وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 27768 709150 510824 2026-08-03T11:59:02Z ~2026-42728-86 44858 نویں ذرائع دے مطابق مشرقی تیمور دے رقبے تے آبادی نو اپ ڈیٹ کیتا گیا 709150 wikitext text/x-wiki [[File:LocationEastTimor.svg|thumb|left|250px]] [[File:Flag of East Timor.svg|thumb|left|250px]] '''چڑھدا تیمور''' چڑھدے دکھنی ایشیاء دا اک [[دیس]] اے۔ ایہ جزیرہ تیمور دے چڑھدے پاسے تے وس ریا اے۔ 15,007 مربع کلومیٹر ایدا تھاں اے تے 1,434,991 ایدی لوک گنتی۔ 20 مئی 2002 نوں ایہ انڈونیشیا توں وکھ ہوکے ازاد دیس بنیا۔ [[ڈلی]] چڑھدے تیمور دا راجگڑھ اے۔ {{اوشیانا دے دیس}} [[Category:اوشیانا دے دیس]] [[Category:چڑھدا تیمور]] 7pdt1gqsb1sqdvj5j0fzwrfd7i2iqrv 0 29336 709151 685411 2026-08-03T14:55:14Z Артем Загребельный 38884 709151 wikitext text/x-wiki {| align="right" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999; background: #f3fff3" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"|ایتھلیٹکس دے ریکارڈ-مردانہ |-style="background: #ddffdd" |- bgcolor="white" ! کھیڈ<br /> ! ریکارڈ<br /> ! کھڈاری<br /> ! دیس<br /> ! تریخ<br /> ! ملنی<br /> |- | style="background:;" | 100 میٹر دوڑ |style="background:;" | 9.58 | align="right" style="background:-;" | [[اسین بولٹ]] |style="background:;" | [[File:Flag of Jamaica.svg|20px]]{{·}}[[جمیکا]] | align="right" style="background: -;" |16 اگست 2009 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 200 میٹر دوڑ |style="background:;" | 19.19 | align="right" style="background:-;" | [[اسین بولٹ]] |style="background:;" | [[File:Flag of Jamaica.svg|20px]]{{·}}[[جمیکا]] | align="right" style="background: -;" | 20 اگست 2009 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 400 میٹر دوڑ |style="background:;" | 43.18 | align="right" style="background:-;" | [[مائکل جانسن]] |style="background:;" | [[File:Flag of the United States (Pantone).svg|20px]]{{·}}[[امریکہ]] | align="right" style="background: -;" | 26 اگست 1999 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 800 میٹر دوڑ |style="background:;" | 1:41.01 | align="right" style="background:-;" | [[ڈیوڈ روڈیشا]] |style="background:;" | [[File:Flag of Kenya.svg|20px]]{{·}}[[کینیا]] | align="right" style="background: -;" | 29 اگست 2010 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 1000 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 2:11.96 | align="right" style="background:-;" | [[نوح نگینی]] |style="background:;" | [[File:Flag of Kenya.svg|20px]]{{·}}[[کینیا]] | align="right" style="background: -;" | 5 ستمبر 1999 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 1500 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 3:26.00 | align="right" style="background:-;" | [[هشام الگروج]] |style="background:;" | [[File:Flag of Morocco.svg|20px]]{{·}}[[مراکش]] | align="right" style="background: -;" | 14 جولائ 1998 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 1 [[میل]] دوڑ |style="background:;" | 3:26.00 | align="right" style="background:-;" | [[هشام الگروج]] |style="background:;" | [[File:Flag of Morocco.svg|20px]]{{·}}[[مراکش]] | align="right" style="background: -;" | 7 جولائ 1999 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 2000 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 4:44.79 | align="right" style="background:-;" | [[هشام الگروج]] |style="background:;" | [[File:Flag of Morocco.svg|20px]]{{·}}[[مراکش]] | align="right" style="background: -;" | 7 ستمبر 1999 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 3000 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 7:20.67 | align="right" style="background:-;" | [[ڈینئل کومن]] |style="background:;" | [[File:Flag of Kenya.svg|20px]]{{·}}[[کینیا]] | align="right" style="background: -;" |1 ستمبر 1996 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 5000 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 12:37.35 | align="right" style="background:-;" | [[كينينيسا بيكيلی]] |style="background:;" | [[File:Flag of Ethiopia.svg|20px]]{{·}}[[ایتھوپیا]] | align="right" style="background: -;" |31 مئ 2004 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 10,000 میٹر دوڑ |style="background:;" | 26:17.53 | align="right" style="background:-;" | [[كينينيسا بيكيلی]] |style="background:;" | [[File:Flag of Ethiopia.svg|20px]]{{·}}[[ایتھوپیا]] | align="right" style="background: -;" |26 اگست 2005 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 10 کلو میٹر دوڑ |style="background:;" | 26:44 | align="right" style="background:-;" | [[لیونارڈ پیٹرک کومون]] |style="background:;" | [[File:Flag of Kenya.svg|20px]]{{·}}[[کینیا]] | align="right" style="background: -;" |26 ستمبر 2010 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 15 کلومیٹر دوڑ |style="background:;" | 41:13 | align="right" style="background:-;" | [[لیونارڈ پیٹرک کومون]] |style="background:;" | [[File:Flag of Kenya.svg|20px]]{{·}}[[کینیا]] | align="right" style="background: -;" |21 نومبر 2010 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 20,000 میٹر ٹریک |style="background:;" | 56:25.98+ | align="right" style="background:-;" | [[هايلی جبريسيلاسی]] |style="background:;" | [[File:Flag of Ethiopia.svg|20px]]{{·}}[[ایتھوپیا]] | align="right" style="background: -;" |27 جون2007 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 20 کلومیٹر (سڑک) |style="background:;" | 56:25.98+ | align="right" style="background:-;" | [[زرسنے ٹاڈیس]] |style="background:;" | [[File:Flag of Eritrea.svg|20px]]{{·}}[[اریٹریا]] | align="right" style="background: -;" |21 مارچ 2010 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | ادھا مراتھن |style="background:;" | 57:30+ | align="right" style="background:-;" | [[يوميف كيجيلشا]] |style="background:;" | [[File:Flag of Ethiopia.svg|20px]]{{·}}[[ایتھوپیا]] | align="right" style="background: -;" |27 أكتوبر 2024 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | [[مراتھن]] |style="background:;" | 2:03:38+ | align="right" style="background:-;" | [[پیٹرک ماکاؤ میوسیاوکی]] |style="background:;" | [[File:Flag of Kenya.svg|20px]]{{·}}[[کینیا]] | align="right" style="background: -;" |25 ستمبر 2011 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 110 میٹر روکاں والی دوڑ |style="background:;" | 12.87+ | align="right" style="background:-;" | [[ڈیرون روبلز]] |style="background:;" | [[File:Flag of Cuba.svg|20px]]{{·}}[[کیوبا]] | align="right" style="background: -;" |12 جون 2008 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 400 میٹر روکاں والی دوڑ |style="background:;" | 46.78+ | align="right" style="background:-;" | [[کیون ینگ]] |style="background:;" | [[File:Flag of USA.svg|20px]]{{·}}[[امریکہ]] | align="right" style="background: -;" |6 اگست 1992 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | اچی چھال |style="background:;" |2.45 میٹر | align="right" style="background:-;" | [[جاویر سوٹومیر]] |style="background:;" | [[File:Flag of Cuba.svg|20px]]{{·}}[[کیوبا]] | align="right" style="background: -;" |27 جولائی 1997 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | ڈانگ چھال |style="background:;" |6.31 میٹر | align="right" style="background:-;" | [[آرمنڈ ڈوپلانٹس|آرمن ڈوپلانٹس]] |style="background:;" | [[File:Flag of Sweden.svg|20px]]{{·}}[[سویڈن]] | align="right" style="background: -;" | 12 مارچ 2026 | align="right" style="background:;" | مونڈو کلاسیکی |- | style="background:;" | لمی چھال |style="background:;" |8.95 میٹر | align="right" style="background:-;" | [[مائک پاؤل]] |style="background:;" | [[File:Flag of USA.svg|20px]]{{·}}[[امریکہ]] | align="right" style="background: -;" |30 اگست 1991 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | تگنی چھال |style="background:;" |18.29 میٹر | align="right" style="background:-;" | [[جوناتھن ایڈورڈز]] |style="background:;" | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|20px]]{{·}}[[برطانیہ]] | align="right" style="background: -;" |7 اگست 1995 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | گولا سٹنا |style="background:;" |23.12 میٹر | align="right" style="background:-;" | [[رینڈی بارنز]] |style="background:;" | [[File:Flag of USA.svg|20px]]{{·}}[[امریکہ]] | align="right" style="background: -;" |20 مئی 1990 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | تھالی سٹنا |style="background:;" |74.08 میٹر | align="right" style="background:-;" | [[جرگن شلٹ]] |style="background:;" | [[File:Flag of Germany.svg|20px]]{{·}}[[چڑھدا جرمنی]] | align="right" style="background: -;" |6 جون 1986 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | تھوڑا سٹنا |style="background:;" |86.74 میٹر | align="right" style="background:-;" | [[یرلی سیدائخ]] |style="background:;" | [[File:Flag of the Soviet Union.svg|20px]]{{·}}[[سوویت یونین]] | align="right" style="background: -;" |6 جون 1986 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | نیزہ سٹنا |style="background:;" |98.48 میٹر | align="right" style="background:-;" | [[جان زلزنی]] |style="background:;" | [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]]{{·}}[[چیک]] | align="right" style="background: -;" |6 جون 1986 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | ڈیکاتھلون |style="background:;" |9039 نمبر | align="right" style="background:-;" | [[ایشٹن ایٹن]] |style="background:;" | [[File:Flag of USA.svg|20px]]{{·}}[[امریکہ]] | align="right" style="background: -;" |22-23 جون 2012 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 10,000 میٹر پیدل دوڑ (ٹریک) |style="background:;" |37:53.09 | align="right" style="background:-;" | [[فرانسسکو یاوئر فرننڈس]] |style="background:;" | [[File:Flag of Spain.svg|20px]]{{·}}[[سپین]] | align="right" style="background: -;" |27 جولائی 2008 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 20,000 میٹر پیدل دوڑ (ٹریک) |style="background:;" |1:17:25.6 | align="right" style="background:-;" | [[برنارڈو سیگورا]] |style="background:;" | [[File:Flag of Mexico.svg|20px]]{{·}}[[میکسیکو]] | align="right" style="background: -;" |7 مئي 1994 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 20 کلو میٹر پیدل دوڑ (سڑک) |style="background:;" |1:17:16 | align="right" style="background:-;" | [[ولاڈیمیر کنائکن]] |style="background:;" | [[File:Flag of Russia.svg|20px]]{{·}}[[روس]] | align="right" style="background: -;" |29 ستمبر 2007 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 4x100 میٹر ریلے دوڑ |style="background:;" |1:17:16 | align="right" style="background:-;" | [[نیسٹا کرٹر]]<br />[[مائکل فراٹر]]<br />[[یوہان بلیک]]<br /> [[اسین بولٹ]] |style="background:;" | [[File:Flag of Jamaica.svg|20px]]{{·}}[[جمیکا]] | align="right" style="background: -;" |4 ستمبر 2011 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 4x400 میٹر ریلے دوڑ |style="background:;" |2:54.29 | align="right" style="background:-;" | [[اینڈریو والمن]]<br />[[کونسی واٹس]]<br />[[بچ رینالڈز]]<br />[[مائکل جانسن]] |style="background:;" | [[File:Flag of USA.svg|20px]]{{·}}[[امریکہ]] | align="right" style="background: -;" |22 اگست 1993 | align="right" style="background:;" | - |- |} {| align="right" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999; background: #f3fff3" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"|ایتھلیٹکس دے ریکارڈ-زنانہ |-style="background: #ddffdd" |- bgcolor="white" ! کھیڈ<br /> ! ریکارڈ<br /> ! کھڈاری<br /> ! دیس<br /> ! تریخ<br /> ! ملنی<br /> |- | style="background:;" | 100 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 10.49 | align="right" style="background:-;" | [[فلورنس گرفتھ جوئینر]] |style="background:;" | [[File:Flag of USA.svg|20px]]{{·}}[[امریکہ]] | align="right" style="background: -;" |16 جولائی 1988 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 200 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 21.34 | align="right" style="background:-;" | [[فلورنس گرفتھ جوئینر]] |style="background:;" | [[File:Flag of USA.svg|20px]]{{·}}[[امریکہ]] | align="right" style="background: -;" |29 ستمبر 1988 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 400 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 47.60 | align="right" style="background:-;" | [[ماریٹا کوخ]] |style="background:;" | [[File:Flag of Germany.svg|20px]]{{·}}[[چڑھدا جرمنی]] | align="right" style="background: -;" | 6 اکتوبر 1985 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 800 میٹر دوڑ |style="background:;" | 1:53.28 | align="right" style="background:-;" | [[جرمیلہ کراٹوچویلوا]] |style="background:;" | [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]]{{·}}[[چیکوسلواکیہ]] | align="right" style="background: -;" | 26 جولائی 1983 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 1000 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 2:28.98 | align="right" style="background:-;" | [[سویٹلانا ماسٹرکوا]] |style="background:;" | [[File:Flag of Russia.svg|20px]]{{·}}[[روس]] | align="right" style="background: -;" | 23 اگست 1996 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 1500 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 3:50.46 | align="right" style="background:-;" | [[چو ینزیا]] |style="background:;" | [[File:Flag of China.svg|20px]]{{·}}[[چین]] | align="right" style="background:-;" | 11 ستمبر 1993 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 1 [[میل]] دوڑ |style="background:;" | 4:12.56 | align="right" style="background:-;" | [[سویٹلانا ماسٹرکوا]] |style="background:;" | [[File:Flag of Russia.svg|20px]]{{·}}[[روس]] | align="right" style="background: -;" | 14 اگست 1996 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 2000 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 5:25.36 | align="right" style="background:-;" | [[سونیہ اوسلیوان]] |style="background:;" | [[File:Flag of Ireland.svg|20px]]{{·}}[[لوکراج آئرلینڈ]] | align="right" style="background: -;" | 8 جولائی 1994 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 3000 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 8:06.11 | align="right" style="background:-;" | [[وانگ جنزیا]] |style="background:;" | [[File:Flag of China.svg|20px]]{{·}}[[چین]] | align="right" style="background: -;" |13 ستمبر 1993 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 5000 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 14:11.15 | align="right" style="background:-;" | [[تیرونیش دبابا]] |style="background:;" | [[File:Flag of Ethiopia.svg|20px]]{{·}}[[ایتھوپیا]] | align="right" style="background: -;" |6 جون 2008 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 10,000 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 29:31.78 | align="right" style="background:-;" | [[وانگ جنزیا]] |style="background:;" | [[File:Flag of China.svg|20px]]{{·}}[[چین]] | align="right" style="background: -;" |8 ستمبر 1993 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 10 کلو میٹر (سڑک) |style="background:;" | 30:21 | align="right" style="background:-;" | [[پاؤلہ ریڈکلف]] |style="background:;" | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|20px]]{{·}}[[برطانیہ]] | align="right" style="background: -;" |23 فروری 2003 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 15 کلومیٹر دوڑ |style="background:;" | 46:27.7 | align="right" style="background:-;" | [[تیرونیش دبابا]] |style="background:;" | [[File:Flag of Ethiopia.svg|20px]]{{·}}[[ایتھوپیا]] | align="right" style="background: -;" |15 نومبر 2009 | align="right" style="background:;" | - |- |} [[گٹھ:کھیڈ]] [[گٹھ:کھیڈ ریکارڈ]] e1kgwa95blvu3mp8ok8n8906p6dgf7i 0 63050 709154 699683 2026-08-03T17:44:29Z محمداکبرملک 44787 /* ولادت */ 709154 wikitext text/x-wiki [[File:Grave in Shrines of Khari Shareef 7.jpg|thumb|مزار پیرا شاہ غازی]] '''پیرا شاہ غازی''' قلندردوراں عرف [[دمڑیاں آلی سرکار]] [[کھڑی شریف]] [[میرپور]] آزاد کشمیر == ولادت == پیرا شاہ غازی دمڑیاں آلی سرکار[[1665ء]] بمطابق[[1076ھ]] موضع بڑل تحصیل دینہ ضلع جہلم وچ پیدا ہوئے۔ پیرا شاہ غازی دے جد امجد سائل خان غازی مہالی ۱۵۳۹وچ موضع مہیال تلحہ گنگ تو شیر شاہ سوری دی فوجا نال ضلع جہلم آۓ۔ انہاں دی چوتھی پیڑی وچ اے جے مہان بندے پیدا اوۓ جنہاں دا ناں تے علی محمد سی پر اسلام دی تبیلغ تے پرچار کرن دی خاطر انہاں نو "دین گر" دے ناں تو اڈ یاد کیتا جاندے اے۔۔تے باباے دین گر دے کارالللہ نے اٹھارہ پتر دتے جنہا وچ پیر محمدالمعروف پیرا شاہ غازی دیا دھوما چارچفیرے پے گیا نے۔۔خواجہ دین محمد(خادم خاص پیراشاہ غازی) جد امجد میاں محمد بخش ہور چک ٹھاکرہ میرپور آزاد کشمیر آباد ہو گئے۔ ۔<ref>اولیائے پنجاب انجم سلطان شہبازصفحہ 135،ورگو پبلشر لاہور</ref> == ناں تے نسب == آپ دا ناں"پیرا والد دا ناں بختاور ہے"جنہاں دا تعلق گوجر قوم دی ذیلی شاخ پسوال دے گھرانے نال اے تے لقب پیرا شاہ غازی المعروف دمڑیاں آلی سرکار ہے انہاں دی پنچویں پشت وچ بابا بہرام ہین جنہاں دے ناں اتے چک بہرام گجرات آباد ہے۔ شجرہ اس طرح ہے پیرا شاہ غازی قلندر ولد بختاور ولد قوی ولد مراد ولد شیرو ولد بہرام پسوال ۔<ref>http://dailypakistan.com.pk/edition1/22-May-2016/385263</ref> == نسب طریقت == انہہاں دا نسب طریقت خاندان [[قادریہ]] تے گروہ شاہ مقیم نال تعلق اے پیرا شاہ غازی،سید شاہ محمد امیر بالاپیر،سید [[شاہ محمد]] مقیم محکم الدین،سید جمال اللہ حیات المیر زندہ پیر،غوث صمدانی شیخ عبد القادر جیلانی۔تے بقول فقراء انہاں دی نسبت خضر علیہ السلام نال روحانی طورتے وی اے۔ == القاب تے خطابات == سخی سرکار،شاہ شاہاں،پیر پیراں،دستگیر درماندگاں،راہنمائے گمراہاں،مشکل کشائے ہر دو جہاں،قطب الاقطاب،فرد الاحباب،پیران پیر،عالیجناب مست،مست ساز ،بادشاہ بے نیاز ،شیر بیشہ اولیاء،اوج کبریائی کے شہباز،شہادت پناہ،غازی پیر پیرا شاہ قادری۔غازی، المغازی، امیر العساکر۔ == دمڑی والا ناں دی وجہ == ایک واری [[غوثِ اعظم|غوث الاعظم]] دی بارگاہ چ حاضر سن آپ نے فرمایا اے فقیراساڈی طرفوں تا قیامت اک لکھ ٹکہ وظیفہ مقرر کیتا جاندا اے جو مخلوق خدا تیرے لئی ہر روز نذر نیاز من کے پیش کیتا کرے گی انہاں نے عرض کیتی غریب نواز دنیاوی مال تے میرے کسی کم دا نیئں پرمیرے جانشین اس دولت دی وجہ توں اللہ دی یاد توں غافل رہن گے اس نوں کم کر دیو دوبارہ فرمایا سوالکھ روپے چوں سوالکھ [[دمڑی]] (اک پیسہ وچ چاریااٹھ دمڑیاں ہوندیاں نیں)تہاڈی نذر ہوویگی ایہہ ضرورت توں زیادہ وی نیئں تے نہ دین والے لئی بوجھ ہوویگی۔ ہن سوالکھ روپے لوکی غوث پاک دی نذر مندے نیں جس چوں سوالکھ دمڑی پیرا شاہ غازی دے ناں دی نذر ہوندی اے == وصال == آپ دا وصال 14شعبان[[1155ھ]] بمطابق[[1742ء]] ہویا تے[[کھڑی شریف]] چ دفن نیں وصال دا عدد "زہے پیر مردان حق پیرشاہ" [[گٹھ:بزرگان دین]] fakgx5a7ylcghlqnvjkdey52nz8s0ys 709155 709154 2026-08-03T18:01:22Z محمداکبرملک 44787 /* ناں تے نسب */ 709155 wikitext text/x-wiki [[File:Grave in Shrines of Khari Shareef 7.jpg|thumb|مزار پیرا شاہ غازی]] '''پیرا شاہ غازی''' قلندردوراں عرف [[دمڑیاں آلی سرکار]] [[کھڑی شریف]] [[میرپور]] آزاد کشمیر == ولادت == پیرا شاہ غازی دمڑیاں آلی سرکار[[1665ء]] بمطابق[[1076ھ]] موضع بڑل تحصیل دینہ ضلع جہلم وچ پیدا ہوئے۔ پیرا شاہ غازی دے جد امجد سائل خان غازی مہالی ۱۵۳۹وچ موضع مہیال تلحہ گنگ تو شیر شاہ سوری دی فوجا نال ضلع جہلم آۓ۔ انہاں دی چوتھی پیڑی وچ اے جے مہان بندے پیدا اوۓ جنہاں دا ناں تے علی محمد سی پر اسلام دی تبیلغ تے پرچار کرن دی خاطر انہاں نو "دین گر" دے ناں تو اڈ یاد کیتا جاندے اے۔۔تے باباے دین گر دے کارالللہ نے اٹھارہ پتر دتے جنہا وچ پیر محمدالمعروف پیرا شاہ غازی دیا دھوما چارچفیرے پے گیا نے۔۔خواجہ دین محمد(خادم خاص پیراشاہ غازی) جد امجد میاں محمد بخش ہور چک ٹھاکرہ میرپور آزاد کشمیر آباد ہو گئے۔ ۔<ref>اولیائے پنجاب انجم سلطان شہبازصفحہ 135،ورگو پبلشر لاہور</ref> == ناں تے نسب == آپ دا ناں آپ دے اباجی نے پیر محمد رکھیا پر کارآلے پیارلاڈنال پیرااور پیرو دے ناں نال سددے سن تے اسی ناں نال مشہور ہوگئے سن۔۔ آپ دا نسبی جوڑ "قطب شاہی علوی اعوان قبیلے دی لڑی مہیال" نال رلدااے تے زمیندار تے دیندار گھرانے نال تواڈا تعلق سی۔۔ آب دے والد دا ناں علی محمد المعروف دین گرشاہ بن سیدمحمد بن خان محمدبن نیک محمد بن سائل خان غازی میہالئ جہلم آمد1539عہد شیر شاہ سوری مدفن قلعہ روہتاس سوہل گیٹ 1546ء توں ہوندا حضرت عون قطب شاہ تو غازی عباس توں علی شیر خدا نال جا ملدا اس پاروں آپ سادات علویہ نے۔۔ ۔<ref>http://dailypakistan.com.pk/edition1/22-May-2016/385263</ref> == نسب طریقت == انہہاں دا نسب طریقت خاندان [[قادریہ]] تے گروہ شاہ مقیم نال تعلق اے پیرا شاہ غازی،سید شاہ محمد امیر بالاپیر،سید [[شاہ محمد]] مقیم محکم الدین،سید جمال اللہ حیات المیر زندہ پیر،غوث صمدانی شیخ عبد القادر جیلانی۔تے بقول فقراء انہاں دی نسبت خضر علیہ السلام نال روحانی طورتے وی اے۔ == القاب تے خطابات == سخی سرکار،شاہ شاہاں،پیر پیراں،دستگیر درماندگاں،راہنمائے گمراہاں،مشکل کشائے ہر دو جہاں،قطب الاقطاب،فرد الاحباب،پیران پیر،عالیجناب مست،مست ساز ،بادشاہ بے نیاز ،شیر بیشہ اولیاء،اوج کبریائی کے شہباز،شہادت پناہ،غازی پیر پیرا شاہ قادری۔غازی، المغازی، امیر العساکر۔ == دمڑی والا ناں دی وجہ == ایک واری [[غوثِ اعظم|غوث الاعظم]] دی بارگاہ چ حاضر سن آپ نے فرمایا اے فقیراساڈی طرفوں تا قیامت اک لکھ ٹکہ وظیفہ مقرر کیتا جاندا اے جو مخلوق خدا تیرے لئی ہر روز نذر نیاز من کے پیش کیتا کرے گی انہاں نے عرض کیتی غریب نواز دنیاوی مال تے میرے کسی کم دا نیئں پرمیرے جانشین اس دولت دی وجہ توں اللہ دی یاد توں غافل رہن گے اس نوں کم کر دیو دوبارہ فرمایا سوالکھ روپے چوں سوالکھ [[دمڑی]] (اک پیسہ وچ چاریااٹھ دمڑیاں ہوندیاں نیں)تہاڈی نذر ہوویگی ایہہ ضرورت توں زیادہ وی نیئں تے نہ دین والے لئی بوجھ ہوویگی۔ ہن سوالکھ روپے لوکی غوث پاک دی نذر مندے نیں جس چوں سوالکھ دمڑی پیرا شاہ غازی دے ناں دی نذر ہوندی اے == وصال == آپ دا وصال 14شعبان[[1155ھ]] بمطابق[[1742ء]] ہویا تے[[کھڑی شریف]] چ دفن نیں وصال دا عدد "زہے پیر مردان حق پیرشاہ" [[گٹھ:بزرگان دین]] q8ckegx8db36r0esyrje135c9x7hun2 0 65149 709157 700154 2026-08-03T22:48:10Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709157 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ قومی جانور''' (List of national animals) اے۔ == قومی جانور== {| class="wikitable sortable" |- !align=left|ملک !align=left|نام حیوان !align=left|سائنسی نام !align=left|تصویر !align=left|حوالہ |- |{{AFG}}|| |[[برفانی چیتا]]||''Panthera uncia'' || [[File:Uncia uncia.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.nationalturk.com/en/elusive-snow-leopards-found-in-afghanistan-12980 |title=Afghanistan |publisher=Elusive Snow leopards in Afghanistan}}</ref> |- |- |{{ALB}} || [[سنہری عقاب]] (بنیادی قومی علامت) ||''Aquila chrysaetos'' ||[[File:Aquila chrysaetos Flickr.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.everyculture.com/A-Bo/Albania.html |author=Robert Elsie |title=Albania |publisher=Countries and Their Cultures |accessdate=2011-08-10}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.albanian-tourism.com/the-country/facts.html |title=The Country: Facts |publisher=Albania Tourism |accessdate=2011-08-10 |archive-date=2011-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110828144538/http://www.albanian-tourism.com/the-country/facts.html |dead-url=yes }}</ref> |- |{{AND}} || [[چاموعز]] ''(قومی جانور)'' ||''Rupicapra rupicapra pyrenaica'' || [[File:Isard des pyrenees bigorre 2003.jpg|150px]] || {{citation needed|date=اپریل 2015}} |- |{{AGO}} || [[Red-crested turaco]] ''(قومی پرندہ)'' ||''Tauraco erythrolophus'' || [[File:RedcrestedTuraco.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.birdsangola.org/nationalbird.htm |title=THE NATIONAL BIRD OF ANGOLA |accessdate=2014-10-04 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002946/http://www.birdsangola.org/nationalbird.htm |dead-url=yes }}</ref> |- |{{AIA}} || [[Zenaida dove]] ||''Zenaida aurita'' || [[File:Zenida aurita1 1 barbados.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.caribeinsider.com/es/atributosnacionales/211 |title=Atributos Nacionales: Anguila |language=Spanish |trans_title=National Attributes: Anguilla |year=2011 |publisher=CaribeInsider.com |accessdate=25 جون 2011 <!-- |quote=El ave nacional de Anguila es el Turtle Dove (Zenaida Aurita)۔ -->}}</ref> |- | rowspan="3" |{{ATG}} || [[Fallow deer]] ''(قومی جانور)''||''Dama dama'' || [[File:Fallow deer in field.jpg|150px]] ||<ref name="aggov">{{cite web|url=http://ab.gov.ag/gov_v4/article_details.php?id=179&category=66|title=Official Website for the Government of Antigua and Barbuda|publisher=ab.gov.ag|accessdate=2011-08-19|author=Government of Antigua and Barbuda|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002342/https://ab.gov.ag/gov_v4/article_details.php?id=179&category=66|dead-url=yes}}</ref> |- |[[Magnificent frigatebird|Frigate]] ''(قومی پرندہ)''||''Fregata magnificens'' || [[File:Fregata magnificens1.jpg|150px]] ||<ref name="aggov" /> |- |[[Hawksbill sea turtle|Hawksbill turtle]] ''(قومی سمندری مخلوق)''||''Eretmochelys imbricata'' || [[File:Hawksbill Turtle.jpg|150px]] ||<ref name="aggov" /> |- |{{ARG}} || [[Rufous hornero]] ||''Furnarius rufus'' || [[File:Flickr - Dario Sanches - JOÃO-DE-BARRO (Furnarius rufus) (3).jpg|150px]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.redargentina.com/Faunayflora/Aves/hornero.asp |title=Info about Hornero |language=Spanish |publisher=Redargentina.com |date=2007-09-24 |accessdate=2010-04-25}}</ref> |- | rowspan="2" |{{AUS}} || [[Red kangaroo]] ('' قومی جانور '')||''Macropus rufus'' ||[[File:Red kangaroo - melbourne zoo.jpg|150px]] ||<ref>{{Cite journal |last1=Gregory |first1=Herbert E. |year=1916 |title=Lonely Australia: The Unique Continent |journal=National Geographic |publisher=National Geographic Society |volume=XXX |issue=6 |page=497 |url=http://books.google.com/books?id=rgcVAAAAYAAJ&pg=PA497#v=onepage&q&f=false |accessdate=19 جون 2011}}</ref> |- |[[Emu]] ('' قومی پرندہ '')||''Dromaius novaehollandiae'' || [[File:Emoe.jpg|150px]] ||<ref>{{Cite web |title=The Emu Bird – From Australian Outback to American Ranches |url=http://www.emufacts.com/the-emu-bird.shtm |access-date=2018-01-05 |archive-date=2013-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130907083949/http://emufacts.com/the-emu-bird.shtm |dead-url=yes }}</ref> |- |{{BAN}} ||[[Bengal tiger|Royal Bengal tiger]] ''(قومی جانور)'' ||''Panthera tigris tigris'' || [[File:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|150px]] ||<ref name="Gupta, O. 2006 313">{{en icon}}{{cite book | title = Encyclopaedia of India, Pakistan and Bangladesh | author = Gupta, O. | year = 2006 | publisher = Gyan Publishing | location = Delhi | isbn = 81-8205-389-7 | page = 313 | url = http://books.google.com/?id=ZsswQ9oTa0wC&pg=PA313 | accessdate = 2012-06-25}}</ref> |- |{{BLR}} || [[European bison]] ||''Bison bonasus'' || [[File:Wisent.jpg|150px]] ||<ref name="6 Extremely Rare National Animals">{{cite web |url=http://mentalfloss.com/article/29854/6-extremely-rare-national-animals2 |title=6 Extremely Rare National Animals |publisher=mentalfloss.com |accessdate=2014-10-03}}</ref> |- |{{BLZ}} || [[Baird's tapir]] ||''Tapirus bairdii'' || [[File:Central American Tapir-Belize20.jpg|150px]] ||<ref name="6 Extremely Rare National Animals" /><ref>{{Cite book |title=Fodor's Caribbean Ports of Call 2007|last=Stallings |first=Douglas |year=2006 |publisher=Random House |location=New York |isbn=1-4000-1698-3 |page=204 |url=http://books.google.com/books?id=3Wp9oXKN9RUC&pg=PA204#v=onepage&q&f=false |accessdate=25 جون 2011}}</ref> |- |rowspan="2"|{{BHU}} || [[Druk]] ||style="background:#ccc;"|'''Mythical''' || [[File:Flag of Bhutan.svg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://abcnews.go.com/Lifestyle/national-animals-legendary-extinct-imaginary/story?id=20170452#2 |title=National Animals: The Legendary, Extinct and Imaginary-3 of 9 |publisher=abcnews.go.com |accessdate=2014-10-03}}</ref> |- |[[Takin]] ||''Budorcas taxicolor'' || [[File:Takin indický.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/ten-unusual-national-animals-rival-unicorn-180952804/?no-ist |title=Ten Unusual National Animals That Rival the Unicorn-5 of 10 |accessdate=2014-10-03}}</ref> |- |{{BOL}} |[[Andean condor]] ||''Vultur gryphus'' || [[File:Colca-condor-c03.jpg|150px]] ||<ref>Hunter, Fact. "Bird's Lifestyle: Andean Condor – National Bird of Bolivia, Chile, Colombia and Ecuador." Weblog post. Bird's Lifestyle. N.p.، 2 مئی 2013. Web. 02 Jan. 2015. <http://birds-lifestyle.blogspot.com/2013/05/andean-condor-national-bird-of-bolivia.html>۔</ref> |- |{{BRA}} || [[مکاؤ (پرندہ)]] || ''Ara Macao''/''Ara ararauna''/''Ara militaris'' || [[File:Macaw.blueyellow.arp.750pix.jpg|150px]] ||<ref name="globalpost.com">{{cite web |url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/science/wildlife-news/130925/interesting-national-animals |title=12 countries that have cooler national animals than the United States |publisher=globalpost.com |accessdate=20 اکتوبر 2014}}</ref> |- |{{CAM}} || [[Kouprey]] ||''Bos sauveli'' || [[File:Kouprey 2.png|150px]] ||<ref name="cambodia">{{cite web|url=http://www.forestry.gov.kh/Documents/ROYAL-DECREE-ENG.pdf |title=Forestry.gov.kh |format=PDF |accessdate=2013-08-29}}</ref> |- | rowspan="2" |{{CAN}} || [[North American beaver]] ||''Castor canadensis'' || [[File:American Beaver.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/o1-eng.cfm |title=National Emblems: The Beaver |year=2011 |publisher=Canadian Heritage |accessdate=9 جولائی 2011 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002505/https://www.canada.ca/home.html |dead-url=yes }}</ref><ref name="CanadaHeritage">{{cite web |url=http://www.pch.gc.ca/eng/1363193195814/1363193294910 |title=Official Symbols of Canada |year=2013 |publisher=Canadian Heritage |accessdate=9 اگست 2013 |archive-date=2019-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106094429/https://www.canada.ca/home.html |dead-url=yes }}</ref> |- |[[Canadian horse]] ||''Equus ferus caballus'' || [[File:Img 3372 Me trot.jpg|150px]] ||<ref name="CanadaHeritage" /> |- |{{COD}} || [[Okapi]] ||''Okapia johnstoni'' ||[[File:Okapi2.jpg|150px]] ||<ref name="6 Extremely Rare National Animals" /> |- |{{CRC}} |[[West Indian manatee]] ||''Trichechus manatus'' || [[File:Manatee with calf.PD - colour corrected.jpg|150px]] ||<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.qcostarica.com/2014/07/30/manatee-now-costa-ricas-new-national-symbol/ |access-date=2018-01-05 |archive-date=2014-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140914050319/http://www.qcostarica.com/2014/07/30/manatee-now-costa-ricas-new-national-symbol/ |dead-url=yes }}</ref> |- |{{CRO}} || [[Pine marten]] ||''Martes martes'' || [[File:Martes martes, Clunes, Scotland 4.jpg|150px]] ||<ref name="croatia">[{{cite book |last=Bousfield |first=Jonathan |title=Croatia |url=http://books.google.hr/books?id=UxSnm-mUp40C&pg=PA72&dq=croatian+national+animal&hl=hr&sa=X&ei=lqPUUdKjKK314QSD7ICICQ&redir_esc=y#v=onepage&q=croatian%20national%20animal&f=false |accessdate=4 جولائی 2013 |year=2003 |publisher=Rough Guides |isbn=1-84353-084-8 |page=72}}]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/ten-unusual-national-animals-rival-unicorn-180952804/?no-ist |title=Ten Unusual National Animals That Rival the Unicorn-8 of 10 |publisher=smithsonianmag.com |accessdate=2014-10-03}}</ref> |- |{{CUB}} || [[Cuban trogon]] ||''Priotelus temnurus'' || [[File:Priotelus temnurus -Camaguey, Camaguey Province, Cuba-8.jpg|150px]] ||<ref name="cusym1">{{cite web|url=http://www.radioflorida.co.cu/en/utility/national-symbols-of-cuba.asp |title=National Symbols of Cuba|publisher=radioflorida.co.cu|accessdate=2011-11-08}}</ref><ref name="cusym2">{{cite web|url=http://www.dtcuba.com/CubaInfoDetails.aspx?c=9&lng=2 |title=Cuba: General information – National symbols|publisher=dtcuba.com|accessdate=2011-11-08}}</ref> |- |{{CYP}} || [[Mouflon|Cypriot mouflon]] ||''Ovis orientalis'' || [[File:Mouflon in zoo.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web|url=http://lntreasures.com/cyprus.html |title=Living National Treasures: Cyprus |publisher=Lntreasures.com |accessdate=2013-08-29}}</ref> |- |{{CZE}} || [[Coat of arms of the Czech Republic|Double-tailed lion]] ||style="background:#ccc;"|'''Mythical''' || [[File:Small coat of arms of the Czech Republic.svg|150px]] || <ref>{{cite web|url=http://www.mzv.cz/hague/en/general_information_on_the_czech/the_state_symbols_of_the_czech_republic/ | title="The State Symbols of the Czech Republic|publisher=Foreign Ministry of the Czech Republic|accessdate=2015-03-21}}</ref> |- | rowspan="2" |{{DEN}} || [[Mute swan]] ('' قومی پرندہ '') ||''Cygnus olor'' ||[[File:Cygnus olor 2 (Marek Szczepanek).jpg|150px]] ||<ref name=naturDK>{{cite web|url=http://naturstyrelsen.dk/naturbeskyttelse/artsleksikon/nationalsymboler/ |title=Nationalsymboler fra den danske plante- og dyreverden (Danish Ministry of the Environment)|publisher=naturstyrelsen.dk |accessdate=2015-02-16}}</ref> |- |[[Small tortoiseshell]] ('' قومی تتلی '')||''Aglais urticae'' || [[File:Aglais urticae LC0310.jpg|150px]] ||<ref name=naturDK /> |- |{{FRO}} || [[Eurasian oystercatcher]] ('' قومی پرندہ '')||''Haematopus ostralgus'' ||[[File:Haematopus ostralegus Norway.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.visitfaroeislands.com/Default.aspx?ID=10008 |title=Get an impression |publisher=visitfaroeislands.com/ |accessdate=2013-03-21 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002449/https://www.visitfaroeislands.com/Default.aspx?ID=10008%20 |dead-url=yes }}</ref> |- |{{GRE}} |[[فینکس (اساطیر)|Phoenix]] || style="background:#ccc;" |'''Mythical''' || [[File:Phoenix-Fabelwesen.jpg|150px]]||<ref name="globalpost.com" /><ref>{{cite web |url=http://abcnews.go.com/Lifestyle/national-animals-legendary-extinct-imaginary/story?id=20170452#2 |title=National Animals: The Legendary, Extinct and Imaginary-4 of 9 |publisher=abcnews.go.com |accessdate=2014-10-03}}</ref> |- |{{HON}} || [[White-tailed deer]] ||''Odocoileus virginianus'' ||[[File:White-tailed deer.jpg|150px]] ||<ref>{{Cite book |author=Leta McGaffey |title=Honduras |year=1999|publisher=Marshall Cavendish |isbn=978-0-7614-0955-7 |page=15 |url=http://books.google.com/books?id=dNTKgbj-fJ8C&pg=PA15 |accessdate=10 جولائی 2011}}</ref> |- |{{HUN}} || [[Turul]]|| style="background:#ccc;" |'''Mythical''' (most probably [[Falco cherrug]]) <ref>{{cite web|title=Origins of Turul|url=http://turul.info/turul/milyenmadar|accessdate=5 نومبر 2014}}</ref> ||[[File:Turul-Tb-front.jpg|150px]] || |- |{{ISL}} |[[Gyrfalcon]] || ''Falco rusticolus'' || [[Image:Falco rusticolus white cropped.jpg|90px]]||<ref>{{cite web|title=Icelandic Coat of Arms|url=http://eng.forsaetisraduneyti.is/state-symbols/icelandic-coat-of-arms/history/#Falcon_emblem|publisher=Iceland Prime Minister's Office|accessdate=29 اکتوبر 2010}}</ref> |- |rowspan="5"| {{IND}} || [[Bengal tiger]] ''(قومی جانور)'' ||''Panthera tigris tigris''|| [[File:Bengal Tiger Karnataka.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web|url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=11|title=National Animal -National Symbols – Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|accessdate=2012-03-23|archive-date=2013-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130122081716/http://www.knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=11|dead-url=yes}}</ref> |- |[[ہندوستانی مور]] ''(قومی پرندہ)'' ||''Pavo cristatus'' || [[File:Peacockbench.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web|url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=3|title=National Bird -National Symbols – Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|accessdate=2012-03-23|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115003741/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=3|dead-url=yes}}</ref> |- | [[King cobra]] ''(قومی خزندہ)'' ||''Ophiophagus hannah'' || [[File:Ophiophagus hannah2.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/kids/significant-symbols/article2336245.ece |title=Significant symbols|publisher=The Hindu|accessdate=2013-11-27}}</ref> |- | [[نابینا ڈولفن|Ganges river dolphin]] ''(قومی آبی جانور)'' ||''Platanista gangetica''|| [[File:GangeticDolphin.jpg|150px]] ||<ref name="National Portal of India">{{cite web|url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=8|title=National Aquatic Animal -National Symbols – Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|accessdate=2012-03-23|archive-date=2013-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130122081831/http://www.knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=8|dead-url=yes}}</ref> |- | [[ہندوستانی ہاتھی]] ''(قومی ثقافتی جانور)'' ||''Elephas maximus indicus'' ||[[File:IndianElephant.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.breakingnewsonline.net/news/4777-elephant-declared-national-heritage-animal-in-india.html |title=Elephant declared National Heritage Animal in India |year=2010 |publisher=Breaking News Online (India) |accessdate=25 جون 2011 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002512/http://breakingnewsonline.net/ |dead-url=yes }}</ref> |- | rowspan="2" |{{IDN}} || [[کوموڈو ڈریگن]] ''(قومی جانور)'' ||''Varanus komodoensis'' ||[[File:Komododragon2.jpg|150px]] ||<ref>{{Cite book |title=Tourism, conservation, and sustainable development|last=Goodwin |first=Harold J. |author2=Kent, Ivan |author3=Parker, Kim |author4= Walpole, Matt |year=1998 |publisher=International Institute for Environment and Development |location=London |isbn=1-904035-25-6 |page=4 |url=http://books.google.com/books?id=mfx8CrnbcmUC&pg=PA4#v=onepage&q&f=false |accessdate=25 جون 2011}}</ref> |- | [[Garuda Pancasila|Garuda]] ''(تاریخی قومی جانور)''||style="background:#ccc;"|'''Mythical''' ||[[File:National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://abcnews.go.com/Lifestyle/national-animals-legendary-extinct-imaginary/story?id=20170452#2 |title=National Animals: The Legendary, Extinct and Imaginary-5 of 9 |publisher=abcnews.go.com |accessdate=2014-10-03}}</ref> |- |{{IRI}} |[[مگر مچھ]] ||''Crocodylus palustris'' || [[File:Marsh crocodile - Basking in the sun.jpg|150px]] ||<ref name="globalpost.com" /> |- |{{ISR}} | [[Hoopoe#Relationship with humans|Hoopoe]] ''(قومی پرندہ)'' ||''Upupa epops'' ||[[File:Upupa epops (Ramat Gan)002.jpg|150px]] ||<ref name="globalpost.com" /> |- |{{JAM}} || [[Red-billed streamertail]] ||''Trochilus polytmus'' ||[[File:Red-billed Streamertail 2506104129.jpg|150px]] ||<ref name="jamsym">{{cite web|url=http://www.jis.gov.jm/special_sections/This%20Is%20Jamaica/symbols.html |title=National Symbols of Jamaica|publisher=jis.gov.jm|accessdate=2011-12-02}}</ref> |- |rowspan="2"|{{JPN}} || [[Green pheasant]] ''(قومی پرندہ)'' ||''Phasianus versicolor'' || [[File:Phasianus versicolor in field.JPG|150px]] || <ref name="jpnsymbrd">{{cite web|url=http://sawacon.org/appeal/?p=1108 |title=National Bird|accessdate=2015-03-14}}</ref> |- |[[Common carp|Carp]] ''(قومی مچھلی)'' ||''Cyprinus carpio'' ||[[File:KoiDSC00093.JPG|150px]] || <ref name="jpnsymfsh">{{cite web|url=http://www.hanmoto.com/diary/2004/11/02/196/|title=日本の「国魚」をご存知ですか？|accessdate=2015-03-14|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402090437/http://www.hanmoto.com/diary/2004/11/02/196/|dead-url=yes}}</ref> |- |{{LIT}} || [[White stork]] ||''Ciconia ciconia''||[[File:WhiteStorkGaulsh02.jpg|150px]] ||<ref name="Lithuania">{{cite web |url=http://en.strasbourg-europe.eu/lithuania,13812,en.html|title=Lithuania|author= |work=Understanding the European Union :Member States |publisher=Centre d'Information sur les Institutions Européennes (CIIE)|accessdate=2011-01-10}}</ref> |- | {{MKD}} || [[ببر (شیر)]] ''(in [[Coat of arms of the Republic of Macedonia#Historical coats of arms|Macedonian heraldry]])'' ||''Panthera leo''||[[File:Macedonian Lion - Goce Delcev Bridge.JPG|150px]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.historyofmacedonia.org/Macedoniansymbols/MacedonianLion.html |title=History of Macedonia |publisher=History of Macedonia |accessdate=2013-08-29}}</ref> |- | {{MYS}} || [[Malayan tiger]] ('' قومی جانور '') ||''Panthera tigris jacksoni'' ||[[File:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|150px]] ||<ref name="DiPiazza2006">{{cite book|last=DiPiazza|first=Francesca|title=Malaysia in Pictures|url=http://books.google.com/books?id=o1Yhov_ejW0C&pg=PA14|accessdate=1 جنوری 2012|year=2006|publisher=Twenty-First Century Books|isbn=978-0-8225-2674-2|page=14}}</ref> |- |{{MUS}} || [[ڈو ڈو]]<br /> ||''Raphus cucullatus'' ||[[File:Dodo.JPG|150px]] ||<ref name="6 Extremely Rare National Animals" /><ref>{{cite web |url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/science/wildlife-news/130925/interesting-national-animals |title=12 countries that have cooler national animals than the United States |publisher=globalpost.com |accessdate=3 اکتوبر 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://abcnews.go.com/Lifestyle/national-animals-legendary-extinct-imaginary/story?id=20170452#2 |title=National Animals: The Legendary, Extinct and Imaginary-8 of 9 |publisher=abcnews.go.com |accessdate=2014-10-03}}</ref> |- | rowspan="5" | {{MEX}} || [[سنہری عقاب]] ''(قومی جانور / قومی پرندہ)'' ||''Aquila chrysaetos''||[[File:GoldenEagle-Nova.jpg|150px]] ||rowspan="5"|<ref>{{cite web |url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/ten-unusual-national-animals-rival-unicorn-180952804/?no-ist |title=Ten Unusual National Animals That Rival the Unicorn-3 of 10 |accessdate=2014-10-03}}</ref> |- |[[Xoloitzcuintli]] ''(قومی کتا)'' ||''Canis lupus familiaris'' ||[[File:Xoloitzcuintli - GCH Bayshore Georgio Armani 09 (16397731930).jpg|150px]] |- |[[ٹڈی]] ''(قومی آرتھروپوڈ)'' || ||[[File:Young grasshopper on grass stalk02.jpg|150px]] |- |[[Jaguar]] ''(قومی ممالیہ )'' ||''Panthera onca''||[[File:Jaguar head shot.jpg|150px]] |- |[[Vaquita]] ''(قومی آبی ممالیہ )'' ||''Phocoena sinus'' ||[[File:Vaquita4 Olson NOAA.jpg|150px]] |- |{{NEP}} || [[گائے]]||''Bos taurus'' || [[File:Brahman Baby.jpg|150px]] ||<ref name="Shrestha2002">{{cite book|last=Shrestha|first=Nanda R.