وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 2321 709124 690191 2026-08-02T12:00:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709124 wikitext text/x-wiki '''پنجابی ادب''' ([[انگریزی زبان|انگریزی]]: Punjabi literature) اوہ ادب اے جیہڑا [[پنجابی زبان]] وچ لِکھیا گیا اے۔ ایہ خاص طور تے پنجاب دے لوکاں تے پنجابی ڈائسپورا ولّوں لِکھیا گیا اے۔ مغربی پنجاب وچ پنجابی زبان [[شاہ مکھی لپی]] وچ تے مشرقی پنجاب وچ گرمکھی لپی وچ لِکھی جاندی اے۔ == پنجابی ادب دی تریخ == {{اصل|پنجابی ادب دی تریخ}} {{اصل|پنجابی ادب دی تریخ کاری}} پنجاب دی دھرتی جگ دے مُڈھلے وسیباں وچوں اک اے۔ جِنا وسیب پُرانا ہُندا اے اونی ای اوہدی زبان پراݨی ہُندی اے۔ ایتھے دی لوکائی قبل از تریخ توں ای اُچ پدھر دا جیون جیوندی پئی اے۔ منکھ دی حیاتی کدی وی جذبیاں توں وکھ نئیں ہُندی۔ جذبیاں دا ہڑھ جدوں آپ مہارا اکھراں دا بانا پاؤندا اے تاں شاعری وجود وچ آؤندی اے۔ شاعری وچ خیال یا جذبہ اپنی بُنتر آپوں لیاؤندا اے۔ ایس توں وکھّو وکھّ صنفاں بݨدیاں نیں۔ پنجابی شاعری دیاں صنفاں تاہیوں دھرتی، لوکائی تے شاعری دے موضوع نال میل کھاندیاں نیں۔ چنگے بھاگیں ایس پوتر بولی وچ صوفیاں نے اپݨے وچاراں نوں بیانیا جیس پاروں پنجابی زبان دیاں صنفاں کلاسیک دا روپ دھار گئیاں۔ [[بابا فرید]] نے شلوک لِکھے تے [[شاہ حسین]] نے کافی دا راگ الاپیا، [[سلطان باہو]] نے سی حرفی راہیں کُراہے پئی لوکائی نوں راہے پایا تے [[ہاشم شاہ]] نے دوہڑے وچ سسّی پنوں دے قِصّے نوں بیانیا گیا۔ ایس توں اڈ [[باراں ماہ]]، [[ستوارا (شاعری)|ستوارا]]، [[ڈھولا]]، [[بولی (شاعری)|بولی]]، [[ٹپا]]، [[ماہیا]] تے کئی ہور صنفاں نے پنجابی زبان دی جھولی سکھنی نئیں ہون دِتّی۔ جد کہ [[غزل]]، [[نظم]]، [[قصیدہ]]، [[مرثیہ]]، [[مثنوی]] تے کچھ ہور ایہجیاں صنفاں نیں جیہڑیاں دوجیاں زباناں توں پنجابی وچ آئیاں تے ہُن ایہہ صنفاں وی اوپریاں نہیں بلکہ پنجابی ادب دا حصّہ بن گئیاں نیں۔ == پنجابی نثر دیاں صنفاں == *[[ناول|ناول]] *[[ناولٹ|ناولٹ]] *[[افسانہ|افسانہ]] *[[افسانچہ|افسانچہ]] *[[داستان|داستان]] *[[ڈراما|ڈراما]] *[[سفرنامہ|سفرنامہ]] *[[انشائیہ|انشائیہ]] *[[حکایت|حکایت]] *[[مزاح|مزاح]] *[[طنز|طنز]] *پرکھ *پڑچول == پنجابی شاعری دیاں صنفاں == {{اصل|پنجابی شاعری دیاں صنفاں}} {{اصل|پنجابی شاعری دیاں معنوی صنفاں}} {{اصل|پنجابی لوک شاعری}} == پنجابی شاعر == {{اصل|پنجابی شاعراں دی لسٹ}} == پنجابی لکھاری == {{اصل|پنجابی لکھاریاں دی لسٹ}} ==ہور دیکھو== *[[پنجابی سلیکھ]] *[[پنجابی شاعری]] *[[پنجابی لوک شاعری]] *[[پاکستانی پنجابی ادب]] *[[پنجابی لوک ادب]] ==باہرلے جوڑ== *[https://www.travel-culture.com/punjabi-poetry/ پنجابی صوفی شاعری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127100412/https://www.travel-culture.com/punjabi-poetry/ |date=2020-11-27 }} ==حوالے== {{حوالے|2}} {{پنجابی ادب}} {{پنجابی لکھاری}} [[گٹھ:پنجابی ادب]] [[گٹھ:پنجابی زبان]] [[گٹھ:پنجابی]] tj36st3zud5yw9a16up7n785f8jz7u7 0 12835 709144 336525 2026-08-03T01:45:55Z Oursana 11858 -+St. Nikolaikirche, Obelisk. Alter Markt, Potsdam-40467.jpg 709144 wikitext text/x-wiki {| style="float: left; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.1em; width: 250px; border: #99B3FF solid 1px" |- |[[File:St. Nikolaikirche, Obelisk. Alter Markt, Potsdam-40467.jpg|250px|center]]<br/><br/><hr> |- | style="text-align: center" | سینٹ نکولائی گرجا [[جرمنی]] |- |} '''سینٹ نکولائی گرجا''' [[پرشیا]] [[جرمنی]] [[Category:جرمنی]] Nikolaikirche {{Commons|St. Nikolaikirche (Potsdam)|سینٹ نکولائی گرجا|position=left}} 35xzmhm45b6plpss6r52i0h5njrb6ny 0 13868 709145 606690 2026-08-03T05:23:06Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709145 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>صوبہ بردور<font>''' |- | style="background:#d0f0c0" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>Burdur Province<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Sagalassos1.jpg|250px]] |-|- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Latrans-Turkey location Burdur.svg|250px]] |- | [[دیس]]: || [[ترکی]] [[File:Flag of Turkey.svg|30px]] |- | [[تھاں]] :|| 6,887 مربع کلومیٹر |- | لوک گنتی: || 258,868 |- |[[بولی]]: || [[ترک]] |- |} صوبہ بردور [[ترکی]] دے 81 [[صوبہ|صوبےآں]] چوں [[اک]] [[صوبہ]] اے اس دا صدر مقام [[بردور]] [[شہر]] اے ۔ == بارلے جوڑ == * [http://www.burdur.gov.tr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070510144156/http://www.burdur.gov.tr/ |date=2007-05-10 }} جانکاری {{ترکی دے صوبے}} [[گٹھ:ترکی]] [[گٹھ:ترکیہ]] [[گٹھ:ترکی دے صوبے]] [[گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:صوبے ریاستاں]] osa598z573lnn7jc9s50z8ey8krp1c9 3 32284 709128 709111 2026-08-02T14:26:38Z Pathoschild 377 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 709128 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|<span style="color:red">PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!</span>]] '''<span style="color:red"> BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX </span>''(Script)''<span style="color:red">, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.</span>''' Instead, please leave your message following site: <br /> [[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff <!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--> <br /> [[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there) <br /> [[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...) Messages left on this page may be reverted or moved without any response.</div> 5b8qtz4dnjnrhc9ts3mku14m3gujbq8 0 66606 709126 505131 2026-08-02T12:39:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709126 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = پیئر کورنی | image = Pierre Corneille 2.jpg | imagesize = 220px | alt = | caption = [[چارلس لے برون]] ولوں بنایا گیا چتر | pseudonym = | birth_name = | birth_date = 6 جون 1606 | birth_place = [[روآں]]، [[نورمینڈی]] | death_date = 1 اکتوبر 1684 (عمر 78 سال) | death_place = پیرس | occupation = [[ناٹک کار]] | nationality = فرانسیسی | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = [[تراسدی]]، [[کومیڈی]] | subject = | movement = | notableworks = ''[[لے سڈ]]'' | spouse = میری دے لینپیریئر | partner = | children = | relatives = [[تھومس کورنی]] | influences = | influenced = | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''پیئر کورنی''' ({{IPA-fr|pjɛʁ kɔʁnɛj}}; جم [[روآں]]، 6 جون 1606 – موت [[پیرس]] ، 1 اکتوبر 1684) اک فرانسیسی ٹریجڈی ڈراما نگار سی۔ اسنوں عام طور تے 17ویں صدی دے تن سبھ توں مہان فرانسیسی ناٹک کاراں وچوں اک منیا گیا اے جہناں وچ [[مولیئیر]] اتے [[زین راسین]] دے نام شامل ہن۔ اپنی جوانی دی عمر وچ ہی اسنوں [[کارڈینل رچلو]] دی اہم سرپرستی حاصل ہو گئی سی، جہڑا کہ رسمی لیکاں دے نال-نال کلاسیکی تراسدی نوں ودھاوا دین دی کوشش کر رہا سی پر مگروں اوہناں وچکار جھگڑا ہو گیا سی، جسدا مکھ کارن اسدی شاہکار کرت ''[[لے سڈ]]'' سی، جو کہ وچکار دور دے سپینی جنگجو دی کہانی اے جس اپر اک نویں بنی [[فرانسیسی اکادمی]] ولوں کلاسیکل ایکتا نوں ختم کرن دا الزام لا دتا جاندا اے۔ اوہ اگلے 40 سالاں تک بہت پرچلت المیہ ناٹک لکھدا رہا۔ [[File:Coat of Arms Corneille - Cornielje.jpg|thumb|upright|کورنی پروار دا کوٹ آف آرمز، 1637]] === مڈھلا جیون === کورنی دا جم [[روآں]]، [[نورمینڈی]]، [[فرانس]] وچ ہویا سی۔ اسدے پیؤ دا نام پیئرے کورنی اتے ماں دا نام مارتھا لے پیسینٹ سی، اسدا پیؤ اک وکیل سی۔<ref>[https://books.google.com/books?id=7_wEAAAAYAAJ&dq=Corneille%20and%20His%20Times&pg=PR3#v=onepage&q&f=false ''Corneille and His Times'']، François M. Guizot; 1852, Harper & Bros.، NY; [https://books.google.com/books?id=7_wEAAAAYAAJ&dq=Corneille%20and%20His%20Times&pg=PA130#v=onepage&q&f=false p.130]: "His [Corneille's] father was a royal advocate at the marble table in Normandy.۔.۔"</ref> اسدا چھوٹا بھرا [[تھومس کورنی]] وی اک مشہور ناٹک کار سی۔ اسنے اپنی [[سوسائٹی آف جیسٹ|جیسٹ]] دی سخت پڑھائی ''بوربن دے کالج'' وچ پوری کیتی۔<ref name="LyCo6">[http://lgcorneille-lyc.spip.ac-rouen.fr/spip.php?article6 Lycée Pierre Corneille de Rouen – History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190610094205/http://lgcorneille-lyc.spip.ac-rouen.fr/spip.php?article6 |date=2019-06-10 }}</ref> 18 سالاں دی عمر وچ اسنے قانون دی پڑھائی شروع کیتی پر اسدیاں وہارک قانونی کوششاں کافی حد تک اکامیاب ہی رہیاں۔ کورنی دے پیؤ نے اس لئی دو اچّ نوکریاں دا پربندھ کر لیا سی جس وچ روآں دا جنگلی ڈیپارٹمنٹ اتے نہری ڈیپارٹمنٹ شامل سی۔ ڈیپارٹمنٹ وچ کم کردیاں اسنے اپنا پہلا ناٹک لکھیا۔ ایہہ جانکاری نہیں ملدی کہ اسنے اپنا پہلا ناٹک کدوں لکھیا پر اسدا ایہہ [[کامیڈی (ڈرامہ)|کومیڈی]] ناٹک جسدا نام ''میلائیٹ'' سی، اس ویلے ساہمنے آیا جدوں اسنے ایہہ اک اداکاراں دے گروہ نوں وکھایا جہڑے کہ اتھے گھمن لئی آئے سن۔ اداکاراں نوں اسدا ایہہ ناٹک پسند آیا اتے اوہ اسنوں نبھاؤن لئی تیار ہو گئے۔ ایہہ ناٹک پیرس وچ بہت پسند کیتا گیا اتے اس پچھوں اوہ لگاتار ناٹک لکھن لگا۔ اوہ اسے سال پیرس وچ آ گیا اتے کجھ ویلے وچ ہی اسدا نام فرانسیسی سٹیج دے مشہور ناٹک کاراں وچ گنیا جان لگا۔ اسدا پہلا [[تراسدی]] ناٹک ''[[میڈی]]'' دا اساری 1635 وچ کیتا گیا سی۔ == ورثہ == ناٹک کار، لکھاری اتے فلسفی [[وولٹیئر]] نے [[فرانسیسی اکادمی]] دی مدد نال کورنی دیاں ناٹکی کرتاں دی وضاحت 12 حصےآں وچ چھپوائی جسدا نام ''کومینٹیئرس سر کورنی'' سی۔<ref name="ocv53_introduction">"Introduction" in ''Commentaires sur Corneille'' Critical edition by David Williams, in ''Œuvres complètes de Voltaire'' Volume 53 (Voltaire Foundation, Oxford)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RSe0zCOQ5tIC|title=In the King's Wake: Post-Absolutist Culture in France|last=Caplan|first=Jay|date=1999|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-09311-6|pages=181|language=en}}</ref><ref name="williams_foreign">{{Cite journal|last=Williams|first=David|date=1976|title=The Role of the Foreign Theatre in Voltaire's "Corneille"|jstor=3724782|journal=The Modern Language Review|volume=71|issue=2|pages=282–293|doi=10.2307/3724782}}</ref> وولٹیئر نے فرانسیسی اکادمی نوں کورنی دے کماں بارے دسیا کہ اسنے فرانسیسی زبان لئی اوہ کم کیتا اے جہڑا کہ [[ہومر]] نے یونان لئی کیتا اے، جس وچ اسنے دنیا نوں وکھایا اے کہ کلا نوں اس طرحاں وی پیش کیتا جا سکدا اے۔<ref name="ocv53_commentary">"The commentary" in ''Commentaires sur Corneille'' Critical edition by David Williams, in ''Œuvres complètes de Voltaire'' Volume 53 p. 192 (Voltaire Foundation, Oxford)</ref><ref name="williams_foreign" /><ref name="ocv53_preface" /><ref name="ocv53_preface">"Preface" in ''Commentaires sur Corneille'' Critical edition by David Williams, in ''Œuvres complètes de Voltaire'' Volume 53 (Voltaire Foundation, Oxford)</ref> == حوالے == {{حوالے}} == ہور پڑھو == * Ekstein, Nina. ''Corneille's Irony''۔ Charlottesville: Rookwood Press, 2007. * Harrison, Helen. ''Pistoles/Paroles: Money and Language in Seventeenth-Century French Comedy''۔ Charlottesville: Rookwood Press, 1996. * Hubert, J. D. ''Corneille's Performative Metaphors''۔ Charlottesville: Rookwood Press, 1997. * Nelson, Robert J. ''Corneille: His Heroes and Their Worlds''۔ Philadelphia: [[University of Pennsylvania Press]]، 1963. * Yarrow, P.J. ''Corneille''۔ London: Macmillan & Co.، 1963. == باہرلے لنک == {{Commons category|Pierre Corneille}} {{wikisource author}} {{Wikisourcelang|fr|Pierre Corneille|Pierre Corneille}} {{Wikiquote}} * {{Internet Archive author |sname=Pierre Corneille}} * {{Librivox author | id=3339}} * [http://cfregisters.org/en/ The Comédie Française Registers Project] includes performances from 1680 to 1791. * [http://www.monologuearchive.com/c/corneille_pierre.html Monologues from Corneille's plays] * [http://www.imagi-nation.com/moonstruck/clsc57.html Biographical information] * [https://web.archive.org/web/20060114171454/http://www.biblioweb.org/-CORNEILLE-Pierre-۔html Biography, Bibliography, Analysis, Plot overview] {{fr-icon}} * [http://www.leaderu.com/cyber/books/imitation/imitation.html Thomas a Kempis’ ''The Imitation of Christ'' (modern translation)] [[گٹھ:جم 1606]] [[گٹھ:موت 1684]] [[گٹھ:فرانسیسی ڈرامہ نگار]] [[گٹھ:17ویں صدی دے فرانسیسی لکھاری]] [[گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں]] fnf0u740im4lpryyntq6wkj305nalzm 0 66892 709142 693051 2026-08-02T19:22:47Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709142 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name=ہلدوانی |native_name=हल्द्वानी |native_name_lang=hi |other_name=ਹਲ੍ਦ੍ਵਾਨੀ ہلدوانی |nickname=Green City |settlement_type=شہر | image_skyline = Haldwani (1).jpg |image_alt= |image_caption= ہلدوانی دا نظارہ |pushpin_map=India Uttarakhand |pushpin_label_position= |pushpin_map_alt= | pushpin_map = India Uttarakhand |pushpin_map_caption=Location in Uttarakhand, India |latd=29.22 |latm= |lats= |latNS=N |longd=79.52 |longm= |longs= |longEW=E |coordinates_display=inline,title |subdivision_type=ملک |subdivision_name={{flag|India}} |subdivision_type1=صوبہ |subdivision_name1=[[اتراکھنڈ]] |subdivision_type2=[[بھارت کے اضلاع|ضلع]] |subdivision_name2=[[نینیتال ضلع|Nainital]] |established_title=<!-- Established --> |established_date= |founder= |named_for=Haldu(Kadamb) |government_type= |governing_body= |unit_pref=Metric |area_footnotes= |area_rank= |area_total_km2= |elevation_footnotes= |elevation_m=424 |population_total=452,169 |population_as_of=2011 |population_rank= |population_density_km2=خودکار |population_demonym= |population_footnotes= |demographics_type1=زبانیں |demographics1_title1=دفتری |demographics1_info1=[[ہندی زبان]] |demographics1_title2=Widely Spoken |demographics1_info2=[[Kumauni language|Kumauni]] and [[پنجابی زبان]]۔ <!-- %age wise --> |timezone1=[[بھارتی معیاری وقت]] |utc_offset1=+5:30 |postal_code_type=[[ڈاک اشاریہ رمز]] |postal_code=263139 |registration_plate= |website= |footnotes= }} '''ہلدوانی''' ({{lang-hi|हल्द्वानी}}) [[اتراکھنڈ]] دے [[نینیتال ضلع|نینیتال ضلعے]] وچ واقع اک شہر اے، جو [[کاٹھگودام]] نال مل کے ہلدوانی-کاٹھگوڈام نگر نگم بناؤندا اے۔ ہلدوانی [[کماؤں ڈویزن]] تے [[ہمالیا]] دیاں تلہٹی وچ [[بھابھر]] کھیتر وچ گولا ندی دے کنارے واقع اے۔ ایہہ شہر اتراکھنڈ دے سبھ توں ودھ آبادی والے شہراں وچوں اک اے اتے اس نوں "کماؤں دا داخلہ دوار" وی کیہا جاندا اے۔ بریٹیش ریکارڈ سانوں دسدے ہن کہ ایہہ ستھان 1834 وچ اک منڈی دے طور تے اوہناں لوکاں لئی قائم کیتا گیا سی، جو سردیاں دے موسم وچ بھابھر وچ آؤندے سن۔ "ہلدوانی" نام کماؤنی شبد "ہلدُ ونی" دا انگریزی روپ اے۔ ایہہ نام "ہلدُ" (کڈاما) دے رکھ توں آیا اے، جو اتھے کھیتی باڑی اتے بندوبست دے واسطے جنگلاں دی کٹائی توں پہلاں وڈی مقدار وچ ملیا سی۔ ایہہ علاقہ 1816 وچ گورکھاؤں دی ہار توں بعد بریٹیش نیم دے ماتحت آیا، اتے گارڈنر نوں کماؤں دا پہلاں کمیشنر تعینات کیتا گیا۔ کجھ سالاں بعد، جارج ولیئم ٹرائل کمیشنر بنے، اتے کیہا جاندا اے کہ اوہ 1834 وچ ہلدوانی شہر دا قیام کیتا سی۔ 1882 وچ بریلی-نینیتال سڑک اتے 1884 وچ روہلکنڈ اینڈ کماؤن ریلوے ولوں بھوجیپورا-کاٹھگوڈام ریلوے لائن دی قیام نے اس شہر نوں اک وڈی منڈی اتے پھر کماؤں دے پہاڑی علاقیاں اتے انڈو-گنگٹک میداناں وچکار اک وپاری مرکز دے طور تے ترقی یافتہ کرن وچ مدد کیتی۔ ویہویں صدی دی شروعات تک، ہلدوانی بھابھر کھیتر دے مکھ دفتر دے نال کماؤں ڈویزن اتے نینیتال ضلعے دی سردیاں دا [[راجگڑھ]] وی بن گئیا سی۔ 2011 وچ 156,078 دی آبادی دے نال، ہلدوانی کماؤں کھیتر دا سبھ توں وڈا تے اتراکھنڈ دا تیسرا سبھ توں ودھ آبادی والا شہر اے۔ ہلدوانی شہری مجموعہ (اربن ایریا) وچ 232,095 لوک بسدے ہن اتے [[دیہرادون]]، [[ہردوار]] اتے [[رڑکی]] دے بعد ایہہ اتراکھنڈ وچ چوتھا سبھ توں ودھ آبادی والا شہری مجموعہ اے۔ == اتہاس == ایہہ کھیتر، جتھے کہ شہر واقع اے، تریخی طور اُتے کماؤں دے راج دا حصہ رہا اے۔ مغل اتہاسکاراں نے ذکر کیتا اے کہ 14 ویں صدی وچ اک مقامی حکمران علم چند، دلی سلطانے پدھرا، اتے بھابھ-ترائی دے علاقے نوں اس ویلے دے سلطان توں تحفے دے روپ وچ حاصل کیتا۔<ref name=Ramsay>[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V18_330.gif History of Nainital District] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303182916/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V18_330.gif |date=2016-03-03 }} [[The Imperial Gazetteer of India]] 1909, v. 18, p. 324-325.</ref> بعد وچ، مغلاں نے پہاڑیاں اتے قبضہ کرن دی کوشش کیتی، پر کھیتر دے مشکل حالاتاں دے کارن اوہناں دے یتن ناکام ہو گئے۔<ref name=Ramsay /> ستارویں صدی دے ارمبھ وچ، ہلدوانی کھیتر بہت گھٹ آبادی والا سی۔ ایہہ اک جدی گوت دے لوکاں ولوں وسیا ہویا سی جس نوں بکس کیہا جاندا اے۔<ref>{{cite book|last = Singh|first = R|title = Social Transformation of Indian Tribes|year = 2004|publisher = Anmol Publications PVT. LTD.|location = New Delhi, India|isbn = 81-261-0452-X|pages = 25–26|chapter = Composition and Social Order}}</ref> دکھن وچ واقع ترائی علاقہ سنگھنے جنگلاں نال بھریا سی، جتھے مغل بادشاہ شکار کرن لئی آؤندے سن۔ === قیام اتے 19 ویں صدی === 1816 وچ بریٹیش نے [[گرکھا|گورکھیاں]] نوں ہرایا اتے سگولی دا معاہدہ ولوں کماؤں اتے قابض جت لیا، گارڈنر نوں کماؤں دے کمیشنر تعینات کیتا گیا۔ بعد وچ 1834 وچ جارج ولئم ٹرائیل نے کمیشنر دا عہدہ سنبھال لیا اتے ہلدُ ونی نوں ہلدوانی دے روپ وچ بدل دتا۔<ref name="History">[http://210.212.78.56/haldwani/en/?subid=101&id=50 History] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071224045155/http://210.212.78.56/haldwani/en/?subid=101&id=50 |date=24 دسمبر 2007}} Official website.</ref> حالانکہ بریٹیش رکارڈاں توں ایہہ اشارہ ملدا اے کہ ایہہ ستھان 1834 وچ پہاڑی لوکاں لئی اک مارکیٹ وجوں قائم کیتا گیا سی جو بھبھار (ہمالیائی تلہ) کھیتر دا دورہ کردے سن۔<ref name=Gaze>[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V13_016.gif Halwani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303194519/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V13_016.gif |date=2016-03-03 }} [[The Imperial Gazetteer of India]] 1909, v. 13, p. 10.</ref> شہر پہلاں [[موٹاہلدو]] وچ واقع سی، اتے اس ویلے صرف گھاہ گھراں ہی سن۔ 1850 دے بعد ہی اٹّ دے گھر بنائے جانے شروع ہو گئے، اتے شہر ہولی-ہولی موجودہ مارکیٹ اتے [[ہلدوانی ریلوے سٹیشن|ریلوے سٹیشن]] ول شمال ول ودھایا۔ شہر دا پہلاں انگلش مڈل سکول 1831 وچ قائم کیتا گیا سی۔<ref name="pande">{{cite book|last1=Pande|first1=Badri Datt|title=History of Kumaun : English version of "Kumaun ka itihas"|date=1993|publisher=Shyam Prakashan|location=Almora, U.P.، India|isbn=81-85865-01-9}}</ref> [[جنگ آزادی 1857ء|1857 دی پہلی آزادی تحریک]] دے دوران، [[روللکھنڈ]] دے باغیاں ولوں تھوڑھے ویلے لئی ہلدوانی نوں ضبط کر لیا گیا سی۔<ref name="Mittal">{{cite book|last1=Mittal|first1=Arun K.|title=British Administration in Kumaon Himalayas: A Historical Study, 1815–1947|date=1986|publisher=Mittal Publications|url=https://books.google.co.in/books?id=4kAOImX9PfwC|language=en}}</ref>{{rp|19}} چھیتی ہی سر ہینری رامسے (کماؤن دے کمیشنر) ولوں مارشل لو اعلان کیتا گیا سی، اتے 1858 تک، اس کھیتر نوں باغیاں توں آزاد کیتا گیا سی۔<ref name=Ramsay /><ref>{{cite book|last1=Husain|first1=Syed Mahdi|title=Bahadur Shah Zafar and the War of 1857 in Delhi|date=2006|publisher=Aakar Books|location=Dehli|isbn=9788187879916|page=1x|url=https://books.google.co.in/books?id=nUNprZiD3GsC&pg=PR60|language=en}}</ref> اوہ روہلس جنہاں نوں ہلدوانی اتے حملہ کرن دا الزام لایا گیا سی، اونا نوں [[نینیتال]] وچ پھانسی گڑھیرا وکھے انگریزاں ولوں پھانسی دتی گئی سی۔<ref>{{cite news|last1=Pant|first1=Neha|title=Nainital MLA for change in ‘strange’ names of tourist points|url=http://www.hindustantimes.com/jaipur/nainital-mla-for-change-in-strange-names-of-tourist-points/story-Z5RzYyQD34rF0NYwJcXFQL.html|accessdate=21 جولائی 2017|publisher=Hindustan Times|date=17 جولائی 2017|location=Jaipur|language=en}}</ref> رامسے ولوں ہی 1885 وچ [[نینیتال]] اتے [[کاٹھگودم]] سڑک نال جوڑیا گیا۔ 1883–84 وچ، [[بریلی]] اتے کاٹھگودم وچ ریلوے ٹریک پھیلاا گیا۔ پہلی گڈی 24 اپریل 1884 نوں [[لکھنؤ]] توں ہلدوانی پہنچی۔<ref name="pande" />{{rp|38}}<ref name="Haldwani">[http://www.uttaranchalonline.info/Kumaon/Nainital/Haldwani.html Haldwani] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408122428/http://www.uttaranchalonline.info/Kumaon/Nainital/Haldwani.html |date=8 اپریل 2008}} www.uttaranchalonline.info.</ref> 1891 وچ نینیتال ضلعے دے گٹھن توں پہلاں، ایہہ کماؤں ضلعے دا حصہ سی، جس نوں بعد وچ الومورا ضلعے دا ناں دتا گیا۔<ref>[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V18_336.gif 1891] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303190722/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V18_336.gif |date=2016-03-03 }} [[The Imperial Gazetteer of India]] 1909, v. 18, p. 330.</ref> 1885 وچ اتھے ٹاؤن ایکٹ لاگوُ کیتا گیا، اتے 1 فروری 1897 نوں ہلدوانی نوں میونسپیلٹی بناؤن دا اعلان دتا گیا سی۔ 1899 وچ اتھے تحصیل دفتر کھولھیا گیا سی، جدوں ایہہ بھابھر تحصیل دا دفتر بنیا سی، جو نینیتال ضلعے دے چار حصےآں وچوں اک سی۔<ref name=Ramsay /> 1,279 مربع میل تک پھیلے بھابھر وچ 4 قصبے اتے 511 پنڈ شامل سن، اتے 1901 وچ اسدی کل آبادی 93,445 سی۔<ref>[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V18_332.gif Nainital District] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303203511/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V18_332.gif |date=2016-03-03 }} [[The Imperial Gazetteer of India]] 1909, v. 18, p. 326.</ref> === 20 ویں اتے 21 ویں صدی === 1901 وچ، 6,624 دی آبادی دے نال، ہلدوانی، [[آگرہ اتے اودھ متحدہ صوبہ]] دے نینیتال ضلعے دے بھابھر کھیتر دا ہیڈکوآٹر سی اتے ایہہ کماؤں ڈویزن اتے نینیتال ضلعے دے اہلکاراں دا سردیاں دا مکھ دفتر بن گیا سی۔<ref name=Gaze /> اس ویلے دے آلے دوآلے شہر وچ بہت سارے بھوناں دی اساری کیتا گیا سی۔ آریہ سماج بھون دی اساری 1901 وچ، اتے سناتن دھرم سبھا دا بھون 1902 وچ بنایا گیا سی۔<ref name="pande" />{{rp|38}} 1909 وچ ہلدوانی دی میونسپلٹی نوں ردّ کر دتا گیا سی، اتے ہلدوانی نوں [[نگر پنچائت|نوٹیپھائیڈ کھیتر]] اعلان کیتا گیا سی۔<ref name="pande" />{{rp|38}} شہر دا پہلا ہسپتال 1912 وچ کھولھیا گیا۔<ref name="garhwal">{{cite book|last1=Rawat|first1=Ajay S.|title=Garhwal Himalayas: A Study in Historical Perspective|date=2002|publisher=Indus Publishing|location=New Delhi|isbn=9788173871368|url=https://books.google.co.in/books?id=olP_A60L-CMC|language=en}}</ref>{{rp|183}} ہلدوانی نے 1918 وچ [[کماؤں کونسل]] دے دوجے سیشن دی میزبانی کیتی۔<ref name="Mittal" />{{rp|23}}<ref name="garhwal" />{{rp|252}} 1920 وچ پنڈت تارہ دتا گارولا رائے بہادر دی اگوائی ہیٹھ رائلیٹ ایکٹ اتے قلی-بیگار دے خلاف روس کارکردگی کیتے گئے سن۔<ref name="Mittal" />{{rp|23}}<ref name="negi">{{cite book|last1=Negi|first1=Sharad Singh|title=Kumaun: The Land and the People|date=1993|publisher=Indus Publishing|location=New Delhi|isbn=9788185182896|page=136|url=https://books.google.co.in/books?id=4OR16BYbWDwC|language=en}}</ref> سول نہ-فرمانی تحریک دے دوران شہر وچ 1930 اتے 1934 دے وچکار بہت سارے جلوس کڈھے گئے سن۔<ref name="negi" /> کماؤں کونسل دی 1940 دی ہلدوانی کانفرنس وچ ہی بدری دتّ پانڈے نے یونائیٹڈ پروونساں وچ کماؤں دے پہاڑی کھیتراں نوں خاص درجہ دین لئی آواز بلند کیتی سی۔ جدوں بھارت 1947 وچ بریٹیش راج توں آزاد ہو گیا، تاں ہلدوانی اک مدھ شہر سی اتے اسدی آبادی لگپگ 25000 سی۔ 1950 وچ شہر نوں بجلی حاصل کیتی گئی سی۔<ref>{{cite news|last1=Upadhyay|first1=Vineet|title=Thandi sadak in Haldwani is famous for its cluster of ten parks, a favourite haunt of cupid-struck couples|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/Thandi-sadak-in-Haldwani-is-famous-for-its-cluster-of-ten-parks-a-favourite-haunt-of-cupid-struck-couples/articleshow/45243261.cms|accessdate=21 جولائی 2017|publisher=The Times of India|date=22 Nov 2014|location=Haldwani}}</ref> [[بھارتی فوج]] دے ناغہ رجیمینٹ دی دوجی بٹالیئن نوں 11 فروری 1985 نوں ہلدوانی وچ قائم کیتا گیا سی۔<ref>{{cite web|last1=Pike|first1=John|title=Naga Regiment|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/india/rgt-naga.htm|website=www.globalsecurity.org|accessdate=25 جولائی 2017}}</ref> ہلدوانی نے اتراکھنڈ تحریک وچ وی اہم کردار نبھائی۔<ref>{{cite book|last1=Kaniyarasseril|first1=Jacob|title=Between Lines|date=2001|publisher=Media House|location=Delhi|isbn=9788174950062|page=40|url=https://books.google.co.in/books?id=sCKsFLRjTqwC|language=en}}</ref> ہلدوانی بازار توں 4 کلومیٹر دی دوری تے 'گورا پڑاو' ناں دا اک کھیتر اے۔ 19 ویں صدی دے مدھ وچ اتھے اک بریٹیش کیمپ سی، جسدے کارن اس کھیتر دا نام گورا-پڑاو رکھیا گیا سی۔ == جغرافیہ == === حالت اتے وستار === [[تصویر:Golapaar.jpg|thumb|300px|ہلدوانی دے گولا پل توں گولا ندی اتے گولاپار کھیتر دا نظارہ ]] ہلڈوانی اتراکھنڈ دے نینیتال ضلعے وچ گولا ندی دے سجے کنارے اتے 29.22° این 79.52° ای وچ واقع اے۔<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Haldwani.html Falling Rain Genomics, Inc – Haldwani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170826000834/http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Haldwani.html |date=2017-08-26 }}</ref> جغرافیائی طور تے، ہلدوانی اک پیڑمونٹ گریڈ تے واقع اے، (جس نوں بھابھر کیہا جاندا اے) جتھے پہاڑ دیاں ندیاں زیر زمین ہوکے گنگا دے میدانی کھیتراں وچ دوبارہ ابھردیاں ہن۔ ہلدوانی دا بھابھار کھیتر رامنگر اتے ٹنکپر دے کھیتراں نال گھریا ہویا اے اتے اسدے اتر ول شوالک پہاڑیاں اتے دکھن ول ردرپر دا تارائی کھیتر اے۔ سمندر پدھر توں ہالدوانی دی اوسطاً اچائی 424 میٹر (1,391 فٹ) اے۔<ref>{{cite web|title=Elevation of Haldwani Uttarakhand 263139 with altitude and height|url=http://elevationmap.net/haldwani-uttarakhand-263139-india?latlngs=(29.2182644,79.51297669999997)|accessdate=27 جولائی 2017|archive-date=2017-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170825235810/http://elevationmap.net/haldwani-uttarakhand-263139-india?latlngs=(29.2182644,79.51297669999997)|dead-url=yes}}</ref> بیورو آف انڈین سٹینڈرڈ دے مطابق، ہلڈوانی سیسمک زون 4 دے بھوچال کھیتر کے ماتحت آؤندا اے۔<ref>{{cite book|title=Hazard profiles of Indian districts|publisher=National Capacity Building Project in Disaster Management, UNDP|url=http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf|accessdate=17 اکتوبر 2016|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060519100611/http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf|archivedate=19 مئی 2006|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060519100611/http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf |date=2006-05-19 }}</ref><ref name="sdmap">{{cite web|title=Complete sdmap, Uttarakhand|url=http://dmmc.uk.gov.in/files/pdf/complete_sdmap.pdf|accessdate=26 اکتوبر 2016}}</ref>{{rp|27}} ایہہ شہر 44.11 کلومیٹر (17.03 سکنٹ میل) دے کھیتر وچ پھیلیا ہویا اے، جس وچ میدانی اتے پہاڑی کھیتر دونو شامل ہن۔<ref name="dchba" /> ہلدوانی بھارتی سٹینڈرڈ ٹائم زون (یو ٹی سی -5: 30) وچ واقع اے۔ جدوں 1837 وچ ہلڈوانی دا قیام کیتا گئی سی، تاں زیادہ تر مڈھلیاں عمارتاں [[موٹا ہلدو]] دے آلے دوآلے سن۔ شہر نے ہولی ہولی موجودہ بازار اتے ریلوے سٹیشن ول اتری ول ودھایا۔ ترقی اتھارٹی دی انہوند کارن شہر اتے ماضی وچ بے ترتیب ترقی ہویا۔<ref name="madhwal">{{cite news|last1=Madhwal|first1=Abhinav|title=Haldwani: High on development, but basic infrastructure problems remain a worry|url=http://www.hindustantimes.com/dehradun/haldwani-high-on-development-but-basic-infrastructure-problems-remain-a-worry/story-lecAOIiy6NgqGcjFE4aVoN.html|accessdate=15 ستمبر 2017|publisher=Hindustan TImes|date=10 ستمبر 2017|location=Haldwani|language=en}}</ref> 2000 دے دہاکے دے شروع وچ تنگ سڑکاں دے نال کئی کلونیاں قائم کیتیاں گئیاں سن، جس کارن شہر وچ آواجاہی کافی مشکل اے۔<ref name="madhwal" /> سوچھ سرویکھن 2017 وچ 435 شہراں وچوں ہلدوانی نوں 557 دے کل سکور نال 395 واں نمبر حاصل ہویا۔<ref>{{cite news|title=Swachh Survekshan-2017: Find out where your city stands|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/swachh-survekshan-2017-find-out-where-your-city-stands/articleshow/58512197.cms|accessdate=5 جولائی 2017|publisher=The Times of India|date=4 مئی 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Swachh Survekshan 2017 Rankings (Press Information Bureau) |url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=161535 |publisher=Press Information Bureau (Government of India) |accessdate=4 مئی 2017}}</ref> {{wide image|Haldwani WV Banner.jpg|1000px|align-cap=center|نینیتال روڈ توں ہلدوانی-کاٹھگودام اتے گولا ندی دا درش}} === جلوایُ === ہلدوانی دی آب و ہوا نوں عام طور تے گرم اتے سمائی والا مانیا جاندا اے۔ سردیاں دے مقابلے اتھے گرمیاں وچ زیادہ بارش پیندی اے۔ کوپین اتے گیگر ورگی کرن دے مطابق، اس ماحول نوں "Cwa" دے طور تے ونڈآ گیا اے۔ ہلدوانی وچ سال دا اوسط تاپمان 22.79 ڈگری سیلسیس (73.05 ڈگری پھارنہائیٹ) اے۔ سبھ توں گرم مہینہ جون ہندا اے، جسدا اوسطاً تاپمان 29.6 ڈگری سینٹیگریڈ (85.3 ڈگری پھارنہائیٹ) ہندا اے۔ سبھ توں ٹھنڈھا مہینہ جنوری ہندا اے، جسدا اوسط تاپمان 13.9 ڈگری سینٹیگریڈ (57 ڈگری پھارنہائیٹ) ہندا اے۔ ہلدوانی وچ سال لئی اوسطاً 82.47" (2095 ملیمیٹر) ورکھا ہندا اے۔ سبھ توں ودھ مینہہ والا مہینہ 25.55"(649 ملیمیٹر) ورکھا نال جولائی ہندا اے، جدکہ سبھ توں گھٹ مہینہ نومبر ہندا اے جدوں ایہہ 0.2" (5 ملیمیٹر) ہندا اے۔ {{Weather box <!-- Infobox begins --> | collapsed = <!-- Any entry in this line will make the template initially collapsed. Leave blank or remove this line for uncollapsed. --> | open = <!-- Any entry in this line will make the template permanently open, and remove the hide button. Remove this line for a collapsible table. --> | metric first = yes | single line = yes<!-- Any entry in this line will display metric and imperial units in the same cell. Leave blank or remove this line for separate table rows. --> | location = ہالدوانی<!-- Mandatory field, location the climate data was taken, usually an airport. --> | temperature colour = <!-- Enter "pastel" for pastel temperature colours, "none" for no colours, remove this line for the standard colouring. --> <!-- Maximum Humidex --> <!-- The humidex table can be used only if the source provides humidex values. As of جولائی 2015, few if any countries other than Canada use the Humidex. --> | Jan maximum humidex = | Feb maximum humidex = | Mar maximum humidex = | Apr maximum humidex = | May maximum humidex = | Jun maximum humidex = | Jul maximum humidex = | Aug maximum humidex = | Sep maximum humidex = | Oct maximum humidex = | Nov maximum humidex = | Dec maximum humidex = | year maximum humidex = <!-- Record high temperatures --> <!-- Note that record temperatures should only be used when the data period is of the greatest length possible. --> | Jan record high C = | Feb record high C = | Mar record high C = | Apr record high C = | May record high C = | Jun record high C = | Jul record high C = | Aug record high C = | Sep record high C = | Oct record high C = | Nov record high C = | Dec record high C = | year record high C = <!-- Average monthly absolute maximum temperatures (that is, on average, the highest temperature to be observed in a month)۔ It is important to note that this data is not very prominent in most climate data archives. --> | Jan avg record high C = | Feb avg record high C = | Mar avg record high C = | Apr avg record high C = | May avg record high C = | Jun avg record high C = | Jul avg record high C = | Aug avg record high C = | Sep avg record high C = | Oct avg record high C = | Nov avg record high C = | Dec avg record high C = | year avg record high C = <!-- Note: the yearly data does NOT necessarily reflect the highest temperature in any of the months. This refers to the yearly highest temperature, that is, on average, the highest temperature to be observed in a year. --> <!-- Average high temperatures --> | Jan high C =20 | Feb high C =22.9 | Mar high C =28.4 | Apr high C =34.3 | May high C =37 | Jun high C =35.5 | Jul high C =31.2 | Aug high C =30.4 | Sep high C =30.5 | Oct high C =29.5 | Nov high C =25.2 | Dec high C =21.1 | year high C = <!-- Mean daily temperature --> | Jan mean C =13.9 | Feb mean C =16 | Mar mean C =21.1 | Apr mean C =26.2 | May mean C =29.5 | Jun mean C =29.6 | Jul mean C =27.3 | Aug mean C =26.7 | Sep mean C =26.4 | Oct mean C =23.6 | Nov mean C =18.5 | Dec mean C =14.7 | year mean C = <!-- Average low temperatures --> | Jan low C =7.8 | Feb low C =9.2 | Mar low C =13.9 | Apr low C =18.2 | May low C =22 | Jun low C =23.7 | Jul low C =23.4 | Aug low C =23.1 | Sep low C =22.4 | Oct low C =17.7 | Nov low C =11.8 | Dec low C =8.3 | year low C = <!-- Average monthly absolute minimum temperatures (that is, on average, the lowest temperature to be observed in a month)۔ It is important to note that this data is not very prominent in most climate data archives. --> | Jan avg record low C = | Feb avg record low C = | Mar avg record low C = | Apr avg record low C = | May avg record low C = | Jun avg record low C = | Jul avg record low C = | Aug avg record low C = | Sep avg record low C = | Oct avg record low C = | Nov avg record low C = | Dec avg record low C = | year avg record low C = <!-- Note: the yearly data does NOT necessarily reflect the lowest temperature in any of the months. This refers to the yearly lowest temperature, that is, on average, the highest temperature to be observed in a year. --> <!-- Record low temperatures --> <!-- Note that record temperatures should only be used when the data period is of the greatest length possible. --> | Jan record low C = | Feb record low C = | Mar record low C = | Apr record low C = | May record low C = | Jun record low C = | Jul record low C = | Aug record low C = | Sep record low C = | Oct record low C = | Nov record low C = | Dec record low C = | year record low C = <!-- Minimum wind chill --> | Jan chill = | Feb chill = | Mar chill = | Apr chill = | May chill = | Jun chill = | Jul chill = | Aug chill = | Sep chill = | Oct chill = | Nov chill = | Dec chill = | year chill = <!-- Total precipitation, this should include rain and snow. --> | precipitation colour = <!-- Enter "green" for green precipitation colours, "none" for no colours, remove this line for blue colouring. --> <!-- IMPORTANT: use mm or cm but NOT both! --> | Jan precipitation mm = | Feb precipitation mm = | Mar precipitation mm = | Apr precipitation mm = | May precipitation mm = | Jun precipitation mm = | Jul precipitation mm = | Aug precipitation mm = | Sep precipitation mm = | Oct precipitation mm = | Nov precipitation mm = | Dec precipitation mm = | year precipitation mm = | Jan precipitation cm = | Feb precipitation cm = | Mar precipitation cm = | Apr precipitation cm = | May precipitation cm = | Jun precipitation cm = | Jul precipitation cm = | Aug precipitation cm = | Sep precipitation cm = | Oct precipitation cm = | Nov precipitation cm = | Dec precipitation cm = | year precipitation cm = <!-- Rainfall --> | rain colour = <!-- Enter "green" for green rainfall colours, "none" for no colours, remove this line for blue colouring. --> <!-- IMPORTANT: use mm or cm but NOT both! --> | Jan rain mm =57 | Feb rain mm =33 | Mar rain mm =35 | Apr rain mm =8 | May rain mm =40 | Jun rain mm =256 | Jul rain mm =649 | Aug rain mm =587 | Sep rain mm =301 | Oct rain mm =110 | Nov rain mm =5 | Dec rain mm =14 | year rain mm = | Jan rain cm = | Feb rain cm = | Mar rain cm = | Apr rain cm = | May rain cm = | Jun rain cm = | Jul rain cm = | Aug rain cm = | Sep rain cm = | Oct rain cm = | Nov rain cm = | Dec rain cm = | year rain cm = <!-- Snowfall --> <!-- IMPORTANT: use mm or cm but NOT both! --> <!-- IMPORTANT: Do NOT use snow depth information in the snowfall area! These are 2 different kinds of data! --> | snow colour = <!-- Enter "green" for green snowfall colours, "none" for no colours, remove this line for blue colouring. --> | Jan snow mm = | Feb snow mm = | Mar snow mm = | Apr snow mm = | May snow mm = | Jun snow mm = | Jul snow mm = | Aug snow mm = | Sep snow mm = | Oct snow mm = | Nov snow mm = | Dec snow mm = | year snow mm = | Jan snow cm = | Feb snow cm = | Mar snow cm = | Apr snow cm = | May snow cm = | Jun snow cm = | Jul snow cm = | Aug snow cm = | Sep snow cm = | Oct snow cm = | Nov snow cm = | Dec snow cm = | year snow cm = <!-- Average number of precipitation days --> | unit precipitation days = <!-- If entering the average number of days, then the unit requirement should be used, because this varies between countries. E.g. 0.2 cm, 0.2 mm. --> | precip days colour = <!-- Enter "green" for green colours, "pastel" for pastel colours, "none" for no colours, remove this line for blue colouring. Affects rain and snow days as well --> | Jan precipitation days = | Feb precipitation days = | Mar precipitation days = | Apr precipitation days = | May precipitation days = | Jun precipitation days = | Jul precipitation days = | Aug precipitation days = | Sep precipitation days = | Oct precipitation days = | Nov precipitation days = | Dec precipitation days = | year precipitation days = <!-- Average number of rainy days --> | unit rain days = <!-- If entering the average number of days, then the unit requirement should be used, because this varies between countries. E.g. 0.2 cm, 0.2 mm. --> | Jan rain days = | Feb rain days = | Mar rain days = | Apr rain days = | May rain days = | Jun rain days = | Jul rain days = | Aug rain days = | Sep rain days = | Oct rain days = | Nov rain days = | Dec rain days = | year rain days = <!-- Average number of snowy days --> | unit snow days = <!-- If entering the average number of days, then the unit requirement should be used, because this varies between countries. E.g. 0.2 cm, 0.2 mm. --> | Jan snow days = | Feb snow days = | Mar snow days = | Apr snow days = | May snow days = | Jun snow days = | Jul snow days = | Aug snow days = | Sep snow days = | Oct snow days = | Nov snow days = | Dec snow days = | year snow days = <!-- Average daily % humidity --> <!-- If entering the average daily % humidity, then the humidex table should be used. --> | humidity colour = <!-- Enter "green" for green humidity colors, "pastel" for pastel humidity colours, "none" for no colours, remove this line for blue coloring. Affects afternoon % humidity as well --> | time day = <!-- The time of day the humidity was measured at. Affects afternoon % humidity as well --> | daily = <!-- Enter "Y" if the humidity is for the entire day. Affects afternoon % humidity as well --> | Jan humidity = | Feb humidity = | Mar humidity = | Apr humidity = | May humidity = | Jun humidity = | Jul humidity = | Aug humidity = | Sep humidity = | Oct humidity = | Nov humidity = | Dec humidity = | year humidity = <!-- Average afternoon % humidity --> <!-- If entering the average afternoon % humidity, then the average daily % humidity table should be used. --> | Jan afthumidity = | Feb afthumidity = | Mar afthumidity = | Apr afthumidity = | May afthumidity = | Jun afthumidity = | Jul afthumidity = | Aug afthumidity = | Sep afthumidity = | Oct afthumidity = | Nov afthumidity = | Dec afthumidity = | year afthumidity = <!-- Average monthly sunshine hours, monthly totals are preferred, and will produce colours, but percentages are accepted. --> | Jan sun = | Feb sun = <!-- For فروری only if the source gives daily hours, please multiply by 28.25, not 28 --> | Mar sun = | Apr sun = | May sun = | Jun sun = | Jul sun = | Aug sun = | Sep sun = | Oct sun = | Nov sun = | Dec sun = | year sun = <!-- Average daily sunshine hours. Only use this if the source shows daily sunshine hours. --> | Jand sun = | Febd sun = | Mard sun = | Aprd sun = | Mayd sun = | Jund sun = | Juld sun = | Augd sun = | Sepd sun = | Octd sun = | Novd sun = | Decd sun = | yeard sun = <!-- Average percent of possible sunshine. Number of daylight hours already factored into this number. Note that since this is possible sunshine, nighttime hours should not be included in this calculation. Will produce colours. --> | Jan percentsun = | Feb percentsun = | Mar percentsun = | Apr percentsun = | May percentsun = | Jun percentsun = | Jul percentsun = | Aug percentsun = | Sep percentsun = | Oct percentsun = | Nov percentsun = | Dec percentsun = | year percentsun = <!-- Mandatory fields, source --> | source = <ref name="climate">{{cite web |url=https://en.climate-data.org/location/4074/ |title=Climate: Haldwani |publisher=climate-data.org |access-date=جولائی 4, 2017}}</ref> }}<!-- Infobox ends --> == سرکار اتے سیاست == ہلدوانی میئر-کونسل نظام ولوں پرشاست اک [[نگر نگم]] اے۔ نگر نگم کھیتر نوں 60 علاقائی حلقیاں وچ ونڈیا گیا اے جو وارڈاں وجوں جانے جاندے ہن۔ نگر نگم اک وارڈ کمیٹی دا بنیا ہویا اے، جتھے ہریک وارڈ دی اک سیٹ اے۔ کونسلر دے طور تے جانے جاندے میمبر، پنج سال دی معیاد لئی وارڈ کمیٹی لئی چنے جاندے ہن، جویں کہ شہری مقامی سرکاراں نال متعلق بھارتی آئین دی 74 ویں سودھ ولوں پربندھ کیتا جاندا اے۔<ref>{{cite web|title=THE CONSTITUTION (AMENDMENT)|url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend74.htm|website=indiacode.nic.in|accessdate=3 دسمبر 2016}}</ref> 'نگر نگم ہلدوانی' اک ووہارک ودھانک ادارہ اے، جس وچ چالی کونسلر ہن، جنہاں نے میئر دی چون کیتی۔ چنے گئے کونسلراں توں علاوہ کمیٹی وچ راج سرکار ولوں نامزد کیتے 13 کونسلر اتے دو ہور میمبر شامل ہن: شہر دے اسمبلی ممبر اتے سانسد۔ ہلدوانی وچ ٹاؤن ایکٹ نوں 1885 وچ لاگوُ کیتا گیا سی جس توں بعد 1 فروری 1897 نوں اسنوں میونسپلٹی دا درجہ دتا گیا۔ ہلدوانی دی میونسپلٹی چھیتی ہی اسمبلی کیتی گئی سی اتے 1904 وچ ہلدوانی نوں '[[نوٹیپھائیڈ ایریا کمیٹی|نوٹیپھائیڈ ایریا]]' وجوں گٹھت کیتا گیا سی۔<ref name=Gaze /> 1907 وچ، اس نوں قصبے دا درجہ ملیا۔<ref>[http://210.212.78.56/haldwani/en/?subid=101&id=50 History] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071224045155/http://210.212.78.56/haldwani/en/?subid=101&id=50 |date=24 دسمبر 2007}}</ref> ہلدوانی-کاٹھگوڈام میونسپل کونسل دا قیام 21 ستمبر 1942 نوں کیتی گئی اتے 21 مئی 2011 نوں اسنوں نگر نگم لئی اپگریڈ کیتا گیا۔<ref>{{cite news|title=Haridwar, Haldwani municipal councils upgraded to corporations|url=http://www.dnaindia.com/india/report-haridwar-haldwani-municipal-councils-upgraded-to-corporations-1545970|accessdate=4 جولائی 2017|publisher=[[Daily News & Analysis]]|date=21 مئی 2011|location=[[Dehradun]]}}</ref> موجودہ وچ ایہہ [[دیہرادون]] اتے [[ہردوار]] دے بعد [[اتراکھنڈ]] راج وچ تیجا سبھ توں وڈا نگر نگم اے۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:اتراکھنڈ دے شہر]] [[گٹھ:بھارت دے شہر]] [[گٹھ:بھارت دے آباد تھاں]] 2p4at0wtwhljdgvuh5og9byppchj7ef 0 78653 709143 691653 2026-08-02T20:14:14Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709143 wikitext text/x-wiki [[یورپ]] د‏‏ی زیادہ یر [[بولی|زباناں]] '''[[ہند یورپی بولیاں|ہند یورپی زباناں]]''' دے [[لسانی خاندان]] نال تعلق رکھدیاں نيں۔ 744 ملین د‏‏ی مجموعی آبادی (2018ء تک) تقریباً 94٪ [[ہند یورپی بولیاں]] بولنے والے نيں، جنہاں تن سب تو‏ں وڈے کروہ [[سلاوی بولیاں]]، [[رومنی بولیاں]] تے [[جرمن بولیاں]] نيں۔ == زباناں د‏‏ی فہرست == {| class="wikitable sortable" |- ! نام ! [[آیزو 639]] ! درجہ بندی ! style="width:10%;" data-sort-type="number"| ز1&nbsp;متکلمین<br />(یورپ&nbsp;ماں) ! style="width:10%;" data-sort-type="number"| ز1+ز2&nbsp;متکلمین<br />(یورپ&nbsp;ماں) !سرکاری حیثیت (قومی){{refn|[[خود مختار ریاستاں د‏‏ی فہرست]]، defined as [[اقوام متحدہ]] member states and observer states. 'Recognised minority language' status is not included.|group=nb}} !سرکاری حیثیت (علاقائی) |- | [[ابخاز بولی]] || ab || شمال مغربی قفقازی، Abazgi || 113,000<ref>{{e18|abk|Abkhazian}}</ref> || || ''{{پرچم|Abkhazia}}'' || |- | [[Adyghe language|Adyghe]] || ady || شمال مغربی قفقازی، Circassian || 117,500<ref>{{e18|ady|Adyghe}}</ref> || || || {{پرچم|Adygea}} (روس) |- | [[البانوی بولی]] || sq || ہند۔یورپی || 5,400,000<ref>{{e18|sqi|Albanian}}</ref> || || {{پرچم|Albania}}، ''{{پرچم|Kosovo}}{{refn|The [[کوسووہ]] is a [[International recognition of Kosovo|partially recognized state]] (recognized by 111 out of 193 UN member states as of 2017)۔|group=nb|name=Kosovo}}''، {{پرچم|North Macedonia}} || |- | [[آراگونی بولی]] || an || ہند۔یورپی، Romance, Western, West Iberian || 25,000<ref>[https://zaguan.unizar.es/record/60448] Report about Census of population 2011 of Aragonese Sociolinguistics Seminar and University of Zaragoza</ref> || 55,000<ref>[http://www.aragondigital.es/noticia.asp?notid=126286 People that declared that they can speak aragonese in the 2011 Spanish census.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150101002219/http://www.aragondigital.es/noticia.asp?notid=126286 |date=2015-01-01}}</ref>|| || {{پرچم|Aragon}} (ہسپانیہ){{refn|Recognized and protected, but not official.|group=nb|name=Not Official}} |- | [[Arbëresh]] || aae || ہند۔یورپی، Albanian, Tosk || 100,000 native speakers in 2007<ref>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/18/language/aae/|title=Albanian, Arbëreshë|publisher=}}</ref> ||400,000<ref name=population>{{Cite book|url = https://books.google.com/books?id=4xNntgJm9vkC&pg=PA9 |last = Toso |first = Fiorenzo |title = Lingue d'Europa. La pluralità linguistica dei Paesi europei fra passato e presente |editor = Baldini & Castoldi |location = Roma |year = 2006 |page = 90 |access-date = جولائ‏ی 6, 2015}}</ref><ref name="books.google.com">{{Cite book|url = https://books.google.com/books?id=wmloAAAAMAAJ |title = ''Arbëreshë: cultura e civiltà di un popolo''|editor=P. Bruni|date=2004}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/language/aae/***EDITION***|title=Ethnologue: Albanian, Arbëreshë|access-date=اکتوبر 29, 2014}}</ref><ref>"Currently there are about fifty Albanian-speaking centres in Italy, with a population estimated to be around 100,000, though there are no precise figures for the actual numbers of Italo-Albanians. The most recent precise figure is given in the census for 1921; the number of Albanian speakers was 80,282, far fewer than the 197 thousand mentioned in the study of A. Frega of 1997."<br /> <br />{{cite web |url=http://www.fp6migratoryflows.uniba.it/html/AlbanianCulturalProfile.pdf |title=''Albanian Cultural Profile'' |editor1=Amelia De Lucia |editor2=Giorgio Gruppioni |editor3=Rosalina Grumo |editor4=Gjergj Vinjahu |publisher=Dipartimento di Scienze Statistiche, Università degli Studi di Bari, Italia |access-date=2019-10-12 |archive-date=2016-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161213093124/http://www.fp6migratoryflows.uniba.it/html/AlbanianCulturalProfile.pdf |dead-url=yes }}</ref> || || {{پرچم|Sicily}}، {{پرچم|Calabria}}،<ref>https://www.consiglioregionale.calabria.it%2Fupload%2Ftesticoordinati%2FLR%252015-2003(TC)۔doc&usg=AOvVaw3b_0rnoUMKe_LqDmReh8QK</ref> {{پرچم|Apulia}}، {{پرچم|Molise}}، {{پرچم|Basilicata}}، {{پرچم|Abruzzo}}، {{پرچم|Campania}}، (اطالیہ) |- | [[Aromanian language|Aromanian]] || rup || ہند۔یورپی، Romance, Eastern || 114,000<ref>{{e18|rup|Aromanian}}</ref> || || || {{پرچم|North Macedonia}} |- | [[آستوریائی بولی]] ([[آستور-لیونی زباناں]]) || ast || ہند۔یورپی، Romance, Western, West Iberian || 351,791<ref name="ehu.eus">[https://www.ehu.eus/documents/1457190/1547454/Avance+III+Encuesta+Sociolling%C3%BC%C3%ADstica+Asturias.pdf/aba19c6f-4dab-470c-8a33-157248373072 III Sociolinguistic Study of Asturias (2017)]۔ Euskobarometro.</ref> || 641,502<ref name="ehu.eus" /> || || {{پرچم|Asturias}}{{refn|Recognized and protected, but not official.|group=nb|name=Not Official}} |- | [[Bavarian language|Austro-Bavarian]]||bar|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Upper, Bavarian ||14,000,000<ref>[[German dialect]]، {{e18|bar|Bavarian}}</ref>|| || {{پرچم|Austria}} (as [[جرمن بولی]]) || |- | [[Avar language|Avar]] || av || Northeast Caucasian, Avar–Andic || 760,000 || || || {{پرچم|Dagestan}} (روس) |- | [[آذربائیجانی بولی]] || az || Turkic, Oghuz || 500,000<ref>Total population 24 million, c. 130,000 in Dagestan, c. 400,000 in Azerbajjan's [[قوبا ضلع (آذربائیجان)]]-[[خاشماز ضلع]] region, technically in Europe (being north of the [[قفقاز]] watershed)۔ In addition, there are about 0.5 million speakers in immigrant communities in Russia, see [[#Immigrant communities]]۔ {{e18|aze|Azerbaijani}}</ref> || || {{پرچم|Azerbaijan}} || {{پرچم| Dagestan}} (روس) |- |- | [[Bashkir language|Bashkir]] || ba || Turkic, Kipchak || 1,221,000<ref>{{e18|bak|Bashkort}}</ref>|| || || {{پرچم|Bashkortostan}} (روس) |- | [[باسک بولی]] || eu || Basque || 750,000<ref>{{Fr icon}} [http://www.mintzaira.fr/fileadmin/documents/Aktualitateak/015_VI_ENQUETE_PB__Fr.pdf VI° Enquête Sociolinguistique en Euskal herria (Communauté Autonome d'Euskadi, Navarre et Pays Basque Nord)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821114111/http://www.mintzaira.fr/fileadmin/documents/Aktualitateak/015_VI_ENQUETE_PB__Fr.pdf |date=2018-08-21 }} (2016)۔</ref> || || || [[باسک ملک (خود مختار برادری)]] (Spain, official)، [[ناوار]] (Spain, official in the northern part of the region)، [[Communauté d'agglomération du Pays Basque|French Basque Country]] (France, not official) |- | [[بیلاروسی بولی]] || be || ہند۔یورپی، Slavic, East || 3,300,000<ref>{{e18|bel|Belarusian}}</ref> || || {{پرچم|Belarus}} || |- | [[بوسنیائی بولی]] || bs || ہند۔یورپی، Slavic, South, Western, Serbo-Croatian|| 2,500,000<ref>{{e18|bos|Bosnian}}</ref> || || {{پرچم|Bosnia and Herzegovina}} || ''{{پرچم|Kosovo}}{{refn|The [[کوسووہ]] is a [[International recognition of Kosovo|partially recognized state]] (recognized by 111 out of 193 UN member states as of 2017)۔|group=nb|name=Kosovo}}''، {{پرچم|Montenegro}} |- | [[بریٹن بولی]] || br || ہند۔یورپی، Celtic, Brittonic || 206,000<ref>{{e18|bre|Breton}}</ref>|| || || (none, de facto status in {{پرچم|Brittany}} (فرانس)) |- | [[بلغاری بولی]]|| bg || ہند۔یورپی، Slavic, South, Eastern || 7,800,000<ref>{{e18|bul|Bulgarian}}</ref> || || {{پرچم|Bulgaria}} || |- | [[کاتالان بولی]] || ca|| ہند۔یورپی، Romance, Western, Occitano-Romance || 4,000,000<ref>{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/18/language/cat/|title=Catalan|publisher=}}</ref> || 10,000,000<ref>[http://www.catalannewsagency.com/society-science/item/number-of-catalan-speakers-rising-despite-adverse-context Catalan News Agency – Number of Catalan speakers rising despite adverse context<!-- Bot generated title -->] [http://blogs.iec.cat/cruscat/publicacions/informe/ Informe sobre la Situació de la Llengua Catalana | Xarxa CRUSCAT. Coneixements, usos i representacions del català<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216135331/http://blogs.iec.cat/cruscat/publicacions/informe/ |date=2014-12-16 }}</ref> || {{پرچم|Andorra}} || {{پرچم|Balearic Islands}} (ہسپانیہ)، {{پرچم|Catalonia}} (ہسپانیہ)، {{پرچم|Valencian Community}} (ہسپانیہ)، {{پرچم|Aragon}} (ہسپانیہ){{refn|Recognized and protected, but not official.|group=nb|name=Not Official}}، [[پیرینے-اورینتال]] (فرانس){{refn|Recognized and protected, but not official.|group=nb|name=Not Official}}، [[Alghero]] (اطالیہ) |- | [[چیچن بولی]] || ce || Northeast Caucasian, Nakh ||1,400,000<ref>{{e18|che|Chechen}}</ref>|| || || {{پرچم|Chechnya}} & {{پرچم|Dagestan}} (روس) |- | [[چوواش بولی]] || cv || Turkic, Oghur || 1,100,000<ref>{{e18|chv|Chuvash}}</ref> || || || {{پرچم|Chuvashia}} (روس) |- | [[Cimbrian language|Cimbrian]]||cim|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Upper, Bavarian || 400<ref>[[German dialect]]، {{e18|cim|Cimbrian}}</ref>|| || || |- | [[کورنش بولی]] || kw || ہند۔یورپی، Celtic, Brittonic || 557<ref>UK 2011 Census</ref> || || || {{پرچم|Cornwall}} (مملکت متحدہ) |- | [[کارسیکائی بولی]] || co || ہند۔یورپی، Romance, Italo-Dalmatian || 30,000<ref name=Corsican>{{e18|cos|Corsican}}</ref>|| 125,000<ref name=Corsican /> || || {{پرچم|Corsica}} (فرانس)، {{پرچم|Sardinia}} (اطالیہ) |- | [[کریمیائی تاتاری بولی]] || crh || Turkic, Kipchak || 480,000<ref>{{e18|crh|Crimean Tatar}}</ref> || || || {{پرچم|Crimea}} |- | [[کروشیائی بولی]] || hr || ہند۔یورپی، Slavic, South, Western, Serbo-Croatian || 5,600,000<ref>{{e18|hrv|Croatian}}</ref>|| || {{پرچم|Bosnia and Herzegovina}}، {{پرچم|Croatia}} || {{پرچم|Burgenland}} (آسٹریا) |- | [[چیک بولی]] || cs || ہند۔یورپی، Slavic, West, Czech–Slovak || 10,600,000<ref>{{e18|ces|Czech}}</ref> || || {{پرچم|Czech Republic}} || |- | [[ڈینش بولی]] ||da || ہند۔یورپی، Germanic, North || 5,500,000<ref>{{e18|dan|Danish}}</ref>|| || {{پرچم|Denmark}} || {{پرچم|Faroe Islands}} (ڈنمارک)، {{پرچم|Schleswig-Holstein}} (جرمنی)<ref>recognized as official language in Nordfriesland, Schleswig-Flensburg, Flensburg and Rendsburg-Eckernförde ([http://www.lexsoft.de/cgi-bin/lexsoft/justizportal_nrw.cgi?xid=148815,381 §&nbsp;82b LVwG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180803163533/http://www.lexsoft.de/cgi-bin/lexsoft/justizportal_nrw.cgi?xid=148815,381 |date=2018-08-03 }})</ref> |- | [[ولندیزی بولی]] || nl|| ہند۔یورپی، Germanic, West || 22,000,000<ref>{{e18|nld|Dutch}}</ref> || || {{پرچم|Belgium}}، {{پرچم|Netherlands}} || |- | [[انگریزی بولی]] || en || ہند۔یورپی، Germanic, West, Anglo-Frisian, Anglic || 60,000,000<ref>{{e18|eng|English}}</ref>|| 260,000,000<ref name=EU2012>[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf Europeans and their Languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106183351/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |date= 6 جنوری 2016}}، [http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf Data for EU27]، published in 2012.</ref> || {{پرچم|Ireland}}، {{پرچم|Malta}}، {{پرچم|United Kingdom}} || |- | [[ارزیا بولی]] || myv || Uralic, Finno-Ugric, Mordvinic || 120,000<ref>{{e18|myv|Erzya}}</ref>|| || || {{پرچم|Mordovia}} (روس) |- | [[استونیائی بولی]] || et || Uralic, Finno-Ugric, Finnic || 1,165,400<ref>{{e18|est|Estonian}}</ref>|| || {{پرچم|Estonia}} || |- | [[Extremaduran language|Extremaduran]] || ext || ہند۔یورپی، Romance, Western, West Iberian || 200,000<ref>{{e18|ext|Extremaduran}}</ref>|| || || {{پرچم|Extremadura}} (ہسپانیہ) |- | [[فاروی بولی]] || fo || ہند۔یورپی، Germanic, North || 66,150<ref>{{e18|fao|Faroese}}</ref> || || || {{پرچم|Faroe Islands}} (ڈنمارک) |- | [[فنی بولی]] || fi || Uralic, Finno-Ugric, Finnic || 5,400,000<ref>{{e18|fin|Finnish}}</ref>|| || {{پرچم|Finland}} || |- | [[Franco-Provençal language|Franco-Provençal (Arpitan)]] || arp || ہند۔یورپی، Romance, Western, Gallo-Romance || 140,000<ref>{{e18|frp|Franco-Provençal}}</ref> || || || {{پرچم|Aosta Valley}} (اطالیہ) |- | [[فرانسیسی بولی]] || fr || ہند۔یورپی، Romance, Western, Gallo-Romance, Oïl || 66,000,000<ref>{{e18|fra|French}}</ref>|| 135,000,000<ref name=EU2012 /> || {{پرچم|Belgium}}، {{پرچم|France}}، {{پرچم|Luxembourg}}، {{پرچم|Monaco}}، {{پرچم|Switzerland}} || {{پرچم|Aosta Valley}}<ref name=statut>{{cite book|title=Le Statut spécial de la Vallée d'Aoste, Article 38, Title VI |year= |publisher=Region Vallée d'Aoste |url=http://www.regione.vda.it/amministrazione/autonomia/statutospeciale/titolo6_f.asp |accessdate=2 مئی 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111104223214/http://www.regione.vda.it/amministrazione/autonomia/statutospeciale/titolo6_f.asp |archivedate= 4 نومبر 2011 |df=}}</ref> (اطالیہ)، {{پرچم|Jersey}} (مملکت متحدہ)، [[El Pas de la Casa]] (انڈورہ) |- | [[Frisian languages|Frisian]] || fry frr stq || ہند۔یورپی، Germanic, West, Anglo-Frisian || 470,000<ref>{{e18|fry|Frisian}}</ref>|| || || {{پرچم|Friesland}} (نیدرلینڈز)، {{پرچم|Schleswig-Holstein}} (جرمنی)<ref>recognized as official language in the Nordfriesland district and in Helgoland ([http://www.lexsoft.de/cgi-bin/lexsoft/justizportal_nrw.cgi?xid=148815,381 §&nbsp;82b LVwG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180803163533/http://www.lexsoft.de/cgi-bin/lexsoft/justizportal_nrw.cgi?xid=148815,381 |date=2018-08-03 }})۔</ref> |- | [[گاگاؤز بولی]] || gag || Turkic, Oghuz || 140,000<ref>{{e18|gag|Gagauz}}</ref>|| || || {{پرچم|Gagauzia}} (مالدووا) |- | [[گالیشیائی بولی]] || gl || ہند۔یورپی، Romance, Western, West Iberian || 2,400,000<ref>{{e18|glg|Galician}}</ref> || || || {{پرچم|Galicia}} (ہسپانیہ)، [[Eo-Navia (comarca)|Eo-Navia]] ([[آستوریاس]]){{refn|Recognized and protected, but not official.|group=nb|name=Not Official}}، [[Bierzo]] ([[صوبہ لیون]]){{refn|Recognized and protected, but not official.|group=nb|name=Not Official}} and [[Sanabria (comarca)|Western Sanabria]] ([[صوبہ سامورا]]){{refn|Recognized and protected, but not official.|group=nb|name=Not Official}} |- | [[جرمن بولی]] || de || ہند۔یورپی، Germanic, West, High German || 97,000,000<ref>includes: bar [[Bavarian language|Bavarian]]، cim [[Cimbrian language|Cimbrian]]، ksh [[کولونی لہجہ]]، sli [[Silesian German|Lower Silesian]]، vmf [[Main-Franconian dialects|Mainfränkisch]]، pfl [[Palatine German language|Palatinate German]]، swg [[Swabian German]]، gsw [[Swiss German]]، sxu [[Upper Saxon German|Upper Saxon]]، wae [[Walser German]]، wep [[Westphalian language|Westphalian]]، wym [[Wymysorys language|Wymysorys]]، yec [[Yenish language|Yenish]]، yid [[یدیش بولی]]; see [[German dialects]]۔