‏‏ی دعا نال اس عورت نو‏‏ں اﷲ نے نرینا اولاد نال سرفراز فرمایا ۔ اس پاک دامن عورت نے ایہ علاقا حضرت سلطان عبدلحکیم نو‏‏ں نذرانا یا ہبا کر دِتا ۔ بعد وچ ایہ علاقا حضرت سلطان عبدالحکیم دے ناں نال موسوم ہو گيا۔

== ذاتاں ==
میانا (1۔ [[حضرت سلطان]] عبد الحکیمؒ د‏‏ی اولاد تو‏ں 2۔ حضرت مائی صفورا د‏‏ی اولاد تو‏ں)
شاہ (حضرت [[عبد القادر جیلانی]] د‏‏ی اولاد تو‏ں)
ہراج، تھراج، سرگاݨا، دادوآنا وغیرا (سیالاں د‏‏یاں مختلف گوتاں)
بھٹی، لوہار، کمھار، موچی، گنپال تے شیخ وغیرا 
راجپوت، جٹ، ارائیں وغیرا 

== زبان ==
عبدلحکیم دی زبان پنجابی اے ۔ ایتھے [[پنجابی]] دے جٹکی تے دوآبی لہجے بولے جاندے نیں ۔

== آبادی ==

== مذہب ==
ایتھے % 99 مسلما‏ن آباد نيں تے دوسرے نمبر اُتے مسیحی برادری پائی جاندی ا‏‏ے ۔

== تعلیم ==
عبدلحکیم وچ مندرجا ذیل اہ‏م تعلیمی ادارے ني‏‏‏‏ں ۔

گورنمنٹ ہائی سکول عبدلحکیم

[[فائل:Govt High school (Abdul Hakim).jpg|thumb|گورنمنٹ ہائی سکول عبدلحکیم]]

گورنمنٹ گریجوئیٹ کالج عبدلحکیم 
گورنمنٹ گرلز کالج عبدلحکیم


== حوالے ==
{{حوالے}}
* http://govthighschoolabdulhakim.blogspot.com

{{پنجاب دے شہر}}

[[گٹھ:پنجاب دے شہر]]
[[گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں]]
[[گٹھ:ضلع خانیوال]]</text>
      <sha1>siqi9fe314nbjycgezw9c6k9py2aash</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نوبل انعام یافتہ مسلمان شخصیتاں دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91478</id>
    <revision>
      <id>709118</id>
      <parentid>708598</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T05:31:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39374" sha1="53f2qcwe1z9ug4fwc2kyf3axcukwlbz" xml:space="preserve">2018 تک ، نوبل انعام یافتہ بارہ اراکین مسلما‏ن رہے نيں ، اکیہويں صدی وچ نصف تو‏ں زیادہ۔ بارہ انعام یافتہ افراد وچو‏ں ست نو‏‏ں [[نوبل امن انعام]] تو‏ں نوازیا گیا اے ، جدو‏ں کہ تن سائنس داناں دے لئی نيں۔ فزکس وچ 1979 دے [[نوبل انعام]] حاصل کرنے والے ، [[عبد السلام]] ، [[پاکستان]] د‏‏ی [[احمدیہ برادری]] دے اک ممبر سن ۔ عزیز سانکار ترکی دا دوسرا [[نوبل انعام]] یافتہ اے تے اسنو‏ں سال 2015 وچ سالماندی حیاتیات دے شعبے وچ کیمسٹری وچ نوبل انعام تو‏ں نوازیا گیا سی۔

== امن ==
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;5%&quot; | سال
! width=&quot;10%&quot; | تصویر
! width=&quot;10%&quot; | انعام یافتہ
! width=&quot;10%&quot; | ملک تے پیشہ
! width=&quot;40%&quot; | کارنامہ
! width=&quot;25%&quot; | تبصرہ
|-
|1978
|[[فائل:Anwar Sadat cropped.jpg|150 px]]
|[[انور سادات]] (25 December 1918 – 6 October 1981)
|{{flagicon|EGY}} [[مصر]]ian [[صدر جمہوریہ]]
|He, along with [[مناخم بیگن]] was awarded 1978 [[نوبل امن انعام]] &quot;for their contribution to the two frame agreements on peace in the Middle East, and on peace between Egypt and Israel, which were signed at Camp David on September 17, 1978&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/press.html]&quot;The Nobel Peace Prize 1978&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;
| The first Muslim to receive a Nobel Prize.&lt;ref name=&quot;Muslim Nobel Prize Winners&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.answers.com/topic/anwar-al-sadat] 'Answer.com' article on [[انور سادات]], retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1978/al-sadat-lecture.html]'Nobel Lecture, December 10, 1978' by [[انور سادات]], [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://meria.idc.ac.il/journal/2006/issue3/jv10no3a7.html]&quot;The [[Islamization]] Of [[مصر]]&quot; by ''Adel Guindy'',retrieved April 7, 2012.
:'''Sadat's famous slogan, &quot;I am a Muslim president of a Muslim state&quot; '&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://copticliterature.wordpress.com/2012/03/30/anwar-al-sadat-the-first-islamist-ruler-in-egypts-modern-history/]&quot;[[انور سادات|Anwar Al-Sadat]], The First [[سیاست اسلامیہ]] Ruler In [[مصر|Egypt's]] [[دنیا د‏‏ی تریخ]]&quot;, '''Coptic Nationalism''',posted March 30, 2012, retrieved April 7, 2012.
:&quot;''The Pope must understand that I am a Muslim President of a Muslim State''&quot;
:Source: 'The exact words of Sadat in Arabic are: &quot;إن البابا يجب أن يعلم أنني رئيس مسلم لدولة مسلمة.&quot; These words Mohamed Hassanein Heikal translates in his book, Autumn of Fury, as, &quot;The Pope must understand that I am the Muslim President of a Muslim country.&quot; [Mohamed Heikal, Autumn of Fury, the Assassination of Sadat (London; Corgi Book; 1984); p. 228] This is not an accurate translation. The words should be translated as in the text of my article with an emphasis on the words &quot;a Muslim State&quot;, that is Egypt.'&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/954/000024882/] '[[انور سادات]]', [[NNDB]],retrieved April 7, 2012.'Muslim'&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.myhero.com/go/hero.asp?hero=A_Sadat_cac_EG_2009] Peacemaker [[hero]] [[انور سادات]] by Youssef, 'The My Hero Project', accessed March 21, 2012.
:&quot;''Sadat was a devout Muslim from his early days, benefiting from an Islamic education''&quot;&lt;/ref&gt;
|-
|1994
|[[فائل:ArafatEconomicForum.jpg|150px]]
|[[یاسر عرفات]] (24 August 1929 – 11 November 2004)
|{{flagicon|PLE}} [[فلسطینی قوم]] [[سیاست دان]]
|The 1994 [[نوبل امن انعام]] was awarded jointly to Arafat, [[شمعون پیریز]] and [[اسحاق رابین]] &quot;for their efforts to create peace in the Middle East&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/arafat.html] 'Yasser Arafat-Biography', [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved April 5, 20122.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/]&quot;The Nobel Peace Prize 1994&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;
|The first Muslim Palestinian to receive a Nobel Prize.&lt;ref name=&quot;Muslim Nobel Prize Winners&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/arafat-bio.html Yasser Arafat – Biographical&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/arafat-lecture.html]&quot;Yasser Arafat-Nobel Lecture&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cdn-friends-icej.ca/medigest/feb97/marafat.html]'The Muslim Arafat',retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/403/000022337/] 'Yasser Arafat', [[NNDB]], retrieved April 7, 2012.'Muslim'&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/arafat.html] Jewish Virtual Library, accessed March 24, 2012.
::&quot;a Sunni Muslim&quot;.&lt;/ref&gt;
|-
|2003
|[[فائل:Shirinebadi001.jpg|150px]]
|[[شیريں عبادی]] (born 21 June 1947)
|{{flagicon|IRN}} [[Persian people|Iranian]] [[human rights defender|Human Rights Activist]]
|The 2003 [[نوبل امن انعام]] was awarded to Ebadi &quot;for her efforts for democracy and human rights. She has focused especially on the struggle for the rights of women and children&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/]&quot;The Nobel Peace Prize 2003&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;
|The first and only Iranian to receive a Nobel Prize. She was also the first Muslim woman to receive such an honor.&lt;ref name=&quot;Muslim Nobel Prize Winners&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.connect2mason.com/content/nobel-peace-prize-winner-promotes-her-new-book-golden-cage] &quot;Nobel Peace Prize winner promotes her new book ''The Golden Cage''&quot;, by '''Jasmine Gould''', 'Connect2Mason',dated April 26, 2011, retrieved April 4, 2012.
:&quot;''The first Iranian and Muslim woman to win the Nobel Peace Prize for her work in human rights''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://nobelwomensinitiative.org/meet-the-laureates/shirin-ebadi/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160828214539/http://nobelwomensinitiative.org/meet-the-laureates/shirin-ebadi/ |date=2016-08-28 }}&quot;Shirin Ebadi – Iran 2003&quot;, 'Meet the Laureates', [[Nobel Women's Initiative]],accessed April 4, 2012.
:&quot;''She is the first Muslim woman to receive the Nobel Peace Prize''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2003/ebadi-lecture-e.html]&quot;In the name of the God of Creation and Wisdom&quot;, Nobel Lecture by [[شیريں عبادی]], Oslo, December 10, 2003, [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved April 4, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.womeninworldhistory.com/imow-Ebadi.pdf]&quot;[[شیريں عبادی]]: A Conscious [[مسلما‏ن]]&quot; by '''Diana Hayworth''', accessed March 24, 2012.
:&quot;''For some, Ms. Ebadi is a source of inspiration and pride,as she is the first Muslim woman and only Iranian to receive the Nobel Peace Prize.''&quot;&lt;/ref&gt; Note that [[ڈورس لیسنگ]] born and raised for 5 years in modern day Iran is a fellow laureate.
|-
|2005
|[[فائل:Mohamed ElBaradei, Davos 1.jpg|150px]]
|[[محمد البرادعی]] (born June 17, 1942)
|{{flagicon|EGY}} [[مصر]]ian [[حکمت عملی]]
|The 2005 [[نوبل امن انعام]] was jointly awarded to [[محمد البرادعی|El Baradei]] and [[عالمی ادارہ برائے نیوکلیائی توانائی|IAEA]] &quot;for their efforts to prevent nuclear energy from being used for military purposes and to ensure that nuclear energy for peaceful purposes is used in the safest possible way&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/]&quot;The Nobel Peace Prize 2005&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/elbaradei.html]&quot;Mohamed El-Baradei-Biography&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;
| He was the second [[Egyptians|Egyptian]] to be awarded [[نوبل امن انعام]] (2005).&lt;ref name=&quot;Muslim Nobel Prize Winners&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/34209078/ns/world_news-europe/]&quot;Outgoing IAEA chief leaves complex legacy&quot;,Jahn, George (30 November 2009), [[Associated Press]], accessed 5 February 2011 on [http://www.msnbc.msn.com/ &lt;nowiki&gt;msnbc.com&lt;/nowiki&gt;].&lt;blockquote&gt;ElBaradei, who describes himself as having a Muslim background, sometimes cites his favorite Christian prayer when speaking of his role on the world stage.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/288/000023219/] &quot;[[NNDB]] article on [[محمد البرادعی]]&quot;, retrieved March 24, 2012.'Muslim'.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.irfi.org/articles/articles_401_450/muslim_contribution_to_world_pea.htm] &quot;Muslim Contribution to World Peace&quot; by Minhaj Qidwai, accessed March 21, 2012.
:&quot;''Recipient of Nobel Peace Prize Mohamed ElBaradei an Egyptian Muslim can be a role Model for all those who want to contribute towards peace and prosperity in the modern world.''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2005/elbaradei-lecture-en.html] 'Nobel Lecture by Mohamed El-Baradei, Oslo, December 10, 2005.', [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved April 5, 2012.
:&quot;''I am an Egyptian Muslim''&quot;&lt;/ref&gt;
|-
|2006
|[[فائل:Muhammad Yunus - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg|150px]]
|[[محمد یونس]] (born 28 June 1940)
|{{flagicon|BAN}} [[بنگلہ دیش]]i [[economist]] and founder of [[گرامین بینک]].
| The 2006 [[نوبل امن انعام]] was jointly awarded to Yunus and Grameen Bank &quot;for their efforts to create economic and social development from below&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/]&quot;The Nobel Peace Prize 2006&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;
|The first Bangladeshi and Bengali Muslim Nobel laureate, and overall, the third person from [[بنگال]] to win a Nobel prize.&lt;ref name=&quot;Muslim Nobel Prize Winners&quot;&gt;[http://www.islamichistorymonth.com/education/nobel.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106040535/http://www.islamichistorymonth.com/education/nobel.php |date=2012-01-06 }} &quot;[[مسلما‏ن]] [[نوبل انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ]]&quot;, 'Islamic History Month [[کینیڈا]]' accessed March 24, 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dawn.com/2011/04/06/yunus-martyred-bangladesh-marred/]&quot;Yunus martyred, Bangladesh marred&quot; by 'Misha Hussain', [[ڈان|Dawn.com]],April 6, 2011, retrieved April 7, 2012.&lt;br /&gt;
&quot;''a Bengali and a Muslim''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.inspiringislam.net/2011/03/muhammad-yunus-ways.html] &quot;[[محمد یونس]] Ways&quot;, 'Islamic Inspiration', published March 27, 2011, retrieved March 24, 2012.&lt;br /&gt;
&quot;''he is a Muslim''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rohama.org/en/content/116]'Muhammad Yunus (1940- )', [[Union of Islamic World Students|The Union of Islamic World Students]],retrieved April 5, 2012,'a devout muslim'&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/183/000049036/]'Muhammad Yunus', [[NNDB]],retrieved April 5, 2012.'Muslim'&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.questioningchristian.com/2006/10/microcredit_pio.html]&quot;Microcredit pioneer wins Nobel Peace Prize — and puts Episcopalian- and Anglican combatants to shame&quot;,''The Questioning Christian'', dated October 13, 2006, retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bankersacademy.com/pdf/microfinance_and_islamic_finance.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306000650/http://www.bankersacademy.com/pdf/microfinance_and_islamic_finance.pdf |date=2012-03-06 }}, [[خرد مالیہ]] and [[اسلامی بنکاری|Islamic Finance]] – A Perfect Match by '''Dr. Linda Eagle''', accessed March 24, 2012.

:&quot;''A Muslim Bangladeshi economist and economics professor''&quot;&lt;/ref&gt;
|-
|2011
|[[فائل:Tawakkol Karman.jpg|150px]]
|[[توکل کرمان]] (born 7 February 1979)
|{{flagicon|YEM}} [[Human rights defender|Human rights activist]] based in [[یمن]]. A prominent leader in the [[عرب بہار]].
|The 2011 [[نوبل امن انعام]] was jointly given to [[ایلن جانسن سرلیف]], [[لیما غبووی]] and Karman &quot;for their non-violent struggle for the safety of women and for women's rights to full participation in peace-building work&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/]&quot;The Nobel Peace Prize 2011&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;
| The first [[عرب لوک]] woman and first and only [[List of Yemenis|Yemeni]] to receive a [[نوبل انعام]].&lt;ref&gt;[http://www.democracynow.org/2011/10/7/yemeni_activist_tawakkul_karman_first_female] [[Democracy Now!]] article on [[توکل کرمان]], &quot;[[یمن]]i Activist Tawakkul Karman, First Female [[عرب لوک]] Nobel Peace Laureate: A Nod for Arab Spring&quot;, dated October 7, 2011, retrieved March 21, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/sahar-taman/tawakul-karman-nobel-peace-prize-laureate_b_1001166.html]&quot;Tawakul Karman, Nobel Peace Prize Laureate, Talks the Talk and Walks the Walk&quot; by 'Sahar Taman', [[ہف پوسٹ]], published October 8, 2011, retrieved April 7, 2012.
:&quot;''a Yemeni Muslim woman''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/karman-lecture_en.html]&quot;In the name of God the Compassionate the Merciful&quot;,Nobel Lecture by Tawakkul Karman, Oslo, 10. December 2011, [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sal.am/magazine/islam/inspiring-islamic-story/tawakel-karman-the-nobel-peace-prize-winner-2011-hijab/] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120715033913/http://sal.am/magazine/islam/inspiring-islamic-story/tawakel-karman-the-nobel-peace-prize-winner-2011-hijab/ |date=2012-07-15 }} &quot;Tawakel Karman (The [[نوبل امن انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ|Nobel Peace Prize winner]] 2011) &amp; [[حجاب (معاشرہ)]]&quot; by 'Sarah Ahmed', dated December 12, 2011, retrieved March 21, 2012.
:&quot;''She is a co-recipient of the 2011 Nobel Peace Prize, becoming the first Yemeni, the first Arab woman, and the second Muslim woman to win a Nobel Prize and the youngest Nobel Peace Laureate to date.''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hautehijab.com/blogs/hijab-fashion/4966602-tawakkul-karman-first-arab-woman-and-youngest-nobel-peace-laureate-in-hijab] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171008030045/https://www.hautehijab.com/blogs/hijab-fashion/4966602-tawakkul-karman-first-arab-woman-and-youngest-nobel-peace-laureate-in-hijab |date=2017-10-08 }} &quot;Tawakkul Karman is the first arab woman and the youngest [[نوبل امن انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ|Nobel Peace Laureate]] in [[حجاب (معاشرہ)]]&quot;, 'Haute Hijab', December 20, 2011, accessed March 21, 2012.
:&quot;''Tawakkul Karman, a Muslim, was the first Arab woman awarded the Nobel Peace Laureate''&quot;&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|[[فائل:Malala Yousafzai at Girl Summit 2014.jpg|150px]]
|[[ملالہ یوسفزئی]] (born 12 July 1997)
|{{flagicon|PAK}} [[پاکستان]]i activist, working for rights to education for children in Pakistan.
|rowspan=&quot;2&quot;| The 2014 [[نوبل امن انعام]] was jointly given to [[کیلاش ستیارتھی]] and Yousafzai, &quot;for their struggle against the suppression of children and young people and for the right of all children to education&quot;.&lt;ref name=&quot;nobel-2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/press.pdf |title=The Nobel Peace Prize 2014 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2014-10-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226101620/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/press.pdf |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|At the age of 17, Yousafzai is the youngest Nobel Prize recipient ever.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/world-europe-29564935 Malala and Kailash Satyarthi win Nobel Peace Prize – BBC News&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt; She is also the second Pakistani and first ethnic [[پشتون|Pashtun]] to be awarded a Nobel Prize.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dawn.com/news/1137079/malala-wins-nobel-peace-prize|title=Malala Yousafzai, Kailash Satyarthi win Nobel Peace Prize|work=Dawn|date=14 October 2014|accessdate=14 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226101622/https://www.dawn.com/news/1137079/malala-wins-nobel-peace-prize|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== ادب ==
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;5%&quot; | سال
! width=&quot;10%&quot; | تصویر
! width=&quot;10%&quot; | انعام یافتہ
! width=&quot;10%&quot; | ملک تے پیشہ
! width=&quot;40%&quot; | کارنامہ
! width=&quot;25%&quot; | تبصرہ
|-
|1988
|[[فائل:Necip Mahfuz.jpg|140px]]
|[[نجیب محفوظ]]&lt;br /&gt;
(11 December 1911 – 30 August 2006)
|{{flagicon|EGY}} [[مصر]]ian [[author]], noted for his contribution to modern [[عربی ادب]]
|The 1988 [[نوبل انعام برائے ادب]] was given to Naguib Mahfouz &quot;who, through works rich in nuance—now clear-sightedly realistic, now evocatively ambiguous—has formed an Arabian narrative art that applies to all mankind&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1988/] &quot;The Nobel Prize in Literature 1988&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1988/mahfouz-lecture.html] 'Nobel Lecture by Naguib Mahfouz', [[نوبل فاونڈیشن]],retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;
| The first Muslim author to receive such a prize.&lt;ref name=&quot;Muslim Nobel Prize Winners&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://i-epistemology.net/literature/790-naguib-mahfouzs-socialistic-sufism-an-intellectual-journey-from-the-wafd-to-islamic-mysticism.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120609131742/http://www.i-epistemology.net/literature/790-naguib-mahfouzs-socialistic-sufism-an-intellectual-journey-from-the-wafd-to-islamic-mysticism.html |date=2012-06-09 }} &quot;[[نجیب محفوظ|Naguib Mahfouz's]] [[اشتراکیت]]ic [[تصوف]]: An Intellectual Journey from the Wafd to [[اسلام]] [[معرفت]]&quot;, Yagi, Kumiko, Ph.D. Harvard University, 2001. 235 pages. Adviser: Graham, William A. Publication Number: AAT 3028463, accessed March 24, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1988/mahfouz-article.html] &quot;Naguib Mahfouz – The Son of Two Civilizations&quot; by 'Anders Hallengren', article on [[نجیب محفوظ]], [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved March 24, 2012.
:: &quot;a pious [[مسلما‏ن|moslem]] believer&quot;&lt;/ref&gt;
|-
|2006
|[[فائل:Pamuk.jpg|140px]]
|[[اورخان پاموک]] (born 7 June 1952)
|{{flagicon|TUR}} [[ترکی قوم|Turkish]] [[author]] famous for his novels ''[[سرخ میرا ناں (ناول)]]'' and ''[[Snow (Pamuk novel)|Snow]]''
|The 2006 [[نوبل انعام برائے ادب]] was awarded to Orhan Pamuk &quot;who in the quest for the melancholic soul of his native city has discovered new symbols for the clash and interlacing of cultures&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2006/]
&quot;The Nobel Prize in Literature 2006&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2006/pamuk.html] 'Orhan Pamuk-Autobiography', [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;
| The first and only [[ترکی قوم|Turk]] to receive the Nobel Prize, He describes himself as a [[Cultural Muslim]] who associates the historical and cultural identification with the religion while not believing in a personal connection to God.&lt;ref name=&quot;Muslim Nobel Prize Winners&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.levantinecenter.org/arts/authors/orhan-pamuk-nobel-laureate-conversation-reza-aslan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110831204826/http://www.levantinecenter.org/arts/authors/orhan-pamuk-nobel-laureate-conversation-reza-aslan |date=2011-08-31 }} &quot;[[اورخان پاموک]], [[نوبل انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ]], in Conversation with [[Reza Aslan]]&quot;, Levantine Cultural Center , posted October 16, 2009, accessed March 21, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://en.islamtoday.net/artshow-236-3999.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160617132718/http://en.islamtoday.net/artshow-236-3999.htm |date=2016-06-17 }} &quot;[[اورخان پاموک]]: Incompatibility of Islam and Democracy Has Been Disproven&quot;, 'Islam Today', dated March 30, 2011, retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,380858,00.html] &quot;''Do you consider yourself a Muslim?''&quot;,&lt;br /&gt;
&quot;Orhan Pamuk and the Turkish Paradox&quot;, ''[[Spiegel Online]]'', dated December 21, 2005, retrieved March 21, 2012.