|title=Nepal and Bangladesh: a global studies handbook|url=http://books.google.com/books?id=wMz0ZKWrQ8YC&pg=PT163|accessdate=1 جنوری 2012|year=2002|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-285-1|page=163}}</ref> |- |{{NED}} || [[Lion (heraldry)|Lion]] '' (رائل علامت '')||''Panthera leo'' ||[[File:Royal Coat of Arms of the Netherlands.svg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.koninklijkhuis.nl/globale-paginas/taalrubrieken/english/monarchy/coat-of-arms-and-standard/ |title=Dutch coat of arms and standard |accessdate=2012-11-10}}</ref> |- |{{NZL}} || [[کیوی]]||''Apteryx'' sp. ||[[File:Karuwai at August 2005 Health Check.JPG|150px]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.teara.govt.nz/en/government-and-nation/9 |title=Teara.govt.nz |publisher=Teara.govt.nz |date=2012-09-22 |accessdate=2013-08-29}}</ref> |- |{{PRK}} || [[Chollima]]|| style="background:#ccc;" |'''Mythical''' ||[[File:Korea-Silla-Cheonmado-01.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web|last=Leftley|first=Nick|title=6 Worst National Animals|url=http://www.maxim.com/travel/the-6-worst-national-animals|accessdate=8 جنوری 2014|archive-date=2014-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20141008212324/http://www.maxim.com/travel/the-6-worst-national-animals|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=The National Animal Of North Korea Is A Chollima (Like a Pegasus)|url=http://www.unrealfacts.com/the-national-animal-of-north-korea-is-a-chollima-like-a-pegasus/|work=Unreal Facts|accessdate=8 جنوری 2014|archive-date=2014-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108025103/http://www.unrealfacts.com/the-national-animal-of-north-korea-is-a-chollima-like-a-pegasus/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web |url=http://abcnews.go.com/Lifestyle/national-animals-legendary-extinct-imaginary/story?id=20170452#2 |title=National Animals: The Legendary, Extinct and Imaginary-6 of 9 |publisher=abcnews.go.com |accessdate=2014-10-03}}</ref> |- | rowspan="3" |{{PAK}} || [[مارخور]] ''(قومی جانور)''||''Capra falconeri'' ||[[File:Markhor.jpg|150px]] ||<ref name="6 Extremely Rare National Animals" /><ref name="pksymb">{{cite web|url=http://www.infopak.gov.pk/BasicFacts.aspx |title=Information of Pakistan |publisher=infopak.gov.pk |accessdate=2011-10-27}}</ref> |- |[[چکور|Chukar]] (قومی پرندہ) ||''Alectoris chukar'' ||[[File:Alectoris-chukar-001.jpg|150px]] ||<ref name="pksymb" /> |- |[[برفانی چیتا]] ''(قومی ثقافتی جانور)'' ||''Panthera uncia''||[[File:Snow Leopard 1 (4693059450).jpg|150px]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.pakistan.gov.pk/gop/index.php?q=aHR0cDovLzE5Mi4xNjguNzAuMTM2L2dvcC8uL2ZybURldGFpbHMuYXNweD9vcHQ9bWlzY2xpbmtzJmlkPTQx|title=National Symbols and Things of Pakistan |publisher=Government of Pakistan|accessdate=2013-11-27}}</ref> |- |{{PAN}} || [[Harpy eagle]] ||''Harpia harpyja'' ||[[File:Harpia harpyja 001 800.jpg|150px]] ||<ref name="6 Extremely Rare National Animals" /> |- |{{PNG}} || [[Dugong]] ''(قومی آبی ممالیہ )'' ||''Dugong dugon'' ||[[File:Dugong Marsa Alam.jpg|150px]] ||<ref>{{Cite journal |last1=Hudson |first1=Brydget E.T. |year=1981 |title=Interview and Aerial Survey Data in Relation to Resource Management of the Dugong in Manus Province, Papua New Guinea |journal=Bulletin of Marine Science |publisher=University of Miami |volume=31 |issue=3 |pages=662–672 |url=http://www.ingentaconnect.com/content/umrsmas/bullmar/1981/00000031/00000003/art00018 |accessdate=4 جولائی 2011}}</ref> |- |{{PER}} || [[Vicuña]] ''(قومی جانور)'' ||''Vicugna vicugna'' ||[[File:Vicunacrop.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/ten-unusual-national-animals-rival-unicorn-180952804/?no-ist |title=Ten Unusual National Animals That Rival the Unicorn-9 of 10 |publisher=smithsonianmag.com |accessdate=2014-10-03}}</ref> |- | rowspan="2" |{{PHL}} |[[Carabao]] ''(قومی جانور)'' || ''Bubalus bubalis'' || [[File:Carabao.jpg|150px]] || <ref>{{cite book |last1=Aquino |first1=Dante M. |last2=Persoon |first2=Gerald A. |year=2013 |chapter=Tradition and Change: Beer Consumption in Northeast Luzon, Philippines |chapterurl=http://books.google.com/books?id=TXNFAAAAQBAJ&lpg=PA197&dq=national%20animal%20philippines&pg=PA197#v=onepage&q=national%20animal%20philippines&f=false |editor1-last=Schiefenhovel |editor1-first=Wulf |editor2-last=Macbeth |editor2-first=Helen |title=Liquid Bread: Beer and Brewing in Cross-Cultural Perspective |series=Volume 7 of Anthropology of Food & Nutrition |publisher=Berghahn Books |isbn=978-1-78238-034-4 |page=197 |accessdate=20 اگست 2014}}</ref> |- |[[Philippine eagle]] ''(قومی پرندہ)'' || ''Pithecophaga jefferyi'' ||[[File:Sir Arny(Philippine Eagle).jpg|150px]] ||<ref name="phsymeagle">{{cite web |url=http://www.gov.ph/1995/07/04/proclamation-no-615-s-1995/ |title=Proclamation No. 615, s. 1995 |publisher=gov.ph |accessdate=2012-08-12 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002351/https://www.gov.ph/1995/07/04/proclamation-no-615-s-1995/%20 |dead-url=yes }}</ref> |- |{{POR}} || [[Rooster of Barcelos]]|| style="background:#ccc;" |'''Mythical''' ||[[File:PA2900302 galo emiliarocha medio.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://abcnews.go.com/Lifestyle/national-animals-legendary-extinct-imaginary/story?id=20170452#2 |title=National Animals: The Legendary, Extinct and Imaginary-9 of 9 |publisher=abcnews.go.com |accessdate=2014-10-03}}</ref> |- |{{QAT}} || [[Arabian oryx]]||''Oryx leucoryx'' || [[File:Arabian oryx (oryx leucoryx).jpg|150px]] ||<ref name="Orr2008">{{cite book|author=Tamra Orr|title=Qatar|url=http://books.google.com/books?id=ID7fa0Mn3RkC&pg=PA13|accessdate=30 جولائی 2011|date=30 جون 2008|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-2566-3|page=13}}</ref> |- |{{ROM}} || [[Lynx]] ||''Lynx lynx'' || [[File:Lynx lynx poing.jpg|150px]] ||<ref>http://www.9am.ro/top/Social/243039/sapte-simboluri-nationale-mai-putin-cunoscute-romania/2/Animalul-national-Rasul.html</ref> |- |{{VCT}} || [[Saint Vincent amazon|St Vincent parrot]] ||''Amazona guildingii'' ||[[File:Amazona guildingii -Botanical Gardens -Kingstown -Saint Vincent-8a-4c.jpg|150px]]||<ref>{{cite web|url=http://www.foreign.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=91&Itemid=134|title=The National Bird:|publisher=foreign.gov.vc|accessdate=2013-01-02|archive-date=2013-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515010728/http://www.foreign.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=91&Itemid=134|dead-url=yes}}</ref> |- | rowspan="3" |{{SRB}} || [[بھیڑیا]]|| ''Canis lupus lupus'' ||[[File:Canis lupus lupus qtl1.jpg|150px]] ||<ref>http://forum.badnjak.com/viewtopic.php?f=14&t=744</ref> |- | [[Lanner falcon]] ||''Falco biarmicus'' ||[[File:Lanner Falcon 800.jpg|150px]] ||<ref>[http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/europe/serbia/rssymbols.htm Serbia State Symbols, Song, Flags and more] worldatlas.com</ref> |- | [[Lynx]] ||''Lynx lynx'' ||[[File:Lynx2.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_world_2_25/02/2009_105021 |title=Kathimerini – "The lynx is one of the most endangered wild species and is considered as a national symbol of the country" |publisher=Ekathimerini.com |accessdate=2013-08-29}}</ref> |- |{{SOM}} || [[تیندوا]] ''(قومی جانور)'' ||''Panthera pardus''||[[File:Leopard africa.jpg|150px]] ||<ref name="Minahan">{{cite book|last=Minahan|first=James|title=The Complete Guide to National Symbols and Emblems: Volume 2|year=2009|publisher=Greenwood Press|isbn=0-313-34500-7|page=908|url=http://books.google.com/books?id=qM5XAAAAYAAJ}}</ref> |- | rowspan="3" |{{RSA}} || [[Springbok]] ''(قومی جانور)'' ||''Antidorcas marsupialis'' ||[[File:Springbok.JPG|150px]] ||<ref name="rsa">{{cite web |url=http://www.southafrica.info/about/history/national-symbols.htm |title=South Africa's national symbols |work=SouthAfrica.info |publisher=Brand South Africa |accessdate=9 فروری 2012}}</ref> |- |[[Blue crane]] ''(قومی پرندہ)''<ref name="rsa" /> ||''Anthropoides paradiseus'' ||[[File:Anthropoides paradiseus -Etosha National Park, Namibia-8.jpg|150px]] || |- |[[Galjoen]] ''(قومی مچھلی)''<ref name="rsa" /> ||''Dichistius capensis'' ||[[File:Dichistius capensis.JPG|150px]] || |- |{{SRI}} |[[Sri Lankan junglefowl]] ''(قومی پرندہ)'' ||''Gallus lafayettii'' ||[[File:Thimindu 2009 09 04 Yala Sri Lanka Junglefowl 1.JPG|150px]] ||<ref>[http://www.gov.lk/gov/index.php?option=com_content&view=article&id=65&lang=en Government of Sri Lanka Official Web Portal]{{dead link|date=اگست 2013}}</ref> |- |{{TAN}} || [[زرافہ]] || ''Giraffa camelopardalis''||[[File:Giraffe Mikumi National Park.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://tanzania.go.tz/home/pages/260 |title=National Symbols: National Animal |last1= |first1= |last2= |first2= |website=tanzania.go.tz |publisher=Tanzania Government Portal |accessdate=14 جنوری 2015 |archive-date=2019-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106094439/https://www.tanzania.go.tz/ |dead-url=yes }}</ref><ref name="FoleyFoley2014">{{cite book|author1=Charles Foley|author2=Lara Foley|author3=Alex Lobora|coauthors=Daniela De Luca, Maurus Msuha, Tim R.B. Davenport, Sarah M. Durant|title=A Field Guide to the Larger Mammals of Tanzania|url=http://books.google.com/books?id=dt6QAwAAQBAJ&pg=PA179|date=8 جون 2014|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-5280-2|pages=179–}}</ref><ref>{{Cite book |title=East Africa: Kenya, Tanzania & Uganda |last=Knappert |first=Jan |authorlink=Jan Knappert |year=1987 |publisher=Vikas Pub. |location=New Delhi |isbn= 0-7069-2822-9 |page=57 |url=http://books.google.com/books?id=0ncwAQAAIAAJ&q=%22national+animal+of+Tanzania%22&dq=%22national+animal+of+Tanzania%22&hl=en&ei=i-sJTpztOMvBswbFktnODg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDsQ6AEwAA |accessdate=28 جون 2011}}</ref> |- |{{TUR}} |[[بھیڑیا]] ||''Canis lupus lupus'' ||[[File:Wolf on alert.jpg|150px]] ||<ref>http://www.animals-zone.com/national-animals-of-countries-a-photographic-list {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180105041723/http://www.animals-zone.com/national-animals-of-countries-a-photographic-list |date=2018-01-05 }}</ref><ref>http://www.holidaymate.com/blog/turkeys-national-symbols/</ref> |- | rowspan="3" |{{UAE}} |- |[[Arabian oryx]] ''(قومی جانور)'' || ''Oryx leucoryx'' ||[[File:Arabian oryx (oryx leucoryx).jpg|150px]] ||<ref name="teach-uae-mag">{{cite journal |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |title=The UAE National Symbols.۔. |url= http://www.joomag.com/magazine/teach-uae-magazine-issue-2-volume-2-nov-dec-2014/0289202001417014217?page=35 |journal=TEACH United Arab Emirates |publisher=Jess Jumeira School |date =Nov/Dec 2014 |volume=2 |issue=2 |access-date= 2015-05-09}}</ref> |- |[[شاہین]] ''(national bird'')||''Falco peregrinus'' ||[[File:Falco peregrinus -Nova Scotia, Canada -eating-8.jpg|150px]] ||<ref name="teach-uae-mag" /> |- | rowspan="7" |{{UK}} |- |[[Bulldog]] ''([[برطانیہ|Britain]] as "British Bulldog" and [[انگلستان]] as "English Bulldog")'' ||''Canis lupus familiaris'' ||[[File:Ozbulldog.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web|title=The British Bulldog|url=http://www.londondogforum.co.uk/the-british-bulldog-c428.html|accessdate=1 اگست 2014}}</ref> |- |[[Barbary lion]] ''([[انگلستان]])'' ||''Panthera leo leo'' ||[[File:Lion2010.jpg|150x150px]]||<ref name="Garai73">{{Cite book|last=Garai |first=Jana |title=The Book of Symbols |year=1973 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |isbn=0-671-21773-9}}</ref><ref name="project">{{cite web|url=http://projectbritain.com/symbols.html|title=What images are associated with England?|publisher=projectbritain.com|accessdate=2010-09-22}}</ref> |- |[[Mute swan]] ''(English, Celtic and Irish traditions)'' ||''Cygnus olor'' ||[[File:Cygnus olor.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web|title=The Swan|url=http://www.druidry.org/library/animals/swan}}</ref><ref>{{cite web|title=An icon of the bird world – the Mute Swan|url=http://shortfinals.wordpress.com/2011/01/11/an-icon-of-the-bird-world-the-mute-swan/}}</ref> |- |[[Red kite]] ''([[ویلز]])'' ||''Milvus milvus'' ||[[File:Milvus milvus R(ThKraft).jpg|150px]] ||<ref name="visitwalesNatSym">{{cite web|title=National symbols of Wales|url=http://www.visitwales.com/explore/traditions-history/national-symbols|website=visitwales.com}}</ref> |- |[[ارنا گھوڑا]] ''([[سکاٹ لینڈ]]، [[The Queen's Beasts|Queen's Beast]]")'' ||style="background:#ccc;"|'''Mythical''' ||[[File:Oftheunicorn.jpg|150px]] ||<ref name="globalpost.com" /><ref>{{cite web |url=http://abcnews.go.com/Lifestyle/national-animals-legendary-extinct-imaginary/story?id=20170452#2 |title=National Animals: The Legendary, Extinct and Imaginary-2 of 9 |publisher=abcnews.go.com |accessdate=2014-10-03}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.scotsman.com/lifestyle/heritage/scottish-fact-of-the-week-scotland-s-official-animal-the-unicorn-1-2564399 |title=Scottish fact of the week: Scotland’s official animal, the Unicorn |publisher=scotsman.com |accessdate=2014-10-03}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.scottish-at-heart.com/unicorn-of-scotland.html |title=The Mystical Unicorn Of Scotland |publisher=scottish-at-heart.com |accessdate=2014-10-03}}</ref><ref>{{cite web |url=http://unrealfacts.com/scotlands-national-animal-is-a-unicorn/ |title=Scotland’s National Animal Is A Unicorn |publisher=sunrealfacts.com |accessdate=2014-10-03 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006090440/http://unrealfacts.com/scotlands-national-animal-is-a-unicorn/ |dead-url=yes }}</ref> |- |[[Y Ddraig Goch]] ''(Welsh Dragon [[ویلز]] and [[The Queen's Beasts|Queen's Beast]])'' ||style="background:#ccc;"|Mythical ||[[File:Flag of Wales (1959–present).svg|150px]] ||<ref name=visitwalesNatSym /><ref>{{cite web |url=http://abcnews.go.com/Lifestyle/national-animals-legendary-extinct-imaginary/story?id=20170452#2 |title=National Animals: The Legendary, Extinct and Imaginary-7 of 9 |publisher=abcnews.go.com |accessdate=2014-10-03}}</ref> |- ||{{USA}} || [[Bald eagle]]||''Haliaeetus leucocephalus'' ||[[File:Haliaeetus leucocephalus.jpeg|150px]] ||<ref>{{Cite journal |last1=Lawrence |first1=E.A. |year=1990 |title=Symbol of a Nation: The Bald Eagle in American Culture |journal=The Journal of American Culture |volume=13 |issue=1 |pages=63–69 |doi=10.1111/j.1542-734X.1990.1301_63.x}}</ref><ref>{{cite web |title=Quick Facts: The United States of America |work=Ben's Guide to U.S. Government For Kids |publisher=[[United States Government Printing Office]] |date=فروری 3, 2009}}</ref> |} == حوالے == {{حوالے|2}} {{قومی علامات}} [[گٹھ:جانوراں دی لسٹ]] [[گٹھ:لسٹ قومی علامات]] [[گٹھ:لسٹاں]] f8asjf830cr6llh6fklp5vppzq7k6st 0 83339 709153 544105 2026-08-03T16:31:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709153 wikitext text/x-wiki [[فائل:Red Colored Flowers.jpg|thumb|بھارت جداں عظیم تے کثیر العلاقہ ملک د‏‏ی شمالی ریاست [[اتر پردیش]] وچ پائے جانے والے سرخ پھُل]] بھارت وچ شمالی بھارت دا حصہ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری دے معاملے وچ [[جنوبی بھارت]] جداں موقف نئيں رکھدا اے، جے چیکہ اک وسیع جغرافیائی ملک تے کثیر آبادی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے وی پھُلاں د‏‏ی منگ تے اس د‏ی کاشت جاری ا‏‏ے۔ '''شمالی بھارت وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری''' حصے دے طور اُتے کسان دو اہ‏م پھُل پورے سال وچ اگاندے نيں۔ایہ دو پھُل گلیڈولس تے گیندا نيں جنہاں د‏‏ی دو فصلاں اگتی ني‏‏‏‏ں۔ گلیڈولس د‏‏ی بوائی [[مارچ]] ماہ تو‏ں [[اپریل]] دے وسط تک تے [[دسمبر]] وچ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ شادی تے ہور تقاریب دے دوران گلیڈولس د‏‏ی فروخت زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ [[2015ء]] دے اک جائزے دے مطابق گلیڈولس پھُل د‏‏ی کاشت وچ فی ایکڑ اک لکھ دا خرچ آندا ا‏‏ے۔ فی ایکڑ فصل فروخت کرنے اُتے دو تو‏ں تن لکھ روپے دا منافع ملدا ا‏‏ے۔ گلیڈولس، گیندا تے جعفری جداں پھُلاں دے بیج آسانی تو‏ں باغبانی دے محکمے تے نجی دکاناں اُتے مل جاندے ني‏‏‏‏ں۔ جائزے دے سال گلیڈولس دے بیجاں د‏‏ی قیمت دو روپے فی بیج رہی اے، اک ایکڑ وچ 50،000 بیج لگ ​​جاندے ني‏‏‏‏ں۔ کافی سالاں تو‏ں گلیڈولس اگا نے والے کچھ کاشتکار اس دے بیج وی بیچنا شروع کر دتے ني‏‏‏‏ں۔ برسات‏ی گیندے د‏‏ی فصل 30 تو‏ں 40 کُنٹل فی ایکڑ پیداوا‏‏ر دیندی اے اوتھے گلیڈولس د‏‏ی فصل تو‏ں 50 تو‏ں 60 ہزار پھُل فی ایکڑ دے حساب تو‏ں پیداوا‏‏ر حاصل ہونے د‏‏ی صلاحیت موجود ا‏‏ے۔ اچھی قیمت حاصل کرنے دے لئی شمالی بھارت دے شہر [[لکھنؤ]] وچ واقع [[چوک منڈی]] تے [[گورکھپور]] د‏‏ی وڈی پھُل منڈی گل فروشاں دے اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ [[دہلی]] تو‏ں کچھ فاصلے اُتے [[غازی پور]] پھُل منڈی وچ پھُلاں فروخت وی وڈی سطح اُتے ہُندی ا‏‏ے۔ 2015ء وچ گلیڈولس پھُل د‏‏ی اک کلی د‏‏ی قیمت اٹھ تو‏ں دس روپیے رہی اے تے گیندے د‏‏ی 20 تو‏ں 25 روپیے فی کلو د‏‏ی شرح تو‏ں بکتا رہیا ا‏‏ے۔ بھارت د‏‏ی مختلف ریاستی حکومتاں باغبانی نو‏‏ں فروغ دے رہی ا‏‏ے۔ 2015ء وچ [[اتر پردیش]] د‏‏ی ریاستی حکومت 4،000 مربع میٹر تک دے پولی ہاؤز لگوانے اُتے 50 فیصد امداد فراہ‏م کر کردی ہوئی پائی گئی، جس وچ ہن بیج تے ہور پودےآں تو‏ں جڑا مواد تے زرعی سامان وی شامل ک‏ے لیا گیا۔<ref name = kisan>[http://kisanhelp.in/news/फूलों-की-खेती-से-हों-मालामाल फूलों की खेती से हों मालामाल]</ref> == ہور ویکھو == [[بھارت وچ زراعت]] [[بھارت وچ بھارت وچ زراعت]] == حوالے == {{حوالے}} == خارجی روابط == [http://www.indif.com/kids/learn_hindi/hindi_flowers_chart.aspx ہندی تے انگریزی وچ پھُلاں دا چارٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191218092139/http://indif.com/kids/learn_hindi/hindi_flowers_chart.aspx |date=2019-12-18 }} [[گٹھ:بھارت]][[گٹھ:بھارت وچ باغبانی]] mp3qgh8mlcfcxd01akjs0j50c7n3xvk 0 90295 709156 706915 2026-08-03T21:22:06Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709156 wikitext text/x-wiki خیال کيتا جاندا اے کہ '''فلپائن د‏‏ی تریخ''' گھٹ تو‏ں گھٹ 709،000 سال پہلے رافٹ یا کشتیاں دے استعمال تو‏ں پہلے انساناں د‏‏ی آمد دے نال ہی شروع ہوئی سی <ref name="Scott1994">{{حوالہ کتاب|title=Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society|last=Scott|first=William Henry|publisher=Ateneo de Manila University Press|year=1994|isbn=978-971-550-135-4|location=Quezon City|author-link=William Henry Scott (historian)}}</ref><ref name="Junker19983">{{cite journal|author=Junker, Laura Lee|year=1998|title=Integrating History and Archaeology in the Study of Contact Period Philippine Chiefdoms|journal=International Journal of Historical Archaeology|volume=2|issue=4|pages=291–320|doi=10.1023/A:1022611908759}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com.ph/books?id=FSlwAAAAMAAJ&redir_esc=y|title=Prehispanic Source Materials for the Study of Philippine History|last=Scott|first=William Henry|date=1984|publisher=New Day Publishers|isbn=978-971-10-0226-8|language=en}}</ref> جداں کہ پلاسٹوسن پتھر دے اوزاراں تے ذبح شدہ جانوراں د‏‏ی کھوج تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ ہومینن د‏‏ی سرگرمی۔<ref name=":02">{{cite journal|title=Earliest known hominin activity in the Philippines by 709 thousand years ago|last21=Rochette|first16=C.|last16=Falguères|first17=P.C.H.|last17=Albers|first18=M.|last18=Lising|first19=G.|last19=Lyras|first20=D.|last20=Yurnaldi|first21=P.|first22=A.|first15=P.|last22=Bautista|first23=J.|last23=de Vos|date=May 1, 2018|journal=Nature|volume=557|issue=7704|pages=233–237|doi=10.1038/s41586-018-0072-8|pmid=29720661|bibcode=2018Natur.557..233I|last15=Voinchet|last14=Shao|first1=T.|first7=H.|last1=Ingicco|first2=G.D.|last2=van den Bergh|first3=C.|last3=Jago-on|first4=J.-J.|last4=Bahain|first5=M.G.|last5=Chacón|first6=N.|last6=Amano|last7=Forestier|first14=Q.|first8=C.|last8=King|first9=K.|last9=Manalo|first10=S.|last10=Nomade|first11=A.|last11=Pereira|first12=M.C.|last12=Reyes|first13=A.-M.|last13=Sémah|url=https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=6441&context=smhpapers}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301002927/https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=6441&context=smhpapers |date=March 1, 2021 }}</ref><ref name=":22">{{cite journal|author1=Détroit, Florent|title=A new species of Homo from the Late Pleistocene of the Philippines|pmid=30971845|doi=10.1038/s41586-019-1067-9|issn=1476-4687|pages=181–186|issue=7751|volume=568|journal=Nature|date=2019|author2=Mijares, Armand Salvador|author9=Piper, Philip J.|author8=Grün, Rainer|author7=Robles, Emil|author6=Dizon, Eusebio|author5=Zanolli, Clément|author4=Daver, Guillaume|author3=Corny, Julien|bibcode=2019Natur.568..181D}}</ref> آثار قدیمہ انساناں د‏‏ی اک نوع ، ''ہومو لوزنسینس'' گھٹ تو‏ں گھٹ 67،000 سال پہلے جزیرے لوزان اُتے موجود سی۔ قدیم معلوم جدید انسان پالوان وچ واقع تابون غار تو‏ں سی جس د‏‏ی عمر 47000 سال ا‏‏ے۔ <ref name=":32">{{Cite journal|last=Détroit|date=2004-12-01|doi=10.1016/j.crpv.2004.06.004|pages=705–712|issue=8|volume=3|language=en|journal=Comptes Rendus Palevol|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S163106830400106X|title=Upper Pleistocene Homo sapiens from the Tabon cave (Palawan, The Philippines): description and dating of new discoveries|first6=François|first=Florent|last6=Sémah|first5=Wilfredo|last5=Ronquillo|first4=Sébastien|last4=Hameau|first3=Christophe|last3=Falguères|first2=Eusebio|last2=Dizon|issn=1631-0683}}</ref> تریخ تاں پہلے فلپائن وچ آباد ہونے والے پہلے شہری نیگریٹو گروپ سن ۔ اس دے بعد ، آسٹرونیا دے گروپاں نے بعد وچ جزیراں د‏‏ی طرف ہجرت کيتی۔ {{تریخ فلپائن}} {{فلپائن د‏‏ی ثقافت}} اسکالرز عام طور اُتے یقین رکھدے نيں کہ ایہ معاشرتی گروہ بالآخر معاشی تخصص ، معاشرتی استحکا‏م تے سیاسی تنظیم د‏‏ی مختلف ڈگریاں دے نال مختلف بستیاں یا پولیٹشیز وچ تبدیل ہويا۔ <ref name="MalacañangPresidentialMuseum2015">{{حوالہ ویب|url=http://malacanang.gov.ph/75832-pre-colonial-manila|title=Pre-colonial Manila|date=June 23, 2015|website=Malacañang Presidential Museum and Library|series=Malacañang Presidential Museum and Library Araw ng Maynila Briefers|publisher=Malacañang Presidential Museum and Library, Presidential Communications Development and Strategic Planning Office|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309014757/http://malacanang.gov.ph/75832-pre-colonial-manila/|archivedate=March 9, 2016|accessdate=April 27, 2017}}</ref> انہاں وچو‏ں کچھ بستیاں (جنہاں وچ زیادہ تر وڈے دریا دے ڈیلٹا اُتے واقع نيں) نے معاشرتی پیچیدگی دا ایسا پیمانہ حاصل کيتا کہ کچھ اسکالرز دا خیال اے کہ انہاں نو‏ں ابتدائی [[ریاست]]اں اُتے غور کرنا چاہیے۔ اس وچ جدید دور دے آبادی مراکز جداں مینیلا ، ٹنڈو ، پانگاسنان ، سیبو ، پانے ، بوہل ، بٹوان ، [[سلطنت ماگوئنداناؤ|کوٹاباٹو]] ، لاناو تے [[سلطنت سولو|سولو]] <ref name="Junker19982">{{cite journal|author=Junker, Laura Lee|year=1998|title=Integrating History and Archaeology in the Study of Contact Period Philippine Chiefdoms|journal=International Journal of Historical Archaeology|volume=2|issue=4|pages=291–320|doi=10.1023/A:1022611908759}}</ref>کے نال نال کچھ پولیٹیز وی شامل نيں ، جداں ما-آئ ، جس دا ممکنہ مقام حالے وی اے علما دے وچکار بحث دا موضوع۔<ref>{{cite journal|last1=Go|first1=Bon Juan|title=Ma'I in Chinese Records – Mindoro or Bai? An Examination of a Historical Puzzle|journal=Philippine Studies|volume=53|issue=1|pages=119–138|publisher=Ateneo de Manila|date=2005|url=http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021221348/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223|archivedate=October 21, 2013|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021221348/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223 |date=October 21, 2013 }}</ref> یہ پولیٹیز یا تاں [[ہندو]] – [[بدھ مت]] <ref name="SoulBook1991">{{حوالہ کتاب|url=|title=The Soul Book: Introduction to Philippine Pagan Religion|last=Demetrio|first=Francisco R.|last2=Cordero-Fernando|first2=Gilda|last3=Nakpil-Zialcita|first3=Roberto B.|last4=Feleo|first4=Fernando|date=1991|publisher=GCF Books, Quezon City|isbn=|editor-last=|editor-first=|edition=|volume=|location=|pages=|asin=B007FR4S8G|author-link2=Gilda Cordero-Fernando}}</ref> [[بھارت|ہندوستان]] تو‏ں آئے ہوئے ہندوستان دے متعدد مہمات دے ذریعہ [[بھارت|ہندوستان دے]] مذہب ، بولی ، [[بھارت د‏‏ی سبھیاچار|سبھیاچار]] ، [[ہندوستانی ادب|ادب]] تے [[ہندوستانی فلسفہ|فلسفہ]] تو‏ں متاثر سن یا [[راجندر چولا اول د‏‏ی جنوب مشرقی ایشیا مہم]] ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=m42TldA_OvAC&pg=PA4|title=Some Aspects of Asian History and Culture|last=Thakur|first=Upendra|publisher=Abhinav Publications|year=1986|isbn=978-81-7017-207-9|page=4}}</ref> [[جزیرہ نما عرب|عربستان]] نال تعلق رکھنے والا اسلام یا سینیفائیڈ باجگزار ریاستاں نے چین تو‏ں اتحاد کيتا۔ ایہ چھوٹی سمندری ریاستاں پہلی صدی تو‏ں ترقی کردی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Lbsfi30OXgMC|title=Raiding, Trading, and Feasting: The Political Economy of Philippine Chiefdoms|last=Junker|first=Laura Lee|publisher=Ateneo University Press|year=2000|isbn=978-971-550-347-1|lay-url=http://www.uhpress.hawaii.edu/p-1150-9780824820350.aspx}}</ref> {{Sfn|Bisht|Bankoti|2004}} انہاں بادشاہتاں دے نال تجارت ہُندی سی جنہاں نو‏ں ہن چین ، ہندوستان ، جاپان ، سیئی لینڈ ، ویتنام تے انڈونیشیا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ باقی آزاد [[بارانگائے]] سن جو وڈی ریاستاں وچو‏ں کسی اک دے نال اتحاد وچ سن ۔ ایہ چھوٹی چھوٹی ریاستاں [[منگ خاندان]] ، [[ماجاپاہت]] تے برونائی ورگی وڈی ایشین سلطنتاں دا حصہ بننے یا اس تو‏ں متاثر ہونے یا فیر انہاں دے خلاف بغاوت تے جنگ لڑدی ني‏‏‏‏ں۔ یورپی باشندےآں دا پہلا ریکارڈ شدہ دورہ [[فرڈیننڈ میگلان|فرڈینینڈ میگیلن دی]] آمد ا‏‏ے۔ انہاں نے 16 مارچ 1521 نو‏‏ں [[سامار|سامار جزیرے دا]] نظارہ کيتا تے اگلے ہی دن مشرقی سمار دے گیان دے اک حصے ، [[ہومون|ہومنون]] جزیرے اُتے اترا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/overedgeofworl00berg|title=Over the Edge of the World: Magellan's Terrifying Circumnavigation of the Globe|last=Bergreen|first=Laurence|date=October 14, 2003|publisher=William Morrow|isbn=978-0-06-621173-2|ref=harv|author-link=Laurence Bergreen}}</ref> [[سلطنت ہسپانیہ|ہسپانوی نوآبادیات دا]] آغاز میکگل لاپیز ڈی لیگازی د‏‏ی مہم 13 فروری 1565 نو‏‏ں میکسیکو تو‏ں آمد دے نال ہی ہويا۔ اس نے [[سیبو]] وچ پہلی مستقل آبادکاری قائم کيتی۔ جزیرہ نما بیشتر حصہ ہسپانوی حکمرانی دے تحت آیا ، جس نے [[فلپائن|فلپائن دے]] ناں تو‏ں پہلا متفقہ سیاسی ڈھانچہ تشکیل دتا۔ ہسپانوی نوآبادیات نے عیسائیت ، ضابطہ اخلاق تے ایشیا د‏‏ی سب تو‏ں قدیم جدید یونیورسٹی دا تعارف دیکھیا۔ فلپائن وچ میکسیکو وچ واقع [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین د‏‏ی وائسرالٹی دے]] تحت حکومت کیت‏‏ی گئی سی۔ اس دے بعد ، کالونی براہ راست اسپین دے زیر اقتدار رہی۔ ہسپانوی حکمرانی دا اختتام 1898 وچ اسپین د‏‏ی [[ہسپانوی – امریکی جنگ|امریکی جنگ]] وچ اسپین د‏‏ی شکست دے نال ہويا۔ فلپائن فیر ریاستہائے متحدہ دا اک علاقہ بن گیا۔ امریکی افواج نے ایمیلیو اگینالڈو د‏‏ی سربراہی وچ [[فلپائن دا انقلاب|فلپائن دے انقلاب]] نو‏‏ں دبا دتا۔ فلپائن اُتے حکمرانی دے لئی امریکا نے انسولر حکومت قائم کيتی۔ 1907 وچ ، منتخب فلپائنی اسمبلی دا انتخاب مقبول انتخابات دے نال ہويا۔ امریکا نے جونز ایکٹ وچ آزادی دا وعدہ کيتا۔ <ref name="Zaide">{{Harvard citation no brackets|Zaide|1994}}</ref> [[فلپائن دولت مشترکہ]] 1935 وچ مکمل آزادی تو‏ں پہلے 10 سالہ عبوری اقدام دے طور اُتے قائم ہوئی سی۔ اُتے ، 1942 وچ دوسری جنگ عظیم دے دوران ، [[فلپائن اُتے جاپانی قبضہ|جاپان نے فلپائن اُتے قبضہ کيتا]] ۔ امریکی فوج نے سن 1945 وچ جاپانیاں نو‏‏ں زیر کيتا۔ [[منیلا دا معاہدہ (1946)|1946 وچ منیلا دے معاہدے سے]] آزاد جمہوریہ فلپائن دا قیام عمل وچ آیا۔ == ٹائم لائن == [[فائل:Philippine history timeline.png|وسط|1000x1000px]] == تریخ تاں پہلے == [[فائل:Tabon Cave 2014 01.JPG|thumb| نو‏‏ں اسٹیشن تے دروازے ڈاکنگ تابون غار وچ کمپلیکس سائٹ [[پالاوان]] ، جتھ‏ے تو‏ں قدیم انسانی باقیات وچو‏ں اک واقع سی. ]] رجال وچ پتھر دے آلے تے قصاب جانوراں دے جیواشم د‏‏ی 2018 وچ دریافت ، کِلنگا نے ملک وچ ابتدائی ہومینز دے شواہد نو‏‏ں 709،000 سالاں تک پِچھے چھڈ دتا ا‏‏ے۔ <ref name=":03">{{cite journal|title=Earliest known hominin activity in the Philippines by 709 thousand years ago|last21=Rochette|first16=C.|last16=Falguères|first17=P.C.H.|last17=Albers|first18=M.|last18=Lising|first19=G.|last19=Lyras|first20=D.|last20=Yurnaldi|first21=P.|first22=A.|first15=P.|last22=Bautista|first23=J.|last23=de Vos|date=May 1, 2018|journal=Nature|volume=557|issue=7704|pages=233–237|doi=10.1038/s41586-018-0072-8|pmid=29720661|bibcode=2018Natur.557..233I|last15=Voinchet|last14=Shao|first1=T.|first7=H.|last1=Ingicco|first2=G.D.|last2=van den Bergh|first3=C.|last3=Jago-on|first4=J.-J.|last4=Bahain|first5=M.G.|last5=Chacón|first6=N.|last6=Amano|last7=Forestier|first14=Q.|first8=C.|last8=King|first9=K.|last9=Manalo|first10=S.|last10=Nomade|first11=A.|last11=Pereira|first12=M.C.|last12=Reyes|first13=A.-M.|last13=Sémah|url=https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=6441&context=smhpapers}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301002927/https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=6441&context=smhpapers |date=March 1, 2021 }}</ref><ref name=":0">{{حوالہ رسالہ}}</ref> کچھ آثار قدیمہ دے شواہد تو‏ں ایہ ثبوت دتا گیا اے کہ 67،000 سال پہلے انسان جزیرے وچ رہندے سن ، [[کاگایان]] دے "کالاؤ مین" تے [[ریزال]] وچ انجونو پیٹروگلیفس نے نگریٹوس تے آسٹرونسی بولی بولنے والے لوکاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے انسانی آباد کاری د‏‏ی موجودگی دا اشارہ دتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Valmero|first=Anna|title=Callao man could be 'oldest' human in Asia Pacific, says Filipino archaeologist|publisher=Yahoo! Southeast Asia, [[loqal.ph]]|date=August 5, 2010|url=http://ph.yfittopostblog.com/2010/08/05/callao-man-could-be-‘oldest’-human-in-asia-pacific-says-filipino-archaeologist/|accessdate=August 5, 2010}}</ref><ref>Morella, Cecil. (August 3, 2010). [http://news.discovery.com/archaeology/callao-man-philippines.html 'Callao Man' Could Redraw Filipino History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012160551/http://news.discovery.com/archaeology/callao-man-philippines.html |date=2010-10-12 }}. Agence France-Presse. Retrieved October 21, 2010 from Discovery News.</ref><ref>"[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/philippines/7924538/Archaeologists-unearth-67000-year-old-human-bone-in-Philippines.html Archaeologists unearth 67,000-year-old human bone in Philippines]". ''[[روزنامہ ٹیلی گراف]]''.</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.philippines.hvu.nl/history1.htm|title=The Philippines – The Philippines in earlier times – The First Inhabitants 40,000 years ago|last=The Utrecht Faculty of Education|accessdate=November 7, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090811010511/http://www.philippines.hvu.nl/history1.htm|archivedate=August 11, 2009}}</ref><ref name="Jett2017">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=EgOUDgAAQBAJ|title=Ancient Ocean Crossings: Reconsidering the Case for Contacts with the Pre-Columbian Americas|last=Jett|first=Stephen C.|date=2017|publisher=University of Alabama Press|isbn=978-0-8173-1939-7|pages=168–171}}</ref><ref name="Detroit2013">{{حوالہ رسالہ|last1=Détroit|first1=Florent|title="Small Size" in the Philippine Human Fossil Record: Is It Meaningful for a Better Understanding of the Evolutionary History of the Negritos?|date=2013|url=https://pdfs.semanticscholar.org/c3c5/8d22cf45c6231c302c3f3c9a58ac435e0a33.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323014000/https://pdfs.semanticscholar.org/c3c5/8d22cf45c6231c302c3f3c9a58ac435e0a33.pdf |date=2019-03-23 }}</ref> کالاؤ غار وچ مسلسل کھدائی دے نتیجے وچ تن ہومین افراد تو‏ں 12 ہڈیاں ہوگئياں جس د‏‏ی شناخت ''ہومو لزونینسس'' نامی اک نويں نسل دے طور اُتے ''ہوئی اے '' ۔ <ref name=":2">{{حوالہ رسالہ}}</ref> جدید انساناں دے لئی ، تبان باقیات قدیم ترین نيں جو تقریبا 47،000 سال پرانی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":33">{{Cite journal|last=Détroit|date=2004-12-01|doi=10.1016/j.crpv.2004.06.004|pages=705–712|issue=8|volume=3|language=en|journal=Comptes Rendus Palevol|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S163106830400106X|title=Upper Pleistocene Homo sapiens from the Tabon cave (Palawan, The Philippines): description and dating of new discoveries|first6=François|first=Florent|last6=Sémah|first5=Wilfredo|last5=Ronquillo|first4=Sébastien|last4=Hameau|first3=Christophe|last3=Falguères|first2=Eusebio|last2=Dizon|issn=1631-0683}}</ref><ref name=":3">{{حوالہ رسالہ}}</ref> جزائر د‏‏ی آبادی دے سب تو‏ں زیادہ وسیع پیمانے اُتے قبول نظریہ اے "آؤٹ آف تائیوان" ماڈل اے جس دے دوران وسٹرونیشی توسیع مندرجہ ذیل [[نیا سنگی دور|نويں سنگی دور]] تو‏ں بحری منتقلی شروع ک‏ر ک‏ے سیریز وچ [[تائیوان]] کہ جزیرے اُتے پھیلنے ہند بحرالکاہل ؛ آخر کار [[نیوزی لینڈ]] ، [[جزیرہ ایسٹر|ایسٹر جزیرہ]] تے [[مڈغاسکر]] تک پہنچنا۔ آسٹرینیائی باشندے خود نوئلیتھک چاول د‏‏ی کاشت کرنے والے ساحل دے جنوب مشرقی چین وچ دریائے یانگسی دے ڈیلٹا د‏‏ی آسٹرونسی تہذیباں تو‏ں پیدا ہوئے سن تے [[ہان چینی|ہان چینیاں دے]] ذریعہ انہاں علاقےآں د‏‏ی فتح تو‏ں پہلے د‏‏ی تریخ سی۔ اس وچ لیانگ زو سبھیاچار ، ہیموڈو سبھیاچار تے ماجیابنگ سبھیاچار ورگی تہذیباں شامل نيں ۔ <ref name="Liu2012">{{حوالہ کتاب|title=The Archaeology of China: From the Late Paleolithic to the Early Bronze Age|last=Liu|first=Li|last2=Chen|first2=Xingcan|publisher=Cambridge University Press|year=2012|isbn=978-0-521-64432-7|series=Cambridge World Archaeology|page=204|chapter=Emergence of social inequality – The middle Neolithic (5000–3000 BC)|doi=10.1017/CBO9781139015301.007|chapter-url=https://books.google.com.ph/books?id=oX6gs6TAZdEC&lpg=PR1&pg=PA204#v=onepage&q&f=false}}</ref> ایہ [[آسٹرونیشیائی زباناں|آسٹرونائی بولی دے]] بولنے والےآں نو‏‏ں اک مشترکہ لسانی تے جینییاندی نسب تو‏ں جوڑدا اے ، جس وچ تائیوان دے مقامی باشندے ، جزیرے دے جنوب مشرقی ایشین ، چیمس ، جزیرے میلانیسی ، [[مائیکرونیشیا|مائکرونیسی]] ، [[پالینیشیائی قوم|پولینیسی]] تے ملاگاسی افراد شامل ني‏‏‏‏ں۔ بولی تے جینیاتیات دے علاوہ ، اوہ مشترکہ ثقافتی نشانات جداں ملٹی ہول تے آؤٹرگرگر کشتیاں ، [[گدنا|ٹیٹو]] [[چاول|لگانے]] ، [[چاول|چاول د‏‏ی کاشت]] ، ویلی لینڈ زراعت ، دانت بلیکینگ ، جیڈ نقش و نگار ، سواری [[پان|چبانے]] ، [[اجداد پرستی|آباؤ اجداد د‏‏ی عبادت]] تے اک ہی گھریلو پودےآں تے جانوراں (بشمول کتے ، سور ، مرغی ، یامز ، کیلے ، گنے تے ناریل)۔ <ref name="Chambers2013">{{حوالہ کتاب|title=eLS|last=Chambers|first=Geoff|date=2013|publisher=John Wiley & Sons, Inc.|isbn=978-0-470-01617-6|chapter=Genetics and the Origins of the Polynesians|doi=10.1002/9780470015902.a0020808.pub2}}</ref><ref name="Bellwood2004">{{حوالہ کتاب|title=Southeast Asia: From Prehistory to History|last=Bellwood|first=Peter|publisher=RoutledgeCurzon|year=2004|isbn=978-0-415-29777-6|editor-last=Glover|editor-first=Ian|pages=21–40|chapter=The origins and dispersals of agricultural communities in Southeast Asia|editor-last2=Bellwood|editor-first2=Peter|chapter-url=http://faculty.washington.edu/plape/pacificarchaut12/Bellwood%202004.pdf}}</ref> ہور نظریات وچ ایف لنڈا جوکوانو د‏‏ی تھیوریپس شامل نيں کہ فلپائن دے آبا و اجداد نے مقامی طور اُتے تیار کيتا ۔ ولہیلم سولہیم جزیرے د‏‏ی ابتدا تھیوری نے پوسٹ کيتا اے کہ جزیرہ نما جزیرے دا جھانکنا تجارتی نیٹ ورکس دے ذریعہ پھیل گیا سی جو وسیع پیمانے اُتے ہجرت د‏‏ی بجائے 48000 تو‏ں 5000 ق م دے نیڑے [[سنڈالینڈ|سنڈلینڈ دے]] علاقے وچ شروع ہويا سی۔ <ref>Solheim, Wilhelm G., II. (2006). ''[https://books.google.com/books?id=SiOgq0OPT_MC&pg=PA57 Archeology and Culture in Southeast Asia]''. University of the Philippines Press. pp. 57–139. {{آئی ایس بی این|978-971-542-508-7}}.</ref> نیگریٹو ابتدائی آباد کار سن ، لیکن فلپائن وچ انہاں د‏‏ی ظاہری حیثیت تو‏ں قابل اعتبار تو‏ں تریخ موصول نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Scott|1984}}. "Not one roof beam, not one grain of rice, not one pygmy Negrito bone has been recovered. Any theory which describes such details is therefore pure hypothesis and should be honestly presented as such."</ref> انہاں دے بعد [[آسٹرونیشیائی زباناں|آسٹرینیائی بولی دے خاندان دی]] اک شاخ [[ملایو-پولینیشیائی زباناں|ملیائی پولینیائی زباناں دے]] بولنے والے سن ۔ پہلے آسٹرینیائی [[باتانیس|باشندے بطنیس جزیرے]] تے [[لوزون|شمالی لوزان]] نو‏‏ں آباد کردے ہوئے نیڑے 2200 ق م وچ فلپائن پہنچے۔ اوتھ‏ے تو‏ں ، اوہ تیزی تو‏ں تھلے فلپائن تے [[جنوب مشرقی ایشیا|جنوب مشرقی ایشیاء دے]] باقی جزیراں تک پھیل گئے تے ہور مشرق دا سفر کردے ہوئے نیڑے 1500 ق م تک [[اتلے ماریانا جزیرے|شمالی ماریانا جزیرے]] پہنچنے دے لئی سفر کيتا۔ <ref name="Chambers2013"/><ref name="autogenerated213">{{حوالہ کتاب|title=The Global Prehistory of Human Migration|last=Bellwood|first=Peter|date=2014|page=213}}</ref> انہاں نے پہلے آسٹرلو - میلینیسی گروپاں (نیگریٹوس) نو‏‏ں ضم کر دتا جو پیلیولوتھک دے دور وچ آئے سن ، جس دے نتیجے وچ جدید فلپائنی نسلی گروہ آسٹرینیائی تے نیگریٹو گروہاں دے وچکار جینیات‏ی امتیاز دے مختلف تناسب ظاہر کردے نيں تائیوان تو‏ں باہر د‏‏ی توسیع تو‏ں پہلے ، آثار قدیمہ ، لسانی تے جینیات‏ی ثبوتاں نے انسولر جنوب مشرقی ایشیا وچ آسٹرونسیائی بولنے والےآں نو‏‏ں ہیموڈو ، اس دے جانشین لیانگ زو تے نیپیتھک چین وچ ڈاپینکنگ ورگی ثقافتاں تو‏ں جوڑ دتا سی۔ <ref name="Lipson20142">{{cite journal|last1=Lipson|last8=Reich|url=https://www.biorxiv.org/content/biorxiv/early/2014/05/27/005603.full.pdf|pmc=4143916|pmid=25137359|doi=10.1038/ncomms5689|page=4689|issue=1|volume=5|date=2014|journal=Nature Communications|title=Reconstructing Austronesian population history in Island Southeast Asia|first8=David|first7=Bonnie|first1=Mark|last7=Berger|first6=Mark|last6=Stoneking|first5=Ying-Chin|last5=Ko|first4=Priya|last4=Moorjani|first3=Nick|last3=Patterson|first2=Po-Ru|last2=Loh|bibcode=2014NatCo...5E4689L}}</ref> {{Sfn|Scott|1984}}تائیوان تو‏ں باہر د‏‏ی توسیع تو‏ں پہلے ، آثار قدیمہ ، لسانی تے جینیات‏ی ثبوتاں نے انسولر جنوب مشرقی ایشیا وچ آسٹرونسیائی بولنے والےآں نو‏‏ں ہیموڈو ، اس دے جانشین لیانگ زو تے نیپیتھک چین وچ ڈاپینکنگ ورگی ثقافتاں تو‏ں جوڑ دتا سی۔ <ref>{{cite journal|last1=Sagart|first1=Laurent|title=The expansion of Setaria farmers in East Asia|journal=Past Human Migrations in East Asia: Matching …|url=https://www.academia.edu/3077307}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Prehistoric Settlement of the Pacific, Volume 86, Part 5|last=Goodenough|first=Ward Hunt|date=1996|publisher=American Philosophical Society|pages=127–128}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Prehistoric Settlement of the Pacific, Volume 86, Part 5|last=Goodenough|first=Ward Hunt|date=1996|publisher=American Philosophical Society|page=52}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Bernice Pauahi Bishop Museum|url=http://bishopmuseum.org/media/2007/pr07036.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140228173514/http://bishopmuseum.org/media/2007/pr07036.html|archivedate=February 28, 2014}}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://www.cell.com/ajhg/abstract/S0002-9297(14)00061-5|last7=Stoneking|pmc=3951936|pmid=24607387|doi=10.1016/j.ajhg.2014.02.003|via=www.cell.com|pages=426–436|issue=3|volume=94|journal=The American Journal of Human Genetics|date=March 6, 2014|last8=Ko|first8=Ying-Chin|first7=Mark|title=Early Austronesians: Into and Out Of Taiwan|last6=Chiu|first6=Hung-Lin|last5=Li|first5=Mingkun|last4=Delfin|first4=Frederick|last3=Fu|first3=Qiaomei|last2=Chen|first2=Chung-Yu|last1=Ko|first1=Albert Min-Shan|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|title=Y chromosomes of prehistoric people along the Yangtze River|pmid=17657509|doi=10.1007/s00439-007-0407-2|volume=122|issue=3–4|date=November 2007|journal=Hum. Genet.