</ref> || 170,000,000<ref name=EU2012 /> || {{پرچم|Austria}}، {{پرچم|Belgium}}، {{پرچم|Germany}}، {{پرچم|Liechtenstein}}، {{پرچم|Luxembourg}}، {{پرچم|Switzerland}} || {{پرچم|South Tyrol}}<ref>[http://www.regione.taa.it/normativa/statuto_speciale.pdf STATUTO SPECIALE PER IL TRENTINO-ALTO ADIGE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126033052/http://www.regione.taa.it/normativa/statuto_speciale.pdf |date=2018-11-26 }} (1972)، Art. 99–101.</ref> (اطالیہ) |- | [[یونانی بولی]] || el || ہند۔یورپی، Hellenic || 11,000,000<ref>11 million in Greece, out of 13.4 million in total. {{e18|ell|Greek}}</ref>|| || {{پرچم|Cyprus}}، {{پرچم|Greece}} || |- | [[مجارستانی بولی]] || hu || Uralic, Finno-Ugric, Ugric || 13,000,000<ref>{{e18|hun|Hungarian}}</ref> || || {{پرچم|Hungary}} || {{پرچم|Burgenland}} (آسٹریا)، {{پرچم|Vojvodina}} (سربیا)، Romania |- | [[آئس لینڈی بولی]] || is || ہند۔یورپی، Germanic, North || 330,000<ref>{{e18|isl|Icelandic}}</ref> || || {{پرچم|Iceland}} || |- | [[Ingrian language|Ingrian]] || izh || Uralic, Finno-Ugric, Finnic || 120<ref>{{e18|izh|Ingrian}}</ref>|| || || {{پرچم|Ingria}} (روس) |- | [[Ingush language|Ingush]] || inh || Northeast Caucasian, Nakh || 300,000<ref>{{e18|inh|Ingush}}</ref>|| || || {{پرچم|Ingushetia}} (روس) |- | [[آئرش بولی]] || ga || ہند۔یورپی، Celtic, Goidelic || 240,000<ref>{{e18|gle|Irish}}</ref>|| 1,300,000 || {{پرچم|Republic of Ireland}} || {{پرچم|Northern Ireland}} (مملکت متحدہ) |- | [[Istriot language|Istriot]] || ist || ہند۔یورپی، Romance || 900<ref>{{e18|ist|Istriot}}</ref>|| || || {{پرچم|Croatia}} |- | [[Istro-Romanian language|Istro-Romanian]] || ruo || ہند۔یورپی، Romance, Eastern || 1,100<ref>{{e18|ruo|Istro-Romanian}}</ref>|| || || {{پرچم|Croatia}} |- | [[اطالوی بولی]] || it || ہند۔یورپی، Romance, Italo-Dalmatian || 65,000,000<ref>{{e18|ita|Italian}}</ref>|| 82,000,000<ref name=EU2012 /> || {{پرچم|Italy}}، {{پرچم|San Marino}}، {{پرچم|Switzerland}}، {{پرچم|Vatican City}} || {{پرچم تصویر|Croatia}} [[ایستریا کاؤنٹی]] (کرویئشا)، {{پرچم تصویر|Slovenia}} [[سلووین ایستریا]] (سلووینیا) |- | [[Greek-Bovesian|Italiot Greek]] || mis || ہند۔یورپی، Hellenic, Greek, Attic-Ionic||20,000 Native speakers in 1981<ref>N. Vincent, Italian, in B. Comrie (ed.) The world's major languages, London, Croom Helm, 1981. pp. 279-302.</ref> || 50,000 || || {{پرچم|Calabria}}<ref>{{cite web|url=http://www.consiglioregionale.calabria.it/|title=Consiglio regionale della Calabria|website=www.consiglioregionale.calabria.it}}</ref> ([[Bovesia]])، {{پرچم|Apulia}}<ref>{{Cite web |url=https://www.montagneinrete.it/uploads/tx_gorillary/lingue-parlate-in-italia_1487319992.docx |title=Archived copy |access-date=2018-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180122001135/https://www.montagneinrete.it/uploads/tx_gorillary/lingue-parlate-in-italia_1487319992.docx |archive-date=2018-01-22 |dead-url=yes |df=}}</ref> ([[سالئنتو]])، (اطالیہ) |- | [[Judeo-Italian languages|Judeo-Italian]] || itk || ہند۔یورپی، Romance, Italo-Dalmatian|| 250<ref>{{e18|itk|Judeo-Italian}}</ref>|| || || {{پرچم|Italy}}، {{پرچم|Corfu}} (یونان) |- | [[Judaeo-Spanish|Judaeo-Spanish (Ladino)]] || lad || ہند۔یورپی، Romance, Western, West Iberian || 320,000<ref>{{e18|lad|Judaeo-Spanish}}</ref>|| few<ref>[[ایتھنولوگ]]: "Not the dominant language for most. Formerly the main language of Sephardic Jewry. Used in literary and music contexts." ca. 100k speakers in total, most of them in Israel, small communities in the Balkans, Greece, Turkey and in Spain.</ref>|| || {{پرچم|Bosnia and Herzegovina}}، {{پرچم|France}}، {{پرچم|Turkey}} |- | [[Kabardian language|Kabardian]] || kbd ||شمال مغربی قفقازی، Circassian || 530,000<ref>{{e18|kbd|Kabardian}}</ref>|| || || {{پرچم|Kabardino-Balkaria}} & {{پرچم|Karachay-Cherkessia}} (روس) |- | [[Kalmyk Oirat|Kalmyk]] || xal || Mongolic || 80,500<ref>{{e18|xal|Oirat}}</ref>|| || || {{پرچم|Kalmykia}} (روس) |- | [[Karelian language|Karelian]] || krl || Uralic, Finno-Ugric, Finnic || 36,000<ref>{{e18|krl|Karelian}}</ref>|| || || {{پرچم|Karelia}} (روس) |- |[[Karachay-Balkar language|Karachay-Balkar]] || krc || Turkic, Kipchak || 300,000<ref>{{e18|krc|Karachay-Balkar}}</ref>|| || || {{پرچم|Kabardino-Balkaria}} & {{پرچم|Karachay-Cherkessia}} (روس) |- | [[کاشوبیائی بولی]] || csb || ہند۔یورپی، Slavic, West, Lechitic || 50,000<ref>{{e18|csb|Kashubian}}</ref>|| || || {{پرچم|Poland}} |- | [[قازق بولی]] || kk || Turkic, Kipchak || 1,000,000<ref>About 10 million in Kazakhstan. {{e18|kaz|Kazakh}}۔ [[Boundaries between the continents of Earth#Europe and Asia|Technically]]، the westernmost portions of Kazakhstan ([[اتیراؤ صوبہ]]، [[مغربی قازقستان صوبہ]]) are in Europe, with a total population of less than one million.</ref> || || {{پرچم|Kazakhstan}} || |- |[[کومی بولی]] || kv || Uralic, Finno-Ugric, Permic || 220,000<ref>220,000 native speakers out of an ethnic population of 550,000. Combines Komi-Permyak (koi) with 65,000 speakers and Komi-Zyrian (kpv) with 156,000 speakers. {{e18|kom|Komi}}</ref> || || || {{پرچم|Komi Republic}} (روس) |- | [[لاطینی بولی]] || la || ہند۔یورپی، Italic, Latino-Faliscan|| extinct || few<ref>[[Contemporary Latin]]: People fluent in Latin as a second language are probably in the dozens, not hundreds. [[Reginald Foster (Latinist)|Reginald Foster]] (as of 2013) estimated "no more than 100" according to Robin Banerji, [https://www.bbc.com/news/magazine-21412604 Pope resignation: Who speaks Latin these days?]، BBC News, 12 فروری 2013.</ref> || {{پرچم|Vatican City}} || |- | [[لیٹویائی بولی]] || lv || ہند۔یورپی، Baltic || 1,750,000<ref>{{e18|lav|Latvian}}</ref>|| || {{پرچم|Latvia}} || |- | [[لیگوریائی (رومنی بولی)]] || lij || ہند۔یورپی، Romance, Western, Gallo-Italic || 500,000<ref>{{e18|lij|Ligurian}}</ref>|| || || {{پرچم|Liguria}} (اطالیہ) |- | [[لیتھوانیائی بولی]] || lt || ہند۔یورپی، Baltic || 3,000,000<ref>{{e18|lit|Lithuanian}}</ref>|| || {{پرچم|Lithuania}} || |- | [[Lombard language|Lombard]] || lmo || ہند۔یورپی، Romance, Western, Gallo-Italic || 3,600,000<ref>{{e18|lmo|Lombard}}</ref>|| || || {{پرچم|Lombardy}} (اطالیہ) |- | [[Low German|Low German (Low Saxon)]] || nds wep|| ہند۔یورپی، Germanic, West || 1,000,000<ref name=nds>2.6 million cited as estimate of all Germans who speak Platt "well or very well" (including L2; 4.3 million cited as the number of all speakers including those with "moderate" knowledge) in 2009. [http://www.taz.de/1/archiv/print-archiv/printressorts/digi-artikel/?ressort=ra&dig=2009%2F02%2F21%2Fa0171&cHash=e05509f6d9/ Heute in Bremen. „Ohne Zweifel gefährdet“]۔ Frerk Möller im Interview, taz, 21.&nbsp;Februar 2009. However, Wirrer (1998) described Low German as "moribund"۔Jan Wirrer: ''Zum Status des Niederdeutschen.'' In: ''Zeitschrift für Germanistische Linguistik.'' 26, 1998, S.&nbsp;309. The number of native speakers is unknown, estimated at 1 million by SIL Ethnologue. {{e18|nds|Low German}}، {{e18|wep|Westphalian}}</ref>|| 2,600,000<ref name=nds /> || || {{پرچم|Schleswig-Holstein}} (جرمنی)<ref>The question whether Low German should be considered as subsumed under "German" as the official language of Germany has a complicated legal history. In the wake of the ratification of the [[European Charter for Regional or Minority Languages]] (1998)، Schleswig-Holstein has explicitly recognized Low German as a regional language with official status ([http://www.lexsoft.de/cgi-bin/lexsoft/justizportal_nrw.cgi?xid=148815,381 §&nbsp;82b LVwG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180803163533/http://www.lexsoft.de/cgi-bin/lexsoft/justizportal_nrw.cgi?xid=148815,381 |date=2018-08-03 }})۔</ref><!-- allegedly also {{پرچم|Mecklenburg-Vorpommern}}، {{پرچم|Niedersachsen}}، but found no source --> |- | [[لکسمبرگی بولی]] || lb || ہند۔یورپی، Germanic, West, High German || 336,000<ref name=ltz>{{e18|ltz|Luxembourgish}}</ref> || 386,000<ref name=ltz /> || {{پرچم|Luxembourg}} || |- | [[مقدونیائی بولی]] || mk || ہند۔یورپی، Slavic, South, Eastern || 1,400,000<ref>{{e18|mkd|Macedonian}}</ref> || || {{پرچم|North Macedonia}} || |- | [[Main-Franconian dialects|Mainfränkisch]]||vmf|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Upper || 4,900,000<ref>[[German dialect]]، {{e18|vmf|Main-Franconian}}</ref>|| || || {{پرچم|Baden-Württemberg}}، {{پرچم|Bavaria}} & {{پرچم|Thuringia}} (جرمنی) |- | [[مالٹی بولی]] || mt || Semitic, Arabic || 520,000<ref>{{e18|mlt|Maltese}}</ref> || || {{پرچم|Malta}} || |- | [[مینکس بولی]] || gv || ہند۔یورپی، Celtic, Goidelic || 230<ref>{{e18|glv|Manx}}</ref> || 2,300<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/education/2015/apr/02/how-manx-language-came-back-from-dead-isle-of-man |title=How the Manx language came back from the dead |last1=Whitehead |first1=Sarah |date=2 اپریل 2015 |website=[[theguardian.com]]|access-date=4 اپریل 2015}}</ref> || || {{پرچم|Isle of Man}} |- | [[ماری بولی]] || chm mhr || Uralic, Finno-Ugric || 500,000<ref>{{e18|chm|Mari}}</ref> || || || {{پرچم|Mari El}} (روس) |- | [[Megleno-Romanian language|Megleno-Romanian]] || ruq || ہند۔یورپی، Romance, Eastern || 3,000<ref>{{e18|ruq|Megleno-Romanian}}</ref> || || || {{پرچم|Greek Macedonia}} (یونان)، {{پرچم|North Macedonia}} |- | [[Mirandese language|Mirandese]] || mwl || ہند۔یورپی، Romance, Western, West Iberian || 15,000<ref>{{e18|mwl|Mirandese}}</ref>|| || || {{پرچم|Miranda do Douro}} (پرتگال) |- | [[Moksha language|Moksha]] || mdf || Uralic, Finno-Ugric, Mordvinic || 2,000<ref>{{e18|mdf|Moksha}}</ref>|| || || {{پرچم|Mordovia}} (روس) |- |[[مونٹینیگری بولی]] |cnr |ہند۔یورپی، Slavic, South, Western, Serbo-Croatian |240,700<ref>{{Cite news|url=https://www.ethnologue.com/country/ME/languages|title=Montenegro|work=Ethnologue|access-date=2018-04-29|language=en}}</ref> | |{{پرچم|Montenegro}} | |- | [[ناپولی بولی]] || nap || ہند۔یورپی، Romance, Italo-Dalmatian || 5,700,000<ref>{{e18|nap|Neapolitan}}</ref>|| || || {{پرچم|Campania}} (اطالیہ)<ref>In 2008, law was passed by the Region of Campania, stating that the Neapolitan language was to be legally protected. {{cite web |url=http://www.denaro.it/VisArticolo.aspx?IdArt=548026 |title=Tutela del dialetto, primo via libera al Ddl campano |work=Il Denaro |date=15 اکتوبر 2008 |accessdate=22 جون 2013 |language=Italian |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727043316/http://www.denaro.it/VisArticolo.aspx?IdArt=548026 |archivedate=27 جولائ‏ی 2011 |df=dmy-all}}</ref> |- |[[Nenets language|Nenets]] || yrk || Uralic, Samoyedic || 4,000<ref>total 22,000 native speakers (2010 Russian census) out of an ethnic population of 44,000. Most of these are in Siberia, with about 8,000 ethnic Nenets in European Russia (2010 census, mostly in [[نینیتس خود مختار آکرگ]])</ref> || || || {{پرچم|Nenets Autonomous Okrug}} (روس) |- | [[نورمین بولی]] || nrf || ہند۔یورپی، Romance, Western, Gallo-Romance, Oïl || 50,000<ref>{{e18|nrf|Jèrriais}}</ref>|| || || {{پرچم|Normandy}} (فرانس)، {{پرچم|Jersey}} (مملکت متحدہ) |- | [[نورشک]] || no || ہند۔یورپی، Germanic, North || 5,200,000<ref>{{Cite news|url=https://www.ethnologue.com/language/nor|title=Norwegian|work=Ethnologue|access-date=2018-08-06|language=en}}</ref>|| || {{پرچم|Norway}} || |- | [[آکسیٹان بولی]] || oc || ہند۔یورپی، Romance, Western, Occitano-Romance|| 500,000<ref>{{e18|oci|Occitan}}۔ includes Auvergnat, Gascon, Languedocien, Limousin, Provençal, Vivaro-Alpine. Most native speakers are in France, their number is unknown, as varieties of Occitan are treated as French dialects with no official status.</ref> || || || {{پرچم|Catalonia}} (ہسپانیہ) |- | [[اوسیشیائی بولی]] || os || ہند۔یورپی، Indo-Iranian, Iranian, Eastern || 450,000<ref>Total 570,000, of which 450,000 in the Russian Federation. {{e18|oss|Ossetian}}</ref> || || ''{{پرچم|South Ossetia}}'' || {{پرچم|North Ossetia-Alania}} (روس) |- | [[Palatine German language|Palatinate German]]||pfl|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Central ||1,000,000<ref>[[German dialect]]، {{e18|pfl|Palatinate German}}</ref>|| || || {{پرچم|Germany}} |- | [[Picard language|Picard]] || pcd || ہند۔یورپی، Romance, Western, Gallo-Romance, Oïl || 200,000<ref>{{e18|pcd|Picard}}</ref>|| || || {{پرچم|Belgium}} |- | [[Piedmontese language|Piedmontese]] || pms || ہند۔یورپی، Romance, Western, Gallo-Italic || 1,600,000<ref>{{e18|pms|Piedmontese}}</ref>|| || || {{پرچم|Piedmont}} (اطالیہ)<ref>Piedmontese was recognised as Piedmont's regional language by the regional parliament in 1999. [http://www.consiglioregionale.piemonte.it/mzodgint/jsp/AttoSelezionato.jsp?ATTO=61118 Motion 1118 in the Piedmontese Regional Parliament, ''Approvazione da parte del Senato del Disegno di Legge che tutela le minoranze linguistiche sul territorio nazionale – Approfondimenti''، approved unanimously on 15 دسمبر 1999'']، [http://www.gioventurapiemonteisa.net/wp-content/uploads/2007/05/odg1118.pdf Text of motion 1118 in the Piedmontese Regional Parliament, ''Consiglio Regionale del Piemonte, Ordine del Giorno 1118'']۔</ref> |- | [[پولش بولی]] || pl || ہند۔یورپی، Slavic, West, Lechitic || 38,500,000<ref>{{e18|pol|Polish}}</ref> || || {{پرچم|Poland}} || |- | [[پرتگیزی بولی]] || pt || ہند۔یورپی، Romance, Western, West Iberian || 10,000,000<ref>{{e18|por|Portuguese}}</ref>|| || {{پرچم|Portugal}} || |- | [[Rhaeto-Romance languages|Rhaeto-Romance]] || fur lld roh || ہند۔یورپی، Romance, Western || 370,000<ref>Includes [[Friulian language|Friulian]]، [[رومانش بولی]]، [[Ladin language|Ladin]]۔ {{e18|fur|Friulian}} {{e18|lld|Ladin}} {{e18|roh|Romansch}}</ref>|| || {{پرچم|Switzerland}} || {{پرچم تصویر|Veneto}} [[صوبہ بیلونو]]، {{پرچم|Friuli-Venezia Giulia}}، {{پرچم|South Tyrol}}،<ref>[http://www.regione.taa.it/normativa/statuto_speciale.pdf STATUTO SPECIALE PER IL TRENTINO-ALTO ADIGE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126033052/http://www.regione.taa.it/normativa/statuto_speciale.pdf |date=2018-11-26 }} (1972)، Art. 102.</ref> & {{پرچم|Trentino}} (اطالیہ) |- | [[Ripuarian language|Ripuarian (Platt)]]||ksh|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Central || 900,000<ref>[[German dialect]]، {{e18|ksh|Kölsch}}</ref>|| || || {{پرچم|Belgium}}، {{پرچم|Germany}}، {{پرچم|Netherlands}} |- | [[Romani language|Romani]] || rom || ہند۔یورپی، Indo-Iranian, Indo-Aryan, Western || 1,500,000<ref>{{e18|rmn|Romani, Balkan}} {{e18|rml|Romani, Baltic}} {{e18|rmc|Romani, Carpathian}} {{e18|rmf|Romani, Finnish}} {{e18|rmo|Romani, Sinte}} {{e18|rmy|Romani, Vlax}} {{e18|rmw|Romani, Welsh}}</ref> || || || {{پرچم|Kosovo}}{{refn|group=nb|name=Kosovo}}<ref>[[Constitution of Kosovo]]، [http://kushtetutakosoves.info/repository/docs/Constitution.of.the.Republic.of.Kosovo.pdf p. 8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011113028/http://www.kushtetutakosoves.info/repository/docs/Constitution.of.the.Republic.of.Kosovo.pdf |date=2017-10-11 }}۔</ref> |- | [[رومانیائی بولی]] || ro || ہند۔یورپی، Romance, Eastern ||24,000,000<ref>{{e18|ron|Romanian}}</ref>|| 28,000,000<ref name="28mil">{{cite web|title=Româna|url=http://unilat.org/DPEL/Promotion/L_Odyssee_des_langues/Roumain/ro|website=unilat.org|publisher=[[Latin Union]]|accessdate=2 اپریل 2018|language=ro|archive-date=2014-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141029141605/http://unilat.org/DPEL/Promotion/L_Odyssee_des_langues/Roumain/ro|dead-url=yes}}</ref> || {{پرچم|Moldova}}، {{پرچم|Romania}}، ''{{پرچم|Transnistria}}'' || {{پرچم|Vojvodina}}، [[Timok]] Serbia |- | [[روسی بولی]] || ru || ہند۔یورپی، Slavic, East || 106,000,000<ref name=rus>L1: 119 million in the Russian Federation (of which c. 83 million in [[یورپی روس]])، 14.3 million in Ukraine, 6.67 million in Belarus, 0.67 million in Latvia, 0.38 million in Estonia, 0.38 million in Moldova. L1+L2: c. 100 million in European Russia, 39 million in Ukraine, 7 million in Belarus, 7 million in Poland, 2 million in Latvia, c. 2 million in the European portion of Kazakhstan, 1.8 million in Moldova, 1.1 million in Estonia. {{e18|rus|Russian}}۔</ref> || 160,000,000<ref name=rus /> || ''{{پرچم|Abkhazia}}'' {{پرچم|Belarus}}، {{پرچم|Kazakhstan}}، {{پرچم|Russia}}، ''{{پرچم|South Ossetia}}''، ''{{پرچم|Transnistria}}'' || {{پرچم|Gagauzia}} (مالدووا)، {{پرچم|Svalbard}} (Norway)، {{پرچم|Ukraine}} |- | [[سامی زباناں (اورالی)]] || se || Uralic, Finno-Ugric || 23,000<ref>mostly [[شمالی سامی]] (sma)، ca. 20,000 speakers; smaller communities of [[Lule Sami]] (smj, c. 2,000 speakers) and other variants. {{e18|sme|Northern Sami}}، {{e18|smj|Lule Sami}} {{e18|sma|Southern Sami}}، {{e18|sjd|Kildin Sami}}، {{e18|sms|Skolt Sami}}، {{e18|smn|Inari Sami}}۔</ref> || || {{پرچم|Norway}} || {{پرچم|Sweden}}، {{پرچم|Finland}} |- | [[ساردینیائی بولی]] || sc || ہند۔یورپی، Romance || 1,350,000<ref>AA. VV. ''Calendario Atlante De Agostini 2017''، Novara, Istituto Geografico De Agostini, 2016, p. 230</ref>|| || || {{پرچم|Sardinia}} (اطالیہ) |- | [[اسکاٹس بولی]] || sco || ہند۔یورپی، Germanic, West, Anglo-Frisian, Anglic ||110,000<ref>{{e18|sco|Scots}}</ref>|| || || {{پرچم|Scotland}} (مملکت متحدہ)، {{پرچم|Ulster}} (آئرلینڈ و مملکت متحدہ) |- | [[اسکاٹش گیلک]] || gd || ہند۔یورپی، Celtic, Goidelic ||57,000<ref>{{e18|gla|Gaelic, Scottish}}</ref>|| || || {{پرچم|Scotland}} (مملکت متحدہ) |- | [[سربیائی بولی]] || sr || ہند۔یورپی، Slavic, South, Western, Serbo-Croatian ||9,000,000<ref>{{e18|srp|Serbian}}</ref> || || {{پرچم|Bosnia and Herzegovina}}، {{پرچم|Kosovo}}{{refn|group=nb|name=Kosovo}}، {{پرچم|Serbia}} || {{پرچم|Croatia}}، {{پرچم|North Macedonia}}، {{پرچم|Montenegro}} |- | [[صقلی بولی]] || scn || ہند۔یورپی، Romance, Italo-Dalmatian ||4,700,000<ref>{{e18|scn|Sicilian}}</ref> || || || |- | [[Silesian language|Silesian]] || szl || ہند۔یورپی، Slavic, West, Lechitic ||522,000<ref>{{Ethnologue19|szl|Silesian}}</ref> || || || {{پرچم|Upper Silesia}} (پولینڈ، چیک جمہوریہ و جرمنی)، {{پرچم|Silesia}} (پولینڈ) |- | [[Silesian German]]||sli|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Central || 11,000<ref>[[German dialect]]، {{e18|sli|Lower Silesian}}</ref>|| || || {{پرچم|Upper Silesia}} (پولینڈ، چیک جمہوریہ و جرمنی)، {{پرچم|Silesia}} (پولینڈ) |- | [[سلوواک بولی]] || sk || ہند۔یورپی، Slavic, West, Czech–Slovak ||5,200,000<ref>{{e18|slk|Slovak}}</ref> || || {{پرچم|Slovakia}} || {{پرچم|Vojvodina}} (سربیا)، {{پرچم|Czech Republic}} |- | [[سلووین بولی]] || sl || ہند۔یورپی، Slavic, South, Western ||2,100,000<ref>{{e18|slv|Slovene}}</ref> || || {{پرچم|Slovenia}} || |- | [[Sorbian languages|Sorbian (Wendish)]] || wen || ہند۔یورپی، Slavic, West||20,000<ref>{{e18|hsb|Sorbian, Upper}}</ref>|| || || {{پرچم|Brandenburg}} & {{پرچم|Sachsen}} (جرمنی)<ref>GVG §&nbsp;184 Satz 2; VwVfGBbg §&nbsp;23 Abs.&nbsp;5; SächsSorbG §&nbsp;9, right to use Sorbian in communication with the authorities guaranteed for the "Sorbian settlement area" (''Sorbisches Siedlungsgebiet''، [[Lusatia]])۔</ref> |- | [[ہسپانوی بولی]] || es || ہند۔یورپی، Romance, Western, West Iberian ||38,000,000<ref>{{e18|spa|Spanish}}</ref> ||76,000,000<ref name=EU2012 /> || {{پرچم|Spain}} || |- | [[Swabian German]]||swg|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Upper, Alemannic || 820,000<ref>[[German dialect]]، {{e18|swg|Swabian German}}</ref>|| || || {{پرچم|Germany}} |- | [[سونسکا]] || sv || ہند۔یورپی، Germanic, North ||11,100,000<ref name=sv>{{e18|swe|Swedish}}</ref>|| 13,280,000<ref name=sv /> || {{پرچم|Finland}}، {{پرچم|Sweden}} || |- | [[Swiss German]]||gsw|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Upper, Alemannic || 5,000,000<ref>[[German dialect]]، {{e18|swg|Swiss German}}</ref>|| || {{پرچم|Switzerland}} (as [[German-speaking Switzerland|German]]) || |- | [[Tabasaran language|Tabasaran]] || tab || Northeast Caucasian, Lezgic || 126,900<ref>{{e18|tab|Tabassaran}}</ref>|| || || {{پرچم|Dagestan}} (روس) |- | [[Tat language (Caucasus)|Tat]] || ttt || ہند۔یورپی، Iranian, Western || 30,000<ref>{{e18|ttt|Tat}}، {{e18|jdt|Judeo-Tat}} 2,000 speakers in the Russian Federation according to the 2010 census (including [[Judeo-Tat]])۔ About 28,000 speakers in Azerbaijan; most speakers live along or just north of the Caucasus ridge (and are thus technically in Europe)، with some also settling just south of the Caucasus ridge, in [[جنوبی قفقاز]]۔</ref>|| || || {{پرچم|Dagestan}} (روس) |- | [[تاتاری بولی]] || tt || Turkic, Kipchak ||4,300,000<ref>{{e18|tat|Tatar}}</ref> || || || {{پرچم|Tatarstan}} (روس) |- | [[ترکی بولی]] || tr || Turkic, Oghuz||12,000,000<ref>c. 11 million in [[European Turkey]]، 0.6 million in Bulgaria, 0.6 million in Cyprus and Northern Cyprus, not including several million recent immigrants to Western Europe (see [[#Immigrant communities]])۔</ref> || || {{پرچم|Turkey}}، {{پرچم|Cyprus}} || {{پرچم|Northern Cyprus}} |- | [[ادمورت بولی]] || udm || Uralic, Finno-Ugric, Permic ||340,000<ref>{{e18|udm|Udmurt}}</ref> || || || {{پرچم|Udmurtia}} (روس) |- | [[یوکرینی بولی]] || uk || ہند۔یورپی، Slavic, East||32,600,000<ref>{{e18|ukr|Ukrainian}}</ref>|| || {{پرچم|Ukraine}}، ''{{پرچم|Transnistria}}'' || |- | [[Upper Saxon German|Upper Saxon]]||sxu|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Central || 2,000,000<ref>[[German dialect]]، {{e18|sxu|Upper Saxon German}}</ref>|| || || {{پرچم|Sachsen}} (جرمنی) |- | [[Veps language|Vepsian]] || vep || Uralic, Finno-Ugric, Finnic ||1,640<ref>Russian Census 2010. {{e18|vep|Veps}}</ref>|| || || {{پرچم تصویر|Karelia}} [[جمہوریہ کاریلیا]] (روس) |- | [[وینسی بولی]] || vec || ہند۔یورپی، Romance, Italo-Dalmatian ||3,800,000<ref>{{e18|vec|Venetian}}</ref>|| || || {{پرچم|Veneto}} (اطالیہ)<ref>A motion to recognise Venetian as an official regional language has been approved by the [[Regional Council of Veneto]] in 2007. {{cite web |url=http://www.consiglioveneto.it/crvportal/leggi/2007/07lr0008.html?numLegge=8&annoLegge=2007&tipoLegge=Alr |title=Consiglio Regionale Veneto – Leggi Regionali |publisher=Consiglioveneto.it |accessdate=2009-05-06 |archive-date=2024-05-26 |archive-url=https://archive.today/20240526190947/https://www.webcitation.org/6ILc8Mb9J?url=http://www.consiglioveneto.it/crvportal/leggi/2007/07lr0008.html%3FnumLegge=8 }}</ref> |- | [[Võro language|Võro]] || vro || Uralic, Finno-Ugric, Finnic ||87,000<ref>{{e18|vro|Võro}}</ref> || || || {{پرچم|Võru County}} (استونیا) |- | [[والون بولی]] || wa || ہند۔یورپی، Romance, Western, Gallo-Romance, Oïl ||600,000<ref>{{e18|wln|Walloon}}</ref>|| || || {{پرچم|Wallonia}} (بیلجیم) |- | [[Walser German]]||wae|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Upper, Alemannic || 20,000<ref>[[Highest Alemannic]] dialects, {{e18|wae|Walser German}}</ref>|| || || {{پرچم|Switzerland}} |- | [[ویلش بولی]] || cy || ہند۔یورپی، Celtic, Brittonic ||562,000<ref>{{e18|cym|Welsh}}</ref>|| 750,000 || || {{پرچم|Wales}} (مملکت متحدہ) |- | [[Wymysorys language|Wymysorys]]||wym|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German || 70<ref>Moribund German dialect spoken in [[Wilamowice]]، Poland. 70 speakers recorded in 2006. {{e18|wym|Wymysorys}}</ref>|| || || {{پرچم|Poland}} |- | [[Yenish language|Yenish]]||yec|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German || 16,000<ref>{{e18|yec|Yenish}}</ref>|| || || {{پرچم|Switzerland}} |- | [[یدیش بولی]] || yi || ہند۔یورپی، Germanic, West, High German ||600,000<ref>Total population estimated at 1.5 million as of 1991, of which c. 40% in the Ukraine. {{e18|yid|Yiddish}}، {{e18|ydd| Eastern Yiddish}}، {{e18|yih|Western Yiddish}}</ref>|| || || {{پرچم|Bosnia and Herzegovina}}، {{پرچم|Netherlands}}، {{پرچم|Poland}}، {{پرچم|Romania}}، {{پرچم|Sweden}}، {{پرچم|Ukraine}} |- |} == حوالے == {{حوالے|2}} {{حوالے|group="nb"}} {{ملک تے زبان لسٹاں}} [[گٹھ:یورپی زباناں]] [[گٹھ:بولیاں]] 3che21zps1mv332jlgkwmitlko010em 0 78980 709129 676944 2026-08-02T14:49:55Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709129 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = کالیگولا<br />Caligula | image = Gaius Caesar Caligula.jpg | caption = کالیگولا | succession = [[رومی شہنشاہ|تیسرا شہنشاہ]] [[رومی سلطنت]] | reign = 18 مارچ 37 – 24 جنوری 41 <br /> (3 سال، 10 ،ماہ) | predecessor = [[تیبیریس]]، پڑ چچا | successor = [[کلاڈیوس]]، چچا | house = [[جولیو کلاڈیوی خاندان]] | full name = Gaius Julius Caesar Augustus Germanicus | spouse = {{plainlist| * [[جونیا کلاوڈیلا]] * [[لیویا اورسٹلا]] * [[لولیا پاؤلینا]] * [[میلونیا کیسونیا]] }} | issue ={{plainlist| * [[جولیا ڈروسیلا (کالیگولا د‏‏ی بیٹی)|جولیا ڈروسیلا]] * [[Tiberius Gemellus]] (adoptive) * [[Nymphidius Sabinus]] }} | father = [[جرمانیکس]] | mother = [[اگریپینا کبری]] | birth_date = 31 اگست عیسوی 12 | birth_place = [[آنزیو]] (جدید [[آنزیو]] تے [[نیتونو]])، [[رومی اطالیہ|اطالیہ]] | death_date = 24 جنوری عیسوی 41 (عمر 28) | death_place = [[Palatine Hill]]، [[روم]] | place of burial = [[مقبرہ آگسٹس]]، [[روم]] | religion = [[رومی بت پرستی]] }} '''کالیگولا''' (Caligula) {{IPAc-en|k|ə|ˈ|l|ɪ|g|j|ə|l|ə}})<ref>Classical Latin spelling and [[Latin spelling and pronunciation|reconstructed Classical Latin pronunciation]] of the names of Caligula: # {{sqc|GAIVS IVLIVS CAESAR AVGVSTVS GERMANICVS}}<br />{{IPA-la|ˈɡa:.i.ʊs ˈju:.li.ʊs ˈkae̯.sar au̯ˈgʊs.tʊs gɛr'ma:.nɪ.kʊs|بین الاقوامی اصواندی ابجدیہ}} # {{sqc|CALIGVLA}}<br />{{IPA-la|ka'lɪ.gʊ.ɫa|بین الاقوامی اصواندی ابجدیہ}} or {{IPA|[.la]|}}</ref> [[رومی شہنشاہ]] '''گایس [[جولیس سیزر]] آگسٹس جرمانیکس''' (Gaius Julius Caesar Augustus Germanicus) د‏‏ی مقبول عرفیت ا‏‏ے۔ کالیگولا دا باپ [[جرمانیکس]] شہنشاہ [[تیبیریس]] دا بھتیجا تے لے پالک بیٹا سی ۔ [[19ء]] وچ [[جرمانیکس]] د‏‏ی [[انطاکیہ (تاریخی شہر)|انطاکیہ]] وچ وفات دے بعد اوہدی بیوی [[اگریپینا کبری]] اپنے چھ بچےآں نو‏‏ں لے ک‏ے [[روم]] واپس آ گئی، جتھ‏ے اوہ شہنشاہ [[تیبیریس]] تو‏ں تلخ عداوت وچ الجھ گئی۔ تنازع بالآخر اس دے خاندان د‏‏ی تباہی د‏‏ی صورت وچ نکلیا، جس وچ کالیگولا زندہ بچنے والا واحد مذکر فرد سی ۔ مہلک سازشاں نو‏‏ں جاندے بوجھتے اس نے شہنشاہ [[تیبیریس]] د‏‏ی دعوت اُتے [[31ء]] وچ [[کپری]] دا سفر کیا، جتھ‏ے شہنشاہ [[تیبیریس]] د‏‏ی موت دے بعد اوہ تیسرا [[رومی شہنشاہ]] بنیا۔ == ابتدائی زندگی == === خاندان === '''کالیگولا''' [[آنزیو]] (جدید [[آنزیو]] تے [[نیتونو]])ماں [[31 اگست]]، [[12ء]] نو‏‏ں پیدا ہويا۔<ref>Paola Brandizzi Vittucci, ''Antium: Anzio e Nettuno in epoca romana'', Roma, Bardi, 2000 ISBN 88-85699-83-9</ref> اوہ [[جرمانیکس]] تے [[اگریپینا کبری]] دے بچےآں وچو‏ں تیسرا سی ۔<ref name="suetonius-calig-7">Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Caligula [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Caligula*.html#7 7].</ref> گایس دے بھائی نیرو تے دروسوس سن ۔<ref name="ReferenceA">Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 7</ref> جدو‏ں کہ اوہدی بہناں [[اگریپینا صغری]]، [[جولیا ڈروسیلا (کالیگولا د‏‏ی بہن)|جولیا ڈروسیلا]] تے [[جولیا لیویلا]] سن۔<ref name="ReferenceA" /> [[فائل:Caligae from side.jpg|thumb|سجے|کالیگا]] === بچپن تے ناں === بچپن وچ گایس اپنے والد [[جرمانیکس]] دے نال '''جرمانیہ''' دے محاظ اُتے گیا، جتھ‏ے اس نے فوجی وردی تے فوجی جوندے (کالیگا) پہنے۔ انہی جوتاں د‏‏ی مناسبت تو‏ں اس دا ناں کالیگولا ا‏‏ے۔ == شہنشاہ == === ابتدائی دور === [[16 مارچ]]، [[37ء]] نو‏‏ں شہنشاہ [[تیبیریس]] د‏‏ی موت دے بعد عنان سلطنت کالیگولا دے ہتھ آ گئی جدو‏ں کہ [[تیبیریس]] دا حقیقی پوت‏ا اس دے نال تخت دا مشترکہ وارث بنیا۔ اگرچہ [[تیبیریس]] د‏‏ی عمر 78 برس سی تے اوہ بستر مرگ اُتے وی سی فیر وی کچھ قدیم مورخین قیاس کردے نيں کہ اسنو‏ں قتل کیتا گیا سی ۔<ref name="ReferenceB">Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 12</ref><ref name="ReferenceB" /><ref name="tacitus-calig-50">Tacitus, ''Annals'' [[s:The Annals (Tacitus)/Book 6#50|VI.50]].</ref><ref name="tacitus-calig-50" /><ref>Philo of Alexandria, ''On the Embassy to Gaius'' [[s:On the Embassy to Gaius#IV|IV.25]]; Josephus, ''Antiquities of the Jews'' XIII.6.9.</ref><ref name="cassius-history-59-1">Cassius Dio, ''Roman History'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/59*.html#1 LIX.1].</ref> === عوامی اصلاحات === [[38ء]] وچ کالیگولا نے اپنی توجہ سیاسی تے عوامی اصلاحات اُتے مرکوز کيتی۔ اس نے سرکاری فنڈز دے اکاؤنٹس شائع کیتے جو [[تیبیریس]] دے دور وچ شائع نئيں ہوئے سن ۔ اگ وچ جائداد تباہ ہونے والےآں د‏‏ی مدد کيت‏ی، بعض ٹیکس ختم کر دتے تے دے موقع اُتے عوام وچ انعامات تقسیم کیتے۔ اس نے گھڑ سواری تے سینیٹ احکامات دے لئی نويں اراکین نو‏‏ں منتخب کرنے د‏‏ی اجازت دی۔<ref name="cassius-history-59-9-and-10">Cassius Dio, ''Roman History'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/59*.html#9 LIX.9–10].</ref> === مالی بحران تے قحط === مالی بحران [[38ء]] دے اواخر یا [[39ء]] وچ آیا۔<ref>Cassius Dio, Roman History LIX.10</ref><ref>Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Caligula [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Caligula*.html#37 37].</ref> اپنی حمایت دے لئی سیاسی ادائیگیاں نے خزانے اُتے گہرا اثر ڈالا۔ قدیم مورخین دا کہنا اے کہ اس تو‏ں نکلنے دے لئی کالیگولا نے لوکاں اُتے جھوٹھے الزام لگانا شروع کر دتے، جرمانے تے ایتھ‏ے تک کہ انہاں د‏‏ی جائداد ضبط کرنے دے مقصد تو‏ں افراد نو‏‏ں قتل کروایا۔<ref name="seutonius-calig-38">Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Caligula [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Caligula*.html#38 38].</ref> مؤرخین کہندے نيں کہ اس سلسلے وچ کالیگولا نے کئی مایوس کن اقدامات کیتے۔ خزانے دے لئی کالیگولا نے عوام تو‏ں حکومت نو‏‏ں قرض دینے د‏‏ی درخواست کيتی۔<ref name="gjxxsj">Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Caligula [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Caligula*.html#41 41].</ref> اس نے قانونی مقدمات، شادیاں تے جسم فروشی اُتے ٹیکس عائد کیتا۔ <ref name="suetonius-calig-40">Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Caligula [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Caligula*.html#40 40].</ref> قلیل مدت دے لئی قحط وی واقع ہويا، شاید ایہ مالی بحران د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا۔ جدو‏ں کہ کچھ مورخین دا کہنا اے کہ ایہ عوام د‏‏ی ترسیلی گڈیاں اُتے حکومتی قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا۔<ref name="seutonius-calig-38" /><ref>Seneca the Younger, ''On the Shortness of Life'' XVIII.5.</ref> === تعمیرات === [[فائل:Vatican obelisk.jpg|thumb|ویٹیکن ستون]] مالی مشکلات دے باوجود کالیگولا نے اپنے دور حکومت وچ تعمیرات دے متعدد منصوبےآں اُتے کم شروع کیا، جنہاں وچو‏ں چند عوام د‏‏ی بہبود دے لئی سن، جدو‏ں کہ باقی اس دے ذا‏تی تصرف لے لئی سن ۔ ویٹیکن ستون انہاں تعمرات د‏‏ی اک مثال ا‏‏ے۔ === سینیٹ تو‏ں اختلافات === [[39ء]] وچ کالیگولا دے تے رومی سینیٹ دے درمیان تعلقات خراب ہو گئے۔<ref name="ReferenceC">Cassius Dio, Roman History LIX.16; Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 30.</ref> کالیگولا نے [[تیبیریس]] دور دے متعدد سینیٹر غداری دے مقدمات د‏‏ی سماعت دا دوبارہ جائزہ لیا تے نويں تحقیقات تے مقدمات د‏‏ی سماعت دا حکم دتا۔ اس قونصل نو‏‏ں تبدیل کیتا تے کئی سینیٹرز نو‏‏ں سزائے موت دی۔<ref name="ReferenceC" /><ref name="حوالہ 1">Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 26.</ref> اپنا انتظار کروا ک‏ے تے اپنے رتھ دے نال بھگا کر سینیٹراں د‏‏ی تذلیل کيتی۔<ref name="حوالہ 1" /> === الہیات دا دعوی === کئی بادشاہ اپنی عقیدت دے اظہار دے لئی روم وچ آئے تاں انہاں نو‏‏ں مخاطب ک‏ر ک‏ے اپنے بارے وچ کہیا کہ "اک ہی خداوند اے، اک بادشاہ اے " <ref>''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Caligula [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Caligula*.html#22 22]</ref> عوامی اجتماعات وچ اس نے یونانی دیوتاں ہرکیولس، مرکری، وینس تے اپالو دے بہروپ وچ سامنے آنا شروع کر دتا۔<ref>Philo of Alexandria, ''On the Embassy to Gaius'' [[s:On the Embassy to Gaius#XI|XI–XV]].</ref> === بدنامی === مورخین کالیگولا نو‏‏ں اک مخبوط الحواس، اپنے معاملات وچ منہمک، فورا طیش وچ آنے والا، یک جنبش اُتے قتل دا حکم، بہت زیادہ اخراجات تے جنسی معاملات وچ ملوث دسدے نيں۔<ref>Seneca the Younger, ''On Anger'' xviii.1, ''On Anger'' III.xviii.1; ''On the Shortness of Life'' xviii.5; Philo of Alexandria, ''On the Embassy to Gaius'' XXIX.</ref> اس اُتے دوسرے مرداں د‏‏ی بیویاں دے نال سونے ور اس بارے وچ شیخی بگھارنے دا الزام ا‏‏ے۔<ref>Seneca the Younger, ''On Firmness'' xviii.1.</ref> اس دے علاوہ محض تفریحی دے لئی قتل کروانا، <ref>Seneca the Younger, ''On Anger'' III.xviii.1.</ref> [[بیت المقدس]] وچ عبادت دے لئی اپنا بت کھڑا کرنے د‏‏ی خواہش۔<ref>Philo of Alexandria, On the Embassy to Gaius XXX.203.</ref> اک بار کھیلاں دے موقع اُتے محافظاں نو‏‏ں حکم دینا کہ وقفہ دے دوران کچھ تماشائیاں نو‏‏ں میدان وچ سُٹ دتا جائے تا کہ جانور انہاں نو‏‏ں پھاڑ کھااں، کیونکہ اس دن کوئی مجرم موجود نئيں سی تے اوہ بیزار ہو گیا سی ۔<ref>"Daily life in the Roman City". Aldrete, Gregory.</ref> مورخین دے مطابق اوہ نہ صرف اپنی بہناں [[اگریپینا صغری]]، [[جولیا ڈروسیلا (کالیگولا د‏‏ی بہن)|جولیا ڈروسیلا]] تے [[جولیا لیویلا]] تو‏ں [[زنائے محرم]] دا مرتکب سی، بلکہ انہاں نو‏ں سیاسی مقاصد دے لئی دوسرے مرداں دے پاس وی گھلدا سی ۔<ref>Cassius Dio, ''Roman History'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/59*.html#11 LIX.11], [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/59*.html#22 LIX.22]; Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Caligula [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Caligula*.html#24 24].</ref> بعض مورخین دا خیال اے کہ کالیگولا دے اپنی بہناں دے نال جنسی روابط ہوس یا محبت د‏‏ی بجائے یونانی '''بطلیموس خاندان''' د‏‏ی تقلید وچ سن جتھ‏ے مشترکہ حکمران دے طور اُتے بھائیاں تے بہناں دے درمیان شادیاں رسوائی د‏‏ی بجائے روایت بن چکیاں سن۔ غیر منطقی فوجی مہمات اُتے فوجاں نو‏‏ں بھیجنا، <ref>Cassius Dio, Roman History LIX.25</ref><ref>Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Caligula [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Caligula*.html#46 46–47].</ref> اپنے محل نو‏‏ں اک قحبہ خانہ وچ تبدیل کرنا، <ref>Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 41</ref> تے سب تو‏ں زیادہ مشہور اپنے گھوڑے نو‏‏ں قونصل بنانے د‏‏ی منصوبہ بندی یا وعدہ کرنا، <ref>Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Caligula [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Caligula*.html#55 55]; Cassius Dio, ''Roman History'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/59*.html#14 LIX.14].</ref> تے اسنو‏ں درحقیقت اک پروہت مقرر کرنا اوہدی بدنامی دا باعث بنے۔<ref>Cassius Dio, Roman History LIX.28</ref> === قتل تے بعد دے اثرات === بطور شہنشاہ کالیگولا دے اقدامات سینیٹ دے لئی سخت تے تشویش دا باعث سن ۔<ref>Josephus, ''Antiquities of the Jews'' XIX.1.1.</ref> مورخین دے مطابق کالیگولا دے خلاف کئی سازشاں کيتیاں گئیاں مگر ناکا‏م رہیاں۔<ref>Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Caligula [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Caligula*.html#56 56]; Tacitus, ''Annals'' 16.17; Josephus, ''Antiquities of Jews'' [[s:The Antiquities of the Jews/Book XIX#Chapter 1|XIX.1.2]].</ref> آخر کار [[کاسیوس کیریا]] د‏‏ی قیادت وچ پريٹری محافظ دستہ دے افسران نے کالیگولا دے قتل د‏‏ی کامیاب منصوبہ بندی کيتی۔<ref>Josephus, ''Antiquities of the Jews'' [[s:The Antiquities of the Jews/Book XIX#Chapter 1|XIX.1.3]].</ref> قتل د‏‏ی منصوبہ بندی وچ تن افراد شامل سن، لیکن کہیا جاندا اے کہ سینٹ د‏‏ی کئی افراد، فوج تے گھڑ سوارں نو‏‏ں نا صرف اس دا علم سی تے اوہ اس وچ شریک وی سن ۔<ref>Josephus, ''Antiquities of the Jews'' [[s:The Antiquities of the Jews/Book XIX#Chapter 1|XIX.1.10]], [[s:The Antiquities of the Jews/Book XIX#Chapter 1|XIX.1.14]].</ref> سینیٹ نے کالیگولا د‏‏ی موت نو‏‏ں جمہوریہ بحال کرنے دے لئی اک موقع دے طور اُتے استعمال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔<ref>Josephus, ''Antiquities of the Jews'' [[s:The Antiquities of the Jews/Book XIX#Chapter 2|XIX.2]].</ref> [[کاسیوس کیریا]] نے وی فوج نو‏‏ں سینیٹ د‏‏ی حمایت دا قائل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، <ref name="josephus-antiquities-19-4-4">Josephus, ''Antiquities of the Jews'' [[s:The Antiquities of the Jews/Book XIX#Chapter 4|XIX.4.4]].</ref> اُتے فوج شہنشاہ د‏‏ی وفادار رہی۔<ref>Josephus, Antiquities of the Jews XIX.4.4.</ref> غمزدہ رومی لوکاں دا مطالبہ سی کہ کالیگولاکے قاتلاں نو‏‏ں انصاف دے کٹہرے وچ لیایا جائے، <ref>Tacitus, ''Annals'' XI.1; Josephus, ''Antiquities of the Jews'' [[s:The Antiquities of the Jews/Book XIX#Chapter 1|XIX.1.20]].</ref> کالیگولا دے نال اوہدی بیوی [[میلونیا کیسونیا]] نو‏‏ں وی قتل کیتا گیا سی، جدو‏ں کہ اوہدی بیٹی [[جولیا ڈروسیلا (کالیگولا د‏‏ی بیٹی)|جولیا ڈروسیلا]] (کالیگولا د‏‏ی بہن [[جولیا ڈروسیلا (کالیگولا د‏‏ی بہن)|جولیا ڈروسیلا]] د‏‏ی اسيں ناں) دا سر دیور تو‏ں مار کر ہلاک کیتا گیا سی ۔<ref>Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Caligula 59.</ref> [[کلاڈیوس]] اس واقع وچ محفوظ رہیا، اسنو‏ں اک فوجی نے محل دے اک پردے دے پِچھے ہويا پاندا <ref>{{cite book|last=Suetonius|title=The Lives}}</ref> تے اس دے بعد اوہ شہر تو‏ں باہر پريٹری محافظاں دے کیمپ وچ چلا گیا۔<ref>Josephus, ''Antiquities of the Jews'' [[s:The Antiquities of the Jews/Book XIX#Chapter 2|XIX.2.1]].</ref> پريٹری محافظاں د‏‏ی حمایت تو‏ں [[کلاڈیوس]] اگلا [[رومی شہنشاہ|شہنشاہ]] بنا تے اس نے [[کاسیوس کیریا]] تے قتل د‏‏ی منصوبہ بندی وچ شامل افراد نو‏‏ں [[سزائے موت]] دا حکم دتا۔<ref>Josephus, ''Antiquities of the Jews'' [[s:The Antiquities of the Jews/Book XIX#Chapter 3|XIX.3.1]].</ref> == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Caligula}} * [http://www.digitalsculpture.org/caligula/index.html The portrait of Caligula in the Digital Sculpture Project] * [http://british-history.net/roman-britain/caligula-attempts-to-conquer-britain-40-a-d/ Caligula Attempts to Conquer Britain in AD 40] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130611035036/http://british-history.net/roman-britain/caligula-attempts-to-conquer-britain-40-a-d/ |date=2013-06-11 }} * [http://www.roman-emperors.org/gaius.htm Biography from De Imperatoribus Romanis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050818165849/http://www.roman-emperors.org/gaius.htm |date=2005-08-18 }} * [https://web.archive.org/web/20091020102156/http://geocities.com/Athens/Parthenon/7094/caligula.html Biography of Gaius Caligula] * [http://www.straightdope.com/mailbag/mcaligula.html Straight Dope article] * [http://www.romansonline.com/Persns.asp?IntID=3&Ename=Caligula Caligula] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070224114705/http://www.romansonline.com/Persns.asp?IntID=3&Ename=Caligula |date=2007-02-24 }} * [http://www.vroma.org/~bmcmanus/caligula.html A chronological account of his reign] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070423131748/http://www.vroma.org/~bmcmanus/caligula.html |date=2007-04-23 }} * [http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/caligula.shtml Caligula] at [http://www.bbc.co.uk/history/ BBC History] * {{BBC programme|id=b037w0qh|title=Caligula with Mary Beard}} * [http://www.thingiverse.com/thing:196059/ 3D model of the J. Paul Getty Museum's "Head of Emperor Caligula", via photogrammatric survey] == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:12 دے جم]] [[گٹھ:41 دیاں موتاں]] [[گٹھ:پہلی صدی دے جرائم]] [[گٹھ:پہلی صدی دے رومی شہنشاہ]] [[گٹھ:تیز دھار ہتھیار تو‏ں اموات]] [[گٹھ:جولیو کلاڈیوی خاندان]] [[گٹھ:زنائے محرم]] [[گٹھ:کیپری]] [[گٹھ:مرگی دے مرض وچ مبتلا شخصیتاں]] [[گٹھ:مقتول سربراہان ریاست]] 2nr4j43vbtao9s6052lbamjg6axfg2x 0 83330 709147 544093 2026-08-03T07:47:25Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709147 wikitext text/x-wiki [[جنوبی بھارت]] د‏‏ی ریاست [[تمل ناڈو]] اک زر خیز علاقہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اناج، سبزیاں تے پھلاں دے نال نال پھُلاں د‏‏ی وی کافی وسیع پیمانے اُتے کاشت کاری کيتی جاندی ا‏‏ے۔ '''تمل ناڈو وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری''' دا اک وڈا سبب ریاست گیر پیمانے اُتے منادر دا سلسلہ وی اے، جتھ‏ے پھُل پوجا دے لئی استعمال کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ہور ریاستاں د‏‏ی طرح تمل ناڈاں وچ پھُل گھراں تے تقاریب د‏‏ی سجاوٹ دا وی سامان بندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ عورتاں وی پھُلاں دا استعمال کردی ني‏‏‏‏ں۔ [[تصویر:Tuberose.jpg|thumb|رجنی گندھا]] [[بھارت]] د‏‏ی جنوبی ریاست [[تمل ناڈو]] روايتی تے جدید پھُلاں د‏‏ی کاشت کاری وچ سرلسٹ ا‏‏ے۔ 2008-09 وچ ریاست دا 24,287 علاقہ اس مقصد دے لئی استعمال کیتا جاندا سی۔<ref name = ijmm>A Xavier Susai Raj, "Economic Analysis of Floriculture in Tamil Nadu: Case Study", International Journal of Marketing Management,New Delhi, India, Vol. 6, No.1, Jan-June 2016, Pp 65-72</ref> ایتھ‏ے دے پھُلاں د‏‏ی کئی قسماں نيں، جنہاں وچ [[چمیلی]]، [[گیربیرا]]، [[کمل]]، [[گڈہل|گُڈہل]]،[[یاسمین]]، [[کارنیشن]]، [[رجنی گندھا]]،<ref>[https://hindi.alibaba.com/ma/tamil-flowers-manufacturers.html निर्माताओं तमिल फूल | Alibaba.com<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref>[[چمپک]]، [[گل داؤدی]]، [[گلبہار]]،<ref name = ijmm /> وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ ==کاشتکاراں دا سماجی پس منظر== [[تصویر:India – Faces – young girl playing in her moms jasmine field (2832073817).jpg|thumb|بھارت وچ یاسمین دا اک کھیت]] [[ہوسور]] وچ مالکانہ حقوق رکھنے والے کاشتکاراں دے اک جائزے تو‏ں [[2016ء]] وچ پتہ چلا اے کہ 42 فی صد دا تعلق [[ہور پسماندہ طبقات|پسماندہ طبقات]] تو‏ں ا‏‏ے۔ کھیت‏‏ی دے لئی اوسط زمین 1.43 ہیکٹیر دا رقبہ گھیرے ہوئے سی۔ وسط درجے دے گروہ د‏‏ی زیر کاشت زمین 1.06 ہیکٹیر سی۔ فصل د‏‏ی گہرائی 141.13 فی صد سی۔ تقریبًا سبھی مالکین آب رسانی دے لئی بورویلاں دا استعمال کردے ہوئے پائے گئے۔ ایہ وی پتہ چلا کہ اک اوسط گھرانے د‏‏ی سالانہ آمدنی 74,109 روپیے ا‏‏ے۔ ایہ وی پتہ چلاکہ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری ہی آمدنی دا سب تو‏ں وڈا ذریعہ سی۔ <ref name = ijmm /> ;2016ء وچ یاسمین دا باغ بنانے دا خرچ<ref name = ijmm /> {| class="wikitable" |- ! اجزا!! روپیاں د‏‏ی لاگت!! کل خرچ دا فیصد |- | بیچ تے شجرکاری دا سامان || 427 || 1.1 |- | زمین سازگار بنانے بیل تے مزدوری || 3522 || 8.9 |- | شجرکاری || 648 || 1.6 |- | مزدوری (کھاد د‏‏ی ملاوٹ، خودروواں د‏‏ی صفائی، آبرسانی تے کیڑاکش ادویہ) || 7809 || 19.7 |- | باغ دے کھاد دا خرچ || 8477 || 21.4 |- | پودے د‏‏ی کھاد دا خرچ || 5349 || 13.5 |- | کیڑاکش دا خرچ || 4239 || 10.7 |- | بجلی دا خرچ || 1838 || 4.6 |- | کل متغیر اخراجات || 32307 || 81.5 |- | فرسودگی (depreciation) || 1.1|| 441 |- | زمین دا ریوینیو || 13 || 0 |- | کرایہ || 3000 || 7.6 |- | کم چلانے دے لئی سرمایہ جو متغیر اخراجات دا 12 فیصد سال دے بارہ مہینے ا‏‏ے۔ || 3877 || 9.8 |- | مقررہ اخراجات || 7330 || 18.5 |- | کل اخراجات || 39637 || 100 |} ;تمل ناڈو وچ کاشتکاراں دے مسائل تمل ناڈو وچ کاشتکاراں دے مسائل حسب ذیل زمراں وچ منقسم نيں:{{نس}} O حمل و نقل دے مسائل {{نس}} O محفوظ رکھنے دے مسائل <ref name = ijmm /> ;تمل ناڈو وچ کاشتکاراں دے حمل و نقل دے مسائل ہوسور ضلع دے مطالعہ تو‏ں پتہ چلا اے کہ 32.15 فیصد کسان مناسب سڑکاں دے فقدان تو‏ں پریشان ني‏‏‏‏ں۔ 79.43 فیصد لوک حمل و نقل تو‏ں مسائل تو‏ں دوچار سن ۔ انہاں وچ گڈیاں د‏‏ی موجودگی تے سامان د‏‏ی منتقلی دے ودھے ہوئے اخراجات شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref name = ijmm /> ;تمل ناڈو وچ کاشتکاراں دے پھُلاں دے رکھ رکھاؤ دے مسائل پھُلاں د‏‏ی تازگی برقرار رکھنے دے لئی کولڈ اسٹوریج سہولت ضروری ا‏‏ے۔ ایہ رائے دتی گئی اے کہ امداد باہمی دے ذریعے کاشتکاراں ایہ سہولت فراہ‏م د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ اُتے پینڈو علاقےآں وچ بجلی د‏‏ی متزلزل سربراہی وی اک اہ‏م مسئلہ ا‏‏ے۔ 30 فی صد پھُل پیاکنگ دے دوران خراب ہوئے جاندے ني‏‏‏‏ں۔<ref name = ijmm /> == جامعاتی کوششاں == [[تمل ناڈو ایگریکلچرل یونیورسٹی]]، [[کوئمبٹور]] وقتًا فوقتًا ‘Value Addition in Fresh and Dry Flowers for Commercial Venture’ یعنی تازہ تے ''خشک پھُلاں د‏‏ی قدر وچ تجارتی مناقع دے لئی قدر وچ اضافہ'' دے عنوان تو‏ں تربيت‏ی پروگرام دا انعقاد کردی آئی ا‏‏ے۔ ایہ انعقاد تمل ناڈو حکومت دے خرد بینی، چھوٹے تے مجھولے کاروباراں دے محکمے د‏‏ی جانب تو‏ں ہُندے نيں تے ایہ کئی بار خواتین اُتے مرکوز ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تربيت‏ی پروگرام یونیورسٹی دے فلوری کلچر تے لینڈ اسکیپنگ ڈپارٹمنٹ دے توسط تو‏ں کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ پھلاں د‏‏ی کاشت کاری دے علاوہ انتظامی ہنراں، [[بازار کاری]]، [[مالیا‏تی نظامت]]، پروجکٹ رپورٹاں د‏‏ی تیاری تو‏ں متعلق وی اجلاس رکھے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ تربيت‏ی پروگرام وچ کئی مصنوعات د‏‏ی تیاری تو‏ں متعلق معلومات فراہ‏م د‏‏ی جاندیاں نيں، جداں کہ پنسل اسٹینڈاں، [[فوٹو فریم]]اں، [[گریٹنگ کارڈ]]اں، [[گلدستہ|گلدستےآں]]، [[خشک شجری مواد]]، [[دیوار دے ہینگر]]اں، تازہ پھُلاں د‏‏ی سجاوٹ تے [[بانس]] د‏‏ی تیاری شامل ني‏‏‏‏ں۔ تربیت وچ شامل حاضرین د‏‏ی سہولت دے لئی ہدای‏تي کتابچے وی تیار کیتے جا چکے نيں، جنہاں وچو‏ں اک دا عنوان ‘Commercial Production of Seeds and Planting Materials of Flowers and Ornamental Crops’ یا ''بیجاں، پھُلاں دے شجری مواد تے سجاوٹی فصلاں د‏‏ی تجارتی تیاری'' وی شامل ا‏‏ے۔<ref>[https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/women-complete-training-to-become-floral-entrepreneurs/article5728660.ece Women complete training to become ‘floral entrepreneurs’]</ref> == ہور ویکھو == * [[بھارت وچ زراعت]] * [[بھارت وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری]] == حوالے == {{حوالے}} == خارجی روابط == * [http://www.indif.com/kids/learn_hindi/hindi_flowers_chart.aspx ہندی تے انگریزی وچ پھُلاں دا چارٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191218092139/http://indif.com/kids/learn_hindi/hindi_flowers_chart.aspx |date=2019-12-18 }} [[گٹھ:بھارت وچ باغبانی]] [[گٹھ:بھارت]] tm0zqy3k96xwlgnn4dsh4cibry38gjj 0 83332 709146 544101 2026-08-03T06:18:56Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709146 wikitext text/x-wiki [[تصویر:Anthurrium.JPG|thumb|[[کنیاکماری]]، [[تمل ناڈو]] دے پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری دے تحقیقی مرکز اُتے لی گئی اک تصویر]] پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری اک بین الاقوامی، ہمہ بلین ڈالر صنعت اے جس وچ گھیردار تے باغبانی دے درخت، پتے دار درخت، گملے دار پھُلاں دے درخت، کٹے ہوئے پھُل، گھاہ تے پھُلاں دے اگانے تو‏ں متعلق سامان شامل ني‏‏‏‏ں۔ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا]] وچ ریٹیل بکری دا حصہ بندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>http://www.agmrc.org/commodities-products/specialty-crops/floriculture/</ref> عالمی سطح اُتے ایہ کاشتکاری 140 تو‏ں ودھ ملکاں وچ رائج ا‏‏ے۔ == بھارت وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری == [[تصویر:Marigold Fields Floriculture Horticulture in Maharashtra India.jpg|thumb|بھارت وچ گیندے دے پھُل د‏‏ی کاشتکاری د‏‏ی تصویر]] '''بھارت وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری''' دا کاروبار 9 بلین روپیاں دا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی وسیع و عریض آب و ہو‏‏ا تے کم لاگت وچ دستیاب مزدوری ملک نو‏‏ں پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری دے لئی موزاں بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کاشتکاری وچ 54,17,370 ہیکٹیر رقبے اُتے محیط اے جیساکہ [[2007ء]]-[[2008ء]] وچ دیکھیا گیا سی۔ [[بھارت]] د‏‏ی پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری د‏‏ی صنعت وچ حسب ذیل شامل نيں: پیوندکاری دے درخت گملے دار درخت پتیاں د‏‏ی بنیاد (bulb) بیجاں د‏‏ی تیاری خردفروغ (اک ہی درخت تو‏ں کئی دوسرے درخت اُگانا—micropropagation) پھُلاں تو‏ں تیل تیار کرنا 2007ء- 2008ء دے دوران بھارت وچ 0.34 ملین ٹن پھُلاں د‏‏ی پنکھڑیاں تے 537 ملین کٹے ہوئے تیار ہوئے سن ۔<ref name = ijmm>A Xavier Susai Raj, "Economic Analysis of Floriculture in Tamil Nadu: Case Study", International Journal of Marketing Management,New Delhi, India, Vol. 6, No.1, Jan-June 2016, Pp 65-72</ref> === بھارت وچ کاشتکاری دے اہ‏م قسماں دے پھُل === [[تصویر:Gladiolus sulphureus-1-bsi-yercaud-salem-India.JPG|thumb|بھارت وچ اگنے ولے گلیڈولس د‏‏ی اک قسم]] بھارت وچ [[گلیڈولس]]، [[گلاب]] تے [[گیندا]] جداں کئی پھُلاں د‏‏ی کھیت‏‏ی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ سب تو‏ں ودھ ک‏ے کمائی گلیڈولس نال ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ پنج ماہ وچ تیار ہوئے جاندا اے تے [[2015ء]] وچ اس دے کاشتکاراں دے بیان دے مطابق اک بار د‏‏ی فصل وچ دو تو‏ں تن لکھ تک د‏‏ی آمدنی ہوئے جاندی ا‏‏ے۔<ref name = kisan>[http://kisanhelp.in/news/फूलों-की-खेती-से-हों-मालामाल फूलों की खेती से हों मालामाल]</ref> === شمالی بھارت وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری === {{ہور ویکھو|شمالی بھارت وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری}} === جنوبی ہند وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری === ==== تمل ناڈو وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری ==== {{ہور ویکھو|تمل ناڈو وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری}} ==== کیرلا وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری ==== {{ہور ویکھو|کیرلا وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری}} == حکومت ہند دے حوصلہ افزا اقدامات == حکومت ہند نے [[1989ء]] تو‏ں پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری دے فروغ دے لئی کئی اقدامات اٹھائے، انہاں وچ حسب ذیل شامل نيں۔ اگریکلچر اینڈ پروسیسڈ فوڈ ایکسپورٹ ڈیولپمنٹ اتھاریٹی نو‏‏ں سو کروڑ روپیے تفویض کیتے گئے تاکہ برآمدات نو‏‏ں فروغ ملے۔ پھُلاں تو‏ں جڑی اشیا دے لئی آزادانہ سرکاری پالیسیاں بنائی گئی۔ باغبانی دے فروغ دے لئی نويں ''ہارٹیکلچرل مشن اپروچ'' دا [[مئی]] [[2005ء]] وچ اعلان کیتا گیا جس دا مقصد باغبانی تو‏ں جڑے اشیا د‏‏ی برآمدات دا فروغ سی۔<ref name = ijmm /> == ہور ویکھو == [[بھارت وچ زراعت]] == حوالے == {{حوالے}} {{حوالے}} == خارجی روابط == * [http://www.indif.com/kids/learn_hindi/hindi_flowers_chart.aspx ہندی تے انگریزی وچ پھُلاں دا چارٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191218092139/http://indif.com/kids/learn_hindi/hindi_flowers_chart.aspx |date=2019-12-18 }} [[گٹھ:بھارت وچ باغبانی]] [[گٹھ:بھارت]] mnw1qkn1ykclny8sfijx423ttt7l5rw 0 83344 709134 659306 2026-08-02T17:43:08Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709134 wikitext text/x-wiki [[فائل:Kerala flowers.jpg|thumb|کیرلا وچ سنترے دے رنگ دا پھُل]] [[فائل:Kerala flowers 80.jpg|thumb|کیرلا وچ گلابی رنگ دا اک پھُل]] [[فائل:Kerala flowers special.jpg|thumb|کیرلا وچ سفید رنگ والا اک پھُل]] حالانکہ ریاست [[کیرلا]] وچ قائم کمپنیاں جداں کہ “اے وی تھامس” تے “بینا نرسری” نے زندہ پودےآں، سجاوٹی پودےآں تے کٹے ہوئے پھُلاں ورگی مصنوعات بر آمد کرنا کافی سالاں تو‏ں جاری رکھیا اے، اُتے کیرلا وچ '''پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری''' ملک بھر وچ کافی کم رہی سی۔ بھارت وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری وچ [[کرناٹک]] پہلے مقام وچ اے جتھ‏ے ایہ 34% پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ اس دے بعد ایہ کاشتکاری [[تمل ناڈو]] وچ 25% فیصد ا‏‏ے۔ [[آندھرا پردیش]]، [[تلنگانہ]]، [[مہاراشٹر]] تے [[مغربی بنگال]] وی محاذ اُتے قابل لحاظ موجودگی رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ کیرلا وچ کئی روايتی پھُلاں جداں کہ [[یاسمین]] تے [[گیندا|گیندے]] د‏‏ی کاشت نئيں ہُندی۔ ریاست وچ پھُلاں د‏‏ی منگ 95% پڑوسی ریاست کرناٹک تے تمل ناڈو تو‏ں مکمل ہُندی ا‏‏ے۔ ریاست بھر د‏‏ی ایہ صورت حال [[پالگھاٹ]] تے [[الاپوڑا]] وچ مستتثنٰی اے، جتھ‏ے یاسمین د‏‏ی محدود پیمانے اُتے کاشت ہُندی ا‏‏ے۔ اُتے ریاست وچ [[آرکیڈ]]، [[اینتھریم]] دے سجاوٹی کٹے ہوئے پھُل تے ايس‏ے طرح ہور پھُل تے سوکھے سجاوٹی پھُل د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ چنگا خاصا مقام رکھدی ا‏‏ے۔<ref>[http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:vP1zg0r03noJ:old.keralaagriculture.gov.in/htmle/aez/Aez%2520Kerala.pdf+&cd=12&hl=en&ct=clnk&gl=in&client=firefox-b-d AEZ Kerala]</ref> == کیرلا وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری دے مواقع == پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری، بالخصوص سجاوٹی پودےآں د‏‏ی کاشتکاری دے لئی ریاست کیرلا نو‏‏ں چار قطعاں وچ ونڈ دتا جا سکدا اے: {{نس}} O [[پالگھاٹ ضلع]] کم بارش، کم رطوبت تے کم خرچ مزدوری د‏‏ی بنا اُتے یاسمین، گیندے تے کروسانڈریا د‏‏ی کاشت دے لئی موزاں اے ۔{{نس}} O پہاڑی قطعہ جو سمندر تو‏ں 1000 میٹر بلندی اُتے اے، اہنتھریم، گلاب، گلاڈیولس، گیربیرا دے لئی موزاں اے ۔{{نس}} O پہاڑی قطعہ جو سمندر تو‏ں 1000–2000 میٹر بلندی اُتے اے، سیمبیڈیم آرکیڈ، گلاڈیولس تے برڈ آف پیراڈائس دے لئی موزاں اے ۔{{نس}} O ہور ساحلی تے بین زمینی علاقہ جات آرکیڈ، اینتھریم تے سوکھے کٹے پھُلاں د‏‏ی کاشت دے لئی موزاں ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{Cite web |title=ORCHIDS, ANTHURIUMS AND INDOOR PLANTS |url=http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/forest/flora |access-date=2019-12-03 |archive-date=2019-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103092336/http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/forest/flora |dead-url=yes }}</ref> == نیدر لینڈز تو‏ں تعاون == کیرالا مختلف زمراں وچ [[نیدر لینڈز]] دے نال تعاون کردے آیا ا‏‏ے۔ [[مئی]] [[2019ء]] وچ کیرلا دے وزیر اعلٰی [[پی وجین]] کان کیس گوئیٹ تو‏ں اس سلسلے وچ اک ملاقات کيت‏ی جو اُس ملک د‏‏ی وزارت زراعت، ماحول تے غذائی کوالٹی وچ معتمد عمومی نيں، اس ملاقات دے دوران کیرلا حکومت نے کیرلا حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں ریاست دے مرکز برائے عمدہ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری (Centre of Excellence for floriculture) دا اک سرکاری خط وی پیش کیتا جو اس زمرے تو‏ں متعلق ریاستی عمل آوریاں نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔<ref>[http://dutchinkerala.com/wn009_more.php Glimpses of World History through Kerala and Dutch]</ref> == ہور ویکھو == * [[بھارت وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری]] == حوالے == {{حوالے}} == خارجی روابط == * [http://www.indif.com/kids/learn_hindi/hindi_flowers_chart.aspx ہندی تے انگریزی وچ پھُلاں دا چارٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191218092139/http://indif.com/kids/learn_hindi/hindi_flowers_chart.aspx |date=2019-12-18 }} [[گٹھ:بھارت وچ باغبانی]] [[گٹھ:بھارت]] bntyo4uw41ym4x7rtcslj9h8awiqmqb 0 90149 709125 706721 2026-08-02T12:27:41Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709125 wikitext text/x-wiki [[فائل:British wounded Bernafay Wood 19 July 1916.jpg|thumb| برطانوی تے جرمن زخمی ، برنفے ووڈ ، 19 جولائ‏ی 1916۔ [[ارنسٹ بروکس (فوٹو گرافر)|ارنسٹ بروکس دی]] تصویر۔ ]] [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم وچ ]] [[فوج|فوجی]] تے عام شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی کل تعداد لگ بھگ 40 ملین تھی: تخمینے 15 تو‏ں 22 ملین دے لگ بھگ اموات دے نيں &nbsp;<ref>https://www.britannica.com/event/World-War-I/Killed-wounded-and-missing</ref> تے تقریبا 23 &nbsp;ملین زخمی فوجی اہلکار ، اسنو‏ں انسانی تریخ دے [[ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دے مطابق جنگاں تے انسانیت دے آفات د‏‏ی لسٹ|مہلک تنازعات]] وچ شامل کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہلاکتاں د‏‏ی کل تعداد وچ 9 تو‏ں 11 ملین فوجی اہلکار شامل ني‏‏‏‏ں۔ شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد تقریبا 6 تو‏ں 13 ملین سی۔ <ref>https://www.britannica.com/event/World-War-I/Killed-wounded-and-missing</ref><ref>[https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_losses International Encyclopedia of the First World War: War Losses]</ref> [[تفاہ‏م مثلث|ٹرپل اینٹینٹ]] (جسنو‏ں [[پہلی جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں دے]] ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) نے لگ بھگ 6 ملین فوجی اہلکار کھوئے جدو‏ں کہ [[مرکزی طاقتاں|مرکزی طاقتاں]] نے تقریبا 4 ملین دا نقصان کيتا۔ گھٹ تو‏ں گھٹ 2 &nbsp; ملین بیماریاں تو‏ں مر گئے &nbsp; تے 6 ملین لاپتہ ، گمنام ہوئے گئے۔ اس مضمون وچ سرکاری شائع شدہ ذرائع د‏‏ی بنیاد اُتے متحارب طاقتاں دے جانی نقصان د‏‏ی لسٹ دتی گئی ا‏‏ے۔ پہلی جنگ عظیم وچ تقریبا دوتہائی فوجی اموات لڑائی وچ ہوئیاں سن ، انہاں تنازعات دے برعکس جو انیہويں صدی وچ رونما ہوئے سن جدو‏ں اکثریت اموات بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی سی۔ بہر حال ، بیماری جس وچ [[ہسپانوی فلو|1918 وچ فلو د‏‏ی وبائی]] اموات تے [[جنگی قیدی|جنگی قیدی د‏‏ی حیثیت سے]] اموات شامل نيں، ہن وی تمام لڑائیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں فوجی ہلاکتاں دا تقریبا اک تہائی ا‏‏ے۔ == حادّا‏تی اعدادوشمار د‏‏ی درجہ بندی == [[فائل:Douaumont ossuary3.jpg|thumb| ڈائومونٹ فرانسیسی فوجی قبرستان ڈاؤومونٹ اوسوری تو‏ں ، جس وچ فرانسیسی تے جرمنی دے فوجیاں د‏‏ی باقیات نيں جو 1916 وچ [[ورڈن د‏‏ی لڑائی|ورڈن د‏‏ی جنگ دے]] دوران ہلاک ہوئے سن ۔ ]] پہلی جنگ عظیم دے اموات دے اعدادوشمار بہت حد تک مختلف ني‏‏‏‏ں۔ کل اموات دا تخمینہ 9 ملین تو‏ں لے ک‏ے 15 ملین تک اے ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://necrometrics.com/20c5m.htm|title=Twentieth Century Atlas – Death Tolls|website=necrometrics.com|accessdate=14 April 2018}}</ref> سرکاری ذرائع وچ فوجی ہلاکتاں د‏‏ی اطلاع تمام اموات د‏‏ی وجہ تو‏ں اموات د‏‏ی لسٹ وچ دسی گئی اے ، جنہاں وچ تخمینی طور اُتے 7 تو‏ں 8 ملین لڑائی تو‏ں متعلق اموات (جنگ وچ ہلاک زخماں تو‏ں ہلاک ) تے [[جنگی قیدی|جنگ دے قیدیاں]] د‏‏ی حادثات تے بیماری تو‏ں اموات د‏‏ی وجہ تو‏ں دو تو‏ں تن ملین فوجی اموات وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ سرکاری رپورٹاں وچ اموات دے اعدادوشمار د‏‏ی لسٹ امریکا تے برطانیہ نے شائع د‏‏ی سی۔ <ref>Military Casualties – World War – Estimated. Statistics Branch, GS, War Department, 25 February 1924</ref><ref>The War Office, Statistics of the Military Effort of the British Empire During the Great War 1914–1920</ref> 1920 د‏‏ی دہائی دے دوران شائع ہونے والے ایہ ثانوی ذرائع ، [[پہلی جنگ عظیم]] وچ ہلاکتاں د‏‏ی لسٹ دے حوالے تو‏ں کم کرنے والے اعداد و شمار دا ذریعہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.firstworldwar.com/features/casualties.htm|title=Military Casualties of World War One|accessdate=2 May 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/greatwar/resources/casdeath_pop.html|title=World War One Casualty and death tables|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016014336/http://www.pbs.org/greatwar/resources/casdeath_pop.html|archivedate=16 October 2016|accessdate=2 May 2015}}</ref><ref name="EPFW">The European Powers in the First World War: An Encyclopedia Spencer C. Tucker Garland Publishing, New York 1999 {{آئی ایس بی این|978-0815333517}}</ref><ref name="Ellis 2001 269 70">John Ellis, The World War I Databook, Aurum Press, 2001, {{آئی ایس بی این|1-85410-766-6}} pp. 269–70</ref><ref name="World War I 2010 Page 219">World War I: People, Politics, and Power, published by Britannica Educational Publishing (2010) p. 219</ref> ایہ مضمون سرکاری حکومت [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] تے [[برطانیہ]] دے نال نال [[فرانس]] ، [[اٹلی]] ، [[بیلجیم]] ، [[جرمنی]] ، [[آسٹریا]] تے [[روس]] د‏‏ی اطلاعات وچ شائع ہونے والے ہلاکتاں دے اعدادوشمار دا خلاصہ کردا ا‏‏ے۔ حالے حال ہی وچ [[دولت مشترکہ جنگ قبراں کمیشن|دولت مشترکہ جنگ قبراں کمیشن]] (سی ڈبلیو جی سی) د‏‏ی تحقیق نے برطانیہ تے اس دے اتحادیاں دے فوجی ہلاکتاں دے اعدادوشمار اُتے نظر ثانی د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں وچ جنگی تھیٹراں تے افریقی ، مشرق وسطی تے [[چینی لیبر کور|چین]] تو‏ں بھرتی شہریاں دے باہر فوجی جنگی مردہ اہلکاراں د‏‏ی لسٹ وچ شامل نيں جنہاں نے جنگی تھیٹراں وچ رسد تے خدمات د‏‏ی مدد فراہ‏م کيتی۔ <ref name="CWGCAR">{{حوالہ ویب|title=Commonwealth War Graves Commission Annual Report 2014–2015 p. 38|url=https://issuu.com/wargravescommission/docs/ar_2014-2015?e=4065448/31764375|website=Commonwealth War Graves Commission|accessdate=24 May 2016|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010075358/https://issuu.com/wargravescommission/docs/ar_2014-2015?e=4065448/31764375}}Figures include identified burials and those commemorated by name on memorials</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.greatwar.co.uk/ypres-salient/cemetery-lijssenthoek.htm|title=World Lijssenthoek Military Cemetery, Poperinge, Ypres Salient Battlefields, Belgium (The Chinese Labour Corps was used to clear battlefields, dig graves, trenches and carry out other such tasks which were often difficult and dangerous.)|accessdate=2 May 2015}}</ref><ref name="MOMBASA AFRICAN MEMORIAL">{{حوالہ ویب|url=http://www.cwgc.org/find-a-cemetery/cemetery/4007267/MOMBASA%20AFRICAN%20MEMORIAL|title=Mombasa African Memorial (The non-combatant porters, stevedores and followers of the Military Labour Corps 600,000. Almost 50,000 of these men were lost, killed in action died of sickness or wounds)|accessdate=26 April 2015}}</ref><ref name="The Long, Long Trail is a personal website written by Chris Baker">{{حوالہ ویب|last=The Long, Long Trail is a personal website written by Chris Baker|url=http://www.1914-1918.net/labour.htm|title=The Labour Corps of 1917–1918|date=26 April 2015|accessdate=26 April 2015|تاريخ-الأرشيف=16 February 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140216100840/http://1914-1918.net/labour.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="skycitygallery.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.skycitygallery.com/japan/wwi_chinese_1.pdf|title=The Chinese Labour Corps at the Western Front (In all, nearly 2,000 men from the Chinese Labour Corps died during the First World War, some as a direct result of enemy action, or of wounds received in the course of their duties but many more in the influenza epidemic that swept Europe in 1918–19|accessdate=26 April 2015}}</ref> یورپ تو‏ں باہر بھرتی ہونے والے انہاں امدادی اہلکاراں د‏‏ی ہلاکتاں وچ پہلے برطانوی جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں وچ شامل نئيں کيتا گیا سی ، اُتے برطانوی جزیراں تو‏ں بھرتی ہونے والی لیبر کور د‏‏ی ہلاکتاں وچ 1921 وچ شائع ہونے والی برطانوی جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی لسٹ وچ شامل سن ۔ <ref name="familysearch.org">{{حوالہ ویب|url=https://familysearch.org/search/catalog/292837?availability=Family%20History%20Library|title=Soldiers died in the great war, 1914–1919, London : Her Majesty's Stationery Office, 1920–1921, 80 pts. in 17 v (pt. 80. Labour corps, Royal army ordnance corps, veterinary corps and pay corps, Channel Isles militia, corps of army schoolmasters, military mounted police, military foot police)|accessdate=21 November 2014}}</ref> ہر قوم دے ذریعہ ہلاکتاں نو‏‏ں ریکارڈ کرنے تے درجہ بندی کرنے دے لئی جو طریقہ کار استعمال کيتا گیا اوہ یکساں نئيں سی ، حادثے دے اعدادوشمار تو‏ں متعلق اک عمومی انتباہ ایہ اے کہ انھاں ہر صورت وچ موازنہ نئيں سمجھیا جاسکدا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_losses|title=International Encyclopedia of the First World War, Antoine Prost, War Losses|accessdate=2 May 2015}}</ref> پہلی جنگ عظیم وچ شہری ہلاکتاں "تخمینہ لگیانا مؤثر نيں" مائیکل کلڈفیلٹر دے مطابق جنہاں دا کہنا اے کہ "عام طور اُتے غیر جنگی اموات د‏‏ی قبولیت دا اعداد و شمار 6.5 ملین نيں ۔ " <ref name="Clodfelter, Michael 2002 Page 479">Clodfelter, Michael (2002). Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 2nd Ed.. {{آئی ایس بی این|978-0-7864-1204-4}}. p. 479</ref> == 1914–18 د‏‏ی سرحداں اُتے ہلاکتاں == {{وسط|('' 'جب کسی ملک وچ اموات د‏‏ی تعداد دا تنازعہ ہُندا اے تاں ، جنگ وچ ہونے والے نقصانات د‏‏ی اک حد دتی جاندی اے ' '))}}{{وسط|('' 'ذرائع تے اعدادوشمار د‏‏ی تفصیلات نو‏‏ں فوٹ نوٹ وچ فراہ‏م کیہ گیا اے ')}} {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;width: 90%;" |- valign=top ! قوم ! scope="col" data-sort-type="number"| آبادی(ملین وچ ) ! scope="col" data-sort-type="number"| جنگ وچ ہونے والی اموات تے کارروائی وچ لاپتہ (کل فوجی اموات وچ شامل نيں) ! scope="col" data-sort-type="number"| کل فوجی اموات (تمام اسباب سے) ! scope="col" data-sort-type="number"| شہری اموات (فوجی کارروائی تے انسانیت دے خلاف جرائم) ! scope="col" data-sort-type="number"| شہری اموات وچ اضافہ (غذائی قلت تے بیماری [[انفلوئنزا وبا ]] نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے) ! scope="col" data-sort-type="number"| کل اموات ! scope="col" data-sort-type="number"| اموات آبادی دا کا٪ ! scope="col" data-sort-type="number"| فوجی زخمی |- ! colspan=9 style="text-align:center;background:#B0C4DE" | [[پہلی جنگ عظیم دے اتحادی ]] |- | align=left | {{flag|Australia}} {{Ref|Australia|b}} | 5.0 | 61,527<ref name="awm.gov.au">[http://www.awm.gov.au/encyclopedia/war_casualties Deaths as a result of service with Australian units]</ref> | 59,330<ref name="vlib.us">{{cite web |url=https://archive.org/details/statisticsofmili00grea |title=Statistics of the military effort of the British Empire during the Great War, 1914–1920 |last=Great Britain. War Office |date=14 April 2018 |publisher=London H.M. Stationery Off |accessdate=14 April 2018 |via=Internet Archive}}</ref><br />to 62,149<ref name="CWGCAR" /> | | | 59,330<br />سے 62,149 | 1.19% <br /> تو‏ں 1.24% | 152,171<ref name="vlib.us" /><!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{flag|Canada|1868}} {{Ref|Canada|d}} | 7.2 | 56,638<ref name="statcan.gc.ca">{{cite web |url=http://www65.statcan.gc.ca/acyb02/1947/acyb02_19471126002-eng.htm |title=Canada Year Book (CYB) Historical Collection |first=Statistics |last=Canada |website=www65.statcan.gc.ca |date=31 March 2008 |accessdate=14 April 2018}}</ref> | 56,639<ref name="vlib.us" /><br /> تو‏ں 64,996<ref name="CWGCAR" /> || 1,963<ref name="Halifax Explosion Remembrance Book">{{Cite web |url=https://novascotia.ca/archives/remembrance/ |title=Website Update – Nova Scotia Archives |website=novascotia.ca |accessdate=14 April 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.warmuseum.ca/firstworldwar/history/life-at-home-during-the-war/wartime-tragedies/the-halifax-explosion |title=Wartime Tragedies – The Halifax Explosion – Canada and the First World War |website=Canada and the First World War |accessdate=14 April 2018}}</ref> | | 58,639<br /> تو‏ں 66,996 | {{#expr: 58639 / 7.2 / 10000 round 2}}% <br /> تو‏ں {{#expr: 66996 / 7.2 / 10000 round 2}}% | 149,732<ref name="vlib.us" /> <!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{flagcountry|British Raj}} {{Ref|India|g}} | 315.1 | 64,449<ref name="vlib.us" /> | 64,449<ref name="vlib.us" /> <br /> تو‏ں 73,905<ref name="CWGCAR" /> | | | 64,449<br /> تو‏ں 73,905 | {{#expr: 66449 / 315.1 / 10000 round 2}}% <br /> تو‏ں {{#expr: 73895 / 315.1 / 10000 round 2}}% | 69,214<ref name="vlib.us" /><!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{flagcountry|Dominion of New Zealand}} {{Ref|NZ|l}} | 1.1 | 18,166<ref name="Auckland War Memorial Museum">{{cite web |url=http://www.aucklandmuseum.com/visit/our-galleries/top-floor/world-war-1-sanctuary |title=Auckland War Memorial Museum |website=aucklandmuseum.com |accessdate=14 April 2018 |archive-date=25 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190125041700/http://www.aucklandmuseum.com/visit/our-galleries/top-floor/world-war-1-sanctuary |dead-url=yes }}</ref> | 16,711<ref name="vlib.us" /><br /> تو‏ں 18,060<ref name="CWGCAR" /> | | | 16,711<br /> تو‏ں 18,060 | {{#expr: 16711 / 1.1 / 10000 round 2}}% <br /> تو‏ں {{#expr: 18053 / 1.1 / 10000 round 2}}% | 41,317<ref name="vlib.us" /><!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{flagcountry|Dominion of Newfoundland}} {{Ref|Newf|m}} | 0.2 | 1,204<ref name="vlib.us" /> | 1,204<ref name="vlib.us" /><br /> تو‏ں 1,570<br /><ref name="journals.hil.unb.ca">{{cite web |url=http://journals.hil.unb.ca/index.php/NFLDS/index |title=Newfoundland and Labrador Studies |website=journals.hil.unb.ca |accessdate=14 April 2018}}</ref>(included with UK) | | | 1,204<br /> تو‏ں 1,570 | {{#expr: 1204 / 0.2 / 10000 round 2}}% <br /> تو‏ں {{#expr: 1570 / 0.2 / 10000 round 2}}% | 2,314<ref name="vlib.us" /><!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{flagcountry|Union of South Africa|1912}} {{Ref|SouthAfrica|r}} | 6.0 | 7,121<ref name="vlib.us" /> | 7,121<ref name="vlib.us" /><br /> تو‏ں 9,726<ref name="CWGCAR" /> | | | 7,121<br /> تو‏ں 9,726 | {{#expr: 7121 / 6.0 / 10000 round 2}}% <br /> تو‏ں {{#expr: 9726 / 6.0 / 10000 round 2}}% | 12,029<ref name="vlib.us" /> <!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{ubl|{{flagcountry|United Kingdom of Great Britain and Ireland}}|(اور کالونیاں) {{Ref|UK|s}} }} | 45.4 | 744,000{{Ref|new|s1}} | 744,000{{Ref|new|s1}} <br /> تو‏ں 887,858<br /><ref name="CWGCAR" /> | 16,829<ref name="vlib.us" /> <ref name="Gilbert, Martin 1994">Gilbert, Martin (1994). Atlas of World War I. Oxford UP. {{ISBN|978-0-19-521077-4}} (908 civilians killed in naval attacks)</ref> | 107,000<ref name="Hersch, L. 1927, Pages 47">Hersch, L., La mortalité causée par la guerre mondiale, Metron- The International Review of Statistics, 1927, Vol 7. pp.&nbsp;47–61</ref> | 867,829<br /> تو‏ں 1,011,687 | {{#expr: 867829 / 45.4 / 10000 round 2}}% <br />to {{#expr: 1011540/ 45.4 / 10000 round 2}}% | 1,675,000{{Ref|new|s1}}<!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | ''برطانوی سلطنت کل'' | 380.0 | 953,104 | 949,454<br /> تو‏ں 1,118,264 | 18,829 | 107,000 | 1,077,283<br /> تو‏ں 1,244,093 | {{#expr: 1077283/ 380.0 / 10000 round 2}}% <br /> تو‏ں {{#expr: 1244093 /380.0 / 10000 round 2}}% | 2,101,077<!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{flag|Belgium}} {{Ref|Belgium|c}} | 7.4 | 38,170<ref name="ia800502.us.archive.org">{{cite web |url=https://archive.org/details/statisticsofmili00grea |title=Statistics of the military effort of the British Empire during the Great War, 1914–1920 |last=Great Britain. War Office |date=14 April 2018 |publisher=London H.M. Stationery Off |accessdate=14 April 2018 |via=Internet Archive}}</ref> | 38,170<ref name="ia800502.us.archive.org" /><br />to 58,637<ref name="extranet.arch.be">[http://extranet.arch.be//BIB_A4P131/BIB_A4P131_1915-1919.pdf#search=%22belgique%22 Annuaire statistique de la Belgique et du Congo Belge 1915–1919. Bruxelles. 1922 p. 100] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041947/http://extranet.arch.be//BIB_A4P131/BIB_A4P131_1915-1919.pdf#search=%22belgique%22 |date=4 March 2016}} Per Annuaire statistique de la Belgique et du Congo Belge 1915–1919 figure of 58,637 includes 2,620 colonial troops and 15,650 porters in Africa</ref> | 23,700<ref>[http://extranet.arch.be//BIB_A4P131/BIB_A4P131_1915-1919.pdf#search=%22belgique%22 Annuaire statistique de la Belgique et du Congo Belge 1915–1919. Bruxelles. 1922 p. 100] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041947/http://extranet.arch.be//BIB_A4P131/BIB_A4P131_1915-1919.pdf#search=%22belgique%22 |date=2016-03-04 }}</ref> | 62,000<ref name="Hersch, L. 1927, P 59">Hersch, L., La mortalité causée par la guerre mondiale, Metron- The International Review of Statistics, 1927, Vol 7. pp.&nbsp;59–62</ref> | 123,870<br />to 144,337 | {{#expr: 123870/ 7.4 / 10000 round 2}}% <br /> تو‏ں {{#expr: 144337/ 7.4 / 10000 round 2}}% | 44,686<ref name="Statistical Services Center 2010" /> <!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{flagcountry|French Third Republic}} {{Ref|France|e}} | 39.6 | 1,150,000<ref>Huber, Michel (1931). La Population de la France pendant la guerre. Paris. p. 420. The figure includes killed, missing in action and died of wounds excluding died of disease</ref><ref name="Australian Army Medical Services 1943 p. 870">Official History of the Australian Army Medical Services, 1914–1918 Volume III – Special Problems and Services (1st edition, 1943) p. 870</ref> | 1,357,000<ref name="ReferenceA" /><br />to 1,397,800<ref name="Huber, Michel 1931 Page 414">Huber, Michel (1931). La Population de la France pendant la guerre. Paris p. 414</ref> | 40,000<ref name="Clodfelter, Michael 2002 Page 479" /><ref name="Ellis, John 1993 Page 269">Ellis, John (1993). World War I–Databook. Aurum Press. {{ISBN|978-1-85410-766-4}}, p. 269</ref><ref name="isbn1991">Randal Grey. Chronicle of World War I, Vol2 Facts on File 1991 {{ISBN|0-8160-2139-2}} p. 292</ref> | 300,000<ref name="Hersch, L. 1927, P 59" /> | 1,697,000<br />to 1,737,800 | {{#expr: 1697800 / 39.6 / 10000 round 2}}% <br /> تو‏ں {{#expr: 1737800 / 39.6 / 10000 round 2}}% | 4,266,000<ref name="Statistical Services Center 2010">Military Casualties-World War-Estimated," Statistics Branch, GS, War Department, 25 February 1924; cited in World War I: People, Politics, and Power, published by Britannica Educational Publishing (2010) p. 219</ref> <!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{flagcountry|Kingdom of Greece}} {{Ref|Greece|f}} | 4.8 | 5,000<ref name="ReferenceB">{{cite web |url=https://archive.org/details/statisticsofmili00grea |title=Statistics of the military effort of the British Empire during the Great War, 1914–1920 |last=Great Britain. War Office |date=14 April 2018 |publisher=London H.M. Stationery Off |accessdate=14 April 2018 |via=Internet Archive}}</ref> | 5,000<ref name="ReferenceB" /><br /> تو‏ں 26,000<ref name="Urlanis, Boris 1971 page 209">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 209</ref> | | 150,000<ref name="Hersch, L. 1927, Pages 80">Hersch, L., La mortalité causée par la guerre mondiale, Metron- The International Review of Statistics, 1927, Vol 7. pp.&nbsp;80–81</ref> | 155,000<br /> تو‏ں 176,000 | {{#expr: 155000 /4.8 / 10000 round 2}}% <br /> تو‏ں {{#expr: 176000 /4.8 / 10000 round 2}}% | 21,000<ref name="Statistical Services Center 2010" /> <!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{flagcountry|Kingdom of Italy}} {{Ref|Italy|h}} | 35.6 | 460,000<ref name="ia800502.us.archive.org" /> | 460,000<ref name="ia800502.us.archive.org" /><br /> تو‏ں 651,000<ref name="Mortara, G 1925 P 28">Mortara, G (1925). La Salute pubblica in Italia durante e dopo la Guerra. New Haven: Yale University Press. pp.&nbsp;28–29</ref> | 3,400<ref>Mortara, G (1925). La Salute pubblica in Italia durante e dopo la Guerra. New Haven: Yale University Press. pp.&nbsp;56–57</ref> | 589,000<ref name="Hersch, L. 1927, Pages 52">Hersch, L., La mortalité causée par la guerre mondiale, Metron – The International Review of Statistics, 1927, Vol 7. pp.&nbsp;52–59</ref> | 1,052,400<br /> تو‏ں 1,243,400 | {{#expr: 1052400 / 35.6 / 10000 round 2}}% <br /> تو‏ں {{#expr: 1243400 / 35.6 / 10000 round 2}}% | 947,000<ref name="Statistical Services Center 2010" /><!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{flagcountry|Empire of Japan}} {{Ref|Japan|i}} | 53.6 | 300<ref name="Statistical Services Center 2010" /> | 300<ref name="Statistical Services Center 2010" /><br /> تو‏ں 4,661<ref name="International Labour Office p.29">International Labour Office, Enquête sur la production. Rapport général. Paris [etc.] Berger-Levrault, 1923–25. Tom 4, II Les tués et les disparus p. 29 {{OCLC|6445561}}</ref> | | | 300<br /> تو‏ں 4,661 | {{#expr: 300 / 53.6 / 10000 round 2}}% <br /> تو‏ں {{#expr: 4661 / 53.6 / 10000 round 2}}% | 907<ref name="Statistical Services Center 2010" /> <!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{flagcountry| Montenegro}} {{Ref|Monte|k}} | 0.5 | 3,000<ref name="Statistical Services Center 2010" /> | 3,000<ref name="Statistical Services Center 2010" /><br /> تو‏ں 13,325<ref name="International Labour Office p.29" /> | | | 3,000<br /> تو‏ں 13,325 | {{#expr: 3000 / 0.5 / 10000 round 2}}% <br /> تو‏ں {{#expr:13335 / 0.5 / 10000 round 2}}% | 10,000<ref name="Statistical Services Center 2010" /> <!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{flagcountry|First Portuguese Republic}} {{Ref|Portugal|n}} | 6.0 | 7,222<ref name="ia800502.us.archive.org" /> | 7,222<ref name="ia800502.us.archive.org" /> | 13<ref>{{Cite book |title=Portugal na Grande Guerra |last=Martins |first=Ferreira |publisher=Empresa Editorial Ática |year=1934 |isbn= |location=Lisboa |pages= |via=}}</ref> | 82,000<ref name="Hersch, L. 1927, Pages 61">Hersch, L., La mortalité causée par la guerre mondiale, Metron- The International Review of Statistics, 1927, Vol 7. pp.&nbsp;61–64</ref> | 89,235 | {{#expr: 89222 / 6.0 / 10000 round 2}}% | 13,751<ref name="ia800502.us.archive.org" /> <!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{flagcountry|Kingdom of Romania}} {{Ref|Romania|o}} | 7.5 | 335,706<ref name="ReferenceB" /> | 250,000<ref name="International Labour Office p.29" /><br /> تو‏ں 335,706<ref name="ReferenceB" /> | 130,000<ref name="Erlikman, Vadim 2004 Page 51">Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. p. 51 {{ISBN|978-5-93165-107-1}}.</ref> | 200,000<ref name="Erlikman, Vadim 2004 Page 51" /> | 580,000<br /> تو‏ں 665,706 | {{#expr: 580000/ 7.5 / 10000 round 2}}% <br /> تو‏ں {{#expr: 665706 / 7.5 / 10000 round 2}}% | 120,000<ref name="Statistical Services Center 2010" /><!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{flagcountry|Russian Empire}} {{Ref|Russia|p}} | 175.1 | 1,700,000<ref name="Statistical Services Center 2010" /><ref name="The War Office 1922 P.353">{{cite web |url=https://archive.org/details/statisticsofmili00grea |title=Statistics of the military effort of the British Empire during the Great War, 1914–1920 |last=Great Britain. War Office |date=14 April 2018 |publisher=London H.M. Stationery Off |accessdate=14 April 2018 |via=Internet Archive}}</ref> | 1,700,000<ref name="Statistical Services Center 2010" /> to<br />2,254,369<ref name="rus-sky.com">{{cite web |title=РОССИЯ И СССР В ВОЙНАХ XX ВЕКА. Глава II. ПЕРВАЯ МИРОВАЯ ВОЙНА |website=RUS†SKY |url=http://www.rus-sky.com/history/library/w/w02.htm |language=ru |access-date=11 August 2018}}</ref> | 410,000<ref name="Erlikman, Vadim 2004 Page 18">Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. p. 18 {{ISBN|978-5-93165-107-1}}.(Civilians killed on Eastern Front)</ref> | 730,000<ref name="Erlikman, Vadim 2004 Page 18" /> | 2,840,000 to<br />3,394,369 | {{#expr: 2840000 / 175.1 / 10000 round 2}}% to {{#expr: 3394369 / 175.1 / 10000 round 2}}% | 3,749,000<ref name="rus-sky.com" /> to<br />4,950,000<ref name="Statistical Services Center 2010" /><!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{flagcountry|Kingdom of Serbia}} {{Ref|Serbia|q}} | 4.5 | 127,500<ref name="The War Office 1922 P.353" /> | 300,000<ref name="Hersch, L. 1927, Pages 65">Hersch, L., La mortalité causée par la guerre mondiale, Metron- The International Review of Statistics, 1927, Vol 7. pp.&nbsp;65–76</ref><br />to 450,000<ref name="Moal 1918, page 231">Frédéric Le Moal, La Serbie du martyre à la Victoire 1914–1918, 2008, éditions 14–18 (2013) ({{ISBN|978-2-916385-18-1}}), p. 231</ref> | | 450,000<ref name="Hersch, L. 1927, Pages 65" /><br />to 800,000<ref name="Moal 1918, page 231" /> | 750,000<br /> تو‏ں 1,250,000 |{{#expr: 750000 / 4.5 / 10000 round 2}}% <br /> تو‏ں {{#expr: 1250000 / 4.5 / 10000 round 2}}% | 133,148<ref name="Statistical Services Center 2010" /> <!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{flag|United States|1912}} {{Ref|US|t}} | 92.0 | 53,402<ref name="va.gov">[http://www.va.gov/opa/publications/factsheets/fs_americas_wars.pdf U.S. Department of Veterans Affairs, va.gov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140124020810/http://www.va.gov/opa/publications/factsheets/fs_americas_wars.pdf |date=2014-01-24 }}</ref> | 116,708<ref name="fas.org">{{cite web |url=https://fas.org/sgp/crs/natsec/RL32492.pdf |title=Congressional Research Service, American War and Military Operations Casualties: Lists and Statistics |website=fas.org |accessdate=14 April 2018}}</ref><ref name="uscg.mil">{{Cite web |url=http://www.uscg.mil/history/faqs/wars.asp |title=United States Coast Guard Coast Guard History |website=uscg.mil |archive-url=https://archive.is/20120805220127/http://www.uscg.mil/history/faqs/wars.asp |archive-date=5 August 2012 |url-status=dead |accessdate=14 April 2018}}</ref> | 757<ref name="usmm.org">{{cite web |url=http://www.usmm.org/ww1.html |title=Merchant Marine in World War I |website=usmm.org |accessdate=14 April 2018}}</ref> | | 117,466 | {{#expr: 117465 / 92.0 / 10000 round 2}}% | 204,002<ref name="fas.org" /> <!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- style="background:#ffc;" | align=left | ''{{ubl|کل|اتحادی طاقتیں}}'' | 806.6 | 4,833,404 | 5,186,854<br /> تو‏ں 6,433,692 | 626,699 | 3,420,000<br />to 3,770,000 | 9,235,553<br /> تو‏ں 10,080,391 | {{#expr: 8485540 / 806.6 / 10000 round 2}}% <br /> تو‏ں {{#expr: 10080391/ 806.6 / 10000 round 2}}% | 11,611,271<br /> تو‏ں 12,812,271 <!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- ! colspan=9 style="text-align:center;background:#B0C4DE" | [[محوری طاقتاں]] |- | align=left | {{flagcountry|Austria-Hungary}} {{Ref|AustHun|u}} | 51.4 | 1,016,200<ref>Ellis, John (1993). World War I Databook: The Essential Facts and Figures for All the Combatants. London: Aurum Press. {{ISBN|978-1-85410-766-4}}. p. 269</ref><ref name="Herrswesen 1938">Österreichischen Bundesministerium für Herrswesen (1938). Österreich-Ungarns letzer Kreig, 1914–1918 Vol. 7. Vienna. VII, Beilage 37</ref> | 1,200,000<ref name="Statistical Services Center 2010" /><ref>[http://www.vlib.us/wwi/resources/britishwwi.pdf ''Statistics of the Military Effort of the British Empire During the Great War 1914–1920'', The War Office, p. 357] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120730173252/http://www.vlib.us/wwi/resources/britishwwi.pdf |date=30 July 2012}}</ref><br />to 1,494,200<ref name="Herrswesen 1938" /> | 120,000<ref>.Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. p. 49 {{ISBN|978-5-93165-107-1}}.(Civilians killed in the fighting on the Eastern Front)</ref> | 467,000<ref name="Grebler, Leo 1940 Page 147">Grebler, Leo (1940). The Cost of the World War to Germany and Austria-Hungary. Yale University Press. p. 147</ref> | 1,787,000<br /> تو‏ں 2,081,200 | {{#expr: 1787000 / 51.4 / 10000 round 2}}% <br /> تو‏ں {{#expr: 2081200 / 51.4 / 10000 round 2}}% | 3,620,000<ref name="vlib.us" /><!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{flagcountry|Kingdom of Bulgaria}} {{Ref|Bulgaria|v}} | 4.5 | 87,500<ref name="Statistical Services Center 2010" /> | 87,500<ref name="Statistical Services Center 2010" /><ref name="stats">{{cite web |url=https://archive.org/details/statisticsofmili00grea |title=Statistics of the military effort of the British Empire during the Great War, 1914–1920 |last=Great Britain. War Office |date=14 April 2018 |publisher=London H.M. Stationery Off |accessdate=14 April 2018 |via=Internet Archive}}</ref> | | 100,000<ref name="Urlanis, Boris 1971 Page 268">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 268</ref> | 187,500 | {{#expr: 187500 / 5.5 / 10000 round 2}}% | 152,390<ref name="Statistical Services Center 2010" /><ref name="stats" /><!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{flagcountry|German Empire}} {{Ref|Germany|w}} | 64.9 | 1,800,000<ref name="Statistical Services Center 2010" /><ref>The War Office (1922). Statistics of the Military Effort of the British Empire During the Great War 1914–1920. Reprinted by Naval & Military Press p. 355. {{ISBN|978-1-84734-681-0}}.</ref><ref>Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow page 85, The demographer Boris Urlanis put total German war dead at 2,037,000, he estimated that the figure included 1,796,000 men killed, dead from wounds and gas poisoning.</ref> | 2,037,000<ref name="Reichskriegsministeriums 1934 Pages 12">Heeres-Sanitaetsinspektion im Reichskriegsministeriums (1934) (in German). Sanitaetsbericht über das deutsche Heer, (deutsches Feld- und Besatzungsheer), im Weltkriege 1914–1918. Volume 3, Sec 1. Berlin. pp.&nbsp;12–14</ref><ref>John Ellis, The World War I Databook, Aurum Press, 2001 {{ISBN|1-85410-766-6}} p. 269</ref> | 720<ref>The War Office (1922). Statistics of the Military Effort of the British Empire During the Great War 1914–1920. Reprinted by Naval & Military Press. p. 678. {{ISBN|978-1-84734-681-0}}.(Civilians killed by Allied bombing)</ref> | 424,000.<ref name="Grebler, Leo 1940 Page78">Grebler, Leo (1940). The Cost of the World War to Germany and Austria-Hungary. Yale University Press. 1940 p. 78</ref><br /> تو‏ں 763,000<ref name="Vincent, C. Paul 1985">Vincent, C. Paul (1985). The Politics of Hunger: The Allied Blockade of Germany, 1915–1919. Athens (Ohio) and London: Ohio University Press.</ref><ref name="nationalarchives.gov.uk">{{cite web |url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/firstworldwar/spotlights/blockade.htm |title=The National Archives – Exhibitions & Learning online – First World War – Spotlights on history |publisher=Government of the United Kingdom |accessdate=14 April 2018}}</ref> | 2,198,420<br /> تو‏ں 2,800,720 | {{#expr: 2198420/ 64.9 / 10000 round 2}}% to <br /> {{#expr: 2800720 / 64.9 / 10000 round 2}}% | 4,215,662<ref name="Reichskriegsministeriums 1934 Pages 12" /><!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left style="white-space:nowrap" | {{flagcountry|Ottoman Empire}} {{Ref|Ottoman|x}} | 21.3 | 305,085<ref name="ordertodie">Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Edward J. Erickson. p. 211.</ref> | 325,000<ref name="Statistical Services Center 2010" /> <br /> تو‏ں 771,844<ref name="Erickson, Edward J. 2001. Page 211">Erickson, Edward J., [[Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War]], Greenwood 2001. {{ISBN|978-0-313-31516-9}} p. 211</ref> | 1,500,000.<ref name="Totten, Samuel 2008, p. 19">Totten, Samuel, Paul Robert Bartrop, Steven L. Jacobs (eds.) ''Dictionary of Genocide''. Greenwood Publishing Group, 2008, p. 19. {{ISBN|978-0-313-34642-2}}.</ref> | 1,000,000<ref>Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. {{ISBN|978-5-93165-107-1}}. pp. 61, 65, 73, 77–78 (In current borders Turkey 500,000; Syria 160,000; Lebanon 110,000; Iraq 150,000; Israel/Palestine 35,000 and Jordan 20,000)</ref> | 2,825,000<br /> تو‏ں 3,271,844 | {{#expr: 2825000 / 21.3 / 10000 round 2}}% <br /> تو‏ں {{#expr: 3271844 / 21.3 / 10000 round 2}}% | 400,000<ref name="Statistical Services Center 2010" /><br /> تو‏ں 763,753<ref name="Erickson, Edward J. 2001. Page 211" /><!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- style="background:#ffc;" | align=left | ''{{ubl|کل|مرکزی طاقتیں}}'' | 142.1 | 3,208,785 | 3,386,200<br /> تو‏ں 4,390,544 | 1,620,720 | 1,991,000<br /> تو‏ں 2,330,000 | 6,997,920 <br /> تو‏ں 8,341,264 | {{#expr: 6997920 / 142.1 / 10000 round 2}}% <br /> تو‏ں {{#expr: 8334264/ 142.1 / 10000 round 2}}% | 8,388,052<br />to 8,751,805<!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- ! colspan=9 style="text-align: center;background:#B0C4DE" |غیرجاننبدار اقوام |- | align=left | {{flag|Denmark}} {{Ref|Denmark|y}} | 2.7: |فٹ نوٹ دیکھو:جرمن فوج وچ ڈنمارکی | | 700<ref name="Byarkivet i Horsens">{{cite web |url=http://www.byarkivet-horsens.dk/Historie/Ubaadskrigen%201917.aspx |title=Byarkivet i Horsens |website=byarkivet-horsens.dk |accessdate=14 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180414091817/http://www.byarkivet-horsens.dk/Historie/Ubaadskrigen%201917.aspx |archive-date=14 April 2018 |url-status=dead}}</ref> | 700 | {{#expr: 722 / 2.7 / 10000 round 2}}% | — |- | align=left | {{flag|Luxembourg}} {{Ref|Lux|j}} | 0.3 | | | | | | فٹ نوٹ دیکھو | <!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- | align=left | {{flag|Norway}} {{Ref|Norway|z}} | 2.4 | | | | 1,180.<ref name="International Labour Office p.29" /> | 1,180 | {{#expr: 1892 / 2.4 / 10000 round 2}}% | — |- | align=left | {{flag|Sweden}} {{Ref|Sweden|az}} | 5.6 | | | | 800.<ref name="International Labour Office p.29" /> | 800 | {{#expr: 877 / 5.6 / 10000 round 2}}% | — |- <!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |- style="background:#ccc;" | align=left | سب کل | 959.7 | 8,042,189 | 8,573,054<br /> تو‏ں 10,824,236 | 2,250,099 | 5,411,000 <br /> تو‏ں 6,100,000 | 15,000,000 to 22,000,000<ref>https://www.britannica.com/event/World-War-I/Killed-wounded-and-missing</ref> | {{#expr: 16236153 / 959.7 / 10000 round 2}}% <br /> تو‏ں {{#expr: 22000000/ 959.7 / 10000 round 2}}% | 22,101,100 <br /> تو‏ں 23,665,873 <!-- Please do not change casualty numbers without discussion --> |} آبادی دے اعداد و شمار دا ماخذ ایہ اے: ہیتھورنٹویائٹ ، فلپ جے ، ''عالمی جنگ ون سورس بک'' پی پی۔ &nbsp; 382–383 <ref name="auto">Haythornthwaite, Philip J., ''The World War One Source Book'' Arms and Armour, London, 1993, {{آئی ایس بی این|978-1-85409-102-4}}.</ref> == جنگ دے بعد (1924) د‏‏ی حدود وچ ہلاکتاں == [[فائل:Europe 1914 and 1924.png|thumb| یورپ 1914 تے 1924]] اس جنگ وچ کثیر النسلی سلطنتاں شامل سن جداں برطانیہ ، فرانس ، جرمنی ، روس ، آسٹریا ہنگری تے ترکيتی۔ انہاں علاقےآں وچ بوہت سارے نسلی گروہاں نو‏‏ں فوجی خدمت دے لئی شامل کيتا گیا سی۔ جدید سرحداں تو‏ں درج ہونے والی ہلاکتاں نو‏‏ں انہاں ملکاں دے اعداد و شمار دے اُتے جدول وچ وی شامل کيتا گیا اے جو 1914 وچ موجود سن ۔ جنگ دے بعد د‏‏ی سرحداں اُتے 1924 وچ ہونے والے ہلاکتاں دے اعدادوشمار روسی تریخ دان وڈیم ایرلکمان نے 20 واں صدی وچ 2004 وچ ہونے والے انسانی نقصانات دے بارے وچ اک کتابچہ وچ لگیائے نيں ، انہاں دے اعداد و شمار دے ذرائع سوویت دور تے روس دے بعد روس وچ شائع ہوئے سن ۔ <ref>Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}.</ref> 1914–1918 آن لائن انسائیکلوپیڈیا دے مطابق ، "افریقی فوجی اہلکاراں تے مزدوراں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی کارروائیاں وچ مدد دینے والے نقصانات دے علاوہ بہت وڈی ، لیکن نامعلوم تعداد وچ افریقی شہری ہلاک ہوئے۔" انھاں نے وڈیم ایرلکمان دے مطالعہ د‏‏ی بنیاد اُتے افریقہ وچ 750،000 شہری ہلاکتاں دا تخمینہ لگیایا۔ انہاں نے نوٹ کيتا کہ ایرلیکمان دے اعدادوشمار روسی ماہر سترافی بورس ارلانس دے کم اُتے مبنی نيں ، انہاں نے نوٹ کيتا کہ ایہ تخمینے "غلط" سن تے "ہور تفتیش دے لئی حوالہ دا فریم فراہ‏م کرنے دے لئی استعمال کيتا جاسکدا اے "۔ <ref name="War Losses Africa">{{حوالہ ویب|title=War Losses (Africa)|url=http://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_losses_africa|website=1914–1918 Online Encyclopedia|accessdate=23 May 2016}}</ref> ''آکسفورڈ ہسٹری آف ورلڈ وار ون'' نے نوٹ کيتا اے کہ "مشرقی تے وسطی افریقہ وچ جنگ کيت‏ی سختی دے نتیجے وچ کچھ علاقےآں وچ قحط دے نال خوراک د‏‏ی شدید قلت ، آبادیاں د‏‏ی کمزوری ، تے وبائی امراض جنہاں تو‏ں سیکڑاں ہزار افراد تے مویشی وی ہلاک ہوگئے ۔ " <ref name="Strachan, Hew 1999 p. 100">Strachan, Hew (1999). World War I: A History. Oxford University Press. {{آئی ایس بی این|978-0-19-820614-9}} p. 100</ref> * {{پرچم|Austria}} عصری سرحداں دے اندر آسٹریا د‏‏ی اموات دے درج ذیل تخمینے ، اک روسی مؤرخ نے 20 واں صدی وچ 2004 وچ ہونے والے انسانی نقصانات دے بارے وچ اک کتابچہ وچ کیہ سی۔ مجموعی طور اُتے ہلاک شدہ 175،000: آسٹرو ہنگری د‏‏ی افواج دے نال 120،000 فوجی نقصان تے 30،000 د‏‏ی قید وچ جنگی قیدیاں د‏‏ی ہلاکتاں سمیت۔ قحط تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں شہریاں د‏‏ی موت 25،000 سی۔ <ref>Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. p. 36 {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}.</ref> * {{پرچم|Belarus}} عصر حاضر د‏‏ی سرحداں دے اندر بیلاروس د‏‏ی ہلاکتاں دے درج ذیل تخمینے ، اک روسی مؤرخ نے 20 واں صدی وچ 2004 وچ ہونے والے انسانی نقصانات دے بارے وچ اک کتابچہ وچ کیہ سی۔ ہلاک ہونے والے افراد د‏‏ی تعداد 130،000: بشمول روسی افواج دے نال 70،000 فوجی نقصانات۔60،000 شہری ہلاکتاں سن۔ <ref>Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. p. 25 {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}.</ref> * {{پرچم|Ukraine}} عصر حاضر د‏‏ی سرحداں دے اندر ، یوکرائنی اموات دے درج ذیل تخمینے ، اک روسی مؤرخ نے 20 واں صدی وچ 2004 وچ ہونے والے انسانی نقصانات د‏‏ی اک کتابچہ وچ د‏‏ی سی۔ مردہ 590،000: فوجی نقصانات سمیت 450،000 ، (ایرکمان نے آسٹریا ہنگری تے روسی مسلح افواج دے وچکار فوجی نقصان نئيں پہنچیا)۔ سویلین مہلوکین د‏‏ی تعداد 140،000 سی۔ <ref>Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. p. 34 {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}.</ref> * {{COD}} [[بیلجین کانگو|بیلجیئم کانگو]] جنگ دے دوران بیلجیم د‏‏ی بادشاہی دا حصہ سی۔ روس دے اک مؤرخ وڈیم ایرلکمان نے سوویت یونین تے روس وچ شائع ہونے والے ذرائع د‏‏ی بنیاد اُتے 20 واں صدی وچ 2004 وچ ہونے والے انسانی نقصانات د‏‏ی 2004 د‏‏ی کتاب وچ کتاب دے دوران بیلجیئم کانگو وچ کل 155،000 ہلاکتاں دا تخمینہ لگیایا سی۔ <ref name="narodonaseleniia2004">Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. p. 88 {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}.</ref> * {{پرچم|Czechoslovakia}} جنگ دے دوران [[چیکوسلوواکیا]] [[آسٹریا-ہنگری]] دا حصہ سی۔ 1991 د‏‏ی سرحداں دے اندر چیکوسلواک د‏‏ی ہلاکتاں دا اندازہ اک روسی مؤرخ نے 20 واں صدی وچ 2004 وچ ہونے والے انسانی نقصانات د‏‏ی اک کتابچہ وچ کیہ سی۔ ہلاک شدہ 185،000: آسٹریا ہنگری د‏‏ی افواج دے نال 110،000 فوجی نقصان تے 45،000 د‏‏ی قید وچ جنگی قیدیاں د‏‏ی اموات۔ قحط تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں عام شہریاں د‏‏ی تعداد 30،000 سی۔ <ref>Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. p. 54 {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}.</ref> جنگ دے دوران چیکوسلواک لشکراں نے اتحادیاں د‏‏ی فوجاں دے نال جنگ لڑی۔ [[فائل:Obermillstatt 16 2006.JPG|thumb| اوبر ملسٹٹ پنڈ دے آسٹریا د‏‏ی فوجی یادگار جو [[پہلی جنگ عظیم]] وچ ہلاک ہوئے سن ]] * {{پرچم|Estonia}} ایسٹونیا جنگ دے دوران روسی سلطنت دا حصہ سی تے تقریبا اک لکھ ایسٹونیاں نے روسی فوج وچ خدمات انجام دتیاں۔ انہاں وچو‏ں تقریبا 10 ہزار ہلاک ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.esm.ee/11419/?id=11419&album_id=11403The|title=Estonian War Museum – General Laidoner Museum|website=esm.ee|accessdate=14 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121164512/http://www.esm.ee/11419/?id=11419&album_id=11403The|archivedate=21 January 2012}}</ref> * {{پرچم|Finland}} 1809 تو‏ں 1915 دے آخر تک فن لینڈ [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] وچ اک خودمختار [[گرینڈ ڈچی آف فن لینڈ|گرانڈ ڈچی]] سی۔ 1924 وچ ، فن لینڈ د‏‏ی حکومت نے ، [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آفس]] ، [[جمیعت اقوام|لیگ آف]] نیشنس د‏‏ی اک ایجنسی دے اک سوالنامے دے جواب وچ ، پہلی جنگ عظیم وچ 26،517 ہلاک تے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name="International Labour Office p.29">International Labour Office, Enquête sur la production. Rapport général. Paris [etc.] Berger-Levrault, 1923–25. Tom 4, II Les tués et les disparus p. 29 {{OCLC|6445561}}</ref> * {{پرچم تصویر|French Third Republic}} [[فرانسیسی استعماری سلطنت|فرانسیسی کالونیاں]] [[پہلی جنگ عظیم]] دے دوران ، معاصر سرحداں دے اندر اموات دے درج ذیل تخمینے ، اک روسی مورخ ودیم ایرلکمان نے سن ، 2004 وچ 20 واں صدی وچ انسانی نقصانات دے بارے وچ اک کتابچہ وچ بنائے سن ۔ ایرلکمان دے اندازے سوویت یونین تے روس وچ شائع ہونے والے ذرائع اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Erlikman, Vadim 2004 Pages 59">Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. pp. 59, 83–99 {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}.</ref> : {{DZA}}'' (1914 جانیا جاندا [[فرانسیسی الجزائر]])'': 26,000 : {{VNM}} ''(1914 جانیا جاندا [[فرانسیسی ہند چین|فرانسیسی ہندچینی]])'': 12,000 : {{MLI}}مالی ''(1914 حصہ [[فرانسیسی مغربی افریقہ]])'': 60,000 : {{MAR}} ''(1914 جانیا جاندا [[فرانسیسی ریاست مراکش|فرانسیسی پروٹیکٹوریٹ آف مراکش]])'': 8,000 : {{SEN}} سینیگال''(1914 حصہ [[فرانسیسی مغربی افریقہ]])'': 36,000 : {{GIN}} ''(1914 حصہ [[فرانسیسی مغربی افریقہ]])'': 14,500 : {{MDG}} : 2,500 فوجی : {{BEN}} ''(1914 حصہ [[فرانسیسی مغربی افریقہ]])'': 27,000 : {{BFA}} ''(1914 حصہ [[فرانسیسی مغربی افریقہ]])'': 17,000 : {{COG}} ''(1914 حصہ [[فرانسیسی استوائی افریقہ]])'': 32,000 : {{CIV}} ''(1914 حصہ [[فرانسیسی مغربی افریقہ]])'': 12,000 : {{TUN}} تیونس''(1914 جانیا جاندا [[تیونس اُتے فرانسیسی قبضہ|فرانسیسی تیونس]])'': 2,000 : {{TCD}} ''(1914 حصہ [[فرانسیسی استوائی افریقہ]])'': 1,500 : {{CAF}} ''(1914 جانیا جاندا فرانسیسی [[یوبنگی۔شاری|اوبانگوئی-شاری]])'': 1,000 :{{NER}} ''(1914 حصہ [[فرانسیسی مغربی افریقہ]])'': 1,000 : {{GAB}} ''(1914 حصہ [[فرانسیسی استوائی افریقہ]])'': 10,500 کل: 263،000 * {{پرچم|Georgia}} موجودہ سرحداں دے اندر جارجیائی اموات دے درج ذیل تخمینے ، اک روسی مؤرخ نے 20 واں صدی وچ 2004 وچ ہونے والے انسانی نقصانات دے بارے وچ اک کتابچہ وچ کیہ سی۔ جارجیا جنگ دے دوران روسی سلطنت دا حصہ سی تے تقریبا ڈیڑھ لکھ جارجیاں نے روسی فوج وچ خدمات انجام دتیاں۔ انہاں وچو‏ں تقریبا 10 ہزار ہلاک ہوئے۔ <ref>Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. p. 25 {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}.</ref> * {{پرچم تصویر|German Empire}} [[جرمن نوآبادیات‏ی سلطنت|جرمن کالونیاں]] پہلی جنگ عظیم دے دوران ، معاصر سرحداں دے اندر اموات دے درج ذیل تخمینے ، اک روسی مورخ ودیم ایرلکمان نے سن ، 2004 وچ 20 واں صدی وچ انسانی نقصانات دے بارے وچ اک کتابچہ وچ بنائے سن ۔ ایرلکمان دے اندازے سوویت یونین تے روس وچ شائع ہونے والے ذرائع اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. pp.&nbsp;83–99 {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}.</ref> [[فائل:Willy Jaeckel, Ohne Titel - Sans titre.jpg|thumb| ''اک خندق وچ '' مر رہے سپاہی از ولی جیکل(1915)]] : {{TZA}} تنزانیا''(1914 حصہ [[جرمن مشرقی افریقہ|جرمن مشرقی افریمہ]])'': 50,000 : {{NAM}} نمبیا''(1914 جانیا جاندا [[جرمن جنوب مغربی افریقہ|جرمن جنوب مشرقی افریقہ]])'': 1,000 : {{CMR}} ''(1914 جانیا جاندا [[کامیرون|کیمرون]])'': 5,000 ملٹری تے 50,000 سولین : {{پرچم|Togo}} ''(1914 جانیا جاندا [[ٹوگو لینڈ|جرمن ٹوگولینڈ]])'': 2,000 : {{RWA}} روانڈا''(1914 حصہ [[جرمن مشرقی افریقہ]])'': 15,000 کل: 123.000 * {{پرچم|Hungary}} پہلی جنگ عظیم دے دوران ، ہنگری د‏‏ی اموات دے بارے وچ مندرجہ ذیل تخمینے دا اندازہ اک روسی مؤرخ نے 20 واں صدی وچ 2004 وچ ہونے والے انسانی نقصانات د‏‏ی اک کتابچہ وچ کیہ سی۔ کل مردہ 385،000: آسٹرو ہنگری د‏‏ی افواج دے نال فوجی نقصان 270،000 تے 70،000 د‏‏ی قید وچ جنگی قیدیاں د‏‏ی اموات۔ قحط تے بیماری دے سبب شہریاں د‏‏ی ہلاکت 45،000 سی۔ <ref>Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. p. 41 {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}</ref> * {{پرچم|Ireland}} پہلی جنگ عظیم دے دوران آئرلینڈ برطانیہ دا اک حصہ سی۔ جزیرے دے چھ وچو‏ں پنج حصے ، 1922 وچ [[آئرش آزاد ریاست|آئرش فری اسٹیٹ]] ، ہن [[جمہوریہ آئرلینڈ|جمہوریہ آئرلینڈ دی]] تشکیل کرنے دے لئی علیحدہ ہوئے۔ جنگ دے دوران کل 206،000 آئرشین برطانوی افواج وچ خدمات انجام دے رہے سن ۔ <ref>Fergus Campbell, Land and Revolution, Nationalist Politics in the West of Ireland 1891–1921, p. 196</ref> برطانوی فوج وچ آئرش ہلاکتاں د‏‏ی تعداد رجسٹرار جنرل دے ذریعہ ریکارڈ کيتی گئی سی جس د‏‏ی تعداد 27،405 سی۔ <ref name="David Fitzpatrick 1922, p392">David Fitzpatrick, Militarism in Ireland, 1900–1922, in Tom Bartlet, Keith Jeffreys ed's, p. 392</ref> انہاں ہلاکتاں وچو‏ں اک خاص تعداد 1920 وچ ، [[شمالی آئرلینڈ|شمالی آئر لینڈ]] بننے تو‏ں سی۔ جدو‏ں کہ 49،400 فوجی آئرش ڈویژن (10 واں ، 16 ويں تے 36 ويں ) وچ خدمت کردے ہوئے فوت ہوگئے ، حالانکہ انہاں ڈویژناں وچ خدمات انجام دینے والے تمام افراد آئرلینڈ دے باشندے نئيں سن تے آئرش غیر آئرش ریجنمنٹ وچ مرنے والے بوہت سارے آئرش لسٹ وچ شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Dúchas The Heritage Service, Visitors Guide to the Gardens</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.irishtimes.com/culture/heritage/irish-soldiers-in-the-first-world-war-who-where-and-how-many-1.1884022|title=Irish soldiers in the first World War: who, where and how many?|website=The Irish Times|accessdate=14 April 2018}}</ref> مثال دے طور اُتے ، 16 ويں ڈویژن وچ ہونے والی ہلاکتاں وچو‏ں 29٪ آئر لینڈ دے شہری نئيں سن ۔ نہ ہی اس وچ برطانیہ وچ آئرش تارکین وطن شامل نيں جو اوتھ‏ے داخل ہوئے تے آئرش د‏‏ی درجہ بندی وچ شامل نني‏‏‏‏ں۔ آسٹریلیا نے اپنی پہلی عالمی جنگ دے 4،731 فوجیاں د‏‏ی لسٹ آئرلینڈ وچ پیدا د‏‏ی اے تے 19،000 تو‏ں زیادہ آئرش نژاد فوجیاں نے کینیڈا دے کور وچ خدمات انجام دتیاں۔ [[ٹرنیٹی کالج، ڈبلن|تثلیث کالج ڈبلن دے]] جان ہورن د‏‏ی تحقیق دے مطابق ، آئر لینڈ وچ پیدا ہونے والے گھٹ تو‏ں گھٹ 30،986 فوجی موجود نيں جو فوت ہوگئے۔ اُتے ، اسنو‏ں "قدامت پسند" تخمینہ سمجھیا جاندا اے تے اس وچ اضافہ ہونے دا بہت امکان ا‏‏ے۔ * {{MOZ}} [[پرتگیزی موزمبیق|پرتگالی موزمبیق دے]] نقصانات دا اندازہ اک روسی تریخ دان وڈیم ایرلکمان نے 20 واں صدی وچ 2004 وچ ہونے والے انسانی نقصانات دے بارے وچ اک کتابچہ وچ کیہ سی۔ ایرلکمان دے اندازے سوویت یونین تے روس وچ شائع ہونے والے ذرائع اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Erlikman, Vadim 2004 Pages 59">Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. pp. 59, 83–99 {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-5-93165-107-1|978-5-93165-107-1]].</ref> 52،000 ہلاکتاں ۔ * {{پرچم|Poland}} پولینڈ [[جرمنی]] ، [[آسٹریا-ہنگری]] دا علاقہ سی تے 1795 تو‏ں 1918 تک جزوی طور اُتے روس نے انہاں دا قبضہ کرلیا سی۔ 1915 دے آخر تک ، جرمنی دا جدید دور دے پولینڈ اُتے مکمل کنٹرول سی۔ 2005 د‏‏ی پولینڈ د‏‏ی اک تحقیق دے مطابق پہلی جنگ عظیم دے دوران 3،376،800 قطباں نو‏‏ں انہاں ملکاں د‏‏ی مسلح افواج وچ شامل کيتا گیا سی ، جرمناں دے ذریعہ جبری مشقت دے لئی ہور 300،000 افراد نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی۔ روسیاں تے آسٹریا دے لوکاں نے زبردستی 1.6 تو‏ں 1.8 آباد کيتا &nbsp; پولینڈ وچ جنگی زون تو‏ں دس لکھ افراد۔ <ref>Andrzej Gawryszewski (2005). Ludnosc Polski w XX wieku. Warsaw. pp. 411–412</ref> مائیکل کلڈفیلٹر دے مطابق ، پولش جنگ وچ مردہ 1،080،000 سن ، جدو‏ں کہ مشرقی محاذ اُتے لڑائی وچ 200،000 پولش شہری مارے گئے سن ۔ 870،000 افراد نے جرمنی ، آسٹریا تے روسی فوج وچ خدمات انجام دتیاں۔ <ref name="Clodfelter, Michael 2002 Page 479">Clodfelter, Michael (2002). Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 2nd Ed.. {{آئی ایس بی این|978-0-7864-1204-4}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7864-1204-4|978-0-7864-1204-4]]. p. 479</ref> اک ہور اندازے دے مطابق ، اک روسی مؤرخ نے 20 واں صدی وچ 2004 وچ ہونے والے انسانی نقصانات د‏‏ی 2004 د‏‏ی کتاب وچ پولینڈ د‏‏ی جنگ نو‏‏ں 640،000 ہلاک کردتا ، جنہاں وچ 270،000 پولستانیاں دے فوجی نقصانات ، فوجی کارروائیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں 120،000 دا شہری نقصان تے قحط تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں 250،000 شامل ني‏‏‏‏ں۔ .<ref>Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. p. 49 {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}.</ref> نسلی پولش [[بلیو آرمی (پولینڈ)|بلیو آرمی]] نے فرانسیسی فوج دے نال خدمات انجام دتیاں۔ مشرقی محاذ اُتے [[پہلی جنگ عظیم وچ پولینڈ دے لشکر|پولینڈ دے]] نسلی لشکر آسٹریا ہنگری فوج دے حصے دے طور اُتے لڑے۔ * {{پرچم|Romania}} پہلی جنگ عظیم دے دوران [[ٹرانسلوانیا|ٹرانسلوینیا]] دا علاقہ آسٹریا ہنگری دا حصہ سی۔ پہلی جنگ عظیم دے دوران رومانی اموات دے مندرجہ ذیل اندازے ، اک روسی مؤرخ نے 20 واں صدی وچ 2004 وچ ہونے والے انسانی نقصانات د‏‏ی اک کتابچہ وچ کیہ سی۔ مجموعی طور اُتے ہلاک: 748،000 ، جنہاں وچ رومانیہ د‏‏ی افواج دے نال 220،000 ، آسٹریا ہنگری د‏‏ی افواج دے نال 150،000 تے 48،000 د‏‏ی قید وچ جنگی قیدیاں د‏‏ی ہلاکتاں دے فوجی نقصانات شامل ني‏‏‏‏ں۔ قحط تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں عام شہری ہلاک ہوئے: 200،000 ، فوجی کارروائیاں وچ ہلاک 120،000 تے آسٹریا د‏‏ی جیلاں وچ 10،000 ہلاک۔ <ref name="Erlikman, Vadim 2004 Page 51">Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. p. 51 {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}.</ref> * {{پرچم تصویر|UK}} [[سلطنت برطانیہ|برطانوی کالونیاں]] برطانیہ نے جنگی تھیٹراں وچ رسد د‏‏ی مدد فراہ‏م کرنے دے لئی ہندوستانی ، چینی ، مقامی [[جنوبی افریقا|جنوبی افریقہ]] ، مصری تے ہور بیرون ملک مقیم لیبر د‏‏ی بھرتی کيتی۔ <ref>[http://www.1914-1918.net/labour.htm Chris Baker www.1914–1918.net The Labour Corps of 1917–1918] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140216100840/http://1914-1918.net/labour.htm |date=2014-02-16 }}</ref> مشرقی افریقہ وچ برطانوی ہلاکتاں وچ شامل 44،911 بھرتی مزدوراں د‏‏ی اموات ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="casualties1931">Mitchell, T.J. (1931). Casualties and Medical Statistics of the Great War. London: Reprinted by Battery Press (1997). p. 12 {{آئی ایس بی این|978-0-89839-263-0}}</ref> سی ڈبلیو جی سی نے اطلاع دتی اے کہ چینی لیبر کارپوریشن دے لگ بھگ 2 ہزار کارکن فرانس وچ برطانوی جنگ وچ مہلوکین دے نال دفن ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cwgc.org/admin/files/cwgc_clc.pdf|title=|website=cwgc.org|accessdate=14 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081219033940/http://www.cwgc.org/admin/files/cwgc_clc.pdf|archivedate=19 December 2008}}</ref> پہلی جنگ عظیم دے دوران ، معاصر سرحداں دے اندر ، [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت دے]] نوآبادیات‏ی فوجی اموات دے درج ذیل تخمیناں نو‏‏ں اک روسی مؤرخ وڈیم ایرلکمان نے 20 واں صدی وچ 2004 وچ ہونے والے انسانی نقصانات د‏‏ی کتابچہ وچ پیش کيتا سی۔ ایرلکمان دے اندازے سوویت یونین تے روس وچ شائع ہونے والے ذرائع اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="erlikman2004pp8399">Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. pp. 83–99 {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}.</ref> : {{GHA}} ''(1914 جانیا جاندا [[گولڈ کوسٹ (برطانوی نوآبادی)|گولڈ کوسٹ]])'': 16,200 : {{KEN}} ''کینیا''(1914 جانیا جاندا [[محمیہ مشرقی افریقہ|برطانوی مشرقی افریقہ]])'': 32,000 : {{MWI}} ملاوی''(1914 جانیا جاندا [[نیاسالینڈ ]])'': 3,000 : {{NGA}} نائجیریا''(1914 حصہ [[برطانوی مغربی افریقہ ]])'': 85,000 : {{SLE}} سیرالیون ''(1914 حصہ [[برطانوی مغربی افریقہ]])'': 1,000 : {{UGA}} ''(1914 جانیا جاندا [[یوگنڈا پروٹوکٹوریٹ ]])'': 1,500 : {{ZMB}} ''(1914 جانیا جاندا [[روڈیسیا وچ کمپنی د‏‏ی حکمرانی|شمالی روڈیسیا]])'': 2,000 : {{ZWE}} ''(1914 جانیا جاندا [[روڈیسیا وچ کمپنی د‏‏ی حکمرانی|جنوبی روڈیسیا]])'': 5,716 یوروپی نسل دے افراد [[پہلی جنگ عظیم وچ جنوبی رہوڈیا| جنگ وچ خدمات انجام دتیاں]] ، جنہاں وچو‏ں تقریبا 700 700 ہلاک یا زخماں یا ہور وجوہات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوگئے۔ واضح طور اُتے روڈسین یونٹاں وچ ، 127 ہلاک ، 24 زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ، 101 بیماری یا ہور وجوہات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوئے تے 294 زخمی ہوئے۔ اس خطے دے سیاہ افریقی خدمت گاراں وچو‏ں 31 کارروائی وچ ہلاک ہوئے ، 142 ہور وجوہات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوگئے تے 116 زخمی ہوئے۔<ref>{{حوالہ کتاب|title=Ragtime Soldiers: the Rhodesian Experience in the First World War|last=McLaughlin|first=Peter|publisher=Books of Zimbabwe|year=1980|isbn=0-86920-232-4|location=Bulawayo|page=140|author-link=Peter McLaughlin}}</ref> کل: 141.573 * {{پرچم|Kingdom of Yugoslavia}} مندرجہ ذیل اندازے 1991 د‏‏ی حدود وچ یوگوسلاویہ دے لئی ني‏‏‏‏ں۔ [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے]] دوران [[سلووینیا]] ، [[کرویئشا|کروشیا]] ، [[بوسنیا تے ہرزیگووینا|بوسنیا]] تے [[وئوودینا|ووجوڈینا]] (اب سربیا دا اک حصہ) آسٹریا ہنگری دا حصہ سن ۔ [[سربیا]] ، جس وچ [[شمالی مقدونیہ|میسیڈونیا]] شامل سی ، تے [[مونٹینیگرو]] اک آزاد قوم سی۔ یوگوسلاو دے مورخ ولادیمر ڈیڈیجر نے یوگوسلاو د‏‏ی اراضی دا مجموعی نقصان 1.9 اُتے ڈال دتا &nbsp; ملین ، جنہاں وچو‏ں 43٪ سربیا تو‏ں سن ۔ <ref>Vladimir Dedijer, History of Yugoslavia McGraw-Hill Inc., US, 1975 {{آئی ایس بی این|0-07-016235-2}} p. 501</ref> پہلی جنگ عظیم دے دوران ، 1991 د‏‏ی سرحداں دے اندر ، یوگوسلاو د‏‏ی ہلاکتاں دے مندرجہ ذیل اندازے اک روسی مورخ نے 20 واں صدی وچ 2004 وچ ہونے والے انسانی نقصانات دے بارے وچ اک کتابچہ وچ کیہ سی۔ ہلاک ہونے والےآں وچ :کل 996,000 اموات، سربیا د‏‏ی افواج دے نال 260,000 ، آسٹریا ہنگری د‏‏ی افواج دے نال 80,000، مونٹینیگرین فورس دے نال13,000 تے 93،000 د‏‏ی قید وچ پی ڈبلیو د‏‏ی ہلاکتاں سمیت فوجی نقصانات۔ قحط تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں عام شہری ہلاک ہوئے: 400،000 ، فوجی کارروائیاں وچ ہلاک: آسٹریائی جیلاں وچ 120،000 تے 30،000 مردہ یا پھانسی اُتے چڑھا دتے گئے۔ <ref>Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. p. 55 {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}.</ref> * {{پرچم|Nepal}} [[پہلی جنگ عظیم]] دے دوران ، نیپالی فوج د‏‏ی توسیع کيتی گئی تے چھ نويں رجمنتاں ، جنہاں وچ مجموعی طور اُتے 20،000 تو‏ں زیادہ فوجی ، تمام رضاکار سن ، ہندوستان بھیجے گئے ، جنہاں وچو‏ں بیشتر ، بیرون ملک خدمات دے لئی برطانوی تے ہندوستانی فوجیاں د‏‏ی رہائی دے لئی ، شمال مغربی سرحدی صوبے وچ بھیجے گئے سن ۔ ايس‏ے دے نال ، نیپالی حکومت نے اس سطح اُتے بھرتیاں نو‏‏ں برقرار رکھنے اُتے اتفاق کيتا جس تو‏ں موجودہ برطانوی گورکھیا یونٹاں نو‏‏ں برقرار رکھیا جاسک‏‏ے تے اضافی ادارےآں دے قیام د‏‏ی اجازت دتی جاسک‏‏ے۔ 55،000 نويں بھرتیاں دے اضافے دے نال بٹالین نو‏‏ں ودھیا کر تریسٹھ کردتا گیا تے گورکھہ یونٹاں نو‏‏ں تمام محاذاں اُتے خدمت دے لئی برطانوی ہائی کمان دے اختیار وچ رکھیا گیا۔ بہت سارے رضاکاراں نو‏‏ں غیر جنگی یونٹاں ، جداں آرمی بیئر کور تے مزدور بٹالیناں نو‏‏ں تفویض کيتا گیا سی لیکن اوہ فرانس ، ترکی ، فلسطین تے میسوپوٹیمیا وچ وی لڑائی وچ سن ۔ رانا وزرائے اعظم نے نیپالی مرداں نال جنگ وچ حصہ لینے د‏‏ی اپیل کيتی۔ برطانوی فوج وچ خدمات انجام دینے والے 200،000 تو‏ں زیادہ نیپالیاں وچ ، 20،000 دے نیڑے گورکھ ہلاکتاں ہوئیاں جنہاں وچ [[برطانوی ہندی فوج|برٹش انڈین آرمی]] شامل [[برطانوی ہندی فوج|تھی]] ۔ <ref>US Library of Congress ''A Country Study: Nepal''</ref> == فوٹ نوٹ == [[فائل:WorldWarI-DeathsByAlliance-Piechart.svg|thumb| اتحاد تے فوجی / شہری دے ذریعہ اموات۔ عام شہریاں د‏‏ی زیادہ تر ہلاکتاں جنگ تو‏ں متعلق [[قحط]] د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئیاں۔ ]] [[فائل:WorldWarI-MilitaryDeaths-EntentePowers-Piechart.png|thumb| اتحادی طاقتاں د‏‏ی ہلاکتاں]] [[فائل:WorldWarI-MilitaryDeaths-CentralPowers-Piechart.svg|thumb| مرکزی طاقتاں د‏‏ی اموات]] '''وسطی تے مشرقی افریقہ''' {{note|Africa|^a}} * [[مشرقی افریقی مہم (پہلی جنگ عظیم)|'''مشرقی افریقہ''' وچ تنازعہ]] نے بے حد شہری ہلاکتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ''آکسفورڈ ہسٹری آف ورلڈ وار ون'' نے نوٹ کيتا اے کہ "مشرقی تے وسطی افریقہ وچ جنگ کيت‏ی سختی دے نتیجے وچ کچھ علاقےآں وچ قحط دے نال خوراک د‏‏ی شدید قلت ، آبادیاں د‏‏ی کمزوری ، تے وبائی امراض جنہاں تو‏ں سیکڑاں ہزار افراد ہلاک ہوگئے تے مویشی بھی۔ " <ref name="Strachan, Hew 1999 p. 100">Strachan, Hew (1999). World War I: A History. Oxford University Press. {{آئی ایس بی این|978-0-19-820614-9}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-820614-9|978-0-19-820614-9]] p. 100</ref> 1914–1918 آن لائن انسائیکلوپیڈیا دے مطابق ، "افریقی فوجی اہلکاراں تے مزدوراں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی کارروائیاں وچ مدد دینے والے نقصانات دے علاوہ بہت وڈی ، لیکن نامعلوم تعداد وچ افریقی شہری ہلاک ہوئے۔" انہاں نے افریقہ وچ 750،000 دے شہری نقصانات دا تخمینہ لگیایا <ref name="War Losses Africa"/> پہلی جنگ عظیم دے دوران مشرقی افریقہ وچ شہری ہلاکتاں دے مندرجہ ذیل اندازے اک روسی مؤرخ نے 20 واں صدی وچ 2004 وچ ہونے والے انسانی نقصانات د‏‏ی اک کتابچہ وچ کیہ سی: [[کینیا]] 30،000؛ [[تنزانیہ]] 100،000؛ [[موزمبیق]] 50،000؛ [[روانڈا]] 15،000؛ [[برونڈی]] 20،000 تے [[بیلجین کانگو|بیلجیئم کانگو]] 150،000۔ <ref name="narodonaseleniia2004">Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. p. 88 {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-5-93165-107-1|978-5-93165-107-1]].</ref> * برطانیہ ، فرانس ، جرمنی ، بیلجیم تے پرتگال د‏‏ی فوجی ہلاکتاں وچ افریقی شہری شامل نيں جنہاں نے اپنی مسلح افواج دے نال خدمات انجام دتیاں ، تفصیلات مختلف کالونیاں د‏‏ی لسٹ وچ مذکور ني‏‏‏‏ں۔ [[فائل:Massengrab Fromelles retuschiert.jpg|thumb| مرنے والے برطانوی تے آسٹریلیائی فوجی اک وڈے پیمانے اُتے قبر وچ ، جسنو‏ں جرمن فوجیاں نے 1916 یا 1917 وچ کھودا سی]] آسٹریلیا{{note|Australia|^b}} * [[آسٹریلیائی جنگ میموریل]] نے انہاں دے جنگ وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد61،513 دسی ا‏‏ے۔ <ref name="awm.gov.au"/> * [[آسٹریلیائی جنگ میموریل]] نے جنگ دے مرنے والےآں دے ناواں دا اک ڈیٹا ویہہ تیار کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.awm.gov.au/research/people/roll_of_honour|title=Roll of Honour|website=awm.gov.au|accessdate=14 April 2018}}</ref> * آسٹریلیائی جنگ وچ جاں بحق ہونے والے افراد دے لئی [[دولت مشترکہ جنگ قبراں کمیشن|دولت مشترکہ جنگ قبراں کمیشن دا]] تعداد 62،149 ا‏‏ے۔ <ref name="CWGCAR"/> * یوکے [[دفتر جنگ|وار آفس دی]] رپورٹ وچ فوج دے 59،330 جنگجو ہلاک ، 152،171 زخمی تے 4،084 قیدی درج سن ۔ <ref name="vlib.us"/> * 1924 وچ آسٹریلیائی حکومت نے [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آفس]] ، [[جمیعت اقوام|لیگ آف]] نیشنس د‏‏ی اک ایجنسی دے سوالنامے دے جواب وچ ، پہلی جنگ عظیم وچ 412،953 مرد متحرک تے 59،337 ہلاک تے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name="International Labour Office p.29"/> * سوویت ماہر تصنیف بورس ارولانس نے اندازہ لگیایا اے کہ مجموعی طور اُتے فوجی اموات وچ شامل نيں 54،000 ہلاک تے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے ہلاک ہوئے۔ <ref name="population1971">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 85</ref> بلجیئم {{note|Belgium|^c}} * یوروپ وچ فوجی نقصانات دے معاملے وچ بیلجئیم حکومت دے اعداد و شمار 40،367 سن (26،338 ہلاک ، زخماں یا حادثات تو‏ں ہلاک تے 14،029 بیماری یا لاپتہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوئے)۔ افریقہ وچ : 2،620 فوجی ہلاک تے 15،650 پورٹرز د‏‏ی موت ہوگئی۔ یورپ تے افریقہ دے لئی مشترکہ کل 58،637 ا‏‏ے۔ * بیلجیم دے لئی ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ جنگ دے اعداد و شمار ایہ نيں: کل متحرک قوت 267،000۔ 13،716 ہلاک تے ہلاک سمیت مجموعی طور اُتے 93،061 ہلاکتاں۔ زخمی 44،686؛ قیدی تے 34،659 لاپتہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Statistical Services Center 2010">Military Casualties-World War-Estimated," Statistics Branch, GS, War Department, 25 February 1924; cited in World War I: People, Politics, and Power, published by Britannica Educational Publishing (2010) p. 219</ref> * برطانیہ دے [[دفتر جنگ|جنگ آفس دی]] رپورٹ وچ 11 نومبر 1918 تک 93،061 ہلاکتاں د‏‏ی لسٹ دتی گئی سی جنہاں وچ 13،716 ہلاک تے ہلاک ہوئے سن ۔ 