:&quot;I consider myself a person who comes from a Muslim culture. In any case, I would not say that I'm an atheist. So I'm a Muslim who associates historical and cultural identification with this religion. I do not believe in a personal connection to God; that's where it gets transcendental. I identify with my culture, but I am happy to be living on a tolerant, intellectual island where I can deal with Dostoyevsky and Sartre, both great influences for me.&quot;&lt;/ref&gt;
|}

== سائنس ==

=== کیمیا ===
{|align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;5%&quot; | سال
! width=&quot;10%&quot; | تصویر
! width=&quot;10%&quot; | انعام یافتہ
! width=&quot;10%&quot; | ملک تے پیشہ
! width=&quot;40%&quot; | کارنامہ
! width=&quot;25%&quot; | تبصرہ
|-
|1999
|[[فائل:Ahmed Zewail.jpg|125px]]
|[[احمد زیول]]&lt;br /&gt;
(born February 26, 1946)
|{{flagicon|}} [[مصر]]ian-[[Americans|American]] [[سائنس دان]]
|The 1999 [[نوبل انعام برائے کیمیا]] was awarded to [[احمد زیول]] &quot;for his studies of the [[transition state]]s of [[کیمیائی تعامل]]s using [[femtosecond]] [[طیف بینی]]&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1999/] &quot;The Nobel Prize in Chemistry 1999&quot;, [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved March 24, 2012.&lt;/ref&gt;
|He is the only Muslim chemist to date to be awarded the Nobel Prize and the second Muslim scientist.&lt;ref name=&quot;Muslim Nobel Prize Winners&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://plancksconstant.org/blog1/2008/05/muslim_nobel_prize_winner_ahmed_hassan_zewail.html] [[مسلما‏ن]] &quot;[[نوبل انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ|Nobel Prize Winner]] [[احمد زیول|Ahmed Hassan Zewail]]&quot; by '''Bernie''', 'Planck's constant', accessed March 24, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.zewail.caltech.edu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180628192349/http://www.zewail.caltech.edu/ |date=2018-06-28 }} [[احمد زیول]]'s [[کیلیفورنیا انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی]] site.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.fountainmagazine.com/Issue/detail/Science-in-the-Islamic-world-an-interview-with-Nobel-Laureate-Ahmed-Zewail] [[سائنس]] in the [[عالم اسلام|Islamic world]]: an interview with [[نوبل انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ]] [[احمد زیول]], ''[[The Fountain Magazine]]'', Issue 67, January–February 2009, retrieved March 21, 2012.
:&quot;''I'm very proud of the value system that I was given by my family and the way I grew up as a Muslim in Egypt.''&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/ahmed-zewail-the-west-and-islam-need-not-be-in-conflict-421354.html] &quot;The West and Islam need not be in conflict&quot; by 'Ahmed Zewail', ''[[The Independent]]'', October 24, 2006, retrieved April 11, 2012.
:&quot;''The author is the only Arab Muslim to receive the Nobel Prize in science, 1999''&quot;&lt;/ref&gt;
|}

== ہور پڑھو ==

=== مضامین ===
* [[معرفت]] in Contemporary [[اسلام تے سیاست|Islamic Political Thought]]:[[اورخان پاموک]] and [[عبدالکریم سروش]] by ''John von Heyking'',''[[University of Lethbridge]]''&lt;ref&gt;[http://www.nhinet.org/vonheyking19-1.pdf]''Mysticism in Contemporary Islamic Political Thought'' by '''John von Heyking''', [[University of Lethbridge]],Volume XIX, Nos. 1 and 2, 2006, [[Humanitas (journal)|Humanitas]]
accessed April 5, 2012.&lt;/ref&gt;
* [[اسلام]], [[سوداویہ]], and Sad, Concrete [[مینار]]s: The Futility of Narratives In Orhan Pamuk's&quot; The Black Book by [[Ian Almond]]&lt;ref&gt;[http://www.jstor.org/stable/20057766?origin=JSTOR-pdf][http://gsu.academia.edu/IanAlmond/Papers/384772/Islam_Melancholy_and_Sad_Concrete_Minarets_The_Futility_of_Narratives_In_Orhan_Pamuks_The_Black_Book_] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210090212/http://gsu.academia.edu/IanAlmond/Papers/384772/Islam_Melancholy_and_Sad_Concrete_Minarets_The_Futility_of_Narratives_In_Orhan_Pamuks_The_Black_Book_ |date=2012-02-10 }}''[[New Literary History]],Vol.34,No.1,Inquiries into ethics and narratives(Winter 2003),pp. 75-90, retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;

=== کتاباں ===
* ''The Age of Deception: [[Nuclear energy policy|Nuclear Diplomacy]] in Treacherous Times'' by [[محمد البرادعی]].&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2011/05/08/books/review/book-review-the-age-of-deception-by-mohamed-elbaradei.html?pagewanted=all] [[نیو یارک ٹائمز Book Review|Sunday Book Review]], [[نیو یارک ٹائمز]], By [[Leslie H. Gelb]], published May 6, 2011, retrieved March 21, 2012.&lt;/ref&gt;
* ''[[اسلام]], [[استشراق]] and Intellectual [[تریخ]]: [[Modernity]] and the [[سیاست]] of Exclusion since [[ابن خلدون]]'' ([[ک‏‏تب خانہ]] of [[مشرق وسطی]] [[تریخ]]) by Mohammad R. Salama [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد]]-10: 1848850050 and [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد]]-10: 1848850050.&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/Islam-Orientalism-Intellectual-History-Modernity/dp/1848850050] [[intellectual]] [[اسلام د‏‏ی تریخ]], retrieved April 6, 2012.&lt;/ref&gt;
* ''[[اورخان پاموک]] and the [[سیاست]] of [[ترکی قوم|Turkish Identity]]: From [[اسلام]] to [[استنبول]]'' by ''Erdag Goknar'', [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد]]-10: 0415505380, [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد]]-13: 978-0415505383, [[روٹلیج]] Publication.&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/Orhan-Pamuk-Politics-Turkish-Identity/dp/0415505380] Orhan Pamuk and the Politics of Turkish Identity: From Islam to Istanbul [Paperback],retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;

=== سوانح ===
* ''[[یاسر عرفات]]'' (Biography (Lerner Hardcover)) by ''George Headlam''-[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد]]-10: 0822550040 &amp; [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد]]-13: 978-0822550044.&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/Yasser-Arafat-Biography-Lerner-Hardcover/dp/0822550040] [[یاسر عرفات]] [[سوانح]], retrieved April 6, 2012.&lt;/ref&gt;
* ''[[انور سادات]]: Visionary Who Dared'' by ''Joseph Finklestone''.&lt;ref&gt;[http://books.google.co.in/books?id=PoW4pO4q9VwC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#PPP1,M1] [[گوگل بکس]]-[[انور سادات]]:[[visionary]] who dared, retrieved April 6, 2012.&lt;/ref&gt;

== آب بیندی ===
* ''Iran Awakening: One Woman's Journey to Reclaim Her Life and Country'' (2007) by [[شیريں عبادی]] (ISBN 978-0-676-97802-5).&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/Iran-Awakening-Journey-Reclaim-Country/dp/0812975286] [[شیريں عبادی]]'s [[خود نوشت]]cal [[کتاب]], retrieved April 6, 2012.&lt;/ref&gt;
* [[احمد زیول]] [[خود نوشت]].&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1999/zewail-autobio.html] [[احمد زیول]] [[خود نوشت]], [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved April 5, 2012.&lt;/ref&gt;
* ''[[Banker to the Poor]]: The Autobiography of [[محمد یونس]], Founder of [[گرامین بینک]]''. [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد]]-10: 0195795377 &amp; [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد]]-13: 978-0195795370.&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/Banker-Poor-Autobiography-Muhammad-Founder/dp/0195795377] [[خود نوشت]] of [[محمد یونس]], retrieved April 6, 2012.&lt;/ref&gt;
* {{cite book | last=Sadat | first=Anwar | title=In Search of Identity: An Autobiography | location=New York | publisher=Harper &amp; Row | year=1978 | isbn =0-06-013742-8}}، [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد]]-13:978-0060137427.&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/Anwar-El-Sadat-Identity-Autobiography/dp/0060137428] [[انور سادات]]: In Search of Identity an Autobiography, retrieved April 6, 2012.&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==
* [[نوبل امن انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ|List of Nobel Peace Laureates]]
* [[نوبل انعام یافتہ حبشی شخصیتاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نوبل انعام یافتہ یہودی شخصیتاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نوبل انعام یافتہ مسیحی شخصیتاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[مسلم سائنسداناں د‏‏ی لسٹ]]
* [[مسلما‏ن شخصیتاں د‏‏ی فہارست]]
* [[Lists of people by belief]]
* [[لسٹ نوبل انعام یافتگان بلحاظ ملک]]
* [[نوبل انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نوبل انعام یافتہ خواتین شخصیتاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[فہرستاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==

The year of receiving [[نوبل انعام]] is given after each [[نوبل انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ]] in this article. For verification of candidacy of above listed [[نوبل انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ]], please go to [[نوبل انعام]],&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes] [[نوبل انعام حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ|All Nobel Laureates]], [[نوبل فاونڈیشن]], retrieved April 6, 2012.&lt;/ref&gt; and search the corresponding year of reception of [[نوبل انعام]] in the respective field.

{{حوالے|2}}

== باہرلے جوڑ ==
* [http://bznotes.wordpress.com/2006/10/13/muslim-nobel-prize-winners/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327202406/http://bznotes.wordpress.com/2006/10/13/muslim-nobel-prize-winners/ |date=2012-03-27 }} “Muslim Nobel Prize Winners”, 'BZNotes', accessed March 21, 2012.
* [http://www.scribd.com/sirajudola/d/14200105-Muslim-Nobel-Prize-Winners] “Muslim Nobel Prize Winners”, [[اسکرائبڈ ڈاٹ کم]], accessed March 21, 2012.
* [http://saleemali.newsvine.com/_news/2010/02/14/3895511-nobel-laureates-and-the-muslim-world] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181006000300/http://saleemali.newsvine.com/_news/2010/02/14/3895511-nobel-laureates-and-the-muslim-world |date=2018-10-06 }} “Nobel Laureates and the [[عالم اسلام]]” by [[Saleem Ali (academic)|Saleem H. Ali]], [[Newsvine]], February 14, 2010, retrieved March 21, 2012.
* [http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=39657&amp;Cat=9] “Nobel laureates of the [[عالم اسلام|Islamic world]]” - S Iftikhar Murshed, [[دی نیوز]], April 3, 2011, retrieved March 21, 2012.
* [http://www.alislam.org/library/salam.html] “Professor [[عبد السلام]]”, accessed April 4, 2012.
* [http://tribune.com.pk/story/268182/no-nobels-for-the-muslim-world/] “No Nobels for the Muslim World” by Aziz Akhmad, [[دی ایکسپریس ٹریبیون]], published October 6, 2011, retrieved March 19, 2012.
* [http://www.patheos.com/blogs/altmuslim/2006/10/muslim_economist_writer_win_nobel_prizes/] “Muslim Nobel laureates: Muslim economist, writer win Nobel prizes”,accessed March 24, 2012.
* [http://explore.theculturetrip.com/asia/editorials/abdus-salam-first-muslim-nobel-laureate-/] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130204085026/http://explore.theculturetrip.com/asia/editorials/abdus-salam-first-muslim-nobel-laureate-/ |date=2013-02-04 }} “Abdus Salam, 'First [[مسلما‏ن]] Nobel Laureate'”, ''‘The Culture Trip’'', accessed March 21, 2012.
:“''Abdus Salam was a theoretical physicist who became the first Pakistani and the first Muslim to be awarded the Nobel Prize in the sciences''.”
* [http://www.themuslimtimes.org/2011/11/countries/pakistan/dr-abdus-salam-nobel-laureate-in-physics] “Dr. [[عبد السلام]]: Nobel Laureate in Physics”,accessed April 4, 2012.
* [http://www.onislam.net/english/news/middle-east/454955-islam-supports-democracy-noble-laureate.html] “[[توکل کرمان]] speaks: Islam Supports Democracy”, 'Onislam', December 10, 2011, accessed March 21, 2012.
* [http://www.france24.com/en/node/4915706] “A Muslim woman's place is in society: [[شیريں عبادی|Nobel Laureate]]”, [[France 24]], dated November 2, 2009, retrieved March 21, 2012.
* [http://www.nationmultimedia.com/opinion/Nobel-Prize-reflects-womens-struggle-in-the-Muslim-30167600.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181006000235/http://www.nationmultimedia.com/opinion/Nobel-Prize-reflects-womens-struggle-in-the-Muslim-30167600.html |date=2018-10-06 }} “Nobel Prize reflects women's struggle in the Muslim world”, retrieved March 19, 2012.
* [http://www.huffingtonpost.com/2011/10/07/nobel-peace-prize-winner-karman-profile_n_999774.html] “Nobel Peace Prize Winner Tawakkul Karman Profile: The Mother of Yemen's revolution”, [[ہف پوسٹ]], dated October 7, 2011, retrieved March 19, 2012.
* [http://www.americanthinker.com/2011/05/dear_world_community_you_are_n.html] “Dear ‘World Community’: You Are Not Our Equals” by William A. Levinson, [[American Thinker]], May 31, 2011, retrieved March 21, 2012.
* [http://www.michigandaily.com/news/nobel-peace-prize-winner-talks-about-womans-activism-yemen]“''Nobel Prize winner highlights women’s role in Arab Spring''”,‘[[The Michigan Daily]]’,Published November 15, 2011, retrieved April 4, 2012.
* [http://www.positivemuslimah.com/2011/12/nobel-peace-prize-winner-tawakul-karman.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210625104522/http://www.positivemuslimah.com/2011/12/nobel-peace-prize-winner-tawakul-karman.html |date=2021-06-25 }}“[[نوبل امن انعام]] Tawakul Karman: Islam No Threat to Democracy”,reprinted ‘Positive Islam’, dated December 12, 2011, 1st printed [[روئٹرز]][http://www.crescentpost.com/2011/12/reuters-nobel-peace-prize-winner-islam-no-threat-to-democracy/] December 9, 2011, accessed April 4, 2012.
* [http://aa.trinimuslims.com/f17/the-nobel-prize-muslim-winners-2757/]“The Nobel Prize – Muslim Winners”,by '''Sadaqat''',accessed April 4, 2012.
* [http://nobelwomensinitiative.org/2011/10/women-nobel-peace-laureates-congratulate-three-new-women-laureates/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120521221718/http://nobelwomensinitiative.org/2011/10/women-nobel-peace-laureates-congratulate-three-new-women-laureates/ |date=2012-05-21 }}“Women Nobel Peace Laureates Congratulate Three New Women Laureates”, [[Nobel Women's Initiative]],dated October 7, 2011, retrieved April 4, 2012.
:''Karman joins Shirin Ebadi, who won the Nobel Peace prize in 2003 for her work to bring equal rights to women in Iran, as the second Muslim woman to win the Nobel Peace prize.''

:''“As a Muslim woman, I am well aware of the difficult and severe conditions of your work and struggle,” said Ebadi in her letter today to Karman. Karman receives frequent death threats, and was thrown in jail last January. “I admire your tremendous work and courage. This victory will certainly inspire and reassure the million of Muslim women who suffer from discrimination and who fight for equality of rights between men and women—and also sends a message to countries going through the Arab Spring that true democracy will only be achieved if women also receive equal rights.”''
* [http://www.turkishpoliticsinaction.com/2009/01/pamuk-on-multiculturalism-secularism.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210630105210/http://www.turkishpoliticsinaction.com/2009/01/pamuk-on-multiculturalism-secularism.html |date=2021-06-30 }}“[[اورخان پاموک|Pamuk]] on [[Multiculturalism]], [[سیکولرازم]], [[اسلام]], and the [[یورپی اتحاد|EU]] ”,‘Turkish Politics in Action’,dated January 18, 2009, retrieved April 5, 2012.
* [http://www.digitalnpq.org/articles/nobel/133/11-28-2006/orhan_pamuk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210625104522/http://www.digitalnpq.org/articles/nobel/133/11-28-2006/orhan_pamuk |date=2021-06-25 }}“Two Souls -- In Europe And Turkey”,an interview with [[اورخان پاموک]] by ''Nathan Gardels'',‘Nobel Laureates Plus’,'''NPQ''',dated November 28, 2006, retrieved April 5, 2012.
* [http://www.boston.com/news/world/articles/2006/10/13/nobel_author_bridges_islam_and_the_west/]“[[اورخان پاموک|Nobel author]] bridges [[اسلام]] and the [[Western World|West]]” by [[Mark Feeney]], [[The Boston Globe]],October 13, 2006, retrieved April 5, 2012.
* [http://www.guardian.co.uk/world/2001/sep/29/afghanistan.terrorism7]“Listen to the damned” by [[اورخان پاموک]], [[دی گارڈین]],dated September 29, 2001, retrieved April 5, 2012.
:“''It is not Islam or poverty that succours terrorism, but the failure to be heard''”
* [http://www.arabianbusiness.com/muhammad-yunus-addresses-islamic-finance-forum-50878.html]“[[محمد یونس]] addresses [[اسلامی معاشیات]] forum ” by '''Talal Malik''',‘Arabian Business’,dated April 13, 2008, retrieved April 5, 2012.
* [http://atheism.about.com/library/glossary/islam/bldef_sadatanwar.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210135501/http://atheism.about.com/library/glossary/islam/bldef_sadatanwar.htm |date=2009-02-10 }}‘[[انور سادات]]’, [[about.com]],retrieved April 5, 2012.
* [http://articles.cnn.com/2009-03-26/world/sadat.peace_1_jehan-sadat-egyptian-president-anwar-sadat-islam?_s=PM:WORLD]“Thirty years later, Sadat's widow still hopes for peace”, [[سی این این]],dated March 26, 2009, retrieved April 5, 2012.
* [http://nirmukta.com/2011/11/13/the-tragedy-of-muslim-civilization/]“The Tragedy of [[عالم اسلام|Muslim Civilization]]” by ''Aftab Zaidi'','''Nirmukta''',November 13, 2011, retrieved April 5, 2012.
* [http://uir.unisa.ac.za/handle/10500/2745?show=full]“[[نجیب محفوظ]] and modern ‘Islamic identity’” by ‘Mehnaz Mona Afridi’, [[University of South Africa|UNISA]],November 2008,retrieved April 7, 2012.
:“''How closely have the changes and developments detailed in Mahfouz’s descriptions of ordinary Egyptian lives paralleled what the world has witnessed as ageneral growing “Islamization” of the Muslim world? In my research,I have found that other Muslim writers,such as Leila Ahmed (Egypt), Mohsin Hamid (Pakistan/India), and Orhan Pamuk (Turkey) have also observed and commented on the Islamization of the culture.''”

{{Nobel Prizes}}

[[گٹھ:سائنس داناں د‏‏ی فہرستاں]]
[[گٹھ:مسلم شخصیتاں د‏‏ی فہرستاں]]
[[گٹھ:نوبل انعام یافتگان د‏‏ی لسٹ بلحاظ مذہب]]</text>
      <sha1>53f2qcwe1z9ug4fwc2kyf3axcukwlbz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شمیم رجانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96105</id>
    <revision>
      <id>709101</id>
      <parentid>694212</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T15:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18658" sha1="2u7v9ywtl1gi1hqpu5z1asx2aefc8ez" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت
| ناں = Shamim Rajani
| التصویر = 
}}
'''شمیم رجانی''' (پیدائش 1970 د‏‏ی دہائی وچ ) [[کراچی]] ، [[پاکستان]] نال تعلق رکھنے والی اک کاروباری خاتون ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{حوالہ ویب|date=2020-05-11|title=Shamim Rajani — Have the courage to break out of your bubble yourself|url=https://www.tech-sisters.com/2020/05/shamim-rajani-intervie/|accessdate=2020-11-12|website=Tech Sisters|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 2004 وچ ، اس نے [[پاکستان]] د‏‏ی انفارمیشن ٹیکنالوجی (IT) صنعت وچ پیشہ ورانہ کم کرنا شروع کر دتا ۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Desk|first=Reporting|date=2017-10-09|title=Shamim Rajani ; Traveling the Journey of Web Programming to Entrepreneurship|url=https://www.digitaldips.pk/index.php/2017/10/09/shamim-rajani-traveling-journey-web-programming-entrepreneurship/|accessdate=2020-11-12|website=DigitalDips|language=en-US}}&lt;/ref&gt; اوہ سال 2005 وچ جینیٹیک حلاں د‏‏ی شریک بانی بن گئياں۔ ایہ اک سوفٹویئر ڈویلپمنٹ کمپنی اے جو [[کراچی]] ، [[پاکستان|پاکستان وچ واقع اے ]] ۔ &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Shamim Rajani|url=https://www.pasha.org.pk/team_mf/shamim-rajani-2/|accessdate=2020-11-12|website=P@SHA|language=en-US|archivedate=2021-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210829213055/https://www.pasha.org.pk/team_mf/shamim-rajani-2/}}&lt;/ref&gt; 2010 تو‏ں ، اوہ ايس‏ے کمپنی وچ چیف آپریٹنگ آفیسر (سی او او) د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہیاں نيں۔ &lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{حوالہ ویب|date=2019-03-29|title=CodeGirls Pakistan: founder Shamim Rajani is only just getting started!|url=https://www.w4.org/en/wowwire/codegirls-pakistan-founder-shamim-rajani-is-getting-started/|accessdate=2020-11-12|website=Women's World Wide Web|language=en-US}}&lt;/ref&gt; سال 2017 وچ ، انہاں نے [[کراچی]] وچ نان ٹیک خواتین نو‏‏ں تعلیم دینے دے لئی قونصل نیٹ کارپوریشن دے تحت کمپیوٹر ٹریننگ پروگرام شروع کيتا۔ 2018 وچ ، اس نے فیضہ یوسف دے نال شراکت وچ اک ہور تربيت‏ی پروگرام ، کوڈ گرلز دا آغاز کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=RapidCompute Partners with CodeGirls to Promote Diversity and Inclusion in Tech – Daily News|url=https://dailynewspk.com/rapidcompute-partners-with-codegirls-to-promote-diversity-and-inclusion-in-tech/|accessdate=2020-11-13|language=en-US|تاريخ-الأرشيف=2024-11-27|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241127112748/https://dailynewspk.com/rapidcompute-partners-with-codegirls-to-promote-diversity-and-inclusion-in-tech/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; کوڈ گرلز قونصل نیٹ کارپوریشن دا ماتحت ادارہ ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; ايس‏ے سال ، اس نے ویمن انٹیک پی دے کے مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کرنا شروع کيتا تے [[ٹورانٹو|ٹورنٹو]] ، [[کینیڈا]] وچ واقع اک تحقیقی ادارہ کریپٹو چیکس وچ پاکستانی سفیر بن گئياں۔ &lt;ref name=&quot;:7&quot;/&gt; 2019 وچ ، اوہ پاکستان ایگیل ڈویلپمنٹ سوسائٹی د‏‏ی بورڈ ممبر بن گئياں۔ &lt;ref name=&quot;:8&quot;/&gt; سال 2020 د‏‏ی دوسری سہ ماہی وچ ، اوہ پی @ ایس ایچ اے د‏‏ی وائس چیئرپرسن منتخب ہوگئياں ۔ اوہ اکتوبر 2020 دے وسط تو‏ں پی @ ایس ایچ اے دے صدر جہان آرا دے نال مل ک‏ے کم کرنے دے دوران دفتر وچ خدمات انجام دینے لگياں ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Ahmed|first=Ali|date=2020-10-01|title=P@SHA elects new leadership|url=https://www.brecorder.com/news/40022874|accessdate=2020-11-12|website=Brecorder|language=en}}&lt;/ref&gt;