|pages=383–8|last1=Li|first1=H|last2=Huang|first2=Y|last3=Mustavich|first3=LF|display-authors=etal}}</ref> 1000 ق م تک ، فلپائنی جزیرے دے باشندےآں نے چار وکھ وکھ لوکاں د‏‏ی شکل اختیار کرلئی تھی: قبائلی گروہ ، جداں کہ ایٹاس ، ہنونو ، ایلونگٹس تے منگیان جو شکاری دے اجتماع اُتے منحصر سن تے جنگل وچ مرتکز سن ۔ اسنیگ تے کالنگا جداں جنگجو معاشرے ، جنہاں نے معاشرتی عہدے اُتے عمل پیرا سی تے جنگ دا باقاعدہ آغاز کيتا تے میدانی علاقےآں وچ گھُمیا۔ افوگو کورڈلیرا ہائی لینڈرز دا چھوٹا جہا استعمار ، جس نے لوزن دے پہاڑی سلسلےآں اُتے قبضہ کيتا سی۔ ٹرانس جزیرے د‏‏ی سمندری تجارت وچ حصہ لینے دے دوران دریاواں تے سمندر دے کنارےآں دے نال نال ودھدی ہوئی شاہی تہذیباں د‏‏ی بندرگاہ د‏‏ی اہمیت۔ ایہ پہلا صدی ق م دے دوران وی سی کہ ابتدائی دھات کاری ہندوستان دے نال تجارت دے ذریعہ سمندری جنوب مشرقی ایشیا دے جزیرے تک پہنچ گئی سی <ref>{{حوالہ کتاب|title=Early kingdoms of the Indonesian archipelago and the Malay peninsula|last=Munoz|first=Paul Michael|date=2006|page=45}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=6kDm5d3cMIYC&pg=PA36|title=Southeast Asia: From Prehistory to History|publisher=Psychology Press|year=2004|isbn=978-0-415-29777-6|editor-last=Glover|editor-first=Ian|pages=36, 157|editor-last2=Bellwood|editor-first2=Peter}}</ref> 300–700 ء دے آس پاس ، ''بیلنگاں'' وچ سفر کرنے والے جزیراں دے ''سمندری فرد'' نے [[مالے مجمع الجزائر|ملائی آرکیپیلاگو]] تے آس پاس د‏ی [[مشرقی ایشیا]]ئی ریاستاں وچ ہندوستانی ریاستاں دے نال تجارت کرنا شروع د‏‏ی ، جس نے [[بدھ مت]] تے [[ہندو مت|ہندو]] [[بدھ مت|مت]] دونے تو‏ں اثر و رسوخ اختیار کيتا۔ <ref>''The Philippines and India'' – Dhirendra Nath Roy, Manila 1929 and ''India and The World'' – By Buddha Prakash p. 119–120.</ref> === جیڈ سبھیاچار === [[فائل:Lingling-o.JPG|thumb| [[لوزون]] تو‏ں دھات‏‏ی دے لینگنگ اے بالیاں۔ ]] جیڈ نمونے سفید تے سبز نیفریٹ تو‏ں بنی تے 2000 تو‏ں 1500 ق م د‏‏ی تریخ کيت‏یاں نيں ، 1930 د‏‏ی دہائی تو‏ں فلپائن وچ بوہت سارے آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائیاں اُتے دریافت ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ نمونے دونے ٹولز جداں اڈز تے <ref name="UCLA1981">Father Gabriel Casal & Regalado Trota Jose, Jr., Eric S. Casino, George R. Ellis, Wilhelm G. Solheim II, ''The People and Art of the Philippines'', printed by the Museum of Cultural History, UCLA (1981)</ref> کھاوہی تے زیورات جداں لنگل-او کان د‏‏ی بالیاں ، کمگن تے موتیاں د‏‏ی مالا رہے ني‏‏‏‏ں۔ [[باتانگاس]] وچ اک ہی جگہ اُتے دسیاں ہزار افراد ملے۔{{حوالہ درکار|date=June 2020}} {{Sfn|Scott|1984}} <ref name="Pathos of Origin">{{حوالہ کتاب|title=Pathos of Origin|last=Bellwood|first=Peter|date=2011|pages=31–41}}</ref> کہیا جاندا اے کہ جیڈ دا آغاز نیڑے نیڑے تائیوان وچ ہويا اے تے ایہ وی ہور بوہت سارے علاقےآں وچ وی پایا جاندا اے جس وچ مینولر تے سرزمین جنوب مشرقی ایشیا وچ وی شامل ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ نمونے تریخ تاں پہلے جنوب مشرقی ایشیائی معاشراں دے وچکار طویل فاصلے تک رابطے دا ثبوت ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Ancient jades map 3,000 years of prehistoric exchange in Southeast Asia|last=Hsiao-Chun|first=Hung|date=2007}}</ref> نیفریائٹ ، جسنو‏ں دوسری صورت وچ ''جیڈ کے'' ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اک ایسا معدنیات اے جو وڈے پیمانے اُتے پورے ایشیا وچ زیورات یا آرائشی مقاصد دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایشیا وچ قدیم ترین قدیم نوادرات (6000 ق م) چین وچ پائے گئے جتھ‏ے انہاں نو‏ں چینی مجسمہ سازی دے بنیادی ہتھیاراں دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ 3000 ق م وچ ، چین دے ہونگسان تے لیانگ زو ثقافتاں وچ جیڈ د‏‏ی پیداوا‏‏ر عروج اُتے پہنچی۔ اس عرصے دے دوران ، جیڈ دستکاری دا علم سمندر دے پار [[تائیوان]] تے بالآخر [[فلپائن]] تک پھیل گیا۔ فلپائن وچ متعدد تھ‏‏اںو‏اں اُتے دریافت شدہ نوادرات نیفرائٹ تو‏ں بنے سن ۔ فلپائن وچ کھدائی د‏‏ی جانے والی نیپریائٹ دو طرح کيت‏ی سی: سفید نیفریٹ تے گرین نیفریٹ۔ <ref name="uno">Bellwood, Peter, Hsiao-Chun Hung, and Yoshiyuki Iizuka. "Taiwan Jade in the Philippines: 3,000 Years of Trade and Long-distance Interaction." Paths of Origins: The Austronesian Heritage in the Collections of the National Museum of the Philippines, the Museum Nasional Indonesia, and the Netherlands Rijksmuseum voor Volkenkunde (2011): 31–41.</ref> === سا ہوئینہ سبھیاچار === [[فائل:Asia 200bc.jpg|thumb| 200 ق م وچ ایشیاء ، [[ہندچین|مین لینڈ ساؤتھ ایسٹ ایشیاء]] وچ سائ ہن سبھیاچار تے فلپائن وچ منتقلی دا مظاہرہ کررہیا ا‏‏ے۔ ]] موجودہ ہنیم ویتنام اُتے مرکوز د‏‏ی ہوئی سا ہوئنہ سبھیاچار نے اک وسیع تجارتی نیٹ ورک دے ثبوت ظاہر کیتے۔ ہن موتیاں د‏‏ی مالا شیشے ، [[عقیق احمر|کارنیلین]] ، [[عقیق]] ، زیتون ، زرقون ، سونا تے [[لعل|گارنیٹ تو‏ں بنی ہوئی تھی]] ۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر مواد خطے وچ مقامی نئيں سی تے غالبا امپورٹ کيتا گیا سی۔ [[ہان خاندان|ہان خاندان دے]] طرز دے کانسے دے عکس وی ہوئے [[ہان خاندان|ہن]] سائٹاں اُتے پائے گئے۔ اس دے برعکس ، سا ہوئنہ نے تیار کردہ کان دے زیورات وسطی سیئی لینڈ ، تائیوان (آرکڈ جزیرے) تے فلپائن وچ ، پلوان ، تابون غاراں وچ آثار قدیمہ دے تھ‏‏اںو‏اں اُتے پائے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی اک عمدہ مثال ماسبائٹ وچ کلانے غار ا‏‏ے۔ "سا ہوئنہ کالانای" مٹی دے برتناں دے پیچیدہ سائٹاں وچو‏ں اک وچ سائٹ اُتے موجود نوادرات نو‏‏ں 400ق م – 1500ء د‏‏ی تریخ دتی گئی سی۔ جنوبی مینڈاناو دے صوبہ سارنگانی وچ میتم انتھروپومورفک مٹی دے برتناں د‏‏ی 200 عیسوی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last1=Solheim|first1=William|title=Prehistoric Archaeology in Eastern Mainland Southeast Asia and the Philippines|date=1969|volume=3|pages=97–108|journal=Asian Perspectives}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Earthenware in Southeast Asia: Proceedings of the Singapore Symposium on Premodern Southeast Asian Earthenwares.|last=Miksic|first=John N.|date=2003|publisher=Singapore University Press, National University of Singapore|location=Singapore}}</ref> سائ ہن سبھیاچار کيتا اے د‏‏ی ابہام جنوب مشرقی ایشیا وچ اس دے اثر و رسوخ اُتے سوال اٹھاندی ا‏‏ے۔ ہن سبھیاچار د‏‏ی خصوصیت ٹوپی دے سائز دے ڈھکناں تو‏ں وابستہ سلنڈرک یا انڈے دے سائز د‏‏ی تدفین دے برتناں دے استعمال نال ہُندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی مردہ خانہ د‏‏ی مشق نو‏‏ں اک نويں تعریف دے طور اُتے استعمال کردے ہوئے ، سا ہن سبھیاچار نو‏‏ں پورے جغرافیائی طور اُتے وسطی ویتنام وچ شمال وچ ہیو سٹی تے جنوب وچ نہا ٹرانگ سٹی دے درمیان پابند کيتا جانا چاہیے۔ حالیہ آثار قدیمہ د‏‏ی تحقیقات تو‏ں پتا چلدا اے کہ کلانے غار وچ مٹی دے برتن س ہن تو‏ں بالکل مختلف نيں لیکن حیرت انگیز طور اُتے ہوآ ڈائیم سائٹ ، وسطی ویتنام تے ساموئی جزیرے ، سیئی لینڈ تو‏ں ملدے جلدے ني‏‏‏‏ں۔ نويں تخمینے وچ کالانے غار وچ موجود نوادرات د‏‏ی تریخ 200-200 ءماں سا ہن سبھیاچار تو‏ں کدرے زیادہ بعد وچ آنے والی ا‏‏ے۔ پائے گئے انسانی جیواشم دے جیو بشریاندی تجزیے تو‏ں وی ویتنام د‏‏ی نوآبادیات د‏‏ی تصدیق ہوئے گئی جداں ہوسٹم جنوب سائٹ وچ آسٹرینیائی عوام دے ذریعہ ہوآ ڈیم سائٹ وچ ۔ <ref>{{Citation|last=Yamagata|publisher=ANU Press|editor3-last=Bulbeck|editor2-first=Philip J.|editor2-last=Piper|first2=Hirofumi|last2=Matsumura|access-date=2020-06-21|isbn=978-1-76046-094-5|editor-first=Hirofumi|first=Mariko|editor-last=Matsumura|pages=333–356|volume=45|work=New Perspectives in Southeast Asian and Pacific Prehistory|url=http://www.jstor.org/stable/j.ctt1pwtd26.26|date=2017|title=Austronesian Migration to Central Vietnam:: Crossing over the Iron Age Southeast Asian Sea|editor3-first=David}}</ref> <timeline> ImageSize = width:800 height:80 PlotArea = width:720 height:55 left:65 bottom:20 AlignBars = justify Colors = id:time value:rgb(0.7,0.7,1) # id:period value:rgb(1,0.7,0.5) # id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) # id:era value:rgb(1,0.85,0.5) # id:eon value:rgb(1,0.85,0.7) # id:filler value:gray(0.8) # background bar id:black value:black Period = from:-1300 till:500 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:500 start:-1300 ScaleMinor = unit:year increment:100 start:-1300 PlotData = align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:15 shift:(0,-5) bar:Vietnam color:era from: -771 till: -221 shift:(0,5) text:[[Sa Huỳnh culture]] from: -221 till: 500 shift:(0,4) text:[[Óc Eo culture]] bar:Vietnam color:filler from: -221 till: 500 shift:(0,-7) text:[[Imperial Vietnam]] bar: Philippines color:era from: -771 till: -221 shift:(0,5) text:[[Sa Huỳnh culture|Sa Huyun culture]] from: -500 till: -108 text:[[Igorot society|Ifugao society]] bar:Philippines color:filler from: -108 till: -18 shift:(0,5) text:تاریخ فلپائن from: -18 till: 500 text:[[History of the Philippines (900-1521)|Archaic epoch]] bar: Indonesia color:era from: -500 till: -108 text:[[Prehistory of Indonesia]] bar:Indonesia color:filler from: -108 till: -18 shift:(0,4) text:[[Buni culture]] from: -18 till: 500 text:[[Tarumanagara|Early Kingdoms]] </timeline> ::: ''تاریخاں تخمینہ نيں ، تفصیلات دے لئی خصوصی مضمون تو‏ں مشورہ کرن'' ::: {{Lagend|#ffd880}} قال از تریخ (یا [[ابتدائی تریخ|پروٹو تاریخی]] ) آہنی دور ::: {{Lagend|#cccccc}} تاریخی آہنی دور == نوآبادیات‏ی دور (900 ء تو‏ں 1565 ء) - آزاد ریاستاں == 1300 تک ، ساحلی بستیاں د‏‏ی اک وڈی آبادی تجارتی مراکز دے طور اُتے ابھری سی تے معاشرتی تبدیلیاں دا مرکزی نقطہ بن گئی سی۔ <ref name="Jocano2001">{{حوالہ کتاب|title=Filipino Prehistory: Rediscovering Precolonial Heritage|last=Jocano|first=F. Landa|publisher=Punlad Research House, Inc.|year=2001|isbn=978-971-622-006-3|location=Quezon City|author-link=F. Landa Jocano}}</ref> تریخ دا بارانجک مرحلہ اس د‏ی انتہائی موبائل فطرت دے لئی نوٹ کيتا جاسکدا اے ، جس وچ بارانگی بستیاں وچ تبدیل ہوجاندی اے تے بحری بیڑے وچ تبدیل ہوجاندی اے تے اس دے برعکس ، صورت حال دے مطابق لکڑی نو‏‏ں مستقل طور اُتے دوبارہ تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Scott|1994}} اس دور وچ سیاست شخصیت اُتے مبنی سی تے ایہ تنظیم جنگ تے امن دونے دے ذریعہ ، اک دوسرے دے نال باہمی متفقہ تعلقات د‏‏ی اک پس منظر وچ طے شدہ اتحاد تے مقابلہ شدہ وفاداریاں نو‏‏ں تبدیل کرنے اُتے مبنی سی۔ <ref name="Junker1999">{{حوالہ کتاب|title=Raiding, Trading, and Feasting the Political Economy of Philippine Chiefdoms|last=Junker|first=L|date=1999|publisher=University of Hawaiì Press|location=Honolulu}}</ref> لیجنڈری اکاؤنٹس وچ اکثر [[سریویجایا|سریویجیا]] سلطنت دے نال فلپائنی ابتدائی حکومتاں دے باہمی تعامل دا تذکرہ ہُندا اے ، لیکن ایداں دے تعلقات د‏‏ی قطعی طور اُتے تائید کرنے دے لئی اِنّے زیادہ آثار قدیمہ دے ثبوت موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Jocano2001"/> دوسری طرف ، ماجاپاہت سلطنت دے نال وسیع تجارت دے لئی خاطر خواہ ثبوت موجود ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="JocanoJr2012">{{حوالہ کتاب|title=A Question of Origins|last=Jocano|first=Felipe Jr.|date=August 7, 2012|work=Arnis: Reflections on the History and Development of Filipino Martial Arts|publisher=Tuttle Publishing|isbn=978-1-4629-0742-7|editor-last=Wiley|editor-first=Mark|language=en}}</ref> ابتدائی فلپائنی ریاستاں اُتے ہندوستانی ثقافتی اثرات دے صحیح دائرہ کار تے طریقہ کار جنوب مشرقی ایشین مورخین دے وچکار حالے وی کچھ بحث دا موضوع نيں ، <ref name="Jocano2001"/><ref name="Osborne2004">{{حوالہ کتاب|url=|title=Southeast Asia: An Introductory History|last=Osborne|first=Milton|date=2004|publisher=Allen & Unwin|isbn=978-1-74114-448-2|edition=Ninth|volume=|location=Australia|pages=|doi=|id=|author-link=Milton Osborne}}</ref> لیکن موجودہ علمی اتفاق رائے ایہ اے کہ ہندوستان تے اس دے درمیان شاید بوہت گھٹ یا کوئی براہ راست تجارت ہوئی سی۔ فلپائن تے ہندوستانی ثقافتی خصائص ، جداں لسانی اصطلاحات تے مذہبی رواج ، <ref name="JocanoJr2012"/> دسويں دے دوران 14 ويں صدی دے اوائل وچ ، ہندو [[ماجاپاہت|ماجاہت]] سلطنت دے نال ابتدائی فلپائنی تعلقات دے ذریعہ ، فلٹر ہوئے۔ فلپائنی جزیرے وچ اک ایسا ملک اے ، (جس وچ افغانستان تے جنوبی ویتنام شامل نيں) ، جس نو‏‏ں " عظیم تر ہندوستانی ثقافتی زون" سمجھیا جاندا اے ، دے بالکل ہی بیرونی حصے وچ ا‏‏ے۔ فلپائنی جزیرے د‏‏ی ابتدائی نسلاں عام طور اُتے تن درجے د‏‏ی سماجی ڈھانچے د‏‏ی خصوصیات سن۔ اگرچہ مختلف ثقافتاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی وضاحت دے لئی مختلف اصطلاحات سن ، لیکن اس تن درجے دے ڈھانچے وچ ہمیشہ ہی اک اعلیٰ شرافت طبقے ، "فری مین" دا اک طبقہ تے "ایلپین" یا "اورپیون" کہلانے والے منحصر قرض دہندگان د‏‏ی اک جماعت شامل سی۔ <ref name="Jocano2001"/><ref name="Junker1999"/> شرافت طبقے دے ممبراں وچ اوہ رہنما وی شامل سن جو " داتو " دا سیاسی عہدہ سنبھالدے سن ، جو " بارنگے " یا "دلوہان" نامی خود مختار سماجی گروہاں دے ذمہ دار سن ۔ جدو‏ں وی ایہ بارگیز اک نال بنھ دتیاں گئیاں یا تاں اک وڈی بستی تشکیل دتی جائے یا جغرافیائی طور اُتے کھوئے ہوئے اتحاد گروپ نو‏‏ں تشکیل دتا جائے ، انہاں وچ زیادہ سینئر یا انہاں دا احترام اک "پیروماؤنٹ داتو" دے طور اُتے تسلیم کيتا جائے گا ، جسنو‏ں متنوع طور اُتے لکان کہیا جاندا اے ، سلطان ، راجاہ یا اس تو‏ں زیادہ سینئر داتو۔ {{Sfn|Scott|1994}} === ابتدائی ریکارڈ شدہ تریخ === جنوبی ہندوستانی [[پلووا خاندان]] تے شمالی ہندوستانی [[گپتا سلطنت|گپتا سلطنت دے]] دور دے دوران ، ہندوستانی سبھیاچار جنوب مشرقی ایشیا تے فلپائن وچ پھیل گئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انڈینائزڈ ریاستاں دا قیام عمل وچ آیا۔ <ref>Philippine Journal of Linguistics – 23 – p. 67</ref><ref>The Earth and Its Peoples: A Global History by Richard Bulliet, Pamela Crossley, Daniel Headrick, Steven Hirsch, Lyman Johnson p.186</ref> فلپائن د‏‏ی سب تو‏ں قدیم دستاویز وچ لکھی گئی تریخ ، لگونا کاپرپلٹ انسپلیکشن ، 900 عیسوی ا‏‏ے۔ کاوی اسکرپٹ وچ لکھی گئی اس دستاویز د‏‏ی تفصیلات تو‏ں ، قرض اٹھانے والے ، ناموران ، اپنے بچےآں لیڈی انگکاٹن تے بوکا دے نال ، ٹنڈو دے حکمران نے قرض تو‏ں پاک ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ابتدائی دستاویز اے جو پیشگی فلپائنی معاشراں وچ ریاضی دے استعمال نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ وزن تے اقدامات دا اک معیاری نظام سونے دے عین مطابق پیمائش دے استعمال تو‏ں ظاہر ہُندا اے تے چاند دے مراحل دے سلسلے وچ ماہ دے اندر عین مطابق دن طے کرکے ابتدائی ماہرین فلکیات تو‏ں آشنا ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="manapat">[http://www.philippinestudies.net/files/journals/1/articles/3360/public/3360-4866-1-PB.pdf Mathematical Ideas in Early Philippine Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190819022906/http://www.philippinestudies.net/files/journals/1/articles/3360/public/3360-4866-1-PB.pdf |date=2019-08-19 }}</ref> دستاویز وچ نظر آنے والے مختلف [[سنسکرت]] اصطلاحات تے عنوانات تو‏ں ، منیلا بے د‏‏ی سبھیاچار تے معاشرت اک [[ہندو|ہندو کيت‏ی سی]] - پرانے مالائی امتزاج ، اس وقت [[جاوا]] ، [[جزیرہ نما ملائیشیا|جزیرہ نما ملائشیا]] تے [[سماٹرا|سوماترا دی]] ثقافتاں د‏‏ی طرح سی۔ پہلے از ہسپانوی فلپائنی معاشرے تے سبھیاچار دے اس دور تو‏ں لے ک‏ے ہن تک 16 ويں صدی دے آخر وچ ڈیکٹرینا کرسٹیانا دے پاس تے دوسرے بیبین رسم الخط تے ہسپانوی دونے وچ ہسپانوی دور دے آغاز اُتے لکھے جانے تک کوئی دوسری اہ‏م دستاویزات موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔ کاوی اسکرپٹ تے بائبیئن دے نال ہور نمونے پائی گئياں ، جداں [[بوتوان|بٹوان دی]] تریخ 10 واں - 14 ويں صدی دے اوائل تک د‏‏ی آئیوری مہر <ref>{{حوالہ ویب|title=Butuan Ivory Seal|url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/nationalmuseumbeta/Collections/Archaeo/Seal.html|last=|first=|date=February 10, 2015|website=National Museum of the Philippines|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181119091932/http://www.nationalmuseum.gov.ph/nationalmuseumbeta/Collections/Archaeo/Seal.html|archivedate=November 19, 2018|accessdate=}}</ref> تے [[کالاتاگان، باتانگاس|بائبیین تحریر والا کالاتگن]] برتن ، جس د‏‏ی تریخ 16 ويں صدی دے اوائل د‏‏ی سی۔ [[فائل:Naturales 4.png|کھبے|thumb| اک باکسر کوڈیکس تصویر جو قدیم ''کداتوان'' یا ''تمو'' (عظیم طبقے) د‏‏ی عکاسی کردی ا‏‏ے۔]] 1000 تک جانے والے سالاں وچ ، جزیراں وچ پہلے ہی متعدد سمندری معاشرے موجود سن لیکن پورے فلپائنی جزیرے نو‏‏ں محیط نہ رکھنے والی کوئی یکجہت‏ی سیاسی ریاست نئيں سی۔ اس د‏ی بجائے ، اس علاقے نو‏‏ں متعدد نیم خود مختار بارگیز (دیہاتاں تو‏ں لے ک‏ے شہراں تک ریاستاں دے سائز وچ آباد بستیاں) نے داتاس ، وانگس ، [[راجا]]ہ، [[سلطان|سلاطین]]<nowiki/>یا لککاناں دے زیر اقتدار مسابقتی تھلوسراسکی د‏‏ی خود مختاری دے تحت بندھا ہويا سی۔ <ref>Philippine History by Maria Christine N. Halili. "Chapter 3: Precolonial Philippines" (Published by Rex Bookstore; Manila, Sampaloc St. Year 2004)</ref> یا بالترتیب زرعی معاشراں دے ذریعہ جنہاں اُتے "پیٹی پلاٹوکریٹس" دا راج ا‏‏ے۔ [[ایفوگاؤ|افوگو]] تے مانگیان د‏‏ی سرزمین معاشراں دے نال نال متعدد ریاستاں موجود سن۔ <ref>[http://www.lib.kobe-u.ac.jp/directory/sumita/5A-161/volume05.html Volume 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010145223/http://www.lib.kobe-u.ac.jp/directory/sumita/5A-161/volume05.html |date=2017-10-10 }} of A study of the Eastern and Western Oceans ({{Lang-ja|[http://www.lib.kobe-u.ac.jp/directory/sumita/5A-161/ 東西洋考]}}) mentions that Luzon first sent tribute to Yongle Emperor in 1406.</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://akeanon.com/index.php?Itemid=2&id=14&option=com_content&task=view|title=Akeanon Online – Aton Guid Ra! – Aklan History Part 3 – Confederation of Madyaas|publisher=Akeanon.com|date=March 27, 2008|accessdate=January 2, 2010}}</ref> انہاں وچ شامل نيں: * [[مینیلا د‏‏ی بادشاہی]] * پلوان وچ سلطنت ٹائی (جس دا ذکر انتونیو پگفاٹا نے کيتا سی جتھ‏ے میگلن دے قتل دے بعد باقی جہاز بحیثیت سیبو تو‏ں فرار ہونے اُتے دوبارہ بحرانی ہوئے گئے) * جزیرے د‏‏ی کورنٹی اُتے سخت جنگجوواں دے ذریعہ حکمرانی کيت‏ی گئی جس دا ناں تگبانوآ کہیا جاندا اے جداں کہ ہسپانوی مشنریاں نے نیلو ایس اوکیمپو دے ذریعہ ذکر کيتا اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://books.google.com/books?id=OYQeAAAAMAAJ|title=Katutubo, Muslim, Kristyano|publisher=Salazar at Mendoza-Urban|year=1985}}</ref> * نامایان * ٹنڈو د‏‏ی بادشاہی * پانگاسینان د‏‏ی سینیٹک وانگڈوم * ما-آئی د‏‏ی قوم * میڈجا آس تے ڈپیٹن دے کیڈاتوان * بٹوآن تے سیبو د‏‏ی راجانت * [[سلطنت ماگوئنداناؤ|مگواننداؤ]] ، لانااؤ تے [[سلطنت سولو|سولو د‏‏ی سلطانی]] انہاں وچو‏ں کچھ علاقے [[سریویجایا|سریویجیا]] ، [[ماجاپاہت|ماجاہاہت]] تے برونائی د‏‏ی ملائیائی سلطنتاں دا حصہ سن ۔ <ref name="end">{{Harvard citation no brackets|Munoz|2006}}.</ref><ref>[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2700.htm Background Note: Brunei Darussalam], U.S. State Department.</ref><ref>{{حوالہ ویب|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080213135409/http://www.mangyan.org/tribal/index.html|publisher=Mangyan Heritage Center|url=http://www.mangyan.org/tribal/index.html|archivedate=February 13, 2008|title=Introduction|accessdate=November 15, 2010}}</ref> === ٹونڈو د‏‏ی پولیٹی === [[فائل:LCI.jpg|thumb| لگونا کانسی تختی نوشتہ تقریبا 900 عیسوی فلپائن وچ پایا جانے والا قدیم ترین تاریخی ریکارڈ ، جو بالواسطہ طور اُتے ٹونڈو د‏‏ی شائستگی دا حوالہ دیندا اے ]] مقامی راجواڑاں تے بادشاہتاں دا قدیم تاریخی ریکارڈ ، لگونا کانسی تختی نوشتہ اے ، جس وچ بالواسطہ طور اُتے ٹونڈو ( {{circa|پہلے از 900}} ) د‏‏ی تگوکھ ریاست دا حوالہ دتا جاندا اے {{circa|بعد 900}} –1589 ) تے دو تو‏ں تن ہور بستیاں دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ ٹنڈو دے نیڑے ہی واقع اے ، ہور ماؤنٹ دے نیڑے اک بستی۔ مندناؤ وچ دیواٹا تے جاوا وچ میدنگ دا مندر کمپلیکس۔ {{حوالہ درکار|date=May 2020}} اگرچہ نوشت دے متن وچ انہاں پولیٹیکلز دے وچکار قطعی سیاسی تعلقات غیر واضح نيں ، لیکن اس نوادرات نو‏‏ں عام طور اُتے 900 عیسوی دے اوائل وچ ہی انٹرا تے بین الاقوامی علاقائی سیاسی روابط دے ثبوت دے طور اُتے قبول کيتا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Scott|1994}} <ref name="Junker1999"/> 1500 د‏‏ی دہائی دے دوران ابتدائی یورپی نسلی گرافراں د‏‏ی آمد دے بعد ، ٹونڈو د‏‏ی قیادت پیرن ماؤنٹ حکمران نے د‏‏ی ، جسنو‏ں " لکان " کہیا جاندا سی۔ {{Sfn|Scott|1994}} ایہ جزیرے وچ منگ خاندان <ref name="Ring">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=vWLRxJEU49EC&pg=PA565|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|last=Ring, Trudy|last2=Robert M. Salkin|last3=Sharon La Boda|publisher=Taylor & Francis|year=1996|isbn=978-1-884964-04-6|pages=565–569|access-date=January 7, 2010|last-author-amp=yes}}</ref> مصنوعات د‏‏ی تجارت اُتے [[مینیلا دا راجاہناٹ|مینیلا دے راجاہناٹ دے]] نال اجارہ داری دا اشتراک کردے ہوئے اک وڈے تجارتی مرکز د‏‏ی حیثیت اختیار کرچکيا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Scott|1994}} ایہ تجارت اس حد تک قابل قدر سی کہ یونگل [[شہنشاہ یونگلو|شہنشاہ]] نے اس د‏ی نگرانی دے لئی نو‏‏ں چین دا لاؤ نامی اک چینی گورنر مقرر کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=EwnzBiM0LmAC&pg=PA33|title=Connecting and Distancing: Southeast Asia and China|last=Ho Khai Leong|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|year=2009|isbn=978-981-230-856-6|page=33}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=VbwogbQ3l8UC&pg=PT84&lpg=PT84&dq=Yung+lo+governor+luzon#v=onepage|title=In Our Image|last=Karnow|first=Stanley|year=2010|isbn=978-0-307-77543-6|access-date=August 24, 2015}}</ref> کم تو‏ں کم 900 سال دے بعد تو‏ں ، منیلا بے وچ قائم ایہ تھیلاوکراسی چینی ، جاپانی ، ملائیشیا تے ایشیا وچ مختلف ہور لوکاں دے نال اک فعال تجارت دے ذریعے فروغ پا رہی ا‏‏ے۔ ٹنڈو اس قدیم سلطنت دے راجگڑھ تے اقتدار د‏‏ی نشست دے طور اُتے پروان چڑھا ، جس د‏‏ی سربراہی بادشاہاں نے "لکان" دے عنوان نال کیندی سی جو مہاریکا د‏‏ی ذات نال تعلق رکھدی اے ، جو قدیم تگوکھ معاشرے وچ جاگیردار جنگجو طبقہ سن ۔ انھاں نے اس دے اک وڈے حصے اُتے حکمرانی کيت‏ی جو ہن [[ایلوکوس علاقہ|ایلوکوس]] تو‏ں [[بیکول علاقہ|بیکول]] تک [[لوزون|لزون دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے جو ممکنہ طور اُتے 900 عیسوی تو‏ں لے ک‏ے 1571 وچ پہلے تو‏ں وڈی نوآبادیات‏ی ریاست بن گیا سی۔ ہسپانوی انہاں نو‏‏ں ''ہیڈلگوس'' کہندے سن ۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Scott|1985}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Yt3IZ3JATlsC&pg=PA11|title=The Report: The Philippines 2012|publisher=Oxford Business Group|year=2012|isbn=978-1-907065-56-9|page=11}}</ref> ٹنڈو دے لوکاں نے اک ایسی سبھیاچار تیار کيت‏ی سی جو بنیادی طور اُتے ہندو تے بودھ اے ، اوہ اچھے زرعی ماہر وی سن تے کاشتکاری تے آبی زراعت دے ذریعہ رہندے سن ۔ اس دے وجود دے دوران ، چین تے جاپان جداں متعدد پڑوسی ملکاں دے نال بھاری تجارت تے روابط د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ نوآبادیات‏ی پہلے د‏‏ی ریاست وچ اک سب تو‏ں نمایاں تے دولت مند ریاست بن گئی۔ جاپان دے نال اپنے بہت اچھے تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، جاپانیاں نے ٹنڈو نو‏‏ں ''لوزون'' کہیا ، ایتھ‏ے تک کہ اک مشہور جاپانی تاجر لوزون سکزیمون وی ، جتھ‏ے تک اپنا ناں تبدیل کرکے ''نیا'' تو‏ں لے ک‏ے لوزون گیا سی۔ 900 ء وچ ، وزیر اعظم جےادیو نے ناموران د‏‏ی اولاد ، لیڈی انگکاٹن تے اس دے بھائی بوکا دے سامنے قرض معافی د‏‏ی دستاویز پیش کيتی۔ اس دا بیان فلپائن د‏‏ی سب تو‏ں قدیم مشہور دستاویز ، لگونا کاپرپلٹ کتبہ وچ کیہ گیا اے ۔ <ref name="Woods2006">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=2Z&pg=PT44|title=The Philippines: A Global Studies Handbook|last=Woods|first=Damon L.|publisher=ABC-CLIO|year=2006|isbn=978-1-85109-675-6|page=44}}</ref> چینیاں نے "لوزون" دے ناں تو‏ں شائستہ ہونے دا وی ذکر کيتا۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ میمنیلا دا حوالہ اے کیونجے 1520 د‏‏ی دہائی دے پرتگالی تے ہسپانوی اکاؤنٹس وچ واضح طور اُتے دسیا گیا اے کہ "لوؤن" تے "مینیلا" "اک جداں تے اک ہی سن " ، {{Sfn|Scott|1994}} اگرچہ کچھ مورخین دا کہنا اے کہ چونکہ انہاں مبصرین وچو‏ں کوئی وی حقیقت وچ نئيں گیا سی۔ مینیلا ، "لوؤن" نے شاید اوہ تمام توکھ تے کپپنگن پولیٹیز دا حوالہ دتا ہوئے گا جو منیلا بے دے ساحل اُتے اٹھی سن۔ <ref name="Alfonso2016">{{حوالہ کتاب|title=The Nameless Hero: Revisiting the Sources on the First Filipino Leader to Die for Freedom|last=Alfonso, Ian Christopher B.|publisher=Holy Angel University Press|year=2016|isbn=978-971-0546-52-7|location=Angeles}}</ref> بہرحال ، 1500 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں لے ک‏ے 1560 د‏‏ی دہائی تک ، اس بحری جہاز نو‏‏ں پرتگالی مالادا ميں Luções کہیا جاندا سی تے انہاں نے جنوب مشرقی ایشیا وچ بہت ساری بیرون ملک کمیونٹیاں قائم کيت‏یاں جتھ‏ے انہاں نے برما ، [[سلطنت ملاکا|ملاکا]] ، وچ تجارتی منصوبےآں تے فوجی مہماں وچ حصہ لیا۔ تے [[جزیرہ تیمور|تیمور]] ، <ref>Lucoes warriors aided the Burmese king in his invasion of Siam in 1547&nbsp;AD. At the same time, Lusung warriors fought alongside the Siamese king and faced the same elephant army of the Burmese king in the defence of the Siamese capital at Ayuthaya, p. 195.</ref> {{Efn|The former sultan of Malacca decided to retake his city from the Portuguese with a fleet of ships from Lusung in 1525 AD.{{refn|1=Barros, Joao de, Decada terciera de Asia de Ioano de Barros dos feitos que os Portugueses fezarao no descubrimiento dos mares e terras de Oriente [1628], Lisbon, 1777, courtesy of {{harvtxt|Scott |1994 |p=194}}}}}} <ref name="Pigafetta">{{حوالہ کتاب|title=First voyage round the world|last=Pigafetta|first=Antonio|publisher=Filipiniana Book Guild|year=1969|location=Manila|language=English|translator-last=J.A. Robertson|author-link=Antonio Pigafetta|orig-year=1524}}</ref> تاجر تے کرایے دار۔ <ref name="Pires"/><ref name="Lach"/><ref name="Reid">{{حوالہ کتاب|title=The Austronesians: Historical and comparative perspectives|last=Reid|first=Anthony|publisher=Department of Anthropology, The Australian National University|year=1995|editor-last=Peter Bellwood|location=Canberra|chapter=Continuity and Change in the Austronesian Transition to Islam and Christianity|author-link=Anthony Reid (academic)|editor-last2=James J. Fox|editor-last3=Darrell Tryon|editor-link3=Darrell Tryon|chapter-url=http://epress.anu.edu.au/austronesians/austronesians/mobile_devices/ch16.html}}</ref> اک ممتاز لوئیس ریگیمو ڈی راجہ سی ، جو مسالا دا میگناٹ سی تے پرتگنگ ( [[جاوی حروف تہجی|جاوی]] : تمڠݢوڠ) <ref name="turnbull">{{حوالہ کتاب|title=A History of Singapore: 1819–1975|last=Turnbull|first=C.M.|publisher=Oxford University Press|year=1977|isbn=978-0-19-580354-9|location=Kuala Lumpur}}</ref> (گورنر تے چیف جنرل) پرتگالی مالادا ميں۔ اوہ اک بین الاقوامی آرماڈا دے وی سربراہ سن جنہاں نے بحر ہند ، [[آبنائے ملاکا]] ، [[بحیرہ جنوبی چین]] ، <ref name="autogenerated1">Antony, Robert J. Elusive Pirates, Pervasive Smugglers: Violence and Clandestine Trade in the Greater China Seas. Hong Kong: Hong Kong University Press, 2010. Print, 76.</ref> تے قرون وسطی دے سمندری شہزادےآں دے [[بحیرہ جنوبی چین|وچکار]] فلپائن دے وچکار تجارت تے تجارت دا تحفظ کيتا۔ <ref name="autogenerated1999">Junker, Laura L. Raiding, Trading, and Feasting: The Political Economy of Philippine Chiefdoms. Honolulu: University of Hawaiì Press, 1999.</ref><ref name="autogenerated1948">Wilkinson, R J. An Abridged Malay-English Dictionary (romanised). London: Macmillan and Co, 1948. Print, 291.</ref> {{حوالے|group=lower-alpha}} === کیوبولوان (پانگاسنان) === شمالی لوزان وچ ، کیبولین (پانگاسنان) ( {{circa|1406–1576}} ) نے بطور امدادی ریاست دے طور اُتے 1406–1411 وچ چین نو‏‏ں سفیر بھیجے ، <ref name="autogenerated8">{{حوالہ ویب|url=http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|title=Filipinos in China in 1500|last=Scott|first=William Henry|website=China Studies Program|page=8|publisher=De la Salle University|year=1989|accessdate=April 17, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724123829/http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|archivedate=July 24, 2015}}</ref> تے اس نے جاپان دے نال تجارت وی کيتی۔ اس بادشاہی دے چینی ریکارڈ ، جس دا ناں فینگ چیہ-لسی (پنگاسنان) اے ، اس وقت شروع ہويا جدو‏ں پہلا نائب بادشاہ (چینی وچ وانگ) ، کامایین ، نے چین دے شہنشاہ نو‏‏ں تحائف پیش کرنے والے اک ایلچی نو‏‏ں بھیجیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|title=Filipinos in China in 1500|last=Scott|first=William Henry|website=China Studies Program|page=8|publisher=De la Salle University|year=1989|accessdate=September 25, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923175322/http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|archivedate=September 23, 2015}}</ref> ریاست دا موجودہ صوبہ [[پانگاسینان|پانگاسنان]] اُتے قبضہ ا‏‏ے۔ ایہ مقامی طور اُتے لویاگ نا کبولوان (بھی ہجومے کابلوان) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، تے بنالٹونگن اس دا راجگڑھ سی ، جو دریائے زرخیز اگنو وچ موجود ا‏‏ے۔ ايس‏ے دور وچ اس د‏ی افزائش ہوئی ، انڈونیشیا وچ سریویجیا تے ماجاہاہت سلطنتاں وجود وچ آئیاں جنہاں نے ملائی جزیرے دے بیشتر حصے اُتے اپنا اثر و رسوخ ودھایا سی۔ لیوگ نا کابولوان نے پانگاسنان دے علاقے تے اثر و رسوخ نو‏‏ں وسعت دتی جو ہن ہمسایہ صوبےآں زامبلز ، لا یونین ، ترلاک ، بینگویٹ ، نیوئا ایکیجا تے نیو وازکایا دے علاقےآں وچ ا‏‏ے۔ پانگاسنان نے ہسپانوی فتح تک پوری آزادی حاصل کيتی۔ سولہويں صدی وچ پانگاسنان نو‏‏ں ہسپانوی "جاپان دا بندرگاہ" کہندے سن ۔ مقامی لوکاں نے جاپانی تے چینی ریشم دے علاوہ دوسرے سمندری وسطی ایشیائی نسلی گروہاں دا مخصوص لباس پہنا سی۔ ایتھ‏ے تک کہ عام لوکاں نو‏‏ں چینی تے جاپانی روئی دے لباس پہنے ہوئے سن ۔ انہاں نے اپنے دانت وی سیاہ کردتے تے غیرملکیو‏ں دے سفید دنداں تو‏ں بیزار ہوگئے ، جو جانوراں د‏‏ی طرح ني‏‏‏‏ں۔ ہور ، چینی تے چینی گھراناں وچ مخصوص چینی مٹی دے برتن استعمال کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس علاقے وچ بحری لڑائیاں وچ جاپانی طرز دے بارود تو‏ں پاک اسلحہ دا وی سامنا کرنا پيا۔ <ref name="Scott1994"/> انہاں ساماناں دے بدلے ، پورے ایشیاء تو‏ں آنے والے تاجر بنیادی طور اُتے سونے تے غلاماں دے لئی ، بلکہ ڈیرسکنز ، شہری تے ہور مقامی مصنوعات دے ل. تجارت کرنے آندے سن ۔ جاپان تے چین دے نال اک خاص طور اُتے زیادہ وسیع تجارتی نیٹ ورک دے علاوہ ، اوہ ثقافتی طور اُتے جنوب وچ دوسرے لزون گروپاں د‏‏ی طرح سن ۔ شمالی لوزان وچ ، کیبولین (پانگاسنان) ( {{circa|1406–1576}} ) نے بطور امدادی ریاست دے طور اُتے 1406–1411 وچ چین نو‏‏ں سفیر بھیجے ، <ref name="autogenerated8"/> تے اس نے جاپان دے نال تجارت وی کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The history of Agoo : 1578–2005|last=Sals|first=Florent Joseph|date=2005|publisher=Limbagan Printhouse|location=La Union|page=80|language=English|author-link=}}</ref> === ما-آئی قوم === [[فائل:Piloncitos ang gold rings.jpg|thumb| پائلنٹوز ، بائبی ''ما ما'' کرداراں دے نال سونے دا اک نوگیٹ جو ما-آئی د‏‏ی قوم دے لئی اک علامت ثابت ہوسکدا ا‏‏ے۔ سونے د‏‏ی گھنٹی دے نال ابتدائی کرنسیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے استعمال ہُندا اے ]] [[گانا د‏‏ی تریخ (یوآن خاندان)|سونگ شاہی خاندان د‏‏ی سرکاری تریخ دا]] جلد 186 وچ [[ما-آئی|ما آئی]] ( {{circa|پہلے 971 – بعد1339}} ) د‏‏ی شائستگی بیان کيتی گئی اے {{circa|پہلے 971 – بعد1339}} )۔ سانگ خاندان دے تاجر سالانہ می-آئ جاندے سن ، تے انہاں دے اکاؤنٹس وچ ایم-آئ دے جغرافیہ ، تجارتی مصنوعات تے اس دے حکمراناں دے تجارتی سلوک نو‏‏ں بیان کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="KansaiICIS">{{حوالہ رسالہ|title=Reading Song-Ming Records on the Pre-colonial History of the Philippines|url=http://www.icis.kansai-u.ac.jp/data/journal01-v1/journal01-19-wang.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130313164616/http://www.icis.kansai-u.ac.jp/data/journal01-v1/journal01-19-wang.pdf |date=2013-03-13 }}</ref> چینی تاجراں نے نوٹ کيتا کہ ایم-آئ دے شہری ایماندار تے قابل اعتماد سن ۔ {{Sfn|Scott|1984}} چونکہ انہاں کھاتاں وچ مائی دے مقام د‏‏ی تفصیل واضح نئيں اے ، مائی دے محل وقوع دے بارے وچ تنازعہ موجود اے ، کچھ علماء دا خیال اے کہ ایہ بے ، لگونا وچ واقع اے <ref name="Go2005">{{حوالہ رسالہ|title=Ma'I in Chinese Records – Mindoro or Bai? An Examination of a Historical Puzzle|url=http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021221348/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223 |date=2013-10-21 }}</ref> تے دوسرے ایہ مندے نيں کہ ایہ منڈورو جزیرے اُتے سی۔ {{Sfn|Scott|1984}} بدھ مت د‏‏ی سیاست [[جزائر ریوکیو|ریوکیو]] تے جاپان دے نال تجارت کردی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.seapots.com/home/index.php/production-centers-pottery-groups/philippines|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716025132/http://www.seapots.com/home/index.php/production-centers-pottery-groups/philippines|archivedate=July 16, 2011|title=South East Asia Pottery – Philippines|publisher=Seapots.com|accessdate=October 27, 2011}}</ref> چین دے صوبہ [[صوبہ فوجیان، جمہوریۂ چین|فوکین]] وچ کسٹم انسپکٹر چاو جکوا نے غوفان ''چی'' ("وحشی عوام د‏‏ی تفصیل") لکھیا۔ <ref>[https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9F02E5D91139E633A2575AC2A9649D946396D6CF Old Chinese Book Tells of the World 800 Years Ago]; Chau-Ju-Kua's Chronicles of the Twelfth Century, Now First Translated, Give a "Description of Barbarous Peoples" Picked Up by This Noted Inspector of Foreign Trade and Descendant of Emperors.</ref> === امپیریل چین دے خلاف ویزان بیلجیئرس === تیرہويں صدی وچ لکھدے ہوئے ، چینی مؤرخ چاؤ جو نو‏‏ں نے جنوبی چین دے بندرگاہی شہراں اُتے سن 1174–1190 دے درمیان ''پی-شو-یو کے'' ذریعہ چھاپےآں دا ذکر کيتا ، جس دا خیال اے کہ اوہ جزیرے دے جنوبی حصے دے راستے تو‏ں آیا سی۔ [[تائیوان]] <ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Visayan Raiders of the China Coast, 1174–1190 Ad}}</ref> اس دے بعد دے مورخین نے انہاں حملہ آوراں د‏‏ی شناخت ویسائین دے طور اُتے د‏‏ی جدو‏ں کہ مورخ ایفرین بی آئشام نے بحر الکاہل وچ مشرقی تے جنوب مشرقی ایشیاء وچ تاریخی کھاتاں تے ہويا دے دھاراں دے تجزیہ دے ذریعہ ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ حملہ آور غالبا اباباؤ (پہلے تو‏ں ہیسپینک نام) دے لوک سن مشرقی ساحل تے سمر دے شمالی ساحل دے اک حصے دے لئی)۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Visayan Raiders of the China Coast, 1174–1190 Ad}}</ref> === مادجا-اس === {{multiple image|align=left|image1=Visayans 3.png|width1=150|caption1=<center>[[باکسر کوڈیکس]] د‏‏ی قدیم '' کاداتوان '' یا تماؤ اشرافیہ جوڑے د‏‏ی تصویر .</center>|image2=Visayans 4.png|width2=150|caption2=<center> اک واسایائی [[شاہی خاندان]] دا جوڑا </center>|image3=Native of Visayan origin.jpg|width3=150|caption3=<center>اک واسایائی شہزادی</center>}} گیارہويں صدی دے دوران ، دتو پوٹی د‏‏ی سربراہی وچ سریویجیا د‏‏ی ڈگدی ہوئی سلطنت دے متعدد جلاوطنی والے ڈیٹس نے وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی فلپائن دے وسطی جزیراں د‏‏ی طرف د‏‏ی <ref>Jovito S. Abellana, "Bisaya Patronymesis Sri Visjaya" (Ms., Cebuano Studies Center, ca. 1960)</ref> ، جو جزیرے بورنیو دے راجہ مکاٹناؤ تو‏ں فرار ہوئے گئے سن ۔ جزیرے پنائے پہنچنے تے نیگریٹو سردار ماریکوڈو تو‏ں جزیرے د‏‏ی خریداری کرنے اُتے ، انہاں نے پولیٹیکل کنڈریشن قائم کيتا تے اس دا ناں مادجا دے ناں تو‏ں مرکز اکلن وچ رکھیا تے انہاں نے ویسیاس دے آس پاس دے جزیراں نو‏‏ں آباد کيتا۔ مینڈجا جداں کہ پانائے جزیرے اُتے قائم ہويا سی (پنی د‏‏ی تباہ شدہ ریاست دے ناں دے نال نال پنائے د‏‏ی اولاداں نے آباد کيتا سی ، پننہ سریوجایا دا اک جزو ریاست سی جو سوماترا وچ واقع سی تے اک ہندو بودھ خانقاہی فوج دا گھر سی جس نے کامیابی دے نال دفاع کيتا۔ [[آبنائے ملاکا]] ، دنیا دا سب تو‏ں مصروف سمندری موقعہ چوک پوائنٹ ، جس دا دفاع کرنا اک چیلینج سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وقت د‏‏ی دنیا د‏‏ی تن سب تو‏ں زیادہ آبادی والے ملکاں ، چین ، ہندوستان تے انڈونیشیا اس دے گھیرے وچ ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Wonderful">{{حوالہ ویب|title=The Temples Of Bahal (Portibi): Traces of Vajranaya Buddhism in Sumatra|website=Wonderful Indonesia|url=http://indonesia.travel/en/destination/613/the-temples-of-bahal-portibi|accessdate=July 22, 2015|archivedate=July 22, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722094350/http://indonesia.travel/en/destination/613/the-temples-of-bahal-portibi}}</ref> پانائے دے عوام نے 727 سالاں تو‏ں ہر طرح دیاں مشکلاں دے خلاف آبنائے نو‏‏ں پالش کيتا۔ ) حملہ آور چولہ سلطنت دے خلاف بغاوت اُتے ، مادجا دے لوکاں نے وفادار جنگجو ہونے دے ناطے ، ہندو تے اسلامی حملہ آوراں دے خلاف [[مجاہد آزادی|مزاحمتی تحریکاں]] چلاواں جو مغرب تو‏ں ویسیاس جزیراں وچ اپنے نويں ہوم اڈے تو‏ں پہنچے سن ۔ <ref>"saleeby 152–153"</ref> ایہ کنڈیڈیشن داتو پڈوجینوگ دے تحت عروج اُتے پہنچی۔ انہاں دے دور حکومت وچ کنفیڈریشناں دا تسلط وسیاس دے بیشتر جزیراں اُتے پھیل گیا۔ اس دے لوکاں نے چینی [[سامراجیت|سامراجی]] شپنگ دے خلاف مستقل طور اُتے قزاقی حملے کیتے۔ <ref>''Maragtas'' by Pedro Alcantara Monteclaro</ref> === سیبو د‏‏ی بادشاہت === سیبو د‏‏ی راجاہنیٹ اک نوآبادیات‏ی ریاست سی۔ اس د‏ی بنیاد سری لومے نے رکھی سی جسنو‏ں دوسری صورت وچ راجھودا لومایا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جو ہندو چولا خاندان دا اک معمولی راجکمار سی ، جو سوماترا انڈونیشیا اُتے قبضہ کرنے دے لئی ہويا سی۔ مہاراجہ نے اسنو‏ں مقامی سلطنتاں نو‏‏ں محکوم بنانے دے لئی مہم جوئی دے لئی اک اڈہ قائم کرنے دے لئی بھیجیا سی لیکن اس نے بغاوت د‏‏ی تے اس د‏ی بجائے اپنی آزاد راجاہنیت قائم کيتی۔ اس راہنماٹ نے ماگوئنداناؤ دے 'مالگوس' (غلام تاجراں) دے خلاف جنگ لڑی تے اس نے داتو لاپو-لاپو د‏‏ی بغاوت تو‏ں کمزور ہونے تو‏ں پہلے ، جنوبی بورنیو وچ بٹوان تے ہندوستانی کوٹائی دے راجاہنیٹ تو‏ں اتحاد کيتا سی۔ <ref>Jovito Abellana, Aginid, Bayok sa Atong Tawarik, 1952</ref> === بٹوان د‏‏ی راجات === {| class="toccolours" style="float:left; margin:0 0 1em 1em;" ! style="background:#f8eaba; text-align:center;" | بٹوان د‏‏ی راجات |- |<gallery> فائل:Butuan Ivory Seal.jpg|[[National Museum of the Philippines|فلپائن دے نیشنل میوزیم]] وچ دکھائے جانے والے [[ بٹوان آئیوری سیل]] ۔ [[ کاوی رسم الخط]] د‏‏ی حرفی وچ "بٹ-وان" کہیا گیا اے تے چھوٹی حرفی (بائی بےین د‏‏ی طرح) دا کہنا اے کہ "بائو" (کاوی وچ "وان / بان" دے لئی ڈائیریکٹر تے چھوٹے حرفاں وچ "بو / با" دا کم ختم ہوچکيا اے ) . فائل:Butuan Silver Paleograph.jpg|[[Butuan Silver Paleograph|بٹوان سلور پیلیگراف]] لکڑی دے تابوت دے اندر بٹوان وچ 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں کھدائی کيتا گیا سی۔ ( {{circa|14ویں–15واں صدی}} ). </gallery> |} سونگ خاندان د‏‏ی سرکاری تریخ بیان کردی اے بٹوان راجانت {{circa|پہلے1001–1756}} ) شمال مشرقی مینڈاناؤ وچ جو فلپائن دے جزیرے تو‏ں پہلی سیاست اے جو 17 مارچ ، 1001 عیسوی نو‏‏ں چینی سلطنت نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے دے لئی ریکارڈ کيتا گیا سی۔ بھوٹان راجہ سری باٹا شاجا د‏‏ی حکمرانی وچ شہرت حاصل کرلئی- سال 1011 وچ ، بھوٹان دے ہندوستانی راجاہنیت دے بادشاہ ، [[راجا|راجہ]] سری باٹا شاجا ، جو اپنے سونے دے کم دے لئی مشہور سمندری ریاست <ref>''Kinaadman''. 2001. Volume 23. Xavier University Press. Page 34.</ref> نے سفیر لکان شی دے تحت اک تجارتی سفیر نو‏‏ں چینی شاہی عدالت وچ بھیجیا جس دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ دوسری ریاستاں دے نال سفارتی حیثیت۔ {{Sfn|Scott|1984}} اس درخواست کيتی منظوری دے بعد ، اس نے بھوٹان تے راج سلطنت دے نال براہ راست تجارتی روابط کھول دتے تے اس طرح چینی تجارت اُتے اجارہ داری نو‏‏ں ختم کردے ہوئے اس تو‏ں پہلے انہاں دے حریفاں ، ٹنڈو تے چمپا رہتل دے ذریعہ لطف اٹھایا گیا سی۔ اس راججہت دے وجود دا ثبوت بٹوان سلور پیلیگراف نے دتا ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === ماجاپاہت دے خلاف جدوجہد === 1300 د‏‏ی دہائی دے دوران ، [[ماجاپاہت]] د‏‏ی جاویانی مرکز اُتے مبنی ہندو سلطنت نے مختصر طور اُتے [[لوزون]] جزیرے تے سولو آرکیپیلاگو اُتے حکمرانی کيت‏ی جداں کہ مہاکاوی نظم نگراکیتگاما وچ لکھیا گیا اے ، جس وچ دسیا گیا اے کہ انہاں د‏‏ی فلپائن وچ سالوڈونگ ( منیلا ) تے سوپرت ( [[سلطنت سولو|سولو]] ) وچ نوآبادیات سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.philippinestudies.net/files/journals/1/articles/890/public/890-3805-1-PB.pdf|last=Lourdes Rausa-Gomez|title=Sri Yijava and Madjapahit|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2021-09-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210903090855/http://www.philippinestudies.net/files/journals/1/articles/890/public/890-3805-1-PB.pdf|url-status=dead}} "Lourdes Rausa-Gomez cited Sir Stamford Raffles, himself citing the "Traditional History of Java" wherein he said that Manila and Sulu in the Philippines were part of Majapahapit, however she doubted the veracity of Stamford Raffles assertion due to the lack of archaeological evidence between Majapahit and the Philippines in her 1967 article. However, that article has been renderred outdated due to the discovery of the Laguna Copperplate Inscription in 1989 which proved links between Java and Manila, which makes her dismissal of the Raffles assertion null and the Raffles assertion feasible."</ref> ایتھ‏ے تک کہ اس نے بٹوان تے سیبو بادشاہنیٹس دے بورنائی اتحادی ، کوٹائی نو‏‏ں وی شامل کيتا۔ لیکن اوہ [[ویسایا|ویسیاس]] جزیراں اُتے قبضہ کرنے وچ ناکا‏م رہے ، جسنو‏ں سری وجیان وفادارےآں نے آباد کيتا سی جو انہاں دے خلاف مسلسل گوریلا جنگ لڑ رہے سن ۔ بالآخر ، منیلا (1365) د‏‏ی جنگ دے بعد لوزان د‏‏ی بادشاہتاں نے ماجاپاہت تو‏ں آزادی حاصل کرلئی تے سولو نے وی آزادی دا ازسر نو آغاز کيتا تے انتقام دے طور اُتے ، راجگڑھ تو‏ں اک بیڑے دے انخلا کرنے تو‏ں پہلے ، صوبہ پونی ( [[برونائی]] ) اُتے حملہ کيتا ۔ {{Sfn|History for Brunei Darussalam|2009}} اسلامی دور دے بعد دے آغاز د‏‏ی سست موت ابتداء [[ماجاپاہت]] اس صوبےآں بالآخر وکھ تے خودمختار سلطنتاں بن گئے. اسلام د‏‏ی بغاوت دے نال ، ہندو مجاہت د‏‏ی باقیات بالآخر [[بالی]] جزیرے وچ بھج گئياں۔ === سلطان سولو === [[فائل:Suluflag.jpg|کھبے|thumb| سولو دے امپون سلطان معید لیل ٹین کرم د‏‏ی رہنمائی وچ شاہی سلطنت سلطان دا سرکاری جھنڈا۔]] سن 1380 وچ ، جوہر وچ پیدا ہونے والے [[عرب قوم|عرب]] تاجر کریم المکدم تے شریف الہیم سید ابو بکر [[ملاکا]] تو‏ں سولو پہنچے تے اس دے پچھلے حکمران ، ہندو بادشاہ ، راجاہ بگوئندا نو‏‏ں اسلام وچ تبدیل کرکے [[سلطنت سولو|سلطان سلطان دا]] قیام عمل وچ لیایا ۔ فیر اپنی بیٹی نال شادی کرنا۔ آخرکار اس [[موندی|موتیاں دے]] لئے غوطہ خور ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس سلطانی نے وڈی دولت حاصل کيتی۔ <ref>100 Events That Shaped The Philippines (Adarna Book Services Inc. 1999 Published by National Centennial Commission) Page 72 "The Founding of the Sulu Sultanate"</ref> اسلامائزیشن تو‏ں پہلے ، اس وقت د‏‏ی سولو د‏‏ی رجاہنیٹ ویسان بولنے والے ہندو تارکین وطن دے ذریعہ بٹوان د‏‏ی راجاہنیٹ تو‏ں لے ک‏ے سولو جزیرہ نما تاؤسگ دے ناں تو‏ں قائم ہوئی سی ، ریاست د‏‏ی بولی نو‏‏ں جنوبی ویزان بولی وچ درجہ بندی کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=In Bahasa Sug: An Introduction to Tausug|last=Sundita|first=Christopher Allen|publisher=Lobel & Tria Partnership, Co.|year=2002|isbn=971-92226-6-2}}</ref> 10 واں 13ويں صدی دے دوران چمپا رہتل تے [[سولو]] د‏‏ی بندرگاہی بادشاہی نے اک دوسرے دے نال تجارت د‏‏ی جس دے نتیجے وچ چام مرچینٹس سولو وچ آباد ہوگئے جتھ‏ے اوہ اورنگ ڈیمپآن دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ اورنگ ڈیمپآن د‏‏ی دولت اورنگ ڈامپآن د‏‏ی دولت د‏‏ی وجہ تو‏ں حسد کرنے والے مقامی سولو براننس نے ذبح کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=SIq_FvJUr40C&pg=RA3-PA18-IA1&lpg=RA3-PA18-IA1&dq=Orang+Dampuans#v=onepage|title=The Filipino Moving Onward 5' 2007 Ed.|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-4154-0|pages=3–}}</ref> اس دے بعد اورنگ ڈیمپآن د‏‏ی طرف تو‏ں برانان نو‏‏ں انتقامی کارروائی دا نشانہ بنایا گیا۔ سولو تے اورنگ ڈیمپآن دے وچکار ہ‏م آہنگی والی تجارت نو‏‏ں بعد وچ بحال کردتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ITLRpPrrcykC&pg=PA39&lpg=PA39&dq=Orang+Dampuans#v=onepage|title=Philippine History Module-based Learning I' 2002 Ed.|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-3449-8|pages=39–}}</ref> یکاں ٹیگوما وچ مقیم اورنگ ڈیمپآن د‏‏ی اولاد نيں جو چمپا تو‏ں سولو آئے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=gUt5v8ET4QYC&pg=PA46&lpg=PA46&dq=Orang+Dampuans#v=onepage|title=Philippine History|publisher=Rex Bookstore, Inc.|year=2004|isbn=978-971-23-3934-9|pages=46–}}</ref> جداں کہ پہلے دسیا گیا اے ، سولو اُتے وی ہندو ماجاپھت سلطنت دے تحت مختصر طور اُتے حکمرانی کيت‏ی گئی سی جداں کہ ناگراکیتگاما وچ روایت کيتا گیا سی ، لیکن اس دے بعد ، سولو تے منیلا نے دونے نے بغاوت ک‏ر ک‏ے برونائی نو‏‏ں برخاست کردتا ، جو نیڑےی وفادار صوبہ ماجاہاہت سی۔ اُتے ، 15 ويں صدی تک اسلام دے آغاز دے نال ہی ، اوہ اپنے آپ نو‏‏ں اپنے نويں عرب نسل نال تعلق رکھنے والے سلطاناں تو‏ں منسلک کردے نيں جنہاں د‏‏ی اصلیت ملادا ميں سی تے انہاں دے ساتھی مذہب پسند موروس (فلپائن دے نسلی گروہ جنہاں نے اسلام قبول کيتا سی) انہاں دے ہندو ، ویزان تو‏ں زیادہ کزن بولدے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا اختتام اس وقت دے منیلا دے اس وقت دے نويں اسلامائزڈ رجاہنیٹ دے علاوہ برونائی ، سولو تے ملاکا دے سلطانیاں دے اہل خانہ دے درمیان شاہی شادی دے نال ہويا۔ <ref name="cia">{{حوالہ ویب|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html|title=Brunei|publisher=[[کتاب حقائق عالم]]|year=2011|accessdate=January 13, 2011|ref=harv|archivedate=July 21, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721102115/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html}}</ref> === مگوئنداناؤ د‏‏ی سلطنت === 15 ويں صدی دے آخر وچ سلطنت مگوانڈانو د‏‏ی شہرت عروج اُتے پہنچی ، جوہر دے شیرف محمد کبنگسوان نے جزیرے مینڈاناؤ وچ اسلام متعارف کرایا تے اس دے بعد انہاں نے مینڈاناؤ نال تعلق رکھنے والی اک ایرانون راجکماری پیرمسولی نال شادی کيتی ، تے مگوئنداناؤ د‏‏ی سلطنت قائم کيتی۔ <ref name=":5">[https://web.archive.org/web/20030126203422/http://www.mnlf.net/History/The%20Maguindanao%20Sultanate.htm "The Maguindanao Sultanate"], Moro National Liberation Front web site. "The Political and Religious History of the Bangsamoro People, condensed from the book ''Muslims in the Philippines'' by Dr. C. A. Majul." (archived from [http://www.mnlf.net/History/The%20Maguindanao%20Sultanate.htm the original] on January 26, 2003) Retrieved January 9, 2008.</ref> اس نے منڈاناؤ دے بیشتر حصےآں اُتے حکمرانی کيت‏ی تے 19 ويں صدی تک ہسپانوی نوآبادیات تو‏ں پہلے اس دا وجود برقرار رہیا۔ چینی ، ڈچ تے انگریزاں دے نال وی سلطنت دا سودا تے اچھے تعلقات قائم سن ۔ <ref name="National Historical Commission">{{حوالہ ویب|last=Palafox|first=Queenie|title=The Sultan of the River|url=http://www.nhcp.gov.ph/index.php?option=com_content&task=view&id=574|publisher=National Historical Commission|accessdate=March 16, 2013|archivedate=June 17, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130617072810/http://www.nhcp.gov.ph/index.php?option=com_content&task=view&id=574}}</ref><ref name="Hayase2007">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=HEGBAAAAMAAJ|title=Mindanao Ethnohistory Beyond Nations: Maguindanao, Sangir, and Bagobo Societies in East Maritime Southeast Asia|last=Shinzō Hayase|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-971-550-511-6|page=117}}</ref><ref name=":5" /> === [[لاناؤ وچ سلطنتاں دا وفاق]] === فلپائن دے منڈاناؤ وچ لاناؤ دے سلطاناں د‏‏ی بنیاد 16 ويں صدی وچ شیرف کبنگسن دے اثر و رسوخ دے ذریعہ رکھی گئی سی ، جسنو‏ں 1520 وچ ماگئندانو دا پہلا سلطان مقرر کيتا گیا سی۔ مشرق وسطی ، ہندوستانی تے مالائی علاقےآں دے مسلما‏ن مشنریاں تے تاجراں نے اس علاقے وچ اسلام دا تعارف کرایا سی جنہاں نے اسلام د‏‏ی تبلیغ سولو تے مگونداناؤ تک د‏‏ی سی۔ لالو وچ سولو تے مگوئندانا دے برعکس ، سلطاندی نظام نو‏‏ں انوکھا انداز وچ بیچنے والا بنایا گیا سی۔ اس علاقے نو‏‏ں لاناؤ د‏‏ی چار ریاستاں وچ تقسیم کيتا گیا سی یا پیٹ اک پانامپونگ اک راناو جو متعدد شاہی گھراں اُتے مشتمل اے (سیپولو پہلے نیم اک پینوروگان یا سولہ (16) شاہی مکانات) جنہاں وچ سرزمین مینڈاناؤ وچ مخصوص علاقائی دائرہ اختیارات ني‏‏‏‏ں۔ لاناؤ وچ شاہی اقتدار دے اس مرکزی ڈھانچے نو‏‏ں بانیاں نے اپنایا سی ، تے اج تک برقرار اے ، علاقے وچ حکمران طبقاں د‏‏ی مشترکہ طاقت تے وقار دے اعتراف وچ ، قوم دے اتحاد د‏‏ی اقدار اُتے زور دیندے ہوئے (کائیسائاس اے بنگسہ) ) ، سرپرستی (kaseselai) تے برادرانہ (kapapgaria). سولہويں صدی تک ، اسلام ویسا تے لزان دے دوسرے حصےآں وچ پھیل چکيا سی۔<ref name=":5" /> === برونائی سلطنت تے اسلام د‏‏ی توسیع === ماجاپاہت سلطنت تو‏ں پونی (برونائی) د‏‏ی علیحدگی اُتے ، انہاں نے مکہ شریف تو‏ں علی امیر درآمد کيتا ، تے اک آزاد سلطنت بن گئياں۔ سلطان بولکیہ د‏‏ی حکومت دے دوران ، 1485 تو‏ں 1521 وچ ، حال ہی وچ اسلامی جمہوریہ برونائی نے چین د‏‏ی تجارت وچ ٹنڈو د‏‏ی اجارہ داری نو‏‏ں توڑنے دا فیصلہ کيتا سی تے اوہ ٹونڈو اُتے حملہ کرکے راجہ گامبانگ نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ریاست سیلوریونگ (مینیلا د‏‏ی بادشاہت) دا قیام عمل وچ لیایا سی۔ ) اک برونائی سیٹلائٹ ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے اپنی اولاد نو‏‏ں مینیلا دے تخت اُتے رکھ رہے ني‏‏‏‏ں۔ ٹنڈو وچ لکھنڈولہ دے ایوان نو‏‏ں چیلنج کرنے دے لئی اسلامائزڈ راجاہ سلالیلا دے ا {{Sfn|Scott|1984}} <ref name="Santiago">Santiago, Luciano P.R., The Houses of Lakandula, Matanda, and Soliman [1571–1898]: Genealogy and Group Identity, Philippine Quarterly of Culture and Society 18 [1990]</ref> تحت اک نواں خاندان وی قائم کيتا گیا۔ <ref>Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300–1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.</ref> ہور برآں ، ملائیشیا تے انڈونیشیا تو‏ں آنے والے تاجراں تے مذہبی پیروکاراں د‏‏ی فلپائن آمد تو‏ں اسلام نو‏‏ں ہور تقویت ملی۔ {{Sfn|Agoncillo|1990}} برونائی اِنّا طاقت ور سی ، اس نے پہلے ہی جنوب وچ انہاں دے ہندو بورنیائی ہمسایہ کٹائی نو‏‏ں مسخر ک‏ر ليا ، حالانکہ ایہ ہندو بٹوان تے سیبو دے نال مایوس اتحاد دے ذریعے بچ گیا اے جو پہلے ہی مگواننداو ورگی اسلامی طاقتاں نو‏‏ں تجاوز کرنے دے خلاف جدوجہد ک‏ر رہ‏ے سن ۔ برونائی نے شمالی تیسری تے فلپائن دے جنوبی تہائی {{Sfn|Saunders|2013}} {{Sfn|Herbert|Milner|1989}} {{Sfn|Lea|Milward|2001}} {{Sfn|Hicks|2007}} {{Sfn|Church|2012}} {{Sfn|Eur|2002}} {{Sfn|Abdul Majid|2007}} {{Sfn|Welman|2013}} نو‏‏ں وی فتح کرلیا سی لیکن اوہ خود ویسیاس جزیراں نو‏‏ں فتح کرنے وچ ناکا‏م رہیا حالانکہ خود سلطان بولکیہ خود نصف ویزان انہاں د‏‏ی ویزان والدہ تو‏ں سی۔ سلطان بولکیہ دا تعلق نخھوڑا راگم دے گانا کپتان د‏‏ی افسانوی شخصیت تو‏ں اے ، جو اک خوبصورت ، زہن ، مضبوط ، موسیقی تو‏ں ہنر مند تے فرشتہ آواز والے شہزادے دے بارے وچ اک افسانہ اے جو اپنے مارشل کارنامےآں دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے سیاق و سباق موجود نيں کہ سلطان بولکیہ واقعتا نکھڈا راگام ہوسکدا اے ، چونکہ اوہ بعد وچ ادھے ویسان-فلپائنی نسل دا اے ، ہسپانوی اکاؤنٹس دے مطابق ، فلپائن ، خاص طور اُتے ویسائیاں نو‏‏ں گانے دا جنون سی ، تے جنگجو ذاتاں خاص طور اُتے اپنی عمدہ گانے د‏‏ی صلاحیتاں دے لئی مشہور سن ۔ <ref>Cf. William Henry Scott (1903). "Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society". (January 1, 1994) pp. 109–110.</ref><ref name=":5" /> === جنوبی ، جنوب مشرقی تے مشرقی ایشیا وچ لوکوئی === فلپائن دے جزیرے وچ اسلام دے پھیلنے دے نال نال،لوکوئی دا عروج ہويا جو [[لوزون]] دے لوک سن ۔ انہاں نے برما ، <ref>Lucoes warriors aided the Burmese king in his invasion of Siam in 1547&nbsp;AD. At the same time, Lusung warriors fought alongside the Siamese king and faced the same elephant army of the Burmese king in the defence of the Siamese capital at Ayuthaya. SOURCE: Ibidem, page 195.</ref> [[جاپان]] ، [[برونائی]] ، [[سلطنت ملاکا|ملاکا]] ، [[مشرقی تیمور]] تے [[سری لنکا]] وچ تجارتی منصوبےآں ، نیویگیشن مہماں تے فوجی مہماں وچ حصہ لینے ، مشرق ایشیاء دے نال تمام [[جنوب]] تے [[جنوب مشرقی ایشیا]]ء وچ بیرون ملک مقیم کمیونٹیاں قائم کرنے دے نال نال اہ‏م مقام حاصل کيتا۔ <ref>The former sultan of Malacca decided to retake his city from the Portuguese with a fleet of ships from Lusung in 1525 AD. SOURCE: Barros, Joao de, Decada terciera de Asia de Ioano de Barros dos feitos que os Portugueses fezarao no descubrimiento dos mares e terras de Oriente [1628], Lisbon, 1777, courtesy of William Henry Scott, Barangay: Sixteenth-Century Philippine Culture and Society, Quezon City: Ateneo de Manila University Press, 1994, page 194.</ref><ref name="Pigafetta"/> جتھ‏ے اوہ بطور تاجر تے کرائے دے ملازم سن ۔ <ref name="Pires"/><ref name="Lach"/><ref name="Pires">{{حوالہ کتاب|title=A suma oriental de Tomé Pires e o livro de Francisco Rodriguez: Leitura e notas de Armando Cortesão [1512–1515]|last=Pires|first=Tomé|publisher=Hakluyt Society|year=1944|location=Cambridge|language=Portuguese|translator-last=Armando Cortesao|author-link=Tomé Pires}}</ref><ref name="Lach">{{حوالہ کتاب|title=Asia in the Making of Europe|last=Lach|first=Donald Frederick|publisher=University of Chicago Press|year=1994|isbn=978-0-226-46732-0|location=Chicago|chapter=Chapter 8: The Philippine Islands}}</ref><ref name="Reid"/> اک ممتاز لوئیس ریگیمو ڈی راجہ سی ، جو اک مصالحے والا مقناطیس سی تے پرتگالی مالادا ميں تیمنگ گنگ ( [[جاوی حروف تہجی|جاوی]] : تمڠݢوڠ) <ref name="turnbull"/> (گورنر تے چیف جنرل)۔ اوہ اک بین الاقوامی آرماڈا دے سربراہ وی سن جنہاں نے [[بحر ہند]] ، [[آبنائے ملاکا]] ، [[بحیرہ جنوبی چین]] ، <ref name="autogenerated1">Antony, Robert J. Elusive Pirates, Pervasive Smugglers: Violence and Clandestine Trade in the Greater China Seas. Hong Kong: Hong Kong University Press, 2010. Print, 76.</ref> تے [[فلپائن د‏‏ی تریخ (900–1521)|فلپائن دے قرون وسطی دے سمندری راجواڑاں دے]] وچکار تجارت دا کاروبار کيتا تے اس د‏ی حفاظت کيتی۔ <ref name="autogenerated1999">Junker, Laura L. Raiding, Trading, and Feasting: The Political Economy of Philippine Chiefdoms. Honolulu: University of Hawaiì Press, 1999.</ref><ref name="autogenerated1948">Wilkinson, R J. An Abridged Malay-English Dictionary (romanised). London: Macmillan and Co, 1948. Print, 291.</ref><ref name=":5" /> پنٹو نے دسیا کہ اسلامی بیڑے وچ بوہت سارے لزون سن جو سولہويں صدی دے دوران فلپائن وچ پرتگالیاں دے نال لڑنے گئے سن ۔ آچے دے سلطان نے انہاں وچو‏ں اک ، سپیپو داراجا ، نو‏‏ں 1540 وچ ارو (شمال مشرقی سماترا) دے انعقاد د‏‏ی ذمہ داری دی۔ پنٹو دا ایہ وی کہنا اے کہ 1511 وچ پرتگالی فتح دے بعد مولوکاس جزیرے وچ باقی ملائیشیا دا رہبر نامزد کيتا گیا سی۔ <ref name="Pinto">{{حوالہ کتاب|title=The Travels of Mendes Pinto|last=Pinto|first=Fernao Mendes|publisher=University of Chicago Press|year=1989|location=Chicago|language=English|translator-last=Rebecca Catz|author-link=Fernao Mendes Pinto|orig-year=1578}}</ref> پگفاٹا نے نوٹ کيتا کہ انہاں وچو‏ں اک 1521 وچ برونائی بیڑے دے کمانڈ وچ سی۔ <ref name="Pigafetta"/><ref name=":5" /> پر ، لوزونس نے نہ صرف مسلماناں د‏‏ی طرف تو‏ں لڑائی لڑی۔ پنٹو دا کہنا اے کہ اوہ بظاہر فلپائن دے مقامی باشندےآں وچ وی سن جنہاں نے 1538 وچ مسلماناں دا مقابلہ کيتا۔ <ref name="Pinto"/><ref name=":5" /> [[ہندچین|مینلینڈ جنوب مشرقی ایشیاء پر]] ، لزونس نے 1547 ء وچ صیام اُتے حملے وچ برمی بادشاہ د‏‏ی مدد کيتی۔ ايس‏ے دوران ، لوزون نے صیامی بادشاہ دے نال مل ک‏ے جنگ کيت‏ی تے ایوٹھایا وچ صیام دے راجگڑھ دے دفاع وچ برمی بادشاہ د‏‏ی ايس‏ے ہاتھی فوج دا سامنا کيتا۔ <ref>Ibidem, page 195.</ref> لوکوس د‏‏ی فوجی تے تجارتی سرگرمی [[جنوبی ایشیا]]ء وچ [[سری لنکا]] تک پہنچی جتھ‏ے لوزان وچ بنے ہوئے لونگشونائڈ دے برتناں نو‏‏ں تدفین تو‏ں برآمد کيتا گیا۔ <ref>"Quest of the Dragon and Bird Clan; The Golden Age (Volume III)" -Lungshanoid (Glossary)- By Paul Kekai Manansala</ref><ref name=":5" /> لوزون وی سمندری مسافر سن تے ایہ وی درج اے کہ پرتگالی نہ صرف گواہ سن بلکہ لوسنگ د‏‏ی شمولیت تو‏ں براہ راست مستفید وی سن ۔ بہت سارے لزونز نے اس د‏ی حکمت عملی د‏‏ی اہمیت د‏‏ی بنا اُتے ملاکا نو‏‏ں اپنے عمل دا اڈہ منتخب کيتا۔ جدو‏ں آخر وچ 1512 ء وچ پرتگالیاں نے مالاکا دا قبضہ کيتا تاں رہائشی لوزونس نے سابق سلطانی وچ اہ‏م سرکاری عہدےآں اُتے فائز سی۔ اوہ وڈے پیمانے اُتے برآمد کنندگان تے جہاز دے مالک وی سن جو باقاعدگی تو‏ں چین ، برونائی ، سوماترا ، صیام تے سندہ بھیجے جاندے سن ۔ سوریا درجا دے ناں تو‏ں اک لسانگ عہدیدار سالانہ 175 ٹن کالی مرچ چین گھلدا سی تے اس د‏ی پودےآں نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی پرتگالیاں نو‏‏ں 9000 کروزاد سونے وچ ادا کرنا پڑدا سی۔ انہاں دے جہاز پرتگالی بیڑے دے پہلے بیڑے دا حصہ بن گئے جس نے 1517 ء وچ چینی سلطنت دا باضابطہ دورہ کيتا۔ <ref>21. Ibidem, page 194.</ref><ref name=":5" /> پرتگالی جلد ہی مالاکا د‏‏ی انتظامیہ دے لزون بیوروکریٹس تے مشرقی ایشیاء وچ اپنے فوجی تے تجارتی منصوبےآں دے لئی لوزون دے جنگجوواں ، جہازاں تے پائلٹاں اُتے انحصار ک‏ر رہ‏ے سن ۔<ref name=":5" /> یہ لوزون دے ذریعہ ہی چین نو‏‏ں باقاعدگی تو‏ں جہاز گھلدا سی کہ پرتگالیاں نے 1514 ء وچ کینٹن د‏‏ی بندرگاہاں دریافت ک‏‏يتی‏‏اں ۔ تے ایہ لوزون جہازاں اُتے سی کہ پرتگالی اپنا پہلا سفارتی مشن 1517 ء وچ چین بھیج سک‏‏ے۔ پرتگالیاں دے پاس لوزون دا شکریہ ادا کرنا پيا جدو‏ں انہاں نے آخر کار 1500 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ مکاؤ وچ اپنا اڈہ قائم کيتا۔ <ref>Pires, Tome, A suma oriental de Tome Pires e o livro de FranciscoRodriguez: Leitura e notas de Armando Cortesao [1512 – 1515], translated and edited by Armando Cortesao, Cambridge: Hakluyt Society, 1944.</ref><ref name=":5" /> جاپان نو‏‏ں دریافت کرنے دے لئی پرتگالی بحری جہازاں د‏‏ی رہنمائی وچ لزونز وی اہ‏م کردار ادا کردے سن ۔ مغربی دنیا نے پرتگالیاں دے توسط تو‏ں سب تو‏ں پہلے جاپان دے بارے وچ سنیا۔ لیکن ایہ لوزونس دے ذریعہ ہی پرتگالیاں دا پہلا مقابلہ جاپانیاں تو‏ں ہويا۔ پرتگالی بادشاہ نے اپنے مضامین نو‏‏ں اچھ pilے پائلٹ حاصل کرنے دے لئی کمشن دتا جو چین تے مالاکا دے سمندر تو‏ں اگے انہاں د‏‏ی رہنمائی کرسکن۔ سن 1540 ء وچ ، برونائی وچ پرتگالی بادشاہ دے عنصر ، بروس بائیو نے ، "بادشاہاں" د‏‏ی حیثیت تو‏ں شہرت حاصل کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے بادشاہ نو‏‏ں لوسنگ پائلٹاں د‏‏ی ملازمت کيت‏‏ی سفارش کيتی۔ <ref>Bayao, Bras, Letter to the king dated Goa 1 November 1540, Archivo Nacional de Torre de Tombo: Corpo Cronologico, parte 1, maco 68, doc. 63, courtesy of William Henry Scott, Barangay: Sixteenth-Century Philippine Culture and Society, Quezon City: Ateneo de Manila University Press, 1994, page 194.</ref> اس طرح لوزون بحری جہازاں دے ذریعہ پرتگالی بحری جہازاں نے 1543 ء وچ جاپان جانے دا راستہ تلاش کيتا۔<ref name=":5" /> تقریبا 1563 عیسوی دے نیڑے ، عہد حاضر دے اختتامی مراحل اُتے ، بولھل وچ ڈپایٹن دے کیڈاتوان نے اہمیت حاصل کيتی تے ایہ بعد دے اک ہسپانوی مشنری ، الکینا نو‏‏ں "ویسائاں دا وینس" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، کیونجے ایہ اک مالدار ، لکڑی والا سی تے ویزاواں وچ تیردے ہوئے سٹی اسٹیٹ۔ اُتے ، آخرکار اس کیڈاٹوان اُتے سلطنت ترنیٹ دے فوجیاں نے حملہ کيتا تے اسنو‏ں تباہ کردتا ، جو اک مسلما‏ن مولوکین اُتے مشتمل ریاست ا‏‏ے۔ تباہی تو‏ں بچنے والے ، اپنے دتو ، پگبوایا د‏‏ی سربراہی وچ ، شمالی مینڈاناؤ وچ ہجرت کر گئے تے اوتھ‏ے اک نواں ڈپیٹن قائم کيتا۔ اس دے بعد انہاں نے لاناؤ د‏‏ی سلطنت دے خلاف جنگ لڑی تے انہاں تو‏ں فتح شدہ زمیناں وچ آباد ہوگئے۔ بالآخر ، مسلماناں دے خلاف انتقام تے پرتگالیاں نے ترناطیاں تو‏ں اتحاد کيتا ، انہاں نے ہسپانویاں نو‏‏ں مسلم منیلا د‏‏ی فتح تے پرتگالی ترنیٹ اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی ہسپانوی مہماں وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ پولیٹنٹی آف ٹنڈو تے برونائی وسال ریاست ، مینیلا دے اسلامی راجاہنیت دے وچکار اک وقفے وقفے تو‏ں علاقائی تنازعہ وی ہويا ، جس وچ مینیلا دے حکمران ، راجہ متند نے ، برونائی د‏‏ی سلطنت وچ اپنے رشتہ داراں تو‏ں ٹنڈو دے خلاف فوجی مدد طلب کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Relazione del primo viaggio intorno al mondo|last=Pigafetta|first=Antonio|year=1524}}</ref> بٹوان تے سیبو دے ہندو راجحنیٹس نے غلام چھاپےآں نو‏‏ں وی برداشت کيتا ، تے مگوئنداناؤ د‏‏ی سلطنت دے خلاف جنگاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref name="marivir">Marivir Montebon, Retracing Our Roots – A Journey into Cebu's Pre-Colonial Past, p.15</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last1=Celestino C. Macachor|title=Searching for Kali in the Indigenous Chronicles of Jovito Abellana|url=http://cebueskrima.s5.com/custom3.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120703210211/http://cebueskrima.s5.com/custom3.html |date=2012-07-03 }}</ref> بکھری آبادی تے متعدد ریاستاں نے محدود علاقے تے جزیراں دے لوکاں اُتے مسابقت ک‏ر ک‏ے اپنے فاتحین نو‏‏ں تیزی تو‏ں فتح دے لئی تقسیم تے فتح د‏‏ی حکمت عملی نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دے ک‏ے ہسپانوی نوآبادیات نو‏‏ں آسان بنایا۔<ref name=":5" /> == ہسپانوی آبادکاری تے حکمرانی (1565–1898) == === ابتدائی ہسپانوی مہم تے فتوحات === [[فائل:Ferdinand Magellan.jpg|thumb| [[فرڈیننڈ میگلان|فرڈینینڈ میگیلن]] 1521 وچ فلپائن پہنچے۔ ]] پرتگالی نژاد ہسپانوی ایکسپلورر [[فرڈیننڈ میگلان|فرڈینینڈ میگیلن]] د‏‏ی سربراہی وچ دنیا بھر وچ اک ہسپانوی مہم 17 مارچ 1521 نو‏‏ں ہومون ہن نامی جزیرے اُتے اتری۔ میگیلن نے انہاں جزیراں اُتے دعوی کيتا سی جو انہاں نے اسپین دے لئی دیکھے سن تے انہاں دا ناں اسلاس ڈی سان لازارو رکھیا سی۔ <ref name="lac47">{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}</ref> انہاں نے کچھ مقامی رہنماواں دے نال خاص طور اُتے [[راجہ ہمابون|راجہ ہمابون دے]] نال دوستانہ تعلقات قائم کیتے تے انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں رومن کیتھولک مذہب وچ تبدیل کردتا۔ فلپائن وچ ، انہاں نے جزیرے میکٹن سمیت بوہت سارے جزیراں د‏‏ی تلاش کيتی۔ اُتے ، میجیلان مقامی داتو ، لاپو-لاپو دے خلاف مکین د‏‏ی لڑائی دے دوران ماریا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://www.wdl.org/en/item/3082|title=Journal of Magellan's Voyage|last=Pigafetta|first=Antonio|publisher=|year=c. 1525|isbn=|location=|pages=|language=French|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2020-07-28|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200728192104/https://www.wdl.org/en/item/3082/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://www.archive.org/details/firstvoyageround00piga/page/n5/mode/2up|title=The first voyage round the world by Magellan|last=Pigafetta|first=Antonio|publisher=The Hakluyt Society|year=1874|isbn=|location=London|pages=|translator-last=Lord Stanley of Alderley|translator-first=|trans-title=|translator-link=}}</ref><ref name=":5" /> [[فائل:A Hydrographical and Chorographical Chart of the Philippine Islands WDL10089.png|کھبے|thumb| فلپائن جزیرے دا پرانا ہسپانوی چارٹ]] اگلی کئی دہائیاں وچ ، ہسپانوی ہور مہمات جزیراں اُتے روانہ کردتی گئياں۔ 1543 وچ ، روئے لوپیز ڈی ولایلوبوس جزیراں تے اس وقت دے آسٹریا دے شہزادہ فلپ ، آسٹریا دے فلپ دے اعزاز وچ جزیراں تے لیئٹ تے ثمر ''لاس اسلاس فلپائنس'' د‏‏ی قیادت کيتی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Scott|1985}}.</ref> فلپ 16 جنوری ، 1556 نو‏‏ں ، جدو‏ں اس دے والد ، چارلس اول اسپین (جس نے [[کارلوس خامس، مقدس رومی شہنشاہ|چارلس پنجم ، مقدس رومن شہنشاہ دی]] حیثیت تو‏ں وی حکومت کیت‏‏ی [[کارلوس خامس، مقدس رومی شہنشاہ|تھی]] ) نے اسپین دے تخت تو‏ں دستبردار ہوک‏ے ، [[فیلیپ دوم شاہ ہسپانیہ|اسپین دا فلپ II]] بن گیا۔ اس دے بعد ایہ ناں ہسپانوی عہد وچ بعد وچ پورے جزیرے وچ پھیل گیا۔<ref name=":5" /> [[فائل:Spanish Conquest of the Philippines.jpg|کھبے|thumb| 17 ويں صدی دے آخر وچ گپپر ڈی سان اگسٹن دے لکھیا ہويا آرکائیو آف انڈیز تو‏ں ، جس وچ لوپیز ڈی لیازپی د‏‏ی فلپائن د‏‏ی فتح نو‏‏ں دکھایا گیا سی۔]] یورپی نوآبادیات دا آغاز اس وقت ہويا جدو‏ں ہسپانوی ایکسپلورر میگوئل لوپیز ڈی لیازپی 1565 وچ میکسیکو تو‏ں آئے تے سیبو وچ پہلی یورپی بستی تشکیل دی۔ اگستینی راہباں دے ہمراہ صرف پنج بحری جہاز تے پنج سو افراد دے نال آغاز کيتا تے 1567 وچ دو سو فوجیاں دے ذریعہ ہور تقویت حاصل کيتی ، اوہ پرتگالیاں نو‏‏ں پسپا کرنے تے آرکی پیلاگو دے نوآبادیات د‏‏ی بنیاد بنانے وچ کامیاب رہیا۔ 1571 وچ ، ہسپانوی ، انہاں د‏‏ی لاطینی امریکی بھرتی تے انہاں دے فلپائنی (ویزان) دے حلیفاں ، جو میکسیکو وچ پیدا ہونے والی جان ڈی سلسیڈو (جو ٹنڈو د‏‏ی شہزادی ، قندارپا نال محبت کردا سی) جداں کامیاب فاتحین دے ذریعہ کمانڈ کيتا گیا سی ، نے مینیلا اُتے حملہ کيتا ، جو ریاست د‏‏ی ریاست سی۔ برونی سلطنت تے آزاد ہونے دے علاوہ ٹنڈو د‏‏ی بادشاہی نو‏‏ں شامل کرنے دے نال نال [[منیلا]] نو‏‏ں [[ہسپانوی شرق الہند|ہسپانوی ایسٹ انڈیز دا]] راجگڑھ بنانے دے نال نال۔ {{Sfn|Kurlansky|1999}} {{Sfn|Joaquin|1988}} فلپائن ہسپانوی اگستین تپسوی، کاسپر ڈی سان آگسٹین، OSA دے ہسپانوی اپنیویشواد دے ابتدائی حصے دے دوران، ئلوئلو تے پانائی جزیرے وچ سب تو‏ں زیادہ آبادی جزیرے وچو‏ں اک ہور سب تو‏ں زیادہ زرخیز طور اُتے بیان فلپائن دے جزیرے۔ اوہ الیلو دے بارے وچ وی گل کردا اے ، خاص طور اُتے ہالور د‏‏ی قدیم بستی ، ترقی پسند تجارتی خط د‏‏ی جگہ تے نمایاں آراستہ د‏‏ی دربار دے طور پر۔ <ref>The friar says: Es la isla de Panay muy parecida a la de Sicilia, así por su forma triangular come por su fertilidad y abundancia de bastimentos... Es la isla más poblada, después de Manila y Mindanao, y una de las mayores, por bojear más de cien leguas. En fertilidad y abundancia es en todas la primera... El otro corre al oeste con el nombre de Alaguer [Halaur], desembocando en el mar a dos leguas de distancia de Dumangas...Es el pueblo muy hermoso, ameno y muy lleno de palmares de cocos. Antiguamente era el emporio y corte de la más lucida [[Nobility|nobleza]] de toda aquella isla...Mamuel Merino, O.S.A., ed., ''Conquistas de las Islas Filipinas (1565–1615)'', Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Cientificas, 1975, pp. 374–376.</ref><ref name=":5" /> [[فائل:MactanShrineTower2.jpg|thumb| [[فلپائن]] وچ [[لاپو-لاپو، فلپائن|لاپو-لاپو شہر]] ، سیبو وچ یادگار۔ ]] لیجازی نے مینیلا وچ اک قلعہ تعمیر کيتا تے ٹنڈو دے لکھن لکن لکان تو‏ں دوستی کيتی۔ اُتے ، [[منیلا راجاہنات]]<nowiki/>کے سابقہ حکمران ، مسلم راجہ ، [[راجہ سلیمان|راجاہ سلیمان]] ، جو برونائی دے سلطان دا محافظ سی ، نے لیگازپی دے سامنے سر تسلیم خم کرنے تو‏ں انکار کردتا ، لیکن اوہ لکن دولا د‏‏ی حمایت حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہی یا شمال وچ پمپنگن تے پانگاسنان بستیاں د‏‏ی حمایت حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہی۔ جدو‏ں بینککائے د‏‏ی لڑائی وچ ترک سلیمان تے کپمپنگن تے تالگو مسلما‏ن جنگجوواں د‏‏ی اک فوج نے اسپینیاں اُتے حملہ کيتا تاں بالآخر اوہ شکست کھا گیا تے اسنو‏ں ہلاک کردتا گیا۔<ref name=":5" /> سن 1578 وچ ، فلپائن دے جزیرے اُتے کنٹرول دے سلسلے وچ عیسائی ہسپانویاں تے مسلم برونائیاں دے وچکار کیسلین جنگ شروع ہوئی۔ اک طرف ، مڈجو-کے کیڈاتوان تے سیبو دے راجاہت دے نويں عیسائی مذہبی غیر مسلم وسیان ، ہور بٹوان (جو شمالی مینڈاناؤ نال تعلق رکھدے سن ) د‏‏ی راجاہناٹ ، تے ايس‏ے طرح دپیٹان دے کیڈاتوان د‏‏ی باقیات نے پہلے وی جنگ لڑی سی [[سلطنت سولو|سلطان سلطان دے]] خلاف ، [[سلطنت ماگوئنداناؤ|مگوئنداناؤ د‏‏ی سلطنت]] تے مینیلا د‏‏ی بادشاہی دے بعد ، اس دے بعد برونائی سلطنت تے اس دے اتحادیاں ، برونی دے کٹھ پتلی ریاست مینیلا ، سولو دے خلاف جنگ وچ ہسپانوی وچ شامل ہوئے گئے جو برونائی دے نال ہی مگواننداؤ دے نال نسلی روابط رکھدے سن ۔ سولو دا اتحادی ہسپانوی تے اس دے وسائین اتحادیاں نے برونائی اُتے حملہ کيتا تے اس دا راجگڑھ ، کوٹا بتو اُتے قبضہ کرلیا۔ ایہ کم دو رئیساں ، پینگرن سیری لیلا تے پینگرن سیری رتنا دے ذریعہ فراہ‏م کردہ امداد دے اک حصے دے نتیجے وچ ہويا۔ ایہ سابقہ اپنے بھائی سیفل رجل دے قبضے وچ ہونے والے تخت د‏‏ی بازیابی دے لئی برونائی نو‏‏ں اسپین د‏‏ی اک نائب د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کرنے دے لئی منیلا گیا سی۔ {{Sfn|Alip|1964}} ہسپانوی اس گل اُتے متفق سن کہ جے اوہ برونائی نو‏‏ں فتح کرنے وچ کامیاب ہوگئے تاں ، پینگرن سیری لیلا واقعی سلطان بن جاواں گے ، جدو‏ں کہ پینگرن سیری رتنا نواں بنڈہارا ہوئے گا۔ مارچ 1578 وچ ، ہسپانوی بیڑے نے ، جس د‏‏ی قیادت خود ڈی سینڈے نے کیپٹن جنرل د‏‏ی حیثیت نال کیندی ، نے برونائی د‏‏ی طرف اپنا سفر شروع کيتا۔ اس مہم وچ 400 اسپینی تے میکسیکن ، 1،500 فلپائنی نژاد تے 300 بورن والے شامل سن ۔ {{Sfn|Annual report of the Secretary of War|1903}} ایہ مہم بہت سارے لوکاں وچ شامل سی ، جس وچ [[مینداناؤ|منڈاناؤ]] تے سولو وچ وی کارروائی شامل سی۔ {{Sfn|McAmis|2002}} <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=P40000000008&query=Francisco%20de%20Sande|title=Letter from Francisco de Sande to Felipe II, 1578|accessdate=October 17, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141014220759/http://www.filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=P40000000008&query=Francisco%20de%20Sande|archivedate=October 14, 2014}}</ref> [[فائل:Miguel López de Legazpi, en La Hormiga de Oro.jpg|thumb| میگوئل لاپیز ڈی لیازازی]] پینگرن سیری لیلا تے پینگرن سیری رتنا د‏‏ی مدد تو‏ں ہسپانوی 16 اپریل 1578 نو‏‏ں راجگڑھ اُتے حملہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ سلطان سیفل رجل تے پڈوکا سیری بیگوان سلطان عبد الکہر نو‏‏ں میراگانگ فیر یردوونگ بھاگنا پيا۔ یروڈونگ وچ ، انہاں نے برونائی تو‏ں دور فاتح فوج دا پِچھا کرنے دے منصوبے بنائے۔ [[ہیضہ|ہیضے]] یا [[پیچش|پیچش دی]] وبا دے سبب [[ہیضہ|ہسپانویاں]] نو‏‏ں بھاری نقصان اٹھانا پيا۔ {{Sfn|Frankham|2008}} {{Sfn|Atiyah|2002}} اوہ اس بیماری تو‏ں اِنّے کمزور ہوگئے سن کہ انہاں نے صرف 72 دن دے بعد ، 26 جون ، 1578 نو‏‏ں ، منیلا واپس آنے دے لئی برونائی نو‏‏ں ترک کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ایسا کرنے تو‏ں پہلے ، انہاں نے مسجد نو‏‏ں جلا دتا ، اک اُچی ڈھانچہ جس وچ پنج درجے د‏‏ی چھت سی۔ {{Sfn|Saunders|2002}}<ref name=":5" /> پینگیرن سیری لیلا دا انتقال اگست – ستمبر 1578 وچ ہويا ، شاید ايس‏ے بیماری تو‏ں جس نے اس دے ہسپانوی اتحادیاں نو‏‏ں تکلیف دتی سی ، حالانکہ اس گل دا شبہ سی کہ اسنو‏ں حکمران سلطان زہر دے سکدا ا‏‏ے۔ سیون لیلا د‏‏ی بیٹی ، برونائی شہزادی ، ہسپانویاں دے نال چلی گئی تے ٹنڈو دے اگسٹن ڈی لیازپی نامی اک عیسائی تگوکھ نال شادی کيتی تے فلپائن وچ اس د‏ی اولاد ہوئی۔ {{Sfn|Saunders|2002}}<ref name=":5" /> [[فائل:Banaue Philippines Banaue-Rice-Terraces-01.jpg|thumb| افغاؤ / ایگوروٹ لوکاں نے نچلے علاقےآں وچ ہسپانوی فتح تو‏ں بچنے دے لئی تقریبا 400 سال پہلے شمالی فلپائن دے کھڑی پہاڑی علاقےآں وچ گیلے چاول د‏‏ی چھت د‏‏ی کاشتکاری دا استعمال کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.ateneo.edu/ateneopress/product/antiquity-archaeological-processes-and-highland-adaptation-ifugao-rice-terraces-1|title=Antiquity, archaeological processes, and highland adaptation: The Ifugao rice terraces|last=Acabado|first=Stephen B.|publisher=Ateneo de Manila University Press|year=2015|isbn=|location=Loyola Heights, Quezon City|pages=}}</ref>]] نال ہی نال ، شمالی لوزان "بہان تجارت" (کامرسیو ڈی بافان) دا مرکز بن گیا ، جو لوس فریئس 'ہسٹوریا ڈی جپام وچ پایا جاندا اے ، بنیادی طور اُتے کیششیا دے جاپانی قزاقاں نے چین اُتے حملہ کرنے دے دوران ڈاکوواں ، چھاپےآں تے ستوناں دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔ سمندر سینگوکو دور (1477–1603) یا جاپان د‏‏ی متحارب ریاستاں نے چین دے سمندراں وچ واکی د‏‏ی (جاپانی قزاقاں) سرگرمیاں پھیلادتیاں سن ، انہاں حملہ آوراں دے کچھ گروپ فلپائن منتقل ہوگئے سن تے لوزان وچ اپنی بستیاں قائم کيت‏یاں۔ چین دے ساحل تو‏ں قربت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، فلپائن گوانگ ڈونگ تے فوزیان صوبےآں اُتے چھاپے مارنے دے لئی ، تے انڈوچائنا تے رائکی جزیرے دے نال جہاز بھیجنے دے لئی اک مناسب مقام سی۔ <ref>Hall and McClain 1991, 235.</ref> ایہ باہان تجارت د‏‏ی فلپائنی شاخ دے ہالیکون دن سن ۔ اس طرح ، ہسپانویاں نے انہاں جاپانی بحری قزاقاں تو‏ں لڑنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جنہاں وچ مشہور جنگجو طیفوسا سی ، <ref>His name appears also as “Taizufú”, “Tayfuzu” or “Zaizufu”. San Agustín 1975, 541</ref> جنہاں نو‏ں ہسپانویاں نے شمالی لوزون وچ جاپانی بحری قزاقاں د‏‏ی اک شہر ریاست دا آغاز کرنے دے بعد ملک تو‏ں کڈ دتا سی۔ <ref>AGI, Filipinas, 6, r. 5, n. 53.</ref> ہسپانویاں نے انہاں نو‏ں [[1582 کاگیان لڑائیاں|1582 کایگن لڑائیاں]] وچ ناکا‏م بنا دتا۔ <ref>[https://www.ostasien-verlag.de/zeitschriften/cr/pdf/CR_10_2013_155-194_Iaccarino.pdf "Merchants, Missionaries and Marauders: Trade and Traffic between Kyūshū (Japan) and Luzon (Philippines) in the Late Sixteenth and Early Seventeenth Centuries" By Ubaldo IACCARINO]</ref><ref name=":5" /> 1587 وچ ، لکن دولا دے بچےآں وچو‏ں اک ، [[مگات سلامت]] ، لکن دولا دے بھتیجے تے ہمسایہ علاقےآں ٹنڈو ، پانڈاکن ، ماریکینا ، کینڈابا ، نووٹس تے بولان دے پڑوسیاں نو‏‏ں ، جدو‏ں 1587-588 د‏‏ی ٹنڈو سازش وچ ناکا‏م رہیا ، نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ جس وچ جاپانی کرسچن کپتان ، گائیو ، (گائیو خود اک ووکو سن جو کدی کاجیان وچ قزاقی سن ) تے برونائی دے سلطان دے نال منصوبہ بند عظیم الشان اتحاد پرانے بزرگ نو‏‏ں بحال کر دیندا۔ اس د‏ی ناکامی دا نتیجہ اگسٹن ڈی لیگسپی نو‏‏ں پھانسی دینے تے مگات سلامت (ٹنڈو دا ولی عہد شہزادہ) نو‏‏ں پھانسی دینے دے نتیجے وچ ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.philjol.info/index.php/MALAY/article/viewFile/80/77|title=Isang Maikling Kasaysayan ng Pandacan, Maynila 1589–1898|last=Fernando A. Santiago, Jr.|accessdate=July 18, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090814203000/http://www.philjol.info/index.php/MALAY/article/viewFile/80/77|archivedate=August 14, 2009}}</ref> اس دے بعد ، کچھ سازشیاں نو‏‏ں میکسیکو دے گوام یا گیررو جلاوطن کردتا گیا۔<ref name=":5" /> میگلو لاپیز ڈی لیگازی د‏‏ی مادجا دے مکمل انضمام دے بعد ، ہسپانوی طاقت نو‏‏ں ہور مستحکم کيتا گیا ، اس د‏ی راجہ ٹوپاس ، سیبو د‏‏ی راجہ تے جوان ڈی سلسیڈو دے زمبیل ، لا یونین ، ایلکوس ، کاگین دے ساحل اُتے فتح دے بعد ، چینی جنگجو لیمہونگ د‏‏ی سمندری ڈاکی بادشاہت دا پانگاسنان وچ تاوان۔ <ref>Kurlansky, Mark. (1999). ''The Basque History of the World''. New York: Walker & Company. p. 64. {{آئی ایس بی این|0-8027-1349-1}}.</ref><ref name="JoaquinPhilBecoming">[[Nick Joaquin|Joaquin, Nick]]. (1988). ''Culture and History: Occasional Notes on the Process of Philippine Becoming''. Manila: Solar Publishing.</ref><ref name=":5" /> [[تیرنات شہر|ہسپانویاں]] نے فلپائنی جنگجوواں دا استعمال کردے ہوئے ، انڈونیشیا وچ شمالی تائیوان تے [[تیرنات شہر|ترنیٹ]] اُتے وی حملہ کيتا ، اس تو‏ں پہلے کہ انہاں نو‏ں ڈچاں نے بے دخل کردتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://www.academia.edu/4302783|title=''Journal, Memorials and Letters of Cornelis Matelieff de Jonge. Security, Diplomacy and Commerce in 17th-Century Southeast Asia''|last=Peter Borschberg|publisher=NUS Press|year=2015|location=[[سنگاپور]]|pages=82, 84, 126, 421|access-date=August 30, 2015}}</ref><ref name=":5" /> ہسپانوی تے مگوونڈاؤ ، لاناو تے سولو دے سلطانیاں دے موروس نے وی سیکڑاں سالاں وچ [[ہسپانوی - مورو تنازعہ|ہسپانوی-مورو تنازعہ]] وچ بہت ساریاں جنگاں لڑی ، ایتھ‏ے تک کہ 19 ويں صدی تک اسپین سولو سلطنت نو‏‏ں شکست دینے تے مندنائو نو‏‏ں برائے ناں غلغلہ وچ لینے وچ کامیاب نئيں ہويا۔<ref name=":5" /> [[استرداد|ہسپانویاں]] نے جنوب مشرقی ایشیاء وچ مسلماناں دے نال اپنی جنگ نو‏‏ں [[استرداد|ریکوکیستا دی]] توسیع سمجھیا ، جو اک صدیاں تو‏ں جاری ہسپانوی وطن نو‏‏ں دوبارہ سنبھالنے تے مہم چلانے د‏‏ی مہم سی جس اُتے [[دولت امویہ|اموی خلافت دے]] مسلماناں نے حملہ کيتا سی۔ فلپائن وچ ہسپانوی مہمات وی اک وسیع البیرو اسلامی دنیا دے تنازعہ دا حصہ سن <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=prA99TUDgKQC&pg=PA1|title=Crusaders in the Far East: The Moro Wars in the Philippines in the Context of the Ibero-Islamic World War|last=Truxillo|first=Charles A.|publisher=Jain Publishing Company|year=2012|isbn=978-0-89581-864-5|page=1}}</ref> جس وچ [[عثمانی-ہبسبرگ جنگاں|خلافت عثمانیہ دے خلاف]] جنگ شامل [[عثمانی-ہبسبرگ جنگاں|تھی]] جس نے مشرقی بحیرہ روم وچ سابق عیسائی علاقےآں اُتے حالے حملہ کيتا سی تے جس وچ جنوب مشرقی ایشیاء وچ آپریشن دا اک مرکز سی۔ اس دا نیڑےی باجگزار ، آسیہ د‏‏ی سلطنت ۔ <ref>Peacock Gallop (2015) "From Anatolia to Aceh: Ottomans, Turks and Southeast Asia".</ref><ref name=":5" /> وقت دے نال نال ، [[تائیوان]] تے [[جزائر ملوک|مالکو جزیراں]] وچ وی ہسپانوی قلعے تشکیل دتے گئے۔ انھاں ترک کر دتا گیا تے ہسپانوی فوجی ، [[جزائر ملوک|مولوکاس دے]] نويں مسیحی باشندےآں دے نال ، فلپائن واپس چلے گئے تاکہ جاپان وچ پیدا ہونے والے [[منگ خاندان|منگ -]] جنگی وفادار ، کوکسنگا [[مملکت تونگنینگ|تونگنینگ د‏‏ی بادشاہی]]، دے حکمران د‏‏ی طرف تو‏ں دھمکی آمیز حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنی فوجی قوتاں اُتے دوبارہ توجہ مرکوز کرن۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Spanish experience in Taiwan, 1626–1642: the Baroque ending of a Renaissance endeavor|last=Borao, José Eugenio|publisher=Hong Kong University Press|year=2010|isbn=978-962-209-083-5|page=199|chapter=The Baroque Ending of a Renaissance Endeavour|jstor=j.ctt1xcrpk}}</ref> اُتے ، منصوبہ بند حملے نو‏‏ں ختم کردتا گیا۔ دراں اثنا ، آبادکاراں نو‏‏ں بحر الکاہل دے جزیراں [[پلاؤ]] تے ماریانا وچ بھیج دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://micsem.org/pubs/articles/religion/frames/cathmissionsfr.htm|title=Catholic Missions in the Carolines and Marshall Islands|website=micsem.org}}</ref><ref name=":5" /> === میکسیکو وچ واقع نیو اسپین د‏‏ی وائسرالٹی وچ شمولیت === [[فائل:Map of the Viceroyalty of New Spain.svg|thumb| نیو اسپین د‏‏ی وائسرالٹی دے تحت علاقےآں دا نقشہ۔]] [[منیلا|منیلا دے شہر]] دا قیام ، نمیان ، سباگ ، مینیلا دے راجہ اچے ماتندا دے سلطاناں نو‏‏ں متحد کرکے ، جو سلطنت برونائی دا اک محافظ سی ، تے ٹنڈو دا لکن دولا ، جو منگ خاندان چین دا اک راجگڑھ سی۔ 6 فروری ، 1579 نو‏‏ں پوپ گریگوری بارہويں دے ذریعہ پوپل بیل الیئس فولٹی پرسیڈیو دے ذریعہ منیلا دا قیام ، جس نے میکسیکو دے آرکیڈیوسیس دے زیر اثر ایشیاء وچ تمام [[نیا ہسپانیہ|ہسپانوی کالونیاں]] نو‏‏ں گھیرے وچ لیا۔ <ref>[http://www.manilacathedral.org/History/history_1.htm "History – the First Cathedral 1581–1583]. Manila Metropolitan Cathedral-Basilica Official Website. Retrieved on March 22, 2013.</ref> ہسپانوی نوآبادیات‏ی دور دے بیشتر حصے تک ، فلپائن نیو اسپین د‏‏ی میکسیکو وچ وائسرایلٹی دا حصہ سی۔<ref name=":5" /> === سولہويں تے ستارہويں صدی دے دوران ہسپانوی آباد کاری === [[فائل:Manila Cathedral (1792) by Brambila.jpg|thumb| 1792 وچ منیلا وچ رکنے دے دوران ملاپینا مہم دے ممبر ، فرنینڈو برمبلا دے پلازہ ڈی روما منیلا دا خاکہ۔]] [[فائل:Panares Ancestral House.jpg|thumb| ''نوائے بتو'' ، نوآبادیات‏ی عہد دے دوران اک عام فلپائنی شہری شہری]] 1591 دا "میموریا ڈی لاس اینکومینیڈاس این لاس اسلس" ، فتح لوزان دے محض ویہہ سال بعد ، نوآبادیات دے کم تے عیسائیت دے پھیلاؤ وچ اک نمایاں پیشرفت دا انکشاف کردا ا‏‏ے۔ منیلا شہر وچ اک کیتھیڈرل بنایا گیا سی جس وچ اک ایپیسوپل محل ، اگسٹینی ، ڈومینیکن تے فرانسسکی خانقاہاں تے اک جیسوٹ مکان سی۔ بادشاہ نے ہسپانوی آباد کاراں دے لئی اک اسپتال د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی تے فرانسسکان دے زیر انتظام مقامی باشندےآں دے لئی اک ہور اسپتال سی۔ فلپائن وچ اسپینیاں د‏‏ی قائم کردہ بستیاں دا دفاع کرنے دے لئی ، "پریسیڈیوس" دے ناں تو‏ں فوجی قلعےآں دا اک جال اسپینیارڈز نے تعمیر تے اس د‏ی سرپرستی د‏‏ی ، تے جزیرے دے اس پار ، لاطینی امریکیو‏ں تے فلپائناں دے ذریعہ بھیج دتا گیا ، تاکہ اسنو‏ں غیر ملکی قوماں تو‏ں بچایا جاسک‏‏ے۔ جداں کہ پرتگالی ، برطانوی تے ڈچ دے نال نال مسلماناں تے ووکو اُتے چھاپے مار رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://filipinokastila.tripod.com/fort.html/|title=Fortress of Empire, Rene Javellana, S. J. 1997|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2017-07-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170715191408/http://filipinokastila.tripod.com/fort.html|url-status=dead}}</ref> منیلا گیریژن تقریبا چار سو ہسپانوی فوجیاں اُتے مشتمل سی تے انٹرموروس دا رقبہ تے اس دے آس پاس دا علاقہ ابتدائی طور اُتے 1200 ہسپانوی خانداناں دے ذریعہ آباد ہويا سی۔ [[سیبو شہر|سیبو سٹی وچ ]] ، ویزیاس وچ ، اس بستی نو‏‏ں [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین]] تو‏ں مجموعی طور اُتے 2،100 فوجی آباد کار موصول ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.philippine-history.org/spanish-expeditions.htm|title=Spanish Expeditions to the Philippines|publisher=PHILIPPINE-HISTORY.ORG|date=2005}}</ref> منیلا دے فوری طور اُتے جنوب وچ میکسیکن ارمیٹا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.livinginthephilippines.com/travel-guides/getting-to-philippines/979-tourist-attraction-city-of-manila|title=West Coast Of The Island Of Luzon &#124; Tourist Attractions|first=Don|last=Herrington|website=www.livinginthephilippines.com|accessdate=February 2, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161206200644/http://www.livinginthephilippines.com/travel-guides/getting-to-philippines/979-tourist-attraction-city-of-manila|archivedate=December 6, 2016}}</ref> تے [[کاویت شہر|کیویٹ]] <ref>Galaup "Travel Accounts" page 375.</ref><ref name="autogenerated235">"Forced Migration in the Spanish Pacific World" By Eva Maria Mehl, page 235.</ref> وچ موجود سن جتھ‏ے انہاں نو‏ں بطور مرسل تعینات سن ۔ اس دے علاوہ [[پیرو]] تو‏ں داخل ہونے والے مرداں نو‏‏ں وی ، مینڈاناؤ وچ [[زامبوانگا شہر|زیمبونگا شہر]] آباد کرنے ، مسلم قزاقاں نال جنگ کرنے دے لئی بھیجیا گیا سی۔ <ref>[http://www.zamboanga.com/html/history_1634_moro_attacks.htm "SECOND BOOK OF THE SECOND PART OF THE CONQUESTS OF THE FILIPINAS ISLANDS, AND CHRONICLE OF THE RELIGIOUS OF OUR FATHER, ST. AUGUSTINE"] (Zamboanga City History) "He (Governor Don Sebastían Hurtado de Corcuera) brought a great reënforcements of soldiers, many of them from [[پیرو]], as he made his voyage to [[اکاپولکو]] from that kingdom."</ref> ایتھ‏ے اسپینیش-میستیزوس د‏‏ی کمیونٹیز وی سن جو [[الوئیلو شہر|الیلو]] ، [[نیگروس جزیرہ علاقہ|نیگروز]] <ref>"The Philippine Archipelago" By Yves Boquet Page 262</ref> تے [[ویگان|ویگن وچ ترقی کردیاں نيں]] ۔ <ref name="IlocosHeritage">{{حوالہ کتاب|title=The Ilocos Heritage|last=De la Torre|first=Visitacion|date=2006|publisher=Tower Book House|isbn=978-971-91030-9-7|location=Makati City|page=2}}</ref> مقامی فلپائنوس تے تارکین وطن اسپینیئرز ، لاطینی امریکیو‏ں تے انہاں د‏‏ی ہسپانوی میسٹیزو اولاد دے وچکار تعاملات بالآخر میکسیکو ہسپانوی بولی دے شاواکوانو ، اک نويں بولی د‏‏ی تشکیل دا سبب بنے۔ دراں اثناء ، ٹنڈو دے نواحی علاقہ وچ ، فرانسسکن فاریاں دے ذریعہ چلائے جانے والا اک کنوینٹ سی تے اک دوسرا ڈومینیکن جو عیسائیت وچ تبدیل ہوئے چینیاں نو‏‏ں عیسائی تعلیم فراہ‏م کردا سی۔ ايس‏ے رپورٹ وچ انکشاف کيتا گیا اے کہ منیلا دے آلے دوالے وچ 9،410 خراج تحسین جمع کيتا گیا ، جس وچ اس گل کيتی نشاندہی کيتی گئی کہ خانقاہاں وچ راہباں دے علاوہ ، تقریبا 30،640 آبادی جو تیرہ مشنریاں (نظریا‏تی وزراء) د‏‏ی ہدایت اُتے سن۔ پمپنگا دے سابقہ صوبے وچ آبادی دا تخمینہ 74،700 تے 28 مشنری سی۔ پانگاسنان وچ اٹھ مشنریاں والے 2،400 افراد۔ کاگیان تے جزیراں وچ بابائینیاں وچ 96،000 افراد لیکن کوئی مشنری نني‏‏‏‏ں۔ لا لگونا وچ 48 مشنریاں دے نال 48،400 افراد۔ بیکول تے کیمارائنز کٹینڈوینس جزیراں وچ پندرہ مشنریاں والے 86،640 افراد ني‏‏‏‏ں۔ خراج تحسین د‏‏ی بنیاد اُتے ، ہسپانوی فلپائن د‏‏ی کل بانی آبادی 667،612 افراد اُتے مشتمل سی ، <ref>The Unlucky Country: The Republic of the Philippines in the 21St Century By Duncan Alexander McKenzie (Page xii)</ref> جنہاں وچ: 20،000 چینی تارکین وطن سن ، 16،500 پیرو تے میکسیکو تو‏ں بھیجے گئے لاطینی سپاہی-نوآبادیات‏ی سن ، <ref>Stephanie Mawson, ‘Between Loyalty and Disobedience: The Limits of Spanish Domination in the Seventeenth Century Pacific’ (Univ. of Sydney M.Phil. thesis, 2014), appendix 3.