24،456 لاپتہ؛ 44،686 زخمی تے 10،208 POW۔ "یہ اعدادوشمار صرف تخمینہ نيں ، ریکارڈ نامکمل ني‏‏‏‏ں۔" <ref name="ReferenceA"/> * سن 1924 وچ ، [[جمیعت اقوام|لیگ آف]] نیشنس د‏‏ی اک ایجنسی ، [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آفس دے]] سوالنامے دے جواب وچ بیلجیئم د‏‏ی حکومت نے ، پہلی جنگ عظیم وچ 365،000 مرد متحرک تے 40،936 افراد دے ہلاک تے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name="International Labour Office p.29"/> * سوویت ماہر تصنیف بورس ارلانیس نے اندازہ لگیایا اے کہ بیلجیئم د‏‏ی فوجی اموات وچ 35،000 ہلاک تے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے ہلاک ہوئے نيں <ref name="population1971">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 85</ref> * بیلجیم دے سرکاری اعدادوشمار دے مطابق شہری اموات 23،700 (1914 وچ جرمنی دے قتل عام وچ 6000 ہلاک تے جیلاں ، جلاوطنیاں تے فوجی عدالتاں دے ذریعہ 17،700 متاثرین) سن۔ آبادیات‏ی مطالعے دے مطابق ، بیلجیئم وچ 92،000 بالواسطہ اموات (جنگ دے وقت د‏‏ی نجکاری د‏‏ی وجہ تو‏ں 62،000 اموات تے [[ہسپانوی فلو|ہسپانوی فلو دی]] وبائی بیماری وچ 30،000 افراد) سن۔ <ref name="Hersch, L. 1927, P 59">Hersch, L., La mortalité causée par la guerre mondiale, Metron- The International Review of Statistics, 1927, Vol 7. pp.&nbsp;59–62</ref> جان ہورن نے اندازہ لگیایا اے کہ جرمن انتقامی کارروائیاں وچ بیلجیئم تے فرانسیسی شہریاں دے 6،500 شہری مارے گئے۔ <ref>Horne, John and Kramer, Alan, German Atrocities, 1914 {{آئی ایس بی این|978-0-300-08975-2}}</ref> {{note|Canada|^d}} '''کینیڈا''' * کینیڈا دے جنگ میوزیم دے مطابق اس جنگ دے دوران نیڑے 61،000 کینیڈین ہلاک ہوئے سن ، تے ہور 172،000 زخمی ہوئے سن ۔ نیو فاؤنڈ لینڈ د‏‏ی چھوٹی کالونی وچ 1،305 افراد ہلاک تے کئی ہزار زخمی ہوئے۔ کینیڈا د‏‏ی ایکپیڈیشنری فورس نے جنگ وچ 59،544 ہارے ، جنہاں وچ دشمن د‏‏ی کارروائی کيت‏‏ی وجہ تو‏ں 51،748 شامل سن ۔ رائل کینیڈا د‏‏ی بحریہ نے تمام اسباب تو‏ں 150 افراد د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع دتی اے تے 1،388 کینیڈین برطانوی فلائنگ سروسز دے نال خدمات انجام دیندے ہوئے ہلاک ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.warmuseum.ca/cwm/exhibitions/guerre/cost-war-e.aspx|title=Legacy – The Cost of Canada's War – Canada and the First World War|website=Canada and the First World War|accessdate=14 April 2018|تاريخ-الأرشيف=27 March 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140327070914/http://www.warmuseum.ca/cwm/exhibitions/guerre/cost-war-e.aspx|url-status=dead}}</ref> * کینیڈا دے جنگ تو‏ں جاں بحق ہونے والے افراد دے لئی کامن ویلتھ وار قبرس کمیشن د‏‏ی تعداد 64،996 ا‏‏ے۔ <ref name="CWGCAR"/> * یوکے [[دفتر جنگ|وار آفس دی]] رپورٹ وچ کینیڈا دے 56،639 جنگجو ہلاک ، 149،732 زخمی تے 3،729 قیدی درج سن ۔ <ref name="vlib.us"/> * سن 1924 وچ ، کینیڈا د‏‏ی حکومت ، [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آفس]] ، [[جمیعت اقوام|لیگ آف]] نیشنس د‏‏ی اک ایجنسی دے سوالنامے دے جواب وچ ، پہلی جنگ عظیم وچ 628،964 افراد نو‏‏ں متحرک تے 51،674 افراد دے ہلاک تے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دتی گئی ا‏‏ے۔ <ref name="International Labour Office p.29"/> * سوویت ڈیموگرافر بورس ارولانس نے اندازہ لگیایا اے کہ کناڈا د‏‏ی فوج د‏‏ی کل اموات وچ 53،000 ہلاک تے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے ہلاک ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="population1971">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 85</ref> * کینیڈا دے ورچوئل وار میموریل وچ کینیڈا دے شہریاں تے نیو فاؤنڈ لینڈرز د‏‏ی قبراں تے یادگاراں دے بارے وچ معلومات د‏‏ی رجسٹری موجود اے جنہاں نے بہادری دے نال خدمات انجام دتیاں تے اپنے ملک دے لئی اپنی جاناں دتیاں <ref>[http://www.veterans.gc.ca/eng/remembrance/memorials/canadian-virtual-war-memorial Canadian Virtual War Memorial]</ref> * 2 ہزار شہری ہلاکتاں [[ہیلی فیکس دھماکہ|ہیلی فیکس دھمادے]] د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئیاں۔ <ref name="Halifax Explosion Remembrance Book"/> {{note|France|^e}} '''فرانس''' * یکم جون 1919 تک فرانسیسی ہلاکتاں دے اعدادوشمار نو‏‏ں 1 اگست 1919 د‏‏ی فرانسیسی حکومت کیت‏‏ی رپورٹ وچ فرانسیسی چیمبر آف ڈپٹیاں دے سامنے پیش کيتا گیا۔ <ref name="Ref-1">Huber, Michel (1931). La Population de la France pendant la guerre. Paris.</ref> 11 نومبر 1918 تک آرمی دے ہلاک تے لاپتہ افراد د‏‏ی تعداد 1،357،800 سی۔ اس دے علاوہ 11 نومبر 1918 دے زخمیاں تے 11،400 بحریہ دے ہلاک ہونے والےآں دے بعد 28،600 اموات ہوئیاں جو مجموعی طور اُتے مردہ تے لاپتہ 1،397،800 ني‏‏‏‏ں۔ انہاں اعدادوشمار وچ 35،200 فرانسیسی نوآبادیات‏ی قوتاں ، 35،900 "شمالی افریقی" تے 4،600 فرانسیسی غیر ملکی فوج دے اہلکار شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Huber, Michel 1931 Page 414">Huber, Michel (1931). La Population de la France pendant la guerre. Paris p. 414</ref> * فرانسیسی فوج د‏‏ی سرکاری رپورٹ "لا اسٹیٹیٹک میڈیسیکل ڈی لرمی" دے مطابق مجموعی طور اُتے مرنے والے 1،325،000 سن (کارروائی وچ 6،6،000 مارے گئے ، 225،000 لاپتہ تے قیدی مارے گئے ، 250،000 زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے فوت ہوئے تے 175،000 مرض د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوئے۔ ) <ref>Huber, Michel (1931). La Population de la France pendant la guerre. Paris. p. 420</ref> * آسٹریلیائی فوج د‏‏ی میڈیکل سروسز د‏‏ی آفیشل ہسٹری وچ 1914–1918 وچ شائع ہونے والی فرانسیسی ہلاکتاں دا اک وقفہ ، کارروائی وچ ہلاک ہونے والے 674،700 ، 250،000 زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ، 225،300 لاپتہ تے متوقع طور اُتے مردہ تے 175،000 افراد بیماری تے چوٹ تو‏ں ہلاک ہوئے۔ زخمی د‏‏ی تعداد 2،300،000 ا‏‏ے۔ <ref name="Australian Army Medical Services 1943 p. 870">Official History of the Australian Army Medical Services, 1914–1918 Volume III – Special Problems and Services (1st edition, 1943) p. 870</ref> * ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ جنگ وچ فرانسیسی ہلاکتاں دے اعداد و شمار ایہ نيں: کل متحرک قوت 8،410،000؛ ہلاک تے مرنے والےآں سمیت 6،160،800 ہلاکتاں: 1،357،800، زخمی: 4،266،000، قیدی تے لاپتہ: 537،000۔ <ref name="Statistical Services Center 2010">Military Casualties-World War-Estimated," Statistics Branch, GS, War Department, 25 February 1924; cited in World War I: People, Politics, and Power, published by Britannica Educational Publishing (2010) p. 219</ref> * یوکے [[دفتر جنگ|وار آفس]] نے 1 نومبر 1918 تک فرانسیسیاں نو‏‏ں ہلاک ، ہلاک تے لاپتہ 1،385،300 نو‏‏ں ہلاک تے لاپتہ کردتا ، 58،000 نوآبادیات‏ی فوجیاں سمیت۔ انہاں نے نوٹ کيتا کہ 1 اگست 1919 د‏‏ی اک سرکاری رپورٹ وچ ہلاک تے مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 1،357،000 دسی گئی ا‏‏ے۔ زخمیاں د‏‏ی کوئی تعداد دستیاب نئيں ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceA"/> * 1924 وچ ، فرانسیسی حکومت نے [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آفس]] ، [[جمیعت اقوام|لیگ آف]] نیشنس د‏‏ی اک ایجنسی دے سوالنامے دے جواب وچ ، پہلی جنگ عظیم وچ 7،935،000 مرد متحرک تے 1،400،000 ہلاک تے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name="International Labour Office p.29"/> * پہلی جنگ عظیم دے دوران فرانس دے لئی مرنے والے فوجیاں دے ناں فرانسیسی حکومت دے ذریعہ آن لائن درج ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/arkotheque/client/mdh/recherche_transversale/bases_nominatives.php|title=Rechercher dans les bases nominatives – Mémoire des hommes|website=memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr|accessdate=14 April 2018|تاريخ-الأرشيف=30 March 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180330074821/http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/arkotheque/client/mdh/recherche_transversale/bases_nominatives.php|url-status=dead}}</ref> * سوویت ماہر تصنیف بورس ارلانیس نے اندازہ لگیایا اے کہ فرانسیسی فوجی اموات وچ 1،126،000 ہلاک تے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="population1971">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 85</ref> * فرانسیسی انسائیکلوپیڈیا کوئڈ دے مطابق ، تقریبا 40 قومیتاں دے 30–40،000 غیر ملکی رضاکاراں نے فرانسیسی فوج وچ خدمات انجام دتیاں ، جنہاں وچ 12،000 [[فرانس وچ چیکوسلواک لشکر|چیکوسلواک]] لشکر تے نسلی پولش [[بلیو آرمی (پولینڈ)|بلیو آرمی شامل نيں]] ۔ 5،000 اطالویاں نے کرنل گیربلدی دے زیرانتظام اک "لشکر" وچ خدمت کيتی۔ فرانسیسی خدمت وچ اک ہزار اسپینیئرز تے 1،500 سوئس وی موجود سن ، 200 امریکی رضاکاراں نے 1914 ء تو‏ں 1916 تک فرانسیسیاں دے نال خدمات انجام دتیاں ، جنہاں وچ [[لفائٹی اسکریڈریل|لیفائٹ ایسکاڈریل]] وی شامل ا‏‏ے۔ <ref>Quid 2007 Robert Laffont, 2006 {{آئی ایس بی این|2-221-10677-6}} p. 1083</ref> لکسمبرگ اُتے جنگ دے دوران جرمنی دا قبضہ سی۔ موبائل ریفرنس ٹریول گائیڈ دے مطابق ، فرانسیسی مسلح افواج وچ 3،700 لکسمبرگ شہریاں نے خدمات انجام دتیاں ، جنگ وچ 2،800 نے اپنی جاناں دتیاں اوہ لکسمبرگ دے [[گل فرا]] وچ یادگار ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ReferenceC">Travel Luxembourg (Grand Duchy of Luxembourg)</ref> [[فرانسیسی آرمینیائی لشکر|فرانسیسی آرمینیائی فوج]] نے جنگ دے دوران فرانسیسی مسلح افواج دے اک حصے دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ الجیریا تے ویتنام ورگی فرانسیسی کالونیاں نے وی لڑائی دے میدان وچ لڑنے تے خدمات انجام دینے دے لئی فوج بھیج دی۔ امریکی فوجی مورخ [[ڈگلس پورچ]] نے [[فرانسیسی غیر ملکی فوج|فرانسیسی غیر ملکی]] لشک‏ر ک‏ے بارے وچ اطلاع دتی ، جس وچ زیادہ تر غیر فرانسیسی شہریاں نے خدمات انجام دتی نيں ، کچھ اندازےآں دے مطابق ، لشکر وچ ہلاکتاں د‏‏ی شرح 70 فی صد اے ، جنہاں نے لشکر وچ خدمات انجام دینے والے 44،150 جواناں وچو‏ں 31،000 تک د‏‏ی موت کيتی۔ .<ref>{{حوالہ کتاب|title=The French Foreign Legion: A Complete History of the Legendary Fighting Force|last=Porch|first=Douglas|year=1991}}Publisher and page to be added.</ref> * آبادیات‏ی مطالعے دے مطابق ، فرانس وچ 500،000 بالواسطہ اموات (جنگ دے وقت د‏‏ی نجی سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں 300،000 اموات تے [[ہسپانوی فلو|ہسپانوی فلو دی]] وبائی بیماری وچ 200،000) سن۔ <ref>Hersch, L., La mortalité causée par la guerre mondiale, Metron – The International Review of Statistics, 1927, Vol 7. pp. 30–47</ref> جنگ دے دوران فرانس وچ شہری آبادی دے آبادیات‏ی نقصان دے اک ہور اندازے دے مطابق ، اضافی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 264،000 تو‏ں 284،000 ہوگئی ، اس وچ اضافی 100،000 تو‏ں 120،000 تک [[ہسپانوی فلو|ہسپانوی فلو دی]] اموات شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Dumas, Samuel (1923). Losses of Life Caused by War. Oxford. p. 157</ref> شہری ہلاک شدگان وچ 1،509 مرچنٹ ملاح شامل نيں تے 3،357 فضائی حملےآں تے [[پیرس گن|طویل فاصلے تک توپ خانے د‏‏ی بمباری سے]] ہلاک ہوئے <ref>Huber, Michel (1931). La Population de la France pendant la guerre. Paris pp. 312–313</ref> * ٹرٹیری ذرائع نے فرانسیسی شہری جنگ 40،000 نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ <ref name="Clodfelter, Michael 2002 Page 479">Clodfelter, Michael (2002). Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 2nd Ed.. {{آئی ایس بی این|978-0-7864-1204-4}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7864-1204-4|978-0-7864-1204-4]]. p. 479</ref><ref name="Ellis, John 1993 Page 269">Ellis, John (1993). World War I–Databook. Aurum Press. {{آئی ایس بی این|978-1-85410-766-4}}, p. 269</ref><ref name="isbn1991">Randal Grey. Chronicle of World War I, Vol2 Facts on File 1991 {{آئی ایس بی این|0-8160-2139-2}} p. 292</ref> {{note|Greece|^f}} '''یونان''' * سوویت ماہر تصنیف بورس ارلانیس نے اندازہ لگیایا کہ مجموعی طور اُتے 26،000 فوجی ہلاک ہوئے ، جنہاں وچ بیماری دے سبب 15،000 اموات تے 11،000 ہلاک تے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے ہلاک ہوئے <ref name="Urlanis, Boris 1971 page 209">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 209</ref><ref>Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 160</ref><ref name="Urlanis, Boris 1971 page 85">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 85</ref> * یونانی ہلاکتاں دے بارے وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ جنگ دے اعداد و شمار نيں: کل متحرک قوت 230،000؛ مجموعی ہلاکتاں 27،000 (ہلاک تے 5،000 ہلاک؛ 21،000 زخمی؛ قیدی تے اک ہزار لاپتہ) <ref name="Statistical Services Center 2010">Military Casualties-World War-Estimated," Statistics Branch, GS, War Department, 25 February 1924; cited in World War I: People, Politics, and Power, published by Britannica Educational Publishing (2010) p. 219</ref> * یوکے [[دفتر جنگ|وار آفس دی]] رپورٹ وچ 27،000 ہلاکتاں (5،000 ہلاک یا زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے؛ 21،000 زخمی تے 1،000 قیدی تے لاپتہ) درج ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ReferenceB"/> * 1924 وچ ، یونان د‏‏ی حکومت نے [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز دی]] اک ایجنسی ، [[عالمی ادارہ محنت|انٹرنیشنل لیبر آفس]] ، دے اک سوالنامے دے جواب وچ ، پہلی جنگ عظیم وچ 355،000 مرد متحرک تے انہاں دے ہلاک تے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name="International Labour Office p.29"/> * جین بوجاک نے پہلی جنگ عظیم وچ یونانی فوج د‏‏ی انتخابی مہم د‏‏ی تریخ وچ ، جنگ تو‏ں متعلق 8،365 اموات تے 3،255 لاپتہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Bujac, Jean, Les campagnes de l'armèe Hellènique, 1918–1922, Paris, 1930 p. 339</ref> * آبادیات‏ی مطالعے دے مطابق ، یونان وچ جنگ دے وقت د‏‏ی نجکاری د‏‏ی وجہ تو‏ں 150،000 بالواسطہ اموات ہوئیاں۔ <ref name="Hersch, L. 1927, Pages 80">Hersch, L., La mortalité causée par la guerre mondiale, Metron- The International Review of Statistics, 1927, Vol 7. pp.&nbsp;80–81</ref> '''ہندوستان(برطانوی)'''{{note|India|^g}} * [[دولت مشترکہ جنگ قبراں کمیشن|دولت مشترکہ جنگ قبراں کمیشن دی]] تعداد ہندوستانی جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 73،905 ا‏‏ے۔ <ref name="CWGCAR"/> * برطانیہ دے [[دفتر جنگ|جنگ دفتر دی]] رپورٹ وچ فوج دے 64،449 افراد ہلاک ، 69،214 زخمی تے 11،264 قیدی درج سن ، انہاں اعدادوشمار وچ ہندوستانی فوج وچ خدمات انجام دینے والے برطانوی وی شامل نيں (2،393 ہلاک ، 2،325 زخمی تے 194 قیدی) <ref name="vlib.us"/> * سوویت ڈیموگرافر بورس ارولانس نے اندازہ لگیایا اے کہ مجموعی طور اُتے ہندوستانی فوجی اموات وچ 27،000 ہلاک تے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے ہلاک ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Urlanis, Boris 1971 page 85">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 85</ref> '''اٹلی'''{{note|Italy|^h}} * اٹلی د‏‏ی حکومت نے فوجی جنگ کيت‏ی اموات 651،000 (جنگ وچ ہلاک یا 378،000 زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے؛ بیماری تو‏ں 186،000 مرنے دے علاوہ 12 نومبر 1918 تو‏ں لے ک‏ے 30 اپریل 1920 تک جنگ تو‏ں متعلقہ زخمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں 87،000 اضافی ہلاکتاں د‏‏ی موت کيتی۔ ) ایہ سرکاری اعداد و شمار جی مورٹارا دے ذریعہ جنگ دے نقصانات دے اک اطالوی مطالعے وچ شائع ہوئے سن ، اُتے انہاں نے نومبر 1918 وچ جنگ دے خاتمے تک اصل نقصانات دا تخمینہ لگیاندے ہوئے 600،000 (زخماں تو‏ں ہلاک یا 40000 مرض د‏‏ی وجہ تو‏ں تے 200،000 اموات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوئے)۔ <ref name="Mortara, G 1925 P 28">Mortara, G (1925). La Salute pubblica in Italia durante e dopo la Guerra. New Haven: Yale University Press. pp.&nbsp;28–29</ref> اس مطالعے دے اعداد و شمار دا اک مختصر خلاصہ آن لائن پایا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.demographic-research.org/|title=Demographic Research|website=Demographic Research|accessdate=14 April 2018|تاريخ-الأرشيف=24 February 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180224061151/https://www.demographic-research.org/|url-status=dead}}</ref> * اطالوی ہلاکتاں دے بارے وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ جنگ دے اعداد و شمار نيں: کل متحرک قوت 5،615،000؛ کل ہلاکتاں 2،197،000 (650،000 ہلاک تے مردہ؛ 947،000 زخمی؛ قیدی تے 600،000 لاپتہ) <ref name="Statistical Services Center 2010">Military Casualties-World War-Estimated," Statistics Branch, GS, War Department, 25 February 1924; cited in World War I: People, Politics, and Power, published by Britannica Educational Publishing (2010) p. 219</ref> * برطانیہ دے [[دفتر جنگ|جنگ آفس دی]] رپورٹ وچ 11 نومبر 1918 تک (1،603،000 ہلاکتاں 94 947،000 زخمی تے 530،000 قیدی) تک 1،937،000 ہلاکتاں د‏‏ی لسٹ دتی گئی ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceA">{{حوالہ ویب|url=https://archive.org/details/statisticsofmili00grea|title=Statistics of the military effort of the British Empire during the Great War, 1914–1920|last=Great Britain. War Office|date=14 April 2018|publisher=London H.M. Stationery Off|accessdate=14 April 2018}}</ref> * 1924 وچ ، اطالوی حکومت نے [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آفس]] ، [[جمیعت اقوام|لیگ آف]] نیشنس د‏‏ی اک ایجنسی دے سوالنامے دے جواب وچ ، پہلی جنگ عظیم وچ 5،615،000 مرد متحرک تے 750،000 ہلاک تے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name="International Labour Office p.29"/> * سوویت ڈیموگرافر بورس ارلانیس نے اندازہ لگیایا اے کہ اٹلی د‏‏ی مجموعی فوجی اموات وچ 433،000 ہلاک تے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے ہلاک ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="population1971">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 85</ref> * آبادیات‏ی مطالعے دے مطابق اٹلی وچ 1،021،000 بالواسطہ اموات ہوئیاں نيں (جنگی وقت د‏‏ی نجکاری د‏‏ی وجہ تو‏ں 589،000 اموات تے [[ہسپانوی فلو|ہسپانوی فلو دی]] وبائی بیماری وچ 432،000)۔ <ref name="Hersch, L. 1927, Pages 52">Hersch, L., La mortalité causée par la guerre mondiale, Metron – The International Review of Statistics, 1927, Vol 7. pp.&nbsp;52–59</ref> جنگ دے دوران اٹلی وچ شہری آبادی دے آبادیات‏ی نقصان دے اک ہور اندازے دے مطابق ، 324،000 افراد د‏‏ی اضافی ہلاکتاں ہوئیاں جنہاں وچ 300،000 اضافی [[ہسپانوی فلو|ہسپانوی]] اموات شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Dumas, Samuel (1923). Losses of Life Caused by War. Oxford. p. 165</ref> فوجی کارروائی کيت‏‏ی وجہ تو‏ں شہری اموات د‏‏ی تعداد 3،400 سی (بشمول جہاز اُتے حملےآں تو‏ں 2،293 ، ہوائی چھاپےآں دے دوران 965 تے سمندری بمباری تو‏ں 142)۔ <ref>Mortara, G (1925). La Salute pubblica in Italia durante e dopo la Guerra. New Haven: Yale University Press pp. 57–66</ref> {{note|Japan|ⁱ}}'''جاپان''' * 1924 وچ ، جاپانی حکومت نے [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آفس]] ، [[جمیعت اقوام|لیگ آف]] نیشنس د‏‏ی اک ایجنسی دے سوالنامے دے جواب وچ ، پہلی جنگ عظیم وچ 800،000 مرد متحرک تے 4،661 افراد دے ہلاک تے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name="International Labour Office p.29"/> * [[یاسوکونی زیارت|یاسوکونی]] زیارت وچ پہلی جنگ عظیم وچ ہلاک ہونے والے 4،850 افراد د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.yasukuni.or.jp/index.html|title=靖国神社|website=yasukuni.or.jp|accessdate=14 April 2018}}</ref> * ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ جنگ وچ جاپانی ہلاکتاں دے اعداد و شمار ایہ نيں: کل متحرک قوت 800،000۔ مجموعی ہلاکتاں 1،210 (بشمول ہلاک تے 300 ہلاک؛ 907 زخمی ہوئے؛ قیدی تے 3 لاپتہ نيں) <ref name="Statistical Services Center 2010">Military Casualties-World War-Estimated," Statistics Branch, GS, War Department, 25 February 1924; cited in World War I: People, Politics, and Power, published by Britannica Educational Publishing (2010) p. 219</ref> [[فائل:NLS Haig - Smashed up German trench on Messines Ridge with dead.jpg|thumb| 1917 وچ ، بارودی سرنگ دے دھماکے تو‏ں تباہ شدہ جرمن خندق]] {{note|Monte|^k}}مونٹی نیگرو * 1924 وچ ، یوگوسلاو حکومت نے [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز دی]] اک ایجنسی ، [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آفس دے]] اک سوالنامے دے جواب وچ ، رپورٹ کيتا کہ مونٹی نیگرو نے پہلی جنگ عظیم وچ 50،000 افراد نو‏‏ں متحرک کيتا تے 13،325 افراد ہلاک تے لاپتہ سن ۔ <ref name="International Labour Office p.29"/> * ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ جنگ وچ مونٹینیگرن د‏‏ی ہلاکتاں دے اعداد و شمار ایہ نيں: کل متحرک قوت 50،000؛ 20،000 بشمول ہلاک تے 3،000 ہلاک 10،000 زخمی قیدی تے 7000 لاپتہ۔ <ref name="Statistical Services Center 2010">Military Casualties-World War-Estimated," Statistics Branch, GS, War Department, 25 February 1924; cited in World War I: People, Politics, and Power, published by Britannica Educational Publishing (2010) p. 219</ref> {{note|NZ|^l}}نیوزی لینڈ * [[آکلینڈ وار میموریل میوزیم|آکلینڈ وار میموریل میوزیم وچ ]] نیوزی لینڈ د‏‏ی پہلی جنگ عظیم دے 18،060 افراد د‏‏ی یاد منائی گئی۔ <ref name="Auckland War Memorial Museum"/> * [[آکلینڈ وار میموریل میوزیم|آکلینڈ وار میموریل میوزیم وچ ]] اک ڈیٹا ویہہ موجود اے جس وچ نیوزی لینڈ دے جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں دے ناں درج سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://muse.aucklandmuseum.com/databases/cenotaph/locations.aspx|title=Auckland War Memorial Museum Cenotaph Database|website=aucklandmuseum.com|accessdate=14 April 2018|تاريخ-الأرشيف=20 January 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150120054523/http://muse.aucklandmuseum.com/databases/Cenotaph/locations.aspx|url-status=dead}}</ref> * نیوزی لینڈ دے جنگ وچ جاں بحق ہونے والے افراد دے لئی [[دولت مشترکہ جنگ قبراں کمیشن|کامن ویلتھ وار قبرس کمیشن دی]] تعداد 18،060 ا‏‏ے۔ <ref name="CWGCAR"/> * یوکے [[دفتر جنگ|وار آفس دی]] رپورٹ وچ فوج دے جنگ وچ 16،711 ہلاک ، 41،317 زخمی تے 498 قیدی درج سن ۔ <ref name="vlib.us"/> * سوویت ڈیموگرافر بورس ارلانس نے اندازہ لگیایا اے کہ نیوزی لینڈ وچ فوجی ہلاکتاں وچ 14،000 ہلاک تے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے ہلاک ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="population1971">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 85</ref> {{note|Newf|^m}}نیوفاؤنڈلینڈ * پہلی جنگ عظیم دے دوران نیو فاؤنڈ لینڈ دا ڈومینین کینیڈا دا حصہ نئيں سی۔ برطانیہ دے [[دفتر جنگ|وار آفس دی]] رپورٹ وچ آرمی جنگ وچ 1،204 ہلاک ، 2،314 زخمی تے 150 قیدی درج سن ۔ <ref name="vlib.us"/> * نیو فاؤنڈ لینڈ وچ شائع ہونے والے اک تعلیمی جریدے وچ نیو فاؤنڈ لینڈ وچ فوجی ہلاکتاں د‏‏ی تفصیلات دتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ اموات وچ مجموعی طور اُتے 1،570 [[رائل نیو فاؤنڈ لینڈ رجمنٹ|رائل نیو فاؤنڈ لینڈ رجمنٹ وچ ]] 1،297 ہلاک [[شاہی بحریہ|رائل نیوی]] وچ اضافی 171 تے [[مرچنٹ نیوی]] وچ 101 افراد ہلاک ہوئے۔ <ref name="journals.hil.unb.ca"/> {{note|Portugal|ⁿ}}پرتگال * پرتگالی ہلاکتاں دے بارے وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ جنگ دے اعداد و شمار نيں: کل متحرک قوت 100،000۔ کل ہلاکتاں 33،291 (بشمول ہلاک تے 7،222 ہلاک؛ 13،751 زخمی؛ قیدی تے 12،318 لاپتہ) <ref name="Statistical Services Center 2010">Military Casualties-World War-Estimated," Statistics Branch, GS, War Department, 25 February 1924; cited in World War I: People, Politics, and Power, published by Britannica Educational Publishing (2010) p. 219</ref> * برطانیہ دے [[دفتر جنگ|جنگ دفتر دی]] رپورٹ وچ 33،291 ہلاکتاں د‏‏ی لسٹ دتی گئی: 7،222 ہلاک (یورپ وچ 1،689 تے افریقہ وچ 5،533)؛ 13،751 زخمی (صرف یورپ دے لئی اعداد و شمار) تے 12،318 قیدی تے لاپتہ (6،678 یورپ وچ تے "موزمبیق وچ لاپتہ ہونے والےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد)۔ <ref name="ReferenceA"/> * سن 1924 وچ ، پرتگالی حکومت نے [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز دی]] اک ایجنسی ، [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آفس دے]] اک سوالنامے دے جواب وچ ، پہلی جنگ عظیم وچ 100،000 مرد متحرک تے 4،000 ہلاک تے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name="International Labour Office p.29"/> * سوویت ماہر تصنیف بورس ارلانیس نے اندازہ لگیایا اے کہ پرتگالی فوج د‏‏ی کل اموات وچ شامل 6،000 افراد ہلاک یا لاپتہ نيں تے اوہ زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے ہلاک ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="population1971">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 85</ref> * آبادیات‏ی مطالعے دے مطابق پرتگال وچ 220،000 بالواسطہ اموات ہوئیاں نيں (جنگی وقت د‏‏ی نجکاری د‏‏ی وجہ تو‏ں 82،000 اموات تے [[ہسپانوی فلو|ہسپانوی فلو دی]] وبائی بیماری وچ 138،000)۔ <ref name="Hersch, L. 1927, Pages 61">Hersch, L., La mortalité causée par la guerre mondiale, Metron- The International Review of Statistics, 1927, Vol 7. pp.&nbsp;61–64</ref> * 3 پرتگالی شہری جنہاں نو‏ں 3 دسمبر 1916 وچ فنچال ، میڈیرا جزیرہ تے 12 دسمبر 1917 وچ جرمن آبدوزاں دے ذریعہ بمباری دے دوران ہلاک کيتا گیا۔ <ref>Martins, Ferreira (1934). Portugal na Grande Guerra. Lisboa: Empresa Editorial Ática.</ref> [[فائل:Re-educating wounded. Blind French soldiers learning to make baskets. American Red Cross., 1917 - 1919 - NARA - 533674.tif|thumb| زخمیاں نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں تعلیم دینا۔ پہلی جنگ عظیم ، اندھے فرانسیسی فوجی ٹوکریاں بنانا سیکھ رہے ني‏‏‏‏ں۔]] {{note|Romania|^o}}رومانیہ * 1924 وچ ، رومانیہ د‏‏ی حکومت نے [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آفس]] ، [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنس دی]] اک ایجنسی دے سوالنامے دے جواب وچ ، پہلی جنگ عظیم وچ 1،000،000 افراد نو‏‏ں متحرک تے 250،000 ہلاک تے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name="International Labour Office p.29"/> * رومانیہ وچ ہونے والے ہلاکتاں دے بارے وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ جنگ دے اعداد و شمار نيں: کل متحرک قوت 750،000 کل ہلاکتاں 535،706 (بشمول ہلاک تے 335،706 ہلاک؛ 120،000 زخمی؛ قیدی تے 80،000 لاپتہ) <ref name="Statistical Services Center 2010">Military Casualties-World War-Estimated," Statistics Branch, GS, War Department, 25 February 1924; cited in World War I: People, Politics, and Power, published by Britannica Educational Publishing (2010) p. 219</ref> * یوکے [[دفتر جنگ|وار آفس دی]] رپورٹ وچ ہلاک یا لاپتہ ہونے والے 335،706 فوجیاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ 265،000 عام شہری ہلاک یا لاپتہ سن ۔ <ref name="ReferenceB"/> * سوویت ڈیموگرافر بورس ارلانیس نے اندازہ لگیایا اے کہ رومیائی فوج د‏‏ی مجموعی اموات وچ شامل 177،000 ہلاک تے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے ہلاک ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="population1971">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 85</ref> * آبادیات‏ی مطالعے دے مطابق ، رومانیہ وچ جنگ دے وقت د‏‏ی نجکاری د‏‏ی وجہ تو‏ں 430،000 بالواسطہ اموات ہوئیاں۔ <ref>Hersch, L., La mortalité causée par la guerre mondiale, Metron – The International Review of Statistics, 1927, Vol 7. pp. 76–80</ref> * 20 واں صدی وچ 2004 وچ اک روسی مؤرخ نو‏‏ں انسانی نقصانات د‏‏ی کتاب وچ 330،000 شہری ہلاک (120،000 فوجی سرگرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، 10،000 قیدی تے 200،000 قحط تے بیماری د‏‏ی وجہ سے) دا تخمینہ لگیایا گیا سی۔ <ref>Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}. p. 51</ref> {{note|Russia|^p}}روسی سلطنت * سوویت ماہر تصنیف بورس ارلانس دے مطابق روسی ہلاکتاں دے ذرائع دا پتہ لگیانا مشکل ا‏‏ے۔ ہلاکت دے اعدادوشمار ، جنگ دے دوران فیلڈ رپورٹس تو‏ں مرتب کیتے گئے ، سوویت سنٹرل شماریا‏‏تی دفتر دے ذریعہ 1925 وچ شائع ہوئے <ref>Россия в мировой войне 1914–1918 гг. (в цифрах)., 1925, Russia and the World War 1914–1918 (in figures)</ref> انھاں نے روس دے مجموعی نقصان 775،400 ہلاک تے لاپتہ ، 348،500 معذور تے 3،343،900 POW بنائے۔ عقبی علاقے وچ منتقل کیتے جانے والے افراد 1،425،000 بیمار تے 2،844،500 زخمی ہوئے سن ۔ انہاں اعدادوشمار وچ شامل نيں جنہاں وچ 7،036،087 افراد دیاں جنگاں ہوئیاں۔ (کارروائی وچ 626،440 افراد ہلاک ، 17،174 زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ، 228،838 لاپتہ ، 3،409،433 جنگی قیدی د‏‏ی حیثیت تو‏ں رکھے گئے تے کارروائی وچ 2،754،202 زخمی ہوئے)۔ <ref>Россия в мировой войне 1914–1918 гг. (в цифрах)., 1925, Russia and the World War 1914–1918 (in figures) pp. 20, 30 and 31</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://militera.lib.ru/research/golovnin_nn/05.html|title=ВОЕННАЯ ЛИТЕРАТУРА – [ Исследования ] – Головин H. H. Военные усилия России в Мировой войне|website=militera.lib.ru|accessdate=14 April 2018}}</ref> ارلانیس دا خیال اے کہ ہلاک ہونے والےآں دے اعدادوشمار نو‏‏ں کافی حد تک کم نئيں سمجھیا گیا سی ، کیونجے اطلاعات دا اک وڈا حصہ پسپائی وچ کھو گیا سی۔ ارلانیس نے تخمینہ لگیایا کہ 1،811،000 (1،200،000 ہلاک ، زخماں تو‏ں 240،000 ، 11،000 گیس ، 155،000 بیماری ، POW د‏‏ی ہلاکتاں 190،000 ، حادثات تے ہور وجوہات د‏‏ی وجہ تو‏ں 15،000) د‏‏ی موت تو‏ں مرنے والی اصل فوجی جنگ دا تخمینہ ا‏‏ے۔ <ref name="population1971">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 85</ref> * روسی فوجی مؤرخ جی ایف کریوشیف دے اک مطالعے وچ اندازہ لگیایا گیا اے کہ مجموعی جنگ 2،254،369 اے (کارروائی وچ ہلاک 1،200،000؛ لاپتہ تے متوقع 439،369؛ زخماں تو‏ں فوت ہوئے، گیس 11،000، بیماری تو‏ں مرے 155،000، POW اموات 190،000، حادثات د‏‏ی وجہ تو‏ں اموات تے موت ہور وجوہات 19،000)۔ زخماں د‏‏ی تعداد 3،749،000 POW 3،343،900۔ کل متحرک قوت 15،378،000۔ <ref name="rus-sky.com"/> * ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ جنگ وچ روسی ہلاکتاں دے اعداد و شمار ایہ نيں: کل متحرک قوت 12،000،000۔ کل ہلاکتاں 9،150،000 (بشمول ہلاک تے 1،700،000 ہلاک، 4،950،000 زخمی، قیدی تے 2،500،000 لاپتہ نيں) <ref name="Statistical Services Center 2010">Military Casualties-World War-Estimated," Statistics Branch, GS, War Department, 25 February 1924; cited in World War I: People, Politics, and Power, published by Britannica Educational Publishing (2010) p. 219</ref> * برطانیہ دے [[دفتر جنگ|جنگ آفس]] نے دسمبر 1918 وچ پیٹرو گراڈ تو‏ں کوپن ہیگن تک پہنچنے والے اک ٹیلیگرام اُتے مبنی 9،150،000 د‏‏ی فوجی ہلاکتاں درج کيتیاں (جنہاں وچ 1،700،000 ہلاک ، 1،450،000 معذور ، 3،500،000 زخمی تے 2،500،000 جنگی قیدی) شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ReferenceB"/> * 1924 وچ ، سوویت حکومت نے [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز دی]] اک ایجنسی ، [[عالمی ادارہ محنت|انٹرنیشنل لیبر آفس]] ، دے اک سوالنامے دے جواب وچ ، روس دے لئی 15،070،000 افراد نو‏‏ں متحرک کيتا تے 1،700،000 مرد تے پہلی جنگ عظیم وچ لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name="International Labour Office p.29"/> * سوویت ماہر تصنیف بورس ارلانیس دے مطابق 1917 دے آخر تک جنگ دے وقت د‏‏ی نجی سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں 1،500،000 شہری اموات ہوئیاں۔ <ref>Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow pp. 266–268</ref> * 20 واں صدی وچ 2004 وچ اک روسی مؤرخ نو‏‏ں انسانی نقصانات د‏‏ی کتاب وچ 1،140،000 جنگ تو‏ں متعلق روسی شہری ہلاکتاں دا اندازہ لگیایا گیا سی ، 1914 د‏‏ی حدود وچ 1914 تو‏ں 1917 تک (فوجی آپریشن د‏‏ی وجہ تو‏ں 410،000 تے قحط تے بیماری تو‏ں 730،000)۔ <ref>Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}. p. 18</ref> {{note|Serbia|^q}}سربیا * سربیا د‏‏ی مجموعی ہلاکتاں دے ذرائع 750،000 تو‏ں لے ک‏ے 1،250،000 تک ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Hersch, L. 1927, Pages 65">Hersch, L., La mortalité causée par la guerre mondiale, Metron- The International Review of Statistics, 1927, Vol 7. pp.&nbsp;65–76</ref><ref name="Moal page 231">Frédéric Le Moal, La Serbie du martyre à la Victoire 1914–1918, 2008, éditions 14–18 (2013) ({{آئی ایس بی این|978-2-916385-18-1}}), p. 231.</ref> * 1927 وچ آبادیات‏ی مطالعے وچ سربیا تے مونٹینیگرو دے لئی کل جنگ 750،000 (300،000 فوج تے 450،000 عام شہری) ہلاک ہوئی۔ جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی سطح اُتے مبنی 1912 تو‏ں 1920 تک مجموعی طور اُتے آبادی دا نقصان 1،236،000 افراد (پہلی جنگ عظیم وچ 750،000 سمیت؛ [[بلقان جنگاں|بلقان دیاں جنگاں]] وچ 150،000 ہلاک تے 336،000 د‏‏ی پیدائشاں د‏‏ی تعداد وچ کمی) دے علاوہ 47000 سن ۔ 1914–1920 دے دوران جنگ تو‏ں متعلق اموات ، جو قدرتی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے اموات دے نال شامل ني‏‏‏‏ں۔ * [[:fr:Frédéric Le Moal|فریڈرک لی مول دے]] مطابق ، سربیا دے مورخ دوآن ٹی بٹاکویچ نے اپنا نقصان 1،250،000 (450،000 فوجی تے 800،000 عام شہریاں) اُتے ڈال دتا۔ ایہ نقصانات 1912 تو‏ں 1918 تک نيں تے انہاں وچ [[بلقان جنگاں|بلقان دیاں جنگاں]] وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ جولائ‏ی 2014 ء وچ سربیا دے شاعر ی ماتیا بیچکوویچ نے کہیا "کہ 402،435 سربیائی فوجی ہلاک ہوئے چکے نيں تے 845،000 شہریاں نو‏‏ں پہلی جنگ عظیم دے دوران قتل کيتا گیا یا حراستی کیمپاں وچ ختم کيتا گیا ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.balkaneu.com/kusturica-reveals-monument-gavrilo-princip|title=Kusturica reveals monument to Gavrilo Princip|date=22 April 2014|accessdate=31 July 2014}}</ref> سربیا د‏‏ی وزارت دفاع دے زیر اہتمام ستمبر 2014 د‏‏ی اک کانفرنس وچ ، ڈاکٹر الیگزینڈر نڈوک نے سربیا د‏‏ی جنگ نو‏‏ں 1،247،435 افراد ہلاک کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mod.gov.rs/sadrzaj.php?id_sadrzaja=7222|title=Симпозијум о српском војном санитету у Првом светском рату – Министарство одбране Републике Србије|website=Министарство одбране Републике Србије|accessdate=14 April 2018}}</ref> * سربیا دے حوالے تو‏ں سوویت ماہر تصنیف بورس ارلانیس دے مطابق "ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد دا پتہ لگیانا خاص طور اُتے مشکل اے "۔ آبادی دے اعدادوشمار دے تجزیے د‏‏ی بنیاد اُتے ، اورلنس نے فوجی سرب ہلاک سمیت 728،000 افراد د‏‏ی سربیا تے مونٹینیگرن د‏‏ی ہلاکتاں دا تخمینہ لگیایا: 278،000 (ایکشن وچ 140،000 ہلاک ہوئے؛ 25،000 زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے فوت ہوئے ، 50،000 بیماری ، 60،000 POW تے 3،000 ہور وجوہات سے) تے مجموعی طور اُتے شہری ہلاک 450،000۔ <ref>Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow pp. 66, 79, 83, 85, 160, 171, 268.</ref> * 1924 وچ ، سرب د‏‏ی حکومت نے ، [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آفس]] ، [[جمیعت اقوام|لیگ آف]] نیشنس د‏‏ی اک ایجنسی دے سوالنامے دے جواب وچ ، پہلی جنگ عظیم وچ 1،008،240 مرد متحرک تے 365،164 افراد دے ہلاک تے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name="International Labour Office p.29"/> * ریاستہائے متحدہ جنگ دے محکمہ سربیا دے ہلاکتاں دے اعداد و شمار ایہ نيں: مجموعی طور اُتے متحرک قوت 707،343؛ کل ہلاکتاں 331،106 (بشمول ہلاک تے 45،000 ہلاک؛ 133،148 زخمی ہوئے؛ قیدی تے لاپتہ 152،958)۔ <ref name="Statistical Services Center 2010">Military Casualties-World War-Estimated," Statistics Branch, GS, War Department, 25 February 1924; cited in World War I: People, Politics, and Power, published by Britannica Educational Publishing (2010) p. 219</ref> * یوکے [[دفتر جنگ|وار آفس دی]] رپورٹ وچ 331،106 د‏‏ی فوجی ہلاکتاں د‏‏ی لسٹ دتی گئی اے جنہاں وچ 45،000 ہلاک ، 133،148 زخمی تے 70،243 قیدی تے 82،535 لاپتہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ReferenceB"/> * 20 روسی صدی دے 2004 وچ اک روسی مؤرخ نے انسانی نقصانات دے بارے وچ اک کتابچہ وچ تخمینہ لگیایا سی کہ فوجی سرگرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں سربیا د‏‏ی عام شہریاں د‏‏ی 120،000 اموات تے آسٹرو ہنگریاں دے ذریعہ 30،000 افراد نو‏‏ں پھانسی دتی گئی (казнено. убито)۔ آسٹریا ہنگری دے علاقے سمیت یوگوسلاو دے شہری ہلاکتاں دا انہاں دا تخمینہ 550،000 سی۔ <ref name="narodonaseleniia1">Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}. p. 49</ref> {{note|SouthAfrica|^r}}جنوبی افریقہ * جنوبی افریقہ دے جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں دے لئی [[دولت مشترکہ جنگ قبراں کمیشن|کامن ویلتھ وار قبرس کمیشن دی]] تعداد 9،726 اے * یوکے [[دفتر جنگ|وار آفس دی]] رپورٹ وچ فوج دے 7،121 افراد ہلاک ، 12،029 زخمی تے 1،538 قیدی درج سن ۔ <ref name="vlib.us"/> * سن 1924 وچ ، جنوبی افریقہ د‏‏ی حکومت ، [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آفس]] ، [[جمیعت اقوام|لیگ آف]] نیشنس د‏‏ی اک ایجنسی دے سوالنامے دے جواب وچ ، پہلی جنگ عظیم وچ 136،070 افراد نو‏‏ں متحرک تے 7،134 افراد دے ہلاک تے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دتی گئی ا‏‏ے۔ <ref name="International Labour Office p.29"/> * سوویت ڈیموگرافر بورس ارلانیس نے اندازہ لگیایا اے کہ جنوبی افریقہ د‏‏ی فوجی ہلاکتاں وچ 5 ہزار ہلاک تے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے ہلاک ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="population1971">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 85</ref> [[فائل:Bundesarchiv Bild 102-00169A, Westfront, Abgeschossener englischer Flieger.jpg|thumb| 1917 وچ برطانوی پائلٹ ایکشن وچ ہلاک ہويا]] {{note|UK|^s}}مملکت متحدہ * {{note|new|s1}}برطانیہ د‏‏ی فوج د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی اطلاع شاخ دے ذریعہ علیحدہ علیحدہ دسی گئی: برطانوی جزیرے تو‏ں کل 744،000 ہلاک تے لاپتہ: فوج 702،410 "فوجی"؛ <ref name="vlib.us"/> رائل نیوی 32.287 <ref name="stats 339">[[iarchive:statisticsofmili00grea|of the Military Effort of the British Empire During the Great War 1914–1920'', The War Office, p. 339'']]</ref> تے رائل ایئر فورس 9.378 <ref name="H.A. Jones p. 160">H.A. Jones, War in the Air. (Appendices). Being The Story of the Part Played in the Great War by the Royal Air Force p. 160 (this is the official history of the RFC and the RAF from 1914 to 1918</ref> 1924 ء وچ برطانیہ د‏‏ی حکومت کل فوجی مردہ 743.702 وچ ڈال دتا <ref name="International Labour Office p.29"/> 1.675.000 د‏‏ی کل برطانوی جزیرے تو‏ں زخمی: آرمی 1.662.625 "فوجی"؛ رائل نیوی 5،135 تے رائل ایئر فورس 7،245 * فوج د‏‏ی ہلاکتاں دے بارے وچ تن شائع شدہ سرکاری شخصیتاں ني‏‏‏‏ں۔ اک: برطانوی فوج دے ذریعہ 1921 وچ جاری کردہ سرکاری اعداد و شمار نے جنگی تھیٹراں وچ 673،375 افراد ہلاک تے تمام اسباب تو‏ں لاپتہ ہوئے۔ <ref name="parliamentary62">The Army Council. General Annual Report of the British Army 1912–1919. Parliamentary Paper 1921, XX, Cmd.1193., Part IV pp.&nbsp;62–72</ref> دو: [[دفتر جنگ|جنگ آفس دی]] 1922 د‏‏ی رپورٹ وچ سمری نے فوج تے رائل نیول ڈویژن نو‏‏ں برطانوی جزیراں تو‏ں 702،410 اُتے ہلاک کردتا۔ جنگ آفس د‏‏ی رپورٹ دے مصنفاں نے انہاں دے اعداد و شمار تے برطانوی فوج دے ذریعہ 1921 وچ جاری کردہ سرکاری اعدادوشمار دے درمیان فرق د‏‏ی وضاحت نئيں کيت‏‏ی ، اُتے رائل نیول ڈویژن وچ شامل ہونے تے جنگی تھیٹراں تو‏ں باہر ہونے والی اموات د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ فرق امکان تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ <ref>Douglas Jerrold, Royal Naval Division (1923) p. 338 The figures for the Royal Naval Division were 7,547 killed and 2,584 died of wounds</ref><ref name="Dumas, Samuel 1923 p. 139">Dumas, Samuel (1923). Losses of Life Caused by War. Oxford. p. 139 "From Dr. T.H.C. Stevenson of the General Register Office, London, I received privately the following figures. There were also about 19,000 deaths among troops not connected with any of the expeditionary forces"</ref> تین: دولت مشترکہ جنگ قبرس کمیشن دا ڈیٹا ویہہ آن لائن شناخت کردا اے جو 758،000 فوج دے ناں تو‏ں مردہ ہُندا اے ، بشمول رائل نیول ڈویژن <ref name="cwgc.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.cwgc.org/find-war-dead.aspx/|title=Commonwealth War Graves Commission, Find War Dead|accessdate=24 November 2014}}</ref> * کامن ویلتھ وار قبرس کمیشن نے 2014 وچ برطانیہ تے کالونیاں دے لئی 887،858 جنگ وچ مردہ افراد نو‏‏ں درج کيتا سی۔ <ref name="CWGCAR"/> اس اعداد و شمار وچ برطانوی مرکنٹائل میرین تے افریقہ تے ایشیاء نال تعلق رکھنے والے سویلین مزدور وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cwgc.org/find-a-cemetery/cemetery/90002/TOWER%20HILL%20MEMORIAL|title=Tower Hill Memorial|accessdate=19 October 2014}}</ref> دولت مشترکہ جنگ قبراں دے کمیشن دے مطابق ، انہاں دے اعدادوشمار انہاں تمام خدمت کاراں / خواتین دے لئی منائے جانے والے ناواں د‏‏ی نمائندگی کردے نيں جنہاں د‏‏ی موت انہاں د‏‏ی جنگی خدمات تو‏ں منسوب سی ، اوہ انہاں ہلاکتاں د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ د‏‏ی لسٹ نئيں لیندے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ برطانوی جزیرے تے مختلف کالونیاں دے وچکار برطانیہ دے نقصانات نو‏‏ں توڑ نئيں سکدے ني‏‏‏‏ں۔ دولت مشترکہ جنگ قبرس کمیشن دے ڈیٹا ویہہ د‏‏ی ویب سائٹ وچ برطانیہ دے متعدد جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں دے ناں درج ني‏‏‏‏ں۔ ڈیٹا ویہہ تک رسائی عام لوکاں دے لئی مفت ا‏‏ے۔ انہاں اعدادوشمار وچ ڈومینینز نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے برطانیہ تے کالونیاں د‏‏ی افواج د‏‏ی ہلاکتاں شامل نيں تے انہاں اموات وچ شامل نيں جو جنگ دے بعد 31 اگست 1921 تک ہوئیاں۔ سی ڈبلیو جی سی دے اعداد و شمار وچ جنگی تھیٹراں دے باہر فوجی ہلاک تے برطانیہ تو‏ں باہر برطانوی فوجی خدمات وچ شامل سول کارکنان شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="The Long, Long Trail is a personal website written by Chris Baker"/> * 1924 وچ ، برطانیہ د‏‏ی حکومت نے [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز دی]] اک ایجنسی ، [[عالمی ادارہ محنت|انٹرنیشنل لیبر آفس دے]] اک سوالنامے دے جواب وچ ، پہلی جنگ عظیم وچ 5،704،416 مرد متحرک تے 743،702 افراد دے ہلاک تے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ * برطانیہ دے [[دفتر جنگ|جنگ آفس دی]] رپورٹ وچ برطانوی جزیراں نال تعلق رکھنے والی فوج دے بارے وچ 4 اگست 1914 ء تک 31 دسمبر 1920 تک دے خلاصے دے اعدادوشمار درج کیتے گئے سن ، جنہاں وچ 702،410 جنگ وچ ہلاک ہونے والے ہور کالونیاں ، 1،662،625 زخمی تے 170،389 جنگی قیدی شامل نئيں سن ۔ [[دفتر جنگ|جنگ آفس دی]] رپورٹ وچ انہاں افراد د‏‏ی لسٹ دتی گئی اے جو "کارروائی وچ مارے گئے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے فوت ہوئے جنگی قیدیاں تے لاپتہ افسران تے ہور صفاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہلاک ہوئے جنہاں د‏‏ی موت سرکاری مقاصد دے لئی قبول کيتی گئی اے "۔ رپورٹ دے مطابق انہاں اعداد و شمار وچ فوج تے [[رائل نیول ڈویژن|رائل نیول ڈویژن دی]] ہلاکتاں وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="stats 237">{{حوالہ ویب|url=https://archive.org/details/statisticsofmili00grea|title=Statistics of the military effort of the British Empire during the Great War, 1914–1920|last=Great Britain. War Office|date=14 April 2018|publisher=London H.M. Stationery Off|accessdate=14 April 2018}}</ref> * علیحدہ طور اُتے اطلاع دتی گئی اے کہ [[شاہی بحریہ|رائل نیوی دی]] ہلاکتاں وچ 32،287 ہلاک تے لاپتہ تے 5،135 زخمی ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="The War Office p. 339">{{حوالہ ویب|url=https://archive.org/details/statisticsofmili00grea|title=Statistics of the military effort of the British Empire during the Great War, 1914–1920|last=Great Britain. War Office|date=14 April 2018|publisher=London H.M. Stationery Off|accessdate=14 April 2018}}</ref> انہاں اعدادوشمار وچ مرنے والے اضافی 14،661 برطانوی مرکنٹائل میرین شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ * [[رائل فلائنگ کارپس]] ، [[شاہی فضائیہ|رائل ایئرفورس]] تے [[رائل نیول ایئر سروس|رائل نیول ایئر سروس سے]] 1914–18 دے دوران ہونے والی ہلاکتاں وچ مجموعی طور اُتے 6،166 افراد ہلاک ، 3،212 لاپتہ تے 7،245 زخمی ہوئے۔ <ref>History of the RAF, Bowyer, 1977 (Hamlyn)</ref> * رائل نیول ڈویژن دے اعداد و شمار 7،547 ہلاک تے 2،584 زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے چل بتاں۔ <ref>Douglas Jerrold, Royal Naval Division (1923) p. 338</ref> * سن 1920–21 وچ جنگی دفتر دے اتھارٹی دے ذریعہ شائع کردہ اک تالیف ، جنگ ''عظیم وچ ، 1914–1919 وچ فوت ہوگیا'' ، جس وچ 673،000 آرمی وار مردہ سن ، جنہاں وچ [[رائل فلائنگ کارپس|رائل فلائنگ کور]] وی شامل نئيں سی۔ <ref name="familysearch.org"/> * برطانوی پارلیمنٹ د‏‏ی اک رپورٹ وچ ، ٹریٹوریل فورس سمیت برطانوی فوج دے لئی ہلاکتاں دے سرکاری اعداد و شمار 10 مارچ 1921 نو‏‏ں جاری کیتے گئے سن ۔ نقصانات 4 اگست 1914 تک 30 ستمبر 1919 تک سن ، انہاں وچ 573،507 شامل سن "ایکشن وچ ہلاک ، زخماں تو‏ں ہلاک تے ہور وجوہات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوئے"۔ 254،176 لاپتہ تے 154،308 تو‏ں کم قیدیاں نو‏‏ں رہیا کيتا گیا قیدی۔ مجموعی طور اُتے 673،375 مردہ تے لاپتہ ني‏‏‏‏ں۔ اس رپورٹ وچ درج 1،643،469 زخمی ہوئے۔ :: تھیٹر آف وار د‏‏ی تفصیلات: :: فرانس - 510،821 "ایکشن وچ ہلاک 1،524،332 زخمی تے 236،573 لاپتہ (قیدیاں سمیت)۔ <ref name="parliamentary62">The Army Council. General Annual Report of the British Army 1912–1919. Parliamentary Paper 1921, XX, Cmd.1193., Part IV pp.&nbsp;62–72</ref> :: اٹلی۔ 4،689 زخمی تے 344 لاپتہ (قیدیاں سمیت) <ref name="parliamentary62">The Army Council. General Annual Report of the British Army 1912–1919. Parliamentary Paper 1921, XX, Cmd.1193., Part IV pp.&nbsp;62–72</ref> :: ڈارڈینیلس - 16،688 "کارروائی وچ ہلاک ، زخماں تو‏ں مر گئے تے ہور وجوہات د‏‏ی بناء اُتے فوت ہوئے" ، 47،128 زخمی تے 7،525 لاپتہ (قیدیاں سمیت)۔ <ref name="parliamentary62">The Army Council. General Annual Report of the British Army 1912–1919. Parliamentary Paper 1921, XX, Cmd.1193., Part IV pp.&nbsp;62–72</ref> :: سیلونیکا - 9،668 "کارروائی وچ ماریا گیا ، زخماں تو‏ں مر گیا تے ہور وجوہات تو‏ں مر گیا" ، 16،637 زخمی تے 2،778 لاپتہ (قیدیاں سمیت)۔ <ref name="parliamentary62">The Army Council. General Annual Report of the British Army 1912–1919. Parliamentary Paper 1921, XX, Cmd.1193., Part IV pp.&nbsp;62–72</ref> :: میسوپوٹیمیا - 15،230 "کارروائی وچ ماریا گیا ، زخماں تو‏ں مر گیا تے دوسرے اسباب تو‏ں مر گیا"؛ 19،449 زخمی تے 3،581 لاپتہ (قیدیاں سمیت) <ref name="parliamentary62">The Army Council. General Annual Report of the British Army 1912–1919. Parliamentary Paper 1921, XX, Cmd.1193., Part IV pp.&nbsp;62–72</ref> :: مصر۔ 29،434 زخمی تے 2،951 لاپتہ (قیدیاں سمیت)۔ <ref name="parliamentary62">The Army Council. General Annual Report of the British Army 1912–1919. Parliamentary Paper 1921, XX, Cmd.1193., Part IV pp.&nbsp;62–72</ref> :: مشرقی افریقہ - 1،269 "کارروائی وچ ہلاک ، زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے تے دوسرے وجوہات تو‏ں ہلاک ہويا"؛ 534 زخمی تے 62 لاپتہ (قیدیاں سمیت) <ref name="parliamentary62">The Army Council. General Annual Report of the British Army 1912–1919. Parliamentary Paper 1921, XX, Cmd.1193., Part IV pp.&nbsp;62–72</ref> :: افغانستان - 120 "ایکشن وچ ہلاک 152 زخمی تے 2 لاپتہ (قیدیاں سمیت) <ref name="parliamentary62">The Army Council. General Annual Report of the British Army 1912–1919. Parliamentary Paper 1921, XX, Cmd.1193., Part IV pp.&nbsp;62–72</ref> :: روس - 359 "کارروائی وچ ماریا گیا ، زخماں تو‏ں مر گیا تے دوسرے وجوہات تو‏ں ہلاک ہويا"؛ 453 زخمی تے 143 لاپتہ (قیدیاں سمیت)۔ <ref name="parliamentary62">The Army Council. General Annual Report of the British Army 1912–1919. Parliamentary Paper 1921, XX, Cmd.1193., Part IV pp.&nbsp;62–72</ref> :: دوسرے تھیٹر - 508 "کارروائی وچ مارے گئے ، زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے فوت ہوئے تے ہور وجوہات تو‏ں ہلاک ہوئے"۔ 461 زخمی تے 217 لاپتہ (قیدیاں سمیت)۔ <ref name="parliamentary62">The Army Council. General Annual Report of the British Army 1912–1919. Parliamentary Paper 1921, XX, Cmd.1193., Part IV pp.&nbsp;62–72</ref> * ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ جنگ برطانیہ سمیت برطانوی سلطنت دے کل ہلاکتاں دے اعداد و شمار ایہ سن : کل متحرک قوت 8،904،467؛ کل ہلاکتاں 3،190،255 (بشمول ہلاک تے ہلاک: 908،371؛ زخمی: 2،090،212؛ قیدی تے لاپتہ 191،652)۔ <ref name="Statistical Services Center 2010">Military Casualties-World War-Estimated," Statistics Branch, GS, War Department, 25 February 1924; cited in World War I: People, Politics, and Power, published by Britannica Educational Publishing (2010) p. 219</ref> * سوویت ڈیموگرافر بورس ارولانس نے اندازہ لگیایا اے کہ برطانیہ د‏‏ی کل فوجی اموات وچ شامل 624،000 ہلاک یا لاپتہ نيں تے اوہ زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے ہلاک ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="population1971">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 85</ref> * آبادیات‏ی مطالعے دے مطابق ، برطانیہ وچ 292،000 بالواسطہ اموات ہوئیاں نيں (جنگی وقت د‏‏ی نجکاری د‏‏ی وجہ تو‏ں 109،000 اموات تے [[ہسپانوی فلو|ہسپانوی فلو دی]] وبائی بیماری وچ 183،000)۔ <ref name="Hersch, L. 1927, Pages 47">Hersch, L., La mortalité causée par la guerre mondiale, Metron- The International Review of Statistics, 1927, Vol 7. pp.&nbsp;47–61</ref> جنگ دے دوران برطانیہ وچ شہری آبادی دے آبادیات‏ی نقصان دے اک ہور اندازے دے مطابق ، 181،000 افراد د‏‏ی اضافی ہلاکتاں ہوئیاں ، انہاں وچ 100،000 [[ہسپانوی فلو]] د‏‏ی اضافی اموات شامل نني‏‏‏‏ں۔ <ref>Dumas, Samuel (1923). Losses of Life Caused by War. Oxford. p. 151</ref> 1922 دے جنگ آفس د‏‏ی رپورٹ وچ 1،260 شہریاں تے 310 فوجی اہلکاراں د‏‏ی برطانیہ دے ہوائی تے سمندری بمباری د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی تفصیل دتی گئی اے <ref>[[iarchive:statisticsofmili00grea|of the Military Effort of the British Empire During the Great War 1914–1920'', The War Office, pp. 674–676'']]</ref> سمندر وچ نقصانات برطانیہ دے 908 شہری تے 63 ماہی گیر انڈر بوٹ حملےآں وچ مارے گئے سن ۔ <ref name="Gilbert, Martin 1994">Gilbert, Martin (1994). Atlas of World War I. Oxford UP. {{آئی ایس بی این|978-0-19-521077-4}} (908 civilians killed in naval attacks)</ref> * بیرون ملک مقیم مزدور یونٹ جو برطانوی تے فرانسیسی افواج دے نال خدمات انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ جنگ دے دوران برطانیہ نے لگ بھگ 300،000 ہندوستانی ، چینی ، جنوبی افریقہ ، مصری تے ہور ملکاں نو‏‏ں مزدور دے طور اُتے استعمال کيتا۔ 1917 دے آخر تک ، فرانس وچ 50،000 چینی مزدور سن ، جو اگست 1918 تک ودھ ک‏ے 96،000 (فرانسیسیاں دے لئی ہور 30،000 کم کرنے والے) دے نال ودھ گئے۔ 21،000 ہندوستانی تے 20،000 جنوبی افریقہ دے نال 100،000 مصری فرانس تے مشرق وسطی وچ کم ک‏ر رہ‏ے سن ، جو مشرقی افریقہ وچ وی سن ۔ <ref name="The Long, Long Trail is a personal website written by Chris Baker"/> بیانگ حکومت وچ بھرتی ہونے والے تقریبا 140،000 چینی کارکناں نے ، برطانوی تے فرانسیسی مسلح افواج دے نال جنگ دے دوران تے اس دے بعد مغربی محاذ اُتے خدمات انجام دتیاں۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|url=https://www.economist.com/blogs/charlemagne/2010/04/china_and_first_world_war|title=Strange meeting|accessdate=26 April 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=WW1 Photos Centenary Website: 2014–2018 By Paul Reed|url=http://greatwarphotos.com/2012/01/03/chinese-labour-corps-1919|title=Chinese Labour Corps 1919|publisher=Paul Reed|date=26 April 2010|accessdate=26 April 2015}}</ref> دولت مشترکہ جنگ قبرس کمیشن دے مطابق "مجموعی طور اُتے ، پہلی عالمی جنگ دے دوران ، چینی مزدور کارپوریشن دے لگ بھگ 2 ہزار افراد ہلاک ہوگئے ، کچھ دشمن د‏‏ی کارروائی یا براہ راست اپنے فرائض د‏‏ی انجام دہی اُتے ملنے والے زخماں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئے۔ انفلوئنزا د‏‏ی وبا نے جس نے 1918–19 وچ یورپ نو‏‏ں پھیلادتا " <ref name="skycitygallery.com"/> اک تاریخی تنازعہ اوہ اے جو جنگ وچ ہلاک ہويا۔ کچھ چینی علماء تعداد وچ 20،000 دے طور اُتے اعلیٰ دے طور اُتے سی لیکن برطانوی تے فرانسیسی بھرتی کر رکھیا ریکارڈز، صرف 2،000 دے تحت انہاں د‏‏ی زندگی نو‏‏ں کھو دتا بہت فلو وبائی دنیا 1919. وچ شروع ہونے والے بھاری کامیابی حاصل کيتی اس تو‏ں، ظاہر کہنا <ref>{{حوالہ ویب|last=Voice of America (VOA)|url=http://www.voanews.com/content/chinas-world-war-one-effort-draws-new-attention-103623809/126459.html|title=chinas-world-war-one-effort-draws-new-attention|publisher=VOA|date=26 April 2010|accessdate=26 April 2015}}</ref> کامن ویلر وار قبرس کمیشن دے مطابق ، "مشرقی افریقی مہم دے لئی اٹھائے گئے افریقی جنگی فوجیاں د‏‏ی تعداد 34،000 ا‏‏ے۔ غیر جنگی قیدیاں ، اسٹییوڈورز تے ملٹری لیبر کور دے پیروکار 600،000۔ انہاں وچو‏ں تقریبا 50 50،000 افراد گمشدہ ہوچکے سن ، بیماری وچ مبتلا ہوک‏ے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے ہلاک ہوئے سن " <ref name="MOMBASA AFRICAN MEMORIAL"/> [[افریقہ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ|افریقی ریسرچ انسٹی ٹیوٹ دے]] اہلکار برطانوی اعداد و شمار دے مطابق ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 105،000 تو‏ں زیادہ افریقی فوجیاں تے فوجی کیریئر تو‏ں تجاوز کر گئی اے <ref>{{حوالہ ویب|title=How the Great War Razed East Africa by Richard Price|url=http://www.africaresearchinstitute.org/publications/how-the-great-war-razed-east-africa/|publisher=Africa Research Institute|accessdate=24 May 2016|تاريخ-الأرشيف=18 January 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180118064708/https://www.africaresearchinstitute.org/publications/how-the-great-war-razed-east-africa/|url-status=dead}}</ref> {{note|US|^t}}ریاستہائے متحدہ * 2010 دے امریکی محکمہ دفاع دے اعداد و شمار وچ ، 31 دسمبر 1918 نو‏‏ں ختم ہونے والی مدت دے تمام وجوہ تو‏ں 116،516 جنگ دے ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی لسٹ بنائی گئی اے ، جنہاں وچ فوج وچ 106،378 ، بحریہ وچ 7،287 تے میرین کور وچ 2،851 شامل ني‏‏‏‏ں۔ فوج وچ 50،510 ، بحریہ وچ 431 تے میرینز وچ 2،461 سمیت جنگ دے 53،402 اموات ہوئے۔ 63،114 غیر جنگی اموات ہوئیاں ، فوج وچ 55،868 ، بحریہ وچ 6،856 تے میرینز وچ 390 افراد ہلاک ہوئے۔ زخمی: 204،002 (فوج: 193،663، بحریہ: 819، میرینز: 9،520) <ref name="fas.org"/> انہاں اعداد و شمار وچ [[روسی خانہ جنگی وچ اتحادی مداخلت|روسی خانہ جنگی]] وچ 1918 تو‏ں 1920 تک [[روسی خانہ جنگی وچ اتحادی مداخلت|اتحادی مداخلت دے]] دوران 279 ہلاکتاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 2nd Ed. Clodfelter, Michael 2002 {{آئی ایس بی این|978-0-7864-1204-4}} pp. 384–85</ref> امریکی ہلاکتاں دے اعدادوشمار نو‏‏ں 1957 وچ امریکی محکمہ دفاع نے تبدیل کيتا۔ <ref name="Statistical Services Center 2010">Military Casualties-World War-Estimated," Statistics Branch, GS, War Department, 25 February 1924; cited in World War I: People, Politics, and Power, published by Britannica Educational Publishing (2010) p. 219</ref> یو ایس کوسٹ گارڈ نے 192 ہلاکتاں (111 اموات وچ کارروائی تے 81 ہور وجوہات سے) کھوئے۔ <ref name="uscg.mil"/><ref>Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 2nd Ed. Clodfelter, Michael 2002 {{آئی ایس بی این|978-0-7864-1204-4}} p. 481</ref> * امریکی ہلاکتاں دے لئی 1924 وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ جنگ دے اعداد و شمار سن : کل متحرک قوت 4،355،000؛ کل ہلاکتاں 350،300 (بشمول تمام وجوہات تو‏ں 126،000 ہلاک تے ہلاک ہوئے۔ 234،300 زخمی ہوئے (بشمول 14،500 زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے)؛ قیدی تے 4،500 لاپتہ نيں) <ref>Casualties-World War-Estimated," Statistics Branch, GS, War Department, 25 February 1924</ref> * 1924 وچ ، امریکی حکومت نے [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آفس]] ، [[جمیعت اقوام|لیگ آف]] نیشنس د‏‏ی اک ایجنسی دے سوالنامے دے جواب وچ ، پہلی جنگ عظیم وچ 4،272،521 مرد متحرک تے 67،813 افراد دے ہلاک تے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name="International Labour Office p.29"/> * ریاستہائے متحدہ شہری نقصانات وچ 128 آر ایس ایس <nowiki><i id="mwB2k">لوسیٹانیا کے</i></nowiki> ڈوبنے وچ ہلاک ہوئے (جو امریکا دا متحد ہونے تو‏ں پہلے سی) اس دے نال نال 629 مرچنٹ میرنرز اپنے مرچنٹ جہازاں اُتے دشمناں دے آبدوز حملےآں وچ ہلاک ہوئے سن ۔ <ref name="usmm.org"/> [[فائل:Bundesarchiv Bild 104-0981, Revelon, gefallener Deutscher.jpg|thumb| فرانس وچ مرنے والا جرمن فوجی ، 1917]] {{note|AustHun|^u}}[[آسٹریا-ہنگری]] * [[پہلی جنگ عظیم]] وچ آسٹریا - ہنگری د‏‏ی شمولیت د‏‏ی سرکاری تریخ نے 1،444،200 فوجی ہلاک (1،016،200 ہلاک تے 478،000 جنگی قیدی بنائے گئے)۔ <ref name="Herrswesen 1938">Österreichischen Bundesministerium für Herrswesen (1938). Österreich-Ungarns letzer Kreig, 1914–1918 Vol. 7. Vienna. VII, Beilage 37</ref><ref name="John Ellis p. 269">John Ellis, The World War I Databook, Aurum Press, 2001 {{آئی ایس بی این|1-85410-766-6}} p. 269</ref> * 1924 وچ ، آسٹریا د‏‏ی حکومت نے [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز دی]] اک ایجنسی ، [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آفس دے]] اک سوالنامے دے جواب وچ ، پہلی جنگ عظیم وچ 9،000،000 مرد متحرک تے 1،542،817 افراد دے ہلاک تے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name="International Labour Office p.29"/> * [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] دے محکمہ جنگ آسٹریا - ہنگری وچ ہونے والے ہلاکتاں دے اعداد و شمار ایہ نيں: کل متحرک قوت 7،800،000؛ کل ہلاکتاں 7،020،000 (بشمول ہلاک تے 1200،000 ہلاک؛ 3،620،000 زخمی؛ قیدی تے 2،200،000 لاپتہ) <ref name="Statistical Services Center 2010">Military Casualties-World War-Estimated," Statistics Branch, GS, War Department, 25 February 1924; cited in World War I: People, Politics, and Power, published by Britannica Educational Publishing (2010) p. 219</ref> * برطانیہ دے [[دفتر جنگ|جنگ دفتر]] نے 31 دسمبر 1918 تک آسٹریا ہنگری دے ہلاکتاں دا تخمینہ لگیایا: 7،020،000 د‏‏ی مجموعی ہلاکتاں شامل نيں جنہاں وچ 1،200،000 ہلاک ، 3،620،000 زخمی تے 2،200،000 قیدی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="vlib.us"/> مئی 1918 دے آخر تک دے ابتدائی اعداد و شمار ، جو برطانیہ دے ڈائریکٹر ملٹری انٹیلیجنس نے دتے نيں ، درج ذیل تخمینے وچ ایہ نيں: 800،000 ہلاک ، 1،800،000 قیدی / لاپتہ ، تے 3،200،000 زخمی / بیمار ، مجموعی طور اُتے 5،800،000 ني‏‏‏‏ں۔ اٹلی دے خلاف یکم جون تو‏ں 24 اکتوبر 1918 تک جاری رہنے والی کارروائی وچ 80،000 افراد ہلاک ، 320،000 زخمی / بیمار تے 20،000 قیدیاں دا تخمینہ لگیایا گیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے دوران اوتھ‏ے بلقان تے مغربی محاذاں اُتے 72،500 ہلاکتاں ہوئیاں۔ آخر کار ، اٹلی دے آخری حملے دے دوران اطالویاں دے دعویدار قیدیاں د‏‏ی تعداد 448،000 سی ، جدو‏ں کہ ہور 30،000 آسٹریا ہنگری ہلاک تے 50،000 زخمی ہوئے۔ <ref>Statistics of the Military Effort of the British Empire During the Great War 1914–1920, The War Office, ppp. 356–357.</ref> * سوویت ڈیموگرافر بورس ارولانس نے اندازہ لگیایا اے کہ آسٹریا ہنگری د‏‏ی فوجی اموات وچ 900،000 ہلاک تے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="population1971">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 85</ref> * [[کارنیگی انڈومنٹ برائے بین الاقوامی امن|کارنیگی انڈوومنٹ فار انٹرنیشنل پیس دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اک تحقیق وچ دسیا گیا اے کہ اتحادیاں د‏‏ی ناکہ بندی د‏‏ی وجہ نال جنگ دے وقت د‏‏ی نجکاری دے نتیجے وچ 467،000 شہری ہلاکتاں ہوئیاں۔ <ref name="Grebler, Leo 1940 Page 147">Grebler, Leo (1940). The Cost of the World War to Germany and Austria-Hungary. Yale University Press. p. 147</ref> * 20 روسی صدی وچ 2004 وچ اک انسانی مؤرخ نو‏‏ں انسانی نقصانات د‏‏ی کتاب وچ آسٹرو ہنگری [[گیلیسیا (مشرقی یورپ)|گالیسیا]] وچ فوجی سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں 120،000 شہری ہلاکتاں دا اندازہ لگیایا گیا۔ <ref name="narodonaseleniia1">Erlikman, Vadim (2004). Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-5-93165-107-1|978-5-93165-107-1]]. p. 49</ref> {{note|Bulgaria|^v}}بلغاریہ * ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ جنگ وچ بلغاریہ د‏‏ی ہلاکتاں دے اعداد و شمار ایہ نيں: مجموعی طور اُتے متحرک قوت 1،200،000؛ مجموعی طور اُتے 266،919 ہلاکتاں (بشمول ہلاک تے 87،500 افراد ہلاک؛ 152،930 زخمی؛ قیدی تے 27،029 لاپتہ) <ref name="Statistical Services Center 2010">Military Casualties-World War-Estimated," Statistics Branch, GS, War Department, 25 February 1924; cited in World War I: People, Politics, and Power, published by Britannica Educational Publishing (2010) p. 219</ref> * برطانیہ دے [[دفتر جنگ|جنگ دفتر]] نے بلغاریہ دے جنگ دفتر دے ذریعہ ہونے والے ہلاکتاں د‏‏ی لسٹ درج کی: 87،500 افراد ہلاک (48،917 ہلاک ، 13،198 زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے، 888؟ حادّا‏تی طور اُتے ہلاک، 24،497 بیماری تو‏ں ہلاک ہوئے)؛ 13،729 لاپتہ؛ 152،390 زخمی تے 10،623 قیدی۔ بلغاریہ دے جنگ دفتر نے کہیا اے کہ "بیماری تے نجی د‏‏ی وجہ تو‏ں پسپائی دے دوران ہونے والے نقصانات انہاں دے پاس موجود اعداد و شمار تو‏ں کدرے زیادہ سن "۔ <ref name="vlib.us"/> * سن 1924 وچ ، بلغاریہ د‏‏ی حکومت نے [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز دی]] اک ایجنسی ، [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آفس دے]] اک سوالنامے دے جواب وچ ، پہلی جنگ عظیم وچ 400،000 مرد متحرک تے 32،772 افراد دے ہلاک تے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name="International Labour Office p.29">International Labour Office, Enquête sur la production. Rapport général. Paris [etc.] Berger-Levrault, 1923–25. Tom 4, II Les tués et les disparus p. 29 {{OCLC|6445561}}[[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;[https://www.worldcat.org/oclc/6445561 6445561]</ref> * سوویت ماہر تصنیف بورس ارلانیس نے اندازہ لگیایا اے کہ بلغاریہ د‏‏ی فوجی اموات وچ شامل 62،000 ہلاک تے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے ہلاک ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="population1971">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 85</ref> * سوویت ڈیموگرافر بورس ارلانس دے مطابق جنگ دے وقت د‏‏ی نجی مصروفیات د‏‏ی وجہ تو‏ں اک لکھ شہری ہلاک ہوئے سن ۔ <ref name="Urlanis, Boris 1971 Page 268">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 268</ref> [[فائل:Q 004256GermanDeadGuillemont.jpg|سجے|thumb| گیلیمونٹ ، 1916 دے نیڑے مشین گن پوسٹ دے ملبے وچ بکھرے ہوئے جرمن ہلاک]] {{note|Germany|^w}} '''جرمن سلطنت''' * 1934 وچ جرمن جنگ کيت‏ی سرکاری تریخ وچ 2،037،000 فوجی ہلاک ہوئے۔ <ref name="John Ellis p. 269">John Ellis, The World War I Databook, Aurum Press, 2001 {{آئی ایس بی این|1-85410-766-6}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-85410-766-6|1-85410-766-6]] p. 269</ref> 1،936،897 (آرمی 1،900،876، بحریہ 34،836، نوآبادیات‏ی فوجاں 1،185) تو‏ں ہر سبب تو‏ں مردہ ہونے د‏‏ی تصدیق؛ زخمی 4،215،662؛ قیدی تے لاپتہ 974،977 جنہاں وچو‏ں اک اندازے دے مطابق 100،000 افراد ہلاک ہوئے سن ۔ <ref name="Reichskriegsministeriums 1934 Pages 12">Heeres-Sanitaetsinspektion im Reichskriegsministeriums (1934) (in German). Sanitaetsbericht über das deutsche Heer, (deutsches Feld- und Besatzungsheer), im Weltkriege 1914–1918. Volume 3, Sec 1. Berlin. pp.&nbsp;12–14</ref> * جرمنی د‏‏ی ہلاکتاں دے بارے وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ جنگ دے اعداد و شمار ایہ نيں: مجموعی طور اُتے متحرک قوت 11،000،000؛ کل ہلاکتاں 7،142،558 (بشمول ہلاک تے 1،773،700 ہلاک؛ 4،216،058 زخمی؛ قیدی تے 1،152،800 لاپتہ نيں) <ref name="Statistical Services Center 2010">Military Casualties-World War-Estimated," Statistics Branch, GS, War Department, 25 February 1924; cited in World War I: People, Politics, and Power, published by Britannica Educational Publishing (2010) p. 219</ref> * برطانیہ دے [[دفتر جنگ|جنگ آفس]] نے 1921 دے 1،808،545 وچ ہلاک تے 4،247،143 زخمی ہونے والے سرکاری جرمن اعداد و شمار نو‏‏ں جنگ دے دوران 14،000 افریقی فوجیاں د‏‏ی ہلاکتاں وچ شامل کيتا۔ <ref name="The War Office p. 355">{{حوالہ ویب|url=https://archive.org/details/statisticsofmili00grea|title=Statistics of the military effort of the British Empire during the Great War, 1914–1920|last=Great Britain. War Office|date=14 April 2018|publisher=London H.M. Stationery Off|accessdate=14 April 2018}}</ref> * 1924 وچ ، جرمن حکومت نے [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آفس]] ، [[جمیعت اقوام|لیگ آف]] نیشنس د‏‏ی اک ایجنسی دے سوالنامے دے جواب وچ ، 13،250،000 مرد متحرک تے 2،000،000 ہلاک تے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ پہلی جنگ عظیم وچ ۔ <ref name="International Labour Office p.29"/> * سوویت ڈیموگرافر بورس ارلانیس نے اندازہ لگیایا اے کہ جرمن فوج د‏‏ی کل اموات وچ 1،796،000 ہلاک تے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے ہلاک ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="population1971">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 85</ref> * برطانیہ دے جنگ دفتر نے اتحادی فضائی حملےآں دے نتیجے وچ ہلاک ہونے والے 720 جرمن شہریاں وچو‏ں 1919 وچو‏ں سرکاری جرمن شخصیتاں نو‏‏ں درج کيتا۔ <ref name="The War Office 1922 p. 678">The War Office (1922). Statistics of the Military Effort of the British Empire During the Great War 1914–1920. Reprinted by Naval & Military Press. p. 678. {{آئی ایس بی این|978-1-84734-681-0}}.</ref> * جرمنی د‏‏ی ناکہ بندی دے باعث شہری ہلاکتاں دے اعداد و شمار متنازعہ ني‏‏‏‏ں۔ دسمبر 1918 وچ جرمن پبلک ہیلتھ نے برقرار رکھیا کہ دسمبر 1918 دے آخر تک ناکہ بندی دے نتیجے وچ 763،000 جرمن شہری غذائی قلت تے بیماری وچ مبتلا ہوگئے۔ <ref name="Vincent, C. Paul 1985">Vincent, C. Paul (1985). The Politics of Hunger: The Allied Blockade of Germany, 1915–1919. Athens (Ohio) and London: Ohio University Press.</ref><ref name="nationalarchives.gov.uk"/><ref>Germany. Gesundheits-Amt. Schaedigung der deutschen Volkskraft durch die feindliche Blockade. Denkschrift des Reichsgesundheitsamtes, Dezember 1918. (Parallel English translation) Injuries inflicted to the German national strength through the enemy blockade. Memorial of the German Board of Public Health, 27 December 1918 [Berlin, Reichsdruckerei,] The report notes on page 17 that the figures for the second half of 1918 were estimates based on the first half of 1918.</ref> 1928 وچ جرمنی دے اک تعلیمی مطالعے وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 424،000 سی۔ <ref>Bumm, Franz, ed., Deutschlands Gesundheitsverhältnisse unter dem Einfluss des Weltkrieges, Stuttgart, Berlin [etc.] Deutsche Verlags-Anstalt; New Haven, Yale University Press, 1928 pp. 22–61</ref> کارنیگی اینڈوومنٹ فار انٹرنیشنل پیس د‏‏ی طرف تو‏ں سپانسر کردہ اک مطالعہ وچ ، 1940 وچ اس جنگ دے نتیجے وچ جرمن شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 600،000 تو‏ں زیادہ دسی گئی سی۔ مذکورہ بالا جرمنی دے 1928 دے مطالعے د‏‏ی بنیاد اُتے ، انہاں نے برقرار رکھیا کہ "مکمل تفتیش دے نتیجے وچ ایہ نتیجہ اخذ ہويا اے کہ جنگ وچ پائے جانے والے" سویلین "اموات د‏‏ی تعداد 424،000 سی ، جس وچ 200،000 اموات دے نتیجے وچ ہونے والی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں شامل کرنا ضروری ا‏‏ے۔ انفلوئنزا وبا " <ref name="Grebler, Leo 1940 Page78">Grebler, Leo (1940). The Cost of the World War to Germany and Austria-Hungary. Yale University Press. 1940 p. 78</ref> [[فائل:Ambassador Morgenthau's Story p435b.jpg|thumb| [[ارزنجان|اریزجان]] وچ قتل عام دے آرمینیائیاں د‏‏ی باقیات ]] {{note|Ottoman|^x}}سلطنت عثمانیہ * [[مجموعہ دستاویزات عثمانی|عثمانی آرکائیوز]] وچ عالمی سطح اُتے پہلی جنگ نہ ہونے والی انفرادی مہم د‏‏ی تریخ دے انہاں دے تجزیاں د‏‏ی بنیاد اُتے ، ایڈورڈ جے ایریکسن نے آرڈر ٹائی ڈائی: پہلی عالمی جنگ وچ عثمانی فوج د‏‏ی تریخ وچ ہونے والے مطالعے وچ عثمانی فوجی ہلاکتاں دا تخمینہ لگیایا۔ انہاں ہلاکتاں وچ مجموعی طور پر، 771،844 جنگ بند ، (243،598 ایکشن وچ ہلاک ، 61،487 لاپتہ عمل تے 466،759 اموات د‏‏ی وجہ تو‏ں اموات شامل نيں)۔ زخمیاں د‏‏ی تعداد 763،753 تے جنگی قیدی 145،104 سن ۔ <ref>Erickson, Edward J. 2001. p. 211</ref> * 1922 وچ عثمانیاں دے سرکاری ہلاکتاں دے اعدادوشمار ایہ سن : مجموعی طور اُتے 325،000 ہلاک (بشمول 50،000 ، 35،000 زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ، 240،000 بیماری تو‏ں مرے گئے)۔ زخمی 400،000 جنگی قیدی، بیمار تے لاپتہ 1،565،000 تے کل متحرک: 2،850،000۔ <ref>Mehmet Beşikçi Ottoman mobilization of manpower in the First World War: Leiden; Boston: Brill, 2012. {{آئی ایس بی این|90-04-22520-X}} pp. 113–114</ref> * ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ جنگ عثمانی دے ہلاکتاں دے اعداد و شمار ایہ نيں: مجموعی طور اُتے متحرک قوت 2،850،000 کل ہلاکتاں 975،000 (بشمول ہلاک تے 325،000 ہلاک؛ 400،000 زخمی؛ قیدی تے 250،000 لاپتہ) <ref name="Statistical Services Center 2010">Military Casualties-World War-Estimated," Statistics Branch, GS, War Department, 25 February 1924; cited in World War I: People, Politics, and Power, published by Britannica Educational Publishing (2010) p. 219</ref> * برطانیہ دے [[دفتر جنگ|جنگ آفس وچ ]] عثمانی ہلاکتاں دے اعداد و شمار سن : مجموعی طور اُتے 725،000 (50،000 ہلاک ، 35،000 زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ، 400،000 بیماری تو‏ں مرے ، 400،000 زخمی ہوئے)۔ اس وچ مجموعی طور اُتے بے حساب: 1،565،000 (قیدی ، صحرا ، حملہ آور تے لاپتہ) <ref name="The War Office p. 355"/> * سوویت ماہر تصنیف بورس اورلانس نے اندازہ لگیایا اے کہ عثمانی فوج د‏‏ی مجموعی اموات وچ شامل نيں 318،000 ہلاک تے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے ہلاک ہوئے۔ <ref name="population1971">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow p. 85</ref> * مغربی ذرائع وچ عثمانی شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں دا تخمینہ 2،000،000 تو‏ں لے ک‏ے 2،150،000 تک ا‏‏ے۔ <ref name="isbn1991">Randal Grey. Chronicle of World War I, Vol2 Facts on File 1991 {{آئی ایس بی این|0-8160-2139-2}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-8160-2139-2|0-8160-2139-2]] p. 292</ref><ref>Ellis, John (1993). World War I–Databook. Aurum Press. {{آئی ایس بی این|978-1-85410-766-4}}. p. 270</ref><ref name="Ref-2">Warfare and Armed Conflicts–A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 2nd Ed Clodfelter, Michael 2002 {{آئی ایس بی این|978-0-7864-1204-4}} p. 483</ref><ref name="encyclopedia1999">Tucker, Spencer C (1999). The European Powers in the First World War: An Encyclopedia. New York: Garland Publishing. {{آئی ایس بی این|978-0-8153-3351-7}}.</ref> 20 روسی صدی دے 2004 وچ اک روسی مؤرخ نے انسانی نقصانات د‏‏ی کتابچہ وچ تخمینہ لگیایا سی کہ عثمانی شہری 1915 تو‏ں 1918 دے دوران نیڑے 3.2 اُتے ہلاک ہويا &nbsp; 2.2 د‏‏ی اموات سمیت ملین &nbsp; عثمانیاں دے ہتھو‏ں ہونے والی نسل کشی دے لکھ ارمینی ، اسوریائی تے یونانی متاثرین تے قحط تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں سلطنت عثمانیہ وچ جنگ تو‏ں وابستہ 1،000،000 شہری اموات۔ (موجودہ سرحداں وچ ترکی 500،000 ، شام 160،000؛ لبنان 110،000؛ عراق 150،000؛ اسرائیل / فلسطین 35،000 تے اردن 20،000) <ref>Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik. Moscow. {{آئی ایس بی این|978-5-93165-107-1}}. pp. 61, 65, 73, 77–78</ref> بی بی سی دے مطابق جنگ دے دوران پہاڑی لبنان دے عظیم قحط وچ 200،000 افراد ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Six unexpected WW1 battlegrounds|url=https://www.bbc.com/news/magazine-30098000|website=BBC World Service|publisher=BBC|accessdate=12 July 2016|date=26 November 2014}}</ref> * شہری ہلاکتاں وچ [[ارمنی قتل عام|آرمینی نسل کشی بھی]] شامل ا‏‏ے۔ عام طور اُتے آرمینیائی اموات د‏‏ی مجموعی تعداد 1.5 ہوسکدی اے &nbsp; دس لکھ.<ref name="Totten, Samuel 2008, p. 19">Totten, Samuel, Paul Robert Bartrop, Steven L. Jacobs (eds.) ''Dictionary of Genocide''. Greenwood Publishing Group, 2008, p. 19. {{آئی ایس بی این|978-0-313-34642-2}}.</ref> اس دور وچ عثمانی سلطنت نے دوسرے نسلی گروہاں اُتے ايس‏ے طرح حملہ کيتا ، جنہاں وچ اسوری تے یونانی شامل سن ۔ کچھ اسکالر انہاں واقعات نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی ايس‏ے پالیسی دا حصہ سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Gaunt, David. ''[https://books.google.com/books?id=4mug9LrpLKcC&printsec=frontcover&dq=Massacres,+Resistance,+Protectors&cd=1#v=onepage&q=&f=false Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia during World War I]''. Piscataway, New Jersey: Gorgias Press, 2006.</ref> ہولوکاسٹ تے نسل کشی دے مطالعے دے مورخین دے نال نال تعلیمی ادارےآں د‏‏ی بھاری اکثریت آرمینی نسل کشی نو‏‏ں تسلیم کردی اے ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.teachgenocide.com/files/DocsMaps/A%20Brief%20History%20of%20the%20Armenian%20Genocide.pdf|title=A Brief History of the Armenian Genocide|accessdate=21 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160507120810/http://teachgenocide.com/files/DocsMaps/A%20Brief%20History%20of%20the%20Armenian%20Genocide.pdf|archivedate=7 May 2016}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=jfWCEiDUVo0C|title=Ethics in an age of terror and genocide: identity and moral choice|last=Monroe|first=Kristen Renwick|date=2012|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-15143-4|location=Princeton, NJ|page=13}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=NJ_AAwAAQBAJ|title=Law and the Politics of Memory: Confronting the Past|last=Loytomaki|first=Stiina|date=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-00736-1|page=31|quote=To date, more than 20 countries in the world have officially recognized the events as genocide and most historians and genocide scholars accept this view.}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=m569AfPJkB4C|title=Genocide and international justice|last=Frey|first=Rebecca Joyce|date=2009|publisher=Facts On File|isbn=978-0-8160-7310-8|location=New York|page=83}}</ref> "ارمینی نسل کشی د‏‏ی تاریخی حقیقت د‏‏ی نشاندہی کرنے والے وسیع پیمانے اُتے شواہد دے باوجود ، عینی شاہدین دے اکاؤنٹس ، سرکاری دستاویزات ، فوٹو گرافی دے ثبوت ، سفارتکاراں د‏‏ی اطلاعات ، تے زندہ بچ جانے والےآں د‏‏ی گواہی ، ترکی وچ 1915 تو‏ں اج تک لگیاتار حکومتاں دے ذریعہ [[آرمینیائی نسل کشی تو‏ں انکار|آرمینی نسل کشی دے انکار دا]] انکشاف ہويا ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|title=Armenian Genocide-Resource Library for Teachers|url=http://www.teachgenocide.org/background/denial.htm|website=The Genocide Education Project|accessdate=22 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220105247/http://www.teachgenocide.org/background/denial.htm|archivedate=20 December 2016}}</ref> {{note|Denmark|^y}}ڈنمارک * ڈنمارک جنگ وچ غیر جانبدار سی لیکن اس وقت جرمنی وچ ڈینش شیلسوگ دا حصہ شامل سی۔ اس علاقے دے مرداں نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی افواج وچ شامل کيتا گیا سی تے انہاں دے نقصانات جرمن ہلاکتاں وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ 700 تو‏ں زیادہ ڈینش تاجر ملاح تے ماہی گیر فوت ہوگئے ، زیادہ تر جرمن آبدوزاں دے ذریعہ بحری جہازاں دے ڈوبنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوئے۔ <ref name="Byarkivet i Horsens"/> * ڈنمارک دے قومی آرکائیوز نے جرمن افواج وچ ڈینس دے نقصانات دا تخمینہ 6،000 <ref>name"Første Verdenskrig fortalt gennem de danske soldater og ofre" |url=https://www.berlingske.dk/kultur/foerste-verdenskrig-fortalt-gennem-de-danske-soldater-og-ofre</ref> {{note|Lux|^j}}لکسمبرگ * [[پہلی جنگ عظیم وچ لکسمبرگ اُتے جرمن قبضہ|جنگ دے دوران لکسمبرگ جرمن قبضے وچ رہیا]] ۔ پال آئسین د‏‏ی سربراہی وچ حکومت نے غیر جانبدار رہنے دا انتخاب کيتا۔ اس حکمت عملی نو‏‏ں [[میری-اڈیلاڈ ، لکسمبرگ د‏‏ی گرینڈ ڈچس|لکسمبرگ د‏‏ی گرینڈ ڈچس ، میری اڈیلاڈے]] د‏‏ی منظوری حاصل سی۔ کچھ شہریاں نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی افواج وچ شامل کرلیا گیا تے دوسرے اتحادیاں دے لئی رضاکارانہ طور اُتے فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے۔ موبائل ریفرنس ٹریول گائیڈ دے مطابق ، 3،700 لکسمبرگ شہری شہریاں نے فرانسیسی مسلح افواج وچ خدمات انجام دتیاں تے 2،800 نے جنگ وچ اپنی جاناں دتیاں اوہ لکسمبرگ دے [[گل فرا]] وچ یادگار ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ReferenceC">Travel Luxembourg (Grand Duchy of Luxembourg)</ref> {{note|Norway|^z}}ناروے * ناروے جنگ وچ غیر جانبدار سی لیکن جنگی علاقےآں وچ تجارت کرنے وچ بحری جہاز تے مرچنٹ ملاح کھوئے سن ۔ جنگ دے دوران [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|برطانیہ]] دے نال نیڑےی تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں بعض اوقات ناروے [[غیر جانبدار اتحادی|کو غیر جانبدار اتحادی]] وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سن 1924 وچ ، ناروے د‏‏ی حکومت نے [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز دی]] اک ایجنسی ، [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آفس دے]] اک سوالنامے دے جواب وچ ، پہلی جنگ عظیم وچ 1،180 افراد دے ہلاک تے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name="International Labour Office p.29"/> {{note|Sweden|^az}}سویڈن * جنگ وچ سویڈن غیرجانبدار سی لیکن جنگی علاقےآں وچ تجارت کرنے وچ جہاز تے مرچنٹ ملاح کھوئے سن ۔ سن 1924 وچ ، سویڈش حکومت نے [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز دی]] اک ایجنسی ، [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آفس دے]] اک سوالنامے دے جواب وچ ، پہلی جنگ عظیم وچ 800 افراد دے ہلاک تے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name="International Labour Office p.29"/> == ذرائع == [[فائل:Ypres-necropole-national-gravestones.redvers.jpg|کھبے|thumb| فرانسیسی فوجیاں د‏‏ی قبراں جو [[یپریس سیلیینٹ|یپریس سالیینٹ]] وچ مرے، یپریس نیکروپول نیشنل ، [[یپریس]] ، [[بلجئیم|بیلجیئم]] ]] [[فائل:India Gate in New Delhi 03-2016.jpg|کھبے|thumb| [[دہلی]] وچ [[باب ہند|انڈیا گیٹ]] پہلی جنگ عظیم دے دوران ہلاک ہونے والے [[برطانوی ہندی فوج|ہندوستانی فوجیاں دی]] یاد دلاندا اے ]] * دولت مشترکہ جنگ قبرس کمیشن (CWGC) سالانہ رپورٹ 2014 2015<ref name="CWGCAR"/> [[سلطنت برطانیہ| برطانوی سلطنت]] دے لئی فوجی ہلاک ہونے والےآں دے بارے وچ موجودہ اعدادوشمار فراہ‏م کردی ني‏‏‏‏ں۔ رپورٹ وچ درج جنگ مردہ دا مجموعہ دولت مشترکہ دے جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی شناخت تے انہاں د‏‏ی یاد دلانے دے لئی CWGC د‏‏ی تحقیق اُتے مبنی ا‏‏ے۔ دولت مشترکہ جنگ قبراں کمیشن دے ذریعہ ٹیبلٹ کیتے گئے اعدادوشمار دولت مشترکہ د‏‏ی سابقہ ​​مسلح افواج د‏‏ی تمام خدمت کاراں / محنت دے لئی منائے جانے والے ناواں د‏‏ی نمائندگی کردے نيں تے برطانیہ دے سابقہ ​​انحصار ، جنہاں د‏‏ی موت انہاں د‏‏ی جنگی خدمات د‏‏ی وجہ سی۔ جے کچھ مخصوص شرائط دے تحت موت واقع ہوئی اے تاں کچھ معاون تے شہری تنظیماں نو‏‏ں جنگی قبر دا درجہ وی دتا جاندا ا‏‏ے۔ سی ڈبلیو جی سی دے مقاصد دے لئی دولت مشترکہ جنگ دے مردہ افراد نو‏‏ں شامل کرنے د‏‏ی تاریخاں 4 اگست 1914 تو‏ں 31 اگست 1921 ني‏‏‏‏ں۔ پہلی جنگ عظیم دے مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 1،116،371 سی (برطانیہ تے سابقہ ​​نوآبادیات 887،711؛ غیر منقسم ہندوستان 73،895؛ کینیڈا 64،997؛ آسٹریلیا 62،123؛ نیوزی لینڈ 18،053؛ جنوبی افریقہ 9،592)۔ دولت مشترکہ جنگ قبراں کمیشن دے اعداد و شمار وچ مرچنٹ نیوی وی شامل ا‏‏ے۔ * '' عظیم جنگ 1914–1920 دے دوران برطانوی سلطنت د‏‏ی فوجی کوشش دے اعدادوشمار '' ، [[دفتر جنگ| جنگ آفس]] مارچ 1922. اس سرکاری رپورٹ وچ ہلاک ہونے والے 908،371 افراد د‏‏ی فوج دے ہلاکتاں (بشمول رائل نیول ڈویژن) د‏‏ی لسٹ ایکشن وچ ، زخماں تو‏ں مر گیا ، جنگی قیدی د‏‏ی حیثیت تو‏ں فوت ہويا تے 4 اگست 1914 تو‏ں 31 دسمبر 1920 تک برسرپیکار گمشدہ رہے ، (برطانوی جزیرے 702،410؛ ہندوستان 64،449؛ کینیڈا 56،639؛ آسٹریلیا 59،330؛ نیوزی لینڈ 16،711؛ جنوبی افریقہ 7،121 تے نیو فاؤنڈ لینڈ 1،204 ، دوسری کالونیاں 507)۔<ref name="stats 237"/> [[شاہی بحریہ| رائل نیوی]] جنگ وچ ہلاک تے 32،287 دے لاپتہ ہونے دے اعدادوشمار نو‏‏ں وکھ وکھ درج کيتا گیا سی۔ انہاں اعدادوشمار وچ مرچنٹ نیوی 14،661 د‏‏ی ہلاکت وچ شامل نئيں ا‏‏ے۔<ref name="vlib.us"/><br /><br /> فرانس ، بیلجیم ، اٹلی ، پرتگال ، رومانیہ ، سربیا ، یونان ، روس ، امریکا ، بلغاریہ ، جرمنی ، آسٹریا ہنگری تے ترکی دے نقصانات نو‏‏ں وی یوکے وار آفس د‏‏ی رپورٹ وچ درج کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref name="ReferenceA"/> * برطانوی فوج دے لئی "حتمی تے درست" ہلاکتاں دے اعدادوشمار ، بشمول ٹیریٹوریل فورس (اتحادی [[سلطنت برطانیہ| برطانوی سلطنت]] فورسز سمیت) نو‏‏ں 10 مارچ 1921 نو‏‏ں جاری کيتا گیا۔ نقصانات 4 اگست 1914 تک دے عرصے دے سن 30 ستمبر 1919 وچ ، 573،507 شامل سن "کارروائی وچ ہلاک ، زخماں تو‏ں مر گئے تے ہور وجوہات تو‏ں مر گئے"۔ 254،176 قید تو‏ں کم 154،308 قیدی رہیا؛ مجموعی طور اُتے 673،375 مردہ تے لاپتہ ني‏‏‏‏ں۔ اس رپورٹ وچ درج 1،643،469 زخمی ہوئے۔ * برطانوی سلطنت دے جانی نقصان دے ذرائع وسائل متضاد تے متضاد ني‏‏‏‏ں۔ 1922 وچ شائع ہونے والے وار آفس د‏‏ی رپورٹ وچ برطانوی سلطنت د‏‏ی "اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے فوجی" د‏‏ی کل تعداد 908،371 دسی گئی۔<ref name="The War Office 1922 p.239">The War Office (1922). Statistics of the Military Effort of the British Empire During the Great War 1914–1920. Reprinted by Naval & Military Press. p.239 {{آئی ایس بی این|978-1-84734-681-0}}.</ref> اک علیحدہ شیڈول اُتے جنگ آفس نے رائل نیوی دے 32،237 افراد دے ہلاک تے لاپتہ ہونے والے نقصانات نو‏‏ں درج کيتا۔<ref>The War Office (1922). Statistics of the Military Effort of the British Empire During the Great War 1914–1920. Reprinted by Naval & Military Press. p.339 {{آئی ایس بی این|978-1-84734-681-0}}.</ref> اس پریزنٹیشن وچ ایہ گل مضمر اے کہ "اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھنے والے فوجی" دے اعداد و شمار وچ رائل نیوی شامل نئيں ا‏‏ے۔ اُتے ، بوہت سارے شائع شدہ ریفرنس کماں وچ کل برطانوی سلطنت (ڈومینینز سمیت) دے نقصانات د‏‏ی لسٹ 908،371 اے ، ایہ انہاں پیشکشاں وچ مضمر اے کہ مجموعی نقصانات دے اعدادوشمار وچ رائل نیوی وی شامل ا‏‏ے۔ <ref name="EPFW">The European Powers in the First World War: An Encyclopedia Spencer C. Tucker Garland Publishing, New York 1999 {{آئی ایس بی این|978-0815333517}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0815333517|978-0815333517]]</ref><ref name="Ellis 2001 269 70">John Ellis, The World War I Databook, Aurum Press, 2001, {{آئی ایس بی این|1-85410-766-6}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-85410-766-6|1-85410-766-6]] pp. 269–70</ref> * جنگ آفس د‏‏ی رپورٹ وچ برطانوی ریگولر آرمی تے رائل نیول ڈویژن دے "اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے" فوجیاں د‏‏ی تعداد 702،410 دسی گئی ا‏‏ے۔ ایہ 1912–1919 د‏‏ی برطانوی فوج د‏‏ی جنرل سالانہ رپورٹ وچ شائع ہونے والی فوج دے لئی 1921 د‏‏ی رپورٹ وچ "حتمی تے درست" اعدادوشمار تو‏ں اتفاق نئيں اے ، جس وچ برطانوی فوج د‏‏ی موت تے لاپتہ 673،375 تے آرمی جنگ کيت‏ی سرکاری تالیف مردہ 1921 وچ شائع ہويا سی جس وچ مجموعی طور اُتے 673،000 دا نقصان ہويا سی۔ جنگ دے دفتر د‏‏ی رپورٹ وچ اس فرق د‏‏ی وجہ د‏‏ی وضاحت نئيں کيت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ رائل نیول ڈویژن وچ شامل ہونے تے جنگی تھیٹراں تو‏ں باہر ہونے والی اموات د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ فرق زیادہ امکان تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ * 'حادثات تے طبی اعدادوشمار' "1931 وچ شائع ہوئے۔<ref>{{حوالہ ویب|url=http://catalog.hathitrust.org/Record/008226945|title=Medical services; casualties and medical statistics of the great war, by Major T. J. Mitchell and Miss G. M. Smith p. 12|accessdate=20 November 2014}}</ref><ref>Mitchell, T. J. (1931). Casualties and Medical Statistics of the Great War. London: Reprinted by Battery Press (1997) {{آئی ایس بی این|978-0-89839-263-0}} p. 12</ref> '' جنگ کيت‏ی آفیشل میڈیکل ہسٹری '' دا آخری حجم سی ، [[سلطنت برطانیہ| برطانوی سلطنت]] ، بشمول ڈومینینز ، موت د‏‏ی وجہ تو‏ں فوج نو‏‏ں ہونے والے نقصانات دے لئی دیندا ا‏‏ے۔ جنگی تھیٹراں وچ 1914 تو‏ں 1918 تک کل جنگ دے مرنے والے افراد 876،084 سن ، جنہاں وچ 418،361 افراد ہلاک ، 167،172 زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ، 113،173 مرض یا چوٹ دے باعث فوت ہوئے ، 161،046 لاپتہ تے متوقع طور اُتے ہلاک تے 16،332 جنگی اموات دے قیدی شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ 2،004،976 زخمی تے 6،074،552 بیمار تے زخمی سن ۔ برطانیہ تے ہر اک [[ڈومین| ڈومینین]] نو‏‏ں مکمل نقصان نئيں پہنچیا ، اعداد و شمار صرف جنگی تھیٹراں وچ ہونے والے نقصانات نيں تے انہاں وچ حادثات یا بیماری تو‏ں برطانیہ وچ تعینات فورسز د‏‏ی ہلاکتاں شامل نئيں نيں ، رائل نیول ڈویژن دے جانی نقصان انہاں اعداد و شمار وچ وی شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ [[جنگ گیلی پولی| گلیپولی مہم]] دے نقصانات صرف برطانوی افواج دے لئی نيں ، کیونجے [[ڈومین| ڈومینین]] فورسز دے ریکارڈ نامکمل سن ۔<ref name="casualties1931">Mitchell, T.J. (1931). Casualties and Medical Statistics of the Great War. London: Reprinted by Battery Press (1997). p. 12 {{آئی ایس بی این|978-0-89839-263-0}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-89839-263-0|978-0-89839-263-0]]</ref> اعداد و شمار وچ [[شاہی بحریہ| رائل نیوی]] شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ * '' فوجی حادثات – عالمی جنگ – دا تخمینہ ، "شماریا‏‏تی شاخ ، جنرل اسٹاف ، امریکی محکمہ جنگ ، 25 فروری 1924"۔ امریکی محکمہ جنگ دے ذریعہ تیار کردہ اس رپورٹ وچ جنگ وچ ہونے والے جنگجوواں دے ہلاکتاں دا اندازہ لگیایا گیا ا‏‏ے۔ رپورٹ انسائیکلوپیڈیا برٹانیدا ميں درج اے تے اکثر تاریخی ادب وچ پیش کيتی جاندی ا‏‏ے۔ * ہوبر ، مشیل 'لا پاپولیشن ڈی لا فرانس پینڈنٹ لا گیرے' ، پیرس 1931۔ کارنیگی اینڈومنٹ فار انٹرنیشنل پیس دے ذریعہ شائع ہونے والے اس مطالعے وچ ، فرانسیسی حکومت دے سرکاری اعدادوشمار نو‏‏ں جنگ تو‏ں متعلق فوجی اموات تے فرانس تے اس د‏ی کالونیاں د‏‏ی گمشدگی دے بارے وچ دسیا گیا ا‏‏ے۔ * مورٹارا ، جیورگو '' اٹالیا ڈورنٹے ای ڈوپو لا گوریرا وچ '' لا سیلٹ پبلیوکا '' ، نیو ہیون: ییل یونیورسٹی پریس 1925۔ جنگ وچ ہلاک ہونے والے سرکاری سرکاری اطالوی اعدادوشمار ایتھ‏ے درج ني‏‏‏‏ں۔ اس رپورٹ دے اعداد و شمار دا اک مختصر خلاصہ آن لائن پایا جاسکدا ا‏‏ے۔[http://www.demographic-research.org/ go to Vol 13, No. 15] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919051800/https://www.demographic-research.org/ |date=2020-09-19 }} * ڈیمو گرافر بورس ارولانس ، جنگ وچ لڑنے والے جنگجوواں دے ل dead فوجی ہلاک ہونے والے افراد دا تجزیہ جس وچ انہاں د‏‏ی جنگ تو‏ں متعلق اموات دا تخمینہ وی شامل اے ، اس وچ کل اموات وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ * بیلجیم د‏‏ی حکومت نے اس جنگ وچ ہونے والے نقصانات دے اعدادوشمار شائع کیتے ''Annuaire statistique de la Belgique et du Congo Belge 1915–1919'' * Heeres-Sanitätsinspektion im Reichskriegsministeriums, ''Sanitätsbericht über das deutsche Heer, (Deutsches Feld- und Besatzungsheer), im Weltkriege 1914–1918'', Volume 3, Sec. 1, Berlin 1934. جرمن فوج د‏‏ی میڈیکل وار د‏‏ی سرکاری تریخ وچ جرمنی دے نقصانات دا ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ * گریبلر ، لیو تے ونکلر ، ولہیلم 'جرمنی تے آسٹریا ہنگری دے لئی عالمی جنگ کيت‏ی قیمت'۔ بین الاقوامی امن دے لئی کارنیگی اینڈومنٹ دے ذریعہ شائع ہونے والے اس مطالعے وچ آسٹریا - ہنگری تے جرمنی دے جنگ وچ ہونے والے نقصانات د‏‏ی تفصیل دتی گئی ا‏‏ے۔ * ایرکسن ، ایڈورڈ جے '' مرنے دا حکم '': پہلی جنگ عظیم وچ عثمانی فوج د‏‏ی تریخ مصنفاں دا تخمینہ عثمانی دے سرکاری ذرائع تو‏ں حاصل کردہ اعداد و شمار اُتے مبنی سی۔<ref>Erickson, Edward J., Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War, Greenwood 2001. {{آئی ایس بی این|978-0-313-31516-9}}</ref> * ہرش ، لیب مین ، '' لا مارٹلیٹ کازے پیر لا گیرے مونڈیال '' ، میٹرن۔ شماریات دا بین الاقوامی جائزہ ، 1927 ، جلد 7 نمبر۔ اک تعلیمی جریدے وچ شائع ہونے والے اس مطالعے وچ فرانس ، برطانیہ ، اٹلی ، بیلجیم ، پرتگال ، سربیا ، رومانیہ تے یونان اُتے جنگ دے آبادیات‏ی اثرات دے بارے وچ تفصیل تو‏ں دسیا گیا ا‏‏ے۔ جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں شہری ہلاکتاں د‏‏ی تعداد وچ کل تخمینہ اضافہ 2، 984،000، [[ہسپانوی فلو]] اموات سمیت شامل نئيں سی۔ ایہ نقصانات بنیادی طور اُتے جنگ دے وقت د‏‏ی نجکاری د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئے سن ۔ * ڈوماس ، سیموئیل (1923)۔ آکسفورڈ یونیورسٹی پریس دے ذریعہ شائع کردہ 'جنگ تو‏ں ہونے والی زندگی دے نقصانات'۔ اس مطالعے وچ شہری آبادی اُتے جنگ دے اثرات دے بارے وچ تفصیل تو‏ں دسیا گیا ا‏‏ے۔ اس تحقیق وچ اضافی شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں دا اندازہ لگیایا گیا اے: فرانس (264،000 تو‏ں 284،000) ، برطانیہ (181،000) ، اٹلی (324،000) تے جرمنی (692،000)۔ * [[عالمی ادارہ محنت| بین الاقوامی لیبر آفس]] وچ ، [[جمیعت اقوام| لیگ آف نیشنز]] د‏‏ی اک ایجنسی نے ، جنگ وچ لڑائی کرنے والے فوجیاں دے ل. فوجیاں دے ہلاک تے لاپتہ ہونے دے بارے وچ اعداد و شمار شائع کیتے۔ آبادی دے اعداد و شمار دا ذریعہ ایہ اے: * ہیتھورنتھائٹ ، فلپ جے ، ''عالمی جنگ ون سورس بک'' پی پی۔ &nbsp; 382–383 <ref name="auto">Haythornthwaite, Philip J., ''The World War One Source Book'' Arms and Armour, London, 1993, {{آئی ایس بی این|978-1-85409-102-4}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-85409-102-4|978-1-85409-102-4]].</ref> == ہور ویکھو == {{Portal|World War I}} * [[پہلی جنگ عظیم دے عمومی حادثے د‏‏ی لسٹ]] * [[پہلی جنگ عظیم وچ مرنے والی نرساں د‏‏ی لسٹ]] * [[شکرگزار پنڈ]] - انگلینڈ تے ویلز دے پنڈ جنہاں نے پہلی جنگ عظیم وچ کوئی مرد نئيں گنوایا * [[پہلی جنگ عظیم د‏‏ی یاداں]] * [[دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں]] == حوالے == {{حوالے}} == ہور پڑھو == {{refbegin}} * {{cite book|title=The Blockade of Germany after the Armistice 1918–1919|last1=Bane|first1=S. L.|last2=Lutz|first2=R. H.|publisher=Stanford University Press|year=1942|location=Stanford, CN|oclc=876320449|authorlink=}} * Cabanes Bruno. ''August 1914: France, the Great War, and a Month That Changed the World Forever'' (2016) argues that the extremely high casualty rate in very first month of fighting permanently transformed France. * {{cite book|title=Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000|last=Clodfelter|first=Michael|publisher=Mcfarland|year=2002|isbn=978-0-7864-1204-4|edition=2nd|location=Jefferson, NC|authorlink=}} * {{cite web|author=<!-- Staff writer(s); no by-line. -->|title=Debt of Honour Register|publisher=[[Commonwealth War Graves Commission]]|location=Maidenhead|url=http://www.cwgc.org/debt_of_honour.asp?menuid=14|accessdate=4 May 2015}} * {{cite book|title=Losses of Life Caused by War|last=Dumas|first=Samuel|publisher=Clarendon Press|year=1923|location=Oxford|oclc=9380953|authorlink=}} * {{cite book|title=World War I Databook: The Essential Facts and Figures for All the Combatants|last=Ellis|first=John|publisher=Aurum Press|year=1993|isbn=978-1-85410-766-4|location=London}} * {{cite book|title=[[Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War]]|last=Erickson|first=Edward J.|publisher=Greenwood|year=2001|isbn=978-0-313-31516-9|location=Santa Barbara, CA}} * {{cite book|title=The Israel–Palestine Conflict: One Hundred Years of War|last=Gelvin|first=James L.|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=978-0-521-85289-0|location=Cambridge|authorlink=}} * {{cite book|title=General Annual Report of the British Army 1912–1919. Parliamentary Paper 1921|author=<!-- Staff writer(s); no by-line. -->|publisher=The Army Council, War Office|location=London|id=Cmd.1193|issue=XX}} * {{cite book|title=Atlas of World War I|last=Gilbert|first=Martin|publisher=Oxford University Press|year=1994|isbn=978-0-19-521077-4|location=London|authorlink=Martin Gilbert}} * {{cite book|title=The Cost of the World War to Germany and Austria-Hungary|last=Grebler|first=Leo|publisher=Yale University Press for the Carnegie Endowment for International Peace|year=1940|location=New Haven, CT|oclc=890037|authorlink=}} * {{cite book|title=Chronicle of the First World War: 1917–1921|last=Grey|first=Randal|publisher=Facts On File|year=1991|isbn=978-0-8160-2595-4|volume=II|location=New York|authorlink=}} * {{cite book|title=Soldiers of the Sun – The Rise and Fall of the Imperial Japanese Army|last=Harries|first=Merion|publisher=Random House|year=1991|isbn=978-0-679-75303-2|location=New York}} * {{cite book|title=The World War One Sourcebook|last=Haythornthwaite|first=Philip J.|publisher=Arms and Armour|year=1992|isbn=978-1-85409-102-4|location=London}} * {{cite book|title=German atrocities, 1914: A History of Denial|last1=Horne|first1=John|last2=Kramer|first2=Alan|publisher=Yale University Press|year=2001|isbn=978-0-300-08975-2|location=New Haven, CT}} * {{cite book|title=Wounded: A New History of the Western Front in World War I|last=Mayhew|first=Emily|publisher=Oxford University Press|year=2013|isbn=978-0-19-932245-9|location=New York}} * {{cite book|title=Casualties and Medical Statistics of the Great War|last=Mitchell|first=T. J.|publisher=HMSO|year=1997|isbn=978-0-89839-263-0|edition=repr. Battery Press|location=London|authorlink=|orig-year=1931}} * {{cite book|url=http://www.comroestudios.com/StanHanna/Vol7.pdf|title=Österreich-Ungarns letzer Kreig, 1914–1918: Herausgegeben vom österreichischen Bundesministerium für Heereswesen und vom Kriegsarchiv|author=<!-- Staff writer(s); no by-line. -->|publisher=Österreichischen Bundesministerium für Herrswesen [Published by the Austrian Federal Ministry of Military Affairs and the War Archive]|year=1938|edition=online scan|volume=VII|location=Vienna|translator-last=Hanna|translator-first=Stan|trans-title=Austria-Hungary's Last War, 1914–1918|oclc=557493618|accessdate=3 May 2015|via=www comroestudios com/StanHanna/}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/statisticsofmili00grea|title=Statistics of the Military Effort of the British Empire During the Great War 1914–1920|author=<!-- Staff writer(s); no by-line. -->|publisher=[[HMSO]]|year=1922|edition=|location=London|oclc=924169428|accessdate=4 March 2017}} * {{cite book|title=World War I: A History|last=Strachan|first=Hew|publisher=Oxford University Press|year=1999|isbn=978-0-19-820614-9|location=London|authorlink=Hew Strachan}} * {{cite book|title=The European Powers in the First World War: An Encyclopaedia|last=Tucker|first=Spencer C.|publisher=Garland|year=1999|isbn=978-0-8153-3351-7|location=New York|authorlink=}} * {{cite book|title=Wars and Population|last=Urlanis|first=Boris|publisher=Progress|year=1971|location=Moscow|oclc=579400|authorlink=}} * {{cite book|title=Turkey in the World War|last=Yalman|first=Ahmed Emin|publisher=Yale University Press|year=1930|series=Economic and Social History of the World War, Turkish Series|location=New Haven|oclc=397515|authorlink=}} {{refend}} === دوسری زباناں === {{refbegin}} * {{cite book|title=Les campagnes de l'armèe Hellènique, 1918–1922|last=Bujac|first=Jean|publisher=Charles-Lavauzelle|year=1930|location=Paris|trans-title=The Campaigns of the Greek Army, from 1918 to 1922|oclc=10808602}} * {{cite book|title=Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik|last=Erlikman|first=Vadim|publisher=OLMA-Press|year=2004|isbn=978-5-93165-107-1|location=Moscow|language=Russian|trans-title=The Loss of Population in the Twentieth Century: Handbook|authorlink=}} * {{cite book|title=Ludnosc Polski w XX wieku|last=Gawryszewski|first=Andrzej|publisher=Warszawa: Instytut Geografii|year=2005|isbn=83-87954-66-7|series=Monografie / Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego PAN|volume=V|location=Warsaw|trans-title=Polish Population in the Twentieth Century|authorlink=}} * {{cite journal|last=Hersch|first=L.|title=La mortalité causée par la guerre mondiale|trans-title=Mortality Caused by the World War|publisher=Metron|journal=The International Review of Statistics|year=1927|volume=VII|oclc=744635608}} * {{cite book|title=La Population de la France pendant la guerre|last=Huber|first=Michel|publisher=Les Presses Universitaires de France|year=1931|location=Paris|language=French|trans-title=The Population of France During the War|oclc=64110984|authorlink=}} * {{cite book|url=http://lib.ru/MEMUARY/1939-1945/KRIWOSHEEW/poteri.txt#w02.htm-186|title=Rossiia i SSSR v voinakh XX veka : poteri vooruzhennykh sil : statisticheskoe issledovanie / pod obshchei redaktsiei|last=Krivosheev|first=G. F.|publisher=OLMA-Press|year=2001|isbn=5-224-01515-4|location=Moscow|language=Russian|trans-title=Russia and the Soviet Union in the Wars of the Twentieth Century: The Loss of the Armed Forces: A Statistical Study|authorlink=|accessdate=3 May 2015}} * {{cite book|title=l'Annuaire statistique de la Belgique et du Congo Belge 1915–1919|author=<!-- Staff writer(s); no by-line. -->|publisher=A. Lesigne|year=1922|volume=XLVI|location=Bruxelles|language=French|trans-title=Statistical Yearbook of Belgium and the Belgian Congo 1915–1919|oclc=460112561}} * {{cite book|title=La Salute pubblica in Italia durante e dopo la Guerra|last=Mortara|first=G.|publisher=Yale University Press|year=1925|location=New Haven, CT|language=Italian|trans-title=Public Health in Italy During and After the War|oclc=2099099}} * {{cite book|title=Sanitätsbericht über das deutsche Heer, (deutsches Feld- und Besatzungsheer), im Weltkriege 1914–1918 (Heeres-Sanitätsinspektion im Reichskriegsministeriums)|author=<!-- Staff writer(s); no by-line. -->|publisher=Mittler|year=1934|volume=III|location=Berlin|language=German|trans-title=Medical Report on the German Army (German Field and Garrison Army) in the World War 1914–1918 (Army Medical Inspectorate in the Reich Ministry of War) Section 1|oclc=493867080|ref=none|authorlink=}} {{refend}} == باہرلے جوڑ == * [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home/ 1914–1918 آن لائن.] [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home/ پہلی جنگ عظیم دا بین الاقوامی انسائیکلوپیڈیا] ** پروسٹ ، انٹونائن: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_losses جنگ دا نقصان] ** شمیڈ-کوارزک ، اناطول: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_losses_austria-hungary جنگ دا نقصان (آسٹریا ہنگری)] ** لن ، جو ہیریس: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_losses_africa جنگ دے نقصانات (افریقہ)] ** میجرس ، بنوط: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_losses_belgium جنگ دے نقصانات (بیلجیم)] ** لیفن ، الیگزینڈری: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_losses_france جنگ دے نقصانات (فرانس)] ** سکولی ، پیئرولیوگی: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_losses_italy جنگ دے نقصانات (اٹلی)] ** تانگ ، چی ہويا: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_losses_and_reparations_china جنگ تو‏ں ہونے والے نقصانات تے اصلاحات (چین)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927230244/https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_losses_and_reparations_china |date=2020-09-27 }} ** وہیلن ، رابرٹ ویلڈن: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_losses_germany جنگ دے نقصانات (جرمنی)] ** نونان ، ڈیوڈ سی: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_losses_australia جنگ دا نقصان (آسٹریلیا)] ** بہ طور ، کیرول آر .: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_losses_usa جنگ دا نقصان (امریکی)] ** کک ، ٹم؛ اسٹیورٹ ، ولیم: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_losses_canada جنگ دے نقصانات (کینیڈا)] ** باؤ ، مہمت فاتح: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_losses_ottoman_empiremiddle_east جنگ دے نقصانات (سلطنت عثمانیہ / مشرق وسطی)] * [http://necrometrics.com/20c5m.htm#WW1 ویہويں صدی دے تاریخی اٹلس تو‏ں پہلی جنگ عظیم دا جانی نقصان] * [http://longwaytotipperary.ul.ie/ ٹائپریری دا لمبا راستہ - اک عظیم جنگ کيت‏ی اک آئرش کہانی] {{World War I}} {{Historiography}} [[گٹھ:پہلی جنگ عظیم]] [[گٹھ:پہلی جنگ عظیم بلحاظ ملک]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] o6mc11zn14x7fzrnblyxhj59cggdhrc 0 90709 709127 656978 2026-08-02T13:52:12Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709127 wikitext text/x-wiki [[فائل:2 digit postcode china.png|thumb|2 عددی پوسٹ کوڈ برائے چینی علاقہ جات]] '''[[عوامی جمہوریہ چین]] وچ [[رمزِ ڈاک|رموز ڈاک]]''' ({{Lang-en|Postal codes in China}}) ({{zh|s=邮政编码（邮编）|t=郵政編碼（郵編）| p=yóuzhèng biānmǎ (yóubiān)}}) [[چائنا پوسٹ]] د‏‏ی جانب تو‏ں استعمال کیتے جانے والے [[رمزِ ڈاک|رموز ڈاک]] جو [[اصل سرزمین چین]] وچ خطوط تے سامان د‏‏ی ترسیل دے لئی استعمال کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ [[چائنا پوسٹ]] چھ ہندساں اُتے مشتمل چار سطحی عددی نظام استعمال کردا ا‏‏ے۔ رمز دے پہلے دو ہندسے [[چین دے صوبے|صوبہ]]، صوبے دے مساوی [[عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی براہ راست زیر انتظام بلدیات|براہ راست زیر انتظام بلدیات]] یا [[چین دے خود مختار علاقہ جات|خود مختار علاقہ]] نو‏‏ں ظاہر کردے نيں، دوسری سطح جو تیسرے ہندسے اُتے مشتمل ہُندی اے صوبہ، بلدیہ یا خود مختار علاقے دے اندر پوسٹل زون نو‏‏ں ظاہر کردی اے، چوتھا ہندسہ تیسری سطح نو‏‏ں ظاہر کردا اے جو [[عوامی جمہوریہ چین دے پریفیکچر|پریفیکچر]] یا [[پریفیکچر سطح شہر]] وچ ڈاک خانے نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ آخری دو ہندساں چوتھ‏ی سطح نيں جو ترسیل دے لئی مخصوص ڈاک علاقے د‏‏ی طرف اشارہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ [[جمہوریہ چین]] (جسنو‏ں عرف عام وچ [[تائیوان]] کہیا جاندا اے ) [[عوامی جمہوریہ چین]] دے زیر انتظام نئيں ا‏‏ے۔ اگرچہ [[چائنا پوسٹ]] دے طرف تو‏ں رسمی پوسٹل کوڈ تفویض کیتے گئے نيں لیکن اوہ استعمال نئيں کیتے جاندے۔ [[جمہوریہ چین]] دا محکمہ ڈاک '''[[چونگہويا پوسٹ]]''' اک مختلف [[رمزِ ڈاک|رموز ڈاک]] نظام استعمال کردا ا‏‏ے۔ [[جمہوریہ چین]] تے [[عوامی جمہوریہ چین]] تمام ڈاک [[بین الاقوامی]] ڈاک دے طور اُتے بھیجی جاندی ا‏‏ے۔ [[اصل سرزمین چین]] تو‏ں [[تائیوان]] نو‏‏ں بھیجی جانے والی تمام ڈاک دے لئی [[چونگہويا پوسٹ]] د‏‏ی طرف تو‏ں مقرر کردہ [[رمزِ ڈاک|رموز ڈاک]] دا استعمال لازمی ہُندا ا‏‏ے۔ رینج 000000-009999 استعمال وچ نئيں اے کیونجے ایہ اصل وچ تائیوان دے لئی مختص کیتے گئے سن ۔ 999 تو‏ں شروع ہونے والے رموز اندرونی رموز نيں جو بین الاقوامی ڈاک دے لئی استعمال کیتے جاندے نيں (بشمول [[عوامی جمہوریہ چین دے خصوصی انتظامی علاقہ جات]] تے [[تائیوان]])۔ == [[عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی براہ راست زیر انتظام بلدیات|براہ راست زیر انتظام بلدیات]] == === [[بیجنگ]] – 10 === * شہری – 100000 * [[تونگژؤ ضلع، بیجنگ]] – 101100 * [[پینگو ضلع]] – 101200 * [[شونیئی ضلع]] – 101300 * [[ہوایرؤ ضلع]] – 101400 * [[مییون ضلع]] – 101500 * [[یانچینگ ضلع]] – 102100 * [[چانگپینگ ضلع]] – 102200 * [[مینتؤگؤ ضلع]] – 102300 * [[فانگشان ضلع]] – 102400 * [[داشینگ ضلع]] – 102600 <ref>100600 (exact code, not a range) is exclusively for diplomatic and foreign institutions (regardless of actual location in Beijing), with preferential (priority) delivery.</ref> <ref>102008 is exclusively for venues of [[2008ء گرمائی اولمپکس]], which announced use on July 1, 2007 and discontinued on September 30, 2008.</ref><ref>{{Cite web |title=08专用邮编102008启用 奥运邮件更安全快捷顺畅 |url=http://2008.people.com.cn/GB/22180/22211/62404/6057756.html |access-date=2020-10-05 |archive-date=2016-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817003116/http://2008.people.com.cn/GB/22180/22211/62404/6057756.html |dead-url=yes }}</ref> === [[شنگھائی]] پوسٹل ایریا – 20 === * شہری – 200000 * [[منہانگ ضلع]] – 201100 * [[نانہوی ضلع]] (سابقہ، ضم [[پودانگ]]) – 201300 * [[فینگسیان ضلع]] – 201400 * [[جنشان ضلع]] – 201500 * [[سونگجیانگ ضلع]] – 201600 * [[چینگپو ضلع]] – 201700 * [[جیادنیگ ضلع]] – 201800 * [[چونگمنگ ضلع]] – 202100 * [[شینگسی کاؤنٹی]] (ژووشان، ژجیانگ) – 202400 === [[تیانجن]] – 30 === * شہری – 300000 * [[نینگہے ضلع]] – 301500 * [[جینگہائی ضلع]] – 301600 * [[ووچنگ ضلع]] – 301700 * [[باودی ضلع]] – 301800 * [[جیژوو ضلع، تیانجن]] – 301900 === [[چونگ چنگ]] – 40 === {{Div col|colwidth=18em}} * شہری – 400000 * [[یوبی ضلع]] – 401100 * [[چانگشؤ ضلع]] – 401200 * [[بانان ضلع، چونگ چنگ|بانان ضلع]] – 401300 * [[چیجیانگ ضلع]] – 401400 * [[ہیچوان ضلع]] – 401500 * [[یونگچوان ضلع]] – 402100 * [[جیانگجن ضلع]] – 402200 * [[دازو ضلع]] – 402300 * [[رونگچانگ ضلع]] – 402400 * [[تونگلیانگ ضلع]] – 402500 * [[تونگنان ضلع]] – 402600 * [[بیشان ضلع]] – 402700 * [[وانژؤ ضلع]] – 404000 * [[ژونگ کاؤنٹی]] – 404300 * [[یونینگ کاؤنٹی]] – 404500 * [[فینگجئی کاؤنٹی]] – 404600 * [[ووشان کاؤنٹی، چونگ چنگ|ووشان کاؤنٹی]] – 404700 * [[لیانچپینگ کاؤنٹی]] – 405200 * [[کایژؤ ضلع]] – 405400 * [[ووشی کاؤنٹی]] – 405800 * [[چینگکؤ کاؤنٹی]] – 405900 * [[فولینگ ضلع]] – 408000 * [[دیانجیانگ کاؤنٹی]] – 408300 * [[نانچوان ضلع]] – 408400 * [[وولونگ کاؤنٹی]] – 408500 * [[شیژو توجیا خود مختار کاؤنٹی]] – 409100 * [[پینگشوی میاو تے توجیا خود مختار کاؤنٹی]] – 409600 * [[چیانجیانگ ضلع]] – 409700 * [[یوینگ توجیہ و ماؤ خودمختار کاؤنٹی]] – 409800 * [[شیوشان توجیا تے میاو خود مختار کاؤنٹی]] – 409900 {{Div col end}} == [[شمالی چین]] – 0 == === [[اندرونی منگولیا]] – 01-02 === ==== مغربی (01) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[ہوہوٹ]] – 010000 ** [[تومید بایاں پرچم]] – 010100 ** [[توگتوہ کاؤنٹی]] – 010200 ** [[جنگار پرچم]] (اوردوس)- 010300 ** [[ایرینہوت]] (سیلینگول) – 011100 ** [[سونید دایاں پرچم]] (سیلینگول) – 011200 ** [[سونید بایاں پرچم]] (سیلینگول) – 011300 ** [[ہورینگیر کاؤنٹی]] – 011500 ** [[چنگشویہے کاؤنٹی]] – 011600 ** [[ووچوان کاؤنٹی، اندرونی منگولیا|ووچوان کاؤنٹی]] – 011700 ** [[سیزیوانگ پرچم]] (اولانچاب) – 011800 * [[اولانقاب]] – 012000 ** [[فینگژین]] – 012100 ** [[چاحار دایاں اگلا پرچم]] – 012200 ** [[ژؤزی کاؤنٹی]] – 012300 ** [[چاحار دایاں پچھلا پرچم]] – 012400 ** [[حاشیہ دار زرد پرچم، اندرونی منگولیا]] – 013200 ** [[ہوادے کاؤنٹی]] – 013300 ** [[شانگدو کاؤنٹی]] – 013400 ** [[چاحار دایاں وسطی پرچم]] – 013500 ** [[سینگہے کاؤنٹی]] – 013600 ** [[لیانگچینگ کاؤنٹی]] – 013700 * [[بائوتو]] – 014000 ** [[تومید دایاں پرچم]] – 014100 ** [[گوئانگ کاؤنٹی]] – 014200 ** [[دالاد پرچم]] (اوردوس) – 014300 ** [[اوراد صف اول پرچم]] (بایان نور) – 014400 ** [[دارحان مومینگان متحدہ پرچم]] – 014500 * [[بایان نور]] – 015000 ** [[وویوان کاؤنٹی، اندرونی منگولیا|وویوان کاؤنٹی]] – 015100 ** [[دینگکؤ کاؤنٹی]] – 015200 ** [[اوراد وسطی پرچم]] – 015300 ** [[ہانگین عقبی پرچم]] – 015400 ** [[اوراد عقبی پرچم]] – 015500 * [[ووہائی]] – 016000 ** [[اوتوگ پرچم]] (اوردوس) – 016100 ** [[اوتوگ اگلا پرچم]] (اوردوس) – 016200 * [[اوردوس شہر]] – 017000 ** [[عجین حورو پرچم]] – 017200 ** [[اوشین پرچم]] – 017300 ** [[ہانگین پرچم]] – 017400 {{Div col end}} ==== مشرقی (02) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[ہولونبویر]] – 021000 ** [[ایوینک خود مختار پرچم]] – 021100 ** [[جدید باراگ بایاں پرچم]] – 021200 ** [[جدید باراگ دایاں پرچم]] – 021300 ** [[مانژؤلی]] – 021400 ** [[قدیم باراگ پرچم]] – 021500 ** [[یکیشی]] – 022100 ** [[عرگون شہر]] – 022200 ** [[گینہے]] – 022300 ** [[اوروچین خود مختار پرچم]] – 022400 * [[چیفینگ]] – 024000 ** [[نینگچینگ کاؤنٹی]] – 024200 ** [[آوحان پرچم]] – 024300 ** [[ہارچین پرچم]] – 024400 ** [[اونگنیود پرچم]] – 024500 ** [[بایرین دایاں پرچم]] – 025100 ** [[لینسی کاؤنٹی، اندرونی منگولیا|لینسی کاؤنٹی]] – 025200 ** [[ہیشیگتین پرچم]] – 025300 ** [[بایرین بایاں پرچم]] – 025400 ** [[آر حورچین پرچم]] – 025500 * [[شیلینگول جمعیت]] – 026000 ** [[آباگ پرچم]] – 026100 ** [[مغربی اوجیمچین پرچم]] – 026200 ** [[مشرقی اوجیمچین پرچم]] – 026300 ** [[یائبوس پرچم]] – 027000 ** [[سادہ تے حاشیہ دار سفید پرچم]] – 027100 ** [[ژینگلان (شولون حوہ) پرچم]] – 027200 ** [[دؤلون کاؤنٹی]] – 027300 * [[ٹونگلیاو]] – 028000 ** [[حورچین بایاں پچھلا پرچم]] – 028100 ** [[ہورے پرچم]] – 028200 ** [[نایمان پرچم]] – 028300 ** [[کایلو کاؤنٹی]] – 028400 ** [[جارود پرچم]] – 029100 ** [[ہولینگول]] – 029200 ** [[حورچین بایاں وسطی پرچم]] – 029300 {{Div col end}} === [[شنسی]] – 03-04 === ==== شمالی (03) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[تاییوان]] – 030000 ** [[یانگچو کاؤنٹی]] – 030100 ** [[گوجیاو]] – 030200 ** [[لؤفان کاؤنٹی]] – 030300 ** [[چینگسو کاؤنٹی]] – 030400 ** [[جیاوچینگ کاؤنٹی]] (لولیانگ) – 030500 ** [[یکی ضلع]] (in [[جنژونگ]]) – 030600 ** [[تایگو کاؤنٹی]] (جنژونگ) – 030800 ** [[چی کاؤنٹی، شنسی|چی کاؤنٹی]] (جنژونگ) – 030900 ** [[پینگیاو کاؤنٹی]] (جنژونگ) – 031100 ** [[جیئشیو]] (جنژونگ) – 031200 ** [[لینگشی کاؤنٹی]] (جنژونگ) – 031300 ** [[ہیوژوو]] (لینفین) – 031400 ** [[فینشی کاؤنٹی]] (لینفین) – 031500 ** [[ہونگتونگ کاؤنٹی]] (لینفین) – 031600 ** [[شؤیانگ کاؤنٹی]] (جنژونگ) – 031700 ** [[یوشے کاؤنٹی]] (جنژونگ) – 031800 ** [[فینشی کاؤنٹی]] (لیفین) – 031500 ** [[وینشوی کاؤنٹی]] (لولیانگ) – 032100 ** [[فینیانگ]] (لولیانگ) – 032200 ** [[شیاویی]] (لولیانگ) – 032300 ** [[جیاوکؤ کاؤنٹی]] (لولیانگ) – 032400 ** [[شیلؤ کاؤنٹی]] (لولیانگ) – 032500 ** [[زؤچوان کاؤنٹی]] (جنژونگ) – 032600 * [[لولیانگ]] – 033000 ** [[فانگشان کاؤنٹی]] – 033100 ** [[لین کاؤنٹی، شنسی|لین کاؤنٹی]] – 033200 ** [[لیولن کاؤنٹی]] – 033300 ** [[ژونگیانگ کاؤنٹی]] – 033400 * [[شنژوو]] – 034000 ** [[یوآنپنگ سٹی]] – 034100 ** [[دائی کاؤنٹی]] – 034200 ** [[فانشی کاؤنٹی]] – 034300 ** [[لینگچیو کاؤنٹی]] – 034400 ** [[جینگلے کاؤنٹی]] – 035100 ** [[لان کاؤنٹی]] (لولیانگ) – 035200 ** [[شینگ کاؤنٹی]] (لولیانگ) – 035300 ** [[دینگشیانگ کاؤنٹی]] – 035400 ** [[ووتائی کاؤنٹی]] – 035500 * [[شیوژوو]] – 036000 ** [[شینچی کاؤنٹی]] (شنژوو) – 036100 ** [[ووژای کاؤنٹی]] (شنژوو) – 036200 ** [[کیلان کاؤنٹی]] (شنژوو) – 036300 ** [[پیانگوان کاؤنٹی]] (شنژوو) – 036400 ** [[ہیچو کاؤنٹی]] (شنژوو) – 036500 ** [[باودے کاؤنٹی]] (شنژوو) – 036600 ** [[نینگوو کاؤنٹی]] (شنژوو) – 036700 ** [[پینگلو ضلع]] – 036800 * [[داتونگ]] – 037000 ** [[زؤیون کاؤنٹی]] – 037100 ** [[یویو کاؤنٹی]] (شیوژوو) – 037200 ** [[داتونگ کاؤنٹی، شنسی|داتونگ کاؤنٹی]] – 037300 ** [[ہونیوان کاؤنٹی]] – 037400 ** [[گوانگلینگ کاؤنٹی]] – 037500 ** [[ینگ کاؤنٹی]] (شیوژوو) – 037600 ** [[ینگگاؤ کاؤنٹی]] – 038100 ** [[تیانژین کاؤنٹی]] – 038200 ** [[ہوایرین کاؤنٹی]] – 038300 ** [[شانیئن کاؤنٹی]] – 038400 {{Div col end}} ==== جنوبی (04) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[لینفین]] – 040000 ** [[پو کاؤنٹی]] – 041200 ** [[شی کاؤنٹی، شنسی|شی کاؤنٹی]] – 041300 ** [[یونغے کاؤنٹی]] – 041400 ** [[شیانگفین کاؤنٹی]] – 041500 ** [[شیانگنینگ کاؤنٹی]] – 042100 ** [[جی کاؤنٹی، شنسی|جی کاؤنٹی]] – 042200 ** [[دانینگ کاؤنٹی]] – 042300 ** [[گو کاؤنٹی]] – 042400 ** [[انزے کاؤنٹی]] – 042500 ** [[فوشان کاؤنٹی]] – 042600 ** [[ہووما شہر]] – 043000 ** [[سنکیانگ کاؤنٹی]] (یونچینگ) – 043100 ** [[جیشان کاؤنٹی]] (یونچینگ) – 043200 ** [[ہیجن]] (یونچینگ) – 043300 ** [[چوؤ کاؤنٹی]] (یونچینگ) – 043400 ** [[یچینگ کاؤنٹی]] (یونچینگ) – 043500 ** [[جیانگ کاؤنٹی]] (یونچینگ) – 043600 ** [[یوآنقو کاؤنٹی]] (یونچینگ) – 043700 ** [[وینسی کاؤنٹی]] (یونچینگ) – 043800 * [[یونچینگ]] – 044000 ** [[لنیی کاؤنٹی، شنسی|لنیی کاؤنٹی]] – 044100 ** [[وانرونگ کاؤنٹی]] – 044200 ** [[پینگلو کاؤنٹی]] – 044300 ** [[شیا کاؤنٹی]] – 044400 ** [[یونگجی، شنسی|یونگجی]] – 044500 ** [[رویچینگ کاؤنٹی]] – 044600 * [[یانگچوان]] – 045000 ** [[یو کاؤنٹی، شنسی|یو کاؤنٹی]] – 045100 ** [[پینگدینگ کاؤنٹی]] – 045200 ** [[شیئانگ کاؤنٹی]] (جنژونگ) – 045300 * [[چانگژی]] – 046000 ** [[تونلیو کاؤنٹی]] – 046100 ** [[شیانگیوان کاؤنٹی]] – 046200 ** [[ووشیانگ کاؤنٹی]] – 046300 ** [[چن کاؤنٹی]] – 046400 ** [[چنیوان کاؤنٹی]] – 046500 ** [[ژانگزی کاؤنٹی]] – 046600 ** [[لوچینگ، شنسی|لوچینگ]] – 047500 * [[جنچینگ]] – 048000 ** [[ینگچینگ کاؤنٹی]] – 048100 ** [[چینگشوی کاؤنٹی]] – 048200 ** [[گاوپنگ]] – 048400 {{Div col end}} === [[ہیبئی]] – 05-07 === ==== جنوب مغربی (05) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[شیجیاژوانگ]] – 050000 ** [[جینگشینگ مینینگ ضلع]] – 050100 ** [[لوچوان ضلع]] – 050200 ** [[جینگشینگ کاؤنٹی]] – 050300 ** [[پینگشان کاؤنٹی، ہیبئی|پینگشان کاؤنٹی]] – 050400 ** [[لینگشؤ کاؤنٹی]] – 050500 ** [[شینگتانگ کاؤنٹی]] – 050600 ** [[شنلے شہر]] – 050700 ** [[ژینگدینگ کاؤنٹی]] – 050800 ** [[یوانشی کاؤنٹی]] – 051100 ** [[زانہوانگ کاؤنٹی]] – 051200 ** [[گاویی کاؤنٹی]] – 051300 ** [[لوانچینگ ضلع]] – 051400 ** [[ژاو کاؤنٹی]] – 051500 ** [[نینگجن کاؤنٹی، ہیبئی|نینگجن کاؤنٹی]] (شنگتائی) – 051600 ** [[شینہے کاؤنٹی، ہیبئی|شینہے کاؤنٹی]] (شنگتائی) – 051700 ** [[نانگونگ]] (شنگتائی) – 051800 ** [[گاوچینگ]] – 052100 ** [[جنژوو، ہیبئی]] – 052200 ** [[شنجی]] – 052300 ** [[ووجی کاؤنٹی]] – 052400 ** [[شینزے کاؤنٹی]] – 052500 ** [[انپینگ کاؤنٹی]] (ہینگشوئی) – 052600 ** [[راویانگ کاؤنٹی]] (ہینگشوئی) – 052700 ** [[شینژوو، ہیبئی]] (ہینگشوئی) – 052800 * [[ہینگشوئی]] ([[تاوچینگ ضلع]]) – 053000 ** [[زاوچیانگ کاؤنٹی]] – 053100 ** [[جیژوو، ہیبئی]] – 053200 ** [[ووچیانگ کاؤنٹی]] – 053300 ** [[وویی کاؤنٹی، ہیبئی|وویی کاؤنٹی]] – 053400 ** [[جینگ کاؤنٹی، ہیبئی|جینگ کاؤنٹی]] – 053500 * [[شنگتائی]] – 054000 ** [[شااے، ہیبئی|شاہے]] – 054100 ** [[نئیچیو کاؤنٹی]] – 054200 ** [[لینچینگ کاؤنٹی]] – 054300 ** [[نانہے کاؤنٹی]] – 054400 ** [[پنگشیانگ کاؤنٹی]] – 054500 ** [[گوانگزونگ کاؤنٹی]] – 054600 ** [[وئی کاؤنٹی، شنگتائی|وئی کاؤنٹی]] ({{lang|zh-hans|威县}}) – 054700 ** [[چینگہے کاؤنٹی، ہیبئی|چینگہے کاؤنٹی]] – 054800 ** [[رین کاؤنٹی]] – 055100 ** [[جولو کاؤنٹی]] – 055200 ** [[لونگیاو کاؤنٹی]] – 055300 ** [[بایشیانگ کاؤنٹی]] – 055400 * [[ہاندان]] – 056000 ** [[فینگفینگ مینینگ ضلع]] – 056200 ** [[ووآن]] – 056300 ** [[شے کاؤنٹی، ہیبئی|شے کاؤنٹی]] – 056400 ** [[سی کاؤنٹی]] – 056500 ** [[لینژانگ کاؤنٹی]] – 056600 ** [[چینگآن کاؤنٹی]] – 056700 ** [[وئی کاؤنٹی، ہاندان|وئی کاؤنٹی]] ({{lang|zh-hans|魏县}}) – 056800 ** [[دامینگ کاؤنٹی]] – 056900 ** [[یونگنیان کاؤنٹی]] – 057100 ** [[چیوژوو کاؤنٹی]] – 057200 ** [[جیزے کاؤنٹی]] – 057300 ** [[چیو کاؤنٹی]] – 057400 ** [[فئیشیانگ کاؤنٹی]] – 057500 ** [[گوانگپینگ کاؤنٹی]] – 057600 ** [[گوانتاو کاؤنٹی]] – 057700 ** [[لینسی کاؤنٹی، ہیبئی|لینسی کاؤنٹی]] (شنگتائی) – 057800 {{Div col end}} ==== مشرقی (06) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[کانگذوو]] – 061000 ** [[ہوانگہويا]] – 061100 ** [[ہایشنگ کاؤنٹی]] – 061200 ** [[یانشان کاؤنٹی، ہیبئی|یانشان کاؤنٹی]] – 061300 ** [[مینگکون حوئی خود مختار کاؤنٹی]] – 061400 ** [[نانپی کاؤنٹی]] – 061500 ** [[دونگوانگ کاؤنٹی]] – 061600 ** [[فوچینگ کاؤنٹی]] (in ہینگشوئی)- 061700 ** [[ووچیاو کاؤنٹی]] – 061800 ** [[بوتوو]] – 062100 ** [[شیان کاؤنٹی]] – 062200 ** [[سونینگ کاؤنٹی]] – 062300 ** [[ہیجیان]] – 062400 ** [[رینچیو]] – 062500 * [[تانگشان]] – 063000 ** [[گوئے ضلع]] – 063100 ** [[کاوفئیدیان ضلع]] – 063200 ** [[فینگنان ضلع]] – 063300 ** [[لوانان کاؤنٹی]] – 063500 ** [[لاوٹینگ کاؤنٹی]] – 063600 ** [[لوان کاؤنٹی]] – 063700 ** [[فینگرون ضلع]] – 064000 ** [[یتین کاؤنٹی، ہبی]] – 064100 ** [[ژونہويا]] – 064200 ** [[چیانشی کاؤنٹی، ہیبئی|چیانشی کاؤنٹی]] تے [[چیانآن، ہیبئی]] – 064400 * [[چینہوانگداو]] – 066000 ** [[بئیدایہے ضلع]] – 066100 ** [[شانہایگوان ضلع]] – 066200 ** [[فونینگ ضلع]] – 066300 ** [[لولونگ کاؤنٹی]] – 066400 ** [[چنگلونگ مانچو خود مختار کاؤنٹی]] – 066500 ** [[چانگلی کاؤنٹی]] – 066600 * [[چینگدے]]- 067000 ** شؤوانگفین قصبہ - 067100 ** [[ینگشویینگزی میننگ ضلع]] – 067200 ** [[شینگلونگ کاؤنٹی]] – 067300 ** [[چینگدے کاؤنٹی]] – 067400 ** [[پنگچوان]] – 067500 ** [[کوانچینگ مانچو خود مختار کاؤنٹی]] – 067600 ** [[لونگہويا کاؤنٹی]] – 068100 ** [[لوانپنگ کاؤنٹی]] – 068200 ** [[فینگنینگ مانچو خود مختار کاؤنٹی]] – 068300 ** [[ویئچانگ مانچو تے منگول خود مختار کاؤنٹی]] – 068400 {{Div col end}} ==== مغربی (07) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[باوڈنگ]] – 071000 ** [[چینگیوان ضلع]] – 071100 ** [[انگوو]] – 071200 ** [[بویے کاؤنٹی]] – 071300 ** [[لی کاؤنٹی، ہیبئی|لی کاؤنٹی]] – 071400 ** [[گاویانگ کاؤنٹی]] – 071500 ** [[انشین کاؤنٹی]] – 071600 ** [[رونگچینگ کاؤنٹی]] – 071700 ** [[شیونگ کاؤنٹی]] – 071800 ** [[مانچینگ ضلع]] – 072100 ** [[شونپینگ کاؤنٹی]] – 072200 ** [[تانگ کاؤنٹی]] – 072300 ** [[وانگدو کاؤنٹی]] – 072400 ** [[سوشوی ضلع]] – 072500 ** [[دینگشینگ کاؤنٹی]] – 072600 ** [[ژووژوو]] – 072700 ** [[ڈیگژوو]] – 073000 ** [[چویانگ کاؤنٹی]] – 073100 ** [[فوپینگ کاؤنٹی، ہیبئی|فوپینگ کاؤنٹی]] – 073200 ** [[گاوبیئدیان]] – 074000 ** [[لائشوئی کاؤنٹی]] – 074100 ** [[یی کاؤنٹی، ہیبئی|یی کاؤنٹی]] – 074200 ** [[شیونگآن نواں علاقہ]] – 071800 <ref>[https://www.chinapostaltracking.com/postal-code/baoding/ باوڈنگ Postal Code]</ref> * [[ژانگجیاکوو]] – 075000 ** [[شوانہويا ضلع]] – 075100 ** پانگجیاباو قصبہ - 075200 ** [[شیاہوایوان ضلع]] – 075300 ** [[ہوایلای کاؤنٹی]] – 075400 ** [[چیچینگ کاؤنٹی]] – 075500 ** [[ژؤلو کاؤنٹی]] – 075600 ** [[یو کاؤنٹی، ہیبئی|یو کاؤنٹی]] – 075700 ** [[یانگیوان کاؤنٹی]] – 075800 ** [[ہوائیآن کاؤنٹی، ہیبئی|ہوائیآن کاؤنٹی]] – 076100 ** [[وانچوان ضلع]] – 076200 ** [[چونگلی ضلع]] – 076300 ** [[ژانگبئی کاؤنٹی]] – 076400 ** [[گویوان کاؤنٹی، ہیبئی|گویوان کاؤنٹی]] – 076500 ** [[کانگباو کاؤنٹی]] – 076600 ** [[شانگیی کاؤنٹی]] – 076700 {{Div col end}} == [[شمال مشرقی چین]] – 1 == === [[لیاؤننگ]] – 11-12 === ==== مشرقی (11) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[شینیانگ]] – 110000 ** [[لیاوژونگ ضلع]] – 110200 ** [[شنمن، لیاؤننگ|شنمن]] – 110300 ** [[فاکو کاؤنٹی]] – 110400 ** [[کانگپینگ کاؤنٹی]] – 110500 * [[لیاویانگ]] – 111000 ** [[لیاویانگ کاؤنٹی]] – 111200 ** [[دینگتا]] – 111300 * [[تیئلنگ]] – 112000 ** [[کائیوان، لیاؤننگ]] – 112300 ** [[شیفینگ کاؤنٹی، لیاؤننگ|شیفینگ کاؤنٹی]] – 112400 ** [[چانگتو کاؤنٹی]] – 112500 ** [[تیئلنگ کاؤنٹی]] – 112600 ** [[دیاوبنگشان]] – 112700 * [[فوشون]] – 113000 ** [[فوشون کاؤنٹی، لیاؤننگ|فوشون کاؤنٹی]] – 113100 ** [[شنبن مانچو خود مختار کاؤنٹی]] – 113200 ** [[چینگیوان مانچو خود مختار کاؤنٹی]] – 113300 * [[انشان]] – 114000 ** [[تائیآن کاؤنٹی]] – 114100 ** [[ہائچینگ، لیاؤننگ]] – 114200 ** [[شیویان مانچو خود مختار کاؤنٹی]] – 114300 * [[ینگکو]] – 115000 ** [[داشیچیاو]] – 115100 ** [[گائژوو]] – 115200 * [[ڈالیان]] – 116000 ** [[جنژوو ضلع]] – 116100 ** [[پولاندیان]] – 116200 ** [[وافانگدیان]] – 116300 ** [[ژوانگہے]] – 116400 ** [[چانگہائی کاؤنٹی]] – 116500 * [[بینشی]] – 117000 ** [[بینشی مانچو خود مختار کاؤنٹی]] – 117100 ** [[ہوانرین مانچو خود مختار کاؤنٹی]] – 117200 * [[داندونگ]] – 118000 ** [[فینگچینگ، لیاؤننگ]] – 118100 ** [[کواندیان مانچو خود مختار کاؤنٹی]] – 118200 ** [[دونگگانگ، لیاؤننگ]] – 118300 {{Div col end}} ==== مغربی (12) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[جنژوو]] – 121000 ** [[یی کاؤنٹی، لیاؤننگ|یی کاؤنٹی]] – 121100 ** [[لنگہائی]] – 121200 ** [[بیئژین]] – 121300 ** [[ہئیشان کاؤنٹی]] – 121400 * [[چیاویانگ، لیاؤننگ]] – 122000 ** [[بیئپیاو]] – 122100 ** [[پارچین کھبے بازو منگول خود مختار کاؤنٹی]] – 122300 ** [[جیانپینگ کاؤنٹی]] – 122400 ** [[لنگیوان]] – 122500 ** [[چیاویانگ کاؤنٹی]] – 122600 * [[فوشن]] – 123000 ** [[فوشن منگول خود مختار کاؤنٹی]] – 123100 ** [[ژانگوو کاؤنٹی]] – 123200 * [[پانجن]] – 124000 ** [[پانشان کاؤنٹی]] – 124100 ** [[داوا ضلع]] – 124200 * [[ہولوداو]] – 125000 ** [[شنگچینگ]] – 125100 ** [[سویژونگ کاؤنٹی]] – 125200 ** [[جیانچانگ کاؤنٹی]] – 125300 {{Div col end}} === [[جیلن]] – 13 === {{Div col|colwidth=18em}} * [[چانگچون]] – 130000 ** [[نونگآن کاؤنٹی]] – 130200 ** [[دیہوی]] – 130300 ** [[یوشو، جیلن|یوشو]] – 130400 ** [[جیوتائی ضلع]] – 130500 ** [[شوانگیانگ ضلع]] – 130600 ** [[یتونگ مانچو خودمختار کاؤنٹی]] (سپنگ) – 130700 ** [[شیان گورلوس منگول خود مختار کاؤنٹی]] (سونگیوان) – 131100 ** [[فویو، جیلن|فویو]] (سونگیوان) – 131200 ** [[دآن، جیلن|دآن]] (بائچینگ) – 131300 ** [[چیانآن کاؤنٹی]] (سونگیوان) – 131400 ** [[چانگلینگ کاؤنٹی]] (سونگیوان) – 131500 * [[جیلن شہر]] – 132000 ** [[یونگجی کاؤنٹی، جلن]] – 132200 ** [[پانشی]] – 132300 ** [[ہوادیان شہر]] – 132400 ** [[جیاواے، جیلن]] – 132500 ** [[شولان]] – 132600 * [[یانبیان کوریائی خودمختار پریفیکچر]] ([[یانجی]]) – 133000 ** [[تومین، جیلن]] – 133100 ** [[وانگچینگ کاؤنٹی]] – 133200 ** [[ہونچون]] – 133300 ** [[لونگجینگ، جیلن]] – 133400 ** [[ہیلونگ]] – 133500 ** [[انتو کاؤنٹی]] – 133600 ** [[دونہويا]] – 133700 * [[تونگہويا]] – 134000 ** [[تونگہويا کاؤنٹی]] – 134100 ** [[جیئان، جیلن]] – 134200 ** [[ہونجیانگ ضلع]] ([[بائشان]]) – 134300 ** [[چانگبائی کوریائی خود مختار کاؤنٹی]] (بائشان) – 134400 ** [[فوسونگ کاؤنٹی]] (بائشان) – 134500 ** [[لنجیانگ]] (بائشان) – 134600 ** [[جیانگیوان ضلع]] (بائشان) – 134600 ** [[میئہیکوو]]- 135000 ** [[ہوینان کاؤنٹی]] – 135100 ** [[جینگیو کاؤنٹی]] – 135200 * [[سپنگ، جیلن]] – 136000 ** [[گوانگژولنگ]] – 136100 ** [[لیاویوان]] (پریفیکچر-سطح) – 136200 ** [[دونگفینگ کاؤنٹی]] (لیاویوان) – 136300 ** [[شوانگلیاو]] – 136400 ** [[لیشو کاؤنٹی]] – 136500 ** [[دونگلیاو کاؤنٹی]] (لیاویوان) – 136600 * [[بائچینگ]] – 137000 ** [[تاونان]] – 137100 ** [[تونگیو کاؤنٹی]] – 137200 ** [[ژینلائی کاؤنٹی]] – 137300 ** [[اولان ہوت]]، [[حورچین دایاں وسطی پرچم]] (ہینگان لیگ، اندرونی منگولیا) – 137400 ** [[توچوان کاؤنٹی]]، [[حورچین دایاں اگلا پرچم]] (ہینگان لیگ، اندرونی منگولیا) – 137500 ** [[جالاید پرچم]] (ہینگان لیگ، اندرونی منگولیا) – 137600 ** [[آرشان]] (ہینگان لیگ، اندرونی منگولیا) – 137800 * [[سونگیوان]] – 138000 {{Div col end}} === [[ہیلونگجیانگ]] – 15-16 === ==== مشرقی (15) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[ہاربن]] – 150000 ** [[شوانگچینگ]] – 150100 ** [[ووچانگ ضلع]] – 150200 ** [[اچینگ ضلع]] – 150300 ** [[بن کاؤنٹی، ہیلونگجیانگ|بن کاؤنٹی]] – 150400 ** [[ہولان ضلع]] – 150500 ** [[شانگژی]] – 150600 ** [[یانشؤ کاؤنٹی]] – 150700 ** [[فانگژینگ کاؤنٹی]] – 150800 ** [[تونگہے کاؤنٹی]] – 150900 ** [[ژاودونگ]] (سوئہويا) – 151100 ** [[ژاوژؤ کاؤنٹی]] (داچینگ) – 151200 ** [[ژاویوان کاؤنٹی]] (داچینگ) – 151300 ** [[اندا، ہیلونگجیانگ]] (سوئہويا) – 151400 ** [[لانکسی کاؤنٹی]] (سوئہويا) – 151500 ** [[چینگانگ کاؤنٹی]] (سوئہويا) – 151600 ** [[بایان کاؤنٹی]] – 151800 ** [[مولان کاؤنٹی]] – 151900 * [[سوئہويا]] – 152000 ** [[وانگکوی کاؤنٹی]] – 152100 ** [[سویلینگ کاؤنٹی]] – 152200 ** [[ہائلون]] – 152300 ** [[چینگآن کاؤنٹی]] – 152400 ** [[تیئلی]] (ییشون) – 152500 * [[یکھن، ہیلونگجیانگ]] – 153000 ** [[نانچا ضلع]] – 153100 ** [[جیاین کاؤنٹی]] – 153200 * [[جیاموسی]] – 154000 ** [[ہیگانگ]] (پریفیکچر-سطح) – 154100 ** [[لؤبئی کاؤنٹی]] (ہیگانگ) – 154200 ** [[ہواچوان کاؤنٹی]] – 154300 ** [[ہوانان کاؤنٹی]] – 154400 ** [[بولی کاؤنٹی]] (چیتائہے) – 154500 ** [[چیتائہے]] (پریفیکچر-سطح) – 154600 ** [[تانگیوان کاؤنٹی]] – 154700 ** [[یلن کاؤنٹی، ہیلونگجیانگ]] (ہاربن) – 154800 * [[شوانگیاشان]] – 155000 ** [[جیانشان ضلع]] – 155100 ** [[باوچینگ کاؤنٹی]] – 155600 ** [[راوہے کاؤنٹی]] – 155700 ** [[یوویی کاؤنٹی]] – 155800 ** [[جیشیان کاؤنٹی]] – 155900 ** [[فوجن شہر]] (جیاموسی) – 156100 ** [[سویبین کاؤنٹی]] (ہیگانگ) – 156200 ** جیانسانجیانگ (建三江) – 156300 ** [[تونگجیانگ، ہیلونگجیانگ]] (جیاموسی) – 156400 ** [[فویوان، ہیلونگجیانگ]] (جیاموسی) – 156500 * [[مودانجیانگ]] – 157000 ** [[ہائلن]] – 157100 ** [[دونگنینگ، ہیلونگجیانگ|دونگنینگ]] – 157200 ** [[سیئفینہے]] – 157300 ** [[نینگآن]] – 157400 ** [[مولنگ]] – 157500 ** [[لینکؤ کاؤنٹی]] – 157600 {{Div col end}} ==== مغربی (16) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[چیچیہار]] – 161000 ** [[لونگجیانگ کاؤنٹی]] – 161100 ** [[فویو کاؤنٹی، ہیلونگجیانگ|فویو کاؤنٹی]] – 161200 ** [[نیہے]] – 161300 ** [[نینجیانگ کاؤنٹی]] (ہئیہے) – 161400 ** [[یان کاؤنٹی]] – 161500 ** [[کیشان کاؤنٹی]] – 161600 ** [[بایچوان کاؤنٹی]] – 161700 ** [[کیدونگ کاؤنٹی]] – 161800 ** [[گونان کاؤنٹی]] – 162100 ** [[دورباد منگول خود مختار کاؤنٹی]] (داچینگ) – 162200 ** [[لیندیان کاؤنٹی]] (داچینگ) – 162300 ** [[تایلای کاؤنٹی]] – 162400 ** [[ژالانتون]] (ہولونبویر، اندرونی منگولیا) – 162600 ** [[آرون پرچم]] (ہولونبویر، اندرونی منگولیا) – 162700 ** [[مورین داوا داور خود مختار پرچم]] (ہولونبویر، اندرونی منگولیا) – 162800 * [[داچینگ]] – 163000 * [[بیئآن]] (کاؤنٹی-سطح شہر، [[ہئیہے]]) – 164000 ** [[ووڈالیانچی]] (ہئیہے) – 164100 ** [[سونوو کاؤنٹی]] (ہئیہے) – 164200 ** [[ایہوی ضلع]] (ہئیہے) – 164300 ** [[شونکے کاؤنٹی]] (ہئیہے) – 164400 * [[داشینگآنلینگ پریفیکچر]] – 165000 ** [[ہوما کاؤنٹی]] – 165100 ** [[تاہے کاؤنٹی]] – 165200 ** [[مواے، ہیلونگجیانگ]] – 165300 {{Div col end}} == [[مشرقی چین]] – 2 == === [[جیانگسو]] – 21-22 === ==== جنوبی (21) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[نانجنگ]] – 210000 ** [[جیانگنینگ ضلع]] – 211100 ** [[لیشوئی ضلع]] – 211200 ** [[گاوچون ضلع]] – 211300 ** [[ییژینگ]] (یانگژو، شمالی) – 211400 ** [[لوہے ضلع]] – 211500 ** [[جینہو کاؤنٹی]] (ہوائیآن، شمالی) – 211600 ** [[شوئی کاؤنٹی]] (ہوائیآن، شمالی) – 211700 ** جیانگپو کاؤنٹی (سابقہ، ضم [[پوکؤ ضلع]]) – 211800 * [[ژینجیانگ]] – 212000 ** [[دانتو ضلع]] – 212100 ** [[یانگژونگ]] – 212200 ** [[دانیانگ، جیانگسو]] – 212300 ** [[جورونگ، جیانگسو|جورونگ]] – 212400 * [[چانگژو]] – 213000 ** [[ووجین ضلع]] – 213100 ** [[جینتان ضلع]] – 213200 ** [[لیئانگ]] – 213300 * [[ووشی]] – 214000 ** [[شیشان ضلع، ووشی|شیشان ضلع]] تے [[ہویشان ضلع]] (سابقہ ووشی کاؤنٹی) – 214100 ** [[ییشینگ]] – 214200 ** [[جیانگین]] – 214400 ** [[جنگجیانگ]] (تائیژو، شمالی) – 214500 * [[سوژوو]] – 215000 ** [[ووژونگ ضلع]]، [[شیانگچینگ ضلع، سوژو|شیانگچینگ ضلع]]، حصہ [[سوژو نواں ضلع]] تے حصہ [[سوژو صنعتی پارک]] (سابقہ [[وؤ کاؤنٹی]]) – 215100 ** [[ووجیانگ ضلع، سوژو|ووجیانگ ضلع]] – 215200 ** [[کونشان]] – 215300 ** [[تایکانگ]] – 215400 ** [[چانگشو]] – 215500 ** [[ژانگجیاگانگ]] – 215600 {{Div col end}} ==== شمالی (22) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[شوژو]] – 221000 ** [[تونگشان ضلع]] – 221100 ** [[سوئنینگ کاؤنٹی، جیانگسو|سوئنینگ کاؤنٹی]] – 221200 ** [[پیژو]] – 221300 ** [[شنیی، جیانگسو]] – 221400 ** [[پئی کاؤنٹی]] – 221600 ** [[فینگ کاؤنٹی، جیانگسو|فینگ کاؤنٹی]] – 221700 * [[لیانیونگگانگ]] – 222000 ** [[گانیو ضلع]] – 222100 ** [[گوانیون کاؤنٹی]] – 222200 ** [[دونگہائی کاؤنٹی]] – 222300 * [[ہوائیآن]] – 223000 ** [[ہونگزے کاؤنٹی]] – 223100 ** [[ہوائیآن ضلع]] – 223200 ** [[ہوایئین ضلع، ہوائیآن|ہوایئین ضلع]] – 223300 ** [[لیانشوی کاؤنٹی]] – 223400 ** [[گواننان کاؤنٹی]] (لیانیونگگانگ) – 223500 ** [[شویانگ کاؤنٹی]] (سوچیان) – 223600 ** [[سییانگ کاؤنٹی]] (سوچیان) – 223700 ** [[سوچیان]] (پریفیکچر-سطح) – 223800 ** [[سیہونگ کاؤنٹی]] (سوچیان) – 223900 (سابقہ 211900) * [[ینچینگ]] – 224000 ** [[دافینگ ضلع]] – 224100 ** [[دونگتائی]] – 224200 ** [[شیئانگ کاؤنٹی]] – 224300 ** [[فونینگ کاؤنٹی، جیانگسو|فونینگ کاؤنٹی]] – 224400 ** [[بینہائی کاؤنٹی]] – 224500 ** [[شیانگشوی کاؤنٹی]] – 224600 ** [[جیانہو کاؤنٹی]] – 224700 * [[یانگژو]] – 225000 ** [[ہانگجیانگ ضلع، یانگژو|ہانگجیانگ ضلع]] – 225100 ** [[جیانگدو ضلع]] – 225200 ** [[تائیژو، جیانگسو]] (پریفیکچر-سطح) – 225300 ** [[تائیشنگ]] (تائیژو) – 225400 ** [[جیانگیان ضلع]] (تائیژو) – 225500 ** [[گاویؤ]] – 225600 ** [[شینگہويا، جیانگسو|شینگہويا]] (تائیژو) – 225700 ** [[باوئینگ کاؤنٹی]] – 225800 * [[نانتونگ]] – 226000 ** [[ہایمین]] – 226100 ** [[شیدونگ، جیانگسو]] – 226200 ** [[تونگذؤ ضلع، نانتونگ|تونگذؤ ضلع]] – 226300 ** [[رودونگ کاؤنٹی]] – 226400 ** [[روگاو]] – 226500 ** [[ہائیان]] – 226600 {{Div col end}} === [[انہوئی]] – 23-24 === ==== شمالی (23) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[ہیفئی]] – 230000 ** [[Changfeng County]] – 231100 ** [[Feixi County]] – 231200 ** [[Shucheng County]] (in Lu'an) – 231300 ** [[ٹونگچینگ، انہوئی]] (in Wuhu) – 231400 ** [[Lujiang County]] – 231500 ** [[Feidong County]] – 231600 * [[ہوائینان]] – 232000 ** [[Fengtai County]] – 232100 ** [[Shou County]] – 232200 * [[بینگبو]] – 233000 ** [[Fengyang County]] (in Chuzhou) – 233100 ** [[Dingyuan County]] (in Chuzhou) – 233200 ** [[Wuhe County]] – 233300 ** [[Huaiyuan County]] – 233400 ** [[Mengcheng County]] (in Bozhou) – 233500 ** [[Guoyang County]] (in Bozhou) – 233600 ** [[Guzhen County]] – 233700 * [[سوژو، انہوئی]] – 234000 ** [[Lingbi County]] – 234200 ** [[Si County]] – 234300 * [[ہوائیبوئی]] – 235000 ** [[Suixi County, Anhui]] – 235100 ** [[Xiao County]] (in Suzhou) – 235200 ** [[Dangshan County]] (in Suzhou) – 235300 * [[فویانگ]] – 236000 ** [[ینگشنگ کاؤنٹی]] – 236200 ** [[Funan County]] – 236300 ** [[Linquan County]] – 236400 ** [[جئیشوو]] – 236500 ** [[Taihe County, Anhui|Taihe County]] – 236600 ** [[Lixin County]] (in Bozhou) – 236700 ** [[چیاوچینگ ضلع]] (in Bozhou) – 236800 * [[لوآن]] – 237000 ** [[Huoshan County]] – 237200 ** [[جنژائی کاؤنٹی]] – 237300 ** [[Huoqiu County]] – 237400 * [[چاوہو]] (County-level city, in Hefei) – 238000 ** [[Hanshan County]] (in Ma'anshan) – 238100 ** [[He County]] (in Ma'anshan) – 238200 * [[چوژوو]] – 239000 ** [[لائ'ان کاؤنٹی]] – 239200 ** [[تیانچانگ]] – 239300 ** [[منگگوانگ]] – 239400 ** [[Quanjiao County]] – 239500 {{Div col end}} ==== جنوبی (24) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[ووہو]] – 241000 ** [[Wuhu County]] – 241100 ** [[Fanchang County]] – 241200 * [[شوانچینگ]] – 242000 ** [[Langxi County]] – 242100 ** [[Guangde County]] – 242200 ** [[نینگگوو]] – 242300 ** [[Nanling County]] (in Wuhu) – 242400 ** [[Jing County, Anhui|Jing County]] – 242500 ** [[Jingde County]] – 242600 ** [[Huangshan District]] (in Huangshan City) – 242700 ** [[Qingyang County]] (in Chizhou) – 242800 * [[مآنشان]] – 243000 ** [[Dangtu County]] – 243100 * [[تونگلنگ]] – 244000 ** [[Yi'an District]] – 244100 * [[ہوانگشان شہر]] – 245000 ** [[Shitai County]] (in Chizhou) – 245100 ** [[She County, Anhui|She County]] – 245200 ** [[Jixi County]] (in Xuancheng) – 245300 ** [[Xiuning County]] – 245400 ** [[Yi County, Anhui|Yi County]] – 245500 ** [[Qimen County]] – 245600 * [[انچنگ]] – 246000 ** [[Huaining County]] – 246100 ** [[Wangjiang County]] – 246200 ** [[Qianshan County]] – 246300 ** [[Taihu County]] – 246400 ** [[Susong County]] – 246500 ** [[یوئشی کاؤنٹی, انہوئی]] – 246600 ** [[Zongyang County]] (in Tongling) – 246700 * [[چیژوو]] – 247100 ** [[Dongzhi County]] – 247200 {{Div col end}} === [[شانڈونگ]] – 25-27 === ==== شمال مغربی (25) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[جینان]] – 250000 ** [[Licheng District, Jinan|Licheng District]] – 250100 ** [[Zhangqiu]] – 250200 ** [[Changqing District]] – 250300 ** [[Pingyin County]] – 250400 ** [[Qihe County]] (in Dezhou) – 251100 ** [[Yucheng, Shandong|Yucheng]] (in Dezhou) – 251200 ** [[Jiyang County]] – 251400 ** [[Linyi County, Dezhou|Linyi County]] (in Dezhou) – 251500 ** [[Shanghe County]] – 251600 ** [[Huimin County]] (in Binzhou) – 251700 ** [[Yangxin County, Shandong|Yangxin County]] (in Binzhou) – 251800 ** [[Wudi County]] (in Binzhou) – 251900 * [[لیاوچینگ]] – 252000 ** [[Chiping County]] – 252100 ** [[Dong'e County]] – 252200 ** [[ینگگو کاؤنٹی، شندونگ]] – 252300 ** [[Shen County]] – 252400 ** [[Guan County, Shandong|Guan County]] – 252500 ** [[Linqing]] – 252600 ** [[Gaotang County]] – 252700 * [[دیژوو]] – 253000 ** [[Pingyuan County, Shandong|Pingyuan County]] – 253100 ** [[Xiajin County]] – 253200 ** [[Wucheng County]] – 253300 ** [[Ningjin County, Shandong|Ningjin County]] – 253400 ** [[Lingcheng District]] – 253500 ** [[Leling]] – 253600 ** [[Qingyun County]] – 253700 ** [[Gucheng County, Hebei|Gucheng County]] (in Hengshui, Hebei)– 253800 * [[زیبو]] – 255000 ** [[Zichuan District]] – 255100 ** [[Boshan District]] – 255200 ** [[Zhoucun District]] – 255300 ** [[Linzi District]] – 255400 ** [[ییوآن کاؤنٹی]] – 256100 ** [[Zouping County]] (in Binzhou) – 256200 ** [[Gaoqing County]] – 256300 ** [[Huantai County]] – 256400 ** [[Boxing County]] (in Binzhou) – 256500 ** [[بنژوو]] (Prefecture-level) – 256600 ** [[Zhanhua District]] – 256800 ** [[Huantai County]] – 256400 * [[ڈونگینگ]] – 257000 ** [[Dongying District]] – 257100 ** [[Hekou District]] – 257200 ** [[Guangrao County]] – 257300 ** [[Lijin County]] – 257400 ** [[Kenli County]] – 257500 {{Div col end}} ==== مشرقی (26) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[ویفانگ]] – 261000 ** [[Hanting District]] – 261100 ** [[Fangzi District]] – 261200 ** [[چانگیی، شانڈونگ]] – 261300 ** [[لائزہو]] (in Yantai) – 261400 ** [[گاومی]] – 261500 ** [[Anqiu]] – 262100 ** [[ژوچینگ]] – 262200 ** [[Wulian County]] (in Rizhao) – 262300 ** [[Changle County]] – 262400 ** [[چینگژوو]] – 262500 ** [[Linqu County]] – 262600 ** [[Shouguang]] – 262700 * [[یانتائی]] – 264000 ** [[Muping District]] – 264100 ** [[وییہائی]] (Prefecture-level) – 264200 ** [[رونگچینگ, شانڈونگ]] (in Weihai) – 264300 ** [[Wendeng District]] (in Weihai) – 264400 ** [[روشان، شانڈونگ]] (in Weihai) – 264500 ** [[Haiyang]] – 265100 ** [[Laiyang]] – 265200 ** [[Qixia, Shandong|Qixia]] – 265300 ** [[Zhaoyuan City]] – 265400 ** [[Fushan District]] – 265500 ** [[پینگلائی، شانڈونگ]] – 265600 ** [[لونگکوو]] – 265700 ** [[چانگداو کاؤنٹی]] – 265800 * [[چنگڈاؤ]] – 266000 ** [[لاوشان ضلع]] – 266100 ** [[جیمو]] – 266200 ** [[Jiaozhou City|Jiaozhou]] – 266300 ** [[شیہائآن]] (West, former [[شیہائآن]]) – 266400 ** Huangdao District (East) – 266500 ** [[لائشی]] – 266600 ** [[Pingdu]] – 266700 {{Div col end}} ==== جنوب مغربی (27) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[تائیآن]] – 271000 ** [[لائوو]] (Prefecture-level) – 271100 ** [[Xintai]] – 271200 ** [[Ningyang County]] – 271400 ** [[Dongping County]] – 271500 ** [[Feicheng]] – 271600 * [[جنینگ]] – 272000 ** [[یانژوو ضلع]] – 272100 ** [[Jinxiang County]] – 272200 ** [[Yutai County]] – 272300 ** [[Jiaxiang County]] – 272400 ** [[Wenshang County]] – 272500 ** [[Liangshan County]] – 272600 ** [[قوفو]] – 273100 ** [[Sishui County]] – 273200 ** [[Pingyi County]] (in Linyi) – 273300 ** [[Fei County]] (in Linyi) – 273400 ** [[Zoucheng]] – 273500 * [[ہازا]] – 274000 ** [[دینگتاو ضلع]] – 274100 ** [[Chengwu County]] – 274200 ** [[Shan County]] – 274300 ** [[Cao County]] – 274400 ** [[Dongming County]] – 274500 ** [[Juancheng County]] – 274600 ** [[یونچینگ کاؤنٹی]] – 274700 ** [[Juye County]] – 274900 * [[لنیی]] – 276000 ** [[Tancheng County]] – 276100 ** [[Mengyin County]] – 276200 ** [[Yinan County]] – 276300 ** [[یشی کاؤنٹی]] – 276400 ** [[Ju County]] (in Rizhao) – 276500 ** [[Junan County]] – 276600 ** [[Linshu County]] – 276700 ** [[ریژاو]] (Prefecture-level) – 276800 * [[زاوژوانگ]] – 277000 ** [[Shanting District]] – 277200 ** [[Yicheng District, Zaozhuang|Yicheng District]] – 277300 ** [[Tai'erzhuang District]] – 277400 ** [[تینگژؤ]] – 277500 ** [[Weishan County, Shandong|Weishan County]] (in Jining) – 277600 ** [[لانلینگ کاؤنٹی]] (in Linyi) – 277700 {{Div col end}} == [[مشرقی چین]] – 3 == === [[ژجیانگ]] – 31-32 === ==== شمالی (31) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[ہانگژو]] – 310000 ** [[Yuhang District]] – 311100 ** [[شیاوشان ضلع]] – 311200 ** [[Lin'an City|Lin'an]] – 311300 ** [[Fuyang District]] – 311400 ** [[Tonglu County]] – 311500 ** [[جیاندو]] – 311600 ** [[Chun'an County]] – 311700 ** [[ژوجی]] (in Shaoxing) – 311800 * [[شاوشنگ]] – 312000 ** [[Shangyu District]] – 312300 ** [[Shengzhou]] – 312400 ** [[Xinchang County]] – 312500 * [[ہوثوو]] – 313000 ** [[Changxing County]] – 313100 ** [[Deqing County, Zhejiang|Deqing County]] – 313200 ** [[Anji County]] – 313300 * [[جیاشنگ]] – 314000 ** [[Jiashan County]] – 314100 ** [[پنگہو]] – 314200 ** [[Haiyan County, Zhejiang|Haiyan County]] – 314300 ** [[ہائنینگ]] – 314400 ** [[Tongxiang]] – 314500 * [[ننگبو]] – 315000 ** [[یینژؤ ضلع، ننگبو]] – 315100 ** [[ژینہائی ضلع]] – 315200 ** [[سیچی شہر]] – 315300 ** [[یویو]] – 315400 ** [[فیوگہويا]] – 315500 ** [[Ninghai County]] – 315600 ** [[شیانگشان کاؤنٹی، ژجیانگ]] – 315700 ** [[Beilun District]] – 315800 * [[ژووشان]] – 316000 ** [[Putuo District, Zhoushan|Putuo District]] – 316100 ** [[Daishan County]] – 316200 * [[Linhai]] (County-level city, in Taizhou) – 317000 ** [[Sanmen County]] (in Taizhou) – 317100 ** [[Tiantai County]] (in Taizhou) – 317200 ** [[Xianju County]] (in Taizhou) – 317300 ** [[وینلینگ]] (in Taizhou) – 317500 ** [[یوہوان]] (in Taizhou) – 317600 * [[تائیژو، ژجیانگ]] – 318000 {{Div col end}} ==== جنوبی (32) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[جنہويا]] – 321000 ** [[Lanxi, Zhejiang|Lanxi]] – 321100 ** [[Wuyi County, Zhejiang|Wuyi County]] – 321200 ** [[یونگکانگ، زھجیانگ]] – 321300 ** [[Jinyun County]] (in Lishui) – 321400 ** [[یوو]] – 322000 ** [[ڈونگیانگ]] – 322100 ** [[Pujiang County, Zhejiang|Pujiang County]] – 322200 ** [[Pan'an County]] – 322300 * [[لیشوئی]] – 323000 ** [[Suichang County]] – 323300 ** [[Songyang County]] – 323400 ** [[Jingning She Autonomous County]] – 323500 ** [[لونگشوان]] – 323600 ** [[یونہی کاؤنٹی]] – 323700 ** [[Qingyuan County, Zhejiang|Qingyuan County]] – 323800 ** [[Qingtian County]] – 323900 * [[چیوژوو]] – 324000 ** [[Jiangshan]] – 324100 ** [[Changshan County]] – 324200 ** [[Kaihua County]] – 324300 ** [[لونگیؤ کاؤنٹی]] – 324400 * [[ونژو]] – 325000 ** [[یونگجیہ کاؤنٹی]] – 325100 ** [[رویئان]] – 325200 ** [[Wencheng County]] – 325300 ** [[Pingyang County]] – 325400 ** [[Taishun County]] – 325500 ** [[یوئچنگ]] – 325600 ** [[Dongtou District]] – 325700 ** [[Cangnan County]] – 325800 {{Div col end}} === [[جیانگشی]] – 33-34 === ==== شمالی (33) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[نانچانگ]] – 330000 ** [[Xinjian District]] – 330100 ** [[Nanchang County]] – 330200 ** [[یونگزیو کاؤنٹی]] (in Jiujiang) – 330300 ** [[دعان کاؤنٹی]] (in Jiujiang) – 330400 ** [[Anyi County]] – 330500 ** [[Jing'an County]] (in Yichun) – 330600 ** [[Fengxin County]] (in Yichun) – 330700 ** [[Gao'an]] (in Yichun) – 330800 ** [[فینگچینگ، جیانگشی]] (in Yichun) – 331100 ** [[ژانگشو]] (in Yichun) – 331200 ** [[Xingan County]] (in Ji'an) – 331300 ** [[Xiajiang County]] (in Ji'an) – 331400 ** [[یونگفینگ کاؤنٹی]] (in Ji'an) – 331500 ** [[Jishui County]] (in Ji'an) – 331600 ** [[Jinxian County]] – 331700 ** [[Dongxiang County, Jiangxi|Dongxiang County]] (in Fuzhou) – 331800 * [[جیوجیانگ]] – 332000 ** [[Jiujiang County]] – 332100 ** [[Ruichang]] – 332200 ** [[Wuning County]] – 332300 ** [[Xiushui County]] – 332400 ** [[ہوکؤ کاؤنٹی]] – 332500 ** [[دوچانگ کاؤنٹی]] – 332600 ** [[Pengze County]] – 332700 ** [[Lushan City]] – 332800 ** [[Lianxi District]] – 332900 * [[جینگدیذین]] – 333000 ** [[Poyang County]] (in Shangrao) – 333100 ** [[Wuyuan County, Jiangxi|Wuyuan County]] (in Shangrao) – 333200 ** [[Leping]] – 333300 * [[شانگراو]] – 334000 ** [[Shangrao County]] – 334100 ** [[Dexing, Jiangxi|Dexing]] – 334200 ** [[Hengfeng County]] – 334300 ** [[Yiyang County, Jiangxi|Yiyang County]] – 334400 ** [[Yanshan County, Jiangxi|Yanshan County]] – 334500 ** [[Guangfeng District]] – 334600 ** [[یشن کاؤنٹی]] – 334700 * [[ینگتان]] – 335000 ** [[یگان کاؤنٹی]] (in Shangrao) – 335100 ** [[یوجیانگ کاؤنٹی]] – 335200 ** [[Zixi County]] (in Fuzhou) – 335300 ** [[Guixi City]] – 335400 ** [[Wannian County]] (in Shangrao) – 335500 * [[ییشون، جیانگشی]] – 336000 ** [[Wanzai County]] – 336100 ** [[Tonggu County]] – 336200 ** [[یفنگ کاؤنٹی]] – 336300 ** [[Shanggao County]] – 336400 ** [[شینیو]] (Prefecture-level) – 336500 ** [[فینويں کاؤنٹی]] (in Xinyu) – 336600 * [[پنگشیانگ]] – 337000 ** [[Lianhua County]] – 337100 ** [[Luxi County, Jiangxi|Luxi County]] – 337200 {{Div col end}} ==== جنوبی (34) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[گانژوو]] – 341000 ** [[Gan County]] – 341100 ** [[Shangyou County]] – 341200 ** [[Chongyi County]] – 341300 ** [[Nankang District, Ganzhou|Nankang District]] – 341400 ** [[Dayu County]] – 341500 ** [[Xinfeng County, Jiangxi|Xinfeng County]] – 341600 ** [[Longnan County]] – 341700 ** [[Quannan County]] – 341800 ** [[دینگنان کاؤنٹی]] – 341900 ** [[Anyuan County]] – 342100 ** [[Xunwu County]] – 342200 ** [[یادو کاؤنٹی]] – 342300 ** [[Xingguo County]] – 342400 ** [[رویجین]] – 342500 ** [[Huichang County]] – 342600 ** [[Shicheng County]] – 342700 ** [[Ningdu County]] – 342800 * [[جیآن، جیانگشی]] – 343000 ** [[Ji'an County]] – 343100 ** [[Anfu County]] – 343200 ** [[ونگشن کاؤنٹی]] – 343400 ** [[Jinggangshan City]] – 343600 ** [[Taihe County, Jiangxi|Taihe County]] – 343700 ** [[Wan'an County]] – 343800 ** [[Suichuan]] – 343900 * [[فوژو، جیانگشی]] – 344000 ** Parts of [[Linchuan District]] – 344100 ** [[Chongren County]] – 344200 ** [[Le'an County]] – 344300 ** [[یھوانگ کاؤنٹی]] – 344400 ** [[Nanfeng County]] – 344500 ** [[Lichuan County]] – 344600 ** [[Nancheng County]] – 344700 ** [[Jinxi County]] – 344800 ** [[گوانگچانگ کاؤنٹی]] – 344900 {{Div col end}} === [[فوجیان]] – 35-36 === ==== شمالی (35) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[فوژو]] – 350000 ** [[Minhou County]] – 350100 ** [[چانگلے]] – 350200 ** [[فوچنگ]] – 350300 ** [[پنگتان کاؤنٹی]] – 350400 ** [[Lianjiang County]] (exempt [[جزائر ماتسو]]) – 350500 ** [[Luoyuan County]] – 350600 ** [[یونگتی کاؤنٹی]] – 350700 ** [[Minqing County]] – 350800 * [[پوتیان]] – 351100 ** [[Xianyou County]] – 351200 * [[نینگدے]] – 352100 ** [[Gutian County]] – 352200 ** [[Pingnan County, Fujian|Pingnan County]] – 352300 * [[نانپنگ]] – 353000 ** [[جیان اوو]] – 353100 ** [[Shunchang County]] – 353200 ** [[Jiangle County]] (in Sanmin) – 353300 ** [[Pucheng County, Fujian|Pucheng County]] – 353400 ** [[Songxi County]] – 353500 ** [[Zhenghe County]] – 353600 ** [[شاؤوو]] – 354000 ** [[Guangze County]] – 354100 ** [[جیآنیانگ، فوجیان]] – 354200 ** [[ووئیشان، فوجیان]] – 354300 ** [[Taining County]] (in Sanmin) – 354400 ** [[Jianning County]] (in Sanmin) – 354500 * [[فوآن]] (in Ningde) – 355000 ** [[Xiapu County]] – 355100 ** [[فودنگ]] – 355200 ** [[Zherong County]] – 355300 ** [[Zhouning County]] – 355400 ** [[Shouning County]] – 355500 {{Div col end}} ==== جنوبی (36) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[شیامین]] – 361000 ** [[Tong'an District]] – 361100 * [[چوانژو]] – 362000 ** [[Hui'an County]] – 362100 ** [[جنجیانگ، فوجیان]] – 362200 ** [[نانآن، فوجیان]] – 362300 ** [[Anxi County]] – 362400 ** [[Dehua County]] – 362500 ** [[یونگچن کاؤنٹی]] – 362600 * [[ژانگژو]] – 363000 ** [[لونگہائی شہر]] – 363100 ** [[Zhangpu County]] – 363200 ** [[نشو کاؤنٹی]] – 363300 ** [[دونگشان کاؤنٹی]] – 363400 ** [[Zhao'an County]] – 363500 ** [[Nanjing County]] – 363600 ** [[Pinghe County]] – 363700 ** [[Hua'an County]] – 363800 ** [[Changtai County]] – 363900 * [[لونگیان]] – 364000 ** [[یونگڈنگ کاؤنٹی]] – 364100 ** [[Shanghang County]] – 364200 ** [[Wuping County]] – 364300 ** [[ژانگپنگ]] – 364400 * [[سانمنگ]] – 365000 ** [[یوگزی کاؤنٹی]] – 365100 ** [[Mingxi County]] – 365200 ** [[Qingliu County]] – 365300 ** [[Ninghua County]] – 365400 ** [[Sha County]] – 365500 ** [[یونگان]] – 366000 ** [[Datian County]] – 366100 ** [[Liancheng County]] – 366200 ** [[چانگتینگ کاؤنٹی]] – 366300 {{Div col end}} == [[وسطی چین]] – 4 == === [[ہونان]] – 41-42 === ==== شمالی (41) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[چانگشا]] – 410000 ** [[Changsha County]] – 410100 ** [[Wangcheng District]] – 410200 ** [[Liuyang]] – 410300 ** [[Pingjiang County]] (in Yueyang) – 410400 ** [[Xiangyin County]] (in Yueyang) – 410500 ** [[Ningxiang|Ningxiang City]] – 410600 * [[شیانگتان]] – 411100 ** [[Xiangtan County]] – 411200 ** [[Shaoshan]] – 411300 ** [[Xiangxiang]] – 411400 * [[ژوژوو]] – 412000 ** [[Zhuzhou County]] – 412100 ** [[Liling]] – 412200 ** [[یو کاؤنٹی]] – 412300 ** [[Chaling County]] – 412400 ** [[Yanling County, Hunan|Yanling County]] – 412500 * [[یینگ]] – 413000 ** [[Yuanjiang, Hunan|Yuanjiang]] – 413100 ** [[Nan County]] – 413200 ** [[تاوجیانگ کاؤنٹی]] – 413300 ** [[Anhua County]] – 413400 * [[یوئیانگ]] – 414000 ** [[یینگ کاؤنٹی]] – 414100 ** [[Huarong County]] – 414200 ** [[Linxiang City]] – 414300 ** [[Miluo City]] – 414400 * [[چانگدا]] – 415000 ** [[Dingcheng District]] – 415100 ** [[Linli County]] – 415200 ** [[Shimen County]] – 415300 ** [[Jinshi City]] – 415400 ** [[Li County, Hunan|Li County]] – 415500 ** [[Anxiang County]] – 415600 ** [[تاویونان کاؤنٹی]] – 415700 ** [[Hanshou County]] – 415900 * [[شیانگشی توجیا تے میاو خود مختار پریفیکچر]] ([[جیسہؤ]]) – 416000 ** [[Luxi County, Hunan|Luxi County]] – 416100 ** [[Fenghuang County]] – 416200 ** [[Guzhang County]] – 416300 ** [[Huayuan County]] – 416400 ** [[Baojing County]] – 416500 ** [[یونگشون کاؤنٹی]] – 416700 ** [[Longshan County]] – 416800 * [[لؤدی]] – 417000 ** [[Lianyuan]] – 417100 ** [[Lengshuijiang]] – 417200 ** [[Lengshuijiang]] – 417500 ** [[Xinhua County]] – 417600 ** [[Shuangfeng County]] – 417700 (former 411500) * [[ہوایہويا]] – 418000 ** [[Hongjiang]] – 418200 ** [[Huitong County]] – 418300 ** [[جنگژوو میاو تے ڈونگ خود مختار کاؤنٹی]] – 418400 ** [[تونگداو ڈونگ خود مختار کاؤنٹی]] – 418500 ** [[ژیجیانگ ڈونگ خود مختار کاؤنٹی]] – 419100 ** [[شینہوانگ ڈونگ خود مختار کاؤنٹی]] – 419200 ** [[شوپو کاؤنٹی]] – 419300 ** [[مایانگ میاو خود مختار کاؤنٹی]] – 419400 ** [[Chenxi County]] – 419500 ** [[یوآنلنگ کاؤنٹی]] – 419600 {{Div col end}} ==== جنوب وچ اہ‏م (42) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[ہینگیانگ]] – 421000 ** [[Hengnan County]] – 421100 ** [[Hengyang County]] – 421200 ** [[Hengshan County]] – 421300 ** [[Hengdong County]] – 421400 ** [[Changning, Hunan|Changning]] – 421500 ** [[Qidong County]] – 421600 ** [[Leiyang]] – 421800 ** [[Nanyue District]] – 421900 * [[شاویانگ]] – 422000 ** [[Shaoyang County]] – 422100 ** [[Longhui County]] – 422200 ** [[Dongkou County]] – 422300 ** [[Wugang, Hunan|Wugang]] – 422400 ** [[چینگبو میاو خود مختار کاؤنٹی]] – 422500 ** [[Suining County, Hunan|Suining County]] – 422600 ** [[Xinning County, Hunan|Xinning County]] – 422700 ** [[Shaodong County]] – 422800 * [[Chenzhou]] – 423000 ** [[ونگشنگ کاؤنٹی]] – 423300 ** [[Zixing]] – 423400 ** [[Guidong County]] – 423500 ** [[Anren County]] – 423600 ** [[Rucheng County]] – 424100 ** [[ییژانگ کاؤنٹی]] – 424200 ** [[Linwu County]] – 424200 ** [[Guiyang County]] – 424300 ** [[Jiahe County]] – 424400 * [[یونگژو]] – 425000 ** [[Lengshuitan District]] – 425100 ** [[Shuangpai County]] – 425200 ** [[Jiangyong County]] – 425400 ** [[جیانگہويا یاو خود مختار کاؤنٹی]] – 425500 ** [[Ningyuan County]] – 425600 ** [[Xintian County]] – 425700 ** [[Lanshan County]] – 425800 ** [[Dong'an County]] – 425900 * [[ژانگجیانیے]] – 427000 (former 416600) ** [[Sangzhi County]] – 427100 (former 416900) ** [[Cili County]] – 427200 (former 415800) {{Div col end}} === [[ہوبئی]] – 43-44 === ==== مشرق وچ اہ‏م (43) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[ووہان]] – 430000 ** [[Caidian District]] – 430100 ** [[Jiangxia District]] – 430200 ** [[Xinzhou District, Wuhan|Xinzhou District]] – 431300 ** [[تیانمین]] (Sub-prefecture-level city) – 431700 ** [[Jingshan County]] (in Jingmen) – 431800 ** [[Zhongxiang]] (in Jingmen) – 431900 * [[شیاوگان]] – 432000 ** [[Xiaonan District]] – 432100 ** [[Huangpi District]] (in Wuhan) – 432200 ** [[Hanchuan]] – 432300 ** [[ینگچینگ]] – 432400 ** [[یونمینگ کاؤنٹی]] – 432500 ** [[Anlu]] – 432600 ** [[Guangshui]] (in Suizhou) – 432700 ** [[Dawu County, Hubei|Dawu County]] – 432800 * [[شیانتاو]] (Sub-prefecture-level city) – 433000 ** [[چیانجیانگ، ہوبئی]] (Sub-prefecture-level city) – 433100 ** [[Honghu]] (in Jingzhou) – 433200 ** [[جیانلی کاؤنٹی]] (in Jingzhou) – 433300 * [[جنگژوو]] – 434000 ** [[Jiangling County]] – 434100 ** [[Songzi]] – 434200 ** [[Gong'an County]] – 434300 ** [[Shishou]] – 434400 * [[ہوانگشی]] – 435000 ** [[Daye, Hubei|Daye]] – 435100 ** [[Yangxin County, Hubei|Yangxin County]] – 435200 ** [[Qichun County]] (in Huanggang) – 435300 ** [[Wuxue]] – 435400 ** [[Huangmei County]] – 435500 * [[ایژؤ]] – 436000 * [[شیانانگ]] – 437000 ** [[Jiayu County]] – 437200 ** [[Chibi, Hubei|Chibi]] – 437300 ** [[Tongcheng County]] – 437400 ** [[Chongyang County]] – 437500 ** [[Tongshan County]] – 437600 * [[ہوانگگانگ]] – 438000 ** [[Xishui County, Hubei|Xishui County]] – 438200 ** [[ماچینگ]] – 438300 ** [[Hong'an County]] – 438400 ** [[Luotian County]] – 438600 ** [[ینگشن کاؤنٹی، ہبی]] – 438700 {{Div col end}} ==== مغرب وچ اہ‏م (44) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[شیانگیانگ]] – 441000 ** [[Xiangzhou District, Xiangyang|Xiangzhou District]] – 441100 ** [[Zaoyang City]] – 441200 ** [[سویژؤ]] (Prefecture-level) – 441300 ** [[یچینگ، ہبی]] – 441400 ** [[Nanzhang County]] – 441500 ** [[Baokang County]] – 441600 ** [[Gucheng County, Hubei|Gucheng County]] – 441700 ** [[لاوہیکو]] – 441800 * [[شییان]] – 442000 ** [[Fang County]] – 442100 ** [[Zhushan County]] – 442200 ** [[Zhuxi County]] – 442300 ** [[شینونگجیا]] (Sub-prefecture-level city) – 442400 ** [[یون کاؤنٹی، ہبی]] – 442500 ** [[ینگزی کاؤنٹی]] – 442600 ** [[Danjiangkou]] – 442700 * [[یچنگ]] – 443000 ** [[یلنگ ضلع]] – 443100 ** [[Zhijiang, Hubei|Zhijiang]] – 443200 ** [[وؤفینگ توجیا خود مختار کاؤنٹی]] – 443400 ** [[چانگیانگ توجیا خود مختار کاؤنٹی]] – 443500 ** [[Zigui County]] – 443600 ** [[Xingshan County]] – 443700 ** [[Dangyang]] – 444100 ** [[Yuanan County]] – 444200 ** [[Badong County]] (in Enshi Tujia and Miao Autonomous Prefecture) – 444300 * [[اینسہی توجیا تے میاو خود مختار پریفیکچر]] ([[اینسہی شہر]]) – 445000 ** [[Jianshi County]] – 445300 ** [[لیچوان، ہوبئی]] – 445400 ** [[Xuan'en County]] – 445500 ** [[Xianfeng County]] – 445600 ** [[لائفینگ کاؤنٹی]] – 445700 ** [[Hefeng County]] – 445800 * [[جنگمین]] – 448000 ** [[Shayang County]] – 448200 {{Div col end}} === [[ہینان]] – 45-47 === ==== شمال مشرقی (45) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[ژینگژو]] – 450000 ** [[شنگیانگ]] – 450100 ** [[شینژینگ]] – 451100 ** [[گونگیی]] – 451200 ** [[Zhongmu County]] – 451300 ** [[Weishi County]] (in Kaifeng) – 452100 ** [[Tongxu County]] (in Kaifeng) – 452200 ** [[Xinmi]] – 452300 ** [[دینگفینگ]] – 452400 ** [[Xiangcheng County, Henan|Xiangcheng County]] (in Xuchang) – 452600 * [[شنشیانگ]] – 453000 ** [[Weihui]] – 453100 ** [[Yanjin County, Henan|Yanjin County]] – 453200 ** [[Fengqiu County]] – 453300 ** [[Changyuan County]] – 453400 ** [[Yuanyang County, Henan|Yuanyang County]] – 453600 ** [[Huixian]] – 453600 ** [[Xinxiang County]] – 453700 ** [[Huojia County]] – 453800 * [[جیاوزوو]] – 454000 and 454100 ** [[Xiuwu County]] – 454300 ** [[Bo'ai County]] – 454400 ** [[Qinyang City]] – 454500 ** [[جییوان]] (Sub-prefecture-level)– 454600 ** [[Mengzhou City]] – 454700 ** [[Wen County, Henan|Wen County]] – 454800 ** [[Wuzhi County]] – 454900 * [[آنیانگ]] – 455000 ** [[Anyang County]] – 455100 ** [[Tangyin County]] – 456100 ** [[Xun County]] (in Hebi) – 456200 ** [[Neihuang County]] – 456300 ** [[Hua County, Henan|Hua County]] – 456400 ** [[Linzhou, Henan|Linzhou City]] – 456500 ** [[ہئبی]] (Prefecture-level)– 456600 ** [[Qi County, Hebi|Qi County]] (in Hebi) – 456700 * [[پویانگ]] – 457000 ** [[Puyang County]] – 457100 ** [[Qingfeng County]] – 457300 ** [[Nanle County]] – 457400 ** [[Fan County]] – 457500 ** [[Taiqian County]] – 457600 {{Div col end}} ==== جنوب مشرقی (46) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[شوچانگ]] – 461000 ** [[Xuchang County]] – 461100 ** [[Yanling County, Henan|Yanling County]] – 461200 ** [[Fugou County]] (in Zhoukou) – 461300 ** [[Changge]] – 461500 ** [[Yuzhou City]] – 461600 * [[لؤہے]] – 462000 ** [[Xiping County]] (in Zhumadian) – 462100 ** [[ینچینگ ضلع، لوہے]] – 462300 ** [[Wuyang County]] – 462400 ** [[Wugang, Henan|Wugang]] (in Pingdingshan) – 462500 ** [[Linying County]] – 462600 * [[ژومادیان]] – 463000 ** [[Suiping County]] – 463100 ** [[Queshan County]] – 463200 ** [[Runan County]] – 463300 ** [[Pingyu County]] – 463400 ** [[Xincai County]] – 463500 ** [[Zhengyang County]] – 463600 ** [[Biyang County]] – 463700 * [[شنیانگ]] – 464000 ** [[Luoshan County]] – 464200 ** [[Xi County, Henan|Xi County]] – 464300 ** [[Huaibin County]] – 464400 ** [[Huangchuan County]] – 465100 ** [[Gushi County]] – 465200 ** [[Shangcheng County]] – 465300 ** [[Guangshan County]] – 465400 ** [[Xin County]] – 465500 * [[ژووکوو]] – 466000 ** [[Shangshui County]] – 466100 ** [[Xiangcheng City]] – 466200 ** [[Shenqiu County]] – 466300 ** [[Xihua County]] – 466600 ** [[Huaiyang County]] – 466700 * [[پنگڈنگشان]] – 467000 ** [[Jia County, Henan|Jia County]] – 467100 ** [[Ye County]] – 467200 ** [[لوشان کاؤنٹی، ہینان]] – 467300 ** [[Baofeng County]] – 467400 ** [[روژؤ]] – 467500 {{Div col end}} ==== مغربی (47) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[لوویانگ]] – 471000 ** [[Mengjin County]] – 471100 ** [[Ruyang County]] – 471200 ** [[ییچوان کاؤنٹی، ہنان]] – 471300 ** [[Song County]] – 471400 ** [[لوانچوان کاؤنٹی]] – 471500 ** [[Yiyang County, Luoyang|Yiyang County]] – 471600 ** [[Luoning County]] – 471700 ** [[Xin'an County]] – 471800 ** [[Yanshi]] – 471900 * [[سامینشیا]] – 472000 ** [[Shanzhou District]] – 472100 ** [[لوشی کاؤنٹی]] – 472200 ** [[یما، ہنان]] – 472300 ** [[Mianchi County]] – 472400 ** [[Lingbao, Henan|Lingbao]] – 472500 * [[نانیانگ، ہینان]] – 473000 and 473100 ** [[Fangcheng County]] – 473200 ** [[Sheqi County]] – 473300 ** [[Tanghe County]] – 473400 ** [[Xinye County]] – 473500 ** [[ڈینگژو]] – 474100 ** [[Zhenping County, Henan|Zhenping County]] – 474200 ** [[Neixiang County]] – 474300 ** [[شیچوان کاؤنٹی]] – 474400 ** [[شیشیا کاؤنٹی]] – 474500 ** [[Nanzhao County]] – 474600 ** [[Tongbai County]] – 474700 * [[کائفینگ]] – 475000 ** [[Xiangfu District]] – 475100 ** [[Qi County, Kaifeng|Qi County]] – 475200 ** [[لنکاو کاؤنٹی]] – 475300 ** [[Taikang County]] (in Zhoukou) – 475400 * [[شانگچیو]] – 476000 and 476100 ** [[Zhecheng County]] – 476200 ** [[یوچینگ کاؤنٹی]] – 476300 ** [[Xiayi County]] – 476400 ** [[یونگچینگ]] – 476600 ** [[Ningling County]] – 476700 ** [[Minquan County]] – 476800 ** [[Sui County, Henan|Sui County]] – 476900 * [[Dancheng County]] (in Zhoukou) – 477100 ** [[Luyi County]] (in Zhoukou) – 477200 {{Div col end}} == [[جنوبی چین]] تے [[گوئیژو]] – 5 == === [[گوانگڈونگ]] – 51-52 === ==== مشرق وچ اہ‏م (51) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[گوانگژو]] – 510000 ** [[ہوادو ضلع]] – 510800 ** [[Conghua District]] – 510900 ** [[Xinfeng County, Guangdong|Xinfeng County]] (in Shaoguan) – 511100 ** [[Zengcheng District]] – 511300 ** [[Panyu District]] and [[نانشا ضلع]] – 511400 ** [[چینگیوان]] (Prefecture-level) – 511500 ** [[Fogang County]] (in Qingyuan) – 511600 * [[شاوگوان]] – 512000 ** [[Qujiang District, Shaoguan|Qujiang District]] – 512100 ** [[لیچانگ]] – 512200 ** [[Renhua County]] – 512300 ** [[نانشیونگ]] – 512400 ** [[Shixing County]] – 512500 ** [[Wengyuan County]] – 512600 ** [[رویوان یاو خود مختار کاؤنٹی]] – 512700 * [[ینگدے]] (in Qingyuan) – 513000 ** [[Yangshan County]] – 513100 ** [[لیانشان ژوانگ تے یاو خود مختار کاؤنٹی]] – 513200 ** [[لیانان یاو خود مختار کاؤنٹی]] – 513300 ** [[لیانژوو]] – 513400 * [[مئیژو]] – 514000 ** [[Jiaoling County]] – 514100 ** [[Dabu County]] – 514200 ** [[Fengshun County]] – 514300 ** [[Wuhua County]] – 514400 ** [[شنگنینگ، گوانگڈونگ]] – 514500 ** [[Pingyuan County, Guangdong|Pingyuan County]] – 514600 * [[شانتو]] – 515000 ** [[چیاویانگ ضلع، شانتو]] and [[چاونان ضلع]] – 515100 ** [[ہویلائی کاؤنٹی]] (in Jieyang) – 515200 ** [[پونینگ]] (in Jieyang) – 515300 ** [[Jiexi County]] (in Jieyang) – 515400 ** [[Jiedong District]] (in Jieyang) – 515500 ** [[Chao'an District]] (in Chaozhou) – 515600 ** [[Raoping County]] (in Chaozhou) – 515700 ** [[Chenghai District]] – 515800 ** [[Nan'ao County]] – 515900 * [[ہوئیژوو]] – 516000 ** [[Boluo County]] – 516100 ** [[Huiyang District]] – 516200 ** [[Huidong County, Guangdong|Huidong County]] – 516300 ** [[ہایفینگ کاؤنٹی]] (in Shanwei) – 516400 ** [[لوفینگ، گوانگڈونگ]] (in Shanwei) – 516500 ** [[شانوئی]] (Prefecture-level) – 516600 ** [[Luhe County]] – 516700 ** [[Longmen County]] – 516800 (former 511200) * [[ہیئوان]] – 517000 ** [[Lianping County]] – 517100 ** [[Heping County]] – 517200 ** [[Longchuan County, Guangdong|Longchuan County]] – 517300 ** [[زیجین کاؤنٹی]] – 517400 ** [[Dongyuan County]] – 517500 * [[شینزین]] – 518000 ** [[باوآن ضلع]] and [[Longgang District, Shenzhen|Longgang District]] – 518100 * [[ژوہوئی]] – 519000 ** [[Doumen District]] – 519100 {{Div col end}} [[Guangzhou Higher Education Mega Center]] is located in [[Xiaoguwei]] of [[Panyu District]], but the post code uses 510006. ==== مغرب وچ اہ‏م (52) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[چاوژوو]] – 521000 * [[جیئیانگ]] – 522000 * [[ڈونگوان]] – 523000 (former 511700) * [[ژانگجیانگ]] – 524000 ** [[Xuwen County]] – 524100 ** [[لائژوو]] – 524200 ** [[Suixi County, Guangdong|Suixi County]] – 524300 ** [[لیانجیانگ، گوانگڈونگ]] – 524400 ** [[ووچوان، گوانگڈونگ]] – 524500 * [[ماومنگ]] – 525000 ** [[ہواژوو، گوانگڈونگ]] – 525100 ** [[گاوژوو]] – 525200 ** [[شنیی، گوانگڈونگ]] – 525300 ** [[Dianbai District]] – 525400 * [[ژاوچنگ]] – 526000 ** [[گاویاو]] – 526100 ** [[سیہوئی]] – 526200 ** [[Guangning County]] – 526300 ** [[Huaiji County]] – 526400 ** [[Fengkai County]] – 526500 ** [[Deqing County, Guangdong|Deqing County]] – 526600 * [[یونفو]] – 527000 ** [[یونچینگ ضلع]] – 527300 ** [[Yunan County]] – 527100 ** [[Yun'an District]] – 527500 ** [[لؤودنگ]] – 527200 ** [[Xinxing County]] – 527400 * [[فوشان]] – 528000 ** [[Sanshui District]] – 528100 ** [[Nanhai District]] – 528200 ** [[Shunde District]] – 528300 ** [[ژونگشان]] (Prefecture-level) – 528400 ** [[Gaoming District]] – 528500 * [[جیانگمین]] – 529000 ** [[Xinhui District]] – 529100 ** [[تائشان]] – 529200 ** [[کائپنگ]] – 529300 ** [[اینپینگ]] – 529400 ** [[ہیشان، گوانگڈونگ]] – 529500 ** [[ینگجیانگ]] (Prefecture-level) – 529600 ** [[ینگچن]] (in Yangjiang) – 529700 ** [[Yangxi County]] (in Yangjiang) – 529800 {{Div col end}} === [[گوانگشی]] – 53-54 === ==== مغربی (53) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[نانینگ]] – 530000 ** [[Wuming District]] – 530100 ** [[یونگننگ ضلع]] – 530200 ** [[Heng County]] – 530300 ** [[Binyang County]] – 530400 ** [[Shanglin County]] – 530500 ** [[Mashan County]] – 530600 ** [[دوآن یاو خود مختار کاؤنٹی]] (in Hechi) – 530700 ** [[داہويا یاو خود مختار کاؤنٹی]] (in Hechi) – 530800 ** [[Pingguo County]] (in Baise) – 531400 ** [[Tiandong County]] (in Baise) – 531500 ** [[Fusui County]] (in Chongzuo) – 532100 ** [[چونگزوو]] (Prefecture-level) – 532200 ** [[Daxin County]] (in Chongzuo) – 532300 ** [[Longzhou County]] (in Chongzuo) – 532400 ** [[Ningming County]] (in Chongzuo) – 532500 ** [[پنگشیانگ، گوانگشی]] (in Chongzuo) – 532600 ** [[Long'an County]] – 532700 ** [[Tiandeng County]] (in Chongzuo) – 532800 * [[بائسی]] – 533000 ** [[Lingyun County]] – 533100 ** [[Leye County]] – 533200 ** [[Tianlin County]] – 533300 ** [[Longlin Various Nationalities Autonomous County]] – 533400 ** [[Xilin County]] – 533500 ** [[Tianyang County]] – 533600 ** [[Debao County]] – 533700 ** [[Jingxi, Guangxi|Jingxi]] – 533800 ** [[Napo County]] – 533900 * [[چنژوو]] – 535000 ** [[Pubei County]] – 535300 ** [[Lingshan County]] – 535400 ** [[Shangsi County]] (in Fangchenggang) – 535500 * [[بیئہائی]] – 536000 ** [[Hepu County]] – 536100 * [[یولن، گوانگشی]] – 537000 ** [[گوئگانگ]] (Prefecture-level) – 537100 ** [[گوئپنگ]] (in Guigang) – 537200 ** [[Pingnan County, Guangxi|Pingnan County]] (in Guigang) – 537300 ** [[بیئلیو]] – 537400 ** [[Rong County, Guangxi|Rong County]] – 537500 ** [[Bobai County]] – 537600 ** [[Luchuan County]] – 537700 ** [[Xingye County]] – 537800 * [[فانگچینگگانگ]] – 538000 (former 535600 and 535700) ** [[ڈونگشنگ، گوانگشی]] – 538100 {{Div col end}} ==== مشرقی (54) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[گوئلن]] – 541000 ** [[Lingui District]] – 541100 ** [[Lingchuan County, Guangxi|Lingchuan County]] – 541200 ** [[Xing'an County]] – 541300 ** [[Ziyuan County]] – 541400 ** [[Quanzhou County]] – 541500 ** [[Guanyang County]] – 541600 ** [[لونگشینگ متنوع قومیتاں خود مختار کاؤنٹی]] – 541700 ** [[Yongfu County]] – 541800 ** [[Yangshuo County]] – 541900 ** [[Pingle County]] – 542400 ** [[گونگچینگ یاو خود مختار کاؤنٹی]] – 542500 ** [[Zhongshan County]] (in Hezhou) – 542600 ** [[فوچوان یاو خود مختار کاؤنٹی]] (in Hezhou) – 542700 ** [[ہیژوو]] (Prefecture-level) – 542800 * [[ووژوو]] – 543000 ** [[Cangwu County]] – 543100 ** [[سینشی]] – 543200 ** [[Teng County]] – 543300 * [[لیوژو]] – 545000 ** [[Liujiang District]] – 545100 ** [[Liucheng County]] – 545200 ** [[رونگشوی میاو خود مختار کاؤنٹی]] (in Fangchenggang) – 545300 ** [[Rong'an County]] – 545400 ** [[سانجیانگ ڈونگ خود مختار کاؤنٹی]] – 545500 ** [[Luzhai County]] (in Fangchenggang) – 545600 ** [[جینشیو یاو خود مختار کاؤنٹی]] (in Laibin) – 545700 ** [[Xiangzhou County]] (in Laibin) – 545800 ** [[Wuxuan County]] (in Laibin) – 545900 ** [[لائبن]] (Prefecture-level) – 546100 ** [[Xincheng County]] (in Laibin) – 546200 ** [[یضحو]] (in Hechi) – 546300 ** [[لؤچینگ مولاو خود مختار کاؤنٹی]] (in Hechi) – 546400 ** [[ہیشان، گوانگشی]] (in Laibin) – 546500 ** [[Lipu County]] (in Guilin) – 546600 ** [[Mengshan County]] (in Wuzhou) – 546700 ** [[Zhaoping County]] (in Hezhou) – 546800 * [[ہیچی]] – 547000 ** [[ہوانجیانگ ماونان خود مختار کاؤنٹی]] – 547100 ** [[Nandan County]] (in Guigang) – 547200 ** [[Tian'e County]] (in Guigang) – 547300 ** [[Donglan County]] – 547400 ** [[باما یاو خود مختار کاؤنٹی]] – 547500 {{Div col end}} === [[گوئیژو]] – 55-56 === ==== جنوبی (55) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[گوئیانگ]] – 550000 ** [[Luodian County]] (in Qiannan Buyei and Miao Autonomous Prefecture) – 550100 ** [[Xiuwen County]] – 550200 ** [[Kaiyang County]] – 550300 ** [[Weng'an County]] (in Qiannan Buyei and Miao Autonomous Prefecture) – 550400 ** [[فوقان، گوئیژو]] (in Qiannan Buyei and Miao Autonomous Prefecture) – 550500 ** [[Huishui County]] (in Qiannan Buyei and Miao Autonomous Prefecture) – 550600 ** [[Changshun County]] (in Qiannan Buyei and Miao Autonomous Prefecture) – 550700 ** [[زیئون میاو تے بویئی خود مختار کاؤنٹی]] (in Anshun) – 550800 ** [[Xifeng County, Guizhou|Xifeng County]] – 551100 ** [[Longli County]] (in Qiannan Buyei and Miao Autonomous Prefecture) – 551200 ** [[Guiding County]] (in Qiannan Buyei and Miao Autonomous Prefecture) – 551300 ** [[Qingzhen]] – 551400 ** [[Qianxi County, Guizhou|Qianxi County]] (in Bijie) – 551500 ** [[Dafang County]] (in Bijie) – 551600 ** [[بیجئی]] (Prefecture-level) – 551700 ** [[Zhijin County]] (in Bijie) – 552100 ** [[Ceheng County]] (in Qianxinan Buyei and Miao Autonomous Prefecture) – 552200 ** [[Wangmo County]] (in Qianxinan Buyei and Miao Autonomous Prefecture) – 552300 ** [[انلونگ کاؤنٹی]] (in Qianxinan Buyei and Miao Autonomous Prefecture) – 552400 * [[لیوپانشوئی]] – 553000 ** [[وئینیگ یی، حوئی، تے میاو خود مختار کاؤنٹی]] (in Bijie) – 553100 ** [[Hezhang County]] (in Bijie) – 553200 ** [[Nayong County]] (in Bijie) – 553300 ** [[Liuzhi Special District]] – 553400 ** [[Pan County]] – 553500 (former 561600) * [[Yuping Dong Autonomous County]] (in [[تونگرن]]) – 554000 ** [[سونگتاو میاو خود مختار کاؤنٹی]] (in Tongren) – 554100 ** [[Wanshan District]] (in Tongren) – 554200 ** [[Bijiang District]] (in Tongren) – 554300 ** [[Jiangkou County]] (in Tongren) – 554400 ** [[Shiqian County]] (in Tongren) – 555100 ** [[ینجیانگ توجیا تے میاو خود مختار کاؤنٹی]] (in Tongren) – 555200 * [[چیانڈونگنان میاو تے ڈونگ خود مختار پریفیکچر]] ([[کائلی شہر]]) – 556000 ** [[Huangping County]] – 556100 ** [[Shibing County]] – 556200 ** [[Taijiang County]] – 556300 ** [[Jianhe County]] – 556400 ** [[Sansui County]] – 556500 ** [[Tianzhu County, Guizhou|Tianzhu County]] – 556600 ** [[Jinping County, Guizhou|Jinping County]] – 556700 ** [[Leishan County]] – 557100 ** [[رونگجیانگ کاؤنٹی]] – 557200 ** [[Liping County]] – 557300 ** [[Congjiang County]] – 557400 ** [[Danzhai County]] – 557500 ** [[Majiang County]] – 557600 ** [[ژینیوان کاؤنٹی، گوئیژو]] – 557700 * [[چیانان بویوئی تے میاو خود مختار پریفیکچر]] – 558000 ** [[ساندو شوی خود مختار کاؤنٹی]] – 558100 ** [[Dushan County]] – 558200 ** [[Pingtang County]] – 558300 ** [[لیبو کاؤنٹی]] – 558400 {{Div col end}} ==== شمالی (56) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[انشون]] – 561000 ** [[Pingba County]] – 561100 ** [[Zhenning Buyei and Miao Autonomous County]] – 561200 ** [[Guanling Buyei and Miao Autonomous County]] – 561300 ** [[Qinglong County, Guizhou|Qinglong County]] (in [[چیانشینان بویئی تے میاو خود مختار پریفیکچر]]) – 561400 ** [[Pu'an County]] – 561500 ** [[Puding County]] – 562100 ** [[Zhenfeng County]] (in Qianxinan Buyei and Miao Autonomous Prefecture) – 562200 ** [[Xingren County]] (in Qianxinan Buyei and Miao Autonomous Prefecture) – 562300 ** [[شنگیی، گوئیژو]] (in Qianxinan Buyei and Miao Autonomous Prefecture) – 562400 * [[زونويں]] – 563000 ** [[Bozhou District]] – 563100 ** [[Tongzi County]] – 563200 ** [[Suiyang County]] – 563300 ** [[Zheng'an County]] – 563400 ** [[داوژین گیلاو تے میاو خود مختار کاؤنٹی]] – 563500 ** [[Meitan County]] – 564100 ** [[Fenggang County]] – 564200 ** [[ووچوان گیلاو تے میاو خود مختار کاؤنٹی]] – 564300 ** [[یوقنگ کاؤنٹی]] – 564400 ** [[رینہوائی]] – 564500 ** [[شیشوی کاؤنٹی, گوئیژو]] – 564600 ** [[چیشوئی، گوئیژو]] – 564700 * [[Sinan County, Guizhou|Sinan County]] (in Tongren) – 565100 ** [[Dejiang County]] (in Tongren) – 565200 ** [[یانہے توجیا خود مختار کاؤنٹی]] (in Tongren) – 565300 {{Div col end}} === [[ہائنان]] – 57 === {{Div col|colwidth=18em}} * [[ہائکو]] – 570000 ** [[چیونگشان ضلع]] – 571100 ** [[دینگآن کاؤنٹی]] (کاؤنٹی-سطح) – 571200 ** [[وینچانگ]] (کاؤنٹی-سطح) – 571300 ** [[چیونگہائی]] (کاؤنٹی-سطح) – 571400 ** [[واننینگ]] (کاؤنٹی-سطح) – 571500 ** [[تونچانگ کاؤنٹی]] (کاؤنٹی-سطح) – 571600 ** [[دانژوو]] (پریفیکچر-سطح) – 571700 ** [[لینگاو کاؤنٹی]] (کاؤنٹی-سطح) – 571800 ** [[چینگمائی کاؤنٹی]] (کاؤنٹی-سطح) – 571900 * [[سانیا]] – 572000 ** [[ووژیشان شہر]] (کاؤنٹی-سطح) – 572200 ** [[باوتینگ لی تے میاو خود مختار کاؤنٹی]] (کاؤنٹی-سطح) – 572300 ** [[لینگشوئی لی خود مختار کاؤنٹی]] (کاؤنٹی-سطح) – 572400 ** [[لیدونگ لی خود مختار کاؤنٹی]] (کاؤنٹی-سطح) – 572500 ** [[ڈونگفانگ، ہائنان]] (کاؤنٹی-سطح) – 572600 ** [[چانگجیانگ لی خود مختار کاؤنٹی]] (کاؤنٹی-سطح) – 572700 ** [[بایشا لی خود مختار کاؤنٹی]] (کاؤنٹی-سطح) – 572800 ** [[چیونگژونگ لی تے میاو خود مختار کاؤنٹی]] (کاؤنٹی-سطح) – 572900 * [[سانشا]] – 573100 * [[ینگپو اکنامک ڈویلپمنٹ زون]] – 578000 {{Div col end}} == [[جنوب مغربی چین]] – 6 == === [[سیچوان]] – 61-64 === ==== وسطی تے جنوب مغربی (61) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[چینگدو]] – 610000 ** [[Longquanyi District]] – 610100 ** [[ضلع شوانگلیو]] – 610200 ** [[Qingbaijiang District]] – 610300 ** [[Jintang County]] – 610400 ** [[Wenjiang District]] – 611100 ** [[چونگژوو]] – 611200 ** [[Dayi County]] – 611300 ** [[Xinjin County]] – 611400 ** [[Qionglai City]] – 611500 ** [[Pujiang County, Sichuan|Pujiang County]] – 611600 ** [[Pi County]] – 611700 ** [[دوجیانگیان شہر]] – 611800 ** [[پینگژوو]] – 611900 ** [[Jingyan County]] (in Leshan) – 613100 (former 612600) * [[لیشان]] – 614000 ** [[Jiajiang County]] – 614100 ** [[Emeishan City]] – 614200 ** [[ایبیان یی خود مختار کاؤنٹی]] – 614300 ** [[Qianwei County]] – 614400 ** [[Muchuan County]] – 614500 ** [[مابیان یی آٹونومس کاؤنٹی]] – 614600 ** [[Jinkouhe District]] – 614700 ** [[Wutongqiao District]] – 614800 ** [[Shawan District]] – 614900 * [[Liangshan Yi Autonomous Prefecture]] ([[شیکچانگ]]) – 615000 ** [[Huili County]] – 615100 ** [[Huidong County, Sichuan|Huidong County]] – 615200 ** [[Puge County]] – 615300 ** [[Ningnan County]] – 615400 ** [[Dechang County]] – 615500 ** [[میانینگ کاؤنٹی]] – 615600 ** [[Yanyuan County]] – 615700 ** [[میلی تبتی خود مختار کاؤنٹی]] – 615800 ** [[Zhaojue County]] – 616100 ** [[Jinyang County]] – 616200 ** [[Butuo County]] – 616300 ** [[Meigu County]] – 616400 ** [[Leibo County]] – 616500 ** [[یوگزی کاؤنٹی، سیچوان]] – 616600 ** [[Xide County]] – 616700 ** [[Ganluo County]] – 616800 * [[پانژیہويا]] – 617000 ** [[ینبیاں کاؤنٹی]] – 617100 ** [[Miyi County]] – 617200 * [[دییانگ]] – 618000 ** [[Zhongjiang County]] – 618100 ** [[میانژو]] – 618200 ** [[گوانگہان]] – 618300 ** [[شیفانگ]] – 618400 ** [[Luojiang County]] – 618500 {{Div col end}} ==== مغربی (62) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[میئشان]] – 620000 (former 612100) ** [[Danleng County]] – 620200 (former 612200) ** [[Hongya County]] – 620300 (former 612300) ** [[Qingshen County]] – 620400 (former 612400) ** [[Renshou County]] – 620500 (former 612500) ** [[Pengshan District]] – 620800 (former 612700) * [[میانیانگ]] – 621000 ** [[Santai County]] – 621100 ** [[Yanting County]] – 621600 ** [[جیانگیوو]] – 621700 ** [[Zitong County]] – 622100 ** [[پینگوو کاؤنٹی]] – 622500 ** [[Anzhou District]] – 622600 ** [[بئیچوان چیانگ خود مختار کاؤنٹی]] – 622700 * [[Wenchuan County]] (in [[نگاوا تبتی تے چیانگ خود مختار پریفیکچر]]) – 623000 ** [[Li County, Sichuan|Li County]] – 623100 ** [[ماو کاؤنٹی]] – 623200 ** [[Songpan County]] – 623300 ** [[Jiuzhaigou County]] – 623400 ** [[Heishui County]] – 623500 ** [[بارکم کاؤنٹی]] – 624000 ** [[Jinchuan County]] – 624100 ** [[شیاوجن کاؤنٹی]] – 624200 ** [[Zamtang County]] – 624300 ** [[Hongyuan County]] – 624400 ** [[Zoigê County]] – 624500 ** [[Ngawa County]] – 624600 ** [[Jigzhi County]] (in Golog Tibetan Autonomous Prefecture, Qinghai) – 624700 * [[یآن]] – 625000 ** [[مینگشان ضلع، یانآن]] – 625100 ** [[ینگجنگ کاؤنٹی]] – 625200 ** [[Hanyuan County]] – 625300 ** [[شیمیان کاؤنٹی]] – 625400 ** [[Tianquan County]] – 625500 ** [[Lushan County, Sichuan|Lushan County]] – 625600 ** [[Baoxing County]] – 625700 * [[گارزئے تبتی خود مختار پریفیکچر]] ([[کانگدنگ]]) – 626000 ** [[Luding County]] – 626100 ** [[Jiulong County]] – 626200 ** [[Danba County]] – 626300 ** [[Dawu County, Sichuan|Dawu County]] – 626400 ** [[لوہؤ کاؤنٹی]] – 626500 ** [[سعرتار کاؤنٹی]] – 626600 ** [[Garzê County]] – 626700 ** [[Xinlong County]] – 626800 ** [[Baiyü County]] – 627100 ** [[Dêgê County]] – 627200 ** [[Sêrxü County]] – 627300 ** [[یاجیانگ کاؤنٹی]] – 627400 ** [[Litang County]] – 627500 ** [[Batang County]] – 627600 ** [[Xiangcheng County, Sichuan|Xiangcheng County]] – 627700 ** [[Daocheng County]] – 627800 ** [[دعرونگ کاؤنٹی]] – 627900 * [[گوانگیوان]] – 628000 ** [[چینگچوان کاؤنٹی]] – 628100 ** [[Wangcang County]] – 628200 ** [[Jiange County]] – 628300 ** [[Cangxi County]] – 628400 * [[سوئنینگ]] – 629000 ** [[Pengxi County]] – 629100 ** [[Shehong County]] – 629200 ** [[Daying County]] – 629300 {{Div col end}} ==== مشرقی (63) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[داژوو، سیچوان]] – 635000 ** [[Dazhu County]] – 635100 ** [[Qu County]] – 635200 ** [[Nanjiang County]] (in [[باژونگ]]) – 635600 ** [[Xuanhan County]] – 636100 ** [[Kaijiang County]] – 636200 ** [[وانیوان]] – 636300 ** [[Pingchang County]] (in Bazhong) – 636400 (former 635400) ** [[باژوو ضلع]] (in Bazhong) – 636600 (former 635600) * [[نانچونگ]] – 637000 ** [[Shunqing District]] – 637000 ** [[Gaoping District]] – 637100 ** [[Xichong County]] – 637200 ** [[Nanbu County]] – 637300 ** [[لانگژونگ]] – 637400 ** [[Jialing District]] – 637500 ** [[یلونگ کاؤنٹی]] – 637600 ** [[ینگشن کاؤنٹی، سیچوان]] – 637700 (former 638100) ** [[Peng'an County]] – 637800 (former 638200) * [[گوانگآن]] – 638000 ** [[Yuechi County]] – 638300 ** [[Wusheng County]] – 638400 ** [[Linshui County]] – 638500 (former 635300) ** [[Huaying]] – 638600 {{Div col end}} [[چونگ چنگ]] also uses post codes starting with "63" before 1997. ==== جنوب مشرقی (64) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[نائجیانگ]] – 641000 ** [[Dongxing District]] – 641100 ** [[Zizhong County]] – 641200 ** [[زییانگ]] (Prefecture-level) – 641300 ** [[جیانیانگ، سیچوان]] (in Chengdu) – 641400 ** [[Lezhi County]] (in Ziyang) – 641500 ** [[Longchang County]] – 642100 ** [[Anyue County]] – 642300 ** [[Weiyuan County, Sichuan|Weiyuan County]] – 642400 * [[زیگونگ]] – 643000 ** [[Rong County, Sichuan|Rong County]] – 643100 ** [[Fushun County, Sichuan|Fushun County]] – 643200 * [[یبین]] – 644000 ** [[Nanxi District, Yibin|Nanxi District]] – 644100 ** [[Jiang'an County]] – 644200 ** [[Changning County, Sichuan|Changning County]] – 644300 ** [[شینگوین کاؤنٹی]] – 644400 ** [[Gong County, Sichuan|Gong County]] – 644500 ** [[یبین کاؤنٹی]] – 644600 ** [[Gao County]] – 645100 ** [[Junlian County]] – 645200 ** [[Pingshan County, Sichuan|Pingshan County]] – 645300 * [[لوژوو]] – 646000 ** [[Lu County]] – 646100 ** [[Hejiang County]] – 646200 ** [[ناشی ضلع]] – 646300 ** [[Xuyong County]] – 646400 ** [[Gulin County]] – 646500 {{Div col end}} [[چونگ چنگ]] also uses post codes starting with "64" before 1997. === [[یوننان]] – 65-67 === ==== مشرقی (65) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[کونمینگ]] – 650000 ** [[شیشان ضلع، کونمینگ]] – 650100 ** [[گواندو ضلع]] – 650200 ** [[اننینگ، یوننان]] – 650300 ** [[فومین کاؤنٹی]] – 650400 ** [[چینگگوانگ ضلع]] – 650500 ** [[جیننینگ کاؤنٹی]] – 650600 ** [[یمن کاؤنٹی]] (یوشی) – 651100 ** [[لوفینگ کاؤنٹی]] (چوشیونگ یی خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 651200 ** [[یوآنمو کاؤنٹی]] (چوشیونگ یی خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 651300 ** [[یونگرین کاؤنٹی]] (چوشیونگ یی خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 651400 ** [[لوقوان یی تے میاو خود مختار کاؤنٹی]] – 651500 ** [[وؤدینگ کاؤنٹی]] (چوشیونگ یی خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 651600 ** [[سونگمینگ کاؤنٹی]] – 651700 ** [[ییلیانگ کاؤنٹی، کونمینگ]] – 652100 ** [[شیلین یی خود مختار کاؤنٹی]] – 652200 ** [[میلی شہر]] (یونگہی ہانی تے یی خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 652300 ** [[لوشی کاؤنٹی، یوننان]] (یونگہی ہانی تے یی خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 652400 ** [[چینگجیانگ کاؤنٹی]] (یوشی) – 652500 ** [[جیانگچوان ضلع]] (یوشی) – 652600 ** [[تونگہائی کاؤنٹی]] (یوشی) – 652700 ** [[ہوانینگ کاؤنٹی]] (یوشی) – 652800 * [[یگزی]] – 653100 ** [[ایسہان یی خود مختار کاؤنٹی]] – 653200 ** [[یوآنجیانگ ہنی، ی و دتی خودمختار کاؤنٹی]] – 