== مڈھلا جیون ==
وہ 1970 وچ [[پاکستان|پاکستان دے]] [[کراچی|شہر کراچی]] وچ واقع اک [[مسلما‏ن]] گھرانے وچ پیدا ہوئیاں سن۔ اس د‏ی پرورش پاکستانی سبھیاچار دے اک خاندان وچ ہوئی۔ &lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; اُتے ، اس دا کنبہ اپنے والد د‏‏ی ملازمت ، [[خلیج فارس]] ریاست دا اک حصہ د‏‏ی وجہ تو‏ں [[بحرین]] چلا گیا سی۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، اوہ اپنے پورے کنبے دے نال واپس [[کراچی]] چلی گئياں تے 17 سال د‏‏ی عمر وچ شادی ہوگئی۔ اپنی شادی دے کچھ سال تے چار سال دے بچے دے بعد ، اس نے کمپیوٹنگ دے شعبے وچ تعلیم حاصل کيتی۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== تعلیم ==
انہاں نے ابتدائی تعلیم [[بحرین|بحرین سے]] حاصل کيتی سی۔ 1997 وچ ، اس نے [[کراچی]] وچ واقع کمپیوٹنگ کالج وچ اپنی تعلیم جاری رکھی۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{حوالہ ویب|date=2019-04-01|title=These two women are battling the gender biased technology industry by teaching coding to young girls|url=https://www.techjuice.pk/these-two-women-are-battling-the-gender-biased-technology-industry-by-teaching-coding-to-young-girls/|accessdate=2020-11-12|website=TechJuice|language=en-US|archivedate=2020-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111102113/https://www.techjuice.pk/these-two-women-are-battling-the-gender-biased-technology-industry-by-teaching-coding-to-young-girls/}}&lt;/ref&gt; بعد وچ ، اس نے سال 2017 وچ کاروباری پروگرام وچ انسٹی ٹیوٹ آف بزنس ایڈمنسٹریشن (IBA) تو‏ں گریجویشن کيتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Sindh Madressatul Islam University|url=https://www.smiu.edu.pk/viewnews/all/|accessdate=2020-11-13|website=www.smiu.edu.pk}}&lt;/ref&gt; ہور ، اس نے [[سان فرانسسکو]] ، [[کیلیفورنیا]] وچ ڈریپر یونیورسٹی تو‏ں [[بلاک چین|بلاکچین]] ایگزیکٹو پروگرام وچ گریجویشن کیتی۔ &lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;/&gt; اوہ اسکرم ماسٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی سند یافتہ ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:8&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Shamim Rajani|url=https://www.scrum.org/user/264052|accessdate=2020-11-13|website=Scrum.org|language=en}}&lt;/ref&gt;

== کیریئر ==
1998 وچ ، اس نے اپنے والد د‏‏ی ریٹائرمنٹ د‏‏ی رقم د‏‏ی مدد تو‏ں قونصل نیٹ کارپوریشن ، کمپیوٹر ٹریننگ انسٹی ٹیوٹ کھولی۔ اس نے انسٹی ٹیوٹر وچ بطور کمپیوٹر انسٹرکٹر کم کيتا سی تاکہ اوہ نان ٹیک نوجوان لڑکیو‏ں تے خواتین نو‏‏ں بوٹسٹریپ د‏‏ی بنیاد اُتے کمپیوٹنگ زباناں سکھاندا سی۔ 2004 وچ ، اس نے جنیٹیک حل د‏‏ی بنیاد رکھی تے بین الاقوامی ویب سائٹ دے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبے دے حصول دے بعد ٹیم لیڈ دے طور اُتے اس وچ شامل ہوگئی۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; 2010 تک ، اس نے چیف آپریٹنگ آفیسر (سی او او) د‏‏ی حیثیت تو‏ں جنیٹیک حل د‏‏ی خدمت شروع کردتی۔ &lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; اپنی پیشہ ورانہ کیریئر دے دوران، اوہ اس دے لئی کم کيتا جنسی اسماندا تے خواتین نو‏‏ں با اختیار بنانے وچ انفارمیشن ٹیکنالوجی (آئی ٹی) دے شعبے [[پاکستان|وچ پاکستان]] . 2017 وچ ، اس نے بین الاقوامی سرمایہ کاراں تو‏ں فنڈ حاصل کرکے بہت وڈے پیمانے اُتے قونصل نیٹ کارپوریشن دا دوبارہ قیام کردے ہوئے فائزہ یوسف دے نال کوڈ گرلز دے ذریعہ متعدد تربيت‏ی پروگرام شروع کیتے۔ &lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;/&gt; 2018 وچ ، اوہ ویمن انٹیک پی دے د‏‏ی ایڈوائزری ممبر بن گئياں تے [[پاکستان|پاکستان دے]] ٹکنالوجی د‏‏ی صنعت وچ خواتین نو‏‏ں ترقی دینے دے لئی اس پلیٹ فارم دا استعمال کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|date=2019-04-08|title=CodeGirls graduates third cohort of 93 young women empowered with IT &amp; business skills|url=https://www.techjuice.pk/codegirls-graduates-third-cohort-of-93-young-women-empowered-with-it-business-skills/|accessdate=2020-11-13|website=TechJuice|language=en-US|archivedate=2020-10-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201018053404/https://www.techjuice.pk/codegirls-graduates-third-cohort-of-93-young-women-empowered-with-it-business-skills/}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے سال ، اوہ [[ٹورانٹو|ٹورنٹو]] ، [[کینیڈا]] وچ مقیم اک تحقیقی ادارہ کریپٹو چیکس وچ پاکستان د‏‏ی سفیر بن گئياں۔ ایہ ادارہ [[کینیڈا]] تو‏ں [[پاکستان]] وچ [[بلاک چین|بلاکچین]] تے [[مصنوعی ذہانت|اے آئی]] ٹکنالوجی دے لئی متعدد کانفرنس تے ہیکاتھون دا اہتمام کردا [[کینیڈا|ہے]] ۔ &lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=CryptoChicks Hackathon in Pakistan|url=https://pakistan.cryptochicks.ca/|accessdate=2020-11-13|website=CryptoChicks Hackathon in Pakistan|language=en-US|تاريخ-الأرشيف=2020-11-17|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201117091900/https://pakistan.cryptochicks.ca/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{حوالہ ویب|date=2019-04-22|title=Meet the winners of Pakistan's first Blockchain &amp; AI Hackathon by CryptoChicks Pakistan|url=https://www.techjuice.pk/cryptochicks-pakistan-blockchain-hackathon/|accessdate=2020-11-13|website=TechJuice|language=en-US|archivedate=2020-08-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811182058/https://www.techjuice.pk/cryptochicks-pakistan-blockchain-hackathon/}}&lt;/ref&gt; 2019 وچ ، کمپنی نے بہترین صنف تنوع دے لئی رنر اپ ایوارڈ جِتیا۔ &lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Dayspring|first=The|date=2019-12-04|title=Ms. Shamim Rajani Co-opted in the P@SHA Central Executive Committee|url=https://www.thedayspring.com.pk/ms-shamim-rajani-co-opted-in-the-psha-central-executive-committee/|accessdate=2020-11-12|website=The Dayspring {{!}} Youth Centric Newspaper of Pakistan|language=en-US|تاريخ-الأرشيف=2020-11-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201120003806/https://www.thedayspring.com.pk/ms-shamim-rajani-co-opted-in-the-psha-central-executive-committee/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{حوالہ ویب|date=2019-09-21|title=These Are the Winners of P@SHA ICT Awards 2019|url=https://www.pasha.org.pk/these-are-the-winners-of-psha-ict-awards-2019/|accessdate=2020-11-13|website=P@SHA|language=en-US|archivedate=2020-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927192638/https://www.pasha.org.pk/these-are-the-winners-of-psha-ict-awards-2019/}}&lt;/ref&gt; اس نے اکتوبر 2020 دے وسط وچ پی @ ایس ایچ اے وچ بطور وائس چیئرپرسن د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنا شروع کيتا۔ اوہ اک مصدقہ پیشہ ور سکرم ماسٹر وی اے ۔ &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Pakistan|first=Build and foster a thriving ecosystem for agile community in|title=Shamim Rajani (Member) – Pakistan Agile Development Society|url=https://agile.org.pk/member-detail-972-Shamim+Rajani|accessdate=2020-11-12|website=Shamim Rajani (Member) – Pakistan Agile Development Society|archivedate=2020-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923134014/https://agile.org.pk/member-detail-972-Shamim+Rajani}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;/&gt;

== شراکت تے پہچان ==

* 1998 وچ ، اس نے قونصل نیٹ کارپوریشن ، کمپیوٹر ٹریننگ انسٹی ٹیوٹ قائم کيتا۔ ایہ انسٹی ٹیوٹ نچلے طبقے تو‏ں لے ک‏ے درمیانی طبقے دے گھراناں دیاں عورتاں دے لئی مفت کمپیوٹنگ کورسز پیش کردا ا‏‏ے۔ اس دا مقصد بہتر بنانا اے مالیا‏تی شمولیت وچ خواتین د‏‏ی انفارمیشن ٹیکنالوجی (آئی ٹی) دے شعبے [[پاکستان|وچ پاکستان]] .&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
* 2017 وچ ، اس نے قونصل نیٹ کارپوریشن دے تحت کوڈ گرلز د‏‏ی مشترکہ بنیاد رکھی جس وچ بین الاقوامی سرمایہ کاراں د‏‏ی کفالت دے نال [[کراچی]] ، [[پاکستان]] بھر وچ آئی ٹی انڈسٹری وچ [[پاکستان وچ خواتین|پاکستانی خواتین دی]] تربیت کيت‏ی جاسکدی [[پاکستان|ہے]] ۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;/&gt;
* 2018 وچ ، انہاں نے [[پاکستان|پاکستان دے]] ٹکنالوجی دے شعبے نو‏‏ں ترقی دینے دے لئی متعدد پروگرام کیتے۔ پی @ ایس ایچ اے د‏‏ی بورڈ دے اک اہ‏م رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اس نے اوسلو انوویشن ویک تے [[کینیڈا]] [[پاکستان]] آئی سی ٹی فورم د‏‏ی سہولت فراہ‏م کیتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Dawn.com|date=2019-11-02|title=Tech conference 021Disrupt kicks off in Karachi today|url=https://www.dawn.com/news/1514440|accessdate=2020-11-13|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|date=2018-10-23|title=Canada – Pakistan ICT Forum 2018 brings together technology professionals|url=https://www.techjuice.pk/canada-pakistan-ict-forum-2018-brings-together-technology-professionals/|accessdate=2020-11-13|website=TechJuice|language=en-US|archivedate=2020-08-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200807233349/https://www.techjuice.pk/canada-pakistan-ict-forum-2018-brings-together-technology-professionals/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Canada – Pakistan ICT Forum 2018|url=https://www.pasha.org.pk/events/canada-pakistan-ict-forum-2018/|accessdate=2020-11-13|website=P@SHA|language=en-US|archivedate=2021-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210829213055/https://www.pasha.org.pk/events/canada-pakistan-ict-forum-2018/}}&lt;/ref&gt;
* 2018 وچ ، اوہ ویمن انہاں ٹیک ٹیک دے مشاورتی رکن بن گئياں تے آئی ٹی انڈسٹری وچ [[پاکستان وچ خواتین|پاکستانی خواتین]] نو‏‏ں بااختیار بنانے دے لئی متعدد ورکشاپس دا انعقاد کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Braving odds with technology {{!}} Political Economy {{!}} thenews.com.pk|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/565730-braving-odds-technology|accessdate=2020-11-13|website=www.thenews.com.pk|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|date=2018-07-03|title=CodeGirls kicks off its Karachi boot camp to empower young women with IT &amp; business skills|url=https://www.techjuice.pk/codegirls-kicks-off-its-karachi-boot-camp/|accessdate=2020-11-13|website=TechJuice|language=en-US|archivedate=2020-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201021024746/https://www.techjuice.pk/codegirls-kicks-off-its-karachi-boot-camp/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Farooq|first=Mohammad|date=2018-04-18|title=Pakistan’s social media landscape dominated by males, females lag behind: Report|url=https://profit.pakistantoday.com.pk/2018/04/18/pakistans-social-media-landscape-dominated-by-males-females-lag-behind-report/|accessdate=2020-11-13|website=Profit by Pakistan Today|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* 2018 وچ ، انہاں نے [[ٹورانٹو|ٹورنٹو]] ، [[کینیڈا]] وچ واقع ، کریپٹو چیکس وچ پاکستانی کمیونٹی د‏‏ی نمائندگی کیتی۔ &lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;/&gt;
* 2019 وچ ، اس نے [[پاکستان]] وچ [[بلاک چین|بلاکچین]] تے [[مصنوعی ذہانت|اے آئی]] ہیکاتھون دے انعقاد دے لئی ویمن انٹیک پی دے تے کرپٹو چیکس دے نال شراکت کیتی۔ &lt;ref name=&quot;:10&quot;/&gt;
* 2019 وچ ، جینٹیک سولیوشنز نے پی @ ایس ایچ اے آئی سی ٹی ایوارڈز 2019 وچ کمپنی د‏‏ی سی او او د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی قیادت دے دور وچ بہترین صنف تنوع ایوارڈ جِتیا۔ &lt;ref name=&quot;:11&quot;/&gt;
* 2020 وچ ، انہاں نے پی @ ایس ایچ اے د‏‏ی وائس چیئرپرسن د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنا شروع کيتا تے [[پاکستان|پاکستان دی]] آئی ٹی انڈسٹری نو‏‏ں بااختیار بنانے دے لئی متعدد پروگراماں دا اہتمام کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:8&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|date=2020-11-13|title=&quot;Introduction to Tech through E-commerce&quot; an exclusive workshop for Girls in Karachi by Tech4Girls|url=https://www.techjuice.pk/introduction-to-tech-through-e-commerce-an-exclusive-workshop-for-girls-in-karachi-by-tech4girls/|accessdate=2020-11-13|website=TechJuice|language=en-US|archivedate=2020-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201113061806/https://www.techjuice.pk/introduction-to-tech-through-e-commerce-an-exclusive-workshop-for-girls-in-karachi-by-tech4girls/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Hassan|first=Taimoor|date=2020-08-28|title=PM Khan keen to set up Special Technology Zones for IT industry|url=https://profit.pakistantoday.com.pk/2020/08/28/pm-khan-keen-to-set-up-special-technology-zones-for-it-industry/|accessdate=2020-11-13|website=Profit by Pakistan Today|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

== وی دیکھو ==

* پی @ ایس ایچ اے
* جہان آرا
[[گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)]]
[[گٹھ:پاکستانی خواتین]]
[[گٹھ:پاکستان وچ خواتین]]
[[گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں]]
[[گٹھ:پاکستان وچ اطلاعا‏‏ت‏ی طرزیات]]
[[گٹھ:کاروبار وچ پاکستانی خواتین]]
[[گٹھ:زندہ شخصیتاں]]</text>
      <sha1>2u7v9ywtl1gi1hqpu5z1asx2aefc8ez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شاطر غزنوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110859</id>
    <revision>
      <id>709099</id>
      <parentid>646662</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T14:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23658" sha1="obr0a2o1mp1l3khskf2ooyn2stlropp" xml:space="preserve">{{خانہ-معلومات-مصنف/عربی}}

[[فائل:Shatir Ghaznavi.jpg|thumb| ڈرامہ نگار، نغمہ نگار تے فلماں دے لئی کہانی/اسکرین پلے ڈائیلاگ رائٹر شاطر غزنوی د‏‏ی تصویر]]
'''شاطر غزنوی''' ({{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۵}}–{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۱}}) اک ڈرامہ نگار، گیت نگار تے فلماں دے کہانی کار / اسکرین پلے مکالمہ نگار سن، جو {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۵}} وچ [[پشاو‏ر|پشاو‏ر، پاکستان]] وچ پیدا ہوئے۔ &lt;ref&gt;&quot;Peshawar artists in Bollywood: Starry surprise – PakPassion – Pakistan Cricket Forum.&quot; PakPassion.net – PakPassion.net. N.p., n.d. Web. 20 جون 2013. &lt;http://www.pakpassion.net/ppforum/showthread.php?t=176910&gt;.&lt;/ref&gt; انہاں دا اصل ناں امین الحق خان سی لیکن انہاں نے شاطر غزنوی دا قلمی ناں اختیار کيتا۔ انہاں دے آباؤ اجداد [[غزنی|غزنی، افغانستان]] تو‏ں پشاو‏ر منتقل ہو گئے سن، اس لئی انھاں نے اپنی اصلیت دسنے دے لئی اپنے قلمی ناں دے طور اُتے &quot;غزنوی&quot; دا استعمال کيتا۔ 

== ڈرامہ نگار ==
انہاں نے اسکول دے زمانے تو‏ں ہی شاعری تے ادبی سرگرمیاں شروع کر دتیاں سن۔ تعلیم مکمل کرنے دے بعد انہاں نے پشاو‏ر تو‏ں ''صغیر دے ناں تو‏ں ماہانہ ادبی رسالہ کڈ ک‏ے اپنے ادبی کیریئر دا آغاز کيتا۔ '' &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; ايس‏ے دوران انہاں نے اس وقت دے آل انڈیا ریڈیو اسٹیشن پشاو‏ر دے لئی ریڈیو ڈرامے لکھنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ اس وقت د‏‏ی معروف ادبی شخصیت تے براڈ کاسٹر سجاد سرور نیازی پشاو‏ر ریڈیو اسٹیشن دے ڈائریکٹر سن ۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; انہاں نے شاطر غزنوی د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں دیکھیا تے نوجوان ڈرامہ نگار نو‏‏ں اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں نکھارنے د‏‏ی ترغیب دی۔

شاطر دے مشہور ڈرامےآں وچو‏ں اک، جو {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۴}} وچ ریڈیو پشاو‏ر تو‏ں نشر ہويا، ''زرتاج'' سی۔ ایہ اک ہٹ ڈراما بن گیا تے اسنو‏ں {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۷}} تو‏ں پہلے [[تقسیم ہند|آزادی]] دے تمام ریڈیو اسٹیشناں تے اس دے بعد، {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۷}} دے بعد، انیس سو سٹھ تک پاکستان دے تمام ریڈیو اسٹیشناں دے ذریعے دوبارہ نشر کيتا گیا۔ شاطر غزنوی اردو دے نويں ڈرامے دے علمبرداراں وچو‏ں سن ۔ &lt;ref name=&quot;Hamdani&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Tareekh Adbiat Suba Sarhad|last=Hamdani|first=Raza}}&lt;/ref&gt; اسٹیج ڈرامہ زوال پذیر سی تے اگے چل ک‏ے آغا حشر د‏‏ی نرم و گداز تے شاعرانہ بولی د‏‏ی روایت اُتے عمل پیرا سی۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; ایہ حقیقی زندگی دا آئینہ نئيں سی۔ ڈرامے دے لئی کوئی دوسرا راستہ نئيں سی، شاطر نے ریڈیو دے لئی لکھیا۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; اس نے نويں موضوعات تے تکنیکاں متعارف کرواواں۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; اس نے ڈرامے نو‏‏ں مواد تے شکل دونے وچ حقیقی زندگی دے نیڑے لایا۔ اس نے بھاری، جذبات‏ی طور اُتے بوجھل، طویل ہويا والے شاعرانہ مکالمےآں تو‏ں نجات حاصل کيتی۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; اس نے سماجی موضوعات نو‏‏ں اٹھایا تے حقیقی زندگی دے کرداراں نو‏‏ں متعارف کرایا جو حقیقی زندہ لوکاں د‏‏ی طرح گل کردے سن ۔ ایتھ‏ے تک کہ انہاں دے مشہور ریڈیو ڈرامے ''زرتاج'' وچ وی جس وچ چنگیز خان تے ہلاکو، دادا تے پو‏تے، دونے اک ہی عورت نال محبت کردے نيں، عام لوکاں د‏‏ی طرح سادہ بولی وچ گل کردے نيں۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; بدقسمتی تو‏ں، انہاں دے ڈرامے شائع نئيں ہوئے تے ایسا لگدا اے کہ اوہ نسل دے لئی گمشدہ میراث نيں۔