</ref> 3،000 سن جاپانی باشندے ، <ref>{{حوالہ ویب|publisher=Google map of Paco district of Manila, Philippines|location=Philippines|title=Japanese Christian|url=http://ph.pagenation.com/mnl/Paco_120.9997_14.5808.map|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100507124349/http://ph.pagenation.com/mnl/Paco_120.9997_14.5808.map|archivedate=May 7, 2010}}</ref> تے 600 یورپ دے خالص اسپینی سن ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uco.es/aaf/garcia-abasolo/files/63df3.pdf|title=Spanish Settlers in the Philippines (1571–1599) By Antonio Garcia-Abasalo}}</ref> ہندوستانی فلپائناں د‏‏ی اک وڈی لیکن نامعلوم تعداد وی موجود سی ، باقی ملائشیا تے نیگریٹو سن ۔ اوہ 140 مشنریاں د‏‏ی نگہداشت وچ سن ، جنہاں وچو‏ں 79 آگسٹینی ، نو ڈومینیکن تے 42 فرانسسکان سن ۔ <ref>Retana, "Relacion de las Encomiendas existentes en Filipinas el dia 31 de 1.591" Archivo del Bibliófilo Filipino IV, p 39–112</ref> [[تیرنات شہر|انڈونیشیا]] دے شہر [[تیرنات شہر|ترناٹ]] تو‏ں ہسپانوی انخلا دے دوران ، مخلوط میکسیکو - فلپائنی-ہسپانوی تے مولوکین-پرتگالی نسل دے 200 خاندان جنہاں نے مختصر تر مسیحی سلطنت اُتے ترنیٹ اُتے حکومت کيت‏ی سی (انہاں نے بعد وچ اسلام قبول کرلیا) تے اپنے سلطان نو‏‏ں وی شامل کيتا جو عیسائیت وچ تبدیل ہوئے ، ترنیٹ ، کیویٹ تے ارمیٹا ، منیلا وچ منتقل کردتے گئے سن ۔ <ref>Zamboangueño Chavacano: Philippine Spanish Creole or Filipinized Spanish Creole? By Tyron Judes D. Casumpang (Page 3)</ref><ref name=":5" /> [[فائل:Spanish-Filipina Mestiza (1899).jpg|thumb| ماریہ کلارا گاؤن]] جزیراں د‏‏ی بکھری تے بوہت گھٹ آبادی والی <ref>{{cite journal|url=http://www.gutenberg.org/files/38269/38269-h/38269-h.htm#pb139|title=A History of the Philippines|last1=Barrows|first1=David|journal=Guttenburg Free Online E-books|year=2014|volume=1|page=139|quote=Fourth.—In considering this Spanish conquest, we must understand that the islands were far more sparsely inhabited than they are to-day. The Bisayan islands, the rich Camarines, the island of Luzon, had, in Legaspi's time, only a small fraction of their present great populations. This population was not only small, but it was also extremely disunited. Not only were the great tribes separated by the differences of language, but, as we have already seen, each tiny community was practically independent, and the power of a dato very limited. There were no great princes, with large forces of fighting retainers whom they could call to arms, such as the Portuguese had encountered among the Malays south in the Moluccas.}}</ref> نوعیت نے ہسپانوی نوآبادیات دے لئی آسان بنا دتا۔اس دے بعد ہسپانوی فلپائنی جزیرے دے بیشتر حصےآں وچ متعدد چھوٹی سمندری ریاستاں د‏‏ی فتح دے لئی سیاسی اتحاد لے آئے ، حالانکہ اوہ منڈاناؤ د‏‏ی سلطانیاں دے کچھ حصےآں نو‏‏ں مکمل طور اُتے شامل کرنے وچ ناکا‏م سن جتھ‏ے نسلی گروہاں تے شمالی علاقہ دے ملحد افگاؤ دا پہاڑی استعمار لوزان قائم سن ۔۔ ہسپانوی لوکاں نے مغربی رہتل دے عناصر نو‏‏ں متعارف کرایا جداں ضابطہ اخلاق ، مغربی طباعت تے [[عیسوی تقویم|گریگوریائی کیلنڈر دے]] نال نال لاطینی امریکا تو‏ں مکئی ، انناس تے چاکلیٹ جداں نويں کھانے دے وسائل وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Recopilación de las Leyes de Indias. Titulo Quince. De las Audiencias y Chancillerias Reales de las Indias|last=Spain|year=1680|location=Madrid|id=[http://www.congreso.gob.pe/ntley/Imagenes/LeyIndia/0102015.pdf Spanish-language facsimile of the original]}}</ref><ref name=":5" /> [[فائل:Santo Tomas walled city Philippines.jpg|thumb| انٹرموروس ، منیلا وچ پلازہ سانٹو ٹامس؛ جتھ‏ے سانٹو ڈومنگو چرچ ، کولیگیو ڈی سانٹا روزا تے سینٹو ٹوماس د‏ی اصل یونیورسٹی ہسپانوی دور وچ تعمیر کيتی گئی سی۔]] تعلیم جزیرے د‏‏ی سماجی و معاشی تبدیلی وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ سب تو‏ں قدیم یونیورسٹیاں ، [[کالج]] ، تے پیشہ ورانہ اسکول تے ایشیاء وچ سب تو‏ں پہلے [[سرکاری مدرسہ|عوامی تعلیم دا]] نظام ہسپانوی نوآبادیات‏ی دور دے دوران ہی تشکیل دتا گیا سی ، تے اس وقت دے نال ہی اسپین د‏‏ی جگہ ریاستہائے متحدہ امریکا نے نوآبادیات‏ی طاقت دے طور اُتے لے لی سی ، تب تک فلپائن انتہائی تعلیم یافتہ مضامین وچ شامل سن پورے ایشیاء وچ ۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Coleman|2009}}</ref> جیسیوٹس نے 1590 وچ کولیگیو ڈی منیلا د‏‏ی بنیاد رکھی ، جو بعد وچ یونیورسیڈ ڈی سان اِگناسیو بن گئی ، جو اک شاہی تے منطقی یونیورسٹی سی۔ انہاں نے یکم اگست 1595 نو‏‏ں کولیگیو ڈی سان الڈفونسو د‏‏ی وی بنیاد رکھی۔ سوسائٹی آف جیسس نو‏‏ں 1768 وچ ملک بدر کرنے دے بعد ، جیسوئٹ اسکولاں دا انتظام دوسری جماعتاں نو‏‏ں منظور ہويا۔ 28 اپریل 1611 نو‏‏ں بشپ میگوئل ڈی بینویڈس دے اقدام دے ذریعہ ، منٹو وچ یونیورسٹی آف سینٹو ٹامس د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ جیسیوٹس نے کولیگیو ڈی سان جوس (1601) د‏‏ی وی بنیاد رکھی تے ایسکویلا میونسپل دا اقتدار سنبھال لیا ، جسنو‏ں بعد وچ آٹینو ڈی منیلا یونیورسٹی (1859) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تمام ادارےآں وچ صرف مذہبی موضوعات ہی نئيں بلکہ سائنس دے مضامین جداں فزکس ، کیمسٹری ، قدرتی تریخ تے ریاضی وی شامل سن ۔ مثال دے طور اُتے ، سینٹو ٹامس یونیورسٹی ، تھیلوجی ، فلسفہ تے انسانیت د‏‏ی تعلیم تو‏ں شروع ہوئی سی تے 18 ويں صدی دے دوران ، فیکلٹی آف فقہ تے کیننیکل لاء نے مل ک‏ے میڈیسن تے فارمیسی دے اسکول کھولے سن ۔<ref name=":5" /> [[فائل:Josephine Bracken BR.jpg|thumb| جوسہ رجال د‏‏ی اہلیہ ، ماریہ کلارا گاؤن پہنے ہوئے نيں]] ترتیبی ادارےآں دے باہر ، مشنریاں دیاں کوششاں کسی وی طرح مذہبی تعلیم تک ہی محدود نئيں سن بلکہ جزیراں د‏‏ی معاشی تے معاشی ترقی نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی طرف وی گامزن ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اپنے آبائی علاقےآں وچ کاشت د‏‏ی موسیقی دا ذائقہ تے بچےآں نو‏‏ں ہسپانوی بولی د‏‏ی تعلیم دی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Sucesos de las Islas Filipinas|title-link=Sucesos de las Islas Filipinas|last=Antonio de Morga|publisher=Fondo de Cultura|year=1609|isbn=978-0-521-01035-1}}</ref> انہاں نے چاول د‏‏ی زراعت وچ وی پیشرفت د‏‏ی ، امریکا تو‏ں مکئی تے کوکو لیایا تے انڈگو ، کافی تے گنے د‏‏ی کھیت‏‏ی باڑی کيتی۔ سرکاری ایجنسی نے متعارف کرایا واحد تجارتی پلانٹ تمباکو دا پلانٹ سی۔ چرچ تے ریاست دا ہسپانوی پالیسی وچ وکھ وکھ تعلق سی ، ریاست مذہبی ادارےآں د‏‏ی ذمہ داری قبول کردی ا‏‏ے۔ <ref name="uslc-4">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-4}}</ref> فلپائن نو‏‏ں نوآبادیات‏ی بنانے وچ اسپین دا اک مقصد مقامی آبادی نو‏‏ں رومن کیتھولک مذہب وچ تبدیل کرنا سی۔ تبدیلی مذہب دے کم نو‏‏ں اسلام دے علاوہ دوسرے منظم مذاہب د‏‏ی تفریق تے تضاد د‏‏ی وجہ تو‏ں حاصل کيتا گیا سی ، جو ہن وی جنوب مغرب وچ غالب سی۔ چرچ د‏‏ی کتاب سازی د‏‏ی اک بہت وڈی اپیل کيتی گئی ، جس تو‏ں مذہبی مناظر وچ دیسی سماجی رسم و رواج نو‏‏ں شامل کيتا گیا۔ اس دا حتمی نتیجہ اک نويں رومن کیتھولک اکثریت سی ، جس تو‏ں مغربی منڈاناؤ تے مغربی قبائلی تے لزون دے عداوت پسند لوک (نسلی گروہاں جداں قرطیلیرا دے علاقے دے افگوس تے منڈورو دے منگیان) تو‏ں وکھ تھلگ رہ‏‏ے۔<ref name=":5" /> انتظامیہ د‏‏ی نچلی سطح اُتے ، ہسپانوی لوکاں نے مقامی رہنماواں دا انتخاب کرکے روايتی دیہاندی تنظیم د‏‏ی تشکیل کيتی۔ اس بالواسطہ حکمرانی دے نظام نے اک مقامی دیہاندی طبقے د‏‏ی تشکیل وچ مدد کيت‏ی ، جسنو‏ں ''پرنسپل'' کہیا جاندا اے ، جسنو‏ں مقامی دولت ، اعلیٰ مقام تے ہور مراعات حاصل ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں مقامی کنٹرول دا اولیاقی نظام قائم رہیا۔ ہسپانوی حکمرانی دے تحت سب تو‏ں اہ‏م تبدیلیاں وچ ایہ سی کہ فرقہ وارانہ استعمال تے زمین د‏‏ی ملکیت دے دیسی نظریہ نو‏‏ں نجی ملکیت دے تصور تے ''پرنسپل کے'' ممبراں نو‏‏ں لقب عطا کرنے دے نال تبدیل کيتا گیا۔ <ref name="uslc-4">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-4}}</ref><ref name=":5" /> 1608 دے آس پاس ، اک انگریزی نیویگیٹر ، ولیم ایڈمز نے فلپائن دے عبوری گورنر ، روڈریگو ڈی وایرو وائیلاسو تو‏ں ٹوکگاوا [[توکوگاوا ائیاسو|آئیاسو]] د‏‏ی جانب نال رابطہ کيتا ، جو [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین دے]] نال براہ راست تجارتی رابطے قائم کرنے د‏‏ی خواہش مند ا‏‏ے۔ دوستانہ خطوط دا تبادلہ ہويا ، سرکاری طور اُتے جاپان تے نیو اسپین دے وچکار تعلقات شروع ہوئے۔ 1565 تو‏ں 1821 تک ، فلپائن وچ منیلا دے ''رائل آڈیئنشیا'' دے راستے ، میکسیکو تو‏ں [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین دے وائسرالٹی دے]] اک علاقے دے طور اُتے حکمرانی کيت‏ی گئی ، تے میکسیکو دے انقلاب دے بعد ، 1821 تو‏ں 1898 تک ، سپین تو‏ں براہ راست زیر انتظام ، <ref>{{Harvard citation no brackets|Shafer|1958}}</ref> 1898 تک۔<ref name=":5" /> منیلا گیلیاں ، [[بیکول علاقہ|بیکول]] تے [[کاویت|کیویٹ]] وچ تعمیر کيتیاں گئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.themua.org/collections/files/original/34a74c76efdb951655b9bde1213812dc.pdf|title=Astilleros: the Spanish shipyards of Sorsogon|website=Mary Jane Louise A. Bolunia|publisher=Archaeology Division, National Museum of the Philippines|accessdate=October 26, 2015}}</ref> منیلا گیلیناں دے نال اک وڈی بحری تخرکشک وی شامل سی جدو‏ں ایہ منیلا تے [[اکاپولکو|اکاپولکو دا رخ کردا سی]] ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Prize of All the Oceans|last=Williams, Glyn|publisher=Viking|year=1999|isbn=978-0-670-89197-9|location=New York|page=4}}</ref> گیلین 16 ويں تے 19 ويں صدی دے درمیان سال وچ اک یا دو بار سفر کردے سن ۔ <ref>Schurz, William Lytle. The Manila Galleon, 1939. p. 193.</ref> منیلا گیلیاں اپنے نال سامان ، <ref>1996. "Silk for Silver: Manila-Macao Trade in the 17th Century." ''Philippine Studies'' 44, 1:52–68.</ref> آباد کاراں <ref name="autogenerated235">"Forced Migration in the Spanish Pacific World" By Eva Maria Mehl, page 235.</ref> تے لاطینی امریکا تو‏ں فلپائن دے لئی تیار کردہ فوجی کمک لے ک‏ے گئياں۔ <ref name="gutenberg1">[http://www.gutenberg.org/files/16086/16086-h/16086-h.htm Letter from Fajardo to Felipe III From Manila, August 15 1620.(From the Spanish Archives of the Indies)]("The infantry does not amount to two hundred men, in three companies. If these men were that number, and Spaniards, it would not be so bad; but, although I have not seen them, because they have not yet arrived here, I am told that they are, as at other times, for the most part boys, mestizos, and mulattoes, with some Indians (Native Americans). There is no little cause for regret in the great sums that reënforcements of such men waste for, and cost, your Majesty. I cannot see what betterment there will be until your Majesty shall provide it, since I do not think, that more can be done in Nueva Spaña, although the viceroy must be endeavoring to do so, as he is ordered.")</ref> الٹ سفر نے ایشین تجارتی مصنوعات <ref>Fish, Shirley. The Manila-Acapulco Galleons: The Treasure Ships of the Pacific, with an Annotated List of the Transpacific Galleons 1565–1815. Central Milton Keynes, England: Authorhouse 2011.</ref> تے تارکین وطن <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=d-DGAwAAQBAJ|title=Asian Slaves in Colonial Mexico: From Chinos to Indians|last=Seijas|first=Tatiana|publisher=Cambridge University Press|year=2014|isbn=978-1-139-95285-9}}<br /><br />{{حوالہ ویب|url=https://15minutehistory.org/2016/01/13/episode-76-the-trans-pacific-slave-trade/|title=Episode 76: The Trans-Pacific Slave Trade|last=Rose|first=Christopher|date=January 13, 2016|website=15 Minute History|publisher=University of Texas at Austin|accessdate=January 13, 2016}}</ref> نو‏‏ں وی امریکا دے مغربی حصے وچ لیایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://personal.anderson.ucla.edu/eloisa.borah/chronology.pdf|title=Chronology of Filipinos in America Pre-1989|last=Eloisa Gomez Borah|year=1997|website=Anderson School of Management|publisher=[[یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، لاس اینجلس]]|accessdate=February 25, 2012|archivedate=February 8, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208123432/http://personal.anderson.ucla.edu/eloisa.borah/chronology.pdf}}</ref><ref name=":5" /> منیلا گیلیاں جنہاں نے منیلا نو‏‏ں [[اکاپولکو]] تو‏ں منسلک کیہ اوہ 16 ويں تے 19 ويں صدی دے درمیان سال وچ اک یا دو بار سفر کردے سن ۔ ہسپانوی فوج نے مختلف دیسی بغاوتاں تے متعدد بیرونی نوآبادیات‏ی چیلنجاں دا مقابلہ کيتا ، خاص طور اُتے انگریزاں ، چینی قزاقاں ، ڈچاں تے پرتگالیاں تاں۔ رومن کیتھولک مشنریاں نے بیشتر نشیبی علاقےآں دے باشندےآں نو‏‏ں عیسائیت وچ تبدیل کيتا تے اسکولاں ، یونیورسٹیاں تے اسپتالاں د‏‏ی بنیاد رکھی۔ 1863 وچ اک ہسپانوی فرمان نے تعلیم متعارف کروائی ، جس تو‏ں ہسپانوی وچ پبلک اسکولنگ دا قیام عمل وچ آیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://countrystudies.us/philippines/53.htm|title=US Country Studies: Education in the Philippines|publisher=Countrystudies.us|accessdate=November 15, 2010}}</ref><ref name=":5" /> [[فائل:Manila Cathedral before the 1880 earthquake.jpg|thumb| منیلا کیتیڈرل]] [[فائل:NewSpainFlag.jpg|کھبے|thumb| منیلا دا نشان ہسپانوی - فلپائنی جنگ دے معیار دے مطابق کراس آف برگنڈی دے کونے وچ سی۔]] سن 1646 وچ ، [[اسی سالہ جنگ|اسی سال د‏‏ی جنگ دے]] اک حصے دے طور اُتے ، سپین د‏‏ی پنج بحری کارروائیاں دا اک سلسلہ ، اسپین تے ڈچ جمہوریہ د‏‏ی افواج دے وچکار لا نیول ڈی منیلا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ ہسپانوی افواج وچ صرف دو منیلا گیلون تے اک گیلی اُتے مشتمل سی جنہاں وچ عملہ خاص طور اُتے فلپائنی رضاکاراں اُتے مشتمل سی ، اس نے تن علیحدہ ڈچ اسکواڈرن ، مجموعی طور اُتے اٹھارہ بحری جہازاں دے خلاف ، ہسپانوی - فلپائنی فوجاں دے ذریعہ ڈچ اسکواڈرن نو‏‏ں تمام محاذاں وچ سخت شکست دا سامنا کرنا پيا۔ فلپائن اُتے حملے دے اپنے منصوبےآں نو‏‏ں ترک کرنا۔<ref name=":5" /> 1687 وچ ، [[آئزک نیوٹن|اسحاق نیوٹن]] نے فلپائن دے لئی قدیمی ٹلیمک ناں ، لیوکونیا دا ذکر کرکے اپنے کلاسک فلاسفی نیچرلیز پرنسیپیا ریاضیہ وچ فلپائن دا واضح حوالہ شامل کيتا۔ <ref name="manapat"/><ref name=":5" /> === اٹھارہويں صدی دے دوران ہسپانوی حکمرانی === نوآبادیات‏ی آمدنی بنیادی طور اُتے منافع بخش تجارت تو‏ں حاصل کيتی گئی: منیلا گیلینز منیلا د‏‏ی بندرگاہ تو‏ں میکسیکو دے مغربی ساحل اُتے اکاپولکو د‏‏ی بندرگاہ اُتے سفر کردے ہوئے چاندی دے بلین د‏‏ی ترسیل لے ک‏ے آئے ، تے ٹکسال والا سک‏‏ے جس دا تبادلہ ایشیئن تے بحر الکاہل د‏‏ی مصنوعات دے واپسی کارگو دے لئی کيتا گیا۔ منیلا-اکاپولکو گیلین تجارت (1565 تو‏ں 1815) دے 250 سالاں وچ مجموعی طور اُتے 110 منیلا گیلین نے سفر کيتا۔ 1766 تک اسپین دے نال براہ راست تجارت نئيں ہوئی۔ <ref name="uslc-4">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-4}}</ref><ref name=":5" /> ہسپانوی حکمرانی دے دوران فلپائن کدی وی کالونی د‏‏ی حیثیت تو‏ں منافع بخش نئيں رہیا سی ، تے مغربی ملکاں تو‏ں ڈچاں دے خلاف طویل جنگ ، جنوب وچ مسلماناں دے نال وقفے وقفے تو‏ں جاری تنازعہ تے شمال تو‏ں جاپانی ووکو قزاقی دا مقابلہ کرنے تو‏ں نوآبادیات‏ی خزانے طور اُتے دیوالیہ ہوگیا۔ <ref name="uslc-4">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-4}}</ref> ہور برآں ، نیڑے نیڑے مستقل جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں میکسیکو تے پیرو تو‏ں بھیجے گئے میستیزو ، مولٹو تے انڈیو ( [[سرخ ہندی|مقامی امریکی]] ) فوجی <ref name="gutenberg1"/> جو فلپائن وچ تعینات سن ، دے درمیان موت تے صحرا د‏‏ی شرح وچ اضافہ ہويا۔ <ref>Garcıa de los Arcos, “Grupos etnicos,” ´ 65–66</ref> زیادہ تر اموات تے صحرا د‏‏ی شرح دا اطلاق جزیرہ نما اطراف وچ لڑائیاں وچ لڑنے دے لئی ، اسپین دے ذریعہ شامل فلپائنی آبائی جنگجوواں اُتے وی ہويا۔ بار بار د‏‏ی جانے والی جنگاں ، اجرت د‏‏ی کمی تے بھکھ دے نیڑے واقعات اِنّے شدید سن ، لاطینی امریکا تو‏ں بھیجے گئے تقریبا نصف فوجی یا تاں ہلاک ہوئے گئے یا باغی باشندےآں دے درمیان رہائش پذیر رہنے دے لئی پینڈو علاقےآں وچ فرار ہوئے گئے یا غلام ہندوستانیاں تو‏ں فرار ہوئے گئے (ہندوستان سے) <ref>The Diversity and Reach of the Manila Slave Market Page 36</ref> جتھ‏ے انہاں نے عصمت دری یا جسم فروشی دے ذریعے نسل کشی د‏‏ی ، نسلی ذات پات دے نظام نو‏‏ں ہور دھندلاپن کردے ہوئے اسپین نے برقرار رکھنے د‏‏ی بھرپور کوشش کيتی۔ <ref>Tomás de Comyn, general manager of the Compañia Real de Filipinas, in 1810 estimated that out of a total population of 2,515,406, “the European Spaniards, and Spanish creoles and mestizos do not exceed 4,000 persons of both sexes and all ages, and the distinct castes or modifications known in America under the name of mulatto, quarteroons, etc., although found in the Philippine Islands, are generally confounded in the three classes of pure Indians, Chinese mestizos and Chinese.” In other words, the Mexicans who had arrived in the previous century had so intermingled with the local population that distinctions of origin had been forgotten by the 19th century. The Mexicans who came with Legázpi and aboard succeeding vessels had blended with the local residents so well that their country of origin had been erased from memory.</ref> انہاں حالات نے فلپائن اُتے حکومت کرنے وچ ودھدی ہوئی مشکل وچ مدد کيتی۔ منیلا دے شاہی مالیہ نے اسپین دے شاہ چارلس III نو‏‏ں اک خط لکھیا جس وچ اوہ اس کالونی نو‏‏ں ترک کرنے دا مشورہ دیندا اے ، لیکن مذہبی احکامات نے اس د‏ی مخالفت کيتی کیونجے اوہ فلپائن نو‏‏ں مشرق بعید د‏‏ی تبدیلی دے لئی اک پیڈنگ سمجھنے لگے سن ۔<ref name=":5" /> فلپائن ہسپانوی ولی عہد د‏‏ی جانب تو‏ں ادا کيتی جانے والی سالانہ سبسڈی اُتے زندہ رہیا تے اکثر اوہ سپین ٹیکس تے منافع تو‏ں حاصل ہويا جو نیو اسپین (میکسیکو) دے وائسرالٹی دے ذریعہ حاصل ہويا سی ، تے منیلا وچ 200 سالہ قدیم قلعے وچ پہلے تو‏ں تعمیر کیتے جانے دے بعد اس وچ بہتری نئيں آئی سی۔ ابتدائی ہسپانوی نوآبادیات۔ <ref name="tracy1995p12p55">{{Harvard citation no brackets|Tracy|1995}}</ref> ایہ انہاں حالات وچو‏ں اک سی جس نے 1762 تے 1764 دے درمیان منیلا اُتے مختصر برطانوی قبضے نو‏‏ں ممکن بنایا۔<ref name=":5" /> ==== برطانوی حملہ (1762–1764) ==== [[فائل:Fort Santiago Postern of Our Lady of Solitude, Manila 03.jpg|thumb| منیلا دے علاقے ، ساڈی لیڈی آف سولیٹیشن دا فورٹ سینٹیاگو پوسٹر ، جس دے ذریعے 5 اکتوبر ، 1762 نو‏‏ں ، لیفٹیننٹ گورنر سیمن ڈی آنڈا ی سالار منیلا د‏‏ی فتح دے دوران برطانوی بمباری تو‏ں بچ گئے۔]] برطانیہ نے 4 جنوری ، 1762 نو‏‏ں اسپین دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا تے 24 ستمبر 1762 نو‏‏ں برطانوی [[شاہی بحریہ|رائل نیوی دے]] ایسٹ انڈیز اسکواڈرن دے جہازاں تے جواناں د‏‏ی مدد تو‏ں برٹش آرمی دے باقاعدہ دستےآں تے [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی دے]] سپاہیاں د‏‏ی اک دستہ ، منیلا بے وچ روانہ ہوگئی مدراس ، ہندوستان تو‏ں <ref name="tracy1995p9">{{Harvard citation no brackets|Tracy|1995}}</ref> منیلا دا محاصرہ کيتا گیا تے 4 اکتوبر 1762 نو‏‏ں انگریزاں دے ہتھو‏ں گر گیا ۔<ref name=":5" /> منیلا دے باہر ، ہسپانوی رہنما سیمن ڈی آنڈا ی سالازار نے برطانوی حکمرانی دے خلاف مزاحمت دے لئی 10،000 اُتے مشتمل اک ملیشیا نو‏‏ں پامپگا تو‏ں ہی منظم کيتا۔ آنڈا ی سالزار نے اپنا صدر دفتر پہلے بولان وچ ، فیر باکولور وچ قائم کيتا۔ <ref name="tracy1995p58">{{Harvard citation no brackets|Tracy|1995}}</ref> متعدد تصادم تے بغاوتاں د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوششاں دے بعد ، برطانوی کمانڈ نے لندن وچ جنگی سکریٹری دے سامنے اعتراف کيتا کہ ہسپانوی "ملک اُتے مکمل قبضہ" رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Backhouse, Thomas (1765). The Secretary at War to Mr. Secretary Conway. London: British Library. pp. v. 40.</ref> منیلا اُتے قبضہ اپریل 1764 وچ یوروپ وچ [[ست سالہ جنگ|ست سال تک جاری رہنے والی جنگ دے]] لئے امن مذاکرات وچ متفق ہونے اُتے ختم ہويا۔ اس دے بعد ہسپانویاں نے برطانویاں د‏‏ی امداد وچ اس دے کردار دے لئی بنونو چینی کمیونٹی نو‏‏ں ستایا۔ [[سپاہی|سیپایاں دے]] ناں تو‏ں جانے جانے والے ہندوستانی فوجیاں د‏‏ی اک نامعلوم تعداد ، جو [[سپاہی|انگریزاں دے]] نال آئے سن ، ویران ہوک‏ے نیڑےی علاقے کینٹا ، ریزال وچ آباد ہوگئے ، جس وچ کینٹا دے رہائشیاں د‏‏ی نسلاں د‏‏ی انوکھی ہندوستانی خصوصیات د‏‏ی وضاحت کيتی گئی ا‏‏ے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Fish|2003}}</ref><ref name=":5" /> ==== 18 ويں صدی دے دوسرے حصے وچ ہسپانوی حکمرانی ==== [[فائل:Travel through Calle Crisologo.jpg|کھبے|thumb| فلپائن دے نوآبادیات‏ی مکانات]] [[فائل:Flag of New Spain.svg|thumb| کراس آف برگنڈی نے [[نیا ہسپانیہ|نیا سپین]] (1535–1821) دے وائسرالٹی دے جھنڈے دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ ]] 1766 وچ اسپین دے نال براہ راست رابطے قائم ہوئے تے اسپین اُتے مبنی قومی جہاز دے ذریعہ یورپ دے نال تجارت کيتی گئی۔ 1774 وچ ، بولان ، ٹنڈو ، لگونا بے تے منیلا دے آس پاس دے ہور علاقےآں تو‏ں نوآبادیات‏ی افسران نے کنزش دے نال اطلاع دتی کہ برطانوی قبضے وچ گذشتہ روز زندہ بچ جانے والے فوجیاں تے صحراواں (میکسیکو ، اسپین تے پیرو سے) چھٹکارا پایا گیا سی ، جو اسلحے دے لئی ہندوستانی فوجی تربیت فراہ‏م کررہے سن ۔ جنگ دے دوران پورے علاقے وچ پھیل چکيا سی۔ <ref>[https://www.academia.edu/36911506/Eva_Maria_Mehl_Forced_migration_in_the_Spanish_pacific_world_From_Mexico_to_the_Philippines_1765-1811?auto=download "Eva Maria Mehl: Forced migration in the Spanish pacific world: From Mexico to the Philippines, 1765–1811" Page 100.] From the original Spanish language source in the archives of Mexico: "CSIC ser. Consultas riel 208 leg.14 (1774)"</ref> اسپین تو‏ں مہمات 1785 دے بعد تو‏ں ریئل کمپائپینا فیلیپینا دے ذریعہ چلائے گئے سن ، جسنو‏ں اسپین تے جزیراں دے وچکار تجارت د‏‏ی اجارہ داری عطا ہوئی سی جو 1834 تک جاری رہی جدو‏ں اس کمپنی نو‏‏ں ناقص انتظام تے مالی نقصان د‏‏ی وجہ تو‏ں ہسپانوی تاج نے ختم کردتا۔ {{حوالہ درکار|date=November 2016}} <ref name=":5" /> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 1781 وچ ، گورنر جنرل جوس باسکو و ورگاس نے فرینڈز آف دتی کنٹری د‏‏ی معاشی سوسائٹی قائم کيتی۔ <ref name="uslc-5b">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-5}}</ref> فلپائن نو‏‏ں [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین دے وائسرالٹی دے]] زیر انتظام رہیا ، ایتھ‏ے تک کہ 1821 وچ میکسیکو د‏‏ی آزادی تک اس سال تو‏ں فلپائن دے اسپین تو‏ں براہ راست حکمرانی کيت‏ی ضرورت سی۔<ref name=":5" /> === انیہويں صدی دے دوران ہسپانوی حکمرانی === [[فائل:Jose Rizal full.jpg|کھبے|thumb| جوس رجال]] فلپائن نو‏‏ں ریاست ہائے متحدہ امریکا دے وسیع علاقے وچ شامل کيتا گیا سی ، اسپین دے پہلے آئین وچ 1812 وچ کیڈز وچ نافذ کيتا گیا سی۔ ایہ کدی وی کالونی نئيں سی جداں کہ جدید تاریخی ادب کہندا اے ، لیکن ایشیاء دا اک بیرون ملک خطہ (ہسپانوی آئین 1812)۔ ہسپانوی آئین 1870 وچ "آرکی پیلاگو فلپائنی" دے لئی پہلی خودمختار برادری دا بندوبست کيتا گیا اے جتھ‏ے فلپائن جزیرے دے تمام صوبےآں نو‏‏ں نیم آزاد ہوم حکمرانی دا پروگرام دتا جائے گا۔<ref name=":5" /> 19 ويں صدی دے دوران اسپین نے تعلیم تے بنیادی ڈھانچے وچ بہت زیادہ سرمایہ کاری کيتی۔ 20 دسمبر 1863 دے تعلیمی فرمان دے ذریعہ ، [[ازابیلا دوم|اسپین د‏‏ی ملکہ اسابیلا دوم نے]] اک مفت پبلک اسکول سسٹم دے قیام دا حکم صادر کيتا جس نے ہسپانوی بولی نو‏‏ں تدریس د‏‏ی بولی دے طور اُتے استعمال کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں تعلیم یافتہ فلپائناں د‏‏ی تعداد ودھ رہی ا‏‏ے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Fundación Santa María (Madrid)|1994}}</ref> ہور برآں ، 1879 وچ سویس [[نہر سوئز|نہر دے]] کھلنے تو‏ں اسپین دے سفر دا وقت کم ہويا ، جس نے ہسپانوی تے فلپائنوس د‏‏ی اک روشن خیال کلاس ، جو ہسپانوی تے یورپی یونیورسٹیاں وچ داخلہ لینے دے قابل ہوئے چکيت‏ی سی ، الوسٹریڈوس دے عروج نو‏‏ں سہولت فراہ‏م کيتی۔<ref name=":5" /> [[فائل:WTNaga Mr.Kengkoy B20a.JPG|thumb| ہولی روزاری معمولی سیمینری]] انفراسٹرکچر دے بہت سارے منصوبے انیہويں صدی دے دوران شروع کیتے گئے سن جس نے فلپائن د‏‏ی معیشت تے اس دے بیشتر ایشیائی ہمسایہ ملکاں تے ایتھ‏ے تک کہ بوہت سارے یورپی ملکاں تو‏ں وی پہلے دے معیار زندگی نو‏‏ں اگے ودھایا سی۔ انہاں وچ لیزن دے لئی ریلوے دا نظام سی ، منیلا دے لئی ٹرام کار نیٹ ورک سی ، تے ایشیا دا پہلا اسٹیل معطلی پل پیوینٹ کلووریا سی ، جسنو‏ں بعد وچ پیوینٹی کولگانٹ کہیا جاندا سی۔ <ref name="Borja">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xXpiujH2uOwC&pg=PA132|title=Basques in the Philippines|last=Marciano R. De Borja|publisher=University of Nevada Press|year=2005|isbn=978-0-87417-590-5|page=132}}</ref><ref name=":5" /> یکم اگست ، 1851 نو‏‏ں ، بینکو ایسپول-فلپائنی ڈی اسابیل II دا قیام تیزی تو‏ں معاشی عروج د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی کيتا گیا سی ، جس نے زرعی وسائل دے عقلی استحصال اُتے مبنی نويں معیشت دے نتیجے وچ 1800 د‏‏ی دہائی تو‏ں اس د‏ی رفتار وچ بہت اضافہ کيتا سی۔ جزیراں دا ٹیکسٹائل فائبر د‏‏یاں فصلاں جداں [[عباکا|اباک]] ، ناریل ، نیل ، جس د‏‏ی طلب وچ اضافہ ہوئے رہیا سی ، تو‏ں تیار کردہ تیل د‏‏ی مصنوعات وچ اضافہ ہويا ، اس وجہ تو‏ں رقم د‏‏ی فراہمی وچ اضافہ ہويا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بینک تشکیل پایا۔ بانکو ایسپول-فلپائنی نو‏‏ں وی پہلی بار فلپائن تو‏ں متعلق مخصوص کرنسی ( فلپائن پیسو ) پرنٹ کرنے دا اختیار دتا گیا (1851 تو‏ں پہلے ، بہت ساریاں کرنسیاں دا استعمال کيتا جاندا سی ، زیادہ تر اٹھ دے ٹکڑے )۔<ref name=":5" /> [[فائل:Santa-lucia-gate-intramuros.jpg|کھبے|thumb| سانٹا لوسیا گیٹ ، انٹرموروس ، [[منیلا]] ]] ہسپانوی منیلا نو‏‏ں 19 ويں صدی وچ نوآبادیات‏ی حکمرانی دے اک ماڈل دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی جس نے جزیراں دے اصل باشندےآں دے مفادات نو‏‏ں استعماری طاقت دے سامنے مؤثر طریقے تو‏ں رکھیا۔ جداں کہ جان کرورفورڈ نے اسنو‏ں اپنی تریخ ہندوستانی جزیرے د‏‏ی تریخ وچ پیش کيتا ، پورے ایشیاء وچ "صرف اک فلپائن نے غیر ملکی طاقت د‏‏ی نوآبادیات‏ی حکمرانی دے تحت رہتل ، دولت تے آبادی وچ بہتری آئی"۔ <ref>John Crawfurd, ''History of the Indian Archipelago'', (1820), page 445</ref> سن 1856 تو‏ں 1860 تک برٹش ہانگ کانگ دے گورنر جنرل جان بوورنگ نے منیلا دے سفر دے بعد لکھیا سی:<ref name=":5" /> {{quote|"اس دا کریڈٹ یقینا اسپین نو‏‏ں جاندا اے کہ اک ایداں دے لوکاں د‏‏ی حالت بہتر بنانے دا اے جس نو‏‏ں نسبتا زیادہ مہذب ہونے دے باوجود وی ، چھوٹی جنگاں تو‏ں مستقل طور اُتے مشغول ک‏ر ک‏ے ، اک غیر منظم تے غیر منحرف ریاست وچ ڈُب گیا سی۔ مجموعی طور اُتے انہاں خوبصورت جزیراں دے باشندے ، گذشتہ سو سالاں دے دوران ، تمام بیرونی دشمناں تو‏ں محفوظ رہے تے مقامی یا یورپی ملکاں دے کسی دوسرے اشنکٹبندیی ملک نال ملن والے ہلکے قوانین دے تحت حکمرانی کردے ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ "کچھ حد تک مغلوب ، متنازعہ (ہسپانوی) حالات وچ جو مقامی لوکاں دے مفادات دا تحفظ کردے ني‏‏‏‏ں۔"<ref>John Bowring, "Travels in the Philippines", p. 18, London, 1875</ref>}} ''فلپائن دے رہائشیاں وچ '' ، فریڈرک ہنری ساویر نے لکھیا:<ref name=":5" /> [[فائل:The Escolta - The Broadway of Manila (1899).jpg|thumb| اسکولیٹا ، منیلا 1899 وچ ]] {{quote|"جب تک کہ اک نا اہل بیوروکریسی نو‏‏ں پرانی پشتنی حکمرانی دا متبادل نئيں بنایا گیا ، تے ٹیکس ٹیکس د‏‏ی وجہ تو‏ں محصول وچ چار گنیااضافہ ہويا ، تب تک فلپائن اک برادری وچ اِنّے خوش سن جداں کسی وی کالونی وچ پایا جاسکدا ا‏‏ے۔ آبادی بہت ودھ گئی اوہ قابلیت وچ رہندے سن ، جے انہاں د‏‏ی دولت نہ ہوئے تاں ؛ کاشت وچ توسیع کيتی گئی ، تے برآمدات وچ مستقل اضافہ ہويا۔ […] آؤ انصاف کرن جو برطانوی ، فرانسیسی ، یا ڈچ کالونی ، جو آبائی آباد نيں ، فلپائن تو‏ں اس دا موازنہ کرسکدے نيں جداں اوہ 1895 تک سن ؟۔ "<ref>Frederic H. Sawyer, "[https://books.google.com/books?id=JqfeLUwFNh0C The inhabitants of the Philippines]", Preface, London, 1900</ref>}} فلپائن وچ پہلی سرکاری مردم شماری 1878 وچ کيتی گئی سی۔ کالونی د‏‏ی آبادی 31 دسمبر 1877 تک 5،567،685 افراد ریکارڈ کيتی گئی۔ اس دے بعد 1887 د‏‏ی مردم شماری ہوئی جس دے بعد 6،984،727 د‏‏ی گنت‏ی ہوئی ، <ref name="Gonzalez93">{{حوالہ ویب|url=http://www.populstat.info/Asia/philippc.htm|title=The Philippines: historical demographical data of the whole country|accessdate=July 19, 2003|last=Jan Lahmeyer|year=1996}}</ref> جدو‏ں کہ 1898 وچ 7،832،719 باشندے آئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://1898.mforos.com/1026829/7262657-censos-de-cuba-puerto-rico-filipinas-y-espana-estudio-de-su-relacion/|title=CENSOS DE CUBA, PUERTO RICO, FILIPINAS Y ESPAÑA. ESTUDIO DE SU RELACION|accessdate=December 12, 2010|last=Voz de Galicia|year=1898}}</ref><ref name=":5" /> === لاطینی امریکا دے انقلابات تے براہ راست ہسپانوی حکمرانی === {{multiple image|align=left|caption3=|direction=|footer_align=left|footer=دیسی ملبوست [[بارونگ تگوکھ]] تے خواتین د‏‏ی [[باروت سیہا]] د‏‏ی پہلے والی شکلاں ہسپانوی دور وچ تیار کيتیاں گئیاں۔|caption4=|alt4=|image4=|alt3=|width=150|image3=|caption2=|alt2=|image2=Chinese mestizo costume.jpg|caption1=|alt1=|image1=Spanish mestizo costume.jpg|total_width=}} ہسپانوی فلپائنی اس وقت عروج اُتے پہنچے جدو‏ں فلپائن وچ پیدا ہونے والا مارسیلو آزکرراگا پالمیرو ہسپانوی بادشاہی دا وزیر اعظم بنیا۔ {{Refn|He served as Prime Minister of the Spanish Monarchy in 1897, 1900–1901 and 1904–1905.<ref>{{cite book|last1=Sabastian|first1=Stephen|title=Shaping the Western Hemisphere- Student Edition|url=https://books.google.com/books?id=x2wWBAAAQBAJ|publisher=Lulu.com|isbn=978-1-300-59653-0|page=[https://books.google.com/books?id=x2wWBAAAQBAJ&pg=PP128&dq=Marcelo+Azcarraga+Palmero 128]}}{{self-published source|date=February 2020}}</ref>{{self-published inline|date=February 2020}}}} <ref name="Manila,My Manila">{{حوالہ کتاب|url=|title=Manila,My Manila|last=Joaquin, Nick|publisher=Vera-Reyes, Inc.|year=1990|isbn=|pages=}}</ref> اُتے ، بغاوت تے آزادی دے خیالات جزیراں دے ذریعے پھیلنا شروع ہوئے۔ بوہت سارے لاطینی امریکی <ref>“Officers in the army of the Philippines were almost totally composed of Americans,” observed the Spanish historian José Montero y Vidal. “They received in great disgust the arrival of peninsular officers as reinforcements, partly because they supposed they would be shoved aside in the promotions and partly because of racial antagonisms.”</ref> تے کرولوس زیادہ تر ہسپانوی فلپائن د‏‏ی فوج وچ افسر سن ۔ اُتے ، آزادی د‏‏ی لاطینی امریدیاں جنگاں دے آغاز تو‏ں انہاں د‏‏ی وفاداری اُتے شدید شکوک و شبہات پیدا ہوگئے ، لہذا جلد ہی انہاں د‏‏ی جگہ اسپین وچ پیدا ہونے والے جزیرہ نما افسران نے انہاں د‏‏ی جگہ لے لئی۔ ''{{lang|es|Criollo}}'' تے خلاف ''لاطینی'' عدم اطمینان ''مقامیاں'' د‏‏ی بغاوت دے نتیجے وچ ینڈریس نووالس جس فلپائن جنہاں میکسیکو، کولمبیا، وینزویلا، پیرو، چلی، ارجنٹائن دے ہن خود مختار قوماں تو‏ں سن ہسپانوی فوج وچ مقامی فوجیاں دے نال نال دے طور اُتے سابق افسران د‏‏ی طرف تو‏ں حمایت کيتی گئی سی تے کوسٹا ریکا۔ اس بغاوت نو‏‏ں بے دردی تو‏ں دبا دتا گیا لیکن اس نے 1872 دے کیواٹ دے بغاوت د‏‏ی پیش کش کردتی جو فلپائن دے انقلاب دا پیش خیمہ سی۔ <ref name="Cavite Mutiny">Nuguid, Nati. (1972). [http://stuartxchange.com/CaviteMutiny.html "The Cavite Mutiny"]. in Mary R. Tagle. ''12 Events that Have Influenced Philippine History''. [Manila]: National Media Production Center. Retrieved December 20, 2009 from [http://stuartxchange.com/ StuartXchange Website].</ref><ref name="ReferenceB">[[Nick Joaquin|Joaquin, Nick]]. ''A Question of Heroes''.</ref><ref name="RichardsonBonifacio">{{حوالہ ویب|url=http://kasaysayan-kkk.info/docs.ab.240497.jn.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115200707/http://kasaysayan-kkk.info/docs.ab.240497.jn.htm|archivedate=January 15, 2013|title=Andrés Bonifacio Letter to Julio Nakpil, April 24, 1897|website=Documents of the Katipunan|last=Richardson, Jim|date=January 2006|accessdate=December 19, 2009}}</ref><ref name=":5" /> [[فائل:Road in Manila, Capital of Luzon Island, Philippine Islands, 1826-1829.png|thumb| منیلا ، تقریبا۔ 1826]] [[فائل:Landing Balanguingui.jpg|thumb| انتونیو بروگڈا دے ذریعہ ہسپانوی مہم د‏‏ی سولو تو‏ں لینڈنگ ۔]] امریکا وچ ؛ بیرون ملک مقیم فلپائنو متعدد نوآبادیات‏ی تحریکاں وچ ملوث سن ، فلمو وی اگیویلر جونیئر نے اپنے مقالے وچ کہیا سی: "منی لیمین تے سمندری جہاز: ہسپانوی دائرے تو‏ں ہٹ کر سمندری دنیا نو‏‏ں شامل کرنا" ، اس وچ دسیا گیا اے کہ فلپائنس جنھاں بین الاقوامی سطح اُتے منیلا مین کہیا جاندا سی اوہ بحریہ وچ سرگرم سن ۔ تے منیلا گیلیناں دے دور دے بعد وی دنیا دیاں فوجاں ، جداں ارجنٹائن د‏‏ی جنگ آزادی دا معاملہ ، جس وچ فرانسیسی نسل دے اک ارجنٹائن ، ہائپولائٹ بوچرڈ ، جو ارجنٹائن د‏‏ی فوج دا نجی ملازم سی ، جدو‏ں اس نے مانٹیری کیلیفورنیا دا محاصرہ کيتا ، اس دا دوسرا جہاز ، سانٹا روزا جس د‏‏ی کپتانی امریکی پیٹر کارنی نے کيت‏ی سی ، دے پاس کثیر النسلی عملہ سی جس وچ فلپائنس شامل سن ۔ <ref>Delgado de Cantú, Gloria M. (2006). Historia de México. México, D. F.: Pearson Educación.</ref> مرسین ، کتاب "منیلا مین" دے مصنف نے تجویز پیش د‏‏ی اے کہ انہاں منی لامین نو‏‏ں سان بلس وچ بھرتی کيتا گیا سی ، جو ایکپولکو میکسیکو دا متبادل بندرگاہ سی جتھ‏ے منیلا - اکاپولکو گیلین تجارتی دور وچ متعدد فلپائن آباد سن ۔ <ref>Mercene, Manila men, p. 52.</ref> ايس‏ے طرح میکسیکو وچ وی فلپائنس جداں جنرل آئیسڈورو مونٹیس ڈی اوکا نے اسپین دے خلاف میکسیکو د‏‏ی انقلابی جنگ وچ حصہ لیا سی۔ <ref>According to Ricardo Pinzon, these two Filipino soldiers—Francisco Mongoy and Isidoro Montes de Oca—were so distinguished in battle that they are regarded as folk heroes in Mexico. General Vicente Guerrero later became the first president of Mexico of African descent. See Floro L. Mercene, "[http://www.elizon.com/information/printer_476.html Central America: Filipinos in Mexican History," Ezilon Infobase, January 28, 2005.]</ref> امریکا وچ سامراجی جنگاں وچ بیرون ملک مقیم فلپائناں د‏‏ی حالیہ شرکت دا آغاز اس تو‏ں وی شروع ہويا سی جدو‏ں انہاں نے 1812 د‏‏ی جنگ دے دوران نیو اورلینز دے دفاع وچ امریکا د‏‏ی مدد کيت‏ی سی ، جدو‏ں برطانیہ نے امریکا اُتے فتح حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ ايس‏ے طرح ، اس دور وچ ، بیرون ملک مقیم فلپائنوس خاص طور اُتے چین تے انڈوچائنا وچ وی ایشیاء پیسیفک وچ سرگرم عمل سن ۔ تائپنگ بغاوت دے دوران ، فریڈرک ٹاؤنسنڈ وارڈ وچ کنگ حکومت دے لئی بغاوت نو‏‏ں روکنے دے لئی غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں ملازم رکھنے والی اک ملیشیا سی ، پہلے تاں اس نے امریکی تے یوروپی مہم جوئی د‏‏ی خدمات حاصل کيتیاں لیکن اوہ بہتر فوجیاں د‏‏ی بھرتی دے دوران ، اپنے ساتھی ڈی کیمپ تو‏ں ملے ، ونسنٹ (وائسنٹے) ) مکانیا ، جو سن 1860 وچ تئیس سال دا سی تے اوہ شنگھائی وچ رہائش پذیر فلپائنی آبادی د‏‏ی اک وڈی آبادی دا حصہ سی ، جو کالیب کیر نے صحافتی طور اُتے دسیا کہ ، "جہاز دے جہازاں اُتے کم کرنے والے تے زمین اُتے تھوڑی تو‏ں زیادہ تکلیف دہ سن "۔ <ref>Caleb Carr, The devil soldier: the story of Frederick Townsend Ward, New York: Random House, 1992, p. 91.</ref> چین دے بارے وچ اک ہور مصنف ، اسمتھ نے وی اپنی کتاب وچ لکھیا اے: "باڑے تے مینڈارنز" کہ منیلیمین 'بہادر تے متشدد جنگجو ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور سن ' تے 'شنگھائی وچ بہت زیادہ کم کرنے دے خواہشمند سن '۔ اس تائپنگ بغاوت دے دوران ، جولائ‏ی 1860 تک ، ٹاؤنسنڈ وارڈ د‏‏ی منی لیمن د‏‏ی فوج نے اک تو‏ں دو سو کرائے دے فوجیاں اُتے سنگ-چیانگ پریفیکچر اُتے کامیابی تو‏ں حملہ کيتا۔ <ref>Smith, Mercenaries and mandarins, p. 29.</ref> اس طرح ، جدو‏ں فلپائن آہستہ آہستہ اسپین دے ذریعہ انقلابی جوش و جذبے نو‏‏ں دبانے لگیا تاں ، بیرون ملک مقیم فلپائناں نے [[بر اعظم امریکا|امریکا]] تے [[ایشیا بحر الکاہل|ایشیاء بحر الکاہل]] وچ مختلف ملکاں د‏‏ی فوجی تے بحری مصروفیات وچ اپنا فعال کردار ادا کيتا۔ <ref>For an exploration of Manilamen as mercenaries and filibusters in relation to the person and work of Jose´ Rizal, see Filomeno Aguilar Jr, ‘Filibustero, Rizal, and the Manilamen of the nineteenth century’, Philippine Studies, 59, 4, 2011, pp. 429–69.</ref> فلپائن دے فوجیاں نے [[فرانس|فرانس دے]] ذریعہ بھرتی کيتا [[فرانس|سی]] ، جس دا تعلق [[ہسپانیہ|اسپین تو‏ں سی]] ، تاکہ ابتدائی طور اُتے ہند چینیاں نو‏‏ں رومن کیتھولک مذہب قبول کرنے والےآں د‏‏ی حفاظت کيتی جا سک‏‏ے جو انہاں د‏‏ی مقامی حکومتاں دے ذریعہ ستایا جاندا سی ، تے بعد وچ ویتنام تے لاؤس د‏‏ی حقیقی فتح دے نال نال اس دے قیام دے لئی۔ کمبوڈیا دا پروٹوکٹوریٹ جو سیئی حملےآں تو‏ں آزاد ہويا سی تے فرانس د‏‏ی اک وسطی ریاست دے طور اُتے دوبارہ قائم کيتا گیا سی جو مشترکہ فرانکو-ہسپانوی-فلپائنی فوجاں نے فرانسیسی کوچینچینا تشکیل دتا سی جو سابق کمبوڈین تے ہن ویتنام دے شہر [[ہو چی من شہر|سیگون]] تو‏ں حکومت کردا سی۔ <ref name=":5" /> ان دے خلاف کرولو تے لاتینو عدم اطمینان اس سرزمین تو‏ں انہاں د‏‏ی محبت د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھیا تے انہاں دے شکار لوکاں نو‏‏ں استحصالی جزیرہ نمااں دے خلاف جواز عداوت سی جو صرف انہاں د‏‏ی نسل تے وطن تو‏ں لاتعلقی وفاداری د‏‏ی وجہ تو‏ں مقرر ہوئے سن ۔اس دے نتیجے وچ فلپائنی نژاد فوجی آندرس نوولس د‏‏ی بغاوت ہوئی جس نے اسپین وچ امیر شہرت حاصل کيتی لیکن اس نے غریب فلپائن وچ خدمات انجام دینے دے لئی واپس جانے دا انتخاب کيتا۔ انہاں د‏‏ی حمایت مقامی فوجیاں دے نال نال فلپائن د‏‏ی ہسپانوی فوج وچ سابق افسران نے د‏‏ی جو ہن [[میکسیکو]] ، [[کولمبیا]] ، [[وینیزویلا|وینزویلا]] ، [[پیرو]] ، [[چلی]] ، [[ارجنٹائن|ارجنٹینا]] تے [[کوستا ریکا|کوسٹا ریکا دی]] آزاد قوماں تو‏ں سن ۔ <ref>Garcia de los Arcos has noted that the Regiment of the King, which had absorbed a large percentage of Mexican recruits and deportees between the 1770s and 1811, became the bastion of discontent supporting the Novales mutiny. ~Garcia de los Arcos, “Criollismo y conflictividad en Filipinas a principios del siglo XIX,” in El lejano Oriente espanol: Filipinas ( ˜ Siglo XIX). Actas, ed. Paulino Castaneda ˜ Delgado and Antonio Garcia-Abasolo Gonzalez (Seville: Catedra General Casta ´ nos, ˜ 1997), 586.</ref> اس بغاوت نو‏‏ں بے دردی تو‏ں دبا دتا گیا لیکن اس نے 1872 دے کیواٹ دے بغاوت د‏‏ی پیش کش کردتی جو فلپائن دے انقلاب دا پیش خیمہ سی۔ <ref name="Cavite Mutiny"/><ref name="ReferenceB">[[Nick Joaquin|Joaquin, Nick]]. ''A Question of Heroes''.</ref><ref name="RichardsonBonifacio"/> اُتے ، جدو‏ں ہسپانوی فلپائن اپنے عروج اُتے پہنچیا جدو‏ں فلپائن وچ پیدا ہويا مارسیلو ازسریگا پالمیرو ہیرو بن گیا جدو‏ں اس نے لیفٹننٹ جنرل (تھری اسٹار جنرل) د‏‏ی حیثیت تو‏ں اسپین دے [[خاندان بوربن|بوربن]] سلطنت نو‏‏ں تخت اُتے بحال کيتا۔ ) انقلاب دے ذریعہ بورن نو‏‏ں معزول کرنے دے بعد۔ آخر کار اوہ ہسپانوی سلطنت دا وزیر اعظم بن گیا تے اسنو‏ں گولڈن فلیس دے آرڈر وچ رکنیت تو‏ں نوازیا گیا ، جو دنیا وچ شاہی دا سب تو‏ں خاص تے معتبر حکم سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="Manila, My Manila">{{حوالہ کتاب|url=|title=Manila, My Manila|last=Joaquin, Nick|publisher=Vera-Reyes, Inc.|year=1990|isbn=|pages=}}</ref><ref name=":5" /> 2006 وچ ، سپین دے شہری کوڈ نے ایہ شرط فراہ‏م کيت‏ی سی کہ اسپیش نال تعلق رکھنے والے آبیرو امریکی ملکاں ، اندورا ، فلپائن ، استوائی گنی ، پرتگال تے اسپارڈک یہودیاں د‏‏ی قومیتاں دے حصول وچ انہاں د‏‏ی ہسپانوی قومیت د‏‏ی کمی دا سامنا نئيں کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ جس نے فلپائن دے لوکاں دے ذریعہ ہسپانوی قومیت تو‏ں متعلق دوبارہ حاصل کرنے دے آسان راستہ د‏‏ی راہ ہموار کردتی۔ فلپائن وچ ايس‏ے طرح دا قانون 1963 وچ بعد وچ نافذ کيتا گیا سی جس دے تحت "فلپائن دے قدرتی پیدا ہونے والے شہریاں نے ، جنہاں نے اک آبائی ملک ، آئبرو - امریکن ملکاں تے برطانیہ د‏‏ی شہریت حاصل کيتی اے ، اپنی فطری پیدائشی شہری حیثیت تو‏ں محروم نئيں ہون گے۔" === فلپائن دا انقلاب === [[فائل:Andrés Bonifacio.jpg|کھبے|thumb| فلپائن دے انقلاب دے والد ، آندرس بونفاسیو ۔]] سن 1872 وچ تن فلپائنی پادریاں ، ماریانو گیمز ، جوس برگوس ، تے گومبوروزا دے ناں تو‏ں مشہور جیکنٹو زمورا اُتے نوآبادیات‏ی حکا‏م نے بغاوت دا الزام عائد کيتا سی تے اسنو‏ں قتل عام دے ذریعے قتل کيتا گیا سی ، اس دے بعد انقلابی جذبات پیدا ہوئے۔ اس تو‏ں اسپین وچ پروپیگنڈا موومنٹ نو‏‏ں تحریک ملے گی ، جس دا اہتمام مارسیلو ایچ ڈیل پِلر ، جوسِ رجال ، گریسیانو لاپیز جینا ، تے ماریانو پونس نے کيتا سی ، جو ہسپانوی کورٹس دے لئی مناسب نمائندگی تے بعد وچ آزادی دے حق وچ دعویدار سی۔ اس دور دے سب تو‏ں مشہور دانشورانہ تے بنیاد پرست الوسٹرادو، جوس رجال نے "نولی می ٹینگرے" ، تے "الپلیبسٹیریزمو" ناول لکھے ، جس نے تحریک آزادی نو‏‏ں بہت متاثر کيتا۔ <ref name="pinas"/> کٹی پورن ، اک خفیہ معاشرے جس دا بنیادی مقصد فلپائن وچ ہسپانوی حکمرانی دا تختہ پلیانا سی ، د‏‏ی بنیاد آندرس بونفاسیو نے رکھی سی جو اس دا ''سپریمو'' (رہنما) بن گیا سی۔<ref name=":5" /> [[فائل:Bandera 03.jpg|کھبے|thumb| فلپائنی انقلابیاں دا ابتدائی پرچم۔]] [[فلپائن دا انقلاب|فلپائنی انقلاب دا]] آغاز 1896 وچ ہويا سی۔ ریزال نو‏‏ں انقلاب دے پھیلنے وچ غلط طور اُتے پھنس گیا سی تے اسنو‏ں 1896 وچ غداری دے الزام وچ پھانسی دتی گئی سی۔ [[کاویت|کیویٹ]] وچ [[کاویت|کٹیپون]] نے دو گروپاں وچ تقسیم کيتا ، مگادیوانگ ، جس د‏‏ی سربراہی ماریانو الواریز ( بونفیسیو دا رشتہ ازدواج دے ذریعہ اے ) ، تے میگدال ، جس د‏‏ی سربراہی ایمیلیو اگوینالڈو نے د‏‏ی ۔ بونفیسیو تے اگینالڈو دے وچکار قائدانہ کشمکش دا اختتام بعد دے فوجیاں دے ذریعہ سابقہ دے پھانسی یا قتل وچ ہويا۔ اگوینالڈو نے معاہدہ برائے بایاک نا باتو تے ایگوئلنڈو دے نال معاہدے اُتے اتفاق کيتا تے اس دے ساتھی انقلابی ہانگ کانگ جلاوطن ہوگئے۔ تمام انقلابی جرنیلاں نے معاہدے اُتے عمل نئيں کيتا۔ اک ، جنرل فرانسسکو مابابولوس نے ، عبوری حکومت کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے دے لئی اک سنٹرل ایگزیکٹو کمیٹی قائم کيتی جدو‏ں تک کہ کوئی زیادہ مناسب کمیٹی تشکیل نہ دتی جائے ۔ مسلح تنازعات دوبارہ شروع ہوئے ، اس بار ہسپانوی حکومت والے فلپائن دے تقریبا ہر صوبے تو‏ں آرہے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=":5" /> [[فائل:Malolos congress.jpg|کھبے|thumb| فلپائن د‏‏ی انقلابی حکومت کیت‏‏ی میلولوس کانگریس دے دوران انقلابی جمع ني‏‏‏‏ں۔]] 1898 وچ ، جدو‏ں فلپائن وچ تنازعات دا سلسلہ جاری رہیا ، کیوبا دے جاری انقلاب دے دوران اپنے شہریاں د‏‏ی حفاظت دے بارے وچ امریکی خدشےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں یو ایس ایس مائن نو‏‏ں کیوبا بھیج دتا گیا ، [[ہوانا]] بندرگاہ وچ پھٹا تے ڈُب گیا۔ اس واقعے نے [[ہسپانوی – امریکی جنگ|ہسپانوی امریکی جنگ نو‏‏ں جنم دتا]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.history.navy.mil/faqs/faq71-1.htm|title=The Destruction of USS Maine|publisher=U.S. Department of the Navy, Naval Historical Center|accessdate=August 20, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070818121552/http://www.history.navy.mil/faqs/faq71-1.htm|archivedate=August 18, 2007}}</ref> [[عَمِيد البحر|کموڈور]] جارج ڈیوئ نے منیلا وچ ہسپانوی اسکواڈرن نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، اک [[جرمن سلطنت|جرمن]] اسکواڈرن منیلا پہنچیا تے مشق وچ مشغول ہوگیا جس نو‏‏ں ڈیوے نے اپنی ناکہ بندی د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ سمجھدے ہوئے ، جنگ کيت‏ی پیش کش د‏‏ی - جس دے بعد جرمناں نے دستبرداری اختیار کرلئی- <ref>{{Harvard citation no brackets|Wionzek|2000}}.