653300 ** [[شنپنگ یی تے دائی خود مختار کاؤنٹی]] – 653400 ** [[دونگچوان ضلع]] (کونمینگ) – 654100 ** [[حوئزے کاؤنٹی]] (چوجنگ) – 654200 ** [[جیانشوی کاؤنٹی]] (یونگہی ہانی تے یی خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 654300 ** [[یونگہی کاؤنٹی]] (یونگہی ہانی تے یی خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 654400 ** [[چیاوجیا کاؤنٹی]] (ژاوتونگ) – 654600 ** [[موجیانگ ہانی خود مختار کاؤنٹی]] (in Pu'er) – 654800 * [[چوجنگ]] – 655000 ** [[مالونگ کاؤنٹی]] – 655100 ** [[شوندیان حوئی تے یی خود مختار کاؤنٹی]] (کونمینگ) – 655200 ** [[شوانوئی]] – 655400 ** [[فویوان کاؤنٹی، یوننان]] – 655500 ** [[لولیانگ کاؤنٹی]] – 655600 ** [[شیزونگ کاؤنٹی]] – 655700 ** [[لؤپنگ کاؤنٹی]] – 655800 * [[ژاوتونگ]] – 657000 ** [[لودیان کاؤنٹی]] – 657100 ** [[یونگشن کاؤنٹی]] – 657300 ** [[داگوان کاؤنٹی]] – 657400 ** [[یانجین کاؤنٹی، یوننان]] – 657500 ** [[یلیانگ کاؤنٹی، زھوتونگ]] – 657600 ** [[سویجیانگ کاؤنٹی]] – 657700 ** [[شویفو کاؤنٹی]] – 657800 ** [[وئیشین کاؤنٹی]] – 657900 {{Div col end}} ==== جنوبی (66) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[گیجیو]] (in [[یونگہی ہانی تے یی خود مختار پریفیکچر]]) – 661000 تے 661400 ** [[مینگزی شہر]] (ہونحہے ہانی تے یی خود مختار پریفیکچر) – 661100 ** [[ہیکؤ یاو خود مختار کاؤنٹی]] – 661300 ** [[پنگبیان میاو خود مختار کاؤنٹی]] (ہونحہے ہانی تے یی خود مختار پریفیکچر) – 661200 ** [[جنگپنگ میاو، یاو، تے دائی خود مختار کاؤنٹی]] (ہونحہے ہانی تے یی خود مختار پریفیکچر) – 661500 ** [[کائہوان، یوننان]] (ہونحہے ہانی تے یی خود مختار پریفیکچر) – 661600 ** [[شیپنگ کاؤنٹی]] (ہونحہے ہانی تے یی خود مختار پریفیکچر) – 662200 ** [[یوآنینگ کاؤنٹی، یوننان]] (ہونحہے ہانی تے یی خود مختار پریفیکچر) – 662400 ** [[لؤچون کاؤنٹی]] (ہونحہے ہانی تے یی خود مختار پریفیکچر) – 662500 * [[وینشان ژوانگ تے میاو خود مختار پریفیکچر]] ([[وینشان شہر]]) – 663000 ** [[یانشان کاؤنٹی، یوننان]] – 663100 ** [[چیوبئی کاؤنٹی]] – 663200 ** [[گوانگنان کاؤنٹی]] – 663300 ** [[فونینگ کاؤنٹی، یوننان]] – 663400 ** [[شیچؤ کاؤنٹی]] – 663500 ** [[مالیپو کاؤنٹی]] – 663600 {{Div col end}} ==== مغربی (67) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[دالی بائی خود مختار پریفیکچر]] ([[دالی شہر]]) – 671000 ** [[یمن کاؤنٹی]] (یوشی) – 671100 ** [[عریوان کاؤنٹی]] – 671200 ** [[جیانچوان کاؤنٹی]] – 671300 ** [[لانپنگ بائی تے پومی خود مختار کاؤنٹی]] – 671400 ** [[ہیچنگ کاؤنٹی]] – 671500 ** [[شیانگیون کاؤنٹی]] – 672100 ** [[وئیشان یی تے حوئی خود مختار کاؤنٹی]] – 672400 ** [[ینگبی یی آٹونومس کاؤنٹی]] – 672500 ** [[یونگپنگ کاؤنٹی]] – 672600 ** [[یونلونگ کاؤنٹی]] – 672700 * [[لوسہوئی کاؤنٹی]] (in [[نوجیانگ لیسو خود مختار پریفیکچر]]) – 673100 تے 673200 ** [[فوگونگ کاؤنٹی]] – 673400 ** [[گونگشان دیرونگ تے نو خود مختار کاؤنٹی]] – 673500 * [[لیجیانگ]] – 674100 ** [[یونگشینگ کاؤنٹی]] – 674200 ** [[ننگلانگ یی خود مختار کاؤنٹی]] – 674300 ** [[شانگری-لا شہر]] ( [[دیچنگ تبتی خود مختار پریفیکچر]]) – 674400 ** [[دیچنگ کاؤنٹی]] (دیچنگ تبتی خود مختار پریفیکچر) – 674500 ** [[وئیشی لیسو خود مختار کاؤنٹی]] (دیچنگ تبتی خود مختار پریفیکچر) – 674600 ** [[ہواپینگ کاؤنٹی]] – 674800 (سابقہ 617300) * [[چوشیونگ یی خود مختار پریفیکچر]] ([[چوشیونگ شہر]]) – 675000 ** [[شوانگبائی کاؤنٹی]] – 675100 ** [[نانہويا کاؤنٹی]] – 675200 ** [[یاوآن کاؤنٹی]] – 675300 ** [[دایاو کاؤنٹی]] – 675400 ** [[مؤدینگ کاؤنٹی]] – 675500 ** [[میدو کاؤنٹی]] (دالی بائی خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 675600 ** [[نانجیان یی خود مختار کاؤنٹی]] (دالی بائی خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 675700 ** [[یون کاؤنٹی، یوننان]] (لینکانگ) – 675800 ** [[فینگچنگ کاؤنٹی]] (لینکانگ) – 675900 ** [[جنگدونگ یی خود مختار کاؤنٹی]] (لینکانگ) – 676200 * [[لینکانگ]] – 677000 ** [[شوانگجیانگ لاہو، وا، بلانگ تے دائی خود مختار کاؤنٹی]] – 677300 ** [[کانگیوان وا خود مختار کاؤنٹی]] – 677400 ** [[گینگما دائی تے وا خود مختار کاؤنٹی]] – 677500 ** [[یونگڈے کاؤنٹی]] – 677600 ** [[ژینکانگ کاؤنٹی]] – 677700 * [[باوشان، یوننان]] – 678000 ** [[چانگنینگ کاؤنٹی، یوننان]] – 678100 ** [[شیدیان کاؤنٹی]] – 678200 ** [[لونگلینگ کاؤنٹی]] – 678300 ** [[منگ شہر]] (in [[دیہونگ دائی تے جینچپو خود مختار پریفیکچر]]) – 678400 ** [[روئلی]] (دیہونگ دائی تے جینچپو خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 678500 ** [[لونگچوان کاؤنٹی، یوننان]] (دیہونگ دائی تے جینچپو خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 678600 ** [[تینگچونگ]] – 679100 ** [[لیانگہے کاؤنٹی]] (دیہونگ دائی تے جینچپو خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 679200 ** [[ینگجیانگ کاؤنٹی]] (دیہونگ دائی تے جینچپو خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 679300 {{Div col end}} == [[شمال مغربی چین]] – 7 == === [[شانسی]] – 71-72 === ==== مشرقی (71) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[شیان]] – 710000 ** [[Chang'an District, Xi'an|Chang'an District]] – 710100 ** [[Gaoling District]] – 710200 ** [[Hu County]] – 710300 ** [[Zhouzhi County]] – 710400 ** [[لانٹیان کاؤنٹی]] – 710500 ** [[Lintong District]] – 710600 ** [[Chunhua County]] (in Xianyang) – 711200 ** [[Xunyi County]] (in Xianyang) – 711300 ** [[Zhashui County]] (in Shangluo) – 711400 ** [[ژینآن کاؤنٹی]] (in Shangluo) – 711500 ** [[Ningshan County]] (in Ankang) – 711600 ** [[Fuping County, Shaanxi|Fuping County]] (in Weinan) – 711700 * [[شیانیانگ]] – 712000 ** [[ینگلنگ ضلع]] – 712100 ** [[Wugong County]] – 712200 ** [[شینگپینگ]] – 713100 ** [[Liquan County]] – 713200 ** [[Qian County]] – 713300 ** [[یونگسحو کاؤنٹی]] – 713400 ** [[Bin County, Shaanxi|Bin County]] – 713500 ** [[Changwu County]] – 713600 ** [[Jingyang County]] – 713700 ** [[Sanyuan County]] – 713800 * [[وئینان]] – 714000 ** [[Huazhou District]] – 714100 ** [[Huayin City]] – 714200 ** [[تونگوان کاؤنٹی]] – 714300 ** [[Dali County]] – 715100 ** [[Chengcheng County]] – 715200 ** [[Heyang County]] – 715300 ** [[ہانچینگ]] – 715400 ** [[Pucheng County, Shaanxi|Pucheng County]] – 715500 ** [[Baishui County]] – 715600 ** [[Huanglong County]] (in Yan'an) – 715700 * [[ین ان]] – 716000 ** [[Ganquan County]] – 716100 ** [[ییچوان کاؤنٹی، شانگزی]] – 716600 ** [[Yanchang County]] – 717100 ** [[Yanchuan County]] – 717200 ** [[زیچانگ کاؤنٹی]] – 717300 ** [[Ansai County]] – 717400 ** [[Zhidan County]] – 717500 ** [[Wuqi County]] – 717600 * [[Suide County]] (in Yulin) – 718000 ** [[Mizhi County]] – 718100 ** [[Wubu County]] – 718200 ** [[Qingjian County]] – 718300 ** [[Zizhou County]] – 718400 ** [[Jingbian County]] – 718500 ** [[Dingbian County]] – 718600 * [[یولن، شانگزی]] – 719000 ** [[Hengshan District, Yulin|Hengshan District]] – 719100 ** [[Jia County, Shaanxi|Jia County]] – 719200 ** [[شینمو]] – 719300 ** [[Fugu County]] – 719400 {{Div col end}} ==== مغربی تے وسطی (72) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[باوجی]] – 721000 ** [[Qianyang County]] – 721100 ** [[Long County, Shaanxi|Long County]] – 721200 ** [[Chencang District]] – 721300 ** [[Fengxiang County]] – 721400 ** [[Linyou County]] – 721500 ** [[Taibai County]] – 721600 ** [[فینگ کاؤنٹی، شانسی]] – 721700 ** [[Fufeng County]] – 722200 ** [[Mei County, Shaanxi|Mei County]] – 722300 ** [[Qishan County]] – 722400 * [[ہانژونگ]] – 723000 ** [[Nanzheng County]] – 723100 ** [[Chenggu County]] – 723200 ** [[ینگ کاؤنٹی]] – 723300 ** [[Foping County]] – 723400 ** [[Xixiang County]] – 723500 ** [[Zhenba County]] – 723600 ** [[Liuba County]] – 724100 ** [[Mian County]] – 724200 ** [[Lueyang County]] – 724300 ** [[Ningqiang County]] – 724400 * [[انکانگ]] – 725000 ** [[Hanyin County]] – 725100 ** [[Shiquan County]] – 725200 ** [[Ziyang County]] – 725300 ** [[لانگاو کاؤنٹی]] – 725400 ** [[Pingli County]] – 725500 ** [[Zhenping County, Shaanxi|Zhenping County]] – 725600 ** [[Xunyang County]] – 725700 ** [[Baihe County]] – 725800 * [[شانگلیو]] – 726000 ** [[Luonan County]] – 726100 ** [[Danfeng County]] – 726200 ** [[Shangnan County]] – 726300 ** [[Shanyang County]] – 726400 * [[تونگچوان]] – 727000 ** [[Yaozhou District]] – 727100 ** [[یجن کاؤنٹی]] – 727200 ** [[Huangling County]] (in Yan'an) – 727300 ** [[Luochuan County]] (in Yan'an) – 727400 ** [[Fu County]] (in Yan'an) – 727500 {{Div col end}} === [[گانسو]] – 73-74 === ==== شمالی (73) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[لانژو]] – 730000 ** [[یوزھونگ کاؤنٹی]] – 730100 ** [[گاولان کاؤنٹی]] – 730200 ** [[یونگدینگ کاؤنٹی]] – 730300 ** [[جنگتائی کاؤنٹی]] (بائیین) – 730400 ** [[لینتاو کاؤنٹی]] (ڈنگشی) – 730500 ** [[جینگیوان کاؤنٹی، گانسو|جینگیوان کاؤنٹی]] (بائیین) – 730600 ** [[بائیین]] (پریفیکچر-سطح) – 730900 * [[لنشیا حوئی خود مختار پریفیکچر]] ([[لنشیا شہر]]) – 731100 ** [[ہیژینگ کاؤنٹی]] – 731200 ** [[گوانگہے کاؤنٹی]] – 731300 ** [[دونگشیانگ خود مختار کاؤنٹی]] – 731400 ** [[کانگلے کاؤنٹی]] – 731500 ** [[یونگجینگ کاؤنٹی]] – 731600 ** [[جیشیشان بونان، دونگشیانگ تے سالار خود مختار کاؤنٹی]] – 731700 ** [[لنشیا کاؤنٹی]] – 731800 * [[ووئی، گانسو]] – 733000 ** [[گولانگ کاؤنٹی]] – 733100 ** [[بایری تبتی خود مختار کاؤنٹی]] – 733200 ** [[مینچین کاؤنٹی]] – 733300 * [[ژانگیے]] – 734000 ** [[شاندان کاؤنٹی]] – 734100 ** [[لینزے کاؤنٹی]] – 734200 ** [[گاوتائی کاؤنٹی]] – 734300 ** [[سونان یوگار خود مختار کاؤنٹی]] – 734400 ** [[مینلے کاؤنٹی]] – 734500 * [[جیوچوان]] – 735000 ** [[جائیوگوان شہر]] (پریفیکچر-سطح) – 735100 ** [[یمن سٹی]] – 735200 ** [[جیندا کاؤنٹی]] – 735300 ** [[عجین پرچم]] ([[آلشا جمعیت]]، اندرونی منگولیا) – 735400 ** [[گواژاؤ کاؤنٹی]] – 736100 ** [[دونہوانگ]] – 736200 ** [[سوبئی منگول خود مختار کاؤنٹی]] – 736300 ** [[اقسای قازاق خود مختار کاؤنٹی]] – 736400 * [[جنچانگ]] – 737100 ** [[یونگچانگ کاؤنٹی]] – 737200 ** [[آلشا دایاں پرچم]] ([[آلشا جمعیت]]، اندرونی منگولیا) – 737300 {{Div col end}} ==== جنوبی (74) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[تیانشوئی]] – 741000 ** [[گانگو کاؤنٹی]] – 741100 ** [[ووشان کاؤنٹی، گانسو|ووشان کاؤنٹی]] – 741200 ** [[چینگشوی کاؤنٹی]] – 741300 ** [[ژانگجیاچوان حوئی خود مختار کاؤنٹی]] – 741400 ** [[چینآن کاؤنٹی]] – 741500 ** [[ژوانگلانگ کاؤنٹی]] (پنگلیانگ) – 741600 ** [[شیہے کاؤنٹی]] (لونگنان) – 742100 ** [[لی کاؤنٹی، گانسو]] (لونگنان) – 742200 ** [[ہوی کاؤنٹی]] (لونگنان) – 742300 ** [[لیانگدانگ کاؤنٹی]] (لونگنان) – 742400 ** [[چینگ کاؤنٹی]] (لونگنان) – 742500 * [[ڈنگشی]] – 743000 ** [[ہوینینگ کاؤنٹی]] (بائیین) – 743200 ** [[تونگوئی کاؤنٹی]] – 743300 ** [[جینگنینگ کاؤنٹی، گانسو|جینگنینگ کاؤنٹی]] (پنگلیانگ) – 743400 * [[پنگلیانگ]] – 744000 ** [[ہواتینگ کاؤنٹی، پنگلیانگ|ہواتینگ کاؤنٹی]] – 744100 ** [[چونگشین کاؤنٹی]] – 744200 ** [[جینگچوان کاؤنٹی]] – 744300 ** [[لینگتائی کاؤنٹی]] – 744400 ** [[ژینیوان کاؤنٹی، گانسو|ژینیوان کاؤنٹی]] – 744500 * [[چنگیانگ]] – 745000 ** [[چینگچینگ کاؤنٹی]] – 745100 ** [[نینگ کاؤنٹی]] – 745200 ** [[ژینگنینگ کاؤنٹی]] – 745300 ** [[ہیشوی کاؤنٹی]] – 745400 ** [[ہواچی کاؤنٹی]] – 745600 ** [[ہوان کاؤنٹی]] – 745700 * [[لونگنان]] – 746000 ** [[ژوگچو کاؤنٹی]] (گاننان تبتی خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 746300 ** [[وین کاؤنٹی، گانسو|وین کاؤنٹی]] – 746400 ** [[کانگ کاؤنٹی]] – 746500 * [[گاننان تبتی خود مختار پریفیکچر]] ([[ہیزوو]]) – 747000 ** [[شیاہے کاؤنٹی]] – 747100 ** [[لوچو کاؤنٹی]] – 747200 ** [[ماچو کاؤنٹی]] – 747300 ** [[تیوو کاؤنٹی]] – 747400 ** [[لینتان کاؤنٹی]] – 747500 ** [[جونی کاؤنٹی]] – 747600 ** [[لونگشی کاؤنٹی]] (ڈنگشی) – 748100 ** [[وئیوان کاؤنٹی، گانسو|وئیوان کاؤنٹی]] (ڈنگشی) – 748200 ** [[ژانگ کاؤنٹی]] (ڈنگشی) – 748300 ** [[مین کاؤنٹی]] (ڈنگشی) – 748400 ** [[تانچانگ کاؤنٹی]] (لونگنان) – 748500 {{Div col end}} === [[نینگشیا]] – 75 === {{Div col|colwidth=18em}} * [[ینچوان]] – 750000 ** [[یونگنینگ کاؤنٹی]] – 750100 ** [[ہیلان کاؤنٹی]] – 750200 ** [[آلشا بایاں پرچم]] (الشا لیگ، اندرونی منگولیا) – 750300 * [[ووژونگ، نینگشیا]] – 751100 ** [[تونگشین کاؤنٹی]] – 751300 ** [[لینگوو]] (ینچوان) – 751400 ** [[یانچی کاؤنٹی]] – 751500 ** [[چنگتونگشیا]] – 751600 * [[شیزوئشان]] – 753000 ** [[پینگلؤ کاؤنٹی]] – 753400 ** [[ہوینونگ ضلع]] – 753600 * [[ژونگوئی]] – 755000 (سابقہ 751700) ** [[ژونگنینگ کاؤنٹی]] – 755100 (سابقہ 751200) ** [[ہایئوان کاؤنٹی]] – 755200 (سابقہ 756100) * [[گویوان]] – 756000 ** [[شیجی کاؤنٹی]] – 756200 ** [[لونگدے کاؤنٹی]] – 756300 ** [[جینگیوان کاؤنٹی، نینگشیا|جینگیوان کاؤنٹی]] – 756400 ** [[پینگیانگ کاؤنٹی]] – 756500 {{Div col end}} == [[مغربی چین]] – 8 == === [[چنگھائی]] – 81 === {{Div col|colwidth=18em}} * [[شینینگ]] – 810000 ** [[داتونگ حوئی تے تاں خود مختار کاؤنٹی]] – 810100 ** [[مینیوان حوئی خود مختار کاؤنٹی]] ( [[ہاینويں تبتتی خود مختار پریفیکچر]]) – 810300 ** [[چیلیان کاؤنٹی]] ( ہاینويں تبتی خود مختار پریفیکچر) – 810400 ** [[ہوژو تاں خود مختار کاؤنٹی]] ( [[ہائیدونگ]]) – 810500 ** [[پینگآن ضلع]] ( ہائیدونگ) – 810600 ** [[لیدو ضلع]] ( ہائیدونگ) – 810700 ** [[منئہ حوئی تے تاں خود مختار کاؤنٹی]] ( ہائیدونگ) – 810800 ** [[حوالونگ حوئی خود مختار کاؤنٹی]] ( ہائیدونگ) – 810900 ** [[شونہويا سالار خود مختار کاؤنٹی]] ( ہائیدونگ) – 811100 ** [[جاینسا کاؤنٹی]] ( [[ہوانگنان تبتی خود مختار پریفیکچر]]) – 811200 ** [[تونگرین کاؤنٹی]] ( ہوانگنان تبتی خود مختار پریفیکچر) – 811300 ** [[زعکوگ کاؤنٹی]] ( ہوانگنان تبتی خود مختار پریفیکچر) – 811400 ** [[ہینان منگول خود مختار کاؤنٹی]] ( ہوانگنان تبتی خود مختار پریفیکچر) – 811500 ** [[ہوانگژونگ کاؤنٹی]] ( شینینگ) – 811600 ** [[گویدے کاؤنٹی]] ( ہائنان تبتی خود مختار پریفیکچر) – 811700 تے 811800 ** [[ہوانگیوان کاؤنٹی]] ( شینینگ) – 812100 ** [[ہائیان کاؤنٹی، چنگھائی]] – 812200 * [[ہائنان تبتی خود مختار پریفیکچر]] ([[گونگہے کاؤنٹی]]) – 813000 ** [[تونگدے کاؤنٹی]] – 813200 ** [[شینگہائی کاؤنٹی]] – 813300 ** [[میڈوی کاؤنٹی]] ( گولوک تبتی خود مختار پریفیکچر) – 813500 * [[گولوک تبتی خود مختار پریفیکچر]] ([[ماقئن کاؤنٹی]]) – 814000 ** [[گادی کاؤنٹی]] – 814100 ** [[دارلاگ کاؤنٹی]] – 814200 ** [[نانما کاؤنٹی]] – 814300 * [[یوشو تبتی خود مختار پریفیکچر]] ([[یوشو شہر، چنگھائی]]) – 815000 ** [[چیندو کاؤنٹی]] – 815100 ** [[نانگچین کاؤنٹی]] – 815200 ** [[زڈوئی کاؤنٹی]] – 815300 ** [[ژیدوی کاؤنٹی]] – 815400 ** [[چومارلیب کاؤنٹی]] – 815500 * [[گولمود]] ( ہائیشی منگول تے تبتی دے خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 816000 ** [[دولان کاؤنٹی]] – 816100 * [[ہائیشی منگول تے تبتی خود مختار پریفیکچر]] ([[دیلہی، چنگھائی]]) – 817000 ** [[اولان کاؤنٹی]] – 817100 ** [[تیانجون کاؤنٹی]] – 817200 ** [[دا چایدام]] – 817300 ** [[لینگہو]] – 817400 ** [[مانگنائی]] – 817500 {{Div col end}} === [[سنکیانگ]] – 83-84 === ==== شمالی (83) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[ارومچی]] – 830000 * [[چانگجی حوئی خود مختار پریفیکچر]] ([[چانگجی]]) – 831100 ** [[قوتوبی کاؤنٹی]] – 831200 ** [[ووجیاچو]] (کاؤنٹی-سطح) – 831300 ** [[فوکانگ]] – 831500 ** [[جمسار کاؤنٹی]] – 831700 ** [[قیتائی کاؤنٹی]] – 831800 ** [[موری قازاق خود مختار کاؤنٹی]] – 831900 * [[شیہیزی]] (کاؤنٹی-سطح) – 832000 ** [[ساوان کاؤنٹی]] ([[تاچینگ پریفیکچر]]) – 832100 ** [[ماناس کاؤنٹی]] (چانگجی ہوئی خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 832200 * [[ووسو]] (تاچینگ پریفیکچر) – 833000 ** [[کوئتون]] (الی قازق خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 833200 ** [[جنگہے کاؤنٹی]] ([[بورتالا منگول خود مختار پریفیکچر]]) – 833300 ** [[بولے، سنکیانگ]] (بورتالا منگول خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 833400 ** [[وینچوان کاؤنٹی]] (بورتالا منگول خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 833500 * [[قارامای]] – 834000 ** [[ہوبوکسار منگول خود مختار کاؤنٹی]] (تاچینگ پریفیکچر) – 834400 ** [[تولی کاؤنٹی]] (تاچینگ پریفیکچر) – 834500 ** [[عمین کاؤنٹی]] (تاچینگ پریفیکچر) – 834600 ** [[تاچینگ]] (تاچینگ پریفیکچر) – 834700 ** [[یومن کاؤنٹی]] (تاچینگ پریفیکچر) – 834800 * [[الی قازق خود مختار پریفیکچر]] ([[یینینگ شہر]]) – 835000 ** [[یینینگ کاؤنٹی]] – 835100 ** [[ہؤچینگ کاؤنٹی]] – 835200 ** [[چاپچال شیبے خود مختار کاؤنٹی]] – 835300 ** [[گونگلیو کاؤنٹی]] – 835400 ** [[تکیس کاؤنٹی]] – 835500 ** [[ژاوسو کاؤنٹی]] – 835600 ** [[نیلکا کاؤنٹی]] – 835700 ** [[شینیوان کاؤنٹی]] – 835800 * [[فویون کاؤنٹی]] (in [[التای پریفیکچر]]) – 836100 ** [[چنگیل کاؤنٹی]] – 836200 ** [[فوہائی کاؤنٹی]] – 836400 ** [[التای شہر]] – 836500 ** [[بورچین کاؤنٹی]] – 836600 ** [[ہاباہے کاؤنٹی]] – 836700 ** [[جیمینای کاؤنٹی]] – 836800 * [[ہامی شہر]] – 839000 ** [[بارکول قازاق خود مختار کاؤنٹی]] – 839200 ** [[یوو کاؤنٹی]] – 839300 {{Div col end}} ==== جنوبی (84) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[باینگولن منگول خود مختار پریفیکچر]] ([[کورلا]]) – 841000 ** [[یانچی حوئی خود مختار کاؤنٹی]] – 841100 ** [[حوشوت کاؤنٹی]] – 841200 ** [[خیجنگ کاؤنٹی]] – 841300 ** [[بوہو کاؤنٹی]] – 841400 ** [[یولی کاؤنٹی]] – 841500 ** [[لونتائی کاؤنٹی]] – 841600 ** [[رؤچیانگ کاؤنٹی]] – 841800 ** [[چیئمو کاؤنٹی]] – 841900 * [[کوچا کاؤنٹی]] (آکسو پریفیکچر) – 842000 ** [[شنہے کاؤنٹی، سنکیانگ]] – 842100 ** [[شایار کاؤنٹی]] – 842200 ** [[بائچینگ کاؤنٹی]] – 842300 * [[آقسو پریفیکچر]] ([[آقسو، سنکیانگ]]) – 843000 ** [[وئنسؤ کاؤنٹی]] – 843100 ** [[آوات کاؤنٹی]] – 843200 ** [[اوچتؤرپان کاؤنٹی]] – 843400 ** [[آقچی کاؤنٹی]] (in [[قزیلسو کرغیز خود مختار پریفیکچر]]) – 843500 ** [[کالپین کاؤنٹی]] – 843600 ** [[مارالبیشی کاؤنٹی]] (کاشغر پریفیکچر) – 843800 * [[کاشغر پریفیکچر]] ([[کاشغر]]) – 844000 ** [[شوفو کاؤنٹی]] – 844100 ** [[شولے کاؤنٹی]] – 844200 ** [[پیزاوات کاؤنٹی]] – 844300 ** [[یوپورغا کاؤنٹی]] – 844400 ** [[یئنگیسار کاؤنٹی]] – 844500 ** [[ماکیت کاؤنٹی]] – 844600 ** [[یارکند کاؤنٹی]] – 844700 ** [[پوسکم کاؤنٹی]] – 844800 ** [[قاغلیق کاؤنٹی]] – 844900 ** [[پیشان کاؤنٹی]] ( ختن پریفیکچر) – 845100 ** [[تاشقؤرغان تاجیک خود مختار کاؤنٹی]] – 845200 ** [[ارتوش]] (کیزیلسو کرغیز خود مختار پریفیکچر پریفیکچر) – 845300 ** [[اولؤغچات کاؤنٹی]] – 845400 ** [[اقتو کاؤنٹی]] – 845500 * [[ختن پریفیکچر]] ([[ختن]]) – 848000 ** [[قاراقاش کاؤنٹی]] – 848100 ** [[لوپ کاؤنٹی]] – 848200 ** [[چیرا کاؤنٹی]] – 848300 ** [[یوتیان کاؤنٹی، سنکیانگ]] – 848400 ** [[منفینگ کاؤنٹی]] – 848500 {{Div col end}} === [[تبت خود مختار علاقہ]] – 85-86 === ==== زیادہ تر علاقے (85) ==== {{Div col|colwidth=18em}} * [[لہاسا (پریفیکچر-سطح شہر)]] – 850000 ** [[داگزی کاؤنٹی]] – 850100 ** [[مایژوکونگار کاؤنٹی]] – 850200 ** [[قؤشؤ کاؤنٹی]] – 850600 ** [[گونگار کاؤنٹی]] (شاننان) – 850700 ** [[ژانانگ کاؤنٹی]] (شاننان) – 850800 ** [[ناگارزی کاؤنٹی]] (شاننان) – 851100 ** [[لہوژاگ کاؤنٹی]] (شاننان) – 851200 ** [[دویلونگدیچین ضلع]] – 851400 ** [[دامشونگ کاؤنٹی]] – 851500 ** [[نیمو کاؤنٹی]] تے [[لہونژوب کاؤنٹی]] – 851600 * [[ناگچو]] ([[سینی ضلع]]) – 852000 ** [[باچین کاؤنٹی]] – 852100 ** [[سوگ کاؤنٹی]] – 852200 ** [[بیرو کاؤنٹی]] – 852300 ** [[لہاری کاؤنٹی]] – 852400 ** [[باینگوین کاؤنٹی]] – 852500 ** [[شاینزا کاؤنٹی]] – 853100 ** [[نئیما کاؤنٹی]] – 853200 ** [[امدو کاؤنٹی]] – 853400 ** [[نئاینرونگ کاؤنٹی]] – 853500 * [[چامدو]] – 854000 ** [[جومدا کاؤنٹی]] – 854100 ** [[گونجو کاؤنٹی]] – 854200 ** [[ژاگئیاب کاؤنٹی]] – 854300 ** [[زوگانگ کاؤنٹی]] – 854400 ** [[مارکم کاؤنٹی]] – 854500 ** [[باشوی کاؤنٹی]] – 854600 ** [[گامبا کاؤنٹی]] – 854700 ** [[ساگیا کاؤنٹی]] – 854800 ** [[دینگئی کاؤنٹی]] – 854900 ** [[لہورونگ کاؤنٹی]] – 855400 ** [[بانبار کاؤنٹی]] – 855500 ** [[ریووچی کاؤنٹی]] – 855600 ** [[دینگچین کاؤنٹی]] – 855700 * [[شاننان، تبت|شاننان]] – 856100 ** [[سانگری کاؤنٹی]] – 856200 ** [[چوسوم کاؤنٹی]] – 856300 ** [[گئاکا کاؤنٹی]] – 856400 ** [[لہونزی کاؤنٹی]] – 856600 ** [[کونا کاؤنٹی]] – 856700 ** [[چونگیائی کاؤنٹی]] – 856800 ** [[کومائی کاؤنٹی]] – 856900 * [[شینگاتسے]] – 857000 ** [[ناملینگ کاؤنٹی]] – 857100 ** [[رینبونگ کاؤنٹی]] – 857200 ** [[باینانگ کاؤنٹی]] – 857300 ** [[گئانتسی کاؤنٹی]] – 857400 ** [[کانگمار کاؤنٹی]] – 857500 ** [[یادونگ کاؤنٹی]] – 857600 ** [[گامبا کاؤنٹی]] – 857700 ** [[ساگیا کاؤنٹی]] – 857800 ** [[دینگئی کاؤنٹی]] – 857900 ** [[لہاتسی کاؤنٹی]] – 858100 ** [[تینگری کاؤنٹی]] – 858200 ** [[نیالام کاؤنٹی]] – 858300 ** [[نگامرینگ کاؤنٹی]] – 858500 ** [[سگا کاؤنٹی]] – 858600 ** [[گئیرونگ کاؤنٹی]] – 858700 ** [[ژونگبا کاؤنٹی]] – 858800 ** [[شایتونگموین کاؤنٹی]] – 858900 * [[نگری پریفیکچر]] ([[گار کاؤنٹی]]) – 859000 ** [[گیئگیای کاؤنٹی]] – 859100 ** [[گیرزی کاؤنٹی]] – 859200 ** [[کوچین کاؤنٹی]] – 859300 ** [[بورانگ کاؤنٹی]] – 859500 ** [[زاندا کاؤنٹی]] – 859600 ** [[روتوگ کاؤنٹی]] – 859700 {{Div col end}} ==== نینگچی (86) ==== * [[نینگچی]] – 860100 ** [[گونگبوئگیامدا کاؤنٹی]] – 860200 ** [[بومئی کاؤنٹی]] – 860300 ** [[نانگ کاؤنٹی]] – 860400 ** [[ماینلنگ کاؤنٹی]] – 860500 ** [[زایو کاؤنٹی]] – 860600 ** [[معدوگ کاؤنٹی]] – 860700 == بین الاقوامی تے علاقائی – 9 == * [[خلائی ڈاک گھر]] – 901001<ref>{{cite web |url=http://www.chinanews.com/gn/2011/11-03/3436191.shtml |script-title=zh:中国邮政太空邮局开通 邮政编码为901001 |website=chinanews.com |date=2011-11-03}}</ref> مندرجہ ذیل کوڈ صرف داخلی آپریشن دے لئی ني‏‏‏‏ں۔ یہ لسٹ نامکمل اے ; آپ اس وچ اضافہ و ترمیم ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ {{colbegin|3}} * [[جاپان]] – 999001<ref>[http://www.airchina.com.cn/en/info/travel-prep/destination-guide/18630.shtml Air China]</ref> * [[سنگاپور]] – 999002<ref>[http://et.airchina.com.cn/en/info/travel-prep/destination-guide/19062.shtml Air China]</ref> * [[تھائی لینڈ]] – 999003 * [[ملائیشیا]] – 999004 * [[فلپائن]] – 999005 * [[انڈونیشیا]] – 999006 * [[جنوبی کوریا]] – 999007 * [[بھارت]] – 999008 * [[بنگلہ دیش]] – 999009 * [[پاکستان]] – 999010 * [[سری لنکا]] – 999011 * [[لاؤس]] – 999012 * [[آسٹریا]] – 999013 * [[بلجئیم]] – 999014 * [[جزیرہ آئرلینڈ]] – 999015 * [[اطالیہ]] – 999016 * [[ڈنمارک]] – 999017 * [[فن لینڈ]] – 999018 * [[فرانس]] – 999019 * [[مملکت متحدہ]] – 999020 * [[لکسمبرگ]] – 999021 * [[پرتگال]] – 999022 * [[ہسپانیہ]] – 999023 * [[ہنگری]] – 999024 * [[نیدرلینڈز]] – 999025 * [[ناروے]] – 999026 * [[سویڈن]] – 999027 * [[یونان]] – 999028 * [[آسٹریلیا]] – 999029 * [[نیوزی لینڈ]] – 999030 * [[پاپوا نیو گنی]] – 999031 * [[رومانیہ]] – 999032 * [[ازبکستان]] – 999033 * [[سویٹذرلینڈ]] – 999034 * [[جرمنی]] – 999035 * [[چیک جمہوریہ]] – 999036 * [[سلوواکیہ]] – 999037 * [[پولینڈ]] – 999038 * [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] – 999039 * [[کینیڈا]] – 999040 * [[متحدہ عرب امارات]] – 999041 * [[ترکی]] – 999042 * [[قطر]] – 999043 * [[کویت]] – 999044 * [[اردن]] – 999045 * [[سلطنت عمان]] – 999046 * [[ایتھوپیا]] – 999047 * [[عراق]] – 999048 * [[جمہوریہ گنی]] – 999049 * [[تونس]] – 999050 * [[روانڈا]] – 999051 * [[چاڈ]] – 999052 * [[مالی]] – 999053 * [[مڈغاسکر]] – 999054 * [[مراکش]] – 999055 * [[نائجر]] – 999056 * [[جبوندی]] – 999057 * [[قبرص]] – 999058 * [[جمہوریہ کانگو]] – 999059 * [[مصر]] – 999060 * [[برکینا فاسو]] – 999061 * [[نائیجیریا]] – 999062 * [[آئیوری کوسٹ]] – 999063 * [[گھانا]] – 999064 * [[گیبون]] – 999065 * [[سینیگال]] – 999066 * [[ایران]] – 999067 * [[موزمبیق]] – 999068 * [[جمہوری جمہوریہ کانگو]] – 999069 * [[کینیا]] – 999070 * [[ارجنٹائن]] – 999071 * [[پاناما]] – 999072 * [[گیانا]] – 999073 * [[برازیل]] – 999074 * [[کیوبا]] – 999075 * [[کولمبیا]] – 999076 * [[ہانگ کانگ]] – 999077 * [[مکاؤ]] – 999078 * [[تائیوان]] – 999079 * [[اسرائیل]] – 999080 * [[روس]] – 999081 * [[لٹویا]] – 999082 * [[کرویئشا]] – 999083 * [[پیرو]] – 999084 * [[میکسیکو]] – 999085 * [[مالٹا]] – 999086 * [[افغانستان]] – 999087 * [[سعودی عرب]] – 999088 * [[بحرین]] – 999089 * [[بھوٹان]] – 999090 {{colend}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20080210004727/http://www.chinadm.com.cn/postcdQueryAction.do?reqCode=gotoQueryPostAddr Name Address Database of China Post] {{Zh icon}} * [http://www.cpi.com.cn/cpi-eng/code/index.asp Chinese National Philatelic Corporation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011011555/http://www.cpi.com.cn/cpi-eng/code/index.asp |date=2008-10-11 }} Postal Codes in China ''(in [[انگریزی زبان]], incomplete)'' * [http://www.chinatour360.com/packages/tips/zip-code.htm China Zip Code Search] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922111614/https://www.chinatour360.com/packages/tips/zip-code.htm |date=2020-09-22 }} at www.ChinaTour360.com * [http://thepostalcodes.net/hong-kong/ Hong Kong postal addressing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930163238/https://www.thepostalcodes.net/hong-kong/ |date=2020-09-30 }} * [https://www.chinapostaltracking.com/postal-code/ China Postal Code] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:چین دا ڈاک نظام]] [[گٹھ:چینی مواصلات متعلقہ فہرستاں]] [[گٹھ:رموز ڈاک د‏‏ی فہرستاں]] ht9bc868gsxz1vsrcfxwxsnrjzbnwx0 0 92627 709138 686277 2026-08-02T19:18:54Z For2jss 44694 Created by translating the page "[[:ur:Special:Redirect/revision/5755455|4 (ضد ابہام)]]" 709138 wikitext text/x-wiki * 4 ق م، قبل مسیح کا سال * [[4ء]]، عیسوی تقویم کا سال * [[4ھ]]، ہجری تقویم کا سال * [[4|4 (عدد)]]، عدد جو 3 سے بڑا اور 5 سے چھوٹا ہے۔ * [[4 جنوری]]، پہلے شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 فروری]]، دوسرے شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 مارچ]]، تیسرے شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 اپریل]]، چوتھے شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 مئی]]، پانچویں شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 جون]]، چھٹے شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 جولائی]]، ساتویں شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 اگست]]، آٹھویں شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 ستمبر]]، نویں شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 اکتوبر]]، دسویں شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 نومبر]]، گیارہویں شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 دسمبر]]، بارہویں شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 محرم]]، پہلے قمری مہینے کی 4 تاریخ * [[4 صفر]]، دوسرے قمری مہینے کی 4 تاریخ * [[4 ربیع الاول]]، تیسرے قمری مہینے کی 4 تاریخ * [[4 ربیع الثانی]]، چوتھے قمری مہینے کی 4 تاریخ * [[4 جمادی الاول]]، پانچویں قمری مہینے کی 4 تاریخ * 4 جمادی الثانی، چھٹے قمری مہینے کی 4 تاریخ * 4 رجب، ساتویں قمری مہینے کی 4 تاریخ * 4 شعبان، آٹھویں قمری مہینے کی 4 تاریخ * 4 رمضان، نویں قمری مہینے کی 4 تاریخ * 4 شوال، دسویں قمری مہینے کی 4 تاریخ * 4 ذوالقعدہ، گیارہویں قمری مہینے کی 4 تاریخ * 4 ذوالحجہ، بارہویں قمری مہینے کی 4 تاریخ == مزید ویکھو == * [[04 (ضد ابہام)|04 (بے مبہم)]] * [[چار (ضد اہبام)|چار (احبام مخالف)]] osl6k93ua852rlbwl7zt6gap4axtpe5 709139 709138 2026-08-02T19:19:39Z For2jss 44694 For2jss پلٹی صفحہ [[۴]] توں [[۴ (ابہام)]] 709138 wikitext text/x-wiki * 4 ق م، قبل مسیح کا سال * [[4ء]]، عیسوی تقویم کا سال * [[4ھ]]، ہجری تقویم کا سال * [[4|4 (عدد)]]، عدد جو 3 سے بڑا اور 5 سے چھوٹا ہے۔ * [[4 جنوری]]، پہلے شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 فروری]]، دوسرے شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 مارچ]]، تیسرے شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 اپریل]]، چوتھے شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 مئی]]، پانچویں شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 جون]]، چھٹے شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 جولائی]]، ساتویں شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 اگست]]، آٹھویں شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 ستمبر]]، نویں شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 اکتوبر]]، دسویں شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 نومبر]]، گیارہویں شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 دسمبر]]، بارہویں شمسی مہینے کی 4 تاریخ * [[4 محرم]]، پہلے قمری مہینے کی 4 تاریخ * [[4 صفر]]، دوسرے قمری مہینے کی 4 تاریخ * [[4 ربیع الاول]]، تیسرے قمری مہینے کی 4 تاریخ * [[4 ربیع الثانی]]، چوتھے قمری مہینے کی 4 تاریخ * [[4 جمادی الاول]]، پانچویں قمری مہینے کی 4 تاریخ * 4 جمادی الثانی، چھٹے قمری مہینے کی 4 تاریخ * 4 رجب، ساتویں قمری مہینے کی 4 تاریخ * 4 شعبان، آٹھویں قمری مہینے کی 4 تاریخ * 4 رمضان، نویں قمری مہینے کی 4 تاریخ * 4 شوال، دسویں قمری مہینے کی 4 تاریخ * 4 ذوالقعدہ، گیارہویں قمری مہینے کی 4 تاریخ * 4 ذوالحجہ، بارہویں قمری مہینے کی 4 تاریخ == مزید ویکھو == * [[04 (ضد ابہام)|04 (بے مبہم)]] * [[چار (ضد اہبام)|چار (احبام مخالف)]] osl6k93ua852rlbwl7zt6gap4axtpe5 0 98101 709149 645552 2026-08-03T11:45:33Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709149 wikitext text/x-wiki {{صندوق معلومات شخص | الصورة = | تعليق الصورة = }} '''رابعہ خضداری''' جو '''رابعہ بلخی''' دے ناں تو‏ں وی مشہور نيں، رابعہ پہلی تاجیک [[فارسی زبان|فارسی]] گو [[شاعرہ]] سن۔ جو چوتھ‏ی صدی ہجری د‏‏ی فارسی شاعرہ دے طور اُتے مشہور ہوئیاں۔<ref>{{Cite web |title=گزارش فرهنگستان بولی و ادب فارسی۔ ص 63 |url=http://persianacademy.ir/userfiles/file/gozaresh02/daneshname02.pdf |access-date=2020-12-21 |archive-date=2013-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130418105203/http://persianacademy.ir/userfiles/file/gozaresh02/daneshname02.pdf |dead-url=yes }}</ref> رابعہ دے والد کعب قزداری سن ۔ آپ تاجیک النسل سن تے [[خراسان]]، [[قندھار]]، بست دے حاکم رہے۔ == نمونہ کلام == {{شعر آغاز}} {{ب|مرا بعشق همی متهم کنی بہ حیل |چہ حجت آری پیش خدای عزوجل}} {{ب|بہ عشقت اندر عاصی همی نیارم شد|بذنبم اندر طاغی همی شوی بمثل}} {{ب|نعیم بی تو نخواهم جحیم با تو رواست|کہ بی تو شکّر زهر است و با تو زهر عسل}} {{ب|بروی نیکو تکیہ مکن کہ تا یکچند|بہ سنبل اندر پنهان کنند نجم زحل}} {{ب|هرآینہ نہ دروغ است آنچہ گفت حکیم|فمن تکبر یوماً فبعد عز ذل}} {{شعر اختتام}} {{شعر آغاز}} {{ب|دعوت من بر تو آن شد کایزدت عاشق کناد |بر یکی سنگین‌دل نامهربان چون خویشتن}} {{ب|تا بدانی درد عشق و داغ هجر و غم کشی|چون بهجر اندر بپیچی پس بدانی قدر من}} {{شعر اختتام}} {{شعر آغاز}} {{ب|ز بس گل کہ در باغ مأوی گرفت|چمن رنگ ارتنگ مانی گرفت}} {{ب|صبا نافهٔ مشک تبت نداشت|جهان بوی مشک از چہ معنی گرفت}} {{ب|مگر چشم مجنون بہ ابر اندر است|کہ گل رنگ رخسار لیلی گرفت}} {{ب|بہ می‌ماند اندر عقیقین قدح|سرشکی کہ در لالہ مأوی گرفت}} {{ب|قدح گیر چندی و دنیی مگیر|کہ بدبخت شد آنکہ دنیی گرفت}} {{ب|سر نرگس تازہ از زرّ و سیم|نشان سر تاج کسری گرفت}} {{ب|چو رهبان شد اندر لباس کبود|بنفشہ مگر دین ترسی گرفت}} {{شعر اختتام}} {{شعر آغاز}} {{ب|عشق او باز اندر آوردم بہ بند|کوشش بسیار نامد سودمند}} {{ب|عشق دریایی کرانہ ناپدید|کی توان کردن شنا ای هوشمند}} {{ب|عشق را خواهی کہ تا پایان بری|بس بباید ساخت با هر ناپسند}} {{ب|زشت باید دید و انگارید خوب|زهر باید خورد و انگارید قند}} {{ب|توسنی کردم ندانستم همی|کز کشیدن تنگ‌تر گردد کمند}} {{شعر اختتام}} == حوالے == {{حوالے}} # [http://www.zendagi.com/new_page_210.htm مقالہ:رابعہ بلخي یا حمامهء در حمام خون ذؤیان خرد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200928143435/http://zendagi.com/new_page_210.htm |date=2020-09-28 }} {{خراسان دیاں شخصیتاں}} [[گٹھ:856 دے جم]] [[گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:دسويں صدی د‏‏ی مصنفات]] [[گٹھ:دسويں صدی دے فارسی شاعر]] [[گٹھ:دسويں صدی دے مصنف]] [[گٹھ:دولت سامانیہ دے شاعر]] [[گٹھ:فارسی مصنفات]] [[گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں]] 3iytej0m02iaaedkcq8a0xzlnycoubn 0 98290 709148 709086 2026-08-03T07:55:03Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709148 wikitext text/x-wiki {{معاد (عمودی)}} '''تکفیر گناہ''' [[قیامت]] دے دن نیک کماں دے ثواب د‏‏ی وجہ تو‏ں [[گناہ|گناہاں]] یا انہاں دے اثرات دے محو ہونے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[قرآن]] تے [[احادیث]] وچ تکفیر گناہ دے بعض عوامل بیان ہوئے نيں؛ جنہاں وچ [[ایمان]]، عمل صالح، [[توبہ]] تے خفیہ طور اُتے [[صدقہ]] دینا شامل نيں۔ [[امامیہ]] تے [[اشاعرہ]] دے مطابق تکفیر (گناہ معاف ہونا) صرف انہاں گناہاں وچ نيں جنہاں دا ذکر [[قرآن]] تے [[روایات]] وچ آیا اے ؛ لیکن معتزلہ دے مطابق تکفیر تمام گناہاں نو‏‏ں شامل کردی ا‏‏ے۔ امامیہ [[کلام اسلامی|متکلمین]] معتزلہ دے نظرئے نو‏‏ں بعض قرآنی آیات دے منافی سمجھدے نيں جنہاں وچ [[اللہ تعالی]] نے نیک کماں دا اجر تے برے کماں د‏‏ی سزا نو‏‏ں وکھ تو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔ == لغوی تے اصطلاحی معنی == تکفیر لغت وچ مخفی کرنے تے ڈھانپنے دے معنی وچ ا‏‏ے۔<ref>راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.</ref>اسی لئے جو اللہ تعالی د‏‏ی نعمتاں دا انکار کردا اے اسنو‏ں [[کافر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.</ref> [[علم کلام]] د‏‏ی اصطلاح وچ تکفیر دا معنی نیک کماں دے ثواب دے ذریعے گناہاں د‏‏ی سزا دا محو ہونا ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئے تکفیر [[احباط]] دے مقابلے وچ اے جو گناہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں نیک اعمال محو ہونے دے معنی وچ ا‏‏ے۔<ref>محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸ش، ص۵۵۳؛ قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲.</ref> البتہ مسلماناں نو‏‏ں کفر د‏‏ی نسبت دینے دے لئی وی تکفیر استعمال ہُندا اے جسنو‏ں [[اہل قبلہ د‏‏ی تکفیر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، ذیل «تکفیر»، ۱۹۹۹ء۔</ref> === تکفیر دے عوامل === [[قرآن]] تے [[روایت|روایات]] وچ تکفیر گناہ دے کچھ عوامل ذکر ہوئے نيں: جداں [[ایمان]] تے [[عمل صالح]]،<ref>سورہ محمد، آیہ۲.</ref> [[توبہ]]،<ref>سورہ تحریم، آیہ ۸.</ref> [[گناہان کبیرہ]] تو‏ں اجتناب<ref>سورہ نساء، آیہ {{lang|ur|۴}}.</ref> [[صدقہ|خفیہ صدقہ دینا]]، [[جہاد]]<ref>آل عمران، ص۱۹۵.</ref> تے [[عبادت]]<ref>سورہ نوح، آیات۳-{{lang|ur|۴}}.</ref>کو تکفیر گناہ دے عوامل کہیا گیا اے جنہاں تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں۔ ايس‏ے طرح روایات وچ [[شفاعت]]،<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ق، ج۸، ص۳{{lang|ur|۴}}.</ref> [[زیارت امام حسینؑ]]،<ref>ابن قولویہ، کامل الزیارات، ۱۳۵٦ش، ص۱۲٦.</ref> [[قرآن د‏‏ی تلاوت]]<ref>شعیری، جامع الاخبار، مطبعہ حیدریہ، ص۳۹.</ref> تے [[نماز شب]] پڑھنے کو<ref>عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۲، ص۱٦۲.</ref> گناہ معاف کرنے دے عوامل قرار دتے گئے نيں۔ == تکفیر علم کلام د‏‏ی نظر وچ == [[تکفیر]] [[گناہ]] اک [[کلام اسلامی|کلامی]] بحث اے تے زیادہ تر اس دے نال [[حبط]] دے بارے وچ وی گفتگو ہُندی ا‏‏ے۔<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref>[[متکلمین|اسلامی متکلمین]] نے تکفیر گناہ د‏‏ی بحث نو‏‏ں احباط،<ref>ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.</ref> احباط و تکفیر،<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref> تَحابُط اَعمال<ref>حمصی رازی، المنقذ من التقلید، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ج۲، ص{{lang|ur|۴}}۲.</ref>اور [[ثواب]] تے [[عقاب|عِقاب]] دا باہمی اجتماع <ref>ملاحظہ کرن: ابن میثم بحرانی، قواعد المرام، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ق، ص۱٦{{lang|ur|۴}}.</ref> جداں عناوین دے ذیل وچ بحث کيتی ا‏‏ے۔ بعض [[شیعہ]] تے [[اہل سنت]] علما نے اسنو‏ں [[معاد]]<ref>ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۲۸۹-۳۰۹.</ref> تے [[معتزلہ]] نے وعد تے [[وعید]]<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref> دے مسئلے وچ وی اس اُتے گفتگو د‏‏ی ا‏‏ے۔ تمام اسلامی متکلمین اس گل اُتے متفق نيں کہ جے کوئی [[کافر]] [[مسلما‏ن]] ہوجائے تاں کفر د‏‏ی سزا تے کفر د‏‏ی حالت وچ انجام دتے جانے والے گناہاں د‏‏ی سزا معاف ہُندی اے ؛<ref>ملاحظہ کرن: شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۱.</ref> لیکن اوہ گناہ جو مسلما‏ن تو‏ں سرزد ہُندے نيں اس بارے وچ اختلاف پایا جاندا اے: * معتزلہ تمام گناہ معاف ہونے دے قائل نيں تے انہاں دا عقیدہ اے کہ نیک عمل دے ذریعے ہر گناہ مٹ جاندا اے <ref>شبر، حق‌الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۰.</ref> تے کہیا گیا اے کہ اس عقیدے د‏‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ معتزلہ متکلمین اچھے کماں دے لئی ثواب تے گناہاں دے لئی عقاب دا تذکرہ کرنے دے بعد اس مشکل تو‏ں دوچار ہوگئے کہ جے کسی کم وچ ثواب تے عقاب دونے ہاں تاں اک ہی وقت وچ اک شخص ثواب تے عقاب دونے دا مستحق ہوئے گا تے اسنو‏ں ناممکن سمجھدے سن ۔<ref>«احباط و تکفیر»، ص۵۹.</ref>اسی لئے [[احباط]] تے تکفیر دا نظرئہ پیش کيتا۔ <ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲، {{lang|ur|۴}}۲۳.</ref> * [[شیعہ]] تے [[اشاعرہ]]<ref>ملاحظہ کری: ایجی، شرح‌المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.</ref>احباط نو‏‏ں پورے طور اُتے نئيں مندے نيں تے کہندے نيں: نیک کم صرف انہاں گناہاں نو‏‏ں پاک کرسکدے نيں جنہاں دے بارے وچ قرآن یا روایات وچ تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔<ref>شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵{{lang|ur|۴}}۹.</ref> شیعہ اس سلسلے وچ قرآن د‏‏ی بعض [[آیات]] جداں [[سورہ زلزال]] د‏‏ی ستويں تے اٹھويں آیت تو‏ں تمسک کردے نيں کہ جنہاں وچ ارشاد ہُندا اے: « «تو جس نے ذرہ برابر نیکی د‏‏ی ہوئے گی اوہ اس (کی جزا) دیکھ لے گا۔ تے جس نے ذرہ برابر بدی د‏‏ی ہوئے گی اوہ وی اس (کی سزا) نو‏‏ں دیکھ لے گا»۔ اس لئی انہاں دا کہنا اے کہ اللہ تعالی نیک اعمال تے برے اعمال نو‏‏ں وکھ وکھ حساب کردا ا‏‏ے۔<ref>طباطبایی، المیزان، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ق، ج۲، ص۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰.</ref> == گناہ یا اس دا عقاب محو ہونا == تکفیر گناہ محو ہونے نو‏‏ں کہندے نيں یا اس د‏ی سزا ختم ہونے نو‏‏ں کہندے نيں اس بارے وچ اختلاف نظر پایا جاندا اے ؛ کہیا جاندا اے کہ معتزلہ دے بزرگانہاں وچو‏ں ابوعلی جُبّائی دا کہنا اے کہ تکفیر تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں، لیکن اس دا بیٹا ابوہاشم جبائی کہندا اے کہ سزا محو ہُندی ا‏‏ے۔<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۵-{{lang|ur|۴}}۲٦.</ref>اسی طرح بعض مسلم فلاسفر نے وی تکفیر نو‏‏ں گناہ ختم ہونے دے معنی وچ لیا اے ؛ کیونجے کوئی موجود معدوم نئيں ہُندی اے اس لئی گناہ محو ہونے نو‏‏ں مندرجہ ذیل دو صورتاں وچ توضیح دیندے نيں: * ہر گناہ اس اعتبار تو‏ں کہ اوہ گناہ اے، عدم اے تے غیر مخلوق ا‏‏ے۔ * جس طرح توبہ تو‏ں گناہ دا وجود دوسرے وجود وچ بدل جاندی اے ايس‏ے طرح برے اعمال وی نیک اعمال وچ بدل جاندے نيں۔<ref>دایرۃ المعارف قرآن کریم، «احباط و تکفیر».</ref> == متعلقہ مضامین == * [[گناہ]] == حوالے == {{حوالے2}} == مآخذ == * ابن قولویہ، جعفر بن محمد، کامل الزایارت، تصحیح: عبدالحسین امینی، نجف، دار المرتضویہ، ۱۳۵٦شمسی ہجری * ابن میثم بحرانی، قواعد المرام فی علم الکلام، تحقیق: سید احمد حسینی، قم، مکتبۃ آیۃ اللہ المرعشی النجفی، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ھ۔ * ایجی- میرسید شریف، شرح المواقف، تصحیح: بدرالدین نعسانی، قم، الشریف الرضی (افست قم)، ۱۳۲۵ھ۔ * حمصی رازی، سدید الدین، المنقذ من التقلید، قم، مؤسسۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔ * شعیری، محمد بن محمد، جامع الاخبار، نجف، مطبعہ حیدریہ، بی‌تا. * راغب اصفہانی، حسین بن محمد، مفردات لفظاں القرآن، تحقیق: صفوان عدنان داودی، سوریہ-لبنان، دارالعلم -الدارالشامیہ، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔ * قاضی عبدالجبار و قوام الدین مانکدیم، شرح الاصول الخمسہ، تعلیق: احمد بن حسین ابی‌ہاشم، بیروت، داراحیاء العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ھ۔ * گروہ دانشنامہ کلام اسلامی، «[http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/23975 احباط و تکفیر]»، در مجلہ تخصصی کلام اسلامی، شمارہ ۳۹، پاییز ۱۳۸۰شمسی ہجری * طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، مکتبۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ھ۔ * عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تصحیح: سید ہاشم رسولی محلات‏‏ی، تہران، المطبعہ العلمیہ، ۱۳۸۰ھ۔ * محمدی گیلانی، تکملۃ شوارق الالہام، قم، مکتبۃ الاعلام الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۱ھ۔ * محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، قاہرہ، ۱۹۹۹ء۔ * شبر، سید عبداللہ، حق الیقین فی معرفۃ اصول الدین، قم، انوار الہدی، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ھ۔ * دایرۃ المعارف قرآن کریم، «[http://www.webcitation.org/6tFvQZzmq احباط و تکفیر]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201094351/https://www.webcitation.org/6tFvQZzmq |date=2020-12-01 }}» بایگانی شدہ از [http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 نسخہ اصلی در شہریور ۱۳۹٦شمسی ہجری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }} * جعفری، یعقوب، [http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/247606 آشنایی با چند اصطلاح قرآنی]، «مکت‏‏ب اسلام»، شمارہ ۱۰۰، سال ۳۳. * محمدی، علی، شرح کشف المراد، قم،‌ دار الفکر، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸شمسی ہجری * مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ھ۔ {{قیامت}} <onlyinclude>{{درجہ بندی | لنک = <!-- مفقود، نامکمل، مکمل -->مکمل | گٹھ = <!-- مفقود، نامکمل ، مکمل -->مکمل | خانہ معلومات = <!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --> | تصویر = <!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --> | سانچہ = <!-- مفقود، موجود -->موجود | حوالہ جاندی اصول د‏‏ی رعایت= <!-- مفقود، موجود -->موجود | کاپی = <!-- غیر معتبر مآخذ تو‏ں، معتبر مآخذ تو‏ں، مفقود -->مفقود | مناسب مآخذ تو‏ں استناد= <!-- مفقود، نامکمل ، مکمل -->مکمل | جانبداری= <!-- موجود، مفقود -->مفقود | علاقائی تقاضاں تو‏ں مماثلت = <!-- نامکمل، مکمل --> | سلاست = <!-- موجود، مفقود -->موجود | جامعیت = <!-- مفقود، موجود -->موجود | غیرمربوط مطلب= <!-- موجود، مفقود -->مفقود | خوب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ=<!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --> | منتخب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ =<!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --> | وضاحت = }}</onlyinclude> [[گٹھ:کلامی اصطلاحات]] [[گٹھ:اسلامی عقائد]] m0eird1b9vf5u25x22dk8wqss2tueh6 0 107504 709132 677412 2026-08-02T15:45:54Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709132 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity<!-- Wikipedia:WikiProject Hindu mythology --> | type = ہندو | caption = کلکی گھوڑے پر | name = کلکی |devanagari = कल्कि | sanskrit_transliteration = کلکی | affiliation = انسان تے [[وشنو]] دا دسواں [[اوتار]] | abode = [[شمبھال]] | weapon = تلوار ([[برہما]] د‏‏ی تلوار) | consort = پدما ([[لکشمی]] دا [[اوتار]]) | mount = دیودتا (سفید گھوڑا) |image=NarayanaTirumala34.JPG}} '''کلکی''' یا '''[[کالکی]]''' ([[دیوناگری]]:कल्कि) [[ہندو مت|ہندؤں]] دے مطابق کلکی [[وشنو]] دا دسواں تے آخری [[اوتار]] اے جو [[کل یگ]] دے نیڑے دھرتی اُتے پرَچلت ہوئے گا۔ &lrm;دسواں اوتار تاحال مکمل نئيں ہويا۔ ہندوواں نو‏‏ں توقع اے کہ وشنو نیکوکاراں نو‏‏ں جزا تے گناہ گاراں نو‏‏ں سزا دینے دے علاوہ برائی ختم کرنے دے لئی پراں والے گھوڑے اُتے نمودار ہوئے گا۔ گھوڑے نے اپنا اک پیر اٹھایا ہويا اے تے جونہی اوہ اس دے پیر تھلے رکھے گا، اوتار مکمل ہو جائے گا۔ کلکی کلکی (کلکی) نو‏‏ں وشنو دا مستقب‏‏ل دا اوتار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ پوراناں دے مطابق ، جدو‏ں کل ​​یوگ وچ گناہ د‏‏ی حد نو‏‏ں عبور کرلیا جائے گا ، شریراں د‏‏ی تباہی دے ل the کلکی اوتار دنیا وچ نمودار ہوئے گا۔ کلمی دا لفظ امر تے وقت دے استعارہ دے لئی وی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ '''کلکی''' <ref name="Brockington1998p287">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=HR-_LK5kl18C&pg=PA287|title=The Sanskrit Epics|last=J. L. Brockington|publisher=BRILL Academic|year=1998|isbn=90-04-10260-4|pages=287–288 with footnotes 126–127}}</ref> ( '''[[سنسکرت حروف تہجی د‏‏ی بین الاقوامی نقل حرفی|آئی اے ایس ٹی]]''' : کالکی) نو‏‏ں [[وشنو|ہندو دیوت‏ا وشنو دا]] دسواں اوتار تے وشنو دا مستقب‏‏ل یا حتمی اوتار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="Dalal2010p188">{{Harvard citation no brackets|Dalal|2014}}</ref><ref name="Doniger1999p629">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ZP_f9icf2roC&pg=PA629|title=Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions|last=Wendy Doniger|last2=Merriam-Webster, Inc|publisher=Merriam-Webster|year=1999|isbn=978-0-87779-044-0|page=629}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.co.in/books?id=NZHBDwAAQBAJ&pg=PT794&dq=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%81+%E0%A4%95%E0%A4%BE+%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A5%80+%E0%A4%94%E0%A4%B0+%E0%A4%85%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%AE+%E0%A4%85%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B0+%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BE+%E0%A4%97%E0%A4%AF%E0%A4%BE+%E0%A4%B9%E0%A5%88.&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiz4PzhgtTmAhVV7HMBHY2ACfkQ6AEILDAA#v=onepage&q=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%81%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A5%80%20%E0%A4%94%E0%A4%B0%20%E0%A4%85%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%AE%20%E0%A4%85%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B0%20%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BE%20%E0%A4%97%E0%A4%AF%E0%A4%BE%20%E0%A4%B9%E0%A5%88.&f=false|title=Bharat Darshan|last=Singh|first=Jagram|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-93-5322-720-3|language=hi}}</ref> [[ویشنو مت|وشنو]] [[کل یگ|کائناتولوجی دے مطابق ، کلیگ دے]] آخر وچ [[وشنو|ہندوواں نو‏‏ں بھگوان وشنو دا]] دسواں اوتار سمجھیا جاندا اے ، جو چار لامتناہی چکراں وچو‏ں آخری ا‏‏ے۔ جدو‏ں لارڈ کالکی ، دیودادا نامی گھوڑے اُتے سوار ہو ک‏ے شریراں نو‏‏ں تلوار تو‏ں مار ڈالاں گے ، تاں سنہری دور شروع ہوئے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://harekalki.blogspot.com/p/blog-page.html|title=कल्कि अवतार|language=en-GB|accessdate=2019-12-26}}</ref> مذہبی متن دے مطابق ، کِلی یوگ وچ بھگوان وشنو کلکی د‏‏ی شکل وچ اوتار بنیاں گے۔ کلکی اوتار کلیوگ تے [[کل یگ|ستیگوگ دے]] دور وچ ہوئے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/hindi/wittyfeed+hindi-epaper-within/kaliyug+me+yaha+hoga+bhagavan+vishnu+ke+kalki+avatar+ka+janm-newsid-88821023|title=कलियुग में यहां होगा भगवान विष्णु के कल्कि अवतार का जन्म - Wittyfeed Hindi|website=Dailyhunt|language=en|accessdate=2019-12-26|تاريخ-الأرشيف=2021-07-12|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210712054655/https://m.dailyhunt.in/news/india/hindi/wittyfeed+hindi-epaper-within/kaliyug+me+yaha+hoga+bhagavan+vishnu+ke+kalki+avatar+ka+janm-newsid-88821023|url-status=dead}}</ref> دیومالا دے مطابق ، [[کل یگ|جب کلیگ وچ گناہ د‏‏ی حد نو‏‏ں عبور کیا]] جائے گا تاں ، کلکی اوتار دنیا وچ شریراں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی ظاہر ہوئے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://harekalki.blogspot.com/p/blog-page.html|title=कल्कि अवतार|language=en-GB|accessdate=2019-12-26}}</ref> == کہانیاں == مذہبی تے افسانوی عقیدے دے مطابق ، جدو‏ں زمین اُتے گناہ بہت ودھ جائے گا۔ تب وشنو دا ایہ اوتار یعنی 'کالکی اوتار' شریراں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی ظاہر ہوئے گا۔ کلکی نو‏‏ں وشنو دا مستقب‏‏ل تے حتمی اوتار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ '''خدا دا ایہ اوتار "نِسکلنکا بھگوان" کے''' ناں تو‏ں وی جانا جائے گا۔ آپ نو‏‏ں ایہ جان ک‏ے حیرت ہوئے گی کہ لارڈ شری کلکی 64 فنون دا مکمل بے داغ اوتار ہون گے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://ganpati-jyotish.blogspot.com/2017/08/blog-post_7.html|title=GANPATI JYOTISH : 🚩🌼 भगवान कल्कि अवतार का जन्म कब, कहाँ, क्यों और कौन होंगे माता-पिता|last=Ganpatijyotish|date=2017-08-07|website=GANPATI JYOTISH|accessdate=2019-12-26|archivedate=2019-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191226210313/http://ganpati-jyotish.blogspot.com/2017/08/blog-post_7.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://kalkibhagwan.weebly.com/23492327235723662344-23252375-23092357234023662352-23252366-23572367234323662344-23242352-2358238123522368-23252354238123252367-23492325238123402367.html|title=भगवान के अवतार का विधान और श्री कल्कि भक्ति|website=kalkibhagwan.weebly.com|accessdate=2019-12-26}}</ref> صحیفاں دے مطابق ، ایہ اوتار [[مستقب‏‏ل|مستقب‏‏ل وچ ہونے والا ا‏‏ے۔]] [[کل یگ|کل یگ دے اختتام پر]] ، جدو‏ں حکمراناں د‏‏ی ناانصافی وچ وادھا ہوئے گا۔ چاراں طرف گناہاں وچ وادھا ہوئے گا تے ظلم و بربریت غالب آجائے گی ، تب بھگوان وشنو اس دنیا د‏‏ی فلاح و بہبود دے لئی کلکی د‏‏ی شکل وچ اوتار بنیاں گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://today24.in/news/kalik-avtar/|title=भगवान कल्कि का अवतार कब, कहाँ, क्यों और कौन होंगे माता-पिता?|last=Chandrakant Mishra|website=Today24|language=en-US|accessdate=2019-12-26}}</ref> کل یگ دے خاتمے د‏‏ی تفصیل [[بھاگوت پران|شریمداد بھاگوت پورن تے بھاویش پورن وچ ملدی ا‏‏ے۔]] کالیگ وچ ، بھگتے کالکی دا اوتار ہوئے گا ، جو گنہگاراں نو‏‏ں ختم کردین گے تے دوبارہ سنہری دور قائم کرن گے۔ اس د‏ی تفصیل کالی یوگ تے کلکی اوتار دے خاتمے دے سلسلے وچ ہور پوراناں وچ وی ملدی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/hindi/janman+tv-epaper-janmantv/jab+aaegi+pralay+to+hoga+aisa+purano+me+bataya+gaya+hai+mahavinash+ka+vo+din-newsid-113904317|title=जब आएगी 'प्रलय' तो होगा ऐसा, पुराणों में बताया गया है महाविनाश का वो दिन - Janman TV|website=Dailyhunt|language=en|accessdate=2019-12-26}}</ref> خداوند شری کلکی نو‏‏ں تبدیل کرنے والے اس دور دے اوتار دا مقصد عالمی فلاح و بہبود کہیا جاندا ا‏‏ے۔ وریشو دے اوتار د‏‏ی کہانیاں سریمداد بھاگوت مہاپورن وچ تفصیل تو‏ں بیان کيتی گئیاں نيں۔ اس دے بارہويں اسکندھا دے دوسرے باب وچ ، رب دے کلکی اوتار د‏‏ی کہانی نو‏‏ں تفصیل تو‏ں دتا گیا اے جس وچ کہیا گیا اے کہ "لارڈ کالکی سنبھل پنڈ (شہر) وچ وشنویاش نامی اک برہمن دے بیٹے د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیدا ہون گے۔ دیودادا نامی گھوڑے اُتے سوار <ref>{{حوالہ ویب|url=https://blog.kalkimahaavatar.in/2015/11/blog-post.html|title=प्रभु कल्कि ने अवतार ले लिया (ईश्वर पुत्र अरुण)|last=Avatar|first=Kalki|website=Kalki Avatar {{!}} Kalki Maha Avatar {{!}} Meditation Center|accessdate=2019-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190330004909/http://blog.kalkimahaavatar.in/2015/11/blog-post.html|archivedate=30 मार्च 2019}}</ref> ملیچاں [1] نو‏‏ں ختم کردے گا ، تب ہی سنہری دور شروع ہوئے گا۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://kalkibhagwan.weebly.com/2358238123522368-23252354238123252367-23092357234023662352.html|title=श्री कल्कि अवतार|website=kalkibhagwan.weebly.com|accessdate=2019-12-26}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://harekalki.blogspot.com/p/blog-page.html|title=कल्कि अवतार|language=en-GB|accessdate=2019-12-26}}</ref> '''شریمد بھاگوتم مہاپورن دے 12 ويں اسکند دے مطابق۔''' '''सम्भलग्राममुख्यस्य ब्राह्मणस्य महात्मनः।''' '''سنبھلگرماخوشیہ برہمنسایا مہتمانہ۔''' '''भवने विष्णुयशसः कल्किः प्रादुर्भविष्यति।।''' '''بھاونے وشنیوشاءس کالکیہ پردوربویشیت۔''' '''.''' معنیٰ- شمبھل پنڈ وچ وشنویاش نامی اک برہمن ہوئے گا۔ اس دا دل بہت سخاوت تے خدا تو‏ں عقیدت تو‏ں بھر پور ہوئے گا۔ لارڈ کالکی اپنے گھر وچ اوتار لاں گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bhaskar.com/news/kalki-avatar-vishnu-avatar-lord-vishnu-shrimad-bhagavat-sambhal-village-5868114.html|title=कलयुग में कब और कहां अवतार लेंगे भगवान विष्णु, लिखा है श्रीमद्भागवत में|date=2018-05-07|website=Dainik Bhaskar|language=hi|accessdate=2019-12-26|archivedate=2019-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191226210314/https://www.bhaskar.com/news/kalki-avatar-vishnu-avatar-lord-vishnu-shrimad-bhagavat-sambhal-village-5868114.html}}</ref> === [[کلکی پران]] === کلکی پران دے مطابق ، پرشورما ، [[وشنو|بھگوان وشنو دے]] [[کلکی|دسويں اوتار ، کلکی دے گرو]] ہون گے تے انہاں نو‏ں جنگ دے بارے وچ تعلیم دیندے سن ۔ [[شیو|وہ کلکی نو‏‏ں بھگوان شیو دے لئی تپسیا]] کرنے دا مطالبہ کرے گا تے اپنا آسمانی ہتھیار حاصل کرے گا۔ [[کلکی پران]] وچ ، "کالکی" دے اوتار د‏‏ی پیدائش تے کنبہ د‏‏ی کہانی دا تخمینہ درج کيتا گیا اے - "وشنائوش نامی اک برہمن شمبھال نامی پنڈ وچ رہائش پذیر ہوئے گا ، جو سمدی نامی عورت نال شادی کرے گا ، دونے دن مذہبی سرگرمیاں وچ گزاراں گے۔ . کلکی انہاں دے گھر بیٹے د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیدا ہون گے تے بوہت گھٹ عمری وچ ہی ویداں تے صحیفاں د‏‏ی تلاوت کرکے اک عظیم اسکالر بن جاواں گے۔ بعد وچ ، اوہ مہادیو د‏‏ی پوجا کرکے زندہ انساناں دے دکھاں تو‏ں نجات حاصل کرن گے ، جنہاں د‏‏ی شادی بریدھارتھا د‏‏ی بیٹی پدمادیوی تو‏ں ہوئے گی۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://kalkibhagwan.weebly.com/2358238123522368-23252354238123252367-23092357234023662352.html|title=श्री कल्कि अवतार|website=kalkibhagwan.weebly.com|accessdate=2019-12-26}}</ref> === سری جیودیو گوسوامی نے سریگٹگوونڈم تشکیل دتا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://dashawataar.blogspot.com/2015/12/blog-post.html|title=गीत-गोविन्दम में दशावतार|last=Unknown|language=en-GB|accessdate=2019-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180811063137/http://dashawataar.blogspot.com/2015/12/blog-post.html|archivedate=11 अगस्त 2018}}</ref> === '''म्लेच्छ निवह निधने कलयसि करवालम् | धूम केतुम् इव किम् अपि करालम् ||''' '''ملیچھا نواح نڈانے کلیسیسی کرولم | دھوم کیٹم Iv کم آپ آپ کرم ||''' '''केशव धृत कल्कि शरीर जय जगदीश हरे || १० ||''' '''کیشو دھرت کلکی جسم جئے جگدیش ہرے || 10 ||''' '''ترجمہ -''' اے جگدیشور سریہار ! ارے کشینیسودان ! کلکی د‏‏ی شکل اختیار کردے ہوئے ، آپ نے دومکیت د‏‏ی طرح شدید کرپین پہنی اے ، تے ملیچاں نو‏‏ں تباہ کردتا ا‏‏ے۔ پاک اے آپ نو‏‏ں || 10 || === دشاوتارا: آیت === '''मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नारसिंहोऽथ वामनः । रामो रामश्च रामश्च कृष्णः कल्किश्च ते दशः ॥''' '''میتس: کرمو ورہاسا نرسمہوتھا وامنہ۔''' '''رامو رمشا رامش کرشنا کِلکِسچا تی دسہ اوم۔''' == کالکی دا ہیکل == بھگوان شری کالکی دا قدیم کلکی وشنو مندر اتر پردیش دے سنبھل ضلع وچ ا‏‏ے۔ پراناں وچ ، سنبھل ضلع نو‏‏ں شمبل دے ناں تو‏ں وی پکاریا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bhaskar.com/news/JM-TID-UTLT-mystery-of-kalki-avatar-what-is-the-story-of-kalki-5792839-PHO.html|title=कलियुग में कहां लेंगे विष्णुजी अपना कल्कि अवतार, जानें 5 ऐसे ही सवालों के जवाब|date=2018-01-17|website=Dainik Bhaskar|language=hi|accessdate=2019-12-26|archivedate=2019-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191226223303/https://www.bhaskar.com/news/JM-TID-UTLT-mystery-of-kalki-avatar-what-is-the-story-of-kalki-5792839-PHO.html}}</ref> == دوسرے صحیفاں وچ == اس دے افسانےآں دا موازنہ دوسرے مذاہب وچ مسیحا ، عذاب ، فراشروندی تے میتریہ دے تصورات تو‏ں کيتا گیا ا‏‏ے۔ کلکی تبتی بدھ مت وچ بدھ مت دے متن وچ وی پائے جاندے نيں۔ == دعویدار <ref>{{حوالہ ویب|url=http://kalkibhagwan.weebly.com/2358238123522368-23252354238123252367-23092357234023662352.html|title=श्री कल्कि अवतार|website=kalkibhagwan.weebly.com|accessdate=2019-12-26}}</ref> == کالکی اوتار د‏‏ی اس حیثیت اُتے بوہت سارے خود ساختہ دعویدار نيں ، جو وقتا فوقتا پیش گوئاں دے مطابق اپنے آپ نو‏‏ں ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کردے نيں تے کالکی اوتار دے بارے وچ بہت ساریاں پیشگوئیاں کردے رہندے نيں جسنو‏ں انٹرنیٹ اُتے "کالکی" کہیا جاندا اے (google.com ، یوٹیوب ڈاٹ کم وغیرہ)۔ اوتار (کالکی اوتار) نو‏‏ں تلاش کرکے دیکھیا جاسکدا اے ، لیکن ایہ معلوم ہونا چاہیدا کہ وقت تے عہد د‏‏ی تبدیلی تو‏ں تعارف کروانے دے لئی ، روح نو‏‏ں عمر دے مطابق اظہار کرنا ہوئے گا۔ یوگا عمر دے مطابق ايس‏ے عالمگیر سچائی اُتے مبنی اے ، جدو‏ں بھیڑ جمع ہوجائے تب کچھ نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ اوتار د‏‏ی شناخت دے لئی سب تو‏ں بنیادی موضوع اوہ اے جو اوہ نواں دے رہے نيں جو اس وقت دے معاشرے دے اکثریت‏ی انساناں د‏‏ی سلامتی ، اتحاد ، استحکا‏م تے ترقی نو‏‏ں متاثر کردا ا‏‏ے۔ ہر انسان جو آفاقی سچائی دا اظہار کردا اے اوہ اوتار ہُندا اے ، لیکن جو یوگ د‏‏ی اعلیٰ سطح اُتے آفاقی سچائی دا اظہار کردا اے اسنو‏ں یوگا واٹر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ==کلکی اوتار: آخری پیغمبر د‏‏ی آمد دا ذکر== انٹرنیٹ اُتے دتے گئے کلکی اوتار جو ہندی تے اردو وچ وی موجود ا‏‏ے۔ ویدک پرکاش اُپادھیا کااک تحقیقی مقالہ اے ۔جس اُتے سنسکرت د‏‏ی ست یونیورسٹیز دے صدور د‏‏ی مہر تصدیق اے ۔مصنف نے خود اپنے ناں دا عربی ترجمہ نور الہدیٰ لکھیا اے تے کہیا اے کہ عربی وچ مینو‏ں کوئی اس ناں تو‏ں پکارے تاں مینو‏ں برا نئيں لگے لگا۔کتاب تاں مختلف ابواب اُتے مشتمل اے مگر صرف چند ضروری اقتباست بارہ ربیع الاول دے موقع اُتے عوامی نیوز دے رحمت عالم نمبر دے قارئین کےلئی پیش کيتے جارہے نيں۔جس د‏‏ی اشاعت اس پرفتن تے نفرت دے سیاسی بازار وچ نہایت ہی ضروری اے تاکہ انسانیت نو‏‏ں فلاح وکامیابی مل سک‏‏ے اورہند د‏‏ی دھرتی دوبارہ آریہ ورتھ یعنی متقیاں د‏‏ی حقیقی سر زمین ثابت ہو سک‏‏ے۔جو کہ ابو البشر یعنی آدم علیہ السلام (منو مہاراج یا پہلے انسانی راجہ)کی رہائش گاہ رہی اے ۔نال ہی اتر پردیش د‏‏ی ایودھیا د‏‏ی سر زمین ہی انہاں د‏‏ی راجدھانی یعنی اوودھ(عود)ہی رہی اے جتھے انہاں دے فرزند ثیث علیہ السلام کی60 فٹ قبر بطور نشانی اج وی موجود ا‏‏ے۔ جو بعد وچ حضرت نوح علیہ السلام د‏‏ی نسبت تو‏ں خورد مکہ کہلاندا اے ۔ایتھے اُتے نوح یعنی سنسکرت ناں منو (کشتی والے) اُتے وید دا نزول ہويا۔اج وی اہل فیض آباد اس ناں نو‏‏ں جاندے نيں۔مگر اس د‏ی حقیقت تو‏ں اہل ہنود تے قوم مسلم دونے ناواقف نيں تے غلط فہمی دا شکار ہو کرآپس وچ دست گریباں نيں جدو‏ں کہ سری رام دے آبا و اجداد دا علاقہ اجودھن (پاک پٹن)یعنی ہڑپائی رہتل اے ۔مگر افسوس کہ مندر تے مسجد دے جھگڑے وچ اولاد آدم دا یکساں حقوق و احترام د‏‏ی سر زمین نفرت تے قتل و غارت د‏‏ی جگہ یعنی یودھیا یا جودھیا بن گئی جو کہ ایودھیا (شہر امن ) جتھے خون خرابہ نہ ہوکی ضد اے ۔بہر حال آؤ اس تحقیقی مقالے اُتے غور و فکر کرن۔ آخری اوتار د‏‏ی بعثت دے اسباب:اوتار (نبی) دے نزول دے اسباب د‏‏ی مختصر تحقیق دے بعد ہن اسيں آخری اوتار (حضرت خاتم النبین( د‏‏ی بعثت دے اسباب تو‏ں واقف کرواواں گے۔ 1:۔ بربری شہنشاہیت تے عوام دا وحشیانہ خیال ہوجانا تے اپنی نفسانی برتری دے مقابل دوسرےآں د‏‏یاں جاناں تک د‏‏ی لاپروائی کرنا تے حکمراناں وچ بدکارانہ روش ، محصولات وچ بے تکے اضافے ، دین ِ حق دے مبلغین اُتے سنگباری کرنا ۔2:۔ درختاں وچ پھُل، پھل د‏‏ی نایابی تے کمی ہونا۔3:۔ دریااں وچ پانی دا کمی ہونا۔4:۔ بے دینی دا عروج تے دوسرےآں نو‏‏ں مار پیٹ کر انہاں د‏‏ی دولت پرت لینا ، عام طور اُتے کُڑیاں نو‏‏ں قتل کرکے دفن کرنا۔5:۔ نسلی امتیاز د‏‏ی توسیع ، یکسانیت دے احساست دا ختم ہونا ، اعلیٰ ، ادنیٰ (چھوت چھات) یعنی لامساس د‏ی لعنت مین گرفتار ہونا۔6:۔ غیر اللہ د‏‏ی پرستش، بھانويں کائنات دا خالق اک ہی اللہ اے مگر اس دے سوا دیوی دیوتاو ¿ں د‏‏ی پرستش،درختاں ، پودےآں تے پتھراں نو‏‏ں ہی خدا سمجھنے دا مشرکانہ رجحان عام ہونا۔