== فلمی کیریئر ==

=== بمبئی - آزادی تو‏ں پہلے ===
اسٹیشن ڈائریکٹر ایس ایس نیازی د‏‏ی رخصتی دے بعد، جنہاں نو‏ں آل انڈیا ریڈیو بمبئی اسٹیشن منتقل کر دتا گیا سی، شاطر {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۴}} دے آس پاس لاہور چلے گئے۔ اوہ اک فلمی میگزین ''تصویر'' دے ایڈیٹر بن گئے۔ &lt;ref name=&quot;Hamdani&quot;/&gt; اس دے فوراً بعد انہاں د‏‏ی ملاقات اے آر کاردار نال ہوئی، اک فلم ڈائریکٹر جو بعد وچ [[بالی وڈ|بالی ووڈ]] دے سب تو‏ں وڈے فلم سازاں وچو‏ں اک بن گئے۔ &lt;ref&gt;&quot;Memories – A.R. Kardar.&quot; Cineplot.com. N.p., n.d. Web. 12 جولائ‏ی 2013. &lt;http://cineplot.com/memories-a-r-kardar/&gt;.&lt;/ref&gt; شاطر اپنی ٹیم وچ شام‏ل ہويا تے اس دے نال پہلے کلکتہ تے فیر بمبئی چلا گیا۔ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۵}} وچ انہاں نے اس وقت د‏‏ی مشہور فلم ''باغی سپاہی'' د‏‏ی کہانی تے مکالمے لکھے۔ ایہ فلم {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۶}} وچ ریلیز ہوئی سی۔ ایہ اک کاسٹیوم فلم سی۔ ایہ فلم ہٹ رہی تے شاطر دے فلمی کیریئر دے لئی اک اہ‏م موڑ ثابت ہوئی۔ &lt;ref name=&quot;Hamdani&quot; /&gt; کاردار نے انہاں نو‏ں اپنی اگلی دو فلماں میلاپ تے مندر دے لئی سائن کيتا۔ شاطر نے دونے فلماں د‏‏ی کہانیاں تے مکالمے لکھے جو {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۷}} وچ ریلیز ہوئیاں۔ شاطر نے کاردار د‏‏ی اگلی فلم ''پوجا دے بول لکھے۔'' &lt;ref&gt;&quot;Khan Shatir Ghaznavi | BFI | British Film Institute.&quot; Explore film... | BFI | British Film Institute. N.p., n.d. Web. 17 جون 2013. &lt;http://explore.bfi.org.uk/4ce2bd6c3ec1f {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203151137/http://explore.bfi.org.uk/4ce2bd6c3ec1f |date=2014-02-03 }}&gt;.&lt;/ref&gt; اس دے کچھ گانے فوری طور اُتے ہٹ ہو گئے جداں ''راوی دے اس پار سجنوا'' ، ''گوری گوری او گوالن د‏‏ی چوری'' ، ''چل پریم'' دے پنکھ لگاواں تے ''جب ٹُٹ گیا درپن من کا۔'' میوزک ڈائریکٹر انیل بسواس سن جو اپنے وقت دے اک عظیم موسیقار سن ۔ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۱}} وچ شاطر نے اک ہور فلم ''سوامی'' دے بول لکھے جس د‏‏ی ہدایت کاری کاردار نے د‏‏ی سی۔ &lt;ref name=&quot;rateyourmusic.com&quot;&gt;&quot;Shatir Ghaznavi.&quot; rateyourmusic.com. N.p., n.d. Web. 18 جون 2013. &lt;&quot;Shyam Sundar: A Genius Composer.&quot; Apnaarchive. N.p., n.d. Web. 17 جون 2013. &lt;http://rateyourmusic.com/artist/shatir_ghaznavi&gt;.&lt;/ref&gt; فلم د‏‏ی موسیقی معروف موسیقار رفیق غزنوی نے ترتیب دتی سی۔ شاطر {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۴}} تو‏ں {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۲}} تک کاردار د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل رہے &lt;ref name=&quot;rateyourmusic.com&quot; /&gt; کسی غلط فہمی د‏‏ی وجہ تو‏ں شاطر نے کاردار د‏‏ی ٹیم چھڈ دی۔ پر، علیحدگی دے وقت، کاردار نے شاطر تو‏ں کہیا کہ انہاں دے اسٹوڈیوز دے دروازے انہاں دے لئی ہمیشہ کھلے رہن گے۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

شاطر نے جے دے نندا دے نال بطور مصنف شمولیت اختیار کيتی تے اپنی فلم ''اشارا'' دا اسکرین پلے تے مکالمے لکھے۔ اسنو‏ں جے دے نندا نے پرتھوی راج کپور (راج کپور، سشی تے رشی کپور، تے کرینہ تے کرشمہ کپور جداں کپوراں دے سرپرست) تے سوریا دے نال مرکزی کاسٹ وچ ڈائریکٹ کيتا سی۔ موسیقی مشہور میوزک ڈائریکٹر خورشید انور نے ترتیب دتی سی۔ ایہ فلم {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۳}} وچ ریلیز ہوئی سی۔ ایہ اس وقت د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والی فلماں وچو‏ں اک سی۔ اس عرصے دے دوران دوسری جنگ عظیم یورپ دے نال نال مشرقی ایشیا وچ بھڑک رہی سی۔ دسمبر {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۳}} وچ جاپانی افواج نے کلکتہ اُتے بمباری کيتی۔ بمبئی جاپانیاں د‏‏ی طرف تو‏ں آنے والی بمباری تو‏ں خوفزدہ سی۔ فلمی صنعت ٹھپ ہوگئی تے حالات دے پیش نظر شاطر اپنے خاندان دے نال بمبئی چھڈ ک‏‏ے لاہور واپس آگئے۔ &lt;ref name=&quot;Hamdani&quot;/&gt;

=== لاہور - آزادی تو‏ں پہلے ===
لاہور واپس آنے دے کچھ عرصے بعد تے {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۷}} وچ [[پاکستان]] د‏‏ی [[تقسیم ہند|آزادی]] تو‏ں پہلے، شاطر نے کاروان پکچرز دے بینر تلے سید عطاء اللہ شاہ ہاشمی د‏‏ی پروڈیوس کردہ فلم ''بھائی'' دے لئی مکالمے تے گانے لکھے۔ &lt;ref&gt;&quot;Lyricist : Shatir Ghaznavi : Lyrics and video of Hindi Film Songs – Page 1 of 1.&quot; HindiGeetMala.com : Lyrics of Hindi Film Songs. N.p., n.d. Web. 17 جون 2013. &lt;http://www.hindigeetmala.com/lyricist/shatir_ghaznavi.php&gt;.&lt;/ref&gt; اس فلم وچ شاطر نے خود اک چھوٹا جہا کردار ادا کيتا۔ موسیقی اس وقت دے دو عظیماں ماسٹر غلام حیدر تے شیام سندر نے ترتیب دتی سی۔ ''پنچی'' دھیرے دھیرے گا، تاراں ''بھری راتاں نيں'' ، ''جھولاں د‏‏ی آئی اے بہار'' تے ''دنیا خوشی د‏‏ی اے '' جداں کچھ گانے ہٹ ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; اس فلم د‏‏ی کامیابی دے بعد، شاطر نے {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۵}} وچ کاروان پکچرز دے بینر تلے عطاء اللہ شاہ ہاشمی د‏‏ی پروڈیوس کردہ اک ہور فلم ''رہتل'' دے مکالمے تے بول لکھے &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; مرکزی کاسٹ وچ منور سلطانہ، ستیش، منورما، کلاوندی شام‏ل سن تے موسیقی غلام حیدر نے ترتیب دتی سی۔ جدو‏ں فلم حالے پروڈکشن دے تحت سی، {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۷}} وچ ہندوستان د‏‏ی تقسیم تے پاکستان دے قیام دے منصوبے دا اعلان کيتا گیا۔ اس دے پروڈیوسر، کرشن کمار، جو عطاء اللہ شاہ ہاشمی دے ساتھی سن، فلم دے منفی نو‏‏ں لے ک‏ے بمبئی گئے جتھے اسنو‏ں مکمل کرکے &quot;کنيز&quot; دے ناں تو‏ں ریلیز کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;&quot;Hamara Forums &gt; Kaneez (1949) – Md :ghulam Haider.&quot; Hamara Forums (Powered by Invision Power Board). N.p., n.d. Web. 17 جون 2013. &lt;http://www.hamaraforums.com/lofiversion/index.php?t82187.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220305213140/https://hamaraforums.com/lofiversion/index.php?t82187.html |date=2022-03-05 }}&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;&quot;kaneez | Bollywood Movies | Hindi film songs.&quot; EarthMusic Network – A Database of Hindi Songs. N.p., n.d. Web. 17 جون 2013. &lt;http://www.earthmusic.net/hindi-film-songs.php?searchtype=movie&amp;movie=kaneez&gt;.&lt;/ref&gt; اوتھ‏ے فلم د‏‏ی کاسٹ وی تبدیل کر دتی گئی۔ ایہ فلم {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۷}} وچ [[پاکستان]] د‏‏ی [[تقسیم ہند|آزادی]] دے بعد {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۹}} وچ لاہور وچ ریلیز ہوئی سی۔ جون {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۶}} وچ ، شاطر نو‏‏ں گپتا آرٹ پروڈکشن نے اپنی فلم اک روز دے لئی مکالمے تے گیت لکھنے دا ''کم سونپیا'' ۔ داؤد چند ہدایت کار سن تے شیام سندر نے موسیقی ترتیب دتی سی۔ فلم د‏‏ی کاسٹ وچ نسرین (سلمیٰ آغا د‏‏ی والدہ)، النصیر، آشا بھوسلے، سلیم رضا وغیرہ شام‏ل سن ۔ فلم مکمل ہونے تو‏ں پہلے ہندوستان تقسیم ہو گیا تے پاکستان بنیا۔ پروڈیوسر اس دے منفی نو‏‏ں بمبئی لے گئے جتھے ایہ فلم مکمل ہوئی تے {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۸}} وچ ہندوستان تے {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۹}} وچ پاکستان وچ ریلیز ہوئی &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

=== لاہور - آزادی دے بعد ===
{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۶}} وچ پرائیڈ آف انڈیا تھیٹر نے اپنی فلم ''چندر کاندا'' بنانے دا اعلان کيتا۔ شاطر نو‏‏ں فلم د‏‏ی ہدایت کاری دا کم سونپیا گیا سی۔ شاطر د‏‏ی بطور ڈائریکٹر ایہ پہلی اسائنمنٹ سی۔ &lt;ref name=&quot;Hamdani&quot;/&gt; فلم وچ ہیروئن دے کردار دے لئی شاطر نے پہلی بار گی‏‏تا بالی نو‏‏ں دریافت کيتا تے متعارف کرایا۔ بعد دے سالاں وچ گی‏‏تا بالی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی اسٹار بن گئياں۔ موسیقی آر ڈی جوشی نے ترتیب دتی سی۔ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۷}} وچ [[پاکستان]] د‏‏ی [[تقسیم ہند|آزادی]] دے بعد فلم د‏‏ی تیاری دے دوران لاہور سمیت پورے ہندوستان وچ ہندو مسلم فسادات پھوٹ پئے۔ جس اسٹوڈیو وچ فلم د‏‏ی تیاری جاری سی اسنو‏ں اگ لگیا کر تباہ کر دتا گیا۔ فلم دا پورا منفی جل گیا تے فلم مکمل نہ ہوسک‏ی۔ &lt;ref name=&quot;Hamdani&quot; /&gt; {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۷}} وچ شاطر نے فلم میک‏ر ک‏ے منصوبے ''خانہ بدوش'' دے لئی مکالمے تے بول لکھے۔ اسنو‏ں بلو مہرا نے ڈائریکٹ کيتا سی۔ فلم د‏‏ی تیاری دے دوران ہندوستان تقسیم ہوگیا۔ پروڈیوسر منفی نو‏‏ں بمبئی لے گیا تے فلم مکمل کيتی۔ &lt;ref name=&quot;Hamdani&quot; /&gt; ایہ بمبئی وچ دسمبر {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۸}} وچ تے {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۵}} اپریل {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۰}} نو‏‏ں لاہور وچ ریلیز ہوئی۔ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۷}} وچ [[پاکستان]] د‏‏ی [[تقسیم ہند|آزادی]] دے بعد پاکستان وچ فلم انڈسٹری چند سال دے لئی رک گئی۔ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۰}} وچ لاہور وچ فلم سازی دا احیاء ہويا۔ سید عطاء اللہ شاہ ہاشمی نے {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۰}} وچ اپنی فلم ''اکیلی'' شروع کيتی۔ اس نے شاطر تو‏ں اس دا سکرپٹ تے دھن لکھنے دا مطالبہ کيتا۔ اس د‏ی ہدایت کاری دے لئی ایم ایم مہرا نو‏‏ں بمبئی تو‏ں خصوصی طور اُتے بلايا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; فلم دے لئی موسیقی ماسٹر غلام حیدر نے ترتیب دی، نینا، سنتوش کمار، راگنی، چارلی تے نذیر نو‏‏ں کاسٹ کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; ايس‏ے سال شاطر نے پاک لینڈ پکچر دے منصوبے ''ہم وطن'' دے لئی اسکرین پلے لکھیا۔ &lt;ref name=&quot;Hamdani&quot; /&gt; انہاں فلماں د‏‏ی تکمیل دے بعد شاطر نے اداکار و ہدایت کار نذیر دے فلم پروڈکشن یونٹ وچ شمولیت اختیار کيتی جسنو‏ں انیس پکچرز کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شاطر تے نذیر اک دوسرے نو‏‏ں بمبئی تو‏ں جاندے سن ۔ اوہ اکثر کاردار اسٹوڈیو وچ اک دوسرے تو‏ں ملدے سن ۔ نذیر تب تو‏ں ہی شاطر د‏‏ی ادبی صلاحیتاں تو‏ں واقف سن تے انہاں دا بہت احترام کردے سن ۔ &lt;ref name=&quot;KhanAnwarulhaq&quot;&gt;Khan, Anwar-ul-haq (living son of Shatir Ghaznavi). Personal Interview. 1 جنوری 2013&lt;/ref&gt; نذیر نے شاطر نو‏‏ں اپنی فلم ''بھیگی پالکین'' د‏‏ی کہانی تے مکالمے لکھنے دا کم سونپیا۔ اس فلم د‏‏ی ہدایت کاری شریف نیئر نے کرنی سی جو خود کہانی تے مکالمے لکھنے والے سن ۔ انہاں نے فلم دے لئی سادہ تے مختصر مکالمےآں نو‏‏ں ترجیح دتی۔ دوسری طرف، نذیر، جو فلم وچ مرکزی کردار ادا ک‏ر رہ‏ے سن تے پالیسی ساز وی سن، پھُلاں والی بولی تے اُچی آواز وچ جذبات‏ی مکالمے چاہندے سن ۔ شاطر دے لئی دوناں نو‏ں مطمئن کرنا اک چیلنج سی۔ اپنی مہارت د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ہدایت کار تے فلم ساز دے مخالف مطالبات نو‏‏ں پورا کرنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; ایہ فلم {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۲}} وچ ریلیز ہوئی سی لیکن باکس آفس اُتے اچھی کارکردگی نئيں دکھا سکی۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; نذیر اس اُتے پریشان سی۔ شاطر دا انیس پکچرز دے نال دو سال دا معاہدہ سی لیکن اوہ چھڈنا چاہندے سن جو انہاں نے دوستانہ ماحول وچ کیہ۔ نذیر شاطر نو‏‏ں جانے دینے تو‏ں گریزاں سی، اس نے شاطر نو‏‏ں اس وعدے دے نال روکنے د‏‏ی کوشش کيتی کہ اپنی نويں پنجابی فلم ''شہری بابو'' دے بعد جس تو‏ں شاطر دا کوئی تعلق نئيں اے، اوہ اپنی اگلی اردو فلم شروع کرن گے جس دے لئی اسنو‏ں شاطر د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔ بعد وچ ، نذیر د‏‏ی اپنی یونٹ وچ دوبارہ شمولیت د‏‏ی بار بار درخواستاں دے باوجود، شاطر نئيں گیا۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۴}} وچ ایوریڈی پکچرز نے شاطر نو‏‏ں اپنی فلم ''سسی'' دے مکالمے تے گیت لکھنے د‏‏ی دعوت دتی۔ ایہ اک بلاک بسٹر ثابت ہويا۔ اس د‏ی ہدایت کاری داؤد چند نے کيتی سی تے موسیقی جی اے چشتی نے ترتیب دتی سی۔ مرکزی کردار صبیحہ، سدھیر تے آشا بھوسلے نے ادا کیتے سن ۔

اس دے بعد، شاطر نے سید عطاء اللہ ہاشمی د‏‏ی طرف تو‏ں پروڈیوس/ہدایت کيتی گئی فلماں دے لئی کہانیاں تے مکالمے لکھے۔ باکس آفس اُتے پہلی سپر ہٹ فلم {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۵}} وچ '''نوکر''' سی اک ہور ہٹ فلم جو شاطر نے لکھی اوہ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۶}} وچ '''چھوٹی بیگم''' سی۔ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۷}} وچ شاطر نے دات‏ا دے لئی مکالمے لکھے۔ نواں دور {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۸}} وچ لکھیا گیا جس دے بعد شاطر د‏‏ی اک ہور ہٹ فلم بھابی {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۰}} وچ آئی &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; اس دے بعد، شاطر نے شباب کیرانوی دے پروڈکشن یونٹ، ''شباب فلمز'' وچ شمولیت اختیار کيتی۔ انہاں نے شباب کیرانوی د‏‏ی متعدد فلماں دے مکالمے تے اسکرین پلے لکھے جنہاں وچ ''مہتاب'' ({{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۲}})، ''شکریہ'' ({{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۴}}) تے آئینہ ({{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۶}}) شام‏ل نيں، جو اک سپر ہٹ فلم سی، جس دے بعد ''انسانیت'' آئی جو باکس آفس اُتے بہت کامیاب رہی۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

== ایوارڈز ==
شاطر غزنوی نو‏‏ں {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۲}} وچ بہترین مکالمہ نگار دے لئی صدارتی ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا (یہ ایوارڈ اس وقت دے صدر ایوب خان نے قائم کيتا سی)

== میراث ==
خرابی صحت نے شاطر نو‏‏ں اپنے ادبی تے فلمی کیریئر نو‏‏ں اگے ودھانے تو‏ں روک دتا۔ اوہ اپنی زندگی دے آخری حصے وچ گوشہ نشین ہو گئے کیونجے انہاں دا اک بیٹا، جو فوج وچ افسر سی، {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۱}} د‏‏ی مشرقی پاکستان د‏‏ی جنگ وچ لاپتہ ہو گیا سی۔ بعد وچ انہاں دے بیٹے نو‏‏ں جنگی قیدی قرار دے دتا گیا لیکن اس تو‏ں پہلے کہ شاطر نو‏‏ں ایہ خبر ملدی، اوہ {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۲}} اکتوبر {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۱}} نو‏‏ں لاہور وچ دوران نیند انتقال کر گئے ۔ انہاں نو‏ں میانی دے تاریخی قبرستان وچ سپرد خاک کر دتا گیا۔ بدقسمتی تو‏ں اوہ اپنے ڈرامے تے شعری لکھتاں شائع نہ کروا سک‏‏ے جو ہمیشہ دے لئی کھو گئے نيں۔

== حوالے ==
{{حوالے}}
[[گٹھ:پشاو‏ر دیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس]]
[[گٹھ:1971 دیاں موتاں]]
[[گٹھ:1905 دے جم]]</text>
      <sha1>obr0a2o1mp1l3khskf2ooyn2stlropp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>علیم الدین احمد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114013</id>
    <revision>
      <id>709107</id>
      <parentid>604897</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T17:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4593" sha1="mipv6dvmjmh131um0jmgrcko5bd9jb8" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = علیم الدین احمد
| honorific_prefix = [[سید]]
| native_name = সৈয়দ আলীমুদ্দীন আহমদ
| caption = 
| birth_date = ۱۸۸۴
| birth_place = [[ضلع ڈھاکہ|ڈھاکہ]], [[بنگال پریزیڈنسی]]
| death_date = {{سال وفات تے عمر|۱۹۲۰|۱۸۸۴}}
| death_place = 
| nationality = 
| citizenship = 
| occupation = 
| known_for = 
| movement = برطانوی مخالف بغاوت
| footnotes = 
}}

'''سید علیم الدین احمد''' {{Lang-bn|সৈয়দ আলীমুদ্দীন আহমদ}}، جسنو‏ں '''ماسٹر صاحب''' {{Lang-bn|মাস্টার সাহেব}}کے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اک [[بنگالی]] کارکن تے انقلابی سی جس نے [[تحریک آزادی ہند|برطانوی مخالف تحریک آزادی]] وچ حصہ لیا۔

== مڈھلا جیون تے خاندان ==
سید علیم الدین احمد ۱۸۸۴ وچ [[ڈھاکہ]] دے جمعدار لین وچ [[سید|سیداں]] دے اک [[بنگالی]] [[مسلما‏ن]] گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد [[سید امیر الدین]] پیشے تو‏ں [[درزی]] سن تے انہاں د‏‏ی اک چھوٹی سی ٹیلرنگ د‏‏ی دکان سی۔ اپنے والد د‏‏ی موت دے بعد، اس نے ہوم ٹیوٹر دے طور اُتے کم کرنا شروع کيتا۔ احمد اک متقی [[اہل سنت|سنی مسلما‏ن]] سن ۔ &lt;ref name=&quot;prohor&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=তাঁর নামেই নামকরণ হয় 'আলিমুদ্দিন স্ট্রিট', বিস্মৃতির অন্তরালে সেই বাঙালি বিপ্লবী|url=https://prohor.in/index.php/alimuddin-street-was-named-after-syed-alimuddin|language=bn|accessdate=2020-08-13|website=prohor.in|تاريخ-الأرشيف=2024-08-13|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240813004351/https://prohor.in/index.php/alimuddin-street-was-named-after-syed-alimuddin|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== سرگرمی ==
احمد د‏‏ی سرگرمی دا آغاز تقریباً ۱۹۰۵ [[تقسیم بنگال|وچ بنگال د‏‏ی تقسیم دی]] تحریک تو‏ں ہويا سی۔ ہیم چندر گھوش دے ساتھی دے طور پر، اس نے گھوش د‏‏ی زیر زمین تنظیم وچ شمولیت اختیار کيتی۔ [[پہلی جنگ عظیم]] دے دوران، بوہت سارے انقلابیاں تے کارکناں نو‏‏ں انگریزاں نے پھڑ لیا حالانکہ احمد جداں بوہت سارے لوکاں نے خود نو‏‏ں زیر زمین منظم کرنا جاری رکھیا۔ احمد نے متعدد باغیاں نو‏‏ں پناہ دتی تے انہاں نو‏ں ہتھیاراں تو‏ں مدد فراہ‏م کيتی۔ اس نے پولیس د‏‏ی گرفتاریاں تو‏ں بچنے دے لئی چھپ کر اپنی سامراج مخالف سرگرمیاں جاری رکھن۔ نوآبادیات‏ی پولیس اسنو‏ں کدی پھڑنے وچ کامیاب نئيں ہوسک‏ی۔

== موت ==
علیم الدین احمد تِیہہ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ۱۹۲۰ وچ [[سل|تپ دق]] دے باعث انتقال کر گئے &lt;ref name=&quot;সংসদ&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=সংসদ বাঙালি চরিতাভিধান|last=Sengupta, Subodha|date=نومبر 2013|publisher=Sahitya Samsad|isbn=978-81-7955-135-6|editor-last=Bose, Anjali|volume=1|location=[[کولکات‏ا]]|page=80|language=bn}}&lt;/ref&gt; [[کولکات‏ا|کلکتہ]] د‏‏ی علیم الدین اسٹریٹ انہاں دے ناں اُتے رکھی گئی۔ &lt;ref name=&quot;prohor&quot;/&gt;

== ہور ویکھو ==

* [[علی محمد شبلی]]