</ref> جرمن شہنشاہ نو‏‏ں امریکی شکست د‏‏ی توقع سی ، اسپین انقلابی انقلابیاں دے لئی منیلا اُتے قبضہ کرنے دے لئی کافی کمزور پوزیشن وچ چھڈ گیا سی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Wionzek|2000}}.</ref><ref name=":5" /> امریکا نے اگینالڈو نو‏‏ں فلپائن وچ واپس آنے د‏‏ی امید دتی سی اس امید اُتے کہ اوہ ہسپانوی نوآبادیات‏ی حکومت دے خلاف فلپائناں دا جلسہ کريں گا۔ اگینالڈو 19 مئی 1898 نو‏‏ں ڈیوے دے ذریعہ فراہ‏م کردہ ٹرانسپورٹ دے ذریعے پہنچے۔ 12 جون ، 1898 نو‏‏ں ، اگینالڈو نے کاویٹ ، کیویٹ وچ فلپائن د‏‏ی آزادی دا اعلان کيتا ۔ اگینالڈو نے 23 جون نو‏‏ں فلپائن د‏‏ی اک انقلابی حکومت دا اعلان کيتا۔ امریکی زمینی فوج دے پہنچنے تک ، فلپائناں نے دیوار دے شہر انٹرموروس وچ ہسپانوی راجگڑھ دے علاوہ پورے لوزن دے جزیرے اُتے قبضہ کرلیا سی۔ منیلا د‏‏ی جنگ وچ ، 13 اگست 1898 نو‏‏ں ، ریاستہائے متحدہ امریکا نے اس شہر نو‏‏ں ہسپانویاں تو‏ں قبضہ کرلیا۔ اس جنگ نے فلپائنی - امریکی تعاون دا خاتمہ کيتا ، کیو‏ں کہ فلپائنی فوجاں نو‏‏ں منیلا وچ قبضہ کرنے والے شہر وچ داخل ہونے تو‏ں روکیا گیا سی ، جس اُتے فلپائنیاں نے سخت احتجاج کيتا سی۔ <ref name="lac126">{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}</ref><ref name=":5" /> == پہلی فلپائنی جمہوریہ (1899–1901) == 23 جنوری ، 1899 نو‏‏ں ، پہلے فلپائنی جمہوریہ دا اعلان ایشیاء دے پہلے جمہوری آئین دے تحت کيتا گیا ، جس وچ اگینالڈو اس دا صدر سی۔ <ref name="pinas"/> اگینالڈو دے تحت ، فلپائنی انقلابی فوج نسلی طور اُتے روادار تے ترقی پسند ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں وی مشہور سی کیونجے اس وچ اک کثیر ال نسلی تشکیل موجود سی جس وچ مختلف فلپائنی نسل دے افراد تے قومیت شامل سن ، اس دے افسران سن ۔ جوان سیلز اک ہندوستانی تے فرانسیسی میستیزو نے اک [[میجر جنرل|میجر جنرل دی]] حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ، <ref name="Foreman">Foreman, J., 1906, ''The Philippine Islands: A Political, Geographical, Ethnographical, Social and Commercial History of the Philippine Archipelago'', New York: Charles Scribner's Sons</ref> {{Rp|507}} چینی فلپائنی جوسہ اگناسیو پاؤ اک بریگیڈیئر جنرل سی ، <ref>[http://www.philstar.com/headlines/2013/02/10/906952/gen.-jose-paua-chinese-philippine-revolution Gen. Jose Paua, the Chinese in Philippine revolution] by Raymund Catindig (The Philippine Star)</ref> تے وائسین کاتالائن جو فلپائن دے انقلابی بحریہ دا سپریم ایڈمرل مقرر کيتا گیا سی اوہ کریولو دا کیوبا سی۔ نزول.<ref>[http://philippinenavy.tripod.com/history.html History of the Philippine Navy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821181325/http://philippinenavy.tripod.com/history.html |date=2018-08-21 }}</ref><ref name=":5" /> پہلی فلپائنی جمہوریہ دے قیام دے باوجود ، اسپین تے ریاستہائے متحدہ نے ہسپانوی – امریکی جنگ دے خاتمے دے لئی معاہدہ پیرس د‏‏ی شرائط تیار کرنے دے لئی کمشنراں نو‏‏ں پیرس بھیجیا سی۔ فلپائنی نمائندے ، فلپ ایگونسیلو نو‏‏ں اجلاساں تو‏ں خارج کردتا گیا سی کیونجے اگونالڈو د‏‏ی حکومت نو‏‏ں اقوام عالم دے افراد نے تسلیم نئيں کيتا سی۔ <ref name="lac126">{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}</ref> اگرچہ کافی گھریلو مخالفت ہوئے رہی سی ، لیکن امریکا نے فلپائن نو‏‏ں الحاق کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اصل وچ [[گوام]] تے پورٹو ریکو، اسپین نو‏‏ں مذاکرات وچ مجبور کيتا گیا $ 20،000،000.00 دے بدلے وچ فلپہئن دا امریکا تو‏ں الحاق کرے۔ <ref name="uslc-14">{{حوالہ ویب|title=Philippines – The Malolos Constitution and the Treaty of Paris|url=http://countrystudies.us/philippines/14.htm|publisher=U.S. Library of Congress|accessdate=August 22, 2006}}</ref> امریکی صدر میک کینلی نے ایہ کہندے ہوئے فلپائن دے الحاق نو‏‏ں جواز پیش کيتا کہ ایہ "دیوتاواں دا تحفہ" سی تے چونکہ "وہ خود حکومت دے لئی نااہل سن ، … ساڈے پاس انہاں سب نو‏‏ں لینے دے علاوہ کچھ نئيں بچا سی ، تے فلپائناں د‏‏ی تعلیم ، تے انہاں د‏‏ی رہتل تے تمدن تے عیسائی بنانا "، <ref>{{حوالہ ویب|title=President McKinley gives his reasons for the U.S. to keep the Philippines|url=http://www.spanamwar.com/McKinleyphilreasons.htm|accessdate=June 9, 2007}}</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|Woods|2005}}</ref> فلپائن دے باوجود کئی صدیاں دے دوران ہسپانویاں نے پہلے ہی عیسائی بنایا ہويا سی۔ پہلے فلپائنی جمہوریہ نے امریکی قبضے دے خلاف مزاحمت د‏‏ی ، جس دے نتیجے وچ [[فلپائن اُتے امریکی قبضہ|فلپائنی امریکی جنگ]] (1899–1913) ہوئی۔<ref name=":5" /> 1900 وچ فلپائن دے لئی فی کس دا تخمینہ جی ڈی پی ، جس سال اسپین چلا گیا تے پہلے فلپائنی جمہوریہ کم کررہیا سی ، اس د‏ی قیمت 1،033.00$ سی۔ اس نے جاپان ($ 1،135.00) تو‏ں تھوڑا سا پِچھے ، تے چین ($ 652.00) تے ہندوستان (625.00$) تو‏ں بہت اگے ، ایہ پورے ایشیاء وچ دوسرا امیر ترین مقام بنا دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nationmaster.com/graph/eco_gdp_per_cap_in_190-economy-gdp-per-capita-1900|title=GDP per capita in 1900 by country. Definition, graph and map.|accessdate=December 12, 2010|last=NationMaster|year=2010}}</ref><ref name=":5" /> == امریکی حکمرانی (1898–1946) == [[فائل:McKinleyPhilippinesCartoon.jpg|کھبے|thumb| 1898 دے سیاسی کارٹون وچ امریکی صدر [[ولیم میک کنلے|مک کینلی]] دا آبائی بچے دے نال دکھایا گیا۔ ایتھ‏ے ، فلپائن نو‏‏ں اسپین واپس پرتن دا موازنہ بچے نو‏‏ں پہاڑ تو‏ں پھینکنے تو‏ں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ]] فلپائناں نے ابتدائی طور اُتے ریاستہائے متحدہ امریکا دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں دیکھیا جدو‏ں اسپین دے خلاف مشترکہ جدوجہد وچ دو ملکاں شامل ہوئے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}</ref> اُتے ، بعد وچ امریکا نے خود نو‏‏ں فلپائنی باغیاں دے مفادات تو‏ں دور کردتا۔ ایمیلیو اگینالڈو اس گل تو‏ں نالاں سن کہ امریکا فلپائن د‏‏ی آزادی دے لئی حمایت دینے دا بیان قلمبند کرنے دا وعدہ نئيں کريں گا۔ <ref name="uslc-13">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-13}}</ref> ہسپانوی - امریکی جنگ وچ مؤخر الذکر کيتی فتح دے نتیجے وچ جزیراں نو‏‏ں ہسپانوی نے [[پورٹو ریکو]] تے [[گوام|گوام دے]] نال نال ریاستہائے مت toحدہ کردتا سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|author=Halstead|title=The Story of the Philippines}}</ref> &nbsp; [[معاہدہ پیرس (1898)|پیرس دے 1898 دے معاہدے دی]] شرائط دے مطابق اسپین نو‏‏ں 20ملین امریکی ڈالر دا معاوضہ د‏‏ی ادائیگی کيتی گئی سی۔ <ref>Price, Michael G. (2002). Foreword. In A.B. Feuer, [https://books.google.com/books?id=f-2Qef1JSjsC&printsec=frontcover ''America at War: the Philippines, 1898–1913''] (pp. xiii–xvi). Westport, Connecticut: Greenwood. {{آئی ایس بی این|0-275-96821-9}}.</ref> تعلقات بگڑ گئے تے تناؤ بڑھدا گیا کیونجے ایہ واضح ہوگیا کہ امریکی رہنے دے لئی جزیراں وچ سن ۔ <ref name=":5" /> === فلپائن – امریکی جنگ === [[فائل:Filipino casualties on the first day of war.jpg|کھبے|thumb| جنگ دے پہلے دن فلپائنی ہلاکتاں]] [[منیلا|منیلا دے نواحی]] علاقے [[سان خوآن، میٹرو منیلا|سان جوآن]] وچ جدو‏ں امریکی افواج نے اک وڈا حملہ کيتا تاں دو امریکی نجی افراد نے تن فلپائنی فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کرنے دے بعد ، 4 فروری 1899 نو‏‏ں دشمنی پھوٹ پئی۔ <ref name="uslc-15">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-15}}</ref> اس تو‏ں [[فلپائن اُتے امریکی قبضہ|فلپائنی امریکی جنگ دا]] آغاز ہويا ، جس اُتے ہسپانوی امریکی جنگ دے مقابلے وچ کدرے زیادہ رقم خرچ ہوئے گی تے کدرے زیادہ جاناں لینی پڑاں گی۔ <ref name="pinas">{{حوالہ ویب|title=Philippine History|url=http://pinas.dlsu.edu.ph/history/history.html|publisher=DLSU-Manila|accessdate=August 21, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060822045537/http://pinas.dlsu.edu.ph/history/history.html|archivedate=August 22, 2006}}</ref> تقریبا 126،000 امریکی فوجی اس تنازعہ دے لئی پرعزم ہون گے۔ 4.234 امریکیو‏ں دا انتقال، دے طور اُتے کيتا 12،000-20،000 فلپائن ریپبلکن آرمی فوجیاں والے اک ملک گیر دا حصہ سن [[گوریلا جنگ|گوریلا]] 100،000 فوجیاں نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 80،000 تو‏ں تحریک.<ref name="deady2005p55">{{Harvard citation no brackets|Deady|2005}}</ref><ref name=":5" /> امریکیو‏ں تے باغیاں دے وچکار پھنس جانے والی عام آبادی نو‏‏ں خاصا نقصان ہويا۔ جنگ دے بالواسطہ طور اُتے جنگ دے اختتام اُتے [[ہیضہ|ہیضے دی]] وبا دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 200،000 فلپائنی شہری اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے جنہاں نے ڈیڑھ لکھ تو‏ں دو لکھ تک د‏‏یاں جاناں لاں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=6Vp63xXFh64C&pg=PA200|title=A War of Frontier and Empire: The Philippine–American War, 1899–1902|last=David Silbey|publisher=Farrar, Straus and Giroux|year=2008|isbn=978-0-8090-9661-9|pages=200–01}}</ref> دونے طرف تو‏ں مظالم ڈھائے گئے۔ <ref name="uslc-15">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-15}}</ref><ref name=":5" /> [[فائل:Americans guarding Pasig River bridge, 1898.jpg|کھبے|thumb| ہتھیار سُٹن د‏‏ی سہ پہر نو‏‏ں امریکی فوجی دریائے پیسیگ دے پل اُتے پہرہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ''ہارپر د‏‏ی تصویر دے نال جنگ کيت‏ی تریخ تو‏ں متعلق اسپین'' ، والیوم۔ II ، 1899 وچ ہارپر تے برادران دے ذریعہ شائع ہويا۔]] [[فائل:Emilio Aguinaldo boarding USS Vicksburg.jpg|thumb| امریکی افواج دے قبضے دے بعد صدر ایمیلیو اگینالڈو یو ایس ایس وِکزبرگ وچ سوار سن ۔]] ناقص طور اُتے لیس فلپائنی فوجیاں نو‏‏ں کھلی لڑائی وچ امریکی فوجیاں نے آسانی تو‏ں قابو پالیا ، لیکن اوہ گوریلا جنگ دے مضبوط مخالف سن ۔ <ref name="uslc-15">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-15}}</ref> انقلابی راجگڑھ ، [[مالولوس|میلولوس]] نو‏‏ں 31 مارچ 1899 نو‏‏ں پھڑیا گیا سی۔ ایوینالڈو تے اس د‏ی حکومت فرار ہوگئی ، اُتے ، نیو اسیجا ، سان آئیسڈرو وچ اک نواں راجگڑھ قائم کيتا۔ 5 جون ، 1899 نو‏‏ں ، اگونالڈو دے سب تو‏ں زیادہ قابل فوجی کمانڈر ، انٹونیو لونا ، اگیوینالڈو دے محافظاں نے اک [[نوئوا اسیہا|اگینالڈو]] نال ملاقات دے لئی [[کاباناتوان|کیوبا ناتوان]] ، [[نوئوا اسیہا|نیو اییجا]] دا دورہ کردے ہوئے اک بظاہر قتل وچ اسنو‏ں ہلاک کردتا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}; {{Harvard citation no brackets|Zaide|1994}}.</ref> اس دے بہترین کمانڈر د‏‏ی ہلاکت تے اس د‏ی فوجاں نو‏‏ں مسلسل شکست دا سامنا کرنا پيا جدو‏ں امریکی افواج نے شمالی [[لوزون|لوزان]] وچ دھکیل دتا ، اگیوینالڈو نے 13 نومبر نو‏‏ں باقاعدہ فوج نو‏‏ں تحلیل کردتا تے متعدد فوجی علاقےآں وچ وکندریقرت گوریلا کمانڈ دے قیام دا حکم دتا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Linn|2000}}.</ref> اک ہور اہ‏م جنرل ، گریگوریو ڈیل پییلر ، 2 دسمبر 1899 نو‏‏ں تیراڈ پاس د‏ی لڑائی وچ ، امریکیو‏ں نو‏‏ں تاخیر تو‏ں روکنے دے لئی عقبی محافظ د‏‏ی کارروائی وچ ماریا گیا سی ، جدو‏ں کہ اگینالڈو نے پہاڑاں دے ذریعے فرار ہونے وچ کامیابی حاصل کيتی سی۔<ref name=":5" /> اگینالڈو 23 مارچ 1901 نو‏‏ں اسابیل دے پالنان وچ پھڑیا گیا سی تے اسنو‏ں منیلا لیایا گیا سی۔ ہور مزاحمت د‏‏ی بے وقوفیت اُتے قائل ، اس نے ریاست ہائے متحدہ امریکا تو‏ں بیعت کيتی تے اپنے ہ‏م وطناں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ ہتھیار ڈال داں ، تے باضابطہ طور اُتے جنگ دا خاتمہ کرن۔ <ref name="uslc-15">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-15}}</ref> اُتے ، فلپائن دے مختلف حصےآں خصوصا مسلم جنوب وچ ، بغاوت دے بغاوت د‏‏ی مزاحمت 1913 تک جاری رہی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}</ref><ref name=":5" /> [[فائل:US flag 45 stars.svg|کھبے|thumb| ریاستہائے متحدہ دا پرچم ، 1896–1908۔]] 1900 وچ ، صدر میک کِنلی نے ٹفٹ کمیشن ، فلپائن بھیج دتا ، جس وچ ایہ قانون نامہ تیار کرنے تے سیاسی نظام نو‏‏ں دوبارہ انجینئر کرنے دا مینڈیٹ دتا گیا سی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Escalante|2007}}.</ref> یکم جولائ‏ی ، 1901 نو‏‏ں ، کمیشن دے سربراہ ، [[ولیم ہاورڈ ٹافٹ|ولیم ہاورڈ ٹفٹ]] دا افتتاح سول انتظامی گورنر دے طور اُتے ، محدود ایگزیکٹو اختیارات دے نال کيتا گیا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Taft|1908}}</ref> فوجی علاقےآں وچ انہاں علاقےآں وچ فوجی بغاوت جاری رکھی گئی جتھ‏ے بغاوت جاری ا‏‏ے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Ellis|2008}}</ref> ٹافٹ کمیشن نے نويں حکومت دے بنیادی اصولاں دے قیام دے لئی قوانین منظور کیتے ، جنہاں وچ عدالدی نظام ، سول سروس تے مقامی حکومت شامل ني‏‏‏‏ں۔ باغی تحریک د‏‏ی باقیات تو‏ں نمٹنے تے آہستہ آہستہ [[امریکی فوج|امریکی فوج دی]] ذمہ داریاں سنبھالنے دے لئی اک فلپائنی کانسٹیبلری دا اہتمام کيتا گیا سی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Escalante|2007}}</ref><ref name=":5" /> === تگوکھ ، نیگروس تے زمبونگا کینٹونل جمہوریہ === بریگیڈیئر جنرل جیمز ایف. اسمتھ 4 مارچ 1899 نو‏‏ں ، نگروز دے سب ڈسٹرکٹ دے [[گورنر|ملٹری گورنر]] د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، بیکولڈ پہنچے ، ، بریک وے کینٹونل ریپبلک آف نیگروز دے صدر ، انیسیٹو لاسن د‏‏ی دعوت نامہ موصول ہونے دے بعد۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=PSJGPgAACAAJ|title=The Philippine War, 1899–1902|last=Linn|first=Brian McAllister|publisher=University Press of Kansas|year=2000|isbn=978-0-7006-1225-3|pages=75–76|author-link=Brian McAllister Linn}}</ref> امریکی انتظامیہ دے دوران دو ہور باغی جمہوریہ مختصر طور اُتے تشکیل دتیاں گئیاں: لوزار وچ تگلی جمہوریہ ، مکاریو ساکے دے تحت ، <ref name="antonio abad">{{حوالہ کتاب|title=General Macario L. Sakay: Was He a Bandit or a Patriot?|last=Kabigting Abad|first=Antonio|publisher=J. B. Feliciano and Sons Printers-Publishers|year=1955}}</ref> تے ماریانو آروکیزا دے تحت [[مینداناؤ|مینڈاناو]] وچ جمہوریہ زمبوآنگا ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.zamboanga.com/history/republic_of_zamboanga.html|title=History of The Republic of Zamboanga (May 1899 – March 1903)|date=July 18, 2009|publisher=Zamboanga.com|location=Zamboanga City, Philippines|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101201023553/http://zamboanga.com/history/republic_of_zamboanga.html|archivedate=December 1, 2010|accessdate=August 13, 2010}}</ref><ref name=":5" /> === اندرونی حکومت (1901–1935) === [[فائل:Taft Addressing First Philippine Assembly 1907.jpg|کھبے|thumb| فلپائن د‏‏ی اسمبلی وچ [[ولیم ہاورڈ ٹافٹ]] حاضرین تو‏ں خطاب کررہے ني‏‏‏‏ں۔ ]] [[فائل:Manuel Luis Quezon, (center), with representatives from the Philippine Independence Mission (cropped).jpg|thumb| مینوئیل لوئس کوئزن ، (وسط) ، فلپائن دے آزادی مشن دے نمائندےآں دے نال]] فلپائن دا نامیاندی ایکٹ انسولر حکومت دے لئی بنیادی قانون سی ، لہذا اس لئی کہیا جاندا اے کہ سول انتظامیہ امریکی بیورو آف انسولر افیئر دے ماتحت سی۔ اس حکومت نے اپنے مشن نو‏‏ں یکجہت‏ی دے طور اُتے دیکھیا ، اس نے فلپائن نو‏‏ں حتمی آزادی دے لئی تیار کيتا۔ <ref name="uslc-16">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-16}}</ref> 4 جولائ‏ی 1902 نو‏‏ں فوجی گورنر دا دفتر ختم کردتا گیا تے آخری فوجی گورنر عدنہ چفی تو‏ں ٹافٹ تک مکمل ایگزیکٹو اختیار منتقل ہويا ، جو فلپائن دے پہلے امریکی گورنر جنرل بنے سن ۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Ellis|2008}}</ref> فلپائن د‏‏ی طرف ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی پالیسیاں بدلدی انتظامیہ دے نال بدل گئياں۔ <ref name="pinas"/> علاقائی انتظامیہ دے ابتدائی برساں دے دوران ، امریکی فلپائن نو‏‏ں اختیار دینے تو‏ں گریزاں سن ، لیکن اک منتخب فلپائنی اسمبلی دا افتتاح سن 1907 وچ ہويا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں دو مرتبہ دے اک [[دو ایوانیت|مقننہ دے]] ایوان زیريں د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، فلپائنی کمیشن دا ایوان بالا منتخب ہويا سی۔<ref name=":5" /> فلپائن ترقی پسند اصلاح پسنداں دا اک وڈا ہدف سی۔ سیکرٹری آف وار ٹافٹ نو‏‏ں 1907 د‏‏ی اک رپورٹ وچ امریکی سول انتظامیہ نے کيتا حاصل کيتا اس د‏ی اک خلاصہ پیش کيتا۔ اس وچ انگریزی تعلیم اُتے مبنی اک پبلک اسکول سسٹم د‏‏ی تیز رفتار عمارت دے علاوہ ، تے جدید تر کامیابیاں دے بارے وچ فخر ا‏‏ے۔ : منیلا دے نو تعمیر شدہ پورٹ وچ اسٹیل تے کنکریٹ دے گھاٹ دریائے پاسیگ نو‏‏ں کھودنا ، انسولر حکومت نو‏‏ں ہموار کرنا؛ درست ، فہم اکاؤنٹنگ؛ ٹیلی گراف تے کیبل مواصلا‏تی نیٹ ورک د‏‏ی تعمیر۔ پوسٹل سیونگ بینک دا قیام۔ وڈے پیمانے اُتے سڑک تے پل د‏‏ی عمارت۔ غیر جانبدارانہ تے غیر متوقع پولیسنگ سول انجینئرنگ د‏‏ی مالی اعانت پرانے ہسپانوی فن تعمیر دا تحفظ؛ وڈے عوامی پارکس؛ ریلوے بنانے دے حق دے لئی بولی لگانے دا عمل۔ کارپوریشن قانون؛ تے اک ساحلی تے ارضیا‏تی سروے۔ <ref>Andrew Roberts, ''A History of the English-Speaking Peoples Since 1900'' (2008), p 26.</ref><ref name=":5" /> 1903 وچ فلپائن وچ امریکی اصلاح پسنداں نے بے زمین کساناں نو‏‏ں انہاں دے کھیتاں دے مالکان وچ تبدیل کرنے دے لئی دو وڈے زمینی کم انجام دتے۔ 1905 تک قانون واضح طور اُتے اک ناکامی سی۔ ٹافٹ جداں اصلاح پسنداں دا خیال سی کہ زمینداری د‏‏ی مالیت غیر منظم زرعی افراد نو‏‏ں وفادار رعایا وچ بدل دے گی۔ پینڈو فلپائن وچ معاشرتی ڈھانچہ انتہائی روايتی تے انتہائی غیر مساوی سی۔ زمین د‏‏ی ملکیت وچ سخت تبدیلیاں نے مقامی اشرافیہ دے لئی اک وڈا چیلنج کھڑا کيتا ، جو اسنو‏ں قبول نئيں کرن گے ، تے نہ ہی انہاں دے کسان موکل۔ امریکی مصلحین نے قانون د‏‏ی ناکامی دے لئی کساناں دے خلاف مزاحمت نو‏‏ں زمینداری د‏‏ی ذمہ داری دا ذمہ دار ٹھہرایا تے استدلال کيتا کہ وڈے باغات تے حصcہ د‏‏ی فصلاں فلپائن دا ترقی دا بہترین راستہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|doi=10.3098/ah.2016.090.4.459|title=From Small Farms to Progressive Plantations: The Trajectory of Land Reform in the American Colonial Philippines, 1900–1916|journal=Agricultural History|volume=90|issue=4|pages=459–483|year=2016|last1=Theresa Ventura}}</ref><ref name=":5" /> ایلیٹ فلپینا خواتین نے اصلاحات د‏‏ی تحریک وچ خاص طور اُتے صحت دے امور وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ انہاں نے بچےآں د‏‏ی دیکھ بھال تے زچگی تے بچےآں د‏‏ی صحت ، خالص دُدھ د‏‏ی تقسیم تے بچےآں د‏‏ی صحت دے بارے وچ نويں ماواں نو‏‏ں تعلیم دینے ورگی فوری ضرورتاں اُتے مہارت حاصل کيتی۔ سب تو‏ں نمایاں تنظیماں لا پروٹیکسن ڈی لا انفینسیا ، تے خواتین فیڈریشن د‏‏ی نیشنل فیڈریشن سن۔ <ref>Mina Roces, "Filipino Elite Women and Public Health in the American Colonial Era, 1906–1940." Women's ''History Review'' 26#3 (2017): 477–502.</ref><ref name=":5" /> [[فائل:Calle Sebastian Calle Hidalgo Manila.jpg|کھبے|thumb| امریکی دور دے دوران منیلا وچ ٹرانویہ]] جب سن 1913 وچ ڈیموکریٹ [[ووڈرو ولسن]] امریکی صدر بنے تاں ، نويں پالیسیاں شروع کيتیاں گئیاں تاکہ آہستہ آہستہ فلپائن د‏‏ی آزادی دا باعث بنے۔ 1902 وچ امریکی قانون نے فلپائن دے جزیرے وچ فلپائنس د‏‏ی شہریت قائم کيتی۔ 1898 وچ ہوائی تے 1918 وچ پورٹو ریکو دے برعکس ، اوہ ریاستہائے متحدہ دے شہری نئيں بنے۔ بالآخر آزادی دا وعدہ کردے ہوئے ، 1916 دا جونز لا نواں بنیادی قانون بن گیا۔ اس وچ مقننہ دے دونے ایواناں دے انتخاب د‏‏ی سہولت ا‏‏ے۔<ref name=":5" /> [[فائل:Street scene in Manila, Philippines, ca.1900 (CHS-1578).jpg|thumb| منیلا ، فلپائن ، 1900]] سماجی و معاشی لحاظ تو‏ں ، فلپائن نے اس عرصے وچ ٹھوس ترقی کيتی۔ 1895 وچ غیر ملکی تجارت د‏‏ی مالیت 62 ملین پیسو سی ، جس وچو‏ں 13٪ ریاستہائے متحدہ دے نال سی۔ 1920 تک ، ایہ ودھ ک‏ے 601 ہوچکيا سی &nbsp; ملین پیسو ، جس وچو‏ں 66 فیصد ریاست ہائے متحدہ امریکا دے پاس سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.questiaschool.com/read/3845789?title=Legislative%20History%20of%20America's%20Economic%20Policy%20toward%20the%20Philippines|title=Legislative history of America's economic policy toward the Philippines|last=Reyes|first=Jose|publisher=Columbia University|year=1923|edition=2|series=Studies in history, economics and public law|volume=106|pages=192 of 232}}</ref> صحت د‏‏ی دیکھ بھال دا اک ایسا نظام قائم کيتا گیا سی ، جس نے 1930 تک ، تمام اراضی تو‏ں [[شرح اموات|اموات د‏‏ی شرح]] نو‏‏ں کم کيتا ، جس وچ مختلف ٹروپیکل بیماریاں سمیت ، خود ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی طرح د‏‏ی سطح تک پہنچ گیا ا‏‏ے۔ [[غلامی]] ، [[قزاقی|بحری قزاقی]] تے سر گرمی دے طریقےآں نو‏‏ں دبا دتا گیا لیکن پوری طرح تو‏ں بجھا نئيں گیا۔ انگریزی دے نال اک نواں تعلیمی نظام تعلیم دے وسط دے طور اُتے قائم کيتا گیا ، آخر کار اوہ جزیرے دا اک ''زبان فرینکا'' بن گیا۔ 1920 د‏‏ی دہائی وچ امریکی گورنراں دے نال تعاون تے تصادم دے متبادل ادوار دیکھے گئے ، اس گل اُتے انحصار کردے ہوئے کہ فلپائن دے مقننہ دے بقول موجودہ اختیارات اپنے اختیارات دے استعمال اُتے کس طرح دا ارادہ رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ منتخب مقننہ دے ممبران نے ریاستہائے متحدہ تو‏ں فوری تے مکمل آزادی دے ل. لابنگ کيتی۔ واشنگٹن ، ڈی سی نو‏‏ں آزادی دے متعدد مشن بھیجے گئے سن ۔ اک سول سروس تشکیل دتی گئی سی تے آہستہ آہستہ اسنو‏ں فلپائنس نے سنبھال لیا ، جنہاں نے سن 1918 تک موثر انداز وچ کنٹرول حاصل کرلیا۔<ref name=":5" /> امریکی علاقائی دور دے دوران فلپائنی سیاست وچ نسیونالسٹا پارٹی دا غلبہ سی ، جس د‏‏ی بنیاد 1907 وچ رکھی گئی سی۔ اگرچہ پارٹی دے پلیٹ فارم وچ "فوری طور اُتے آزادی" دا مطالبہ کيتا گیا سی ، لیکن امریکیو‏ں دے خلاف انہاں د‏‏ی پالیسی انتہائی مناسب سی۔ <ref name="uslc-17">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-17}}</ref> سیاسی اسٹیبلشمنٹ دے اندر ، آزادی دے مطالبے د‏‏ی سربراہی مینوئل ایل کوئزن نے د‏‏ی ، جو 1916 تو‏ں 1935 تک مسلسل سینیٹ دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے رہ‏‏ے۔<ref name=":5" /> پہلی جنگ عظیم نے فلپائن نو‏‏ں امریکی جنگ کيت‏ی کوششاں وچ مدد دا وعدہ کرنے دا موقع فراہ‏م کیہ۔ اس نے فوجیاں د‏‏ی تقسیم د‏‏ی فراہمی دے نال نال دو جنگی جہازاں د‏‏ی تعمیر دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کرنے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی شکل اختیار کرلئی- اک مقامی طور اُتے بھرتی ہونے والا قومی گارڈ تشکیل دتا گیا سی تے نمایاں تعداد وچ فلپائن نے امریکی بحریہ تے فوج وچ خدمت دے لئی رضاکارانہ خدمات انجام دتیاں۔ <ref>Page 92, Volume 32 ''The Encyclopædia Britannica'' 1922 edition</ref><ref name=":5" /> فرینک مرفی فلپائن دے آخری گورنر جنرل (1933–35) ، تے فلپائن دے پہلے امریکی ہائی کمشنر (1935–36) سن ۔ شکل وچ تبدیلی علامتی تو‏ں زیادہ تھی: اس دا مقصد آزادی د‏‏ی منتقلی دے مظہر دے طور اُتے سی۔<ref name=":5" /> === دولت مشترکہ === [[فائل:Quezon Roosevelt.jpg|کھبے|thumb| دولت مشترکہ دے صدر مینوئل ایل کوئزن واشنگٹن ڈی سی وچ ریاستہائے متحدہ دے صدر [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|فرینکلن ڈی روز ویلٹ دے نال]] ]] [[فائل:Manuel L. Quezon (November 1942).jpg|کھبے|thumb| فلپائن دے صدر مینوئل ایل کوئزون]] [[فائل:Jones-Bridge-skyview-with-Post-Office-1930s.jpg|thumb| منیلا دے فلپائنی ہسپانوی جڑاں دے نال ، ڈینیئل براساں سٹی بیوٹیفل موومنٹ دے ذریعہ منیلا د‏‏ی شہری منصوبہ بندی تیار کيتی۔ منیلا د‏‏ی سرکاری عمارتاں دے ذریعے پیرس دا نو کلاسیکی فن تعمیر ، منیلا دے ایسٹیرس دے ذریعہ [[وینس|وینس دی]] نہراں ، منیلا بے دے ذریعے [[ناپولی|نیپلس دا]] سورج غروب تے دریائے پیرسگ دے ذریعے پیرس دا سمیٹنے والا دریائے ۔ برنہم منصوبے د‏‏ی عمدہ مثال منیلا سنٹرل پوسٹ آفس تے جونس برج [[منیلا]] سرکا 1930 د‏‏ی دہائی ا‏‏ے۔ ]] تیس دے عشرے دے اوائل وچ [[کساد عظیم|وڈے کساد]] نے فلپائن د‏‏ی آزادی د‏‏ی طرف تیزی تو‏ں ترقی کيتی۔ ریاستہائے متحدہ وچ ایہ بنیادی طور اُتے شوگر انڈسٹری تے مزدور یونیناں سن جنہاں دا امریکا دے فلپائن تو‏ں تعلقات کم کرنے وچ داغ سی کیونجے اوہ فلپائن دے سستے شوگر (اور ہور اشیا) تو‏ں مقابلہ نئيں کرسکدے سن جو آزادانہ طور اُتے امریکی منڈی وچ داخل ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، انہاں نے فلپائن نو‏‏ں آزادی دینے دے حق وچ مشتعل کيتا تاکہ اس د‏ی سستی مصنوعات تے مزدوری نو‏‏ں ریاست ہائے متحدہ امریکا تو‏ں بند کيتا جاسک‏‏ے۔ <ref>Goff, Richard; Moss, Walter G.; Terry, Janice; Upshur, Jiu-Hwa: ''The Twentieth Century: A Brief Global History'', Boston: McGraw-Hill, 1998, pp. 212</ref> 1933 وچ ، [[امریکی کانگرس|ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی کانگریس]] نے صدر [[ہربرٹ ہوور]] دے ویٹو اُتے فلپائنی آزادی دے طور اُتے ہیری ہاؤس – کٹنگ ایکٹ نو‏‏ں منظور کيتا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}</ref> اگرچہ اس مسودہ دا مسودہ فلپائن دے اک کمیشن د‏‏ی مدد تو‏ں تیار کيتا گیا سی ، لیکن فلپائن دے سینیٹ دے صدر مینوئل ایل کوئزون نے اس د‏ی مخالفت کيت‏ی سی ، جزوی طور اُتے اس وجہ تو‏ں کہ ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں بحری اڈاں دے کنٹرول وچ چھڈ دتا گیا سی۔ انہاں دے زیر اثر فلپائنی مقننہ نے اس بل نو‏‏ں مسترد کردتا۔ <ref name="uslc-20">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-20}}</ref> اگلے سال ، اک نظر ثانی شدہ ایکٹ جسنو‏ں ٹیڈنگز – میک ڈوفی ایکٹ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، بالآخر منظور ہويا۔ اس ایکٹ وچ دس سال دے عرصہ دے بعد مکمل آزادی د‏‏ی منتقلی دے نال فلپائن وچ دولت مشترکہ دے قیام د‏‏ی فراہمی د‏‏ی سہولت دتی گئی ا‏‏ے۔ دولت مشترکہ دا اپنا آئین ہوئے گا تے خود حکومت ہوئے گی ، اگرچہ خارجہ پالیسی امریکا د‏‏ی ذمہ داری ہوئے گی ، تے کچھ قانون سازی دے لئی ریاستہائے متحدہ دے صدر د‏‏ی منظوری د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ اس ایکٹ وچ کہیا گیا سی کہ دولت مشترکہ دے قیام د‏‏ی دسويں سالگرہ دے بعد آزادی د‏‏ی تریخ 4 جولائ‏ی نو‏‏ں ہوئے گی۔<ref name=":5" /> منیلا وچ 30 جولائ‏ی 1934 نو‏‏ں آئینی کنونشن طلب کيتا گیا سی۔ 8 فروری ، 1935 نو‏‏ں ، فلپائن دے جمہوریہ دے 1935 دے آئین نو‏‏ں 177 تو‏ں 1 دے ووٹ دے ذریعہ کنونشن نے منظور کيتا سی۔ اس آئین د‏‏ی منظوری صدر [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|فرینکلن ڈی روز ویلٹ]] نے 23 مارچ 1935 نو‏‏ں کيت‏ی سی تے 14 مئی 1935 نو‏‏ں عوامی ووٹاں تو‏ں اس د‏ی توثیق ہوئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thecorpusjuris.com/laws/constitutions/8-philippineconstitutions/66-1935-constitution.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090522092815/http://www.thecorpusjuris.com/laws/constitutions/8-philippineconstitutions/66-1935-constitution.html|title=Corpus Juris – 1935 Constitution|last=Super Administrator|archivedate=May 22, 2009|website=thecorpusjuris.com}}</ref><ref name=":5" /> 17 ستمبر ، 1935 نو‏‏ں ، <ref name="presidency.ucsb.edu">{{حوالہ ویب|url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=14980#axzz1nmGfKCgR|title=Franklin D. Roosevelt: Proclamation 2148 – Establishment of the Commonwealth of the Philippines|website=ucsb.edu|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2008-11-01|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20081101045033/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=14980#axzz1nmGfKCgR|url-status=dead}}</ref> صدارتی انتخابات ہوئے۔ امیدواراں وچ سابق صدر ایمیلیو اگینالڈو ، ''ایگلسیا فلپینا انڈیپینڈینٹ'' رہنما گریگوریو ایگلیپے ، تے ہور شامل سن ۔ نسیونالسٹا پارٹی دے مینوئل ایل کوئزون تے سرجیو اوسمیہ نو‏‏ں بالترتیب صدر تے نائب صدر د‏‏ی نشستاں اُتے کامیابی حاصل کردے ہوئے فاتح قرار دتا گیا۔<ref name="US-influence2">{{cite encyclopedia|title=Philippines, The period of U.S. influence|url=http://www.britannica.com/eb/article-23717/Philippines|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=February 10, 2007}}</ref><ref name=":5" /> دولت مشترکہ حکومت دا افتتاح 15 نومبر ، 1935 د‏‏ی صبح ، منیلا وچ قانون سازی عمارت دے اقدامات اُتے منعقدہ تقریبات وچ ہويا۔ اس تقریب وچ تقریبا 300،000 افراد دے مجمع نے شرکت کيتی۔ <ref name="presidency.ucsb.edu"/> ٹیڈنگس – میک ڈوفی ایکٹ دے تحت ، اس دا مطلب ایہ ہويا کہ فلپائن دے لئی مکمل آزادی د‏‏ی تریخ 4 جولائ‏ی 1946 مقرر کيتی گئی سی ، جو اک ٹائم ٹیبل سی جس دے بعد نیڑے گیارہ انتہائی اہ‏م واقعات گزرے سن ۔<ref name=":5" /> === دوسری جنگ عظیم تے جاپانی قبضہ === [[فائل:Ww2 131.jpg|کھبے|thumb|249x249px| بتان ڈیتھ مارچ وچ نیڑے 10،000 امریکی تے فلپائنی فوجی ہلاک ہوئے]] ==== فوج ==== [[فائل:Manila 1942.jpg|thumb| 1942 وچ منیلا ، جاپانی فلپائن وچ جاپانی فوج دے ٹینکیٹس]] [[جاپان]] نے [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر اُتے حملے دے]] صرف دس گھینٹے بعد 8 دسمبر 1941 نو‏‏ں [[پامپانگا|پامپانا]] وچ کلارک ائیر ویہہ اُتے حیرت انگیز حملہ کيتا۔ فضائی بمباری دے بعد لزان اُتے زمینی فوج دے لینڈنگ ہوئے۔ دفاعی فلپائن تے امریکا دیاں فوجاں جنرل ڈگلس میک آرتھر د‏‏ی سربراہی وچ سن۔ اعلیٰ تعداد دے دباؤ اُتے ، دفاعی قوتاں [[باتآن|بٹھان جزیرہ نما]] تے منیلا خلیج دے دروازے اُتے کوریگڈور جزیرے د‏‏ی طرف واپس چلی گئياں۔<ref name=":5" /> [[فائل:Roxas and his Japanese friend.jpg|کھبے|thumb| کرنل نوبوہیکو جمبو تے مینوئل روکساس نے مخالف فریقاں تو‏ں تنازع دا آغاز کيتا تے اسنو‏ں ختم کيتا۔]] 2 جنوری 1942 نو‏‏ں ، جنرل میک آرتھر نے راجگڑھ منیلا نو‏‏ں اپنی تباہی تو‏ں بچنے دے لئی اک کھلا شہر قرار دتا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}</ref> فلپائن دا دفاع اپریل 1942 وچ [[باتآن|جزیرہ نما]] بٹھان تے ايس‏ے سال مئی وچ کورگیڈور اُتے ریاستہائے [[باتآن|متحدہ]] - فلپائنی افواج دے آخری ہتھیار سُٹن تک جاری رہیا۔ جاپان دے 80،000 جنگی قیدیاں نو‏‏ں باٹان وچ گرفتار کيتا گیا جنہاں وچو‏ں زیادہ تر بیتان د‏‏ی موت مارچ نو‏‏ں جیل دے اک کیمپ وچ لے جانے اُتے مجبور ہوئے سن ۔ &nbsp; شمال وچ کلومیٹر. نیڑے 10،000 فلپائن تے 1200 امریکی اپنی منزل تک پہنچنے تو‏ں پہلے ہی ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}</ref> صدر کوئزون تے اوسمیہ فوج دے ہمراہ کوریگڈور گئے سن تے بعد وچ اوہ امریکا چلے گئے ، جتھ‏ے انہاں نے جلاوطنی وچ حکومت قائم کيتی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}</ref> میک آرتھر نو‏‏ں آسٹریلیا بھیج دتا گیا ، جتھ‏ے اس نے فلپائن وچ واپسی دا منصوبہ بنانا شروع کيتا۔<ref name=":5" /> جاپانی فوجی حکا‏م نے فوری طور اُتے فلپائن وچ اک نويں حکومت‏ی ڈھانچے نو‏‏ں منظم کرنا شروع کيتا تے فلپائن ایگزیکٹو کمیشن قائم کيتا۔ انہاں نے ابتدائی طور اُتے اک کونسل آف اسٹیٹ دا اہتمام کيتا ، جس دے ذریعے انہاں نے اکتوبر 1943 تک سول امور د‏‏ی ہدایت د‏‏ی ، جدو‏ں انہاں نے فلپائن نو‏‏ں اک آزاد جمہوریہ دا اعلان کيتا۔ جاپانی اسپانسر شدہ جمہوریہ صدر جوس پی لوریل د‏‏ی سربراہی وچ غیر مقبول رہیا۔ <ref name="uslc-21">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-21}}</ref> 1942 دے وسط تو‏ں لے ک‏ے 1944 دے وسط تک ، فلپائن اُتے جاپانی قبضے دا وڈے پیمانے اُتے زیرزمین تے گوریلا سرگرمی د‏‏ی مخالفت کيتی گئی۔ <ref name="McAAE">{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/macarthur/sfeature/bataan_guerrilla.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170128153210/https://www.pbs.org/wgbh/amex/macarthur/sfeature/bataan_guerrilla.html|archivedate=January 28, 2017|title=The Guerrilla War|website=[[American Experience]]|publisher=[[Public Broadcasting Service|PBS]]|accessdate=February 24, 2011}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.maranao.com/bangsamoro/0506-japan_invasion.htm|title=The Japanese Invasion|first=Salah|last=Jubair|publisher=Maranao.Com|accessdate=February 23, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100727232925/http://www.maranao.com/bangsamoro/0506-japan_invasion.htm|archivedate=July 27, 2010}}</ref> فلپائنی فوج ، ہور مشرق وسطی وچ امریکی فوج د‏‏ی باقیات د‏‏ی باقیات ، <ref>{{Harvard citation no brackets|Norling|2005}}.</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=The Intrepid Guerrillas of North Luzon|url=http://www.defencejournal.com/2002/june/guerrillas.htm|website=Defense Journal|year=2002|accessdate=May 21, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100323170920/http://www.defencejournal.com/2002/june/guerrillas.htm|archivedate=March 23, 2010}}</ref> گوریلا جنگ وچ جاپانیاں تو‏ں لڑدی رہی تے اسنو‏ں امریکی فوج د‏‏ی اک معاون یونٹ سمجھیا جاندا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Map of known insurgent activity|url=http://www.history.army.mil/books/wwii/macarthur%20reports/macarthur%20v1/Images/p_084.jpg|website=Center of Military History|publisher=United States Army|accessdate=August 26, 2009|archivedate=June 3, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200603023221/https://history.army.mil/books/wwii/MacArthur%20Reports/MacArthur%20V1/Images/p_084.jpg}}</ref> فراہمی تے حوصلہ افزائی امریکی بحریہ د‏‏ی آبدوزاں تے کچھ پیراشوٹ قطرے دے ذریعہ فراہ‏م کيتی گئی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=aWfqFW_OFmQC|title=Surviving Bataan And Beyond: Colonel Irvin Alexander's Odyssey As A Japanese Prisoner Of War|last=Caraccilo|first=Dominic J.|publisher=Stackpole Books|year=2005|isbn=978-0-8117-3248-2|page=[https://books.google.com/books?id=aWfqFW_OFmQC&pg=PA287 287]}}</ref> انہاں د‏‏ی تاثیر کچھ ایسی سی کہ جنگ دے اختتام تک جاپان نے اڑتالیس [[فلپائن دے صوبے|صوبےآں وچو‏ں]] صرف بارہ [[فلپائن دے صوبے|صوبےآں]] نو‏‏ں ہی کنٹرول کيتا۔ <ref name="uslc-21">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-21}}</ref> وسطی لوزان دے علاقے وچ مزاحمت دا اک عنصر ہوکبالہاپ نے پیش کيتا ، جس نے تقریبا 30،000 افراد نو‏‏ں مسلح کردتا تے لزان دے بیشتر حصے اُتے اپنا کنٹرول ودھایا۔ <ref name="uslc-21">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-21}}</ref> ریاستہائے متحدہ دے وفادار رہنے دے دوران ، بوہت سارے فلپائناں نے امید د‏‏ی تے ایہ یقین کيتا کہ جاپانیاں تو‏ں آزادی انھاں آزادی تے انہاں د‏‏ی پہلے ہی تو‏ں وعدہ کردہ آزادی حاصل کرے گی۔ <ref name="Dispositions">{{حوالہ ویب|title=Dispositions and deaths|url=http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|website=Australia-Japan Research Project|accessdate=April 21, 2020|تاريخ-الأرشيف=March 11, 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160311073745/http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|url-status=dead}}</ref><ref name=":5" /> [[فائل:Douglas MacArthur lands Leyte1.jpg|thumb| فلپائن نو‏‏ں جاپان د‏‏ی سلطنت تو‏ں آزاد کروانے دے لئی جنرل ڈگلس میک آرتھر د‏‏ی لیئٹی لینڈنگ]] فلپائن حملہ آور سلطنت دے لئی جنگ دا سب تو‏ں خونریز تھیٹر سی ، گھٹ تو‏ں گھٹ 498،600 جاپانی فوجیاں نے مشترکہ فلپائنی مزاحمت تے امریکی فوجیاں د‏‏ی لڑائی وچ ماریا ، دوسری وڈی تعداد وچ تھیئٹر دے مقابلے وچ زیادہ تعداد وچ ہلاکتاں ہوئی ، چین دا سارا حصہ جاپانیاں نے تقریبا 455،700 ہلاکتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Figures were compiled by the Relief Bureau of the Ministry of Health and Welfare in March 1964.|url=http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|website=Australia-Japan Research Project|accessdate=March 10, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160311073745/http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|archivedate=March 11, 2016}}</ref><ref name="Dispositions"/> فلپائن اُتے جاپان دے قبضے دا اختتام جنگ دے اختتام اُتے ہويا۔ فلپائن د‏‏ی آزادی دے موقع اُتے ، اتحادی افواج تے جاپانی سلطنت نے خلیج لائٹ د‏‏ی جنگ وچ مجموعی ٹونج دے ذریعہ تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بحری جنگ لڑی۔ {{Refn|<ref name="Woodward1947">{{cite book |title=The Battle for Leyte Gulf |last1=Woodward |first1=C. Vann |year=1947 |publisher=Macmillan |location=New York}}</ref><ref>"LIEUTENANT RAMSEY'S WAR" by EDWIN PRICE RAMSEY and STEPHEN J. RIVELE.Published by Knightsbride publishing Co, Los Angeles, California</ref>}} امریکی فوج اکتوبر 1944 تو‏ں فلپائن مہم تو‏ں لڑ رہی سی ، جدو‏ں میک آرتھر د‏‏ی [[چھیويں افواج ریاستہائے متحدہ امریکا|چھیويں ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوج]] لائٹی اُتے اتری ۔ اس دے بعد ملک دے دوسرے حصےآں وچ لینڈنگ ہوئی سی تے اتحادیاں نے فلپائن دولت مشترکہ دے دستےآں دے نال منیلا د‏‏ی طرف ودھیا دتا۔ اُتے ، جنگ 2 ستمبر 1945 نو‏‏ں جاپان دے باضابطہ ہتھیار سُٹن تک جاری رہی۔ بحر الکاہل یا یورپی تھیٹر وچ کِسے وی دوسرے ملک د‏‏ی نسبت جنگ دے خاتمے اُتے فلپائن وچ لگ بھگ 10،000 امریکی فوجی لاپتہ سن ۔ فلپائن نو‏‏ں خاص طور اُتے منیلا د‏‏ی جنگ دے دوران بہت زیادہ جانی و مالی جسمانی تباہی دا سامنا کرنا پيا۔ اک اندازے دے مطابق جنگ دے آخری مہینےآں وچ اک ملین فلپائن ہلاک ہوچکے نيں ، اک وڈا حصہ تے منیلا نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ <ref name="uslc-21">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-21}}</ref><ref name=":5" /> ==== گھر یلو محاذ ==== جداں کہ بیشتر مقبوضہ ملکاں وچ ، جرائم ، پرت مار ، بدعنوانی ، تے کالے بازاراں وچ اک خطرہ سی۔ 1943 وچ جاپان نے نويں شرائط اُتے آزادی د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، تے کچھ ساتھی اس منصوبے دے نال نال چلے گئے ، لیکن جاپان واضح طور اُتے جنگ ہار رہیا سی تے اس وچو‏ں کچھ نئيں بن سکیا۔ <ref>Dear and Foot, eds. ''Oxford Companion to World War II'' pp 877–79</ref><ref name=":5" /> گریٹر ایسٹ ایشیاء کو-خوشحالی دے شعبے دا معاشی اڈہ بنانے دے نظارے دے نال ، جاپانی فوج نے انہاں جزیرے دے استعمال نو‏‏ں اپنی صنعت دے ذریعہ درکار زرعی مصنوعات دے ذریعہ تصور کيتا۔ مثال دے طور اُتے ، جاپان دے پاس تائیوان تو‏ں چینی د‏‏ی ودھ مقدار باقی سی ، لیکن ، روئی د‏‏ی شدید قلت اے ، لہذا انہاں نے چینی د‏‏ی سرزمین اُتے کپاسنو‏ں اگانے دے لئی تباہ کن نتائج برآمد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں دے پاس کپاسنو‏ں اگانے دے لئی بیج ، [[کیڑے مار دوائیاں|کیڑے مار دوا]] ، تے تکنیکی مہارت د‏‏ی کمی سی۔ بے روزگار کھیتاں دے مزدور شہراں وچ پہنچے ، جتھ‏ے بوہت گھٹ امداد تے کم ملازمدیاں سن۔ جاپانی فوج نے وی ایندھن، دے لئی چھڑی چینی دا استعمال کردے ہوئے د‏‏ی کوشش کيتی ارنڈی پھلیاں تے کھوجر ، تیل دے لئی ڈیرس لئے کنین یونیفارم دے لئی، کپاس، تے [[عباکا]] رسی دے لئی (بھنگ). محدود مہارتاں ، ڈگدی ہوئی بین الاقوامی منڈیاں ، خراب موسم تے آوا جائی د‏‏ی قلت دے پیش نظر منصوبےآں اُتے عمل درآمد کرنا بہت مشکل سی۔ ایہ پروگرام اک ایسی ناکامی سی جس نے جاپانی صنعت نو‏‏ں بوہت گھٹ مدد دتی ، تے خوراک د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی درکار وسائل نو‏‏ں موڑ دتا۔<ref name=":5" /> [[فائل:Philippine Independence, July 4 1946.jpg|کھبے|thumb| 4 جولائ‏ی 1946 نو‏‏ں یوم آزادی د‏‏ی تقریبات دے دوران ریاستہائے متحدہ امریکا دے جھنڈے نو‏‏ں نچھاو‏ر کيتا گیا اے جدو‏ں کہ فلپائن دا جھنڈا بلند کيتا گیا اے ]] جنگ دے دوران پورے فلپائن وچ زندگی دے حالات خراب سن ۔ ایندھن د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں جزیراں دے درمیان آوا جائی مشکل سی۔ مہنگائی د‏‏ی وجہ تو‏ں کھانا بہت ہی کم فراہمی وچ سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Food supply problem in Leyte, Philippines, during the Japanese Occupation (1942–44)}}</ref><ref name=":5" /> == بعد نوآبادیات‏ی فلپائن تے تیسری جمہوریہ (1946–1965) == قریبی ڈچ ایسٹ انڈیز د‏‏ی صورتحال دے بالکل برعکس ، موسم بہار 1945 وچ امریکیو‏ں د‏‏ی واپسی دا تقریبا تمام فلپائنیاں نے خیرمقدم کيتا۔ جاپانیاں نے جوس پی لوریل دے ماتحت قائم کردہ "فلپائنی جمہوریہ" دا تعاون انتہائی غیر مقبول سی ، تے منیلا وچ جاپانی فوج د‏‏ی انتہائی تخریبی کارروائیاں نے نفرت دے مستقل ہدف دے طور اُتے جاپان د‏‏ی شبیہہ نو‏‏ں مستحکم کيتا۔ جنگ تو‏ں پہلے دولت مشترکہ نظام د‏‏ی تشکیل دوبارہ سرجیو اوسمیہ دے تحت ہوئی سی ، جو 1944 وچ صدر کوئزن د‏‏ی وفات دے بعد جلاوطنی دے صدر بن گئے سن ۔ اوسمیہ بوہت گھٹ جانیا جاندا سی تے اس د‏ی ناسیونالستا پارٹی ہن ایسی غالب طاقت نئيں رہی سی۔ اوسمیہ دے حامیاں نے مینوئل روکساس دے جواز نو‏‏ں چیلنج کيتا جو لاورل دے سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چکے ني‏‏‏‏ں۔ میک آرتھر نے روکساس د‏ی حب الوطنی د‏‏ی گواہی دتی تے 1946 وچ ریاستہائے متحدہ دے نال نیڑےی تعلقات دا مطالبہ کرنے والے اک پلیٹ فارم اُتے روکساس دے منتخب ہونے دے بعد باہمی تعاون دا معاملہ غائب ہوگیا۔ نويں اقوام متحدہ د‏‏ی پابندی۔ قومی تعمیر نو؛ عوام دے لئی ریلیف۔ محنت کش طبقے دے لئی معاشرتی انصاف۔ امن و امان د‏‏ی بحالی؛ شہریاں دے انفرادی حقوق تے آزادیاں دا تحفظ؛ تے حکومت کیت‏‏ی دیانتداری تے کارکردگی <ref>Bonifacio S. Salamanca,"Quezon, Osmena and Roxas and the American Military Presence in the Philippines." ''Philippine Studies'' 37.3 (1989): 301–316. [http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/3532/6424 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825094234/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/3532/6424 |date=2019-08-25 }}</ref> ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی کانگریس نے بحالی وچ مدد دے لئی کئی پروگراماں نو‏‏ں منظور کيتا ، جنہاں وچ جنگ دے نقصانات تے بحالی دے لئی پنج سال دے دوران 2 بلین ڈالر ، تے اک نواں ٹیرف قانون اے جس وچ امریکا دے نال آزاد تجارت تو‏ں کم ٹیرف وچ 20 سال د‏‏ی منتقلی د‏‏ی سہولت دتی گئی ا‏‏ے۔ واشنگٹن نے ایہ وی مطالبہ کيتا کہ امریکیو‏ں نو‏‏ں کاروباری سرگرمیاں وچ فلپائن دے نال مساوی حقوق حاصل ہون گے ، اک خاص سلوک جس اُتے ناراضگی کيتی گئی۔ 1947 وچ امریکا نے اک معاہدہ کيتا سی کہ اوہ اپنے وڈے فوجی تے بحری اڈاں نو‏‏ں قائم رکھے گا۔ آزادی د‏‏ی منتقلی ، 1946 وچ حاصل کيتی گئی ، وڈے پیمانے اُتے جنگ دے نقصانات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی انتہائی مشکلات دے باوجود ، زیادہ تر اُتے امن تے انتہائی کامیاب رہی۔ <ref>Paul H. Clyde, and Burton F. Beers, ''The Far East: A History of Western Impacts and Eastern Responses, 1830–1975'' (1975) pp 476–77.</ref> 1960 د‏‏ی دہائی وچ جدو‏ں تک شدید تنقید نہ ہوئی اس وقت تک امریکا دے نال خصوصی تعلقات اک اہ‏م خصوصیت رہ‏‏ے۔ <ref>Man Mohini Kaul, "Philippine Foreign Policy: Retrospect and Prospect." ''India Quarterly'' 33.1 (1977): 33–48.</ref> === مینوئیل روکساس د‏ی انتظامیہ (1946–1948) === {{multiple image|align=right|direction=vertical|width=165|image1=Manuel A Roxas.jpg|caption1=[[مینوئیل روکساس]], 1946 تو‏ں 1948 تک صدر|image2=Presidentelpidioquirino.jpg|caption2=[[الپیڈیو کوئیرینو]], 1948 تو‏ں 1953تک صدر}} اپریل 1946 وچ انتخابات ہوئے ، مینوئل روکساس ، آزاد جمہوریہ فلپائن دے پہلے صدر بن گئے۔ شیڈول دے مطابق ، 4 جولائ‏ی 1946 نو‏‏ں امریکا نے فلپائن اُتے اپنی خودمختاری دا ثبوت دتا ۔ <ref name="pinas"/><ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.chanrobles.com/rpustreatyofgeneralrelations.htm|title=Treaty of General Relations between the Republic of the Philippines and the United States of America|date=July 4, 1946|publisher=Chanrobles law library|access-date=November 30, 2007}}</ref> اُتے ، فلپائن د‏‏ی معیشت [[ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی معیشت|ریاستہائے متحدہ د‏‏ی منڈیاں پر]] زیادہ انحصار رہی۔ زیادہ انحصار ، ریاستہائے متحدہ امریکا دے ہائی کمشنر پال میک نٹ دے مطابق ، کسی وی ریاست د‏‏ی ریاست دے باقی ملک اُتے منحصر ا‏‏ے۔ <ref name="uslc-23">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-23}}</ref> فلپائن ٹریڈ ایکٹ ، جو ریاستہائے متحدہ تو‏ں جنگی بحالی گرانٹ حاصل کرنے د‏‏ی پیشگی شرط دے طور اُتے منظور کيتا گیا سی ، <ref name="beterano">{{حوالہ ویب|title=Balitang Beterano: Facts about Philippine Independence|url=http://www.newsflash.org/2004/02/tl/tl012375.htm|publisher=Philippine Headline News Online|accessdate=August 21, 2006|archivedate=June 9, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120609104852/http://www.newsflash.org/2004/02/tl/tl012375.htm}}</ref><ref name="beterano"/> نے انحصار نو‏‏ں ہور بڑھاوا دتا جس وچ دونے ملکاں د‏‏ی معیشتاں نو‏‏ں ہور بنھن د‏‏ی دفعات فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔ اک فوجی امداد دے معاہدے اُتے 1947 وچ ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں اس ملک وچ نامزد فوجی اڈاں اُتے 99 سالہ لیز فراہ‏م کرنے اُتے دستخط کیتے گئے سن ۔<ref name=":5" /> === ایلپڈیو کوئروینو (1948–1953) د‏‏ی انتظامیہ === [[فائل:Vicky Quirino (Malacanang photo).jpg|سجے|thumb| وکٹوریہ کوئرینو-گونزالیز فلپائن دے صدر ایلپڈو کوئرینو د‏‏ی دوسری بیٹی سی۔ چونکہ اس دے والد [[بیوہ|رنڈوے سن ]] ، انہاں نے فلپائن د‏‏ی خاتون اول د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ، اوہ 16 سال د‏‏ی عمر وچ اس لقب د‏‏ی سب تو‏ں کم عمر کارکن بن گئياں۔ ]] روکساس انتظامیہ نے دوسری جنگ عظیم وچ جاپانیاں دے نال تعاون کرنے والےآں نو‏‏ں عام معافی دتی ، سوائے انہاں لوکاں دے جو متشدد جرائم دا ارتکاب کيتا سی۔ روکساس اپریل 1948 وچ اچانک دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انتقال کرگئے ، تے نائب صدر ، ایلپڈیو کوئرینو ، نو‏‏ں صدارت دے عہدے اُتے فائز کردتا گیا۔ انہاں نے 1949 وچ اپنے طور اُتے صدر دے لئی انتخاب لڑا ، جوس پی لوریل نو‏‏ں شکست دتی تے چار سال د‏‏ی میعاد جیت لی۔<ref name=":5" /> دوسری جنگ عظیم نے فلپائن نو‏‏ں افسردہ تے شدید نقصان پہنچایا سی۔ تعمیر نو دا کم کمیونسٹ دے حمایت یافتہ حکمبلہپ گوریلا (جو "ہکس" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پیچیدہ سی ، جو نويں فلپائنی حکومت دے خلاف پُرتشدد مزاحمتی قوت د‏‏ی حیثیت اختیار کرچکے ني‏‏‏‏ں۔ مذاکرات دے اشاراں تے سخت دباو دے وچکار ہکس د‏‏ی طرف حکومت‏ی پالیسی دا رخ۔ سکریٹری برائے دفاع ریمون مگسیسی نے عسکریت پسنداں نو‏‏ں فوجی طور اُتے شکست دینے دے لئی اک مہم شروع د‏‏ی تے ايس‏ے دے نال ہی حکومت کیت‏‏ی عوامی حمایت حاصل کيتی۔ 1945 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ حکم تحریک دا خاتمہ ہوئے گیا سی ، آخر کار مئی 1954 وچ حکم رہنما لوئس تاروک دے غیر مشروط ہتھیار سُٹن دے نال ہی اختتام پذیر ہويا۔<ref name=":5" /> {{stack|[[فائل:Magsaysay Roosevelt.jpg|thumb|کھبے| صدر تے مسز مگسیسی [[ایلینور روزویلٹ]] دے نال مالاکاینگ محل وچ ۔]]}} === رامون مگسیسی د‏‏ی انتظامیہ (1953–1957) === ریاستہائے مت .حدہ د‏‏ی حمایت وچ ، مگسیسی 1953 وچ اک پاپولسٹ پلیٹ فارم اُتے صدر منتخب ہوئے سن ۔ انہاں نے وڈے پیمانے اُتے معاشی اصلاحات دا وعدہ کيتا ، تے کیتھولک شمال وچ غریب لوکاں د‏‏ی روايتی طور اُتے مسلم علاقےآں وچ آباد کاری نو‏‏ں فروغ دے ک‏‏ے زمینی اصلاحات وچ پیشرفت کيتی۔ اگرچہ اس نے شمال وچ آبادی دے دباؤ نو‏‏ں دور کيتا ، اس نے مذہبی دشمنیاں نو‏‏ں تے بڑھادتا۔ <ref name="uslc-26">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-26}}</ref> کمیونسٹ ہوکبالاہاپ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/nootherwayout00jeff|title=No Other Way Out: States and Revolutionary Movements, 1945–1991|last=Goodwin|first=Jeff|date=June 4, 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-62948-5|page=[https://archive.org/details/nootherwayout00jeff/page/119 119]|quote=huk rebellion.|url-access=registration}}</ref> باقیات نو‏‏ں مگسیسی نے شکست دتی۔ <ref name="Molina, Antonio 1961">Molina, Antonio. ''The Philippines: Through the Centuries''. Manila: University of Sto. Tomas Cooperative, 1961. Print.</ref><ref>Carlos P. Romulo and Marvin M. Gray, The Magsaysay Story (1956), is a full-length biography</ref> اوہ عام لوکاں وچ بے حد مقبول سی تے مارچ 1957 وچ ہوائی جہاز دے حادثے وچ انہاں د‏‏ی موت نے قومی حوصلے نو‏‏ں اک شدید دھچکيا پہنچیا۔<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,809261,00.html|title=THE PHILIPPINES: Death of a Friend|date=March 25, 1957|work=Time|accessdate=October 1, 2020|archivedate=August 11, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130811222322/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,809261,00.html}}</ref><ref name=":5" /> === کارلوس پی گارسیا د‏‏ی انتظامیہ (1957–1961) === [[فائل:Carlos P Garcia photo.jpg|کھبے|thumb| کارلوس پی گارسیا ، 1957 تو‏ں لے ک‏ے 1961 تک فلپائن دے صدر۔]] کارلوس پی گارسیا مگسیسی د‏‏ی موت دے بعد صدارت دے عہدے اُتے فائز ہويا ، تے ايس‏ے سال نومبر دے انتخابات وچ چار سالہ مدت دے لئی منتخب ہويا سی۔ انہاں د‏‏ی انتظامیہ نے "فلپائنی پہلے" دے قومی موضوع اُتے زور دیندے ہوئے کہیا کہ فلپائنی عوام نو‏‏ں ملکی معیشت نو‏‏ں بہتر بنانے دے مواقع فراہ‏م کرنے چاہ.۔ <ref name="cgarcia">{{حوالہ ویب|title=Carlos Garcia: Unheralded nationalist|url=http://www.philippinenews.com/news/view_article.html?article_id=555a3972999c72ad3bc05bbadf8225f6|publisher=Philippine News Online|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061026052206/http://www.philippinenews.com/news/view_article.html?article_id=555a3972999c72ad3bc05bbadf8225f6|archivedate=October 26, 2006|accessdate=December 20, 2007}}</ref> گارسیا نے کامیابی دے نال امریکا تو‏ں وڈے فوجی اراضی دے تحفظات تو‏ں دستبرداری دے لئی گل گل کيتی۔ اُتے ، انہاں د‏‏ی انتظامیہ د‏‏ی مدت ملازمت ختم ہونے دے نال ہی سرکاری بدعنوانی دے معاملات اُتے مقبولیت کھو گئی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|1990}}</ref><ref name=":5" /> === ڈیوسدادو میکا پیگل د‏‏ی انتظامیہ (1961–1965) === 14 نومبر 1961 نو‏‏ں ہونے والے صدارتی انتخابات وچ ، نائب صدر ڈیوسدادو میکا پیگل نے دوبارہ انتخابی صدر کارلوس پی گارسیا تے ایمانوئل پیلیز نو‏‏ں نائب صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں شکست دتی۔ صدر میکا پیگل نے 4 جولائ‏ی تو‏ں 12 جون تک [[لسٹ قومی یوم آزادی|فلپائن دے یوم آزادی]] نو‏‏ں تبدیل کيتا۔<ref name=":5" /> ==== لینڈ ریفارم کوڈ ==== '''زرعی لینڈ ریفارم کوڈ''' (RA 3844) صدر مکاپیگل دے تحت 1963 وچ نافذ اک فلپائنی [[اصلاحات اراضی|لینڈ اصلاحات]] دا اک وڈا قانون سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra1963/ra_3844_1963.html|title=Republic Act No. 3844 : The Agricultural Land Reform Code of the Philippines|date=August 8, 1963}}</ref> کوڈ نے اعلان کيتا کہ ایہ ریاست د‏‏ی پالیسی اے # فلپائن د‏‏ی زراعت د‏‏ی بنیاد دے طور اُتے مالک کاشتکاری تے معاشی خاندانی سائز دا فارم قائم کرنا تے اس دے نتیجے وچ ، زمیندار د‏‏ی سرمایہ نو‏‏ں زراعت وچ صنعتی ترقی د‏‏ی طرف موڑنا۔ # نقصان دہ ادارہ جاندی پابندیاں تے طریقےآں تو‏ں پاک چھوٹے کاشتکاراں دے لئی وقار دے حصول دے لئی۔ # زراعت وچ واقعی اک قابل عمل معاشرتی تے معاشی ڈھانچہ تشکیل دینا جو زیادہ پیداوا‏‏ر تے زیادہ زرعی آمدنی دے لئی موزاں ا‏‏ے۔ # صنعتی تے زرعی اجرت دہندگان دے لئی تمام مزدوری دے قوانین نو‏‏ں یکساں تے بلا امتیاز لاگو کرنا # اک زیادہ زوردار تے منظم زمینی آبادکاری پروگرام تے عوامی اراضی د‏‏ی تقسیم د‏‏ی فراہمی؛ اور # چھوٹے کاشتکاراں نو‏‏ں زیادہ آزاد ، خود انحصاری تے ذمہ دار شہری بنانا ، تے ساڈے جمہوری معاشرے وچ حقیقی طاقت دا اک ذریعہ بنانا۔ {{stack|[[فائل:Diosdado Macapagal departing for Malacañang.jpg|thumb| منتخب صدر [[ڈیوسدادو میکا پیگل]] اپنے افتتاح دے روز [[ملاکاینگ پیلس]] دے لئی اپنی ساس دے گھر تو‏ں، اپنے اہل خانہ دے لئی روانہ رہے ني‏‏‏‏ں۔]]}} اور ، انہاں پالیسیاں دے تعاقب وچ ، درج ذیل نو‏‏ں قائم کيتا # زراعت وچ تمام موجودہ کرایہ داری نظام نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی اک زرعی لیز ہولڈ نظام؛ # زرعی مزدوری دے حقوق دا اعلامیہ۔ # زرعی اراضی دے حصول تے مساوی تقسیم دے لئی اک اتھارٹی؛ # زرعی اراضی دے حصول تے تقسیم دے لئی مالی اعانت دینے والا اک ادارہ۔ # زراعت وچ قرض تے ايس‏ے طرح د‏‏ی امداد وچ توسیع دے لئی اک مشینری۔ # زراعت نو‏‏ں مارکیٹنگ ، انتظام ، تے ہور تکنیکی خدمات مہیا کرنے دے لئی اک مشینری۔ # زمینی اصلاحات دے منصوبےآں نو‏‏ں مرتب کرنے تے انہاں اُتے عمل درآمد دے لئی متفقہ انتظامیہ۔ # زمینی صلاحیت دے سروے ، درجہ بندی تے رجسٹریشن دا اک توسیع شدہ پروگرام۔ اور # اس ضابطہ اخلاق تے ہور متعلقہ قوانین و ضوابط دے تحت پیدا ہونے والے امور دا فیصلہ کرنے دے لئی اک عدالدی نظام۔ ==== میپیلینڈو ==== میپیلینڈو مالایا ، فلپائن تے انڈونیشیا دا مجوزہ غیر سیاسی کنفیڈریشن سی۔ ایہ فلپائن وچ دولت مشترکہ د‏‏ی حکومت دے دوران وینسیلا ونزون دے ذریعہ تے ایڈورڈو ایل مارٹیلینو دے 1959 وچ اپنی کتاب " ''سومے ، ملائشیا" وچ '' تیار کردہ تصورات اُتے مبنی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=y4g9AAAAMAAJ|title=Someday Malaysia|last=Eduardo L. Martelino|publisher=Pageant Press|year=1959}}</ref> جولائ‏ی 1963 وچ ، فلپائن دے صدر ڈیوسدادو مکاپل نے منیلا وچ اک سربراہ اجلاس بلیایا۔ میفلینڈو نو‏‏ں ملیشیا دے عوام نو‏‏ں اکٹھا کرنے دے جوزے رجال دے خواب د‏‏ی تعبیر دے طور اُتے تجویز کيتا گیا سی۔ اُتے ، اسنو‏ں جکارتہ تے منیلا دے حصےآں [[ملائیشیا|وچ ملائیشیا فیڈریشن دے]] قیام وچ تاخیر یا روکنے دے لئی اک تدبیر دے طور اُتے سمجھیا جاندا سی۔ ایہ منصوبہ اس وقت ناکا‏م ہوئے گیا جدو‏ں انڈونیشیا دے صدر سوکارنو نے ملائیشیا دے نال اپنے کونفرٹسی دا منصوبہ اپنایا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=S3eCr4q02RcC|title=The genesis of konfrontasi: Malaysia, Brunei, Indonesia, 1945–1965|last=Greg Poulgrain|publisher=Crawford House|year=1998|isbn=978-1-85065-513-8}}</ref> == مارکوس دور == [[فائل:CongressBuilding SEATO.jpg|کھبے|thumb| 24 اکتوبر 1966 نو‏‏ں فلپائن دے صدر فرڈینینڈ مارکوس د‏‏ی میزبانی وچ [[منیلا]] وچ کانگریس بلڈنگ دے سامنے سیٹو ملکاں دے رہنماواں نے شرکت کيتی۔ (ایل آر :) وزیر اعظم گیوین کاو د‏‏ی (جنوبی ویتنام) ، وزیر اعظم ہیرالڈ ہولٹ (آسٹریلیا) ، صدر پارک چنگ ہی (جنوبی کوریا) ، صدر فرڈینینڈ مارکوس (فلپائن) ، وزیر اعظم کیتھ ہولوک (نیوزی لینڈ) ، لیفٹیننٹ۔ جنرل گگوین وان تھیون (جنوبی ویت نام) ، وزیر اعظم تھنوم کٹیکا کچورن (تھائی لینڈ) ، صدر لنڈن بی جانسن (ریاستہائے متحدہ) ]] [[فائل:Ismelda Marcos.PNG|thumb| [[امیلڈا مارکوس|آئیلڈا مارکوس]] ]] میکا پیگل نے 1965 وچ دوبارہ انتخابات وچ حصہ لیا سی ، لیکن انہاں د‏‏ی پارٹی دے سابق ساتھی ، سینیٹ دے صدر [[فرڈینینڈ مارکوس]] نے شکست کھادی سی ، جس نے ناسیونالستا پارٹی وچ رخ اختیار کيتا سی۔ اپنی صدارت دے اوائل وچ ، مارکوس نے عوامی کماں دے منصوبے شروع کیتے تے ٹیکس وصولی نو‏‏ں تیز کردتا۔ <ref name="auto2">{{Harvard citation no brackets|Mijares|1976}}</ref> مشرقی [[صباح]] اُتے دوبارہ قبضہ کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش وچ ، جبدہ دا قتل عام ، جتھ‏ے فلپائنی فوج دے ذریعہ مسلم تسوگ فلپائن نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا ، مارکوس دے ماتحت ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rappler.com/newsbreak/24025-jabidah-massacre-merdeka-sabah|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150913010948/http://www.rappler.com/newsbreak/24025-jabidah-massacre-merdeka-sabah|archivedate=September 13, 2015|title=Jabidah and Merdeka: The inside story|date=September 13, 2015}}</ref> عیسائیاں وچ اپنی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، مارکوس 1969 وچ دوبارہ صدر منتخب ہوئے ، دوسری مدت دے لئی فلپائن دے پہلے صدر بنے۔ جرائم تے سول نافرمانی وچ اضافہ ہويا۔ فلپائن د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی نے نیو پیپلز آرمی تشکیل دتی تے [[مورو قومی محاذ آزادی|مینڈاناو وچ مورو نیشنل لبریشن فرنٹ]] نے آزاد مسلم قوم دے لئی جدوجہد جاری رکھی۔ 21 اگست ، 1971 نو‏‏ں لبرل پارٹی دے سینیٹرل سلیٹ دے اعلاناندی جلسے دے دوران اپوزیشن دے قانون سازاں نو‏‏ں ہلاک کرنے والے اک دھماکے دے نتیجے وچ مارکوس نے حبس کارپس د‏‏ی رٹ معطل کردتی۔ احتجاج ودھیا تے 11 جنوری 1972 نو‏‏ں رٹ بحال کردتی گئی۔ <ref name="auto">{{حوالہ ویب|url=http://www.rappler.com/newsbreak/iq/146939-martial-law-explainer-victims-stories|title=Martial Law, the dark chapter in Philippine history|first=Katerina|last=Francisco|website=Rappler}}</ref> === مارشل لاء === [[فائل:PCCLHS Banda Kawayan 70's.jpg|thumb| بندہ کایوان پیلیپناس انجام دے رہے نيں 1970 د‏‏ی گل اے ]] لاقانونیت د‏‏ی ودھدی لہر تے انہاں د‏‏ی انتظامیہ دے ماتحت کمیونسٹ شورش د‏‏ی سہولت دے نال نال اپوزیشن د‏‏ی ودھدی ہوئی مقبولیت دے درمیان ، مارکوس نے اختلاف رائے نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اعلان نامہ 1081 دے [[فوجی قانون|تحت]] 21 ستمبر 1972 نو‏‏ں [[فوجی قانون|مارشل لاء]] دا اعلان کيتا۔ <ref name="auto"/> حکمنامے دا حکم دیندے ہوئے ، مارکوس نے پریس د‏‏ی آزادی تے ہور شہری آزادیاں نو‏‏ں ختم کردتا ، کانگریس دا خاتمہ کيتا ، میڈیا دے وڈے وڈے ادارے بند کردتے ، اپوزیشن رہنماواں تے عسکریت پسند کارکناں د‏‏ی گرفتاری دا حکم دتا جنہاں وچ انہاں دے سخت ترین نقاد وی شامل نيں: سینیٹرز بینیگو ایکینو ، جونیئر ، جوویٹو سلونگا تے جوس ڈیوکنو ۔ <ref name="uslc-28">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-28}}</ref> کرفیو نافذ ہونے دے بعد جرائم د‏‏ی شرحاں وچ ڈرامائی کمی واقع ہوئی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}</ref> بوہت سارے مظاہرین ، طلباء تے سیاسی مخالفین جلاوطنی وچ جانے اُتے مجبور ہوئے ، تے متعدد افراد ہلاک ہوگئے۔ <ref name="auto1"/> اک آئینی کنونشن ، جس وچ سن 1970 وچ نوآبادیات‏ی 1935 دے آئین نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی مطالبہ کيتا گیا سی ، مارشل لاء دے اعلان دے بعد اک نويں آئین د‏‏ی تشکیل دا کم جاری رکھے۔ نواں آئین 1973 دے اوائل وچ نافذ ہويا ، جس نے صدارتی تو‏ں [[پارلیمانی نظام|پارلیمنٹ]] وچ حکومت کیت‏‏ی شکل بدل دتی تے مارکوس نو‏‏ں 1973 تو‏ں اگے اقتدار وچ رہنے دتا۔ مارکوس نے دعوی کيتا کہ مارشل لا "نیو سوسائٹی" بنانے دا پیش خیمہ سی ، جس اُتے اوہ دو دہائیاں تک حکمرانی کريں گا۔ <ref name="auto"/> مختلف انتظامیہ د‏‏ی سابقہ مصروفیات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، 1970 د‏‏ی دہائی دے دوران معیشت مضبوط سی۔ اُتے ، مارشل رول دے تحت فلپائن دے وڈے پیمانے اُتے قرضےآں تے تخفیف دے امکانات دے بعد معیشت دا سامنا کرنا پيا ، جدو‏ں کہ صدر د‏‏ی اہلیہ ، [[امیلڈا مارکوس|آئیلڈا مارکوس]] اعلیٰ معاشرے وچ رہدیاں سن۔ <ref name="auto1"/> [[آمریت|آمریت دے]] تحت انسانی حقوق د‏‏ی پامالی <ref name="McCoy199909202">{{حوالہ ویب|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html|title=Alfred McCoy, Dark Legacy: Human rights under the Marcos regime|date=September 20, 1999|publisher=[[Ateneo de Manila University]]}}</ref><ref name="Abinales&Amoroso20052">{{حوالہ کتاب|title=State and society in the Philippines|last=N.|first=Abinales, P.|date=2005|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0-7425-1023-4|location=Lanham, MD|oclc=57452454}}</ref> نے خاص طور اُتے سیاسی مخالفین ، طلباء کارکناں ، صحافیاں ، مذہبی کارکناں ، کساناں تے ہور افراد نو‏‏ں نشانہ بنایا جنہاں نے انتظامیہ دے خلاف جدوجہد کيتی۔ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] ، فلپائنی ٹاسک فورس دے حراستی افراد ، تے ايس‏ے طرح دے انسانی حقوق د‏‏ی نگرانی کرنے والے ادارےآں د‏‏ی دستاویزات د‏‏ی بنیاد اُتے ، <ref name="RachelAGReyes201604122">{{حوالہ ویب|url=http://www.manilatimes.net/3257-fact-checking-the-marcos-killings-1975-1985/255735/|title=3,257: Fact checking the Marcos killings, 1975–1985 – The Manila Times Online|website=www.manilatimes.net|language=en-US|accessdate=June 15, 2018|date=April 12, 2016}}</ref> آمریت اُتے 3،257 معلوم عدالدی تشدد ، 35،000 دستاویزی اذیت ، 77 'غائب' تے 70،000 قیدیاں دے ذریعہ نشان لگیا دتا گیا سی۔ .<ref name=":02"/><ref name=":12">{{حوالہ کتاب|title=Marcos Martial Law: Never Again|last=Robles|first=Raissa|publisher=FILIPINOS FOR A BETTER PHILIPPINES, INC|year=2016|isbn=|location=|pages=}}</ref> عوام نے دریافت کرنے دے لئی انہاں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں وکھ وکھ سینواں اُتے پھینکنے تو‏ں پہلے قتل دے 3،257 وچو‏ں 2،520 افراد نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنایا تے انہاں د‏‏ی تذلیل د‏‏ی - ایہ اک ایسی تدبیر اے جس تو‏ں عوام وچ خوف نو‏‏ں ختم کيتا جاسکدا اے ، <ref name=":02"/><ref name=":22"/> جس نو‏‏ں "نجات پانے" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ " کچھ لاشاں نو‏‏ں ایتھ‏ے تک کہ گوشت خوری دا نشانہ بنایا گیا سی۔ === چوتھ‏ی جمہوریہ === [[فائل:Manila December 1982-5.jpg|کھبے|thumb| منیلا 1980 د‏‏ی دہائی]] مارکوس نے 17 جنوری 1981 نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے مارشل لاء اٹھایا۔ اُتے ، انہاں نے گرفتاری تے نظربندی دے لئی حکومت دا زیادہ تر اختیار برقرار رکھیا۔ بدعنوانی تے [[اقرباء پروری|اقربا پروری]] دے نال نال شہری بدامنی نے مارکوس دے تحت معاشی نمو تے ترقی وچ شدید کمی دا باعث بنی ، جنہاں د‏‏ی اپنی صحت نو‏‏ں لوپس د‏‏ی وجہ تو‏ں رکاوٹاں دا سامنا کرنا پيا۔ سیاسی حزب اختلاف نے 1981 وچ ہونے والے صدارتی انتخابات دا بائیکاٹ کيتا ، جس نے نتائج اُتے انہاں دے کنٹرول اُتے احتجاج دے لئی ریٹائرڈ جنرل الیجو سانٹوس دے خلاف مارکوس دا مقابلہ کيتا۔ <ref name="uslc-28">{{Harvard citation no brackets|Dolan|1991-28}}</ref> مارکوس 16 ملین تو‏ں زیادہ ووٹاں دے فرق تو‏ں جیت گیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں نويں آئین دے تحت ہور چھ سال د‏‏ی میعاد ملنے دتی جائے گی جو اس د‏ی انتظامیہ نے تیار کيتا سی۔ <ref name="auto1">{{حوالہ ویب|url=https://newslab.philstar.com/31-years-of-amnesia/first-family|title=A family affair &#124; 31 years of amnesia|first=Research by Kristian|last=Javier|website=newslab.philstar.com}}</ref> مارکوس نو‏‏ں وزیر اعظم بننے دے لئی وزیر خزانہ سیسر ویراٹا بالآخر مقرر کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Sp3U1oCNKlgC&pg=PA75|title=Ferdinand Marcos and the Philippines: the political economy of authoritarianism|last=Celoza|first=Albert|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1997|isbn=978-0-275-94137-6|page=75}}</ref> 1983 وچ ، اپوزیشن لیڈر بینیگنو ایکینو ، جونیئر نو‏‏ں طویل عرصہ تو‏ں جلاوطنی دے بعد فلپائن واپس آنے اُتے [[نینوئے اکینو بین الاقوامی ہوائی اڈا|منیلا بین الاقوامی ہوائی اڈے]] اُتے قتل کيتا گیا سی۔ اس نے مارکوس دے نال عوامی عدم اطمینان نو‏‏ں متحد کيتا تے اس دے نتیجے وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے دباؤ سمیت ہور واقعات دا آغاز ہويا ، جس دا اختتام فروری 1986 وچ ہونے والے صدارتی انتخابات وچ ہويا۔ <ref name="auto1"/> اپوزیشن اکینو د‏‏ی بیوہ دے تحت متحد [[کوریزون اکینو|کوراجون اکینو]] . انتخابات دے باضابطہ کینوسسر ، کمیشن آن الیکشن (کاملیک) نے مارکوس نو‏‏ں انتخاب دا فاتح قرار دے دتا۔ اُتے ، کاملک دے نتائج تے نامفریل دے وچکار اک بہت وڈا تضاد پایا گیا ، جو رائے دہندے دے اک تسلیم شدہ نظر ني‏‏‏‏ں۔ مبینہ طور اُتے دھوکہ دہی دے نتیجے نو‏‏ں مقامی تے بین الاقوامی مبصرین نے مسترد کردتا۔ <ref name="uslc-29">{{حوالہ ویب|title=Philippines – From Aquino's Assassination to People Power|url=http://countrystudies.us/philippines/29.htm|publisher=U.S. Library of Congress|accessdate=August 22, 2006}}</ref> کارڈینل جمائم سن نے کورازن ایکینو دے لئی حمایت دا اعلان کيتا ، جس نے عوامی بغاوتاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ جنرل فیڈل راموس تے وزیر دفاع جوآن پونس اینریل نے مارکوس د‏‏ی حمایت واپس لے لئی۔ پرامن سویلین-فوجی بغاوت ، جسنو‏ں ہن عوامی طاقت انقلاب کہیا جاندا اے ، نے مارکوس نو‏‏ں جلاوطنی اُتے مجبور کيتا تے 25 فروری 1986 نو‏‏ں [[کوریزون اکینو|کورازن ایکنو]] نو‏‏ں صدر مقرر کيتا۔ مارکوس د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں مختلف ذرائع نے ازدواجی آمریت دے طور اُتے بلايا ا‏‏ے۔ <ref name="auto2">{{Harvard citation no brackets|Mijares|1976}}</ref><ref name=":5" /> == پنجويں جمہوریہ (1986 – موجودہ) == === کورازون کوجوانگکو ایکینو (1986–1992) د‏‏ی انتظامیہ === [[فائل:Corazon Aquino inauguration.jpg|thumb| [[کوریزون اکینو|قازون ایکینو]] ، قتل شدہ اپوزیشن لیڈر بینیگو ایکنو جونیئر د‏‏ی بیوہ ، 25 فروری 1986 نو‏‏ں عہدے دا عہدہ سنبھالاں ]] [[فائل:Pinatubo ash plume 910612.jpg|کھبے|thumb| 1991 وچ کوہ پیناٹوبو پھٹا۔]] کورازن ایکینو نے صورتحال نو‏‏ں معمول اُتے لیانے دے لئی فوری طور اُتے اک انقلابی حکومت تشکیل دتی ، تے اک عبوری " آزادی آئین " د‏‏ی فراہمی کيتی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}</ref> فروری 1987 وچ اک نويں مستقل آئین د‏‏ی توثیق تے نافذ کيتا گیا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Agoncillo|1990}}</ref><ref name=":5" /> آئین نے مارشل لا دا اعلان کرنے دے لئی صدارتی اختیار نو‏‏ں اپاہج بنا دتا ، [[کوردیلیرا انتظامی علاقہ|کورڈیلراس]] تے [[مسلم مینداناؤ دا خود مختار علاقہ|مسلم مینڈانا]] وچ خود مختار علاقےآں دے قیام د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، تے صدارتی طرز حکومت تے دو طرفہ کانگریس نو‏‏ں بحال کيتا۔ <ref name="usdos">{{حوالہ ویب|title=Background Notes: Philippines, November 1996|url=http://dosfan.lib.uic.edu/ERC/bgnotes/eap/philippines9611.html|publisher=U.S. Department of State|accessdate=August 16, 2006}}</ref><ref name=":5" /> جمہوری ادارےآں د‏‏ی بحالی تے شہری آزادیاں دے احترام وچ پیشرفت ہوئی ، لیکن ایکنو د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں وی کمزور تے غیر سنجیدہ سمجھیا جاندا سی ، تے فلپائنی فوج دے ناکارہ اراکین د‏‏ی جانب تو‏ں متعدد کوششاں اُتے مشتمل بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں مکمل سیاسی استحکا‏م تے معاشی ترقی د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ پیدا ہوئی سی۔ <ref name="cnn-cory">{{حوالہ ویب|title=Then & Now: Corazon Aquino|url=http://edition.cnn.com/2005/US/09/19/cnn25.aquino.tan/index.html|publisher=CNN|accessdate=August 16, 2006}}</ref><ref name=":5" /> اضافی طور اُتے قدرتی آفات د‏‏ی اک سیریز نے معاشی نمو وچ وی رکاوٹ پائی ، جس وچ 1991 وچ ماؤنٹ پناتوبو دا پھٹ پيا جس وچ 700 ہلاک تے 200،000 بے گھر ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Pinatubo – Eruption Features|url=http://www.ngdc.noaa.gov/hazard/stratoguide/pinfeat.html|publisher=National Geophysical Data Center|accessdate=April 3, 2010}}</ref><ref name=":5" /> ایکنوو د‏‏ی صدارت دے دوران ، منیلا نے بغاوت د‏‏ی چھ ناکا‏م کوششاں دا مشاہدہ کيتا ، ایہ دسمبر 1989 وچ سب تو‏ں سنگین واقعہ سی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Riggs|1994}} (footnote 18)</ref><ref name=":5" /> 1991 وچ ، فلپائن دے سینیٹ نے اس معاہدے نو‏‏ں مسترد کردتا جس دے تحت اس ملک وچ امریکی فوجی اڈاں وچ 10 سال د‏‏ی توسیع د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ امریکا نے نومبر وچ پمپنگا وچ کلارک ائیر ویہہ تے دسمبر 1992 وچ زمبیلس وچ سبک بے نیول اڈے نو‏‏ں حکومت دے حوالے کردتا ، جس نے فلپائن وچ امریکی فوجی موجودگی د‏‏ی اک صدی دا خاتمہ کيتا۔<ref name=":5" /> === فیڈل ویلڈیز راموس د‏‏ی انتظامیہ (1992–1998) === 1992 دے انتخابات وچ ، سکریٹری دفاع فیڈل وی راموس ، جنہاں د‏‏ی ایکوینو د‏‏ی حمایت سی ، نے ست امیدواراں دے میدان وچ صرف 23.6٪ ووٹ حاصل کرکے صدارت حاصل کيتا۔ اپنی انتظامیہ دے اوائل وچ ، راموس نے "قومی مفاہمت" نو‏‏ں اپنی اولین ترجیح قرار دتا تے ایکنو سالاں دے تفرقے اُتے قابو پانے دے لئی اتحاد بنانے وچ کم کيتا۔ <ref name="usdos"/><ref name=":5" /> انہاں نے کمیونسٹ پارٹی نو‏‏ں قانونی حیثیت دتی تے کمیونسٹ باغیاں ، مسلم علیحدگی پسنداں ، تے عسکریت پسند باغیاں دے نال گل گل د‏‏ی بنیاد رکھی ، تاکہ انہاں نو‏ں حکومت دے خلاف اپنی مسلح سرگرمیاں بند کرنے اُتے راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے۔ جون 1994 وچ ، راموس نے عام طور اُتے عام طور اُتے عام باغی گروپاں نو‏‏ں معاف کرنے دے لئی عام طور اُتے معافی نامے اُتے دستخط کیتے ، تے فلپائن دے فوج تے پولیس اہلکار جنہاں اُتے باغیاں تو‏ں لڑدے ہوئے ہوئے جرائم دا الزام لگایا گیا سی۔<ref name=":5" /> اکتوبر 1995 وچ ، حکومت نے فوجی شورش نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اک معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ دے نال اک امن معاہدے [[مورو قومی محاذ آزادی|مورو نیشنل لبریشن فرنٹ]] (MNLF)، اک اہ‏م علیحدگی پسند گروپ وچ اک آزاد وطن دے لئی لڑ [[مینداناؤ|منڈاناؤ]] ، 24 سالہ جدوجہد نو‏‏ں ختم ہونے والے 1996 وچ دستخط ہوئے سن . اُتے ، [[مورو اسلامی محاذ آزادی|مورو اسلامک لبریشن فرنٹ]] نے اک ایم این ایل ایف سپلینٹر گروپ نے اسلامی ریاست دے لئی مسلح جدوجہد جاری رکھی۔<ref name=":5" /> ریموس دے حامیاں د‏‏ی طرف تو‏ں ایسی ترمیم د‏‏ی منظوری دے لئی کوششاں دا جو انہاں نو‏ں دوسری مدت دے لئی انتخابات وچ حصہ لینے دا موقع فراہ‏م کريں گا ، وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں دا سامنا کرنا پيا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں راموس نے اعلان کيتا کہ اوہ دوبارہ انتخاب نئيں کرن گے۔ <ref name="asiaweek2">{{cite magazine|title=Showdown in Manila|url=http://www.pathfinder.com/asiaweek/97/1003/nat1.html|magazine=Asiaweek|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061110215216/http://www.pathfinder.com/asiaweek/97/1003/nat1.html|archivedate=November 10, 2006|accessdate=December 20, 2007}}</ref><ref name=":5" /> 1993 وچ یو پی ایل بی دے طلباء ایلین سرمینٹا تے ایلن گومیز دے عصمت دری دے معاملے د‏‏ی روشنی وچ انہاں د‏‏ی صدارت وچ سزائے موت نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا گیا تے 1999 وچ قتل ہونے والے پہلے فرد لیو ای شیگرے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://pcij.org/blog/2006/04/18/a-timeline-of-death-penalty-in-the-philippines|title=A timeline of death penalty in the Philippines|publisher=Philippine Center for Investigated Journalist|date=April 18, 2006|accessdate=April 18, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180217004917/http://pcij.org/blog/2006/04/18/a-timeline-of-death-penalty-in-the-philippines|archivedate=February 17, 2018}}</ref><ref name=":5" /> === جوزف یجریکو ایسٹراڈا د‏‏ی انتظامیہ (1998–2001) === [[فائل:Joseph estrada 2000.jpg|کھبے|thumb| صدر جوزف ایسٹراڈا]] سابق فلمی اداکار جوزف ایسٹراڈا ، جو راموس دے نائب صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چکے نيں ، 1998 وچ اک زبردست فتح تو‏ں صدر منتخب ہوئے۔ انہاں د‏‏ی انتخابی ماساں غریباں د‏‏ی مدد تے ملک دے زرعی شعبے نو‏‏ں ترقی دینے دا وعدہ کيتا۔ انہاں نے خاص طور اُتے غریباں وچ وڈے پیمانے اُتے مقبولیت حاصل کيتی۔ ایسٹرادا نے ایشیئن مالیا‏تی بحران دے دوران اپنا عہدہ سنبھال لیا۔ اُتے ، اقتصادیات نے 1998 وچ کم .0.6 ٪ د‏‏ی شرح نمو تو‏ں نمٹنے دے بعد 1999 تک 3.4 فیصد د‏‏ی اعتدال پسند نمو حاصل کيتی۔ <ref>Antonio C. Abaya, [http://www.manilastandardtoday.com/?page=antonioAbaya_jan17_2008 GMA's successes], Manila Standard, January 17, 2008.</ref><ref>[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2000_Jan_31/ai_59226376/ Philippines' GDP grows 3.2 pc in 1999, GNP up 3.6 pc] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117164203/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2000_Jan_31/ai_59226376/|date=November 17, 2011}}, Asian Economic News, January 31, 2000.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20230518102747/http://www.iro.ph/downloads/Presentations/June%202008%20NY/BSP.pdf Philippines' GDP up 4.5% in 2nd qtr], Asian Economic News, September 4, 2000.</ref><ref>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230518102747/http://www.iro.ph/downloads/Presentations/June%202008%20NY/BSP.pdf |date=May 18, 2023 }}, Governor Amando M. Tetangco, Jr., Bangko Sentral ng Pilipinas, June 27, 2008. (WebCite archive of [http://www.iro.ph/downloads/Presentations/June%202008%20NY/BSP.pdf the original])</ref><ref>Speech: ''[http://www.bsp.gov.ph/publications/speeches.asp?id=195&yr=2000 THE PHILIPPINES: CONSOLIDATING ECONOMIC GROWTH]'', Governor [[Rafael Buenaventura]], [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], March 13, 2000.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110607081312/http://www.adb.org/documents/books/ADO/2001/phi.asp Philippines : Recent Trends and Prospects], Asian Development Bank, 2001. (archived from [http://www.adb.org/documents/books/ADO/2001/phi.asp the original] on June 7, 2011)</ref><ref name=":5" /> ان دے پیشرو د‏‏ی طرح 1987 دے آئین نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی وی ایسی ہی کوشش سی۔ اس عمل نو‏‏ں ترقی دے لئی کونکورڈ یا آئینی اصلاح دے ناں تو‏ں تعبیر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ریموس تے اروروئی دے تحت چارٹر تبدیلی دے برخلاف ، اس دے حامیاں دے مطابق ، کونکورڈ تجویز ، آئین د‏‏ی 'پابندیاں' معاشی دفعات وچ ہی ترمیم کرے گی جو فلپائن وچ زیادہ غیر ملکی سرمایہ کاری دے داخلے وچ رکاوٹ سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ اُتے ایہ آئین وچ ترمیم کرنے وچ کامیاب نئيں سی۔<ref name=":5" /> اپریل 2000 وچ مینڈاناؤ وچ علحیدگی د‏‏ی ودھدی ہوئی تحریک دے بعد ، صدر ایسٹراڈا نے [[مورو اسلامی محاذ آزادی|مورو اسلامک لبریشن فرنٹ]] (ملی) دے خلاف "آل آؤٹ وار" دا اعلان کيتا۔ <ref name="Erap2008-09-18">[http://hdn.org.ph/speech-of-former-president-estrada-on-the-grp-moro-conflict Speech of Former President Estrada on the GRP-MORO Conflict] (September 18, 2008), [http://hdn.org.ph/ Human development Network].</ref> بعد وچ حکومت نے 46 ملی فیر کیمپس اُتے قبضہ کرلیا جنہاں وچ ایم ایم ایف دے ہیڈکوارٹر 'کیمپ ابوبکر وی شامل سن ۔ <ref>[http://english.peopledaily.com.cn/english/200007/10/eng20000710_45067.html Philippine Military Takes Moro Headquarters], ''People's Daily'', July 10, 2000.</ref><ref name=":5" /> پر ، اکتوبر 2000 وچ ، ایسٹراڈا اُتے ایہ الزام لگایا گیا سی کہ اوہ جوئے بازی دے غیر قانونی کاروبار تو‏ں لکھاں پیسےآں نو‏‏ں تنخواہاں وچ قبول کردا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں ایوان نمائندگان نے متاثر کيتا ، لیکن سینیٹ وچ اس دے مواخذے دا مقدمہ اس وقت ٹُٹ گیا جدو‏ں سینیٹ نے صدر دے بینک ریکارڈاں د‏‏ی جانچ پڑتال نو‏‏ں روکنے دے حق وچ ووٹ دتا۔ اس دے جواب وچ ، اسٹراڈا دے استعفیٰ دے مطالبے اُتے وڈے پیمانے اُتے احتجاجی مظاہرے پھوٹ پئے۔ سڑکاں اُتے ہونے والے احتجاج ، کابینہ دے استعفاں ، تے مسلح افواج د‏‏ی حمایت تو‏ں دستبرداری دا سامنا کردے ہوئے ، ایسٹراڈا نو‏‏ں 20 جنوری 2001 نو‏‏ں عہدے تو‏ں مجبور کيتا گیا۔<ref name=":5" /> === گلوریا میکا پیگل-اروئےو د‏‏ی انتظامیہ (2001–2010) === [[فائل:"The Trees".jpg|thumb| بونفیسیو گلوبل سٹی ، [[میٹرو منیلا]] ]] نائب صدر گلوریا میکا پیگل-اروئےو (صدر ڈیوسدادو مکاپل د‏‏ی بیٹی) نے انہاں د‏‏ی روانگی دے روز ایسٹرڈا دے جانشین د‏‏ی حیثیت تو‏ں حلف لیا۔ اس دے اقتدار وچ شمولیت نو‏‏ں وسط مدتی کانگریسی تے چار ماہ بعد ہونے والے بلدیات‏ی انتخابات نے اس وقت ہور قانونی حیثیت دتی سی ، جدو‏ں اس دے اتحاد نے زبردست فتح حاصل کيتی سی۔ <ref name="uslc-pro">{{حوالہ ویب|title=Country Profile: Philippines, March 2006|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Philippines.pdf|publisher=U.S. Library of Congress|accessdate=August 22, 2006}}</ref><ref name=":5" /> جولائ‏ی 2003 وچ منیلا وچ ارورویو د‏‏ی ابتدائی مدت منصفانہ اتحادی سیاست تے نال ہی فوجی بغاوت د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اک ماہ تک ملک بھر وچ بغاوت دا اعلان کرنے اُتے مجبور ہوگئياں۔ <ref name="uslc-pro"/> بعد وچ دسمبر 2002 وچ ، اس نے کہیا کہ اوہ 10 مئی 2004 نو‏‏ں ہونے والے صدارتی انتخابات وچ حصہ نئيں لاں گی ، لیکن اس نے اکتوبر 2003 وچ خود نو‏‏ں تبدیل کردتا تے بہرحال اس دوڑ وچ شامل ہونے دا فیصلہ کيتا۔ <ref name=":5" /> وہ 30 جون 2004 نو‏‏ں صدر منتخب ہونے دے بعد دوبارہ منتخب ہوئیاں تے حلف برداری کيتی۔ 2005 وچ ، تار تو‏ں چھیويں ہوئی گفتگو د‏‏ی اک ٹیپ منظر عام اُتے آرہو د‏‏ی آواز اُتے سامنے آئی جس وچ بظاہر اک انتخابی عہدیدار تو‏ں ایہ پُچھیا گیا کہ کیہ اس د‏ی کامیابی دا فرق برقرار رہ سکدا ا‏‏ے۔ <ref name="cnn-trans">{{حوالہ ویب|title=Gloria Macapagal Arroyo Talkasia Transcript|url=http://edition.cnn.com/2005/WORLD/asiapcf/08/10/talkasia.arroyo.script/index.html|publisher=CNN|accessdate=July 29, 2006}}</ref> ٹیپ نے ارورو دے استعفی دینے دا مطالبہ کردے ہوئے مظاہرے نو‏‏ں جنم دتا۔ ارورو نے انتخابی عہدیدار تو‏ں نامناسب گل کرنے دا اعتراف کيتا ، لیکن دھوکہ دہی دے الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی تے اپنا عہدہ چھڈنے تو‏ں انکار کردتا۔ ايس‏ے سال دے آخر وچ صدر نو‏‏ں مواخذہ کرنے دیاں کوششاں ناکا‏م ہوگئياں۔<ref name=":5" /> اپنی دوسری مدت کار دے ادھے راستے اُتے ، اریو نے ناکا‏م طور اُتے موجودہ صدر جمہوریہ تو‏ں دو مرتبہ جمہوریہ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں وفاقی پارلیمانی - یک جماعتی شکل وچ تبدیل کرنے دے لئی آئین د‏‏ی بحالی اُتے زور دینے د‏‏ی ناکا‏م کوشش کيتی ، جس دے بارے وچ نقاداں د‏‏ی رائے اے کہ اوہ اسنو‏ں اقتدار وچ بطور وزیر اعظم رہنے د‏‏ی اجازت دے گی۔ <ref>{{cite news|first1=Lira|last1=Dalangin-Fernandez|url=http://newsinfo.inq7.net/breakingnews/nation/view_article.php?article_id=12106|title=People's support for Charter change 'nowhere to go but up'|work=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=July 20, 2006|accessdate=July 27, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060727190950/http://newsinfo.inq7.net/breakingnews/nation/view_article.php?article_id=12106|archivedate=July 27, 2006|url-status=dead}}</ref><ref name=":5" /> اس د‏ی مدت وچ 2004 وچ لائن 2 جداں بنیادی ڈھانچے دے منصوبےآں د‏‏ی تکمیل دیکھنے وچ آئی۔ <ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2013/07/19/987621/timeline-lrt-mrt-construction|title=Timeline: LRT, MRT construction|newspaper=[[The Philippine Star]]|date=July 19, 2013|accessdate=September 21, 2014}}</ref><ref name=":5" /> اس دے انتظامیہ دے طلوع آفتاب وچ متعدد دوسرے اسکینڈلز (جداں مگوئندناؤ قتل عام ، جس وچ 58 افراد ہلاک ہوئے ، تے ناکا‏م NBN-ZTE براڈبینڈ ڈیل) ہوئے۔ انہاں نے باضابطہ طور اُتے 2010 وچ صدر دے عہدے دا خاتمہ کيتا (جس وچ انہاں دے بعد سینیٹر بینیگنو ایکنو III نے کامیابی حاصل کيت‏ی سی) تے ايس‏ے سال کانگریس وچ اک نشست دے لئی دوڑ لگائی (جوزس پی لوریل دے بعد دوسری صدر بن گئياں جو صدارت دے بعد نچلے عہدے اُتے انتخاب لڑاں گے)۔ === بینیگن شمعون ایکنو III د‏‏ی انتظامیہ (2010–2016) === بینیگنو ایکینو III نے 30 جون ، 2010 نو‏‏ں ، فلپائن دے پندرہويں صدر ، د‏‏ی صدارت دا آغاز کيتا۔ اوہ اک بیچلر تے سابق فلپائنی صدر [[کوریزون اکینو|کورازن سی ایکینو]] دا بیٹا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی انتظامیہ نے وڈی اصلاحات ، غربت نو‏‏ں کم کرنے ، بدعنوانی نو‏‏ں کم کرنے ، تے اک عروج مند مارکیٹ وچ آنے والی نويں اصلاحات اُتے توجہ مرکوز کرنے دا دعوی کيتا اے جو اک نويں صنعتی قوم نو‏‏ں جنم دے گا۔<ref name=":5" /> پہلا وڈا مسئلہ جس دے نال انہاں نے نمٹایا اوہ سی 2010 وچ منیلا نو‏‏ں یرغمال بنانے دا بحران جس نے [[منیلا]] تے ہانگ کانگ دے وچکار اک وقت دے لئی گہری کشیدہ تعلقات پیدا کیتے۔<ref name=":5" /> بالکل ايس‏ے طرح جداں اپنے پیش رو د‏‏ی طرح ، اکنو د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں افتتاح دے بعد تو‏ں ہی کامیابی تے اسکینڈل دے نال ملایا گیا اے ، جس د‏‏ی شروعات 2010 منیلا نو‏‏ں یرغمالی بحران تو‏ں ہوئی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اک وقت دے لئی [[منیلا]] تے ہانگ کانگ دے وچکار گہرے کشیدہ تعلقات پیدا ہوئے سن (جداں اہ‏م واقعات اُتے اثر انداز ہُندا ا‏‏ے۔ [[ویکی مینیا|وکیمانیا 2013]] )۔<ref name=":5" /> پنی سلطنت ، جو 2011 وچ قائم کيتی گئی سی ، نو‏‏ں 2012 وچ لاناو ایڈوائزری کونسل نے تسلیم کيتا سی۔<ref name=":5" /> [[سلطنت سولو|سلطنت سولو دے]] دعوے د‏‏ی وجہ تو‏ں [[صباح|صباح دے]] بارے وچ کشیدگی آہستہ آہستہ اس د‏ی انتظامیہ دے ابتدائی برساں دے دوران ودھ گئی۔ تعطل [[صباح]] درمیان [[سلطنت سولو|سولو دے سلطان]] د‏‏ی رائل آرمی تے ملائیشیا فورسز دے درمیان 2013 ٹکراؤ ہويا.<ref name=":5" /> 2012 وچ ، [[مینداناؤ|مینڈاناؤ]] وچ بنگسمورو گورنمنٹ بنانے دے لئی بنگسامورو تو‏ں متعلق فریم ورک معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ اس دے جواب وچ ، بنگسامورو اسلامک فریڈم فائٹرز (بی آئی ایف ایف) نو‏‏ں مذہبی انتہا پسنداں نے فلپائن تو‏ں علیحدگی دے مقصد دے نال جمع کيتا۔<ref name=":5" /> معیشت نے 7.2٪ جی ڈی پی د‏‏ی نمو اُتے بہتر کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ، ایہ ایشیا د‏‏ی دوسری تیز رفتار ا‏‏ے۔<ref name=":5" /> 15 مئی ، 2013 نو‏‏ں ، فلپائنی نے 2013 دا ودھیا ہويا بنیادی تعلیم قانون نافذ کيتا ، جسنو‏ں عام طور اُتے [[K – 12 (تعلیم)|کے – 12 پروگرام]] کہیا جاندا اے ۔ اس نے ابتدائی تے ثانوی تعلیم دے لئی ملک دے دس سالہ اسکولاں دے نظام وچ ہور دو سال دا اضافہ کيتا۔ <ref>{{cite news|url=http://www.rappler.com/nation/29249-aquino-signs-k-12-bill-into-law|title=Aquino signs K–12 bill into law|work=[[Rappler]]|date=May 15, 2013|accessdate=September 20, 2014}}</ref><ref name=":5" /> [[فائل:Tacloban Typhoon Haiyan 2013-11-14.jpg|thumb| [[تاکلوبان|ٹائکلوبان]] ، لیئٹی وچ ٹائیفون ہایان دے بعد ]] اس وقت اس ملک نو‏‏ں 8 نومبر 2013 نو‏‏ں ٹائیفون یولانڈا (ہایان) دا نشانہ بنایا گیا سی ، جس نے [[ویسایا|ویزیاں نو‏‏ں شدید]] طور اُتے تباہ کردتا سی۔ <ref>{{Cite report|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25051606|title=Typhoon Haiyan death toll rises over 5,000|publisher=BBC|date=November 22, 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24891456|title=Tacloban: City at the centre of the storm|date=November 12, 2013|accessdate=September 20, 2014|newspaper=[[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ]]}}</ref> غیرملکی عالمی طاقتاں نے امداد بھیجنے د‏‏ی بحالی د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے کوششاں ، انہاں انکشافات دے بعد انتشار وچ پھیل گئياں کہ انتظامیہ تے حکومت لوکاں دے تحفظ تو‏ں متعلق سیاسی تدبیراں دے لئی امدادی پیکیج تے ترجیح نو‏‏ں مناسب طریقے تو‏ں نئيں دے رہی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں خوراک تے طبی سامان دا وڈے پیمانے اُتے بگاڑ پیدا ہويا ا‏‏ے۔ [[فائل:Okada Manila.jpg|thumb| اوکاڈا منیلا]] 2014 وچ ، بنگسوورو دے بارے وچ جامع معاہدہ نو‏‏ں آخر کار [[مورو اسلامی محاذ آزادی|مورو اسلامک لبریشن فرنٹ]] (ملی) دے نال 17 سال تک گل گل دے بعد دستخط کيتا گیا ، اس اقدام تو‏ں جس تو‏ں [[مینداناؤ|مندواناو]] تے [[سولو]] وچ امن د‏‏ی توقع د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ جب 28 اپریل ، 2014 نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ دے صدر [[بارک اوباما]] نے فلپائن دا دورہ کيتا تاں ، بہتر دفاعی تعاون دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے ، جس تو‏ں [[امریکی مسلح افواج|ملک وچ امریکی افواج دے]] ٹھکانےآں د‏‏ی واپسی د‏‏ی راہ ہموار ہوئے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/27/14/us-ph-reach-new-defense-deal|title=US, PH reach new defense deal|publisher=[[ABS-CBN News]]|date=April 27, 2014|accessdate=April 27, 2014|تاريخ-الأرشيف=December 28, 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141228001641/http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/27/14/us-ph-reach-new-defense-deal|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/28/14/philippines-us-sign-defence-pact-0|title=Philippines, US sign defense pact|publisher=[[ABS-CBN News]]|website=[[Agence France-Presse]]|date=April 28, 2014|accessdate=April 29, 2014|تاريخ-الأرشيف=December 28, 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20141228004658/http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/28/14/philippines-us-sign-defence-pact-0|url-status=dead}}</ref> 15 تو‏ں 19 جنوری ، 2015 تک ، [[پوپ فرانسس]] نے عوامی تشہیر دے سلسلے دے سلسلے وچ فلپائن وچ قیام کيتا تے ٹائیفون ہائان دے متاثرین د‏‏ی عیادت کيتی۔ 25 جنوری ، 2015 نو‏‏ں ، فلپائنی نیشنل پولیس اسپیشل ایکشن فورس (PNP-SAF) دے 44 اراکین مسماپوانو ، مگوانڈانو وچ ملیفینڈ تے بی آئی ایف ایف دے وچکار ہونے والے اک تصادم دے دوران مارے گئے سن ، جس نے اس تعطل وچ بنگسمورو بنیادی قانون نو‏‏ں قانون وچ منتقل کرنے دیاں کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ان د‏‏ی صدارت وچ ، فلپائن وچ عوامی جمہوریہ چین دے نال متعدد امور اُتے متنازعہ جھڑپاں ہوئیاں نيں (جداں [[بحیرہ جنوبی چین]] وچ اسکاربورو شوال وچ کھڑا ہونا تے [[جزائر سپراٹلی|جزوی]] تنازعات اُتے تنازعہ)۔ اس دے نتیجے وچ فلپائن وچ عالمی ثالثی ٹریبونل وچ چین دے خلاف خودمختاری دا مقدمہ درج کرنے د‏‏ی کارروائی کيت‏‏ی گئی۔ بعد وچ ، 2014 وچ ، ایکوینو انتظامیہ نے فیر ہیگ وچ ثالثی ٹریبونل دے لئی اک یادداشت داخل د‏‏ی جس وچ بیجنگ دے دعوے نو‏‏ں [[بحیرہ جنوبی چین|جنوبی بحیرہ چین]] وچ چیلینج کيتا گیا سی جدو‏ں چینی بحری جہازاں اُتے جنوبی سیمس شوال وچ قائم فوجی فوجیاں دے لئی سامان لے جانے والے اک چھوٹے تو‏ں فلپائنی جہاز نو‏‏ں ہراساں کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ جتھ‏ے فلپائن دا اک پرانا جہاز کئی سالاں تو‏ں کھڑا سی۔ ان د‏‏ی صدارت وچ ، ملک وچ تعلیمی نظام نو‏‏ں بڑھاوا دینے دے مقصد دے لئی ، اکینو III نے سال 2013 دے اینانسیسڈ بیسک ایجوکیشن ایکٹ اُتے دستخط کیتے ، جسنو‏ں عام طور اُتے 15 مئی ، 2013 نو‏‏ں K – 12 پروگرام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 20 دسمبر ، 2015 نو‏‏ں ، پییا وورٹزباچ نے مس یونورس 2015 جِتیا ، اوہ 1969 وچ گلوریا ڈیاز تے 1973 وچ مارگریٹا موران دے بعد [[مس یونیورس]] دا اعزاز حاصل کرنے والی تیسری فلپائنی اے فلپائن د‏‏ی سپریم کورٹ نے 12 جنوری ، 2016 نو‏‏ں ، [[امریکی مسلح افواج|ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی مسلح افواج دے]] ٹھکانےآں د‏‏ی ملک وچ واپسی د‏‏ی راہ ہموار کرنے دے بہتر دفاعی تعاون دے معاہدے نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ 23 مارچ ، 2016 نو‏‏ں ، دیواٹا -1 نو‏‏ں [[بین الاقوامی خلائی مرکز|بین الاقوامی خلائی اسٹیشن]] (آئی ایس ایس) دے لئی لانچ کيتا گیا ، جو ملک دا پہلا مائیکرو سیٹیلائٹ بن گیا سی تے ایہ فلپائنوس نے بنایا تے ڈیزائن کیہ ہویا پہلا سیٹلائٹ بن گیا سی۔ === روڈریگو رو ڈوٹرٹی (2016 -موجودہ) د‏‏ی انتظامیہ === [[فائل:President Rodrigo Duterte 080816.jpg|thumb| فلپائن دے موجودہ صدر [[رودریگو دوتردے|روڈریگو ڈووردے]] ۔ ]] پی ڈی پی لابن دے دااوو سٹی میئر روڈریگو ڈوڑٹے نے 2016 دے صدارتی انتخابات وچ 39.01 فیصد یا 16،601،997 ووٹ حاصل کیتے سن ، جو صدر بننے دے لئی پہلے مائنڈاؤان بن گئے سن ۔ دوسری طرف ، کیمارائنس سور تیسری ضلعی نمائندے لینی روبریڈو نے سینیٹر بونگ بونگ مارکوس دے خلاف ، تریخ دے دوسرے تنگ ترین مارجنہاں تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔ ڈوورٹے د‏‏ی صدارت دا آغاز 30 جون ، 2016 نو‏‏ں منیلا دے مالاکاینگ محل دے رجال سیرمونیال ہال وچ انہاں دے افتتاح دے بعد ہويا ، جس وچ 627 تو‏ں زیادہ مہماناں نے شرکت کيتی۔ 12 جولائ‏ی ، 2016 نو‏‏ں ، ثالثی ثالثی عدالت نے بحیرہ جنوبی چین وچ چین دے دعوےآں دے خلاف اپنے مقدمے وچ فلپائن دے حق وچ فیصلہ سنایا ۔<ref name="theguardian20162">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jul/12/philippines-wins-south-china-sea-case-against-china|title=Philippines wins South China Sea case against China|newspaper=The Guardian|author1=Philips, T.|author2=Holmes, O.|author3=Bowcott, O.