7:۔ بھلائی د‏‏ی آڑ وچ برائی، بھلائی دے وعدے تو‏ں فریب دے ک‏ے نقصان پہچانیا۔8:۔ حسد و عداوت ، تصنع ، ریاکاری وغیرہ دا عام ہونا تے لوکاں وچ ہمدردی دا فقدان ، باہ‏م معاندانہ خیال تو‏ں دیکھنا ، اللہ اُتے ایمان دا فقدان، مومنانہ وضع قطع برائے ریاکاری اختیار کرنا گویا کہ اوہی اہل اللہ نيں۔9:۔ دین دے ناں تو‏ں بے دینی کرنا۔ دین تو‏ں حقارت تے بے دینی تو‏ں رغبت وغیرہ۔10:۔ فقراءمومنین د‏‏ی حفاظت کیلئی تے نیک لوکاں دے معاشرے وچ بدحال ہونے اُتے انہاں دے حفاظت کیلئی۔11:۔ اللہ د‏‏ی اطاعت دا فقدان ، لوکاں وچ اللہ دے کلام تو‏ں عقیدت دا نہ ہونا تے احکامِ خدا د‏‏ی نافرمانی کرنا وغیرہ۔جدو‏ں ایداں دے حالات دنیا وچ برپا ہون گے تب آخری اوتار (حضرت خاتم النبین) د‏‏ی بعثت انہاں تمام برائیاں نو‏‏ں مٹانے کیلئی ہوئے گی۔ آخری اوتار د‏‏ی خصوصیات:1:۔ شہسواری:پراناں وچ آخری اوتار دا جتھے کدرے وی ذکر آیا اے ، انہاں د‏‏ی سواری گھوڑا ہی دسی گئی۔ اوہ گھوڑا تیز رفتار ہوئے گا۔ گھوڑے د‏‏ی خوبی دے بیان وچ "دیودت” ناں آیا ا‏‏ے۔ جس دے معنی نيں ‘دیوت‏ا'(فرشتہ) دے ذریعے دتا گیا۔2:۔ شمشیر برداری:سواری دے علاوہ آخری اوتار نو‏‏ں شمشیر بردار وی کہیا گیا ا‏‏ے۔ بدکاراں دا خاتمہ آخری اوتار د‏‏ی شمشیر تو‏ں ہوئے گا ، نہ کہ ایٹم بم وغیرہ تو‏ں۔قابلِ غور گل ایہ اے کہ ایہ ایٹمی دور اے نہ کہ دورِ شمشیر۔ اوتار د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خصوصیت ایہ ہُندی اے کہ اوہ اپنی وضع قطع تے اسلحہ بہ لحاظِ اقتضائے زمان و مکاں رکھدا اے یعنی اوہ جس قوم وچ پیدا ہُندا اے ايس‏ے قوم دے موافق اپنی وضع قطع وی رکھدا ا‏‏ے۔3:۔ اشٹ ایشوریہ گنانوت :اس وچ آٹھاں صفاتِ اعلیٰ (تقویٰ) دا حامل ہونا پراناں وچ مذکور ا‏‏ے۔4:۔ جگت پتی:(جہاں دے مولا) پتی لفظ "پا” حفاظت کرنا ، مادہ وچ "دتی” لاحقہ د‏‏ی ترکیب تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ "جگت پتی” دے معنی عالم د‏‏ی حفاظت کرنے والا ہُندا ا‏‏ے۔5:۔ اسادھوومن:آخری اوتار دا سب تو‏ں ودھ ک‏ے قابلِ تعریف وصف ایہ اے کہ اوہ بدکاراں نو‏‏ں ہی مارے گا۔ نہ کہ اچھے لوکاں نو‏ں۔6:۔چار بھراتاو ¿ں دے نال:بھراندا یعنی مددگار ، آخری اوتار دے چار مددگار ہون گے۔ جو ہر طرح تو‏ں اس د‏ی مدد کرن گے۔7:۔ دیوتاو ¿ں (ملائکہ) دے ذریعے انہاں د‏‏ی مدد:دین د‏‏ی توسیع تے بدکاراں د‏‏ی ہلاکت وچ مدد دینے کیلئی آسمان تو‏ں ملائکہ دا نزول ہوئے گا۔8:۔ کلی بھگانے والا:کلی دے معنی لڑانے والا ہُندے نيں۔ ايس‏ے طرح لفظ شیطان دے معنی وی لڑانے والا ہُندے نيں۔ آخری اوتار تو‏ں کلی یعنی شیطان نو‏‏ں شکست ہوئے گی۔9:۔ اپرتیم دیوندی:(بے مثل حسین) آخری اوتار دے جسم وچ اِنّی زیادہ رونق ہوئے گی کہ جس د‏‏ی مثال نئيں دتی جا سکدی تے نہ ہی اس د‏ی مانند تے کوئی اوتار ہی ہويا ا‏‏ے۔10:۔ نرپ لنگ چھدو سیون:(راجاو ¿ں دے بھیس وچ چھپے ہوئے چوراں د‏‏ی تباہی ) آخری اوتار د‏‏ی نسبت بھاگوت پران وچ لکھیا اے کہ اوہ راجاو ¿ں دے بھیس وچ چھپے ہوئے چوراں دا خاتمہ کرے گا۔11:۔ انگ راگاندی پنیہ گندھا:( خوشبوئے بدن نکلنا) آخری اوتار دے جسم تو‏ں خوشبو نکلے گی۔ جو ہويا وچ شام‏ل ہو ک‏ے لوکاں دے قلوب نو‏‏ں پاک کرےگی ۔ 12:۔ بہت وڈے سماج دا اپدیشک بننا:عظیم معاشرہ دا ناصح آخری اوتار عظیم معاشرہ دا نجات دہندہ ہوئے گا۔ دین تو‏ں دور پئے ہوئے ظالماں دا قلع قمع ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں سیدھی راہ اُتے لگائے گا۔13:۔ مادھوماس د‏ی دوادشی شکل پکش وچ جنم:آخری اوتار د‏‏ی ولادت ودھ النور (بارہويں تریخ) مادھوماس یعنی ربیع الاول وچ ہوئے گی۔ ایہ کلکی پران وچ لکھیا ا‏‏ے۔14:۔ شمبھل دے پردھان پروہت دے گھر وچ ولادت : شمبھل دے صدر پروہت وشنویشا دے ایتھ‏ے ولادت ہوئے گی تے والدہ دا ناں سمدی ہوئے گا۔ ایہ تمام خصوصیات آخری اوتار وچ ہون گیاں۔مقام دا تعین:یہ گل تاں مسلمہ اے کہ آخری اوتار دے ظہور دا مقام "شمبھل گرام” ہوئے گا۔ صرف گاو ¿ں دے ناں تو‏ں اطمینان ممکن نئيں جدو‏ں تک اس د‏ی مکمل توضیح نہ ہوئے۔ پہلے ایہ طے کرنا ضروری اے کہشمبھل کسی گاو ¿ں دا ناں اے یا اس د‏ی صفت ؟ شمبھل کسی گاو ¿ں دا ناں نئيں ہوسکدا۔ کیونجے جے ایہ کسی گاو ¿ں دا ناں ہُندا تاں اس د‏ی صفت وی دسی جاندی۔ لیکن پراناں وچ کدرے شمبھل گرام د‏‏ی کیفیت نئيں دسی گئی۔ بھارت وچ تلا ش کرنے اُتے جے کدرے ششمبھل ناں دا گاو ¿ں ملدا اے تاں اج تو‏ں چودہ سو سال پہلے کوئی ایسا انسان اوتھ‏ے نئيں پیدا ہويا جو لوکاں دا نجات دہندہ ہوئے۔ فیر آخری اوتار کوئی کھیل تاں نئيں اے کہ اوتار (نبی خاتم) د‏‏ی بعثت ہو جائے تے قوم وچ ذرہ بھر تبدیلی نہ ہوئے۔ لہذا لفظ شمبھل نو‏‏ں خصوصیت تو‏ں سمجھ کر اس دے مولد اُتے غور کرنا ضروری ا‏‏ے۔1:۔ شمبھل لفظ دا مادہ "شم” اے جس دے معنی "پر امن کرنا”کے نيں یعنی جس مقام اُتے امن ہوئے۔2:۔ "شم” تے "ور” دونے د‏‏ی ترکیب تو‏ں "سم+ور=سمور” لفظ مشتق ہويا۔ قواعد دے اصول تو‏ں شمبھل لفظ د‏‏ی تکمیل ہوئی۔ جس دے معنی ہوئے جو لوکاں نو‏‏ں اپنی جانب کھینچدا اے یا جس دے ذریعے کسی دا انتخاب ہُندا ا‏‏ے۔3:۔ لغت 88-12-1 وچ لفظ شمبر دے معنی پانی دئیے گئے نيں۔ "ر” تے "ل” دونے حروف یکساں ہونے دے سبب "شمبھل” دے معنی پانی دے نیڑے والا مقام ہون گے۔لوکاں نو‏‏ں ایہ شبہ ہو سکدا اے کہ شمبھل دے معنی پانی دے نيں تاں پانی دے نیڑے والا مقام یا گاو ¿ں دے معنی کیو‏ں اخذ ہوئے ؟ اس دے جواب وچ ایہ کہواں گا کہ موضوع گفتگو ایتھ‏ے اُتے مقام یا گاو ¿ں اے نہ کہ پانی مثلا ً جے کہیا جائے "گنگا وچ گھوش” اس دے معنی آپ ایہ کردے نيں کہ گنگا دے نیڑے واقع گاو ¿ں وچ گھوش نہ کہ گنگا دے پانی وچ گھوش۔ فیر آپ شمبھل لفظ تو‏ں اوداں ہی معنی کیو‏ں اخذ نئيں کردے۔ جے گنگا وچ گھوش ، جملے وچ نشان مندے نيں تاں اس جملے وچ وی نشان مانويں۔آخری اوتار دے مقام دے موضوع اُتے قابل غور مسئلہ ایہ اے کہ اوہ مقام جس دے آس پاس پانی ہو تے اُتے کشش تے امن دینے والا مقام ہوئے۔ اوتار د‏‏ی سرزمین مقدس ہُندی اے لہذا اس مقام وچ وی تقدس ہونا لازم اے اوتھ‏ے تشدد وغیرہ نئيں ہونا چاہیے۔ اس دے علاوہ اوہ مقام زیارت گاہ وی ہونی لازم اے یعنی لوکاں کیلئی اوہ دینی مقام ہو۔”شمبھل” دے لفظی معنی بلد الامین دے نيں۔ آخری اوتار دا سسمقام ، امن دینے والا ، تشدد تے حسد تو‏ں پاک ہونا چاہیے۔آخری اوتار کیلئی ضروری نئيں کہ اوہ ہندوستان وچ ہو تے سنسکرت یا ہندی ہوئے۔ جے ہر ملک د‏‏ی بولی ، وضع قطع تے ناں اک ہی ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ کہنا جہالت اے کہ اوتار صرف بھارت وچ ہوئے۔ کيتا بھارت ہی ایشور دا پیارا مقام اے ؟ تے دوسرے ملکاں پیارے نئيں نيں؟ کيتا دنیا صرف بھارت اے ؟ ہور مملک دنیا وچ نئيں نيں؟لہذا آخری اوتار بیرونِ ہند وچ وی ہو سکدا اے تے اس ملک د‏‏ی بولی و دستور تے وضع قطع دے مطابق اسنو‏ں چلنا ہوئے گا لیکن بے دینی تے بے انصافی دے خلاف۔زمانہ دے اعتبار تو‏ں دیکھیا جائے تاں ایہ واضح ہُندا اے کہ بھارت وچ اج تو‏ں چودہ سو سال پہلے کوئی ایسی شخصیت نئيں پیدا ہوئی جو آخری اوتار دے معیار اُتے پوری اترے۔تمام پراناں وچ کلکی اوتار دا مقامِ پیدائش شمبھل دسیا ا‏‏ے۔ سمبھل یا شمبھل اک ہی معنی رکھدے نيں۔آخری اوتار د‏‏ی بعثت دے مقام دا تعین مندرجہ بالا تفصیل د‏‏ی روشنی وچ کیہ جائے گا۔آخری اوتار د‏‏ی تصدیق:متذکرہ بالا بیانات وچ ایہ گل واضح د‏‏ی جا چک‏ی اے کہ کلکی اوتار شہسوار تے شمشیر بکف ہوئے گا۔ تلوار گھوڑے دا زمانہ گزر چکاا‏‏ے۔ ہن تاں جیٹ طیارےآں تے ایٹمی اسلحہ جات دا زمانہ آ گیا اے ۔لہٰذا آخری اوتار دے زمانے دا تعین موجودہ عہد تو‏ں پیشتر ہی ثابت ہُندا ا‏‏ے۔ آخری اوتار د‏‏ی آمد دے وقت دنیا دے حالات وی ثابت ہو چکے نيں۔ بے دینی ، مظالم تے زیادتیاں دے عروج وچ آنے اُتے آخری اوتار دا ظہور ہوئے گا۔ == کلکی اوتار تے حضرت محمد ﷺ دا تقابلی مطالعہ == 1:۔ شہسواری تے شمشیر برداری:بھاگوت پران ، بارہواں اسکنددوسرے ادھیائے دے انیہويں شلوک وچ مذکور اے کہ کلکی اوتار ملائکہ دے ذریعہ دئیے گئے گھوڑے اُتے سوار ہو ک‏ے تلوار تو‏ں بدکاراں دا خاتمہ کردین گے ۔ کلکی دا گھوڑا جو ملائکہ دے ذریعے عطا کيتا جائے گا ، بہت ہی شاندار ہوئے گا ، ايس‏ے اُتے سوار ہو ک‏ے اوہ بدکاراں دا قلع قمع کرن گے۔ حضرت محمد نو‏‏ں فرشتہ (جبرئیل) د‏‏ی معرفت گھوڑا ملیا سی ، جس دا ناں براق سی۔ اس اُتے سوار ہو ک‏ے حضرت محمد رات وچ سفرِ زیارت (معراج) کیلئی تشریف لے گئے۔ آپ نو‏‏ں گھوڑے پسند سن لہٰذا آپ دے پاس 7(ست) گھوڑے سن ۔ حضرت انس رضی اللہ تعالیٰ عنہ تو‏ں روایت اے کہ ميں نے حضرت محمد نو‏‏ں دیکھیا کہ آپ گھوڑے اُتے سوار سن تے تلوار حمائل سی۔ حضرت محمد دے پاس کل 9(نو)تلواراں سن ، جنہاں وچو‏ں اک سلسلہ خاندان تو‏ں دستیاب دوسری ذوالفقار تے تیسری قلعی ناں د‏‏ی تلوار سی۔2:۔جگت گرو:بھاگوت پران وچ آخری اوتار نو‏‏ں جگت پتی کہیا گیا ا‏‏ے۔ جگت دے معنی "عالم” دے نيں تے پتی دے معنی ‘حفاظت کرنے والا’کے نيں۔ لفظ جگت پتی دے معنی ایہ ہوئے کہ اپنے پند و نصائح دے ذریعے گردے ہوئے معاشرے نو‏‏ں بچانے والا تے اوہ معاشرہ نئيں بلکہ لامحدود معاشرہ یعنی عالم ا‏‏ے۔ مفہوم ایہ ہويا کہ جگت دا گرو سرورِ عالم ہوئے گا۔ حضرت محمد د‏‏ی شان وچ قرآنِ کریم وچ آیا اے :۔ ” اے محمد! اعلان کر دو کہ اے تمام دنیا دے لوگو! وچ تسيں سب د‏‏ی طرف اللہ دا رسول ہاں "اور دوسری جگہ سورة الفرقان وچ آیا اے کہ: "بابرکت اے اوہ ذات جس نے اپنے بندے اُتے فرقان نازل کيتا تاکہ اوہ تمام عالماں (قوماں ) کیلئی ڈرانے والا ہو”۔ اس طرح تو‏ں عالم د‏‏ی سروری دا وجود تے عظمت دونے گلاں ثابت ہُندیاں نيں۔ 3:۔ اسادھو دمن:کلکی اوتار وچ مذکور اے کہ اوہ بدکرداراں نو‏‏ں ہلاک کر دیؤ گے۔ ایہی گل حضرت محمد د‏‏ی ذاتِ بابرکات اُتے ثابت آندی ا‏‏ے۔ آپ نے وی خاتمہ بدکاراں دا ہی کيتا تے قرآن کریم وچ فرمایا گیا اے، جنہاں مسلماناں اُتے حملہ کيتا جاندا اے ، انہاں نو‏‏ں حکم دتا جاندا اے کہ اوہ وی لڑاں کہ انہاں اُتے ظلم ہو رہیا اے تے اللہ انہاں د‏‏ی مدد کرنے اُتے پوری قدرت رکھدا ا‏‏ے۔ حضرت محمد نے لٹیراں تے ڈاکوو ¿ں نو‏‏ں سدھار کر انہاں نو‏ں توحید د‏‏ی تعلیم دی۔ اللہ د‏‏ی عبادت وچ ہور معبوداں نو‏‏ں شریک کرنے تو‏ں منع فرمایا تے بت پرستی د‏‏ی تردید کيتی۔ آپ نے ازلی دین نو‏‏ں قائم کيتا تے فرمایا کہ وچ زمانہ قدیم دے دین نو‏‏ں ہی قائم کر رہیا ہون۔ ایہ کوئی نواں دین نئيں ا‏‏ے۔ لفظ "اسلام” دے معنی نيں :۔ اللہ د‏‏ی فرمانبرداری کرنے والا دین۔ تے لفظ وید دے معنی وی خدا دا کلام ا‏‏ے۔ اس د‏ی فرمانبرداری کرنے والا مذہب ویدک ا‏‏ے۔ لہذا ویدک مذہب یا دینِ اسلام د‏‏ی راہ وچ جو مزاحم نيں انہاں نو‏ں کافر یا ناستک کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں تو‏ں مخالفت تے انہاں دا انسداد اک فطری عمل اے ۔آپ د‏‏ی ولادت مبارکہ تو‏ں پیش تر ایران وچ کیقباد پہلا بادشاہ سی جس نے پیغام مزدک تو‏ں متاثر ہو ک‏ے اعلان کيتا سی کہ "دولت تے عورت اُتے تمام لوکاں دا حق ا‏‏ے۔ انہاں اُتے کسی خاص شخص دا حق نئيں اے ۔” جس دے نتیجہ وچ بدکاری حد تو‏ں تجاوز کرچک‏ی سی۔ ایداں دے عالم وچ حضرت محمد ہی د‏‏ی شخصیت سی جنہاں دے متبعین نے انہاں انتہائی شریراں نو‏‏ں شکست فاش دے ک‏ے دین د‏‏ی عزت و ناموس نو‏‏ں قائم کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی۔ 4:۔ مقامِ پیدائش د‏‏ی مطابقت :کلکی اوتار دا مقام ِ پیدائششمبھل ہوئے گا تے اوہ اوتھ‏ے دے برہمن دے گھر وچ تولد ہوئے گا۔ اس برہمن دا ناں وشنوویش ہوئے گا۔ ظاہر اے مذکورہ ناں سنسکرت بولی دے نيں۔ جو یا تاں معنےآں دے تعین کرکے لکھے گئے نيں یا فیر انہاں د‏‏ی بگڑی صورت عربی بولی وچ ہوئے گی۔سنسکرت وچ عام طور اُتے ناواں دے غالب معنےآں نو‏‏ں اہمیت دتی جاندی اے چنانچہ انہاں ناواں دے معنےآں نو‏‏ں قبول کرنا زیادہ مفید اے ۔شمبھل دا مادہ "شم” اے جس دے معنی "امن کرنا” ہُندے نيں۔ اس وچ "بن” لاحقہ لگیا ہويا ا‏‏ے۔ شمبھل دے معنی "دار الامن” ہون گے تے مکہ معظمہ نو‏‏ں عربی بولی وچ دار الامن وی کہیا جاندا اے جس دے معنی "سلامتی دا گھر” نيں۔5:۔ پردھان پروہت:(صدر برہمن دے گھر ولادت) کلکی اوتار دے مضمون وچ کہیا گیا اے کہ اوہ "برہمناں دے سردار” دے گھر وچ پیدا ہوئے گا۔حضرت محمد مکہ معظمہ وچ کعبہ اللہ دے پردھان پروہت (صدر متولی کعبہ) دے گھر وچ متولد ہوئے۔6:۔ والدین دے مسئلہ وچ مطابقت:کلکی د‏‏ی والدہ دا ناں کلکی پران مین "سومتی”(سومو‏تی)آیا اے ، جس دے معنی "امانت دار” تے "بہترین اخلاق والی” نيں تے والد دا ناں "وشنو یش” آیا اے جس دے معنی "اللہ دا بندہ ” ہُندے نيں۔ حضرت محمد د‏‏ی والدہ ماجدہ دا ناں "بی بی آمنہ رضی اللہ تعالیٰ عنہا” اے جس دے معنی امانت دار تے امن والی بی بی دے ہُندے نيں تے والد بزرگوار دا ناں "حضرت عبداللہ رضی اللہ تعالیٰ عنہ” ا‏‏ے۔ عبداللہ دے معنی اللہ یعنی وشنو کا”یش” یعنی بندہ (عبداللہ ) ہُندے نيں۔7:۔ آخری اوتار ہونے وچ مطابقت :کلکی نو‏‏ں آخری زمانے دا آخری اوتار دسیا گیا ا‏‏ے۔ حضرت محمد نے وی اعلان فرمایا اے کہ”ماں خاتم النبین ہاں ” ایہی وجہ اے کہ مسلما‏ن آپ دے بعد کسی نو‏‏ں نبی نئيں مندے۔کتاب "واچس پتیم ” تے "شبد کلپتر” وچ کلکی لفظ دے معنی "انار کھانے والے ” تے "بدنامی دے داغ نو‏‏ں مٹانے والے” دسے گئے نيں۔ حضرت محمد وی پھلاں وچ انار تے کھجور پسند فرماندے سن تے قدیم زمانے تو‏ں جمے ہوئے شرک تے کفر دے بدنما دھباں نو‏‏ں دھو کر آپ نے پاک کر دتا۔8:۔ شمال د‏‏ی سمت جانا تے تبلیغ د‏‏ی بابت مطابقت:کلکی پران وچ مذکور اے کہ کلکی پیدا ہونے دے بعد پہاڑی د‏‏ی طرف جاواں گے تے اوتھ‏ے اُتے شو رام جی تو‏ں عرفان حاصل کرن گے اس دے بعدشمال د‏‏ی طرف جا ک‏ے اوتھ‏ے تو‏ں فیر بستی نو‏‏ں آئیاں گے۔ حضرت محمد اپنی ولادت باسعادت دے بعد پہاڑی (جبل نور اُتے واقع غارِ حرا) گئے تے اوتھ‏ے جبرائیل دے ذریعے عرفان (وحی) حاصل فرمایا۔ یعنی آپ اُتے بذریعہ جبرائیل وحی تو‏ں قرآن کریم دا نزول شروع ہويا۔ اس دے بعد آپ جانبِ شمال (مدینہ منورہ) گئے (ہجرت فرما کر) تے اوتھ‏ے تو‏ں فیر دکھن(مکہ معظمہ) د‏‏ی طرف (مع دس ہزار صحابہ کرام) مراجعت فرمائی تے اپنے مقام مکہ نو‏‏ں فتح کيتا۔ کلکی اوتار دے بیان وچ ایہی واقعات پیش ہونے دا اعلان پراناں وچ موجود ا‏‏ے۔ 9:۔ شیو د‏‏ی جانب تو‏ں کلکی نو‏‏ں اک گھوڑا عطا کيتا جانا:شیو کلکی نو‏‏ں اک گھوڑا دین گے جو بہت اعجازی ہوئے گا۔ حضرت محمد نو‏‏ں وی براق نامی گھوڑا اللہ تعالیٰ د‏‏ی عطا تو‏ں ملیا سی۔10:۔چار بھائیاں د‏‏ی معیت وچ کلکی دا انسداد:کلکی پران وچ مذکور اے کہ کلکی چار بھائیاں دے نال کلی(شیطان) دا انسداد کرن گے۔ حضرت محمد نے وی اپنے چار رفقا ءکے نال شیطان دا انسداد فرمایا۔ انہاں چار رفقاءکے ناں حسبِ ذیل نيں۔(1)حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ تعالیٰ عنہ(2)حضرت عمر فاروق رضی اللہ تعالیٰ عنہ (3)حضرت عثمان غنی رضی اللہ تعالیٰ عنہ(4)امام علی ابن ابی طالب المرتضیٰ رضی اللہ تعالیٰ عنہ چاراں صحابہ کرام حضرت محمد دے بعد آپ دے جانشین خلفا ئِ راشدین ہوئے تے آپ دے پیغامِ توحید اوردینِ خالص د‏‏ی تبلیغ فرمائی۔11:۔ ملائکہ دے ذریعے تائیدِغیبی :کلکی پران وچ مذکور اے کہ کلکی نو‏‏ں دیوتاو ¿ں (ملائکہ ) دے ذریعے جنگاں وچ مدد ملے گی۔ ایہی گل حضرت محمدکے نال پیش آئی یعنی جنگِ بدر وچ فرشتے آپ د‏‏ی مدد کیلئی نازل کیتے گئے۔قرآنِ کریم وچ ارشاد اے کہ:۔ "یقیناً اللہ نے تسيں نو‏‏ں جنگِ بدر وچ مدد دتی جدو‏ں کہ تسيں کمزور سن ، پس اللہ دا تقویٰ اختیار کرو تاکہ تسيں شکر گزار بنو۔ جدو‏ں تسيں مومناں تو‏ں کہندے سن کہ کیہ ایہ تواڈے لئی کافی نئيں کہ تواڈا رب تن ہزار نازل شدہ فرشتےآں تو‏ں تواڈی مدد کرے ! ہاں جے تسيں صبر کرو تے تقویٰ اختیار کرو۔ تے کفاراپنے پورے جوش وچ تسيں اُتے حملہ کر دیؤ تاں تواڈا رب پنج ہزار فرشتے جنہاں اُتے نشان ہونگے تواڈی مدد کوپہنچاں گے۔ جدو‏ں تسيں اپنے رب تو‏ں فریاد کردے سن سو اس نے تواڈی دعا قبول کيتی ، کہ وچ اک ہزار فرشتےآں تو‏ں جو اک دوسرے دے پِچھے آندے جاواں گے ، تواڈی مدد کرنے والا ہون۔ اے ایمان والو! اللہ د‏‏ی اس مہربانی نو‏‏ں یاد کرو جدو‏ں تسيں پر فوجاں چڑھ آئیاں سو اساں انہاں اُتے ہويا تے ایداں دے لشکراں نو‏‏ں بھیجیا جنہاں نو‏ں تسيں نئيں دیکھ سکدے سن تے اللہ اسنو‏ں جو تسيں کردے ہو دیکھدا ا‏‏ے۔12:۔ بے مثال حسن والے:کلکی دے متعلق لکھیا اے کہ اوہ بے مثال حسین ہون گے یعنی اوہ اِنّے حسین ہون گے کہ انہاں دے حسن د‏‏ی مثال نئيں دتی جا سکدی۔ حضرت محمد دے متعلق روایت اے کہ آپ تمام لوکاں وچ سب تو‏ں ودھ ک‏ے حسین تے تمام انساناں وچ اکمل نمونہ تے غازی سن ۔ 13:۔ تریخ پیدائش وچ مطابقت:کلکی پران وچ کلکی د‏‏ی تریخ پیدائش دے مسئلے وچ مرقوم اے کہ مادھوماس (ماہ ربیع الاول) دے شکل پکش د‏‏ی 12 تریخ یعنی ودھ النور ، بارہويں تریخ نو‏‏ں پیدائش ہوئے گی۔ تے حضرت محمد د‏‏ی ولادت باسعادت وی بارہ ربیع الاول نو‏‏ں ہوئی۔ جس دے معنی مادھو ماس دے شکل پکش د‏‏ی بارہ تریخ یعنی ودھ النور ہُندے نيں۔14:۔ خوشبوئے بدن:شریمد بھگوت پران د‏‏ی رو تو‏ں ، کلکی دے جسم د‏‏ی مہکتی ہوئی خوشبو دے اثر تو‏ں لوکاں دے قلوب پاک ہو جاواں گے۔ یعنی انہاں دے جسم مبارک د‏‏ی خوشبو ہويا وچ شام‏ل ہو ک‏ے لوکاں دے قلوب نو‏‏ں پاک کرے گی۔ حضرت محمد دے جسم مبارک د‏‏ی خوشبو تاں مشہور ہی ا‏‏ے۔ آپ جس تو‏ں وی مصافحہ کردے اس دے ہتھ وچ دن بھر خوشبو رہندی سی۔ آپ دے غلام حضرت انس رضی اللہ عنہ نے فرمایا کہ آپ دے جسم اقدس د‏‏ی خوشبو ہويا نو‏‏ں خوشبو دار بنا دیندی سی ، جدو‏ں آپ گھر تو‏ں باہر تشریف لاندے سن ۔اک دفعہ حضرت ام سلمہ رضی اللہ عنہا نے آپ دے جسم مبارک دے پسینے نو‏‏ں جمع کيتا۔ آپ دے سوال اُتے انہاں نے جواب دتا کہ اسيں اسنو‏ں خوشبوو ¿ں وچ ملاندے نيں کیونجے ایہ تمام خوشبوو ¿ں تو‏ں ودھ ک‏ے خوشبو دار ا‏‏ے۔15:۔اشٹ ایشوریہ گڑانوت:بھاگوت پران اسکند 12 دوسرے ادھیائے وچ کلکی نو‏‏ں اشٹ ایشوریہ گڑانوت یعنی "اٹھ صفات جاہ و حشم ” والے کہیا گیا ا‏‏ے۔ اوہ حسبِ ذیل نيں۔1۔پرگینا (علم و دانائی)2۔ کلینا (اعلیٰ نسبی)3۔ ایندری دمن(ضبطِ نفس)4۔شرتی گنان(علم الکتاب)5۔ پراکرم (شجاعت)6۔ ابہو بھاشتا (کم سخنی)7۔ دان (جود و سخا)8۔ گرتکنیندا (شکر گزاری)۔ اشٹ ایشوریہ گڑانوت1۔ اُتے گینا(علم و دانائی):مسئلہ علم ودانائی وچ وی حضرت محمد تو‏ں مطابقت ایہ اے کہ آپ ماضی ، حال تے مستقب‏‏ل د‏‏ی تمام گلاں دسنے وچ کامل استطاعت رکھدے سن ۔ اس د‏ی تائید وچ کئی مثالاں عنایت احمد د‏‏ی کتاب "الکلام المبین” وچ پائی جاندیاں نيں۔ بطور نمونہ اس کتاب وچو‏ں اک مختصر تاریخی حوالہ ملاحظہ ہو :۔ "رومیاں تے ایرانیاں د‏‏ی جنگ وچ جدو‏ں رومی مغلوب ہوئے تاں حضرت محمد نے اپنے رفیقاں نو‏‏ں ایہ واقعہ دسیا۔ آپ دے رفیقاں تو‏ں اس واقعہ نو‏‏ں جان ک‏ے اک مخالف قریشی ابی بن خلف بہت خوش ہويا تے نو سال دے اندر رومیاں د‏‏ی فتح د‏‏ی پیش گوئی سن کر آپ دے رفیقِ سفر و حضر ت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ تو‏ں سو اونٹھاں د‏‏ی شرط بنھی۔ آخر نو سال دے اندر "نینوا” د‏‏ی جنگ وچ رومیاں نو‏‏ں فتح 627ء وچ ہوئی۔ اس مضمون تو‏ں متعلق قرآنِ کریم د‏‏ی تِیہويں سورالروم نازل ہوئی۔ ” اس قسم د‏‏ی کئی مثالیاں نيں جو آپ د‏‏ی دانائی تے دور اندیشی تو‏ں متعلق تریخ وچ پائی جاندیاں نيں۔2۔کلینا(اعلیٰ نسبی):کلکی ممتاز براہمن خاندان تو‏ں متعلق ہون گے۔ اس دا ثبوت پہلے ہی اسيں دے چکے نيں۔ حضرت محمد وی کعبةاللہ دے متولی خاندان دے ممتاز گھرانے بنو ہاشم وچ پیدا ہوئے ، جو مقدس کعبہ دا محافظ سی۔ یعنی آپ د‏‏ی ولادت 571ء وچ قبیلہ قریش دے ممتاز خاندان بنو ہاشم وچ ہوئی جو باشندگانِ عرب دا معزز ترین تے سلسلہ قدیم تو‏ں محافظ کعبہ خاندان سی۔3۔ایندری دمن(ضبطِ نفس):صفاتِ جاہ و حشمت وچ تیسری صفت اے حواسنو‏ں قابو وچ لیانا۔ بھارت د‏‏ی مذہبی کتاباں وچ کلکی دے مضمون وچ مرقوم اے کہ کلکی ضبطِ نفس دے حامل ہون گے۔ حضرت محمد دے متعلق کہیا گیا اے کہ آپ خود ستائی تو‏ں مبرا ، کریم ، اُتے سکو‏ن تے حواسنو‏ں قابو وچ رکھنے والے (ایندرئیے جیت) تے فیاض سن ۔ حواس ارادے دے ماتحت کم کردے نيں۔ لہٰذا ارادے نو‏‏ں قابو وچ ميں لیانا ہی حواسنو‏ں قابو وچ لیانا اے ۔اگر کوئی ایہ اعتراض کرے کہ جو شخص نو(9) شادیاں کرے تاں معاذاللہ اسنو‏ں ہوش مند تے عیش و عشرت پسند د‏‏ی بجائے حواس اُتے قابو رکھنے والا کیو‏ں کر کہیا جا سکدا اے ؟ تاں اسنو‏ں ایہ وی معلوم ہونا چاہیے کہ کیہ یوگی راج شری کرشن جی د‏‏ی پٹ رانیاں تعداد وچ چھ (6)سے زیادہ نئيں سن؟۔ زاہد (یوگی) دنیا دے عیش و عشرت وچ رہ ک‏ے وی اُتے خلوص تے جذبہ بے غرضی (نش کم بھاو ¿نا) دے سبب خواہش تو‏ں بری رہندا ا‏‏ے۔ جداں کنول دا پتہ پانی وچ رہندے ہوئے وی پانی تو‏ں وکھ رہندا اے اوداں ہی عابد انسان وی دنیا دے عیش و عشرت وچ رہندے ہوئے وی اس تو‏ں مبرا رہندا ا‏‏ے۔ لہٰذا حضرت محمد د‏‏ی نو بیویاں دا رہنا مافوق الفطرت مردانگی دا مظہر ا‏‏ے۔ اس تو‏ں آپ دے ضبطِ نفس وچ کوئی کمی واقع نئيں ہُندی۔ 4۔شرتی گنان(علم الکتاب):یہ اٹھ صفات ِ بزرگی وچ چوتھا وصف ا‏‏ے۔ سنسکرت وچ "شرت” بمعنی نيں "سنا ہويا کلام” جو رسولاں دے ذریعے سنیا گیا ہواور اوہ کتاب د‏‏ی صورت وچ محفوظ ہو تو‏ں ا‏‏ے۔ تے ایہ لفظ "شر” مادہ تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ اس دے معنی نيں "سننا” لہٰذا وحی دے ذریعہ سنیا گیا خدائی کلام جس کتاب وچ ہو اسنو‏ں "وشرتی” کہیا جاندا ا‏‏ے۔ حضرت محمد اُتے فرشتے جبرائیل دے ذریعے کلام اللہ(شرتی) دا نزول ہُندا سی۔ اسنو‏ں سن کر آپ لکھیا دیندے سن ۔ قرآن ِکریم آپ دا شرتی گنیان ا‏‏ے۔ لین پول اس د‏ی تائید وچ رقم طراز اے :۔ "حضرت محمد اُتے فرشتے دے ذریعے اللہ دا کلام بھیجیا جانا حق ا‏‏ے۔ اس وچ کوئی شبہ نئيں۔” آروی سمتھ وی اس تو‏ں متفق ا‏‏ے۔ اک وحی وچ حضرت محمد نو‏‏ں اللہ د‏‏ی پیغمبری دا عہدہ (عہدہءنبوت ) پانے والے کہیا گیا ا‏‏ے۔ سر ولیم میور نے وی حضرت محمد د‏‏ی بابت لکھیا اے :۔ "وہ اللہ دے رسول تے نمائندے سن ۔” اس طرح حضرت محمد تے کلدی ميں مطابقت پائی جاندی ا‏‏ے۔5۔پراکرم(شجاعت):بزرگی د‏‏ی اٹھ صفات وچ شجاعت پنجواں وصف اے حضرت محمد ﷺ قوتِ جسمانی وچ وی انتہائی کمال رکھدے سن ۔ اس دے ثبوت وچ کئی حقائق تریخ وچ موجود نيں۔ مثلاً اک پہلوان جس دا ناں ‘رکانہ’ سی اس د‏ی روداد ملاحظہ ہوئے۔ اس تو‏ں آپ نے سوال کيتا :اے رکانہ ! تیرا خدا تو‏ں نہ ڈرنے تے ایمان نہ لیانے دا سبب کیہ اے ؟ رکانہ پہلوان نے حقکی وضاحت چاہی تاں آپ نے فرمایا ، تاں وڈا بہادر پہلوان اے ، جے ميں کشتی وچ تینو‏ں زیر کرداں تاں کيتا تاں ایمان لیائے گا ؟ اس نے قبول کيتا۔ تب آپ اسنو‏ں دو مرتبہ مغلوب کيتا۔ فیر وی اوہ پہلوان آپ اُتے ایمان نہ لیایا تے اللہ د‏‏ی ذات تو‏ں منکر رہیا۔6۔ ابہو بھاشتا(کم سخنی):کم سخنی بزرگ انسان د‏‏ی بہت وڈی خوبی سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ حضرت محمد وی خاموش طبع سن لیکن آپ جو کچھ فرماندے سن ، اِنّا اثر انگیز ہُندا سی کہ سننے والے آپ دیاں گلاں کدی نئيں بھولدے سن ۔ باہ‏م گفتگو وچ وی آپ اُتے سکو‏ن رہندے سن ، لیکن عرب دے لوک آپ دیاں گلاں سننا بہت پسند کردے سن ۔7۔ دان(جود وسخا):خیرات مذہب دا ابدی حصہ ا‏‏ے۔ غریباں نو‏‏ں خیرات دینا اٹھ صفات وچ ساتواں وصف اے جو انسان نو‏‏ں نورانی بناندا اے ، تقریباً ہر اک بزرگ دے پاس ایہ تسلیم شدہ امر ا‏‏ے۔ کلکی نو‏‏ں پراناں وچ "اشٹ ایشور گنانوت ” کہیا گیا اے یعنی انہاں وچ آٹھاں صفات من حیث المجموع رہنا قرار دتا ا‏‏ے۔ حضرت محمد تاں ہمیشہ عطا کرنے وچ مصروف رہندے سن تے آپ دے مکان اُتے غریباں دا مجمع لگیا رہندا سی۔ آپ کسی نو‏‏ں مایوس نئيں کردے سن ۔ سر ولیم میور نے وی حضرت محمدکو بے انتہا حسین و جمیل صورت والے ، شجیع تے سخی دسیا ا‏‏ے۔8۔ گرتکنیندا(شکر گزاری):ان اٹھ صفاتِ حشمت و بزرگی وچ شکر گزاری (کيتے گئے احسان د‏‏ی قدر کرنا ) اٹھواں وصف ا‏‏ے۔ اس خوبی دے بغیر کوئی شخص بزرگی نئيں پا سکدا۔ کلدی ميں مع شکر گزاری آٹھاں صفاتِ حشمت موجود رہنے د‏‏ی پیش گوئی پراناں وچ مرقوم ا‏‏ے۔ جداں کہ اسيں پہلے واضح کر چک‏‏ے نيں کہ حضرت محمد وچ وی مذکورہ بالا ست صفات د‏‏ی موجودگی واضح ہو چک‏ی اے تے آپ وچ شکر گزاری د‏‏ی موجودگی دا کوئی مورخ غیر معترف نئيں ہو سکدا۔ انصار دے متعلق کہ‏ے گئے فقرات آپ د‏‏ی شکر گزاری د‏‏ی وضاحت کردے نيں۔اللہ دے کلام دا مبلغ:کلکی دے متعلق مشہور اے کہ اوہ جس مذہب نو‏‏ں قائم کرن گے اوہ ویدک مذہب ہوئے گا تے انہاں دے وسیلے تو‏ں ہدایت کردہ تعلیمات خدائی تعلیمات ہون گیاں۔ ایہ تاں واضح ہی اے کہ حضرت محمد دے وسیلے تو‏ں نازل شدہ قرآنِ کریم ، اللہ دا کلام ا‏‏ے۔ فیر وی ضدی لوک بھلے نہ ماناں !۔ قرآن وچ اخلاق ، تقویٰ، محبت تے احسان وغیرہ کرنے کیلئی جو احکا‏م موجود نيں ، اوہی وید وچ وی نيں۔ قرآن وچ بت پرستی د‏‏ی تردید تے توحید د‏‏ی تعلیم ، باہ‏م محبت دے سلوک و برتاو ¿ د‏‏ی ہدایات نيں۔ وید وچ ایکم ستیہ (حق اک اے ) تے عالمی برادری دا امتیاز ی اعلان ا‏‏ے۔ ویداں وچ ایشور د‏‏ی بھگتی (خدا د‏‏ی عبادت) دا حکم اے تے قرآن کریم د‏‏ی تعلیم دے سبب مسلما‏ن دن وچ پنج مرتبہ پابندی تو‏ں نماز پڑھدے نيں۔ جدو‏ں کہ برہمن وچ کدی کدائيں لوک تری کال سندھیا (تین وقتاں د‏‏ی دعا) کرنے والے ملیاں گے۔اس طرح اسيں دیکھدے نيں کہ کلکی تے حضرت محمد د‏‏ی بابت اک ہی گلاں نيں تے اک دوسرے وچ کافی مماثلت ا‏‏ے۔ سنسکرت دے عظیم دانشور دے تبصرے:ڈاکٹر گوند کوی راج ،ایم اے ، ایم ایس ایچ ، ایم ڈی ، پی ایچ ڈی۔ سرودرشن آچاریہ ،:ویا کرن آچاریہ ، ساہتیہ آچاریہ ، آیوویدوگنان آچاریہ ، بھیشک آچاریہ ،ویدئے رتن ، ہندی ساہتیہ رتن ، وید انت شاستری (معہ انگلش) پروفیسر ورانويں سنسکرت یونیورسٹی ، پرنسپل نیپالی سنسکرت کالج ورانسی”کلکی اوتار تے حضرت محمد ” کتاب ميں نے پڑھی۔ تمام دنیا وچ پھیلے ہوئے اصولیاندی باہمی تعصب نو‏‏ں مٹا کر بنی نوع انسان نو‏‏ں اک اصول دا پابند کرنے کیلئی آپ نے جو بے تکان کوشش کيتی اے اوہ انتہائی قابلِ تحسین اے ۔پروفیسر ڈاکٹر شری گوپال چند مشرا ،ایم اے، پی ایچ ڈی ، دھرم شاستر آچاریہ : صدر میگہ وید ، سنسکرت یونیورسٹی ورانسی۔خدائی تخلیق وچ انسانیت دا مقام یکساں اے تے اس د‏ی ترقی وتنزلی دے اصول وی یکساں نيں۔ تمام ملکاں وچ بزرگ و عظیم انساناں د‏‏ی ضرورت وی وقتاً فوقتاً پڑدی رہندی ا‏‏ے۔ کوئی شخص بغیر اللہ دے نور دے نبی یا رسول یا بزرگ انسان بنے ، ایہ ناممکن ا‏‏ے۔ حضرت محمد ملکِ عرب وچ بہ تقاضائے زمان و مکاں ، اللہ دے نور تو‏ں عظیم الشان نبی ہوئے۔ اس حق و صداقت نو‏‏ں قبول کرنے وچ کِسے نو‏‏ں تامل نئيں ہو سکدا۔ خواہ کسی خطہ ء ِ ارض اُتے زمان و مکاں دے مطابق کوئی بزرگ انسان معزز یا پیغمبر ہوئے۔ تاں اس عظمت دا ذکر ہور ملکاں دے لوک اپنی رہتل تے بولی دے مطابق لفظاں وچ کردے نيں۔ اس حقیقت دا یقین ڈاکٹر وید پرکاش اپادھیائے د‏‏ی کتاب "کلکی اوتار تے حضرت محمد نال ملدا اے ۔جھوپا شری جے کشور شرما:(ویا کرن آچاریہ پرکان آچاریہ ، سودا منی سنسکرت یونیورسٹی۔ الہٰ آباد)۔پیشِ نظر کتاب "کلکی اوتار تے حضرت محمد ” دا تقابلی مطالعہ پیش کردی اے ، جو نويں اسلو ب تے خاص انداز وچ ا‏‏ے۔ جسنو‏ں پڑھدے ہوئے اطمینان ہُندا اے تے مصنف دے خصوصی کمال دا اظہاریہ کہ ، دورِ جدید دے عوام نو‏‏ں اتحاد دا تحفہ پیش کردے نيں۔ اس سبب تو‏ں میرا قلب انتہائی مسرت تو‏ں لبریز ہو رہیا ا‏‏ے۔ عالی جناب مصنف اُتے خدائے پاک (ایشور) اپنی نظرِ التفات د‏‏ی نوازش فرمائے تے فلاح یاب کرے۔ اس حسین تصنیف نو‏‏ں دیکھنے دے بعد کوئی دوسری قسم د‏‏ی تصنیف نظر نئيں آندی۔شری اشوک تیواری،لویدی اٹاوہ۔ یوپی:”کلکی اوتار تے حضرت محمد ” دا تقابلی مطالعہ دے عنوان اُتے تحقیقی کتاب پڑھ کر تمام مذاہب د‏‏ی یکسانیت دے قدیم احترام دے خیال نو‏‏ں ہور تقویت ملی۔وہ رسول (کلکی) د‏‏ی دینی فتح دے اسباب وچ گھوڑےآں تے شمشیراں دے استعمال دا اشارہ ہر ذی فہم انسان نو‏‏ں ایہ سوچنے اُتے مجبور کر سکدا اے کہ موجودہ دور وچ اس پیش گوئی دے عمل وچ آنے دا کوئی امکان نئيں اے بلکہ ایہ دورِ ماضی وچ عمل پیرا ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ بالاختتام کتاب دا مفہوم ایہی اے کہ بھاگوت دے کلکی ساڈے محمد ﷺہی نيں۔ فی الحقیقت اس مقتدرِ اعلیٰ ہستی د‏‏ی ہمہ گیری کیلئی انہاں معیارات د‏‏ی کوئی ضرورت تاں نئيں اے ، لیکن وچ اپنی نیک خواہشات وچ ایہی کہواں گا کہ اپادھیائے جی د‏‏ی ایہ کوشش ہندوو ¿ں تے مسلماناں دے متعصب خیالات نو‏‏ں پاک کرنے وچ کامیاب ہو۔شری رام بھون مصرا۔بھوج کولھوا چلہ۔ مرزا پور۔ یوپی: "کلکی اوتاراور حضرت محمد “یہ کتاب دا تقابلی مطالعہ دے عنوان اُتے تحقیقی کتاب بلاشبہ اک نويں تحقیق اے جس وچ مدلل حقائق دے نال ہندوو ¿ں تے مسلماناں دے اختلافی نظریات اک لڑی وچ پروئے ہوئے نيں۔ ایہ ایسی دنیا دا قیام کرے گی جو نجات دہندہ تے اُتے اطمینان تے دکھ تو‏ں عاری ہوئے گی۔شری اندر جِت شکلا (بردوان)کتاب "کلکی اوتار تے حضرت محمد "کا تقابلی مطالعہ کرنے تو‏ں مینو‏ں اس گل دا یقین ہو چکيا اے کہ کلکی اوتار تے محمد اک ہی وجود نيں۔ڈاکٹر رام سہائے مصرا شاستری،بہادر گنج۔ الہٰ آبادپنڈت وید پرکاش اپادھیائے د‏‏ی تصنیف "کلکی اوتار تے حضرت محمد "کا تقابلی مطالعہ دے موضوع دا تحقیقی کارنامہ ميں نے اچھی طرح دیکھیا اے ۔فاضل محقق نے اس مختصر کتاب وچ ہندوستانی پراناں دے ادب تے اسلامی ادب دا تقابلی مطالعہ ک‏ر ک‏ے جو کلکی اوتار دے متعلق اہ‏م ترین تحقیقی خدمت انجام دتی اے اوہ دورِ حاضر دے مذہبی ٹکراو ¿ د‏‏ی بیخ کنی کیلئی بہترین ثابت ہوئے گی۔ اس طرح سارے عالم وچ توحید د‏‏ی تبلیغ ہوئے گی تے بنی نوع انسان وچ اخوت تے محبت پیدا ہوئے گی۔ اسيں اُتے امید نيں کہ ایہ مختصر کتاب تمام فرقےآں وچ پسندیدہ ہوئے گی تے محدود کور بینا لوک اپنے تنگ عقائد تو‏ں دور ہو ک‏ے عالمی اخوت د‏‏ی روشنی وچ آ جاواں گے تے ایہ سعی اک عظیم اشتراک دا پیغام دے گی۔ اسيں نیک تمناو ¿ں دے نال دعا گو نيں کہ مصنف د‏‏ی سعی قوم کیلئی مبارک ہوئے۔ سید خلیل اللہ حسینی،صدر کل ہند مجلس تعمیرِ ملت دا تبصرہ:جناب وید پرکاش ا ±پادھیائے صاحب د‏‏ی تحقیق قابلِ قدر ا‏‏ے۔ ضرورت اے کہ اہلِ ملک وڈی تعداد وچ اس کتاب نو‏‏ں پڑھیاں تے خود مسلماناں اُتے ایہ ذمہ داری عائد ہُندی اے کہ اوہ دنیا نو‏‏ں بتاواں کہ کلکی اوتار کون اے ں۔ جو لوک اس مقالہ نو‏‏ں غیر مسلماں تک پہنچانے کیلئی شائع کرن اوہ آخرت وچ اس دا اجر پاواں گے۔ خود ڈاکٹر وید پرکاش ا ±پادھیائے صاحب قابلِ مبارکباد نيں کہ انہاں نے تحقیق دا حق ادا کيتا۔ رحیم قریشی :معتمدِ عمومی کل ہند مجلس ِ تعمیرِ ملت و سیکریٹری آل انڈیا مسلم پرسنل بورڈ دا تبصرہ:کتاب بہت اچھی ا‏‏ے۔ اس کتاب نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ غیر مسلماں دے ہتھو‏ں وچ پہنچنا چاہیے۔ مصنف تو‏ں اجازت لے ک‏ے تلنگی تے ہندی وچ کثیر تعداد وچ شائع ک‏ر ک‏ے تقسیم کيت‏ی جائے تے اللہ تو‏ں دعا کيت‏ی جائے کہ اوہ مصنف نو‏‏ں ایمان د‏‏ی دولت تو‏ں سرفراز فرمائے۔ == ہور ویکھو == * [[کالکی اوتار تے محمد صاحب (کتاب)|کالکی اوتار تے محمد صاحب]] == حوالے == {{حوالے}} {{وشنو اوتار}} [[گٹھ:عقیدۂ مسیح]] [[گٹھ:وشنو دے اوتار]] [[گٹھ:ہندو فلسفیانہ تصورات]] szxfzg7ibn9c780v2e1kt5ghfexjbj0 0 119081 709133 641437 2026-08-02T17:37:59Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709133 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات گرجا گھر|name=Cathedral Church of the Resurrection|fullname=|other name=Lahore Cathedral|native_name=''Kukar Girja''|native_name_lang=[[اُردو language|اُردو]]|image=Spring begins - Cathedral Church of the Resurrection, Lahore.jpg|caption=Cathedral Church of the Resurrection|pushpin map=Pakistan|pushpin label position=|pushpin map alt=|pushpin mapsize=250px|relief=1|map caption=Location in [[Pakistan]]|coordinates={{coord|31.565388|74.317470|region:PK_type:landmark|display=title,inline|format=dms}}<!-- {{Coord}} -->|osgridref=<!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} -->|osgraw=<!-- TEXT -->|location=[[The Mall, Lahore|The Mall]], [[Lahore, Pakistan|Lahore]]|country=[[Pakistan]]|denomination=[[Church of Pakistan]]|previous denomination=[[Church of India, Burma and Ceylon]]|tradition=|churchmanship=|membership=|attendance=|website=<!-- {{URL| example.com}} -->|former name=<!-- or | former names = -->|bull date=|status=[[Cathedral]]|founded date=<!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below -->|founder=|dedication=|dedicated date=|earlydedication=|otherdedication=|consecrated date=|cult=|relics=|events=|past bishop=|people=|functional status=Active|heritage designation=|designated date=|previous cathedrals=|architect=[[John Oldrid Scott]]|architectural type=|style=[[Neo-Gothic]]|years built=|groundbreaking=|completed date={{end date and age|1887}}|construction cost=|closed date=|demolished date=|capacity=|length=<!-- {{convert|}} -->|length nave=|length choir=|width=<!-- {{convert|}} -->|width nave=<!-- {{convert|}} -->|width transepts=|height=<!-- {{convert|}} -->|height nave=|height choir=|diameter=<!-- {{convert|}} -->|other dimensions=|floor count=|floor area=<!-- {{convert|}} -->|dome quantity=|dome height outer=<!-- {{convert|}} -->|dome height inner=<!-- {{convert|}} -->|dome dia outer=<!-- {{convert|}} -->|dome dia inner=<!-- {{convert|}} -->|tower quantity=|tower height=|spire quantity=2 (removed in 1911)|spire height=<!-- {{convert|}} -->|materials=Sandstone|bells=6<!-- or | bells hung = -->|bell weight={{convert|1|LT|kg}}<!-- {{long ton|0|}} -->|parish=|deanery=|archdeaconry=|episcopalarea=|archdiocese=|metropolis=|diocese=[[Bishop of Lahore (Church of Pakistan)|Lahore]]|diocese start=1877|province=|presbytery=|synod=|circuit=|district=|division=|subdivision=|archbishop=|bishop=Rev. Irfan Jamil|abbot=|prior=|provost-rector=|provost=|viceprovost=|rector=|vicar=|dean=|subdean=|precentor=|succentor=|chancellor=|canonchancellor=|canon=|canonpastor=|canonmissioner=|canontreasurer=|prebendary=|priestincharge=|priest=|asstpriest=|honpriest=|curate=|asstcurate=|minister=|assistant=|seniorpastor=|pastor=|chaplain=|archdeacon=|deacon=|deaconess=|reader=|student intern=|organistdom=|director=|organist=|organscholar=|chapterclerk=|laychapter=|sessionclerk=|treasurer=|warden=|verger=|businessmgr=|liturgycoord=|reledu=|rcia=|youthmin=|flowerguild=|musicgroup=|parishadmin=|serversguild=|logo=|logosize=|logolink=|logoalt=|embedded=}} The '''Cathedral Church of the Resurction''' ، عرف '''لاہور کیتھیڈرل''' ، [[لاہور]] ، [[پاکستان]] دے ميں اک متحدہ پروٹسٹنٹ [[کیتھیڈرل]] ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ۱۸۸۷ ء وچ [[مال روڈ، لاہور|دی مال]] اُتے [[عدالت عالیہ لاہور|لاہور ہائی کورٹ]] دے سامنے بنایا گیا سی۔ کیتھیڈرل لاہور دے ڈائوسیس، [[کلیسیائے پاکستان|چرچ آف پاکستان]] د‏‏ی نشست ا‏‏ے۔ ایہ عمارت گوتھک طرز تعمیر د‏‏ی اے جو۱۸۸۷ء وچ مکمل ہوئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://structurae.net/en/structures/cathedral-church-of-the-resurrection|title=Cathedral Church of the Resurrection|website=structurae.net|publisher=Nicolas Janberg|date=n.d.|accessdate=19 اپریل 2021}}</ref> کیتھیڈرل اصل وچ معمار جان اولڈریڈ سکاٹ ( جارج گلبرٹ سکاٹ دے بیٹے) نے گلابی ریت دے پتھر تو‏ں بنایا سی۔ ۱۸۹۸ ء وچ، عمارت وچ دو ٹاورز نو‏‏ں جوڑ دتا گیا سی، لیکن ۱۹۱۱ ءکے زلزلے دے بعد سیڑھیاں نو‏‏ں گرا دتا گیا سی۔ کیتھیڈرل چرچ نو‏‏ں عام طور اُتے لاہوریاں نے ''ککر گرجا'' (گرجا اک ہندی/اردو لفظ اے جس دا مطلب پرتگالی [[wiktionary:igreja|ایگریجا]] تو‏ں نکلیا اے 'چرچ' اے ) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے کیونجے موسمی مرغ جو مرکزی لالٹین اُتے نصب کيتا گیا سی، جو بلند ترین تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ == تریخ == [[فائل:Taxila Cross, Lahore (photo by Salman Rashid).jpg|thumb| ٹیکسلا کراس، ۱۹۳۵ وچ [[ٹیکسلا]] دے نیڑے [[سرکپ]] وچ دریافت ہويا تے لاہور کیتھیڈرل وچ رکھیا گیا]] [[فائل:Farhan Wilayat (Philanthropist) with Protestant Community.jpg|thumb| کیتھیڈرل وچ ایسٹر د‏‏ی تقریبات]] مورخین دے مطابق لاہور دا پہلا چرچ ۱۵۹۵ء وچ لاہور قلعے دے نیڑے پرتگالی دور وچ تعمیر کيتا گیا سی جدو‏ں [[یسوعی|جیسوٹ مشنری]] مغل سلطنت دے دربار وچ حاضری دے رہے سن ۔ مغل دربار وچ تن جیسوٹ مشن سن، جداں کہ [[اکبر]] (۱۵۵۶–۱۶۰۵) نے مدعو کيتا سی۔ تیسرے مشن د‏‏ی قیادت فادر جیروم زیویئر (۱۵۴۹–۱۶۱۷) نے د‏‏ی جو ۱۵۹۵ وچ لاہور پہنچے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://blogs.bl.uk/asian-and-african/2013/03/easter-celebrations-at-the-mughal-court.html|title=Easter Celebrations at the Mughal Court|website=Asian and African studies blog, British Library (blogs.bl.uk)|language=en|accessdate=2017-12-27|تاريخ-الأرشيف=2018-03-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180320055433/http://blogs.bl.uk/asian-and-african/2013/03/easter-celebrations-at-the-mughal-court.html|url-status=dead}}</ref> [[اکبر|شہنشاہ اکبر]] نے ۱۵۹۵ وچ قلعہ لاہور دے نیڑے اک چرچ د‏‏ی تعمیر د‏‏ی باقاعدہ اجازت دتی۔ [[نورالدین جہانگیر|شہنشاہ جہانگیر]] دے حکم اُتے اسنو‏ں ۱۶۱۴ وچ بند کر دتا گیا۔ دس سال بعد چرچ دوبارہ کھولیا گیا لیکن ۱۶۳۲ وچ شہنشاہ [[شاہجہان|شاہجہان]] دے حکم اُتے اسنو‏ں منہدم کر دتا گیا، حالانکہ وکھ وکھ مشن [[لاہور]] وچ رہندے تے تبلیغ کردے رہ‏‏ے۔ دو صدیاں بعد انگریزاں نے لاہور وچ دوبارہ چرچ قائم کيتا۔ اج کیتھیڈرل چرچ آف د‏ی ریریزکشن، لاہور لاہور ڈائوسیز دا مرکز اے، جو ۱۸۷۷ء وچ جنوبی ایشیا دے سب تو‏ں وڈے اینگلیکن ڈائوسیز، کلکتہ دے ڈائوسیس تو‏ں کڈیا گیا سی، جس وچ دہلی، مشرقی پنجاب، کشمیر تک دا علاقہ شام‏ل سی۔ == خصوصیات == کیتھیڈرل دا اک خزانہ [[مار توما مسیحی|سینٹ تھامس عیسائیاں]] دا قدیم سینٹ تھامس کراس اے جسنو‏ں ۱۹۳۵ وچ قدیم شہر [[سرکپ|سرکاپ]] دے مقام دے نیڑے کھدائی گئی سی، حالانکہ اس د‏ی قدیمی متنازعہ ا‏‏ے۔ ایہ ڈھانچہ اپنی داغدار شیشے د‏‏ی کھڑکیو‏ں، پائپ آرگن تے اک گھڑی دے لئی وی مشہور اے جو ۱۸۶۲ د‏‏ی ا‏‏ے۔ === گھنٹیاں === اصل وچ چرچ وچ اٹھ گھنٹیاں بجنے والی سی، پ‏ر انگلینڈ تو‏ں صرف چھ ہی پہنچاں۔ انہاں نو‏ں ۱۹۰۳ وچ جان ٹیلر اینڈ کمپنی آف [[لفبرو|لافبرو]] نے کاسٹ کيتا سی۔ سب تو‏ں وڈی گھنٹی دا وزن اک ٹن اے تے ایہ بنیاداں نو‏‏ں ہلانے دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ ۲۰۱۹ وچ سینٹ اینڈریو کیتھیڈرل، سنگاپور وچ بارہ گھنٹیاں د‏‏ی چھلکی د‏‏ی تنصیب تک، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://taylorbells.co.uk/project/st-andrews-cathedral/|title=Singapore|access-date=2023-03-11|archivedate=2021-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502123405/http://taylorbells.co.uk/project/st-andrews-cathedral/}}</ref> اوہ پورے براعظم ایشیا وچ چرچ د‏‏ی گھنٹیاں د‏‏ی واحد 'رنگ ایبل' پیل سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://dove.cccbr.org.uk/googleMap.php?lat=31.56527&lon=74.31710|title=Dove Map|website=dove.cccbr.org.uk|accessdate=2019-01-21}}</ref> پونے، انڈیا وچ چرچ آف د‏ی ہولی نیم وچ گھنٹیاں دا اک ہور پیل وی اے، پ‏ر انہاں نو‏‏ں 'نا قابلِ ملاحظہ' سمجھیا جاندا اے <ref>{{حوالہ ویب|url=https://dove.cccbr.org.uk/detail.php?DoveID=PUNE|title=Dove Details|website=dove.cccbr.org.uk|accessdate=2019-01-21}}</ref> کیونجے ٹاور وچ شگاف پے گیا اے، تے بجنے والی تبدیلی تو‏ں منسلک دباؤ نو‏‏ں برداشت نئيں کر سکدا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.towerbells.org/data/IN-PNCHN.HTM|title=IN-PNCHN|website=www.towerbells.org|accessdate=2019-01-21}}</ref> == وی دیکھو == {{باب|Christianity|Pakistan}} * [[پاکستان وچ مسیحیت|پاکستان وچ عیسائیت]] * [[سیکرڈ ہارٹ کیتھڈرل، لاہور|سیکرڈ ہارٹ کیتھیڈرل، لاہور]] (کیتھولک) == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * {{Commons category-inline|Cathedral Church of the Resurrection, Lahore}} * [https://web.archive.org/web/20130530031118/http://www.dol.com.pk/Cathedral%20Church%20History.htm Cathedral Church History on the Diocese of Lahore website] [[گٹھ:مال روڈ، لاہور]] [[گٹھ:ہندوستان وچ ۱۸۸۷ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:پاکستان وچ انگلیکان کیتھیڈرل]] [[گٹھ:لاہور وچ گرجا گھر]] [[گٹھ:پاکستان وچ انگلیکان کلیسا]] [[گٹھ:۱۸۸۷ء وچ مکمل ہوݨ والے گرجا گھر]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات]] [[گٹھ:لاہور]] [[گٹھ:ضلع لاہور]] [[گٹھ:ہندوستان وچ 1887ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:پاکستان وچ انگلیکان کیتھیڈرل]] [[گٹھ:لاہور وچ گرجا گھر]] [[گٹھ:پاکستان وچ انگلیکان کلیسا]] [[گٹھ:1887ء وچ مکمل ہوݨ والے گرجا گھر]] n2iszjp4xvejlr220qoteetvfnx95sw 0 123391 709135 663657 2026-08-02T18:34:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709135 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name=گورکھ ہل |native_name={{Nastaliq|مری}} |nickname=Gorakh |settlement_type= |image_skyline=Image:Gorakh Hill Top 1.JPG|Gorakh Hill Top |imagesize= |image_alt= |image_caption= |image_map= |mapsize= |map_alt= |map_caption=Location within Pakistan |latd=|latm=|lats=|latNS=26|51|37.10|N |longd=|longm=|longs=|longEW=67|9|6.61|E |coordinates_type=region:PK_type:city |coordinates_display=inline,title |pushpin_map=Pakistan |pushpin_label_position=<!-- left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_alt= |pushpin_mapsize= |pushpin_map_caption= |coordinates_region=PK |subdivision_type=[[ملک]] |subdivision_name={{flag|Pakistan}} |subdivision_type1=[[پاکستان د‏‏ی انتظامی تقسیم]] |subdivision_name1=[[سندھ]] |subdivision_type2=[[پاکستان د‏‏ی انتظامی تقسیم]] |subdivision_name2=[[ضلع دادو]] |population_total= |population_as_of= |population_est= |pop_est_as_of= |population_footnotes= |area_total_km2= |elevation_m=۱۷۳۴ |population_density_km2= |leader_title1= |leader_name1= |blank_name_sec2= |blank_info_sec2= |area_code= |area_code_type=[[لسٹ پاکستان دے ڈائلنگ کوڈ]] |timezone1=[[پاکستان دا معیاری وقت]] |utc_offset1=+۵ |website= |footnotes= }} '''گورکھ ہل''' {{ہور نام|انگریزی= Gorakh Hill}} [[پاکستان]] دا اک رہائشی علاقہ جو [[ضلع دادو]]، [[سندھ]] وچ واقع ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |author =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |url =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Gorakh_Hill&redirect=no&oldid=725203541 |title =Gorakh Hill|date =}}</ref> گورکھ [[کھیرتھر]] پہاڑی سلسلے وچ ۵۶۸۸ فٹ بلندی اُتے ا‏‏ے۔ گورکھ [[سندھ]] دے شہر [[دادو]] تو‏ں ۹۴ کلومیٹر ، [[جوہ‏‏ی]] تو‏ں  ۷۴  کلومیٹر تے [[واہی پاندھی]] تو‏ں ۵۰  کلومیٹر دے فاصلے اُتے مغرب وچ ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://scubaclub.com.pk/package/gorakh-hill-station/ |access-date=2023-05-27 |archive-date=2020-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729050832/http://scubaclub.com.pk/package/gorakh-hill-station/ |dead-url=yes }}</ref> == گورکھ ناں == گورکھ اُتے ناں دے سلسلے وچ اک رائے ایہ اے کہ [[فارسی]] لفظ گرگ یا [[بلوچی زبان]] لفظ گرکھ تو‏ں پڑ اے جس دا مطلب بھیڑیا۔ اس رائے والے سہجھدے نيں کہ گورکھ اُتے بھیڑیئے بہت سن مگر بھیڑیے تاں پورے [[کھیرتھر]] تے [[کاچھو]] وچ ہونگے دوسری گل ایہ کہ فارسی گرگ یا بلوچی گرکھ لفظاں دا [[سندھی زبان]] کے لفظ گورکھ تو‏ں کوئی تعلق نئيں ا‏‏ے۔ کچھ محققاں دے مطابق گورکھ ناں گرو گورکھ ناتھ د‏‏ی وجہ تو‏ں پيا ۔ان دے خیال وچ گرو گورگھ ناتھ ایتھ‏ے آئے سن مگر اس سلسلے وچ کوئی تریخ نئيں ملدی۔ اصل وچ گورک سندھی بولی دا لفظ ا‏‏ے۔ کچھ اسنو‏ں [[سنسکرت]] دا لفظ سمجھدے نيں۔ سندھی بولی دے لفظ کورکھ دا مطلب 'بہت مشکل'، تکلیفدہ'، یا 'سر کرنے وچ دشوار' ا‏‏ے۔ گورکھ ہݪ نو‏‏ں سر کرنا وی بہت مشکل تے دشوار ا‏‏ے۔ ہن تک بہت مشکل سفر ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے چرواہے ہی اوہ مشکل سفر جاݨدے نيں۔ مطلب کہ گورکھ سندھی تے سنسکرت وچ مروج اے حس دے مطلب دے مطابق گورکھ اُتے ناں پيا ا‏‏ے۔<ref>https://www.travel-culture.com//pakistan/gorakh_hill.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230527184746/https://www.travel-culture.com//pakistan/gorakh_hill.shtml |date=2023-05-27 }}</ref> == تفصیلات == گورکھ ہݪ ۱٬۷۳۴ میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * [[پاکستان]] * [[لسٹ پاکستان دے شہر]] == حوالے == {{حوالے}} {{متعدد ابواب|پاکستان|جغرافیہ}} {{متعدد سانچے|پاکستان-نامکمل|پاکستان-جغرافیہ-نامکمل}} [[گٹھ:پاکستان دے پہاڑی مستقر]] [[گٹھ:سندھ دے پہاڑ تے پہاڑیاں]] [[گٹھ:ضلع دادو]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] hjefgg64dikqtgj8jictwdj1z0sb6h8 3 136918 709131 675616 2026-08-02T15:39:38Z Pathoschild 377 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 709131 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Revi C.]] o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o 2 136919 709130 675617 2026-08-02T15:03:28Z Pathoschild 377 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 709130 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User:Revi C.]] 88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut 0 137418 709136 677262 2026-08-02T19:15:01Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709136 wikitext text/x-wiki {{معلومات-نسلی-گروہ}} '''ہزاریوال''' یا '''ہزاروال''' (ہزارہ وال؛ ہزارہ وال تلفظ: {{IPA-pa|(h)əzaːɾeːʋaːl|}}؛ معیاری تلفظ: {{IPA-pa|həzaːɾeːʋaːl|}} شمالی پاکستان وچ [[ہزارہ ڈویژن|ہزارہ]] دے علاقے دے کثیر النسل باشندےآں نو‏‏ں کہندے نيں۔<ref>{{cite journal|title=IAPS funding for Dr Muhammad Shakeel Ahmad – The University of Nottingham|url=https://www.nottingham.ac.uk/iaps/news/2016/iaps-funding-for-dr-muhammad-shakeel-ahmad.aspx|access-date=19 جون 2021|website=www.nottingham.ac.uk}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241201152225/https://www.nottingham.ac.uk/iaps/news/2016/iaps-funding-for-dr-muhammad-shakeel-ahmad.aspx |date=2024-12-01 }}</ref> ایہ خطہ اپنی کثیر النسل آبادی دے لئی جانیا جاندا اے، جس وچ متنوع نسلی گروہ شام‏ل نيں۔<ref>{{Cite journal|last=Hemphill|first=Brian E.|date=2023|title=Population Dynamics among Ethnic Groups Residing in Hazarewal and Chitral-Gilgit-Baltistan|url=http://ojs.uop.edu.pk/ancientpakistan/article/view/999|journal=Ancient Pakistan|language=en|publisher=[[University of Peshawar]]|volume=34|pages=29–79|issn=2708-4590}}</ref> == ہزاریوال قبیلے == ایتھ‏ے دے باشندےآں د‏‏ی اکثریت دا تعلق داردک قبیلے (یشکن، مانکیالی، شنکاری، راجکوٹی، چلس، گبارہ، مروچ) دے نال نال اعوان، گجر، سید، تنولی، مشوانی، کرلال، دھند عباسی، سواندی تے پشتون قبیلے (دوران) نال تعلق رکھدے نيں۔ ترین، یوسفزئی، دلازک، جدون، خٹک) جو علاقے تو‏ں ہجرت کر گئے سن ۔<ref name="Rensch3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XRxiAAAAMAAJ|title=Sociolinguistic Survey of Northern Pakistan: Hindko and Gujari|last1=Rensch|first1=Calvin Ross|last2=O'Leary|first2=Clare F.|last3=Hallberg|first3=Calinda E.|date=1992|publisher=National Institute of Pakistan Studies, Quaid-i-Azam University|pages=10–11|language=en|quote=Members of a variety of ethnic groups speak the language called Hindko. A large number of Hindko speakers in Hazara Division (Mansehra and Abbottabad Districts) are Pashtoons. Some of those speak Hindko as a second language; many others speak it as their mother tongue. These include the Tahir Kheli Pashtoons, who claim to have migrated to Hazara Division from Afghanistan during the eighteenth century. Many other mother- tongue speakers of Hindko are Swati Pathans, who are said to have formerly spoken پشتو while living in the lower Swat valley. After migrating across the Indus River into Hazara Division, which Ahmed dates around A.D. 1515, the Swatis adopted the Hindko language. There are also Pashtoons belonging to three other groups, the Yusufzai, the Jadun and the Tarin, who have replaced پشتو with Hindko. Many speakers of Hindko belong to groups other than the Pashtoons: Some of these are Saiyids, said to have come to the area in the early centuries of Islamic history, many of whom live in the Peshawar area. Large numbers of Hindko speakers are Avans, particularly in Attock District and Hazara Division. Still others belong to groups of Moughals, Bulghadris, Turks and Qureshis. In Jammun significant numbers of Gujars have adopted Hindko as their first language.}}</ref> == زباناں تے سبھیاچار == [[ہندکو]] [[ہزارہ ڈویژن]] د‏‏ی سب تو‏ں ودھ بولی جانے والی بولی اے جس دے بعد [[پشتو زبان|پشتو]]، [[کوہستانی زبان|کوہستانی]]، [[شینا زبان|شینا]] تے وکھ وکھ دردی زباناں آندیاں نيں۔ ہندکو بولنے والے ہزاریوال [[ضلع ہری پور]]، [[ضلع ایبٹ آباد]] تے [[ضلع مانسہرہ]] وچ آباد نيں تے انہاں د‏‏ی اکثریت ا‏‏ے۔ ہندکو بولنے والی آبادی [[سید]]، [[اعوان]]، [[گجر]]، [[تنولی]]، [[سوازی زبان|سواتی]]، [[عباسی]]، کرلال تے [[جدون]] اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ پشتو بولنے والے ہزاریوالےآں وچ تور گھر تے بٹگرام ضلع دے [[یوسفزئی]] تے [[سواتی]] شام‏ل نيں۔ کوہستانی لوک جداں کہ ہزارہ دے شمالی بیشتر ضلعے وچ آباد مانکیالی تے یشکن وکھ وکھ کوہستانی زباناں بولدے نيں۔<ref name="Rensch2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XRxiAAAAMAAJ|title=Sociolinguistic Survey of Northern Pakistan: Hindko and Gujari|last1=Rensch|first1=Calvin Ross|last2=O'Leary|first2=Clare F.|last3=Hallberg|first3=Calinda E.|date=1992|publisher=National Institute of Pakistan Studies, Quaid-i-Azam University|pages=10–11|language=en|quote=Members of a variety of ethnic groups speak the language called Hindko. A large number of Hindko speakers in Hazara Division (Mansehra and Abbottabad Districts) are Pashtoons. Some of those speak Hindko as a second language; many others speak it as their mother tongue. These include the Tahir Kheli Pashtoons, who claim to have migrated to Hazara Division from Afghanistan during the eighteenth century. Many other mother- tongue speakers of Hindko are Swati Pathans, who are said to have formerly spoken پشتو while living in the lower Swat valley. After migrating across the Indus River into Hazara Division, which Ahmed dates around A.D. 1515, the Swatis adopted the Hindko language. There are also Pashtoons belonging to three other groups, the Yusufzai, the Jadun and the Tarin, who have replaced پشتو with Hindko. Many speakers of Hindko belong to groups other than the Pashtoons: Some of these are Saiyids, said to have come to the area in the early centuries of Islamic history, many of whom live in the Peshawar area. Large numbers of Hindko speakers are Avans, particularly in Attock District and Hazara Division. Still others belong to groups of Moughals, Bulghadris, Turks and Qureshis. In Jammun significant numbers of Gujars have adopted Hindko as their first language.}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_HWaAAAAIAAJ|title=Population Census of Pakistan, 1972: Hazara|last=Organization (Pakistan)|first=Census|date=1975|publisher=Manager of Publications|language=en}}</ref> [[فائل:Wedding dress (jumlo), Indus Kohistan, Northwest Frontier Province, Pakistan, view 1, mid 20th century, cotton, metal and glass beads, plastic buttons - Textile Museum of Canada - DSC00936.JPG|سجے|thumb| ہزاریوال برادری دا پہنا ہويا جملو/پیران لباس]] ہور اقليتی زباناں وچ پہاڑی-پوٹھواری شام‏ل نيں، جو ضلع ایبٹ آباد دے گلیات دے علاقے کرلال تے عباسی قبیلے دے حصے بولی جاندیاں نيں (جہاں بولی نو‏‏ں مقامی طور اُتے دھونڈی-کیرالی کہیا جاندا اے ) تے وادی کاغان دے گجر بولی جانے والی گوجاری۔ <ref>{{Cite web |title=Language in India |url=http://www.languageinindia.com/july2010/gulfrazpahari.html |access-date=2024-05-07 |website=www.languageinindia.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Language in India |url=http://www.languageinindia.com/may2010/pakistanpaharifinal1.html |access-date=2024-05-07 |website=www.languageinindia.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gujari {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/language/gju/ |access-date=2024-05-07 |website=Ethnologue (Free All) |language=en}}</ref> ہزاریوال، پاکستان دے صوبہ بلوچستان دے کچھ حصےآں یا پڑوسی افغانستان دے علاقےآں وچ آباد ہزارہ نسل دے لوکاں دے نال الجھنا نئيں چاہیدا۔ ہزاریوالےآں نے، پچھلے کچھ سالاں وچ ، خود نو‏‏ں انتظامی بنیاداں اُتے صوبہ [[خیبر پختونخوا]] دے باقی حصےآں تو‏ں علیحدگی تے خود مختاری دے حق وچ تیزی تو‏ں پایا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|title=In Karachi, keeping struggle for Hazara province alive|url=https://www.thenews.com.pk/print/34660-in-karachi-keeping-struggle-for-hazara-province-alive|access-date=19 جون 2021|work=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8617719.stm Protests erupt over Pakistan NWFP name change]</ref> [[فائل:Hazarewal belt.jpg|thumb| ہزاریوال بیلٹ]] == ایہ وی دیکھو == * [[ہزارےوالےآں د‏‏ی لسٹ|قابل ذکر ہزاریوالےآں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:پاکستان دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:ہندکو شخصیتاں]] majgjk4tgw9f1bbdq6u6bdat7zkp3sa 0 142585 709137 695451 2026-08-02T19:16:19Z For2jss 44694 [[Special:Diff/695451|695451]] دی کیتی ہوئی ریوین [[Special:Contributions/~2025-29558-17|~2025-29558-17]] ([[User talk:~2025-29558-17|گل]]) واپس کرو 709137 wikitext text/x-wiki [[File:Latin letter N with caron.svg]] c352ttf1iayi1nqkd4ydilwoax1qf9i 0 149274 709141 709120 2026-08-02T19:22:01Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709141 wikitext text/x-wiki {{Short description|آزاد کشمیر دے ضلع باغ دتی اک یونین کونسل تے قصبہ}} {{Infobox Settlement | name = ہݪ سرنگ | official_name = | native_name = Hill Surang | settlement_type = [[قصبہ]] تے [[یونین کونسل]] | image_skyline = Hill Village.jpg | image_caption = ہݪ سرنگ پنڈ دا اک منظر | pushpin_map = Pakistan | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = پاکستان وچ ہݪ سرنگ دتی تھاں | coordinates = {{coord|34.0901564|N|73.5282540|E|region:PK_type:village|display=inline,title}} | subdivision_type = ملک | subdivision_name = [[پاکستان]] | subdivision_type1 = علاقہ | subdivision_name1 = [[آزاد کشمیر]] | subdivision_type2 = ضلع | subdivision_name2 = [[ضلع باغ|باغ]] | subdivision_type3 = تحصیل | subdivision_name3 = دھیرکوٹ | subdivision_type4 = ڈاکخانہ | subdivision_name4 = چمن کوٹ | area_total_km2 = 7.23 | population_total = 4000 | population_as_of = 2017 | population_note = مرکزی قصبے دتی آبادی تقریباً 4,000 اے جدکہ پوری یونین کونسل دتی آبادی دا تخمینہ 20,000 اے۔<ref>Azad Jammu & Kashmir Statistical Year Book |url=https://www.pndajk.gov.pk/uploadfiles/downloads/AJ&K%20Statistical%20Year%20Book%202019.pdf |publisher=AJ&K Bureau of Statistics, Planning & Development Department |access-date=8 June 2026 |ref=Government Publication}}</ref> | timezone1 = [[پاکستان دا معیاری وقت|PST]] | utc_offset1 = +5 | blank_name = پوسٹل کوڈ | blank_info = 12630 }} '''[[ہل سرنگ]]''' ('''[[:en:Hill Surang|Hill Surang]]''') پاکستان دے زیر انتظام [[آزاد کشمیر]] دے [[ضلع باغ]]<ref>Map Of Dhirkot Tehsil |title=Map of Dhirkot Tehsil |url=https://www.itacec.org/earthquake/MZF2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127045948/https://www.itacec.org/earthquake/MZF2.pdf |date=2024-11-27 }} |access-date=8 June 2026 |website=Idara-e-Taleem-o-Aagahi}}</ref> دتی تحصیل دھیرکوٹ وچ واقع اک قصبہ تے [[یونین کونسل]] اے۔<ref>title=Pakistan: Bagh Hub — Who is doing What Where (as of 1 April 2006) |url=https://reliefweb.int/map/pakistan/pakistan-bagh-hub-who-doing-what-where-1-apr-2006 |website=ReliefWeb |date=1 April 2006</ref> ایہ اک پہاڑی پینڈو علاقہ اے جہڑا کوہالہ-باغ روڈ دتی پٹی اندے واقع اے تے ایس دیاں حداں مناسہ، چمن کوٹ تے کوہالہ نال ملدیاں ناں۔ ایہ علاقہ کوہالہ-باغ روڈ تے دھیرکوٹ روڈ راہاں علاقائی سڑکاں دے نیٹ ورک نال جڑیا ہویا اے۔<ref>Bagh district — Health facilities (as of 13 March 2006) |url=https://reliefweb.int/map/pakistan/pakistan-bagh-district-health-facilities-13-mar-2006 |website=ReliefWeb |date=13 March 2006</ref> مرکزی قصبے دتی آبادی تقریباً 4,000 تاں 4,500 بندیاں اندے مشتمل اے، جدکہ آلے دوالے دے پنڈاں ناں ملیا ک‏ے پوری یونین کونسل دتی کل آبادی دا تخمینہ تقریباً 20,000 اے۔<ref>Azad Jammu & Kashmir At A Glance 2021: Population and Administrative Statistics |url=https://pndajk.gov.pk |publisher=Planning and Development Department AJ&K</ref> * ہݪ سرنگ ضلع باغ دتی کئی یونین کونسلاں چاں اک اے، جتھے 2017ء دتی مردم شماری دے مطابق کل آبادی 371,919 ریکارڈ کیندتی گئی سی۔<ref>AJK population rises to over 4m |url=https://www.nation.com.pk/27-Aug-2017/census-2017-ajk-population-rises-to-over-4m |access-date=6 June 2026 |work=nation.com.pk |publisher=The Nation |date=27 August 2017 </ref> ایس یونین کونسل دا انتظام تحصیل دھیرکوٹ دے تحت چلایا جاندا اے جہڑی مرکزی قصبے تے ایس تاں ملحقہ علاقیاں بشمول پنڈ ہݪ سرنگ، محلہ ہݪ بانڈی تے محلہ بنگل بگلہ وغیرہ وچ پینڈو ترقی، بنیادی ڈھانچے دتی دیکھ بھال تے بنیادی عوامی سہولتاں فراہ‏م کرن دتی ذمہ دار اے۔<ref>District Profile Bagh |url=https://library.ndma.gov.pk/storage/uploads/doc-files/District_Profile_Bagh.pdf |website=National Disaster Management Authority</ref> [[فائل:Hill Surang.jpg|thumb|right|245px|ہل سرنگ پنڈ دے ہݪ بازار وچ واقع جامع مسجد فاروق اعظم دا اک منظر]] * مذہبی اِداریاں وچ ہݪ بازار دے مرکز وچ واقع مدرسہ تجوید القرآن ہݪ تے جامع مسجد فاروق اعظم ہݪ شام‏ل ناں، جنہاں دے علاوہ کئی ہور چھوٹیاں مقامی مَسجداں وی موجود ناں جہڑیاں پورے پنڈ وچ پھیلیاں ہوئیاں ناں۔<ref>Jamia Masjid Farooq Azam Hill - Jamaat360 |url=https://jamaat360.com/pakistan-1/hill-surang-2263/hill-surang-22900/jamia-masjid-farooq-azam-hill-88282 |website=jamaat360.com</ref> [[فائل:Chest Diseases and General Hospital Hill Surang.jpg|thumb|right|245px|ہل سرنگ پنڈ وچ واقع چیسٹ ڈیزیزز اینڈ جنرل ہسپتال (CDGH) دا ہک منظر]] * '''چیسٹ ڈیزیزز اینڈ جنرل ہسپتال (CDGH)'''، جس ناں مقامی طور اندے سرکاری ٹی بی ہسپتال ہݪ وی آکھیا جاندا اے، پنڈ ہݪ وچ واقع اک خصوصی عوامی طبی سہولت اے تے ایہ پھیپھڑیاں دتی دیکھ بھال تے تپدق (ٹی بی) دے علاج لئی ضلع باغ دے پرانے اِداریاں چاں اک اے۔ ایہ ہسپتال سید احمد گردیزی ولاں عطیہ کیندتی گئی زمین اندے تعمیر کیندا گیا سی تے ایس ناں جان بجھ دے اچی تھاں اندے قائم کیندا گیا سی تاکہ ساہ (سانس) دے مریضاناں طویل مدتی صحت یابی لئی صاف آب و ہو‏‏ا مل سک‏‏ے۔ بھاويں ایس ناں اصل وچ ٹی بی دے سینیٹوریم (شفا خانے) دے طور اندے قائم کیندا گیا سی، اُتے بعد وچ مقامی آبادی ناں صحت دیاں عام سہولتاں فراہ‏م کرن لئی ایس دے دائرہ کار ناں ودھا دتا گیا۔<ref>Environmental and Social Profile of District Bagh, Azad Jammu and Kashmir: Environmental Aspects of Siting Chest Diseases and General Hospital at Hill in District Bagh |url=https://www.researchgate.net/publication/281040403 |website=ResearchGate |access-date=2 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103082706/https://www.researchgate.net/publication/281040403_ENVIRONMENTAL_SOCIAL_PROFILE_OF_DISTRICT_BAGH_AZAD_JAMMU_KASHMIR_ENVIRONMENTAL_ASPECTS_OF_SITING_CHEST_DISEASES_GENERAL_HOSPITAL_AT_HILL_IN_DISTRICT_BAGH_Dr_Mirza_Arshad_Ali_Beg_arshadalibeggmailcom</ref> ایس علاقے وچ کیندتی گئی تحقیق وچ ہݪ سرنگ دتی عام آبادی وچ ہیپاٹائٹس بی تے سی وائرس دے پھیلاؤ اندے شائع ہون والی اک تحقیق وی شام‏ل اے۔<ref>journal |last1=Rauf |first1=Abdul |last2=Nadeem |first2=Muhammad Shahid |last3=Arshad |first3=Mahzan |last4=Riaz |first4=Haroon |last5=Latif |first5=Muhammad Abdul |last6=Iqbal |first6=Muhammad |last7=Latif |first7=Muhammad Zahid |last8=Nisar |first8=Ahmed |last9=Shakoori |first9=Abdul Rauf |title=Prevalence of Hepatitis B and C Virus in the General Population of Hill Surang Area, Azad Jammu and Kashmir, Pakistan |url=https://psa.pastic.gov.pk/SearchArticleView.aspx?articledetailId=9536&S_id=11555 |journal=Pakistan Journal of Zoology |volume=45 |issue=2 |date=April 2013 |pages=543–548 |issn=0030-9923</ref> * ہݪ سرنگ دے تعلیمی اِداریاں وچ مدرسہ تجوید القرآن ہل، ریڈ فاؤنڈیشن ہائی اسکول ہل،<ref>School Locations |url=https://readfoundation.org/school-locations/ |website=READ Foundation |date=6 August 2024</ref> گورنمنٹ بوائز مڈل اسکول ہل، گورنمنٹ گرلز مڈل اسکول ہݪ تے گورنمنٹ پرائمری اسکول چیڑان ہل<ref>Bagh District Infrastructure Support Dataset |url=https://www.itacec.org/earthquake/School_Data(1)._Bagh.xls {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260611140451/https://www.itacec.org/earthquake/School_Data(1)._Bagh.xls |date=2026-06-11 }} |publisher=UNICEF Pakistan</ref> شام‏ل نیں- * ہݪ سرنگ 8 اکتوبر 2005ء ناں آون والے زلزلہ کشمیر 2005ء|آزاد کشمیر دے شدید زلزلے تاں بری طرح متاثر ہون والے علاقیاں وچ شام‏ل سی۔ آلے دوالے دے علاقیاں دے زخمی رہائشیاں دے علاج لئی بین الاقوامی طبی امدادی ٹیماں نے چیسٹ ڈیزیزز اینڈ جنرل ہسپتال وچ ہنگامی طبی کیمپ قائم کیندے سن۔ پاکستان پاورٹی ایلیویشن فنڈ (PPAF) نے، جس نے آزاد جموں‏ و کشمیر دے زلزلہ زدہ ضلعیاں وچ امداد، تعمیرِ نو تے بحالی دے کماں لئی ودھ چڑھ دے حصہ لیا سی،<ref>World Bank supports earthquake affected areas with additional US$138 million |url=https://reliefweb.int/report/pakistan/pakistan-world-bank-supports-earthquake-affected-areas-additional-us138-million |website=ReliefWeb |date=13 February 2007 </ref> ایتھے دے مکاناں تے پانی دے بنیادی ڈھانچے دتی دوبارہ تعمیر وچ مدد لئی ہݪ سرنگ وچ سروے کیندے۔<ref>Pakistan Poverty Alleviation Fund |title=Earthquake Disability Project |url=https://www.ppaf.org.pk/doc/DPM/52-Functional%20limitations.pdf |website=Pakistan Poverty Alleviation Fund (PPAF) |publisher=Pakistan Poverty Alleviation Fund (PPAF)</ref> == حوالے == {{حوالے}} p9l9ux1h470p61mz7nd1cy72v25xvh1 0 149275 709140 2026-08-02T19:19:39Z For2jss 44694 For2jss پلٹی صفحہ [[۴]] توں [[۴ (ابہام)]] 709140 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[۴ (ابہام)]] tghz8a3k8mdeeoj3ysw2x53k5edfcos