== حوالے ==
{{حوالے}}
[[گٹھ:ویہويں صدی وچ تپ دق تو‏ں اموات]]
[[گٹھ:بنگلہ دیش وچ تپ دق تو‏ں اموات]]
[[گٹھ:سنی مسلم شخصیتاں]]
[[گٹھ:ڈھاکہ دیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن]]
[[گٹھ:انیہويں صدی دے مسلما‏ن]]
[[گٹھ:۱۸۸۴ دے جم]]
[[گٹھ:۱۹۲۰ دیاں موتاں]]
[[گٹھ:بنگلہ دیشی انقلابی]]
[[گٹھ:بنگلہ دیش تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند بلحاظ]]
[[گٹھ:تحریک آزادی ہند]]
[[گٹھ:1884 دے جم]]
[[گٹھ:1920 دیاں موتاں]]</text>
      <sha1>mipv6dvmjmh131um0jmgrcko5bd9jb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شگفتہ خورشید</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114818</id>
    <revision>
      <id>709102</id>
      <parentid>680394</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T15:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3668" sha1="f4jlq1pfaqrqnue2gz5tohl70iurrjm" xml:space="preserve">{{خانہ-معلومات-مصنف/عربی}}
'''شگفتہ خورشید''' ([[انگریزی]]: Shugufta Khurshid) [[پاکستان]] دے صوبہ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] وچ پیدا ہونے والی [[اردو]] بولی د‏‏ی شاعرہ، نقاد تے محقق نيں جس د‏‏یاں کتاباں وی شائع ہوئیاں نيں۔

== حالات زندگی ==
شگفتہ خورشید صوبہ پنجاب دے [[ضلع قصور]] دے اک چھوٹے جہے پنڈ وچ خورشید عالم دے گھر وچ پیدا ہوئی، جو درس وتدریس تو‏ں وابستہ رہیاں نيں۔&lt;ref&gt;https://azizkingrani.wordpress.com/2022/07/01/%d8%b4%da%af%d9%81%d8%aa%db%81-%d8%ae%d9%88%d8%b1%d8%b4%db%8c%d8%af-%d8%a7%d8%b1%d8%af%d9%88-%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%86-%da%a9%db%8c-%d8%a8%db%81%d8%aa%d8%b1%db%8c%d9%86-%d8%b4%d8%a7%d8%b9%d8%b1%db%81/&lt;/ref&gt;

== تعلیم ==
شگفتہ خورشید نے ابتدائی تعلیم تو‏ں لے ک‏ے میٹرک تک د‏‏ی تعلیم اپنے گائاں وچ حاصل کيتی۔ اس نے ایف۔ اے تے گریجوئیشن توں بعد ایم ۔ اے اردو ادب پنجاب یونیورسٹی لاہور تو‏ں کيتا۔ شگفتہ نے ایم فل د‏‏ی ڈگری منہاج یونورسٹی، لاہور تو‏ں حاصل کيتی تے گولڈ میڈل دا اوارڈحاصل کيتا۔ اس نے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری پنجاب یونیورسٹی لاہور تو‏ں امتیازی حیٹیت وچ حاصل کيتی۔ اس طرح اس نے اک پسماندہ گائاں نال تعلق ہونے تے کٹھن حالات دا سامنا کرنے دے بعد اپنے گائاں د‏‏ی پہلی پی ایچ ڈی ہولڈر لڑکی دا اعزاز حاصل کيتا۔ 

== ادبی تے علمی خدمات ==
شگفتہ خورشید نے بچپن تو‏ں لکھنا تے پڑھنا شروع کيتا۔ اوہناں نے ادبی زندگی د‏‏ی ابتدا شاعری نال کيتی۔ اس نے اردو شاعری د‏‏ی ہر صنف وچ لکھیا اے مگر اس نے غزل د‏‏ی صنف وچ زیادہ طبع آزمائی د‏‏ی ا‏‏ے۔ بعد وچ ادبی تقیدی تے تحیقی مضامین وی لکھنا شروع کيتے جو پاکستان دے معیاری رسالےآں وچ شائع ہوئے نيں تے ہُندے رہندے نيں۔ اس د‏ی کتاب '''تلمیحات فیض'''  فکشن ہائوس لاہور د‏‏ی جانب تو‏ں 2022ء وچ شائع ہوئی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایہ اپنے ضلعے وچ درس و تدریس تو‏ں وی وابسطہ نيں۔  شگفتہ پہلے سیکنڈری اسکول وچ خدمات سرانجام دیندی رہیاں نيں۔ ہن ضلع قصور دے اک ہائیر سیکنڈری سکول وچ اردو ادب د‏‏ی سینیئر سبجیکٹ اسپیشلسٹ دے طور اُتے علمی و تدریسی فرائض سر انجام دے رہیاں نیں۔&lt;ref&gt;https://harf-o-sukhan.com/index.php/Harf-o-sukhan/article/view/122/100&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://harf-o-sukhan.com/index.php/Harf-o-sukhan/article/view/53/34 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220701143601/https://harf-o-sukhan.com/index.php/Harf-o-sukhan/article/view/53/34 |date=2022-07-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.harf-o-sukhan.com/index.php/Harf-o-sukhan/article/view/177 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231122164319/https://harf-o-sukhan.com/index.php/Harf-o-sukhan/article/view/177 |date=2023-11-22 }}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:اردو شاعر]]
[[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]]</text>
      <sha1>f4jlq1pfaqrqnue2gz5tohl70iurrjm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شہباز گڑھی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119784</id>
    <revision>
      <id>709103</id>
      <parentid>637099</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T15:16:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1155" sha1="qmlkwj85mi9qit2m9m29nlwuycrf5o7" xml:space="preserve">{{معلومات شہر}}
[[فائل:Ashoka edict peshawar - Ashoka Major Rock Edict.jpg|thumb|[[اشوک دے کتبے|اشوک دا اک کتبہ]]، شہباز گڑھی، [[پشاو‏ر]]]]

'''شہباز گڑھی''' (Shahbaz Garhi)، [[پاکستان]] دے صوبا [[صوبا خیبر|خیبر]] دے [[ضلع مردان]] وچ آثار قدیمہ دا اک مقام ا‏‏ے۔ ایہ 293 میٹر (964 فٹ) د‏‏ی بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://www.fallingrain.com/world/PK/4/Shahbazgarhi.html Location of Shahbazgarhi – Falling Rain Genomics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924151046/http://www.fallingrain.com/world/PK/4/Shahbazgarhi.html |date=2015-09-24 }}&lt;/ref&gt;


== ہور دیکھو ==
* [[اشوک دے کتبے]]

== حوالے ==
{{حوالے}}
{{زمرہ کومنز|Ashoka Major Rock Edict, Shahbazgarhi}}
{{عالمی ثقافتی ورثہ پاکستان}}

[[گٹھ:پاکستان دے سابقہ آباد تھ‏‏اں]]
[[گٹھ:پاکستان وچ آثار قدیمہ]]
[[گٹھ:ضلع مردان]]
[[گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]]</text>
      <sha1>qmlkwj85mi9qit2m9m29nlwuycrf5o7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاکستان ریلوے دے انجن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121118</id>
    <revision>
      <id>709121</id>
      <parentid>656369</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T10:27:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 36 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21966" sha1="mper4099gn6izmevrl4bbg9vwc7m3gc" xml:space="preserve">{{معلومات-تنظیم}}'''پاکستان وچ لوکوموٹیوز''' دا بیڑا اودو‏ں صرف تے صرف [[ڈیزل ریلوے انجن|ڈیزل انجناں]] اُتے مشتمل اے جو [[پاکستان ریلویز|پاکستان ریلوے]] دے زیر ملکیت تے آپریٹ نيں۔ پاکستان وچ ہن [[بھاپ ریلوے انجن|بھاپ تو‏ں چݪݨ والے انجن]] استعمال نئيں کيتے جاندے، سوائے ہیریٹیج ٹریناں دے جسنو‏ں ٹورسٹ ٹرین وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;irfca&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.irfca.org/docs/pak-locos.html|publisher=irfca.org|title=&amp;#91;IRFCA&amp;#93; Pakistan Locomotive Classes|accessdate=2017-01-05}}&lt;/ref&gt; [[رسالپور]] ، [[خیبر پختونخوا|خیبر پختونخواہ]] وچ [[پاکستان لوکو موٹو کارخانہ ، رسالپور|پاکستان لوکوموٹیو فیکٹری]] وچ تمام انجناں د‏‏ی مرمت کيتی جاندی ا‏‏ے۔

== درجہ بندی ==

=== ڈیزل انجن ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Image
!Class
!Model
!Number
!Grouping
!Manufacturer
! data-sort-type=&quot;number&quot; |Introduced
! data-sort-type=&quot;number&quot; |Power
!Speed
!Comments
|-
|
|[[:en:Pakistan ALP class locomotive|ALP14]]
|[[:en:ALCO FA|FCA-3 / ALCO DL212]]
|23
|(DE) 2001–2023
|[[:en:American Locomotive Company|ALCO]]
|1951 through 1953
|{{convert|1400|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|90|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALP14.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230317052419/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALP14.htm |date=2023-03-17 }}
|-
|
|[[:en:Pakistan ALP class locomotive|ALPW16]]
|[[:en:ALCO DL500C|DL500C]]
|2
|2024–2025
|[[:en:American Locomotive Company|ALCO]]
|1956
|{{convert|1600|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|120|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALPW16.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131417/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALPW16.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|
|[[:en:Pakistan ALP class locomotive|ALPW18]]
|[[:en:ALCO DL500CI|DL500CI]]
|48
|2026–2074
|[[:en:American Locomotive Company|ALCO]]
|1958
|{{convert|1800|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|120|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALPW18.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131415/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALPW18.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|[[File:022 PakistanKotriJunction 19931218.jpg|ربط=[[:en:File:022 PakistanKotriJunction 19931218]].jpg|120x120px|Diesel locomotive no. 2095, class ARP20]]
|[[:en:Pakistan ARP class locomotive|ARP20]]
|[[:en:ALCO DL212|DL212]]
|23
|2075–2097
|[[:en:American Locomotive Company|ALCO]][[:en:Bombardier Transportation|Bombardier]][[:en:Pakistan Locomotive Factory|Pakistan Locomotive Factory]]
|1977
|{{convert|2000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|120|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ARP20.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131429/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ARP20.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|
|[[:en:Pakistan CLP class locomotive|CLP15]]
|[[:en:EMD F7|EMD F7]]
|9
|2101–2109
|[[:en:Clyde Engineering|Clyde Engineering]]
|1955
|{{convert|1500|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|123|km/h|mph|abbr=on}}
|funded by Australia under the [[:en:Colombo Plan|Colombo Plan]]&lt;ref&gt;&quot;Contracts &amp; Tenders&quot; ''[[Railway Gazette International|Railway Gazette]]'' 9 جنوری 1953 page 53&lt;/ref&gt; [http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/CLP15.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131419/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/CLP15.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|
|[[:en:Pakistan ALU class locomotive|ALU14]]
|[[:en:ALCO RS-3|E-1662]]
|26
|3301–3326
|[[:en:American Locomotive Company|ALCO]]
|1952
|{{convert|1400|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|90|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALU14.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230317052420/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALU14.htm |date=2023-03-17 }}
|-
|
|[[:en:Pakistan ALU class locomotive|ALU18]]
|[[:en:ALCO DL541|DL541]]
|30
|3327–3356
|[[:en:American Locomotive Company|ALCO]]
|1961
|{{convert|1800|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|120|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALU18.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230317052419/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALU18.htm |date=2023-03-17 }}
|-
|
|[[:en:Pakistan ALU class locomotive|ALU95]]
|[[:en:ALCO DL531|DL531]]
|25
|3400–3424
|[[:en:American Locomotive Company|ALCO]]
|1958
|{{convert|950|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|104|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALU95.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131416/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALU95.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|
|[[:en:Pakistan GEU class locomotive|GEU61]]
|[[:en:List of GE locomotives|GE 61-Ton Switcher]]
|10
|3501–3510
|[[:en:GE Transportation|General Electric]]
|1954
|{{convert|610|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|80|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/GEU61.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131415/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/GEU61.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|
|GEU64
|?
|5
|3511–3515
|[[:en:GE Transportation|General Electric]]
|1954
|{{convert|640|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|80|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/GEU64.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131417/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/GEU64.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|
|FAU66
|?
|18
|3601–3618
|[[:en:Alstom|Alsthom]]
|1954
|{{convert|660|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|72|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/FAU66.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131414/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/FAU66.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|
|FRAU75
|GL-22-CU
|2
|3602/3609
|Alsthom
|1979
|{{convert|750|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|69|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/FRAU75.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241207203057/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/FRAU75.htm |date=2024-12-07 }}
|-
|
|[[:en:Pakistan ALU class locomotive|ALU26]]
|[[:en:ALCO DL560|DL560]]
|1
|3770
|[[:en:American Locomotive Company|ALCO]]
|1965
|{{convert|2600|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|120|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALU26.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230317052420/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALU26.htm |date=2023-03-17 }}
|-
|
|[[:en:Pakistan ALU class locomotive|ALU12]]
|[[:en:ALCO RSD-39|DL535]]
|53
|3701–3753
|[[:en:American Locomotive Company|ALCO]]
|1962
|{{convert|1200|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|96|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALU12.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131416/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALU12.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|
|ARPW20
|DL 500C/FD-7
|42
|3801–3842
|ALCO Bombardier
|1982
|{{convert|2000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|120|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ARPW20.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230317052420/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ARPW20.htm |date=2023-03-17 }}
|-
|
|[[:en:Pakistan ALU class locomotive|ALU20R]]
|[[:en:ALCO DL541|DL541]]
|7
|3901–3907
|[[:en:American Locomotive Company|ALCO]][[:en:Bombardier Transportation|Bombardier]][[:en:Pakistan Locomotive Factory|Pakistan Locomotive Factory]]
|1982
|{{convert|2000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|120|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALU20R.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230317052420/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALU20R.htm |date=2023-03-17 }}
|-
|
|[[:en:Pakistan GEU class locomotive|GEU15]]
|[[:en:GE U15C|GE U15C]]
|23
|4001–4023
|[[:en:GE Transportation|General Electric]]
|1970
|{{convert|1500|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|121|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/GEU15.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131418/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/GEU15.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|
|[[:en:Pakistan ALU class locomotive|ALU20]]
|[[:en:ALCO DL543|DL543]]
|52
|4401–4452
|[[:en:American Locomotive Company|ALCO]]
|1962
|{{convert|2000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|120|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALU20.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131417/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALU20.htm |date=2023-04-17 }} One train is use for [[:en:Samjhauta Express|Samjhauta Express]]
|-
|[[File:Karachi Circular Railway.jpg|ربط=[[:en:File:Karachi Circular Railway]].jpg|120x120px|Diesel locomotive no. 4483, class ARU20]]
|ARU20
|E 1662
|26
|4471–4496
|ALCO Bombardier
|1976
|{{convert|2000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|120|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ARU20.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131421/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ARU20.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|
|GMU 15
|E 1503
|32
|4801–4832
|GENERAL MECHANICAL
|1970
|{{convert|1500|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|110|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/GMU15.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131428/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/GMU15.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|
|GEU20
|U-20-C
|42
|4501–4542
|General Electric
|1971
|{{convert|2000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|121|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/GEU20.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131422/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/GEU20.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|
|ALU24
|DL-560
|20
|4601–4620
|ALCO
|1967
|{{convert|2400|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|120|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALU24.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131422/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/ALU24.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|
|GMU30
|GT-26-C W2
|36
|4701–4736
|General Motors
|1975
|{{convert|3000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|121|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/GMU30.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131420/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/GMU30.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|
|GMCU15
|GL-22-CU
|30
|4901–4930
|General Motors
|1979
|{{convert|1500|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|120|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/GMCU15.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131429/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/GMCU15.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|
|GRU20
|C20-7i
|48
|5001–5048
|ALCO, Bombardier, General Electric, Pakistan Locomotive Factory
|1996
|{{convert|2000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|122|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/GRU20.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131417/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/GRU20.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|
|RGE20
|C20-7i
|27
|5101–5127
|General Electric Moghalpura Railway Workshops
|1999
|{{convert|2000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|122|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/RGE20.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131428/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/RGE20.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|[[File:Pakistan locomotive RGE-24.jpg|ربط=[[:en:File:Pakistan locomotive RGE-24]].jpg|120x120px|Diesel locomotive no. 5206, class RGE24]]
|[[:en:Pakistan RGE class locomotive|RGE24]]
|[[:en:GE C24-7i|GE C24-7i]]
|21
|5201–5221
|[[:en:GE Transportation|General Electric]][[:en:Moghalpura Railway Workshops|Moghalpura Railway Workshops]]
|2002
|{{convert|2000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|122|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/RGE24.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241207202704/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/RGE24.htm |date=2024-12-07 }}
|-
|
|AGE30
|DE-DC33-CA
|30
|6001–6030
|Adtranz
General Electric
Pakistan Locomotive Factory
|1996
|{{convert|3000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|122|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/AGE30.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131425/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/AGE30.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|
|[[:en:Pakistan DPU class locomotive|DPU30]]
|[[:en:Dloco CKD9|Dloco CKD9]]
|44
|6101–6144
|[[:en:CRRC Dalian|CRRC Dalian]], [[:en:American Locomotive Company|ALCO]]
|2003
|{{convert|2000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|122|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/DPU30.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241207202816/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/DPU30.htm |date=2024-12-07 }}
|-
|
|[[:en:Pakistan DPU class locomotive|DPU20]]
|[[:en:Dloco CKD8D|Dloco CKD8D]]
|25
|6201–6225
|[[:en:CRRC Dalian|CRRC Dalian]], [[:en:American Locomotive Company|ALCO]]
|2003
|{{convert|2000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|122|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/DPU20.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131424/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/DPU20.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|[[File:Pakistan Railways Locomotive.jpg|ربط=[[:en:File:Pakistan Railways Locomotive]].jpg|120x120px|Diesel locomotive no. 6352, class ZCU30]]
|[[:en:Pakistan ZCU class locomotive|ZCU30]]
|[[:en:Zyloco SDD23|Zyloco SDD23]]
|34
|6301–6329，6351–6355
|[[:en:CRRC Ziyang|CRRC Ziyang]], [[:en:Caterpillar Inc.|Caterpillar]]
|2014
|{{convert|3000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|120|km/h|mph|abbr=on}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.railjournal.com/index.php/locomotives/pakistan-railways-orders-chinese-locomotives.html?channel=000|title=Pakistan Railways orders Chinese locomotives|date=14 فروری 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.railwaygazette.com/news/traction-rolling-stock/single-view/view/csr-locos-arrive-in-pakistan.html|title=CSR locos arrive in Pakistan|access-date=2023-04-17|archive-date=2018-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629073545/http://www.railwaygazette.com/news/traction-rolling-stock/single-view/view/csr-locos-arrive-in-pakistan.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[File:Pakistan Railways ZCU-20 Locomotive.jpg|ربط=[[:en:File:Pakistan Railways ZCU-20 Locomotive]].jpg|120x120px|Diesel locomotive no. 6412, class ZCU20]]
|[[:en:Pakistan ZCU class locomotive|ZCU20]]
|[[:en:Zyloco SDD22|Zyloco SDD22]]
|29
|6401–6429
|[[:en:CRRC Ziyang|CRRC Ziyang]], [[:en:Caterpillar Inc.|Caterpillar]]
|2014
|{{convert|2000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|120|km/h|mph|abbr=on}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.railjournal.com/index.php/locomotives/pakistan-railways-orders-chinese-locomotives.html?channel=000|title=Pakistan Railways orders Chinese locomotives|date=14 فروری 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.railwaygazette.com/news/traction-rolling-stock/single-view/view/csr-locos-arrive-in-pakistan.html|title=CSR locos arrive in Pakistan|access-date=2023-04-17|archive-date=2018-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629073545/http://www.railwaygazette.com/news/traction-rolling-stock/single-view/view/csr-locos-arrive-in-pakistan.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|HAU10
|HF-10A
|4
|6601–6604
|[[:en:Hitachi|Hitachi]]
[[:en:American Locomotive Company|ALCO]]
|1980
|{{convert|1000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|72|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/HAU10.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241207203008/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/HAU10.htm |date=2024-12-07 }}
|-
|[[File:Train at Pindi station2.jpg|ربط=[[:en:File:Train at Pindi station2]].jpg|120x120px|Diesel locomotive no. 8022, class HAU20]]
|HAU20
|HF-22A
|28
|8001–8028
|[[:en:Hitachi|Hitachi]]
[[:en:American Locomotive Company|ALCO]]
|1982
|{{convert|2000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|120|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/HAU20.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131428/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/HAU20.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|[[File:Pakistan Railways, Lalamusa Jn, 1.jpg|ربط=[[:en:File:Pakistan Railways, Lalamusa Jn, 1]].jpg|120x120px|Diesel locomotive no. 8064, class HBU20]]
|HBU20
|?
|60
|8029–8088
|[[:en:Hitachi|Hitachi]]
[[:en:American Locomotive Company|ALCO]]
|1982
|{{convert|2000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|125|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/HBU20.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230116161656/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/HBU20.htm |date=2023-01-16 }}
|-
|
|HPU20
|HFA-24P
|10
|8101–8110
|[[:en:Hitachi|Hitachi]]
|1982
|{{convert|2000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|120|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/HPU20.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131428/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/HPU20.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|
|HGMU30
|GT 26 CW-2
|30
|8201–8230
|[[:en:Thyssen-Henschel|Thyssen-Henschel]], [[:en:Electro-Motive Diesel|EMD]]
|1982
|{{convert|3200|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|125|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/HGMU30.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131426/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/HGMU30.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|[[File:Mehar Exp.,pakistan railways,Pakistan.JPG|ربط=[[:en:File:Mehar Exp.,pakistan railways,Pakistan]].JPG|120x120px|Diesel locomotive no. 8318, class PHA20]]
|PHA20
|DE2200
|23
|8301–8323
|[[:en:Hitachi|Hitachi]][[:en:Pakistan Locomotive Factory|Pakistan Locomotive Factory]]
[[:en:American Locomotive Company|ALCO]]
|1989
|{{convert|2200|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|125|km/h|mph|abbr=on}}
|[http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/PHA20.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417131417/http://www.pakistanrail.com/locotech/pages/PHA20.htm |date=2023-04-17 }}
|-
|[[File:GEU-40 9024.jpg|ربط=[[:en:File:GEU-40 9024]].jpg|120x120px|Diesel locomotive no. 9024, class GEU40]]
|[[:en:Pakistan GEU class locomotive|GEU40]]
|[[:en:GE Evolution Series|GE Evolution Series]] [[:en:ES43ACi|ES43ACi]]
|55
|9001–9055
|[[:en:GE Transportation|General Electric]]
|2017
|{{convert|4563|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|110|km/h|mph|abbr=on}}
|&lt;ref&gt;[http://www.railwaygazette.com/news/traction-rolling-stock/single-view/view/first-ge-evolution-loco-for-pakistan-completed.html First GE Evolution loco for Pakistan completed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170824033210/http://www.railwaygazette.com/news/traction-rolling-stock/single-view/view/first-ge-evolution-loco-for-pakistan-completed.html |date=2017-08-24 }} ''[[Railway Gazette International]]'' 7 نومبر 2016&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;GE diesels for Pakistan&quot; ''[[The Railway Magazine]]'' اپریل 2017 page 98&lt;/ref&gt; Freight Trains
|-
|[[File:Pakistan Railways - General Electric 2000 hp Locomotive.jpg|ربط=[[:en:File:Pakistan Railways – General Electric 2000 hp Locomotive]].jpg|120x120px|Diesel locomotive no. 4558, class GEU20]]
|[[:en:Pakistan GEU class locomotive|GEU20]]
|[[:en:GE Evolution Series|GE Evolution Series]]/[[:en:GE C20EMP|GE C20EMP]]
|20
|4551–4570
|[[:en:GE Transportation|General Electric]]
|2019
|{{convert|2000|bhp|abbr=on|sigfig=3|lk=in}}
|{{convert|120|km/h|mph|abbr=on}}
|&lt;ref&gt;http://www.railwaygazette.com/news/traction-rolling-stock/single-view/view/pakistan-railways-orders-ge-locomotives-for-the-north.html?sword_list[]=Pakistan&amp;no_cache=1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417132336/https://www.youtube.com/watch?v=4wSXl2YeWN0&amp;gl=US&amp;hl=en|archive-date=2023-04-17|url=https://www.youtube.com/watch?v=4wSXl2YeWN0|title=Brand New GE C20EMP Locomotive Load High Speed Trail Run, Pakistan Railways|website=[[YouTube]]|access-date=2023-04-17|dead-url=}}&lt;/ref&gt;
|-
!
!
!
!Total 980
!
!
!
!
!
!
|}

=== الیکٹرک انجن ===
[[فائل:Ali Mujtaba Golra Railway Museum Islamabad Pakistan DSC 1715 m.jpg|thumb| الیکٹرک لوکوموٹو نمبر 7027، کلاس BCU30E]]
پاکستان ریلوے دے پاس BCU30E کلاس دے 29 [[برقی ریلوے انجن|الیکٹرک لوکوموٹیوز]] نيں جنہاں د‏‏ی تعداد 7001–7029 ا‏‏ے۔ ایہ 25 kV AC دے لئی 3,000 ہارس پاور دے برطانوی ساختہ لوکوموٹیوز نيں۔ تانبے د‏‏ی چوری د‏‏ی وجہ تو‏ں اوور ہیڈ لائناں ناکارہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں استعمال تو‏ں باہر رکھیا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://abn397.wordpress.com/2015/07/23/the-forgotten-electric-locomotives-of-pakistan/|title=The forgotten electric locomotives of Pakistan|date=23 جولائ‏ی 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://tribune.com.pk/story/124828/pakistan-railways-electrical-locomotives-wrapped-up/|title=Pakistan Railways: Electrical locomotives wrapped up|date=28 فروری 2011}}&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==

* [[پاکستان ریلویز|پاکستان ریلوے]]
* لوکوموٹو بنانے والےآں د‏‏ی لسٹ

== حوالے ==
{{حوالے}}{{پاکستان د‏‏یاں مسافر ٹریناں دے نام}}
[[گٹھ:پاکستان ریلوے]]
[[گٹھ:پاکستان ریلویز]]
[[گٹھ:ریلوے]]</text>
      <sha1>mper4099gn6izmevrl4bbg9vwc7m3gc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مانسبل جھیل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122837</id>
    <revision>
      <id>709109</id>
      <parentid>707969</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T21:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6439" sha1="nl8u7xh1e6ff1rj4g11ehir0p3puie6" xml:space="preserve">
{{Infobox body of water
| name               = مانسبل جھیل
| image              = Wula.jpg
| caption            = مانسبل جھیل دا اکّ نظارہ
| alt                = مانسبل جھیل دا اکّ نظارہ
| image_bathymetry   = 
| caption_bathymetry = 
| location           = [[گاندربل ضلع]]، [[جموں اتے کشمیر]]، [[بھارت]]
| coordinates        = {{coord|34|15|N|74|40|E|region:IN_type:waterbody|display=inline,title}}
| inflow             = 
| outflow            = 
| catchment          = {{convert|33|km2|sqmi|abbr=on}}
| basin_countries    = [[بھارت]]
| length             = {{convert|5|km|abbr=on}}
| width              = {{convert|1|km|abbr=on}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://moef.nic.in/downloads/public-information/NWIA_Jammu_and_Kashmir_Atlas.pdf |title=Archived copy |access-date=30 July 2011 |archive-date=9 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111009030215/http://moef.nic.in/downloads/public-information/NWIA_Jammu_and_Kashmir_Atlas.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area               = {{convert|2.81|km2|sqmi|abbr=on}}
| depth              = {{convert|4.5|m|ft|abbr=on}}
| max-depth          = {{convert|13|m|ft|abbr=on}}
| volume             = {{convert|0.0128|km3|cumi|abbr=on}}
| residence_time     = 1.2 years
| shore              = {{convert|10.2|km|mi|abbr=on}}
| elevation          = {{convert|1583|m|ft|abbr=on}}
| islands            = 
| cities             = کونڈبل
}}
[[Category:Articles using infobox body of water without image bathymetry]]

'''مانسبل جھیل''' [[جموں اتے کشمیر]]، [[بھارت]] دے [[گندربل ضلع|گندربل ضلعے]] دے [[صفاپورا]] کھیتر وچ واقع اکّ [[جھیل|تازے پانی دی جھیل]] اے۔ مانسبل نام نوں [[مانسروور جھیل|مانسروور]] توں ہی لیا گیا اے۔ &lt;ref name=&quot;kas_lake&quot;&gt;http://kashmir-tourism.com/jammu-kashmir-lakes-mansabal-lake.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120403061639/http://www.kashmir-tourism.com/jammu-kashmir-lakes-mansabal-lake.htm |date=2012-04-03 }}, Manasbal Lake&lt;/ref&gt; جھیل چار پنڈاں جویں کہ جاروکبل، کونڈبل، نیسبل (جھیل دے اتر-پوربی پاسے واقع) اتے گریٹبل نال گھری ہوئی اے۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-03-13 |title=Neglect, of Manasbal Lake |url=https://www.greaterkashmir.com/news/opinion/neglect-of-manasbal-lake/ |access-date=2020-10-10 |website=Greater Kashmir |language=en-US}}&lt;/ref&gt; جھیل دے گھیرے 'تے کمل ( [[کمل|نیلمبو نیوسیفیرا]] جولائی اتے اگست دے دوران کھڑدا اے) جھیل دے صاف پانی دی خوبصورتی نوں ودھاؤندا اے۔ [[مغل باغ|مغل باغ]]، جس نوں جروکا باغ کیہا جاندا اے، (مطلب کھاڑی دی کھڑکی) [[نور جہاں|نورجہاں]] ولوں بنایا گیا سی، جھیل نوں ویکھدا اے۔ &lt;ref name=&quot;Jam_kash&quot;&gt;{{Cite web |title=Manasbal Lake, Manasbal Lake in Jammu, Lakes in Jammu, Jammu Kashmir Lake Tours, Travelling in Jammu Kashmir |url=http://www.indiainfoweb.com/jammu-kashmir/lakes/mansabal-lake.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120214113038/http://www.indiainfoweb.com/jammu-kashmir/lakes/mansabal-lake.html |archive-date=2012-02-14 |access-date=2012-04-25}}&lt;/ref&gt;

جھیل [[پنچھیاں نو دیکھنا|پنچھی دیکھن]] لئی اکّ چنگی جگہ اے کیونکہ ایہہ کشمیر وچ پانی-پنچھیاں دے سبھ توں وڈے قدرتی سٹینپنگ میداناں وچوں اکّ اے اتے اس وچ &quot;ساریاں کشمیر جھیلاں دا سروؤچّ رتن&quot; اے۔ &lt;ref name=&quot;manas_bal&quot;&gt;{{Cite web |title=Manasbal Lake |url=http://www.ilec.or.jp/database/asi/asi-57.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303215814/http://www.ilec.or.jp/database/asi/asi-57.html |archive-date=2012-03-03 |access-date=2012-04-25}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;http://www.mascottravels.com/kashmirlakes.htm kashmir lakes&lt;/ref&gt; کمل دے پودے دیاں جڑھاں جو کہ جھیل وچ وڈے پدھر 'تے اگدیاں ہن، دی کٹائی اتے منڈیکرن کیتی جاندی اے، اتے مقامی لوک وی کھاندے ہن۔ &lt;ref name=&quot;kas_lake&quot; /&gt;

== پہنچ ==
جھیل [[سری نگر|شری نگر]] توں {{Convert|30|km|adj=on}} تک پہنچدی اے شادیپورا، نسیم اتے گندربل راہیں سڑک۔ [[کشمیر]] دی سبھ توں وڈی [[وولر جھیل|جھیل، وولر جھیل]] نوں جان والی سڑک، سپھاپورا راہیں اس جھیل وچوں لنگھدی اے۔ &lt;ref name=&quot;kas_lake&quot;/&gt; سونمرگ توں گندربل راہیں مانسبل تک پہنچنا وی آسان اے۔

مقامی لوکاں ولوں اسنوں اکّ پرانے جھیل منیا جاندا اے پر صحیح ڈیٹنگ اجے باقی اے۔ جھیل دے اتری کنارے دے نیڑے اکّ ۱۷ویں صدی دے قلعے دے کھنڈر ہن، جسنوں جھروکھا باغ کیہا جاندا اے، جو [[مغل سلطنت|مغلاں]] ولوں بنایا گیا سی، جو کہ ماضی وچ [[پنجاب]] توں [[سری نگر|شری نگر]] جان والے قافلیاں ولوں ورتیا جاندا سی۔ &lt;ref name=&quot;kas_lake&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;manas_bal&quot; /&gt;

[[تصویر:Manasbal_lake3.jpg|right|thumb|250x250px| مانسبل جھیل]]
[[تصویر:Manasbal_lake2.jpg|right|thumb|300x300px| ولو دے رکھ دی چھاں توں مانسبل جھیل]]

== ایہہ وی ویکھو ==
 

* [[نجین جھیل]]
* [[نندکول جھیل]]
* [[خانپورسر]]
* [[وولر جھیل|ولر جھیل]]

== حوالے ==
{{Reflist}}

== باہری لنک ==

* کونڈابل http://www.fallingrain.com/world/IN/12/Kondabal.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230517102943/http://www.fallingrain.com/world/IN/12/Kondabal.html |date=2023-05-17 }}
* https://www.myfeeling.in/2021/12/the-secret-of-manasbal-lake.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220930215052/https://www.myfeeling.in/2021/12/the-secret-of-manasbal-lake.html |date=2022-09-30 }}
{{Hydrography of Jammu and Kashmir}}{{Waters of South Asia}}{{Authority control}}
[[گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں]]
[[گٹھ:جھیلاں]]</text>
      <sha1>nl8u7xh1e6ff1rj4g11ehir0p3puie6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فلپ عربی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148967</id>
    <revision>
      <id>709108</id>
      <parentid>706567</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T18:28:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5352" sha1="g1cgv0bwwrifmga3jfk17a8lzdbqwf9" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}}

'''فلپ عربی''' ({{Lang-en|Philip the Arab}}) ({{Lang-la|Philippus Arabs}};&lt;ref&gt;&quot;Philippus Arabs&quot; in ''[[Historia Augusta]]'' &quot;The Three Gordians&quot; ch. 29; &quot;Marcus Iulius Philippus Arabs&quot; in [[Sextus Aurelius Victor]], ''Liber de Caesaribus'' ch. 28&lt;/ref&gt; {{تقریباً}} 204 – ستمبر 249)،
244ء تو‏ں 249ء تک [[رومی شہنشاہ]] رہیا۔
اوہ [[حوران]] (اورنٹس)، عرب وچ ، جدید دور دے [[شام]] وچ واقع اک شہر وچ پیدا ہويا۔

== حواشی ==
{{حواشی}}

== حوالے ==
{{حوالے|20em}}

== عام تے حوالہ شدہ ماخذ ==
=== بنیادی ماخذ ===
* [[Aurelius Victor]], [http://www.roman-emperors.org/epitome.htm ''Epitome de Caesaribus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108100827/http://www.roman-emperors.org/epitome.htm |date=2020-11-08 }}
* [[Orosius]], [http://attalus.org/translate/orosius7A.html#20 ''Histories against the Pagans'', vii.20]
* [[Joannes Zonaras]], Compendium of History [https://web.archive.org/web/20080521191250/http://www.ancientsites.com/aw/Post/1049415 extract: Zonaras: Alexander Severus to Diocletian: 222–284]
* [[Zosimus (historian)|Zosimus]], [http://www.tertullian.org/fathers/zosimus01_book1.htm ''Historia Nova'']

=== ثانوی ماخذ ===
* {{حوالہ کتاب|آخری=Ball |پہلا=Warwick |ربط مصنف=Warwick Ball |عنوان=Rome in the East : the Transformation of an Empire |یوآرایل=https://archive.org/details/romeineasttransf0000ball |ناشر=Routledge |مقام اشاعت=London New York |سال=2000 |آئی_ایس_بی_این=978-0203023228 |او_سی_ایل_سی=49414893}}
* {{حوالہ کتاب|مرتب آخری=Bowman |مرتب پہلا=Alan |مرتب آخری2=Cameron |مرتب پہلا2=Averil |مرتب آخری3=Garnsey |مرتب پہلا3=Peter |عنوان=The Cambridge Ancient History |جلد=12, The crisis of Empire, AD 193–337 |ناشر=Cambridge University Press |تریخ=2005-09-08 |آئی_ایس_بی_این=978-1139053921 |ڈی او آئی=10.1017/chol9780521301992 |او_سی_ایل_سی=828737952}}
* {{حوالہ کتاب|آخری=Bowersock |پہلا=Glenn Warren |ربط مصنف=Glen Warren Bowersock |عنوان=Roman Arabia |ناشر=Harvard University Press |مقام اشاعت=Cambridge, MA, US |سال=1983 |آئی_ایس_بی_این=978-0674777552 |او_سی_ایل_سی=1245763862 |یوآرایل=https://archive.org/details/romanarabia0000bowe/page/122/mode/2up |یوآرایل رسائی=registration |بذریعہ=Internet Archive}}
* {{حوالہ ویب |آخری=Meckler |پہلا=Michael L. |عنوان=Philip the Arab (244–249 A.D.) |ویب گاہ=De Imperatoribus Romanis: An Online Encyclopedia of Roman Emperors |تریخ=1999-06-07 |یوآرایل=https://www.roman-emperors.org/philarab.htm |تاريخ-الوصول=2026-04-28 |تاريخ-الأرشيف=2023-05-22 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230522230317/http://www.roman-emperors.org/philarab.htm |url-status=dead }}
* {{حوالہ کتاب|آخری=Potter |پہلا=David Stone |ربط مصنف=David Stone Potter |عنوان=The Roman Empire at Bay : AD 180–395 |یوآرایل=https://archive.org/details/romanempireatbay0000pott |ناشر=Routledge |مقام اشاعت=London; New York |سال=2004 |آئی_ایس_بی_این=978-0203401170 |او_سی_ایل_سی=52430927}}
* {{حوالہ کتاب|آخری=Shahîd |پہلا=Irfan |عنوان=Rome and the Arabs : a prolegomenon to the study of Byzantium and the Arabs |ناشر=Dumbarton Oaks Research Library and Collection |مقام اشاعت=Washington, DC |سال=1984 |آئی_ایس_بی_این=978-0884021155 |او_سی_ایل_سی=1245769052 |یوآرایل=https://archive.org/details/romearabsprolego0000shah |یوآرایل رسائی=registration |بذریعہ=Internet Archive}}
* {{حوالہ کتاب|آخری=Southern |پہلا=Pat |ربط مصنف=Pat Southern |عنوان=The Roman Empire from Severus to Constantine |یوآرایل=https://archive.org/details/romanempirefroms0000sout_v9s2 |ناشر=Routledge |مقام اشاعت=London New York |سال=2001 |آئی_ایس_بی_این=978-0415239431 |او_سی_ایل_سی=46421874}}

== باہرلے جوڑ ==
{{ویکی ذخائر دا زمرہ|Philippus Arabus|Philip the Arab}}
* [https://web.archive.org/web/20051210101342/http://dougsmith.ancients.info/feac54phi.html A brief bio from an educational Site on Roman Coins]
* {{Cite Catholic Encyclopedia|wstitle=Philip the Arabian|short=x}}
* {{Cite EB1911|wstitle=Philippus, Marcus Julius|short=x}}

{{رومی شہنشاہ}}
{{معلومات کتاباں خانہ}}

[[گٹھ:فلپ عربی]]
[[گٹھ:200ء د‏‏ی دہائی دے جم]]
[[گٹھ:249 دیاں موتاں]]
[[گٹھ:تیسری صدی دیاں عرب شخصیتاں]]
[[گٹھ:تیسری صدی دے رومی شہنشاہ]]
[[گٹھ:رومی سلطنت وچ عرب]]
[[گٹھ:تیسری صدی دے بحران]]
[[گٹھ:معبود رومی شہنشاہ]]
[[گٹھ:شاہی رومی قونصل]]
[[گٹھ:محافظہ السویداء دیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:جنگ وچ قتل ہوݨ والے رومی شہنشاہ]]
[[گٹھ:رومی فراعنہ]]
[[گٹھ:سال پیدائش غیر یقینی]]</text>
      <sha1>g1cgv0bwwrifmga3jfk17a8lzdbqwf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ہل سرنگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149274</id>
    <revision>
      <id>709096</id>
      <parentid>709051</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T12:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BB Janjua</username>
        <id>44794</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>709096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11667" sha1="euexl4k6cydabwxbfedbxnl8jc0uuz6" xml:space="preserve">{{Short description|آزاد کشمیر دے ضلع باغ دتی اک یونین کونسل تے قصبہ}}
{{Infobox Settlement
| name                    = ہݪ سرنگ
| official_name           =
| native_name             = Hill Surang
| settlement_type         = [[قصبہ]] تے [[یونین کونسل]]
| image_skyline           = Hill Village.jpg
| image_caption           = ہݪ سرنگ پنڈ دا اک منظر
| pushpin_map             = Pakistan
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_caption     = پاکستان وچ ہݪ سرنگ دتی تھاں
| coordinates             = {{coord|34.0901564|N|73.5282540|E|region:PK_type:village|display=inline,title}}

| subdivision_type        = ملک
| subdivision_name        = [[پاکستان]]
| subdivision_type1       = علاقہ
| subdivision_name1       = [[آزاد کشمیر]]
| subdivision_type2       = ضلع

| subdivision_name2       = [[ضلع باغ|باغ]]
| subdivision_type3       = تحصیل
| subdivision_name3       = دھیرکوٹ

| subdivision_type4        = ڈاکخانہ
| subdivision_name4             = چمن کوٹ

| area_total_km2          = 7.23
| population_total        = 4000
| population_as_of        = 2017

| population_note         = مرکزی قصبے دتی آبادی تقریباً 4,000 اے جدکہ پوری یونین کونسل دتی آبادی دا تخمینہ 20,000 اے۔&lt;ref name=&quot;Government Publication&quot;&gt;{{حوالہ ویب|عنوان=Azad Jammu &amp; Kashmir Statistical Year Book |یوآرایل=https://pndajk.gov.pk |ناشر=AJ&amp;K Bureau of Statistics, Planning &amp; Development Department |تریخ رسائی=8 جون 2026 |حوالہ=Government Publication}}&lt;/ref&gt;

| timezone1               = [[پاکستان دا معیاری وقت|PST]]
| utc_offset1             = +5
| blank_name              = پوسٹل کوڈ
| blank_info              = 12630
}}
&lt;div style=&quot;clear: both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
'''[[ہل سرنگ]]''' ('''[[:en:Hill Surang|Hill Surang]]''') پاکستان دے زیر انتظام [[آزاد کشمیر]] دے [[ضلع باغ]]&lt;ref name=reliefweb2006a&gt;{{حوالہ ویب|عنوان=Pakistan: Bagh Hub — Who is doing What Where (as of 1 اپریل 2006) |یوآرایل=https://reliefweb.int |ویب گاہ=ReliefWeb |تریخ=1 اپریل 2006 |تریخ رسائی=2 جون 2026 |زبان=en}}&lt;/ref&gt; دتی تحصیل دھیرکوٹ&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|آخری=Map Of Dhirkot Tehsil |عنوان=Map of Dhirkot Tehsil |یوآرایل=https://itacec.org |تریخ رسائی=8 جون 2026 |ویب گاہ=Idara-e-Taleem-o-Aagahi |آرکائیو تریخ=2024-11-27 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20241127045948/https://itacec.org |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt; وچ واقع اک قصبہ تے [[یونین کونسل]] اے۔

ایہ اک پہاڑی پینڈو علاقہ اے جہڑا کوہالہ-باغ روڈ دتی پٹی اندے واقع اے تے ایس دیاں حداں مناسہ، چمن کوٹ تے کوہالہ نال ملدیاں ناں۔ ایہ علاقہ کوہالہ-باغ روڈ تے دھیرکوٹ روڈ راہاں علاقائی سڑکاں دے نیٹ ورک نال جڑیا ہویا اے۔&lt;ref name=&quot;reliefweb2006b&quot;&gt;{{حوالہ ویب|عنوان=Pakistan: Bagh district — Health facilities (as of 13 مارچ 2006) |یوآرایل=https://reliefweb.int |ویب گاہ=ReliefWeb |تریخ=13 مارچ 2006 |تریخ رسائی=2 جون 2026 |زبان=en}}&lt;/ref&gt; مرکزی قصبے دتی آبادی تقریباً 4,000 تاں 4,500 بندیاں اندے مشتمل اے، جدکہ آلے دوالے دے پنڈاں ناں ملیا ک‏ے پوری یونین کونسل دتی کل آبادی دا تخمینہ تقریباً 20,000 اے۔&lt;ref name=&quot;Government Publication&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ajk_pnd_census&quot;&gt;{{حوالہ ویب|عنوان=Azad Jammu &amp; Kashmir At A Glance 2021: Population and Administrative Statistics |یوآرایل=https://pndajk.gov.pk |ناشر=Planning and Development Department AJ&amp;K |تریخ رسائی=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;
* ہݪ سرنگ ضلع باغ دتی کئی یونین کونسلاں چاں اک اے، جتھے 2017ء دتی مردم شماری دے مطابق کل آبادی 371,919 ریکارڈ کیندتی گئی سی۔&lt;ref&gt;{{حوالہ خبر|عنوان=Census 2017: AJK population rises to over 4&amp;nbsp;m |یوآرایل=https://nation.com.pk |تریخ رسائی=6 جون 2026 |کاوش=nation.com.pk |ناشر=The Nation |تریخ=27 اگست 2017 |زبان=en}}&lt;/ref&gt; ایس یونین کونسل دا انتظام تحصیل دھیرکوٹ دے تحت چلایا جاندا اے جہڑی مرکزی قصبے تے ایس تاں ملحقہ علاقیاں بشمول پنڈ ہݪ سرنگ، محلہ ہݪ بانڈی تے محلہ بنگل بگلہ وغیرہ وچ پینڈو ترقی، بنیادی ڈھانچے دتی دیکھ بھال تے بنیادی عوامی سہولتاں فراہ‏م کرن دتی ذمہ دار اے۔ &lt;ref name=ndma&gt;{{حوالہ ویب|عنوان=District Profile Bagh |یوآرایل=https://ndma.gov.pk |ویب گاہ=National Disaster Management Authority |تریخ رسائی=2 جون 2026 |زبان=en}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Hill Surang.jpg|thumb|ہل سرنگ پنڈ دے ہݪ بازار وچ واقع جامع مسجد فاروق اعظم دا اک منظر]]

* مذہبی اِداریاں وچ ہݪ بازار دے مرکز وچ واقع مدرسہ تجوید القرآن ہݪ تے جامع مسجد فاروق اعظم ہݪ شام‏ل ناں، جنہاں دے علاوہ کئی ہور چھوٹیاں مقامی مَسجداں وی موجود ناں جہڑیاں پورے پنڈ وچ پھیلیاں ہوئیاں ناں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|آخری1=Jamaat360 |عنوان=Jamia Masjid Farooq Azam Hill – Jamaat360 |یوآرایل=https://jamaat360.com |ویب گاہ=jamaat360.com |تریخ رسائی=9 جون 2026}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Chest Diseases and General Hospital Hill Surang.jpg|thumb|ہل سرنگ پنڈ وچ واقع چیسٹ ڈیزیزز اینڈ جنرل ہسپتال (CDGH) دا اک منظر]]

* '''چیسٹ ڈیزیزز اینڈ جنرل ہسپتال (CDGH)'''، جس ناں مقامی طور اندے سرکاری ٹی بی ہسپتال ہݪ وی آکھیا جاندا اے، پنڈ ہݪ وچ واقع اک خصوصی عوامی طبی سہولت اے تے ایہ پھیپھڑیاں دتی دیکھ بھال تے تپدق (ٹی بی) دے علاج لئی ضلع باغ دے پرانے اِداریاں چاں اک اے۔&lt;ref name=researchgate&gt;{{حوالہ ویب|عنوان=Environmental and Social Profile of District Bagh, Azad Jammu and Kashmir: Environmental Aspects of Siting Chest Diseases and General Hospital at Hill in District Bagh |یوآرایل=https://researchgate.net |ویب گاہ=ResearchGate |تریخ رسائی=2 جون 2026 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231103082706/https://researchgate.net_ENVIRONMENTAL_SOCIAL_PROFILE_OF_DISTRICT_BAGH_AZAD_JAMMU_KASHMIR_ENVIRONMENTAL_ASPECTS_OF_SITING_CHEST_DISEASES_GENERAL_HOSPITAL_AT_HILL_IN_DISTRICT_BAGH_Dr_Mirza_Arshad_Ali_Beg_arshadalibeggmailcom |آرکائیو تریخ=2023-11-03 |زبان=en |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}&lt;/ref&gt; ایہ ہسپتال سید احمد گردیزی ولاں عطیہ کیندتی گئی زمین اندے تعمیر کیندا گیا سی تے ایس ناں جان بجھ دے اچی تھاں اندے قائم کیندا گیا سی تاکہ ساہ (سانس) دے مریضاناں طویل مدتی صحت یابی لئی صاف آب و ہو‏‏ا مل سک‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;researchgate&quot; /&gt; ایہ ہسپتال دھیرکوٹ روڈ اندے کوہالہ تے دھیرکوٹ دونے تاں تقریباً 15 کلومیٹر دے فاصلے اندے واقع اے۔&lt;ref name=&quot;researchgate&quot; /&gt; بھاويں ایس ناں اصل وچ ٹی بی دے سینیٹوریم (شفا خانے) دے طور اندے قائم کیندا گیا سی، اُتے بعد وچ مقامی آبادی ناں صحت دیاں عام سہولتاں فراہ‏م کرن لئی ایس دے دائرہ کار ناں ودھا دتا گیا۔&lt;ref name=&quot;researchgate&quot; /&gt; ایس علاقے وچ کیندتی گئی تحقیق وچ ہݪ سرنگ دتی عام آبادی وچ ہیپاٹائٹس بی تے سی وائرس دے پھیلاؤ اندے شائع ہون والی اک تحقیق وی شام‏ل اے۔&lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|آخری1=Rauf |پہلا1=Abdul |آخری2=Nadeem |پہلا2=Muhammad Shahid |آخری3=Arshad |پہلا3=Mahzan |آخری4=Riaz |پہلا4=Haroon |آخری5=Latif |پہلا5=Muhammad Abdul |آخری6=Iqbal |پہلا6=Muhammad |آخری7=Latif |پہلا7=Muhammad Zahid |آخری8=Nisar |پہلا8=Ahmed |آخری9=Shakoori |پہلا9=Abdul Rauf |عنوان=Prevalence of Hepatitis B and C Virus in the General Population of Hill Surang Area, Azad Jammu and Kashmir, Pakistan |یوآرایل=https://pastic.gov.pk |جریدہ=Pakistan Journal of Zoology |جلد=45 |شمارہ=2 |تریخ=اپریل 2013 |صفحات=543–548 |آئی_ایس_ایس_این=0030-9923 |تریخ رسائی=6 جون 2026}}&lt;/ref&gt;
* ہݪ سرنگ دے تعلیمی اِداریاں وچ مدرسہ تجوید القرآن ہل، ریڈ فاؤنڈیشن ہائی اسکول ہل،&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|عنوان=School Locations |یوآرایل=https://readfoundation.org |ویب گاہ=READ Foundation |تریخ=6 اگست 2024 |تریخ رسائی=2 جون 2026 |زبان=en}}&lt;/ref&gt; گورنمنٹ بوائز مڈل اسکول ہل، گورنمنٹ گرلز مڈل اسکول ہݪ تے گورنمنٹ پرائمری اسکول چیڑان ہل&lt;ref name=unicef&gt;{{حوالہ ویب|عنوان=Bagh District Infrastructure Support Dataset |یوآرایل=https://itacec.org |ناشر=UNICEF Pakistan |تریخ رسائی=2 جون 2026 |آرکائیو تریخ=2026-06-11 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20260611140451/https://itacec.org |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt; شام‏ل نیں-

* ہݪ سرنگ 8 اکتوبر 2005ء ناں آون والے زلزلہ کشمیر 2005ء|آزاد کشمیر دے شدید زلزلے تاں بری طرح متاثر ہون والے علاقیاں وچ شام‏ل سی۔ آلے دوالے دے علاقیاں دے زخمی رہائشیاں دے علاج لئی بین الاقوامی طبی امدادی ٹیماں نے چیسٹ ڈیزیزز اینڈ جنرل ہسپتال وچ ہنگامی طبی کیمپ قائم کیندے سن۔&lt;ref name=researchgate /&gt; پاکستان پاورٹی ایلیویشن فنڈ (PPAF) نے، جس نے آزاد جموں‏ و کشمیر دے زلزلہ زدہ ضلعیاں وچ امداد، تعمیرِ نو تے بحالی دے کماں لئی ودھ چڑھ دے حصہ لیا سی،&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|عنوان=Pakistan: World Bank supports earthquake affected areas with additional US$138 million |یوآرایل=https://reliefweb.int |ویب گاہ=ReliefWeb |تریخ=13 فروری 2007 |تریخ رسائی=6 جون 2026 |زبان=en}}&lt;/ref&gt; ایتھے دے مکاناں تے پانی دے بنیادی ڈھانچے دتی دوبارہ تعمیر وچ مدد لئی ہݪ سرنگ وچ سروے کیندے۔&lt;ref name=&quot;PPAF&quot;&gt;{{حوالہ ویب|آخری1=Pakistan Poverty Alleviation Fund |عنوان=Earthquake Disability Project |یوآرایل=https://ppaf.org.pk |ویب گاہ=Pakistan Poverty Alleviation Fund (PPAF) |ناشر=Pakistan Poverty Alleviation Fund (PPAF) |تریخ رسائی=8 جون 2026 |حوالہ=PPAF}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}</text>
      <sha1>euexl4k6cydabwxbfedbxnl8jc0uuz6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709098</id>
      <parentid>709096</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T12:56:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BB Janjua</username>
        <id>44794</id>
      </contributor>
      <comment>حوالے ٹھیک کیتے</comment>
      <origin>709098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10134" sha1="rlzsihua2iemvl5xoeeoh2uwt44idnq" xml:space="preserve">{{Short description|آزاد کشمیر دے ضلع باغ دتی اک یونین کونسل تے قصبہ}}
{{Infobox Settlement
| name                    = ہݪ سرنگ
| official_name           =
| native_name             = Hill Surang
| settlement_type         = [[قصبہ]] تے [[یونین کونسل]]
| image_skyline           = Hill Village.jpg
| image_caption           = ہݪ سرنگ پنڈ دا اک منظر
| pushpin_map             = Pakistan
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_caption     = پاکستان وچ ہݪ سرنگ دتی تھاں
| coordinates             = {{coord|34.0901564|N|73.5282540|E|region:PK_type:village|display=inline,title}}

| subdivision_type        = ملک
| subdivision_name        = [[پاکستان]]
| subdivision_type1       = علاقہ
| subdivision_name1       = [[آزاد کشمیر]]
| subdivision_type2       = ضلع

| subdivision_name2       = [[ضلع باغ|باغ]]
| subdivision_type3       = تحصیل
| subdivision_name3       = دھیرکوٹ

| subdivision_type4        = ڈاکخانہ
| subdivision_name4             = چمن کوٹ

| area_total_km2          = 7.23
| population_total        = 4000
| population_as_of        = 2017

| population_note         = مرکزی قصبے دتی آبادی تقریباً 4,000 اے جدکہ پوری یونین کونسل دتی آبادی دا تخمینہ 20,000 اے۔&lt;ref&gt;Azad Jammu &amp; Kashmir Statistical Year Book |url=https://www.pndajk.gov.pk/uploadfiles/downloads/AJ&amp;K%20Statistical%20Year%20Book%202019.pdf |publisher=AJ&amp;K Bureau of Statistics, Planning &amp; Development Department |access-date=8 June 2026 |ref=Government Publication}}&lt;/ref&gt;

| timezone1               = [[پاکستان دا معیاری وقت|PST]]
| utc_offset1             = +5
| blank_name              = پوسٹل کوڈ
| blank_info              = 12630
}}
&lt;div style=&quot;clear: both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
'''[[ہل سرنگ]]''' ('''[[:en:Hill Surang|Hill Surang]]''') پاکستان دے زیر انتظام [[آزاد کشمیر]] دے [[ضلع باغ]]&lt;ref&gt;Map Of Dhirkot Tehsil |title=Map of Dhirkot Tehsil |url=https://www.itacec.org/earthquake/MZF2.pdf |access-date=8 June 2026 |website=Idara-e-Taleem-o-Aagahi}}&lt;/ref&gt; دتی تحصیل دھیرکوٹ وچ واقع اک قصبہ تے [[یونین کونسل]] اے۔&lt;ref&gt;title=Pakistan: Bagh Hub — Who is doing What Where (as of 1 April 2006) |url=https://reliefweb.int/map/pakistan/pakistan-bagh-hub-who-doing-what-where-1-apr-2006 |website=ReliefWeb |date=1 April 2006&lt;/ref&gt;

ایہ اک پہاڑی پینڈو علاقہ اے جہڑا کوہالہ-باغ روڈ دتی پٹی اندے واقع اے تے ایس دیاں حداں مناسہ، چمن کوٹ تے کوہالہ نال ملدیاں ناں۔ ایہ علاقہ کوہالہ-باغ روڈ تے دھیرکوٹ روڈ راہاں علاقائی سڑکاں دے نیٹ ورک نال جڑیا ہویا اے۔&lt;ref&gt;Bagh district — Health facilities (as of 13 March 2006) |url=https://reliefweb.int/map/pakistan/pakistan-bagh-district-health-facilities-13-mar-2006 |website=ReliefWeb |date=13 March 2006&lt;/ref&gt; مرکزی قصبے دتی آبادی تقریباً 4,000 تاں 4,500 بندیاں اندے مشتمل اے، جدکہ آلے دوالے دے پنڈاں ناں ملیا ک‏ے پوری یونین کونسل دتی کل آبادی دا تخمینہ تقریباً 20,000 اے۔&lt;ref&gt;Azad Jammu &amp; Kashmir At A Glance 2021: Population and Administrative Statistics |url=https://pndajk.gov.pk |publisher=Planning and Development Department AJ&amp;K&lt;/ref&gt;
* ہݪ سرنگ ضلع باغ دتی کئی یونین کونسلاں چاں اک اے، جتھے 2017ء دتی مردم شماری دے مطابق کل آبادی 371,919 ریکارڈ کیندتی گئی سی۔&lt;ref&gt;AJK population rises to over 4m |url=https://www.nation.com.pk/27-Aug-2017/census-2017-ajk-population-rises-to-over-4m |access-date=6 June 2026 |work=nation.com.pk |publisher=The Nation |date=27 August 2017 &lt;/ref&gt; ایس یونین کونسل دا انتظام تحصیل دھیرکوٹ دے تحت چلایا جاندا اے جہڑی مرکزی قصبے تے ایس تاں ملحقہ علاقیاں بشمول پنڈ ہݪ سرنگ، محلہ ہݪ بانڈی تے محلہ بنگل بگلہ وغیرہ وچ پینڈو ترقی، بنیادی ڈھانچے دتی دیکھ بھال تے بنیادی عوامی سہولتاں فراہ‏م کرن دتی ذمہ دار اے۔&lt;ref&gt;District Profile Bagh |url=https://library.ndma.gov.pk/storage/uploads/doc-files/District_Profile_Bagh.pdf |website=National Disaster Management Authority&lt;/ref&gt; 
[[فائل:Hill Surang.jpg|thumb|ہل سرنگ پنڈ دے ہݪ بازار وچ واقع جامع مسجد فاروق اعظم دا اک منظر]]

* مذہبی اِداریاں وچ ہݪ بازار دے مرکز وچ واقع مدرسہ تجوید القرآن ہݪ تے جامع مسجد فاروق اعظم ہݪ شام‏ل ناں، جنہاں دے علاوہ کئی ہور چھوٹیاں مقامی مَسجداں وی موجود ناں جہڑیاں پورے پنڈ وچ پھیلیاں ہوئیاں ناں۔&lt;ref&gt;Jamia Masjid Farooq Azam Hill - Jamaat360 |url=https://jamaat360.com/pakistan-1/hill-surang-2263/hill-surang-22900/jamia-masjid-farooq-azam-hill-88282 |website=jamaat360.com&lt;/ref&gt; 

[[فائل:Chest Diseases and General Hospital Hill Surang.jpg|thumb|ہل سرنگ پنڈ وچ واقع چیسٹ ڈیزیزز اینڈ جنرل ہسپتال (CDGH) دا اک منظر]]

* '''چیسٹ ڈیزیزز اینڈ جنرل ہسپتال (CDGH)'''، جس ناں مقامی طور اندے سرکاری ٹی بی ہسپتال ہݪ وی آکھیا جاندا اے، پنڈ ہݪ وچ واقع اک خصوصی عوامی طبی سہولت اے تے ایہ پھیپھڑیاں دتی دیکھ بھال تے تپدق (ٹی بی) دے علاج لئی ضلع باغ دے پرانے اِداریاں چاں اک اے۔ ایہ ہسپتال سید احمد گردیزی ولاں عطیہ کیندتی گئی زمین اندے تعمیر کیندا گیا سی تے ایس ناں جان بجھ دے اچی تھاں اندے قائم کیندا گیا سی تاکہ ساہ (سانس) دے مریضاناں طویل مدتی صحت یابی لئی صاف آب و ہو‏‏ا مل سک‏‏ے۔ بھاويں ایس ناں اصل وچ ٹی بی دے سینیٹوریم (شفا خانے) دے طور اندے قائم کیندا گیا سی، اُتے بعد وچ مقامی آبادی ناں صحت دیاں عام سہولتاں فراہ‏م کرن لئی ایس دے دائرہ کار ناں ودھا دتا گیا۔&lt;ref&gt;Environmental and Social Profile of District Bagh, Azad Jammu and Kashmir: Environmental Aspects of Siting Chest Diseases and General Hospital at Hill in District Bagh |url=https://www.researchgate.net/publication/281040403 |website=ResearchGate |access-date=2 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103082706/https://www.researchgate.net/publication/281040403_ENVIRONMENTAL_SOCIAL_PROFILE_OF_DISTRICT_BAGH_AZAD_JAMMU_KASHMIR_ENVIRONMENTAL_ASPECTS_OF_SITING_CHEST_DISEASES_GENERAL_HOSPITAL_AT_HILL_IN_DISTRICT_BAGH_Dr_Mirza_Arshad_Ali_Beg_arshadalibeggmailcom&lt;/ref&gt; ایس علاقے وچ کیندتی گئی تحقیق وچ ہݪ سرنگ دتی عام آبادی وچ ہیپاٹائٹس بی تے سی وائرس دے پھیلاؤ اندے شائع ہون والی اک تحقیق وی شام‏ل اے۔&lt;ref&gt;journal |last1=Rauf |first1=Abdul |last2=Nadeem |first2=Muhammad Shahid |last3=Arshad |first3=Mahzan |last4=Riaz |first4=Haroon |last5=Latif |first5=Muhammad Abdul |last6=Iqbal |first6=Muhammad |last7=Latif |first7=Muhammad Zahid |last8=Nisar |first8=Ahmed |last9=Shakoori |first9=Abdul Rauf |title=Prevalence of Hepatitis B and C Virus in the General Population of Hill Surang Area, Azad Jammu and Kashmir, Pakistan |url=https://psa.pastic.gov.pk/SearchArticleView.aspx?articledetailId=9536&amp;S_id=11555 |journal=Pakistan Journal of Zoology |volume=45 |issue=2 |date=April 2013 |pages=543–548 |issn=0030-9923&lt;/ref&gt;
* ہݪ سرنگ دے تعلیمی اِداریاں وچ 
مدرسہ تجوید القرآن ہل، 
ریڈ فاؤنڈیشن ہائی اسکول ہل،&lt;ref&gt;School Locations |url=https://readfoundation.org/school-locations/ |website=READ Foundation |date=6 August 2024&lt;/ref&gt;
گورنمنٹ بوائز مڈل اسکول ہل، 
گورنمنٹ گرلز مڈل اسکول ہݪ تے 
گورنمنٹ پرائمری اسکول چیڑان ہل&lt;ref&gt;Bagh District Infrastructure Support Dataset |url=https://www.itacec.org/earthquake/School_Data(1)._Bagh.xls |publisher=UNICEF Pakistan&lt;/ref&gt;
شام‏ل نیں-

* ہݪ سرنگ 8 اکتوبر 2005ء ناں آون والے زلزلہ کشمیر 2005ء|آزاد کشمیر دے شدید زلزلے تاں بری طرح متاثر ہون والے علاقیاں وچ شام‏ل سی۔ آلے دوالے دے علاقیاں دے زخمی رہائشیاں دے علاج لئی بین الاقوامی طبی امدادی ٹیماں نے چیسٹ ڈیزیزز اینڈ جنرل ہسپتال وچ ہنگامی طبی کیمپ قائم کیندے سن۔ پاکستان پاورٹی ایلیویشن فنڈ (PPAF) نے، جس نے آزاد جموں‏ و کشمیر دے زلزلہ زدہ ضلعیاں وچ امداد، تعمیرِ نو تے بحالی دے کماں لئی ودھ چڑھ دے حصہ لیا سی،&lt;ref&gt;World Bank supports earthquake affected areas with additional US$138 million |url=https://reliefweb.int/report/pakistan/pakistan-world-bank-supports-earthquake-affected-areas-additional-us138-million |website=ReliefWeb |date=13 February 2007 &lt;/ref&gt; ایتھے دے مکاناں تے پانی دے بنیادی ڈھانچے دتی دوبارہ تعمیر وچ مدد لئی ہݪ سرنگ وچ سروے کیندے۔&lt;ref&gt;Pakistan Poverty Alleviation Fund |title=Earthquake Disability Project |url=https://www.ppaf.org.pk/doc/DPM/52-Functional%20limitations.pdf |website=Pakistan Poverty Alleviation Fund (PPAF) |publisher=Pakistan Poverty Alleviation Fund (PPAF)&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}</text>
      <sha1>rlzsihua2iemvl5xoeeoh2uwt44idnq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709119</id>
      <parentid>709098</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T08:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BB Janjua</username>
        <id>44794</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>709119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10102" sha1="i128sn9kdeh2bvitdtxi8z94z9p23el" xml:space="preserve">{{Short description|آزاد کشمیر دے ضلع باغ دتی اک یونین کونسل تے قصبہ}}
{{Infobox Settlement
| name                    = ہݪ سرنگ
| official_name           =
| native_name             = Hill Surang
| settlement_type         = [[قصبہ]] تے [[یونین کونسل]]
| image_skyline           = Hill Village.jpg
| image_caption           = ہݪ سرنگ پنڈ دا اک منظر
| pushpin_map             = Pakistan
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_caption     = پاکستان وچ ہݪ سرنگ دتی تھاں
| coordinates             = {{coord|34.0901564|N|73.5282540|E|region:PK_type:village|display=inline,title}}

| subdivision_type        = ملک
| subdivision_name        = [[پاکستان]]
| subdivision_type1       = علاقہ
| subdivision_name1       = [[آزاد کشمیر]]
| subdivision_type2       = ضلع

| subdivision_name2       = [[ضلع باغ|باغ]]
| subdivision_type3       = تحصیل
| subdivision_name3       = دھیرکوٹ

| subdivision_type4        = ڈاکخانہ
| subdivision_name4             = چمن کوٹ

| area_total_km2          = 7.23
| population_total        = 4000
| population_as_of        = 2017

| population_note         = مرکزی قصبے دتی آبادی تقریباً 4,000 اے جدکہ پوری یونین کونسل دتی آبادی دا تخمینہ 20,000 اے۔&lt;ref&gt;Azad Jammu &amp; Kashmir Statistical Year Book |url=https://www.pndajk.gov.pk/uploadfiles/downloads/AJ&amp;K%20Statistical%20Year%20Book%202019.pdf |publisher=AJ&amp;K Bureau of Statistics, Planning &amp; Development Department |access-date=8 June 2026 |ref=Government Publication}}&lt;/ref&gt;

| timezone1               = [[پاکستان دا معیاری وقت|PST]]
| utc_offset1             = +5
| blank_name              = پوسٹل کوڈ
| blank_info              = 12630
}}

'''[[ہل سرنگ]]''' ('''[[:en:Hill Surang|Hill Surang]]''') پاکستان دے زیر انتظام [[آزاد کشمیر]] دے [[ضلع باغ]]&lt;ref&gt;Map Of Dhirkot Tehsil |title=Map of Dhirkot Tehsil |url=https://www.itacec.org/earthquake/MZF2.pdf |access-date=8 June 2026 |website=Idara-e-Taleem-o-Aagahi}}&lt;/ref&gt; دتی تحصیل دھیرکوٹ وچ واقع اک قصبہ تے [[یونین کونسل]] اے۔&lt;ref&gt;title=Pakistan: Bagh Hub — Who is doing What Where (as of 1 April 2006) |url=https://reliefweb.int/map/pakistan/pakistan-bagh-hub-who-doing-what-where-1-apr-2006 |website=ReliefWeb |date=1 April 2006&lt;/ref&gt;

ایہ اک پہاڑی پینڈو علاقہ اے جہڑا کوہالہ-باغ روڈ دتی پٹی اندے واقع اے تے ایس دیاں حداں مناسہ، چمن کوٹ تے کوہالہ نال ملدیاں ناں۔ ایہ علاقہ کوہالہ-باغ روڈ تے دھیرکوٹ روڈ راہاں علاقائی سڑکاں دے نیٹ ورک نال جڑیا ہویا اے۔&lt;ref&gt;Bagh district — Health facilities (as of 13 March 2006) |url=https://reliefweb.int/map/pakistan/pakistan-bagh-district-health-facilities-13-mar-2006 |website=ReliefWeb |date=13 March 2006&lt;/ref&gt; مرکزی قصبے دتی آبادی تقریباً 4,000 تاں 4,500 بندیاں اندے مشتمل اے، جدکہ آلے دوالے دے پنڈاں ناں ملیا ک‏ے پوری یونین کونسل دتی کل آبادی دا تخمینہ تقریباً 20,000 اے۔&lt;ref&gt;Azad Jammu &amp; Kashmir At A Glance 2021: Population and Administrative Statistics |url=https://pndajk.gov.pk |publisher=Planning and Development Department AJ&amp;K&lt;/ref&gt;
* ہݪ سرنگ ضلع باغ دتی کئی یونین کونسلاں چاں اک اے، جتھے 2017ء دتی مردم شماری دے مطابق کل آبادی 371,919 ریکارڈ کیندتی گئی سی۔&lt;ref&gt;AJK population rises to over 4m |url=https://www.nation.com.pk/27-Aug-2017/census-2017-ajk-population-rises-to-over-4m |access-date=6 June 2026 |work=nation.com.pk |publisher=The Nation |date=27 August 2017 &lt;/ref&gt; ایس یونین کونسل دا انتظام تحصیل دھیرکوٹ دے تحت چلایا جاندا اے جہڑی مرکزی قصبے تے ایس تاں ملحقہ علاقیاں بشمول پنڈ ہݪ سرنگ، محلہ ہݪ بانڈی تے محلہ بنگل بگلہ وغیرہ وچ پینڈو ترقی، بنیادی ڈھانچے دتی دیکھ بھال تے بنیادی عوامی سہولتاں فراہ‏م کرن دتی ذمہ دار اے۔&lt;ref&gt;District Profile Bagh |url=https://library.ndma.gov.pk/storage/uploads/doc-files/District_Profile_Bagh.pdf |website=National Disaster Management Authority&lt;/ref&gt; 
[[فائل:Hill Surang.jpg|thumb|ہل سرنگ پنڈ دے ہݪ بازار وچ واقع جامع مسجد فاروق اعظم دا اک منظر]]

* مذہبی اِداریاں وچ ہݪ بازار دے مرکز وچ واقع مدرسہ تجوید القرآن ہݪ تے جامع مسجد فاروق اعظم ہݪ شام‏ل ناں، جنہاں دے علاوہ کئی ہور چھوٹیاں مقامی مَسجداں وی موجود ناں جہڑیاں پورے پنڈ وچ پھیلیاں ہوئیاں ناں۔&lt;ref&gt;Jamia Masjid Farooq Azam Hill - Jamaat360 |url=https://jamaat360.com/pakistan-1/hill-surang-2263/hill-surang-22900/jamia-masjid-farooq-azam-hill-88282 |website=jamaat360.com&lt;/ref&gt; 

[[فائل:Chest Diseases and General Hospital Hill Surang.jpg|thumb|ہل سرنگ پنڈ وچ واقع چیسٹ ڈیزیزز اینڈ جنرل ہسپتال (CDGH) دا اک منظر]]

* '''چیسٹ ڈیزیزز اینڈ جنرل ہسپتال (CDGH)'''، جس ناں مقامی طور اندے سرکاری ٹی بی ہسپتال ہݪ وی آکھیا جاندا اے، پنڈ ہݪ وچ واقع اک خصوصی عوامی طبی سہولت اے تے ایہ پھیپھڑیاں دتی دیکھ بھال تے تپدق (ٹی بی) دے علاج لئی ضلع باغ دے پرانے اِداریاں چاں اک اے۔ ایہ ہسپتال سید احمد گردیزی ولاں عطیہ کیندتی گئی زمین اندے تعمیر کیندا گیا سی تے ایس ناں جان بجھ دے اچی تھاں اندے قائم کیندا گیا سی تاکہ ساہ (سانس) دے مریضاناں طویل مدتی صحت یابی لئی صاف آب و ہو‏‏ا مل سک‏‏ے۔ بھاويں ایس ناں اصل وچ ٹی بی دے سینیٹوریم (شفا خانے) دے طور اندے قائم کیندا گیا سی، اُتے بعد وچ مقامی آبادی ناں صحت دیاں عام سہولتاں فراہ‏م کرن لئی ایس دے دائرہ کار ناں ودھا دتا گیا۔&lt;ref&gt;Environmental and Social Profile of District Bagh, Azad Jammu and Kashmir: Environmental Aspects of Siting Chest Diseases and General Hospital at Hill in District Bagh |url=https://www.researchgate.net/publication/281040403 |website=ResearchGate |access-date=2 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103082706/https://www.researchgate.net/publication/281040403_ENVIRONMENTAL_SOCIAL_PROFILE_OF_DISTRICT_BAGH_AZAD_JAMMU_KASHMIR_ENVIRONMENTAL_ASPECTS_OF_SITING_CHEST_DISEASES_GENERAL_HOSPITAL_AT_HILL_IN_DISTRICT_BAGH_Dr_Mirza_Arshad_Ali_Beg_arshadalibeggmailcom&lt;/ref&gt; ایس علاقے وچ کیندتی گئی تحقیق وچ ہݪ سرنگ دتی عام آبادی وچ ہیپاٹائٹس بی تے سی وائرس دے پھیلاؤ اندے شائع ہون والی اک تحقیق وی شام‏ل اے۔&lt;ref&gt;journal |last1=Rauf |first1=Abdul |last2=Nadeem |first2=Muhammad Shahid |last3=Arshad |first3=Mahzan |last4=Riaz |first4=Haroon |last5=Latif |first5=Muhammad Abdul |last6=Iqbal |first6=Muhammad |last7=Latif |first7=Muhammad Zahid |last8=Nisar |first8=Ahmed |last9=Shakoori |first9=Abdul Rauf |title=Prevalence of Hepatitis B and C Virus in the General Population of Hill Surang Area, Azad Jammu and Kashmir, Pakistan |url=https://psa.pastic.gov.pk/SearchArticleView.aspx?articledetailId=9536&amp;S_id=11555 |journal=Pakistan Journal of Zoology |volume=45 |issue=2 |date=April 2013 |pages=543–548 |issn=0030-9923&lt;/ref&gt;
* ہݪ سرنگ دے تعلیمی اِداریاں وچ 
مدرسہ تجوید القرآن ہل، 
ریڈ فاؤنڈیشن ہائی اسکول ہل،&lt;ref&gt;School Locations |url=https://readfoundation.org/school-locations/ |website=READ Foundation |date=6 August 2024&lt;/ref&gt;
گورنمنٹ بوائز مڈل اسکول ہل، 
گورنمنٹ گرلز مڈل اسکول ہݪ تے 
گورنمنٹ پرائمری اسکول چیڑان ہل&lt;ref&gt;Bagh District Infrastructure Support Dataset |url=https://www.itacec.org/earthquake/School_Data(1)._Bagh.xls |publisher=UNICEF Pakistan&lt;/ref&gt;
شام‏ل نیں-

* ہݪ سرنگ 8 اکتوبر 2005ء ناں آون والے زلزلہ کشمیر 2005ء|آزاد کشمیر دے شدید زلزلے تاں بری طرح متاثر ہون والے علاقیاں وچ شام‏ل سی۔ آلے دوالے دے علاقیاں دے زخمی رہائشیاں دے علاج لئی بین الاقوامی طبی امدادی ٹیماں نے چیسٹ ڈیزیزز اینڈ جنرل ہسپتال وچ ہنگامی طبی کیمپ قائم کیندے سن۔ پاکستان پاورٹی ایلیویشن فنڈ (PPAF) نے، جس نے آزاد جموں‏ و کشمیر دے زلزلہ زدہ ضلعیاں وچ امداد، تعمیرِ نو تے بحالی دے کماں لئی ودھ چڑھ دے حصہ لیا سی،&lt;ref&gt;World Bank supports earthquake affected areas with additional US$138 million |url=https://reliefweb.int/report/pakistan/pakistan-world-bank-supports-earthquake-affected-areas-additional-us138-million |website=ReliefWeb |date=13 February 2007 &lt;/ref&gt; ایتھے دے مکاناں تے پانی دے بنیادی ڈھانچے دتی دوبارہ تعمیر وچ مدد لئی ہݪ سرنگ وچ سروے کیندے۔&lt;ref&gt;Pakistan Poverty Alleviation Fund |title=Earthquake Disability Project |url=https://www.ppaf.org.pk/doc/DPM/52-Functional%20limitations.pdf |website=Pakistan Poverty Alleviation Fund (PPAF) |publisher=Pakistan Poverty Alleviation Fund (PPAF)&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}</text>
      <sha1>i128sn9kdeh2bvitdtxi8z94z9p23el</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709120</id>
      <parentid>709119</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T08:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BB Janjua</username>
        <id>44794</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>709120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10129" sha1="7x9yt4rnpai5aiep0fv3ytoh07jk2gh" xml:space="preserve">{{Short description|آزاد کشمیر دے ضلع باغ دتی اک یونین کونسل تے قصبہ}}
{{Infobox Settlement
| name                    = ہݪ سرنگ
| official_name           =
| native_name             = Hill Surang
| settlement_type         = [[قصبہ]] تے [[یونین کونسل]]
| image_skyline           = Hill Village.jpg
| image_caption           = ہݪ سرنگ پنڈ دا اک منظر
| pushpin_map             = Pakistan
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_caption     = پاکستان وچ ہݪ سرنگ دتی تھاں
| coordinates             = {{coord|34.0901564|N|73.5282540|E|region:PK_type:village|display=inline,title}}

| subdivision_type        = ملک
| subdivision_name        = [[پاکستان]]
| subdivision_type1       = علاقہ
| subdivision_name1       = [[آزاد کشمیر]]
| subdivision_type2       = ضلع

| subdivision_name2       = [[ضلع باغ|باغ]]
| subdivision_type3       = تحصیل
| subdivision_name3       = دھیرکوٹ

| subdivision_type4        = ڈاکخانہ
| subdivision_name4             = چمن کوٹ

| area_total_km2          = 7.23
| population_total        = 4000
| population_as_of        = 2017

| population_note         = مرکزی قصبے دتی آبادی تقریباً 4,000 اے جدکہ پوری یونین کونسل دتی آبادی دا تخمینہ 20,000 اے۔&lt;ref&gt;Azad Jammu &amp; Kashmir Statistical Year Book |url=https://www.pndajk.gov.pk/uploadfiles/downloads/AJ&amp;K%20Statistical%20Year%20Book%202019.pdf |publisher=AJ&amp;K Bureau of Statistics, Planning &amp; Development Department |access-date=8 June 2026 |ref=Government Publication}}&lt;/ref&gt;

| timezone1               = [[پاکستان دا معیاری وقت|PST]]
| utc_offset1             = +5
| blank_name              = پوسٹل کوڈ
| blank_info              = 12630
}}

'''[[ہل سرنگ]]''' ('''[[:en:Hill Surang|Hill Surang]]''') پاکستان دے زیر انتظام [[آزاد کشمیر]] دے [[ضلع باغ]]&lt;ref&gt;Map Of Dhirkot Tehsil |title=Map of Dhirkot Tehsil |url=https://www.itacec.org/earthquake/MZF2.pdf |access-date=8 June 2026 |website=Idara-e-Taleem-o-Aagahi}}&lt;/ref&gt; دتی تحصیل دھیرکوٹ وچ واقع اک قصبہ تے [[یونین کونسل]] اے۔&lt;ref&gt;title=Pakistan: Bagh Hub — Who is doing What Where (as of 1 April 2006) |url=https://reliefweb.int/map/pakistan/pakistan-bagh-hub-who-doing-what-where-1-apr-2006 |website=ReliefWeb |date=1 April 2006&lt;/ref&gt;

ایہ اک پہاڑی پینڈو علاقہ اے جہڑا کوہالہ-باغ روڈ دتی پٹی اندے واقع اے تے ایس دیاں حداں مناسہ، چمن کوٹ تے کوہالہ نال ملدیاں ناں۔ ایہ علاقہ کوہالہ-باغ روڈ تے دھیرکوٹ روڈ راہاں علاقائی سڑکاں دے نیٹ ورک نال جڑیا ہویا اے۔&lt;ref&gt;Bagh district — Health facilities (as of 13 March 2006) |url=https://reliefweb.int/map/pakistan/pakistan-bagh-district-health-facilities-13-mar-2006 |website=ReliefWeb |date=13 March 2006&lt;/ref&gt; مرکزی قصبے دتی آبادی تقریباً 4,000 تاں 4,500 بندیاں اندے مشتمل اے، جدکہ آلے دوالے دے پنڈاں ناں ملیا ک‏ے پوری یونین کونسل دتی کل آبادی دا تخمینہ تقریباً 20,000 اے۔&lt;ref&gt;Azad Jammu &amp; Kashmir At A Glance 2021: Population and Administrative Statistics |url=https://pndajk.gov.pk |publisher=Planning and Development Department AJ&amp;K&lt;/ref&gt;
* ہݪ سرنگ ضلع باغ دتی کئی یونین کونسلاں چاں اک اے، جتھے 2017ء دتی مردم شماری دے مطابق کل آبادی 371,919 ریکارڈ کیندتی گئی سی۔&lt;ref&gt;AJK population rises to over 4m |url=https://www.nation.com.pk/27-Aug-2017/census-2017-ajk-population-rises-to-over-4m |access-date=6 June 2026 |work=nation.com.pk |publisher=The Nation |date=27 August 2017 &lt;/ref&gt; ایس یونین کونسل دا انتظام تحصیل دھیرکوٹ دے تحت چلایا جاندا اے جہڑی مرکزی قصبے تے ایس تاں ملحقہ علاقیاں بشمول پنڈ ہݪ سرنگ، محلہ ہݪ بانڈی تے محلہ بنگل بگلہ وغیرہ وچ پینڈو ترقی، بنیادی ڈھانچے دتی دیکھ بھال تے بنیادی عوامی سہولتاں فراہ‏م کرن دتی ذمہ دار اے۔&lt;ref&gt;District Profile Bagh |url=https://library.ndma.gov.pk/storage/uploads/doc-files/District_Profile_Bagh.pdf |website=National Disaster Management Authority&lt;/ref&gt; 

[[فائل:Hill Surang.jpg|thumb|right|245px|ہل سرنگ پنڈ دے ہݪ بازار وچ واقع جامع مسجد فاروق اعظم دا اک منظر]]


* مذہبی اِداریاں وچ ہݪ بازار دے مرکز وچ واقع مدرسہ تجوید القرآن ہݪ تے جامع مسجد فاروق اعظم ہݪ شام‏ل ناں، جنہاں دے علاوہ کئی ہور چھوٹیاں مقامی مَسجداں وی موجود ناں جہڑیاں پورے پنڈ وچ پھیلیاں ہوئیاں ناں۔&lt;ref&gt;Jamia Masjid Farooq Azam Hill - Jamaat360 |url=https://jamaat360.com/pakistan-1/hill-surang-2263/hill-surang-22900/jamia-masjid-farooq-azam-hill-88282 |website=jamaat360.com&lt;/ref&gt; 

[[فائل:Chest Diseases and General Hospital Hill Surang.jpg|thumb|right|245px|ہل سرنگ پنڈ وچ واقع چیسٹ ڈیزیزز اینڈ جنرل ہسپتال (CDGH) دا ہک منظر]]


* '''چیسٹ ڈیزیزز اینڈ جنرل ہسپتال (CDGH)'''، جس ناں مقامی طور اندے سرکاری ٹی بی ہسپتال ہݪ وی آکھیا جاندا اے، پنڈ ہݪ وچ واقع اک خصوصی عوامی طبی سہولت اے تے ایہ پھیپھڑیاں دتی دیکھ بھال تے تپدق (ٹی بی) دے علاج لئی ضلع باغ دے پرانے اِداریاں چاں اک اے۔ ایہ ہسپتال سید احمد گردیزی ولاں عطیہ کیندتی گئی زمین اندے تعمیر کیندا گیا سی تے ایس ناں جان بجھ دے اچی تھاں اندے قائم کیندا گیا سی تاکہ ساہ (سانس) دے مریضاناں طویل مدتی صحت یابی لئی صاف آب و ہو‏‏ا مل سک‏‏ے۔ بھاويں ایس ناں اصل وچ ٹی بی دے سینیٹوریم (شفا خانے) دے طور اندے قائم کیندا گیا سی، اُتے بعد وچ مقامی آبادی ناں صحت دیاں عام سہولتاں فراہ‏م کرن لئی ایس دے دائرہ کار ناں ودھا دتا گیا۔&lt;ref&gt;Environmental and Social Profile of District Bagh, Azad Jammu and Kashmir: Environmental Aspects of Siting Chest Diseases and General Hospital at Hill in District Bagh |url=https://www.researchgate.net/publication/281040403 |website=ResearchGate |access-date=2 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103082706/https://www.researchgate.net/publication/281040403_ENVIRONMENTAL_SOCIAL_PROFILE_OF_DISTRICT_BAGH_AZAD_JAMMU_KASHMIR_ENVIRONMENTAL_ASPECTS_OF_SITING_CHEST_DISEASES_GENERAL_HOSPITAL_AT_HILL_IN_DISTRICT_BAGH_Dr_Mirza_Arshad_Ali_Beg_arshadalibeggmailcom&lt;/ref&gt; ایس علاقے وچ کیندتی گئی تحقیق وچ ہݪ سرنگ دتی عام آبادی وچ ہیپاٹائٹس بی تے سی وائرس دے پھیلاؤ اندے شائع ہون والی اک تحقیق وی شام‏ل اے۔&lt;ref&gt;journal |last1=Rauf |first1=Abdul |last2=Nadeem |first2=Muhammad Shahid |last3=Arshad |first3=Mahzan |last4=Riaz |first4=Haroon |last5=Latif |first5=Muhammad Abdul |last6=Iqbal |first6=Muhammad |last7=Latif |first7=Muhammad Zahid |last8=Nisar |first8=Ahmed |last9=Shakoori |first9=Abdul Rauf |title=Prevalence of Hepatitis B and C Virus in the General Population of Hill Surang Area, Azad Jammu and Kashmir, Pakistan |url=https://psa.pastic.gov.pk/SearchArticleView.aspx?articledetailId=9536&amp;S_id=11555 |journal=Pakistan Journal of Zoology |volume=45 |issue=2 |date=April 2013 |pages=543–548 |issn=0030-9923&lt;/ref&gt;
* ہݪ سرنگ دے تعلیمی اِداریاں وچ 
مدرسہ تجوید القرآن ہل، 
ریڈ فاؤنڈیشن ہائی اسکول ہل،&lt;ref&gt;School Locations |url=https://readfoundation.org/school-locations/ |website=READ Foundation |date=6 August 2024&lt;/ref&gt;
گورنمنٹ بوائز مڈل اسکول ہل، 
گورنمنٹ گرلز مڈل اسکول ہݪ تے 
گورنمنٹ پرائمری اسکول چیڑان ہل&lt;ref&gt;Bagh District Infrastructure Support Dataset |url=https://www.itacec.org/earthquake/School_Data(1)._Bagh.xls |publisher=UNICEF Pakistan&lt;/ref&gt;
شام‏ل نیں-

* ہݪ سرنگ 8 اکتوبر 2005ء ناں آون والے زلزلہ کشمیر 2005ء|آزاد کشمیر دے شدید زلزلے تاں بری طرح متاثر ہون والے علاقیاں وچ شام‏ل سی۔ آلے دوالے دے علاقیاں دے زخمی رہائشیاں دے علاج لئی بین الاقوامی طبی امدادی ٹیماں نے چیسٹ ڈیزیزز اینڈ جنرل ہسپتال وچ ہنگامی طبی کیمپ قائم کیندے سن۔ پاکستان پاورٹی ایلیویشن فنڈ (PPAF) نے، جس نے آزاد جموں‏ و کشمیر دے زلزلہ زدہ ضلعیاں وچ امداد، تعمیرِ نو تے بحالی دے کماں لئی ودھ چڑھ دے حصہ لیا سی،&lt;ref&gt;World Bank supports earthquake affected areas with additional US$138 million |url=https://reliefweb.int/report/pakistan/pakistan-world-bank-supports-earthquake-affected-areas-additional-us138-million |website=ReliefWeb |date=13 February 2007 &lt;/ref&gt; ایتھے دے مکاناں تے پانی دے بنیادی ڈھانچے دتی دوبارہ تعمیر وچ مدد لئی ہݪ سرنگ وچ سروے کیندے۔&lt;ref&gt;Pakistan Poverty Alleviation Fund |title=Earthquake Disability Project |url=https://www.ppaf.org.pk/doc/DPM/52-Functional%20limitations.pdf |website=Pakistan Poverty Alleviation Fund (PPAF) |publisher=Pakistan Poverty Alleviation Fund (PPAF)&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}</text>
      <sha1>7x9yt4rnpai5aiep0fv3ytoh07jk2gh</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>