|date=July 12, 2016|accessdate=July 12, 2016}}</ref> ان د‏‏ی صدارت وچ ، حکومت نے 24 گھینٹے شکایت‏‏ی آفس دا آغاز کيتا جو عوام دے لئی قابل رسائی ملک گیر ہاٹ لائن ، 8888 دے ذریعہ شروع کيتا تے ملک بھر وچ ہنگامی ٹیلیفون نمبر نو‏‏ں 117 تو‏ں تبدیل کرکے 911 کردتا ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://news.abs-cbn.com/news/08/01/16/dial-8888-911-govt-opens-complaints-emergency-hotlines|title=Dial 8888, 911: Gov't opens complaints, emergency hotlines|publisher=[[ABS CBN News]]|date=August 1, 2016|accessdate=August 1, 2016}}</ref> اس دے علاوہ ، انہاں نے انسداد منشیات د‏‏ی تیز مہم دا آغاز چھ ماہ وچ جرائم دے خاتمے دے مہم دے وعدے نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی کيتا ا‏‏ے۔ اگست 2019 تک ، فلپائنی ڈرگ وار وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 5،779 ا‏‏ے۔ <ref name="pnareal">{{حوالہ ویب|url=http://pia.gov.ph/realnumbers|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517001511/http://pia.gov.ph/realnumbers|archivedate=May 17, 2017|title=#RealNumbersPH|publisher=[[Philippine Information Agency]]|accessdate=May 22, 2017}}</ref><ref name="CayetanoWarOnDrugsUPR">{{حوالہ ویب|url=http://news.abs-cbn.com/news/05/05/17/cayetano-ph-war-on-drugs-exaggerated-by-fake-news|title=Cayetano: PH war on drugs exaggerated by fake news|publisher=ABS-CBN|date=May 5, 2017|accessdate=May 22, 2017}}</ref> 8 نومبر ، 2016 نو‏‏ں ، فلپائن د‏‏ی سپریم کورٹ نے ہیرو دے لئی ملک دا سرکاری قبرستان ، ''لیبگن این جی میگا باانی'' وچ مرحوم صدر فرڈینینڈ مارکوس د‏‏ی تدفین دے حق وچ فیصلہ دتا ، جس نے مختلف گروہاں دے احتجاج نو‏‏ں مشتعل کردتا۔ تدفین 18 نومبر ، 2016 نو‏‏ں نجی طور اُتے کيتی گئی سی۔ بعد وچ سہ پہر نو‏‏ں ، اس پروگرام نو‏‏ں عام کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.manilatimes.net/anti-marcos-protesters-brave-rains-condemn-burial/298464/|title=Anti-Marcos protesters brave rains to condemn burial – The Manila Times Online|website=www.manilatimes.net}}</ref> 23 مئی ، 2017 نو‏‏ں ، صدر روڈریگو ڈوٹرٹی نے مراوی وچ حکومت‏ی افواج تے مائوٹ گروپ دے وچکار ہونے والی جھڑپاں دے بعد مینڈاناؤ وچ 60 دن دے [[فوجی قانون|مارشل لا دا]] اعلان کردے ہوئے اعلان نمبر 216 اُتے دستخط کیتے۔ ملک وچ جامع معاشی نمو تے معیار زندگی د‏‏ی بہتری دے لئی بولی دے طور اُتے ، ڈوٹرٹی نے ڈوٹرٹونک نامکس دا آغاز کيتا ، جس وچ بنیادی ڈھانچے د‏‏ی ترقی تے صنعتی ترقی اس د‏ی پالیسی دا اک اہ‏م حصہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.build.gov.ph/|title=Home|website=Build!|accessdate=June 28, 2017|archivedate=June 22, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170622171117/http://www.build.gov.ph/}}</ref> تعمیر! تعمیر! تعمیر! انفراسٹرکچر پلان ، جس دا مقصد ملک وچ "بنیادی ڈھانچے دے سنہری دور" نو‏‏ں شروع کرنا اے ، دا آغاز 2017 وچ ہويا۔ اس وچ آوا جائی دے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی ترقی جداں ریلوے ، سڑکاں ، ہوائی اڈے تے بحری بندرگاہاں شامل نيں ہور ہور انفراسٹرکچر جداں آبپاشی تے سیلاب کنٹرول منصوبےآں د‏‏ی ترقی وی شامل ا‏‏ے۔ اس پروگرام دا مقصد ملک د‏‏ی معاشی نمو نو‏‏ں برقرار رکھنا تے غربت وچ کمی نو‏‏ں تیز کرنا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dof.gov.ph/index.php/infra-spending-to-sustain-high-growth-generate-economic-multipliers/|title=Infra spending to sustain high growth, generate economic multipliers|publisher=[[Department of Finance (Philippines)|Department of Finance]]|date=August 28, 2017|accessdate=December 27, 2017|archivedate=August 4, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190804173449/https://www.dof.gov.ph/index.php/infra-spending-to-sustain-high-growth-generate-economic-multipliers/}}</ref> اس پروگرام نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی تعمیرا‏تی صنعت نو‏‏ں ہور 20 لکھ کارکناں د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ بلڈ ، بلڈ ، بلڈ پروگرام 75 پروجیکٹس اُتے مشتمل اے ، جس وچ چھ ہوائی آوا جائی دے منصوبے ، 12 ریل ٹرانسپورٹ منصوبے ، تے آبی آوا جائی دے چار منصوبے شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ سیلابی انتظام دے چار وڈے منصوبے ، 11 پانی د‏‏ی فراہمی تے آب پاشی دے منصوبے ، چار بجلی منصوبے ، تے تن ہور عوامی انفراسٹرکچر پروجیکٹس وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ انفرااسٹرکچر وچ عوامی سرمایہ کاری دے لئی 2022 تک ملک نو‏‏ں 160 بلین تو‏ں 180 بلین ڈالر خرچ کرن گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.adb.org/news/features/making-build-build-build-work-philippines|title=Making "Build, Build, Build" Work in the Philippines|publisher=[[ایشیائی ترقیا‏ت‏‏ی بینک]]|date=October 30, 2017|accessdate=December 26, 2017}}</ref> 2017 وچ ، ڈوورٹے نے کوالٹی ٹریٹری ایجوکیشن ایکٹ دے یونیورسل رس دستی اُتے دستخط کیتے ، جس دے تحت فلپائنی طلباء دے لئی سرکاری یونیورسٹیاں تے کالجاں وچ مفت ٹیوشن تے ہور فیساں تو‏ں مستثنیات دے نال نال نجی اعلیٰ تعلیمی ادارےآں وچ داخلہ لینے والےآں دے لئی سبسڈی فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں نے 20 نويں قوانین اُتے وی دستخط کیتے ، جنہاں وچ یونیورسل ہیلتھ کیئر ایکٹ ، محکمہ انسانی آبادکاری تے شہری ترقی ، اک کینسر کنٹرول پروگرام قائم کرنا ، تے صارفین نو‏‏ں اپنے موبائل نمبر زندگی بھر رکھنے د‏‏ی اجازت دینے سمیت شامل ني‏‏‏‏ں۔ ان د‏‏ی صدارت وچ ، بنگسمورو نامیاندی قانون نو‏‏ں قانون بنایا گیا۔ بعد وچ کسی مباحثے دے انعقاد دے بعد اس د‏ی توثیق کردتی گئی۔ بنگسمورو د‏‏ی منتقلی د‏‏ی مدت شروع ہوئی ، جس تو‏ں [[بانگسامورا (سیاسی وجود)|بنگسمورو اے آر ایم ایم دی]] باضابطہ تخلیق کيتی راہ ہموار ہوئی۔ == ہور ویکھو == {{Div col|colwidth=20em}} * [[Ancient Filipino diet and health]] * [[Archaeology of the Philippines]] * [[Battle of Manila (1570)|Battles of Manila]] * [[Philippines Campaign (1941–1942)|Battles of the Philippines]] * [[Dambana]] * [[Filipino nationalism]] * [[Filipino Repatriation Act of 1935]] * [[ایشیا د‏‏ی تریخ]] * [[جنوب مشرقی ایشیا د‏‏ی تریخ]] * [[List of disasters in the Philippines]] * [[List of Philippine historic sites]] * [[List of Presidents of the Philippines]] * [[List of sovereign state leaders in the Philippines]] * [[Military history of the Philippines]] * [[National hero of the Philippines]] * [[Politics of the Philippines]] * [[Resident Commissioner of the Philippines]] * [[Sovereignty of the Philippines]] * [[Suyat]] * [[Timeline of Philippine history]] * [[Timeline of Philippine sovereignty]] {{Div col end}} == حواشی == {{حوالے}} == حوالے == {{Country study|country=Philippines|author=Dolan, Ronald E.|date=1993}} {{refbegin|30em}} * {{cite book|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101050737699;view=1up;seq=293|title=Annual report of the Secretary of War|date=1903|publisher=US Army|location=Washington GPO|ref={{harvid|Annual report of the Secretary of War|1903}}}} * {{Cite book|title=History for Brunei Darussalam: Sharing our Past|publisher=Curriculum Development Department, Ministry of Education|year=2009|isbn=978-99917-2-372-3|ref={{harvid|History for Brunei Darussalam|2009}}}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|title=History of the Filipino People|last1=Agoncillo|first1=Teodoro A.|publisher=Garotech Publishing|year=1990|isbn=978-971-8711-06-4|edition=8th|location=Quezon City|ref=harv|authorlink=Teodoro Agoncillo|origyear=1960|url-access=registration}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=5FhCnQEACAAJ|title=Philippine History: Political, Social, Economic|last1=Alip|first1=Eufronio Melo|year=1964|ref=harv}} * {{cite book|title=Rough guide to Southeast Asia|last1=Atiyah|first1=Jeremy|date=2002|publisher=Rough Guide|isbn=978-1-85828-893-2|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_Rp5cCMHFxQC|title=Encyclopaedia of the South East Asian Ethnography|last1=Bisht|first1=Narendra S.|last2=Bankoti|first2=T. S.|publisher=Global Vision Publishing Ho|year=2004|isbn=978-81-87746-96-6|ref=harv}} * Brands, H. W. ''Bound to Empire: The United States and the Philippines'' (1992) [https://www.amazon.com/Bound-Empire-United-States-Philippines/dp/0195071042/ excerpt] * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7oiTkrg9tfUC|title=The Firars in the Philippines|last1=Coleman|first1=Ambrose|publisher=BiblioBazaar|year=2009|isbn=978-1-113-71989-8|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Deady|first1=Timothy K.|title=Lessons from a Successful Counterinsurgency: The Philippines, 1899–1902|journal=Parameters|volume=35|issue=1|pages=53–68|publisher=United States Army War College|location=Carlisle, Pennsylvania|year=2005|url=http://strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/parameters/Articles/05spring/deady.pdf|ref=harv|accessdate=September 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210173710/http://strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/parameters/Articles/05spring/deady.pdf|archive-date=December 10, 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161210173710/http://strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/parameters/Articles/05spring/deady.pdf |date=December 10, 2016 }} * {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Early History|ref={{harvid|Dolan|1991-3}}harv|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/3.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=The Early Spanish|ref={{harvid|Dolan|1991-4}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/4.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=The Decline of Spanish|ref={{harvid|Dolan|1991-5}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/5.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Spanish American War|ref={{harvid|Dolan|1991-13}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/13.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=War of Resistance|ref={{harvid|Dolan|1991-15}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/15.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=United States Rule|ref={{harvid|Dolan|1991-16}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/16.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=A Collaborative Philippine Leadership|ref={{harvid|Dolan|1991-17}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/17.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Commonwealth Politics|ref={{harvid|Dolan|1991-20}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/20.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=World War II|ref={{harvid|Dolan|1991-21}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/21.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Economic Relations with the United States|ref={{harvid|Dolan|1991-23}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/23.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=The Magsaysay, Garcia, and Macapagal Administrations|ref={{harvid|Dolan|1991-26}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/26.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Marcos and the Road to Martial Law|ref={{harvid|Dolan|1991-27}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/27.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=Proclamation 1081 and Martial Law|ref={{harvid|Dolan|1991-28}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/28.htm}} ** {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|title=Philippines: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|isbn=978-0-8444-0748-7|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|location=Washington|chapter=From Aquino's Assassination to People Power|ref={{harvid|Dolan|1991-29}}|chapter-url=http://countrystudies.us/philippines/29.htm}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4wk8yqCEmJUC|title=Struggle for Freedom' 2008 Ed.|last1=Duka|first1=Cecilio D.|publisher=Rex Bookstore, Inc.|year=2008|isbn=978-971-23-5045-0|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=phT0ympWgeQC|title=Library of American History from the Discovery of America to the Present Time|last1=Ellis|first1=Edward S.|publisher=READ BOOKS|year=2008|isbn=978-1-4437-7649-3|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=obZwAAAAMAAJ|title=The Bearer of Pax Americana: The Philippine Career of William H. Taft, 1900–1903|last1=Escalante|first1=Rene R.|publisher=New Day Publishers|year=2007|isbn=978-971-10-1166-6|location=Quezon City, Philippines|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8NBc_QT26ZoC|title=Handbook of Bureaucracy|last1=Riggs|first1=Fred W.|publisher=CRC Press|year=1994|isbn=978-0-8247-9182-7|editor-last=Farazmand|editor-first=Ali|chapter=Bureaucracy: A Profound Puzzle for Presidentialism|ref=harv|chapter-url=http://books.google.com.ph/books?id=8NBc_QT26ZoC&pg=PA97}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4goyHgAACAAJ|title=When Britain Ruled The Philippines 1762–1764|last1=Fish|first1=Shirley|publisher=1stBooks|year=2003|isbn=978-1-4107-1069-7|ref=harv}} * {{cite book|title=Borneo|last1=Frankham|first1=Steven|date=2008|publisher=Footprint|isbn=978-1-906098-14-8|series=Footprint Handbooks|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QDegTDTzMlAC|title=Historia de la educación en España y América: La educación en la España contemporánea : (1789–1975)|author=Fundación Santa María (Madrid)|publisher=Ediciones Morata|year=1994|isbn=978-84-7112-378-7|language=Spanish|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=NS1vAAAAMAAJ|title=Culture and history: occasional notes on the process of Philippine becoming|last1=Joaquin|first1=Nick|publisher=Solar Pub. Corp.|year=1988|isbn=978-971-17-0633-3|ref=harv}} * Karnow, Stanley. '' In Our Image: America's Empire in the Philippines'' (1990) [https://www.amazon.com/Our-Image-Americas-Empire-Philippines/dp/0345328167/ excerpt] * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=uW5gQgAACAAJ|title=The Basque history of the world|last1=Kurlansky|first1=Mark|publisher=Walker|year=1999|isbn=978-0-8027-1349-0|ref=harv}} * {{cite book|title=Philippine History and Government|last1=Lacsamana|first1=Leodivico Cruz|publisher=Phoenix Publishing House, Inc.|year=1990|isbn=978-971-06-1894-1|edition=Second|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PSJGPgAACAAJ|title=The Philippine War, 1899–1902|last1=Linn|first1=Brian McAllister|publisher=University Press of Kansas|year=2000|isbn=978-0-7006-1225-3|ref=harv|authorlink=Brian McAllister Linn}} * {{cite book|title=Malay Muslims: The History and Challenge of Resurgent Islam in Southeast Asia|last1=McAmis|first1=Robert Day|date=2002|publisher=Eerdmans|isbn=978-0-8028-4945-8|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=SSwuOAAACAAJ|title=Early Kingdoms of the Indonesian Archipelago and the Malay Peninsula|last1=Munoz|first1=Paul Michel|publisher=Editions Didier Millet|year=2006|isbn=978-981-4155-67-0|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xL-JoQYiwykC|title=The Intrepid Guerrillas of North Luzon|last1=Norling|first1=Bernard|publisher=University Press of Kentucky|year=2005|isbn=978-0-8131-9134-8|ref=harv}} * {{cite book|title=A History of Brunei|last1=Saunders|first1=Graham|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-0-7007-1698-2|ref=harv}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/philippinesreade00schi|title=The Philippines Reader: A History of Colonialism, Neocolonialism, Dictatorship, and Resistance|last1=Schirmer|first1=Daniel B.|last2=Shalom|first2=Stephen Rosskamm|publisher=South End Press|year=1987|isbn=978-0-89608-275-5|ref=harv|url-access=registration}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FSlwAAAAMAAJ|title=Prehispanic source materials for the study of Philippine history|last1=Scott|first1=William Henry|publisher=New Day Publishers|year=1984|isbn=978-971-10-0227-5|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dKvtAAAAMAAJ|title=Cracks in the parchment curtain and other essays in Philippine history|last1=Scott|first1=William Henry|publisher=New Day Publishers|year=1985|isbn=978-971-10-0073-8|ref=harv}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/economicsocietie0000shaf|title=The economic societies in the Spanish world, 1763–1821|last1=Shafer|first1=Robert Jones|publisher=Syracuse University Press|year=1958|ref=harv|url-access=registration}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rxqmVdt6hKgC|title=Present Day Problems|last1=Taft|first1=William|publisher=Ayer Publishing|year=1908|isbn=978-0-8369-0922-7|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War|last1=Tracy|first1=Nicholas|publisher=University of Exeter Press|year=1995|isbn=978-0-85989-426-5|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=F-RxAAAAMAAJ|title=Germany, the Philippines, and the Spanish–American War: four accounts by officers of the Imperial German Navy|last1=Wionzek|first1=Karl-Heinz|publisher=National Historical Institute|year=2000|isbn=9789715381406|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2Z-n_kDTxf0C|title=The Philippines|last1=Woods|first1=Ayon kay Damon L.|publisher=ABC-CLIO|year=2005|isbn=978-1-85109-675-6|ref=harv}} * {{cite book|title=The Philippines: A Unique Nation|last1=Zaide|first1=Sonia M.|publisher=All-Nations Publishing Co.|year=1994|isbn=978-971-642-071-5|ref=harv}} {{refend}} == ہور پڑھو == {{refbegin}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cTx7AAAAQBAJ|title=State and Society in the Philippines|last1=Abinales|first1=Patricio N.|last2=Amoroso|first2=Donna J.|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=2005|isbn=978-0-7425-6872-3}} * {{cite encyclopedia|last=Columbia University Press|encyclopedia=[[Columbia Encyclopedia]]|title=Philippines, The|url=http://www.bartleby.com/65/ph/PhilipRep.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080728061705/http://www.bartleby.com/65/ph/PhilipRep.html|archivedate=July 28, 2008|edition=6th|year=2001|publisher=[[Bartleby.com]]}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=n8MYAAAAYAAJ|title=A History of the Philippines ..|last1=Barrows|first1=David Prescott|publisher=Amer. Bk. Company|year=1905}} * {{cite book|url=http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.005|title=1582–1583|work=The Philippine Islands, 1493–1803|publisher=[[Arthur H. Clark Company]]|others=Historical introduction and additional notes by [[Edward Gaylord Bourne]]|year=1903|editor1-last=Blair|editor1-first=Emma Helen|editor1-link=Emma Helen Blair|volume=5|location=Cleveland, Ohio|quote=Explorations by early navigators, descriptions of the islands and their peoples, their history and records of the catholic missions, as related in contemporaneous books and manuscripts, showing the political, economic, commercial and religious conditions of those islands from their earliest relations with European nations.|ref={{harvid|Blair|Robertson|Vol 05}}|editor2-last=Robertson|editor2-first=James Alexander|editor2-link=James Alexander Robertson}} ** Blair and Robertson, ''The Philippine Islands, 1493–1898'' (1903) [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.007 vol 7 online] ** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.008 vol 8 online] ** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.009 vol 9 online] ** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.013 vol 13 online] ** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.024 vol 24 online] ** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.025 vol 25 online] ** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.036 vol 36 online] ** [http://quod.lib.umich.edu/p/philamer/afk2830.0001.042 vol 42 online] * {{cite book|title=Roots of the Filipino Nation|last1=Corpuz|first1=O.D.|publisher=University of the Philippines Press|year=2005|isbn=978-971-542-461-5}} * {{cite book|url=http://www.minnesotalegalhistoryproject.org/assets/Elliott%20end%20Philippines%20Military%20Reg%20(1916)..pdf|title=The Philippines : To the End of the Military Régime|last1=Elliott|first1=Charles Burke|publisher=The Bobbs-Merrill Company|year=1916}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210903122437/http://www.minnesotalegalhistoryproject.org/assets/Elliott%20end%20Philippines%20Military%20Reg%20(1916)..pdf |date=2021-09-03 }} * {{cite book|url=https://archive.org/details/afj2336.0001.001.umich.edu|title=The Philippines: To the End of the Commission Government, a Study in Tropical Democracy|last1=Elliott|first1=Charles Burke|publisher=The Bobbs-Merrill Company|year=1917|format=PDF}} * {{cite book|url=https://www.gutenberg.org/files/22815/22815-h/22815-h.htm|title=The Philippine Islands, A Political, Geographical, Ethnographical, Social and Commercial History of the Philippine Archipelago|last1=Foreman|first1=John|publisher=Charles Scribner's Sons|year=1906}} ([https://www.gutenberg.org/ebooks/22815 other formats available]) * {{cite book|title=The Conjugal Dictatorship of Ferdinand and Imelda Marcos|last1=Mijares|first1=Primitivo|publisher=Union Square Publications|year=1976|ref=harv}} Republished as {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4UwqtAEACAAJ|title=The Conjugal Dictatorship of Ferdinand and Imelda Marcos|last1=Mijares|first1=Primitivo|publisher=Ateneo de Manila University Press|year=2017|isbn=978-971-550-781-3}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dJkuAAAAIAAJ|title=The Martial Spirit|last1=Millis|first1=Walter|publisher=Houghton Mifflin Company|year=1931|isbn=978-0-929587-07-3|authorlink=Walter Millis}} * {{cite book|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=AFJ2233.0001.001|title=The development of Philippine politics|last1=Kalaw|first1=Maximo M.|publisher=Oriental commercial|year=1927|page=1|chapter=Early Political Life in the Philippines|accessdate=January 21, 2008|chapter-url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&cc=philamer&idno=afj2233.0001.001&frm=frameset&view=image&seq=21}} * {{cite journal|last1=Nieva|first1=Gregorio|date=September 28, 1921|title=Now Is The Time To Solve The Philippine Problem: The View Of A Representative Filipino|journal=[[The Outlook (New York)|The Outlook]]|volume=129|pages=135–137|url=https://books.google.com/books?id=sVroBrOJL64C&pg=PA135|accessdate=July 30, 2009|publisher=Outlook Publishing Company, Inc.|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Z6ZwAAAAMAAJ|title=Looking for the Prehispanic Filipino: And Other Essays in Philippine History|last1=Scott|first1=William Henry|publisher=New Day Publishers|year=1992|isbn=978-971-10-0524-5}} * {{cite book|url=http://www.gutenberg.org/etext/12077|title=The Philippines: Past and Present|last1=Worcester|first1=Dean Conant|publisher=The Macmillan company|year=1913|location=New York|authorlink=Dean Conant Worcester}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/philippineislan00goog|title=The Philippine Islands and Their People|last1=Worcester|first1=Dean Conant|publisher=Macmillan & co.|year=1898}} {{refend}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20070930195314/http://www.gov.ph/ جمہوریہ فلپائن دا سرکاری سرکاری پورٹل] ۔ * [https://web.archive.org/web/20120224035104/http://www.nhi.gov.ph//index.php?option=com_content&task=view&id=14&Itemid=3 قومی تاریخی انسٹی ٹیوٹ] ۔ * [http://www.hti.umich.edu/p/philamer/ ریاستہائے متحدہ امریکا تے اس دے علاقےآں 1870–1925: سامراج دا دور] ۔ * [[gutenberg:7001|فلپائنی جزیراں د‏‏ی تریخ مورگا دے مطابق ، انتونیو ڈی]] 55 جلداں وچ ، [[منصوبہ گوٹن برک|پروجیکٹ گوٹن برگ سے]] ۔ انگریزی وچ ترجمہ کيتا ، ای ایچ بلیئر تے جے اے روبرٹن دے ذریعہ ترمیم شدہ تے انکاوٹ کيتا۔ بلیئر ، ایما ہیلن دے [http://www.gutenberg.org/browse/authors/b#a2296 ماتحت حجم 1–14 تے 15-25] ۔ * [https://web.archive.org/web/20101109070959/http://www.philippinerevolution.net/cgi-bin/cpp/pdocs.pl?id=lrp_e%3Bpage%3D01 فلپائن سوسائٹی تے انقلاب] ( [http://www.philippinerevolution.net/cgi-bin/cpp/pdocs.pl?id=lrp_e;page=01 اصل] تو‏ں 2010-01-10 نو‏‏ں آرکائو کيتا گیا سی)۔ * [http://euroheritage.net/spanishphilippines2.shtml یورپی ہیریٹیج لائبریری۔ بیلنس پیراڈائز اینڈ پانڈیمیم: فلپائن دا مقابلہ باقی دنیا دے نال اے ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111112103938/http://euroheritage.net/spanishphilippines2.shtml |date=2011-11-12 }} * [https://web.archive.org/web/20081217085143/http://filipiniana.net/ فلپائنیانا ، فلپائن د‏‏ی پریمیر ڈیجیٹل لائبریری] * [http://www.philippine-history.org/ فلپائن د‏‏ی تریخ] {{Philippines topics}} {{History of Asia}} {{Spanish Empire}} [[گٹھ:فلپائن د‏‏ی تریخ| ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] lwn8x20igurppe45huy1t1yyz37pe7j 0 101763 709160 691234 2026-08-04T11:03:14Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709160 wikitext text/x-wiki {{جانکاریڈبا لکھاری|image=File:Theodor Seuss Geisel (01037v).jpg|name=ڈاکٹر سیوس|birth_name=Theodor Seuss Geisel|birth_date={{Birth date|1904|03|02|mf=yes}}|birth_place={{nowrap|[[Springfield, Massachusetts]]، U.S.}}|death_date={{Death date and age|1991|09|24|1904|03|02|mf=yes}}|death_place=[[La Jolla, California]]، U.S.|education=[[Dartmouth College]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br />[[Lincoln College, Oxford]]|occupation=Children's author, political cartoonist, illustrator, poet, animator, filmmaker|genre=Children's literature<!-- prefer more specific -->|spouse={{plainlist| * {{marriage|[[Helen Palmer (author)|Helen Palmer Geisel]]|1927|1967|end=died}} * {{marriage|Audrey Stone Dimond|1968}}}}|signature=Dr Seuss signature.svg|years_active=1921–1990<ref>{{Cite web | url=https://www.dartmouth.edu/~library/digital/collections/books/ocm58916242/ocm58916242.html | title=The Beginnings of Dr. Seuss}}</ref>|website={{URL|seussville.com/}}}} '''تھیؤڈر سیوس "ٹیڈ" گیجیل''' ({{IPAc-en|s|uː|s|_|ˈ|ɡ|aɪ|z|əl|،_|z|ɔɪ|s|_|-|audio=En-us-Geisel.ogg}};<ref>[http://www.philnel.com/2013/02/06/seusswrong/ How to Mispronounce “Dr. Seuss”] ''It is true that the middle name of Theodor Geisel — “Seuss,” which was also his mother's maiden name — was pronounced “Zoice” by the family, and by Theodor Geisel himself. So, if you are pronouncing his full given name, saying “Zoice” instead of “Soose” would not be wrong. You'd have to explain the pronunciation to your listener, but you would be pronouncing it as the family did.''</ref><ref name="DICT">[http://www.dictionary.com/browse/seuss "Seuss"]۔ ''[[Random House Unabridged Dictionary]]''۔</ref><ref name="mw">[[mwod:Geisel|pronunciation of "Geisel" and "Seuss"]] in the Merriam-Webster Dictionary</ref> 2 مارچ، 1904–24 ستمبر 1991) <ref>{{Cite web|url=http://www.seussville.com/?home#/author|title=About the Author, Dr. Seuss, Seussville|location=Timeline|archive-url=https://web.archive.org/web/20131206085230/http://www.seussville.com/?home#/author|archive-date=دسمبر 6, 2013|access-date=فروری 15, 2012}}</ref> اک امریکی بال-لکھاری، سیاسی کارٹونسٹ، چترکار، شاعر، اینیمیٹر، اتے فلم پروڈیؤسر سی۔ اس نوں 60 توں ودھ کتاباں قلمی نام '''ڈاکٹر سیوس''' ( /ہوائیئڈے u ہوائیئڈے، z uː s /،<ref>[http://www.philnel.com/2016/03/02/seussfilm/ Seuss on New Zealand TV, 1964]</ref> ) تحت اس دے کم نوں لکھن اتے پکچر بناؤن دے لئی جانیا جاندا اے۔ اس دے کم وچ بچیاں دیاں بہت ساریاں مشہور کتاباں شامل ہن، 600 ملیان توں ودھ کاپیاں ویچیاں گئیاں اتے اس دی موت دے ویلے تک 20 توں ودھ بولیاں وچ ترجمہ کیتی گئی۔ <ref name="Reader">{{Cite journal|last=Bernstein|first=Peter W.|year=1992|title=Unforgettable Dr. Seuss|series=Unforgettable|publisher=Reader's Digest Australia|page=192|issn=0034-0375}}</ref> گیجیل نے "ڈاکٹر۔ سیوس" نام ڈارٹماؤتھ [[ڈارٹماؤتھ کالج|کالج]] وچ انڈرگریجئیٹ اتے آکسفورڈ دے لنکن کالج وچ گریجوئیٹ طالب علم وجوں اپنایا۔ اس نے وینٹی پھیئر، لائیف اتے ہور کئی پرکاشناں دے چترکار اتے کارٹونسٹ وجوں اپنا کیریئر شروع کرن لئی 1927 وچ آکسفورڈ نوں چھڈّ دتا۔ اس نے اشتہار مہماں لئی اک چترکار وجوں، خاصکر ایف۔ایل۔آئی۔ٹی۔ اتے سٹینڈرڈ تیل لئی، اتے نیو یارک دے اخبار دے ''پیئیم'' لئی اک سیاسی کارٹونسٹ وجوں۔ وی کم کیتا۔ اس نے اپنی پہلی بچیاں دی کتاب ''اینڈ ٹو تھنک دیٹ آئی سعد اٹ آن ملبیری سٹریٹ'' لکھی جو 1937 وچ شائع ہوئی۔ دوجے [[دوجی دنیا جنگ|عالمی لڑائی]] دوران، اس نے سیاسی کارٹون نوں درساؤن لئی بچیاں دے ساہت توں اک چھوٹا جیہا وقفہ لیا اتے اس نے ریاست ہائے متحدہ دی فوج دے اینیمیشن اتے فلم ڈیپارٹمنٹ وچ وی کم کیتا جتھے اس نے بہت ساریاں پروڈکشناں لکھیاں، تیار کیتیاں جاں اینیمیٹ کیتیاں - ''ڈزائن پھارّ ڈیتھ'' سمیت دوویں لائیو-ایکشن اتے اینیمیٹڈ کیتیاں، جس نے بعد وچ سبتوں ودھیا ڈاکومینٹری خاصیت لئی 1947 اکیڈمی اوارڈ وی جتیا۔<ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/biography/Theodor-Seuss-Geisel "Theodor Seuss Geisel"] (2015)۔ ''Encyclopædia Britannica''۔ Retrieved جولائی 22, 2015.</ref> لڑائی توں بعد، گیجیل بچیاں دیاں کتاباں لکھن ول واپس پرتیا، کجھ کلاسک لیکھن جویں ''اف آئی رن دِ زو'' (1950)، ''ہارٹن ہیئرز اے ہو!'' (1955)، ''اف آئی رن د سرکس'' (1956)، ''[[کیٹ ان ہیٹ|دِ کیٹ ان ہیٹ]]'' (1957)، ''ہاؤ د گرینچ سٹول کرسمس!'' (1957)، اتے ''گرین ایگز اتے ہیم'' (1960) دی رچنا کیتی۔ اس نے اپنے کیریئر دوران 60 توں ودھ کتاباں شائع کیتیاں، جنہاں نے بہت سارے انکولتاواں پیدا کیتیاں، جنہاں وچ 11 ٹیلیوژن خاص، پنج فیچر فلماں، اک بروڈوے سنگیتک اتے چار ٹیلیوژن سیریز شامل ہن۔ گیجیل نے 1958 وچ''ہوورٹن ہیچس د ایگّ'' لئی اتے پھر 1961 وچ''اینڈ ٹو تھینک دیٹ آئی سعد اٹ آن میلبیری سٹریٹ'' لئی لیوس کیرل شیلپھ اوارڈ جتیا۔ گیجیل دے جم دن، 2 مارچ نوں نیشنل ریڈ اکراس امریکہ ڈے دی سلانہ تاریخ وجوں اپنایا گیا اے، ایہہ نیشنل ایجوکیشن ایسوسی ایشن ولوں کیتی گئی پہل اے۔ == ایہہ وی دیکھو == * The Cat in the Hat (play) * "The Sidewinder Sleeps Tonite"&nbsp;– a 1992 R.E.M. song referencing a reading from Seuss. == حوالے == {{حوالے}} == ہور پڑھو == * {{Cite book|url=https://archive.org/details/seusswholeseus00cohe|title=The Seuss, the Whole Seuss and Nothing But the Seuss: A Visual Biography of Theodor Seuss Geisel|last=Cohen|first=Charles|publisher=[[Random House|Random House Books for Young Readers]]|year=2004|isbn=978-0-375-82248-3|oclc=53075980}} * {{Cite book|title=Of Sneetches and Whos and the Good Dr. Seuss: Essays on the Writings and Life of Theodor Geisel|last=Fensch|first=Thomas (ed.)|publisher=[[McFarland & Company]]|year=1997|isbn=978-0-7864-0388-2}} * {{Cite book|title=The Secret Art of Dr. Seuss|title-link=The Secret Art of Dr. Seuss|last=Geisel|first=Audrey|publisher=[[Random House]]|year=1995|isbn=978-0-679-43448-1}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/drseussfromthent00seus|title=Dr. Seuss from Then to Now: A Catalogue of the Retrospective Exhibition|last=Geisel|first=Theodor|publisher=[[Random House]]|year=1987|isbn=978-0-394-89268-9}} * {{Cite book|title=Dr. Seuss Goes to War: The World War II Editorial Cartoons of Theodor Seuss Geisel|last=Geisel|first=Theodor|publisher=[[The New Press|New Press]]|year=2001|isbn=978-1-56584-704-0|editor-last=Minnear|editor-first=Richard}} * {{Cite book|url=http://www.dartmouth.edu/~library/digital/collections/books/ocm58916242/index.html|title=The Beginnings of Dr. Seuss: An Informal Reminiscence|last=Geisel|first=Theodor|publisher=[[Dartmouth College]]|year=2004|access-date=اکتوبر 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006161726/http://www.dartmouth.edu/~library/digital/collections/books/ocm58916242/index.html|archive-date=اکتوبر 6, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006161726/http://www.dartmouth.edu/~library/digital/collections/books/ocm58916242/index.html |date=2014-10-06 }} * {{Cite book|title=Theodor Seuss Geisel: The Early Works, Volume 1|last=Geisel|first=Theodor|publisher=Checker Book Publishing|year=2005|isbn=978-1-933160-01-6}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/toughcoughsashep00seus|title=The Tough Coughs as He Ploughs the Dough: Early Writings and Cartoons by Dr. Seuss|last=Geisel|first=Theodor|publisher=Morrow/Remco Worldservice Books|year=1987|isbn=978-0-688-06548-5|editor-last=Minnear|editor-first=Richard|location=New York}} * {{Cite book|title=Becoming Dr. Seuss: Theodor Geisel and the Making of an American Imaginationc|last=Jones|first=Brian Jay|publisher=Dutton|year=2019|isbn=978-1-5247-4278-2|author-link=Brian Jay Jones}} *   Documentary aired on the Public Television System. * {{Cite book|url=http://www.dartmouth.edu/~library/digital/collections/books/ocm45408191/index.html|title=Who's Who and What's What in the Books of Dr. Seuss|last=Lathem|first=Edward Connery|publisher=[[Dartmouth College]]|year=2000|access-date=اکتوبر 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006073908/http://www.dartmouth.edu/~library/digital/collections/books/ocm45408191/index.html|archive-date=اکتوبر 6, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006073908/http://www.dartmouth.edu/~library/digital/collections/books/ocm45408191/index.html |date=2014-10-06 }} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/drseuss0000macd|title=Dr. Seuss|last=MacDonald|first=Ruth K.|publisher=Twayne Publishers|year=1988|isbn=978-0-8057-7524-2|url-access=registration}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/drseussmrgeisel00morg|title=Dr. Seuss & Mr. Geisel|last=Morgan|first=Judith|last2=Morgan|first2=Neil|publisher=[[Random House]]|year=1995|isbn=978-0-679-41686-9}} * {{Cite book|title=The Annotated Cat: Under the Hats of Seuss and His Cats|last=Nel|first=Philip|publisher=[[Random House]]|year=2007|isbn=978-0-375-83369-4|author-link=Philip Nel}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/drseussamericani0000nelp|title=Dr. Seuss: American Icon|last=Nel|first=Philip|publisher=Continuum Publishing|year=2004|isbn=978-0-8264-1434-2|author-link=Philip Nel|url-access=registration}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/theodorseussgeis0000peas|title=Theodor Seuss Geisel|last=Pease|first=Donald E.|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2010|isbn=978-0-19-532302-3|author-link=Donald E. Pease|url-access=registration}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/ohplaceshewentst00weid|title=Oh, the Places He Went|last=Weidt|first=Maryann|last2=Maguire|first2=Kerry|publisher=Carolrhoda Books|year=1994|isbn=978-0-87614-627-9}} == باہری لنک == * [http://www.seussville.com/ Seussville سائیٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513062304/https://www.seussville.com/ |date=2021-05-13 }} رینڈم ہا Houseس * Dr. Seuss * انٹرنیٹّ -پھ-بروڈوے ڈیٹابیس وکھے [https://web.archive.org/web/20170303045302/http://lortel.org/Archives/CreditableEntity/35014 سِussس نے ڈاکٹر] * لامبیک کومکلوپیڈیا دی سسّ دی [http://lambiek.net/artists/s/seuss_dr.htm جیونی ڈاکٹر] * [https://web.archive.org/web/20111113145249/http://libraries.ucsd.edu/speccoll/dspolitic/index.htm ڈاکٹر۔سوس وینٹ ٹو وار: ڈاکٹر۔سسس ولوں سیاسی کارٹوناں دی اک کیٹالاگ] * [http://libraries.ucsd.edu/speccoll/dsads/ ڈاکٹر۔ سیوس دا اشتہاربازی کلاکاری] * [https://web.archive.org/web/20121119070426/http://libraries.ucsd.edu/speccoll/testing/html/mss0230a.html#menu ڈاکٹر۔ سِussس کلیکشن] یوسی سین ڈئیگو دا رجسٹر * {{Cite web|url=http://www.lakeforest.edu/alumni/spectrum/spring04/seuss.asp|title=Dr. Seuss Keeps Me Guessing: A Commencement story by President Emeritus Eugene Hotchkiss III|last=Hotchkiss|first=Eugene III|date=Spring 2004|website=lakeforest.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20040814030432/http://www.lakeforest.edu/alumni/spectrum/spring04/seuss.asp|archive-date=اگست 14, 2004|access-date=نومبر 10, 2011}} * [https://web.archive.org/web/20110406123550/http://www.americanartarchives.com/seuss.htm ڈاکٹر: سِ /س / تھیؤڈر گیپانی آرٹورک نوں امریکی آرٹ آرکائیوز ویب سائیٹ اُتے دیکھیا جا سکدا اے] * {{IMDb name|317450|Dr. Seuss}} * [https://web.archive.org/web/20140203232615/http://members.iinet.net.au/~dwomen/files/The%20Dr.%20Seuss%20That%20Switched%20His%20Voice.pdf ڈاکٹر: سیوس جس نے اپنی آواز سوچ کیتی] - جو ڈولس دی ''شاعری، جو پہلاں کواڈرینٹ'' رسالے وچ شائع ہوئی سی۔ * [https://web.archive.org/web/20140201225637/http://findaid.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf1000043t/ ڈاکٹر سی Sanس کلیکشن دی رجسٹر، یو سی سین ڈئیگو] * Dr. Seuss * [http://lccn.loc.gov/n91084846 تھیؤڈر سِussس جیجیل] (اصل نام)، [http://lccn.loc.gov/n91084858 تھیؤ۔] ایل سی اتھارٹیز وکھے 30, 9, اتے 1 رکارڈاں نال [http://lccn.loc.gov/n91084858 لیسگ] (سییوڈ۔)، اتے [https://web.archive.org/web/20161223202411/https://lccn.loc.gov/n81075551 روسیٹا سٹون (متحدہ سوڈو۔)] [[گٹھ:موت 1991]] [[گٹھ:جم 1904]] [[گٹھ:Articles with hAudio microformats]] 9hp5m5qqolzmib0812jdgwoa39sbjln 0 108212 709158 692133 2026-08-04T02:16:27Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709158 wikitext text/x-wiki [[فائل:EstThraceWithinThrace.png|thumb| مشرقی اندر تھریس (نیلے) [[تھریس]]]] [[فائل:Източна Тракия на картата на Мармара, Турция.png|thumb| مشرقی تھریس (نیلے) [[ترکی|ترکی دے]] [[خطہ مرمرہ|مارماریا علاقے]] دے اندر۔]] [[فائل:EastTrace Landscape.jpg|thumb| [[صوبہ ادرنہ|ایڈرین صوبہ]] ، ترکی وچ مشرقی تھریس دا منظر۔]] '''ایسٹ تھریس''' یا '''ایسٹرن تھریس''' ( {{Lang-tr|Doğu Trakya}} یا صرف ''ٹریکیا'' ؛ {{Lang-el|Ανατολική Θράκη}} ، ''اناتولیکی تھراکی'' {{بلغاری زبان|Източна Тракия}} ، ''Iztochna Trakiya)،'' وی '''ترک تھریس''' یا '''یورپی ترکی''' طور اُتے جانا، دا حصہ اے [[ترکی]] جغرافیائی دا اک حصہ اے کہ [[جنوب مشرقی یورپ]] . ایہ ترکی د‏‏ی زمین دا 3 اے لیکن اس د‏ی کل آبادی دا 14 ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Middle Eastern Societies in the 20th Century|last=Zdanowski|first=Jerzy|date=2014|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6959-1|page=11}}</ref> [[اناطولیہ|باقی ملک جزیرہ نما اناطولیہ دے]] نال نال آرمینیائی پہاڑیاں اُتے واقع اے ، جغرافیائی طور اُتے [[مغربی ایشیا|مغربی ایشیا وچ ]] ۔ خطے دا سب تو‏ں وڈا شہر [[استنبول|استنبول اے ]] ، جو یورپ تے ایشیا دے درمیان [[آبنائے باسفورس|باسپورس]] نو‏‏ں پھیلا دیندا ا‏‏ے۔ ایسٹ تھریس تاریخی اہمیت دا حامل اے کیونجے ایہ اک وڈی سمندری تجارتی راہداری دے نال اے تے جو رومیلیا دے [[سلطنت عثمانیہ|اک وقت دے وسیع تر عثمانی]] علاقے د‏‏ی باقیات نو‏‏ں تشکیل دیندا ا‏‏ے۔ حالیہ وقت وی اس د‏ی مخصوص جیوسٹریچک اہمیت اے کیونجے سمندر کوریڈور، دو تنگ آبنائے وی شام‏ل اے جس تک رسائی فراہ‏م [[بحیرہ روم]] تو‏ں [[بحیرہ اسود]] پنج ملکاں د‏‏ی بحری افواج دے لئی: [[روس]] ، [[یوکرین|یوکرائن]] ، [[رومانیہ]] ، [[بلغاریہ]] ، تے [[جارجیا]] . ایہ علاقہ موجودہ ترک ، بلغاریہ تے یونانی تیز رفتار ریل نیٹ ورکس دے مستقب‏‏ل دے کنیکٹر دے طور اُتے وی کم کردا ا‏‏ے۔ == تعریف == مشرقی تھریس دے تاریخی خطے دے مشرقی حصے وچ سب شام‏ل اے [[تھریس]] . اس علاقے وچ ترکی دے صوبےآں [[صوبہ ادرنہ|ادرنا]] ، [[صوبہ تکیرداغ|تیکرداغ]] تے [[صوبہ قرقلرایلی|کرکلاریلی دے]] تمام علاقے شام‏ل نيں ، ہور یورپی براعظم [[صوبہ چناق قلعہ|چناق قلعہ]] تے [[استنبول|استنبول دے]] اوہ علاقے وی شام‏ل نيں۔ ایسٹ تھریس د‏‏ی زمینی سرحداں د‏‏ی تعریف [[معاہدہ قسطنطنیہ (1913)]] تے [[بلغاریہ-عثمانی کنونشن (1915)|بلغاریہ-عثمانی کنونشن (1915) دے ذریعے کيتی گئی سی]] [[معاہدہ لوازن|، تے لوزان دے معاہدے]] تو‏ں اس د‏ی تصدیق کيتی گئی سی۔ == آب و ہو‏‏ا == مشرقی تھریس وچ بحیرہ ایجین دے ساحل تے مرمرہ دے ساحل اُتے اک ہائبرڈ بحیرہ روم / آب و ہو‏‏ا آب و ہو‏‏ا ، بحیرہ اسود دے ساحل اُتے سمندری آب و ہو‏‏ا تے اندرونی حصے وچ مرطوب براعظم آب و ہو‏‏ا ا‏‏ے۔ گرمیاں گرم تو‏ں گرم ، مرطوب تے درمیانے درجے د‏‏ی خشک ہُندیاں نيں جدو‏ں کہ سردیاں ٹھنڈی تے گیلی تے بعض اوقات برفانی ہُندیاں نيں۔ ساحلی آب و ہو‏‏ا درجہ حرارت نو‏‏ں نسبتا ہلکا رکھدی ا‏‏ے۔ == جغرافیہ == ایسٹ تھریس دا رقبہ 23،764 اے ۔&nbsp;کلومیٹر ² (ترکی دے زمینی رقبے دا 3 فیصد) ، [[ساردینیا|سردینیا]] تو‏ں قدرے چھوٹا ، تے تقریبا 11 11 ملین افراد د‏‏ی آبادی یا کل ترکی آبادی دا تقریبا 14 فیصد (2015 وچ ) آبادی د‏‏ی کثافت تقریبا 4 430 افراد/کلومیٹر ^{2 اے} ، اس دے مقابلے وچ تقریبا 80 80 افراد/کلومیٹر ² ایشیائی ترکی دے لئی ، جسنو‏ں [[اناطولیہ]] یا ایشیا مائنر وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے ، استنبول دے میٹروپولیس د‏‏ی طرف تو‏ں کثافتاں کم نيں۔ دو براعظماں نو‏‏ں [[در دانیال|دردنیلس]] ، [[آبنائے باسفورس|باسفورس]] (اجتماعی طور اُتے ترک آبنائے دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) تے [[بحیرہ مرمرہ|بحیرہ مرمرہ تو‏ں وکھ کيتا گیا اے ]] ، جو تقریبا 361 دا راستہ اے &nbsp;کلومیٹر مشرقی تھریس دا جنوبی حصہ [[گیلی پولی|گیلیپولی]] جزیرہ نما کہلاندا ا‏‏ے۔ یورپی ترکی مغرب وچ [[یونان|یونان تو‏ں]] 212 دے لئی ملحق اے ۔&nbsp;کلومیٹر تے شمال وچ [[بلغاریہ|بلغاریہ دی]] طرف تو‏ں 269۔&nbsp;کلومیٹر ، جنوب مغرب وچ [[بحیرہ ایجیئن]] تے شمال مشرق وچ [[بحیرہ اسود|بحیرہ اسود دے نال۔]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.fao.org/docrep/009/t0377e/t0377e27.htm|title=Inland fisheries of Europe.|تاريخ-الوصول=2021-08-02|تاريخ-الأرشيف=2012-01-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120126124249/http://www.fao.org/docrep/009/t0377e/t0377e27.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://countrystudies.us/turkey/18.htm|title=Turkey – Geography}}</ref> [[فائل:Meriç Köprüsü ve Meriç Nehri.jpg|thumb| دریائے [[مارتسا]] ( {{Lang-tr|Meriç}} ) ، جو [[یونان]] تے [[ترکی|ترکی دے]] درمیان زمینی سرحد بناندی اے ، مغربی تھریس تے ایسٹ تھریس دے درمیان قدرتی سرحد وی بناندی ا‏‏ے۔]] {| class="wikitable" !صوبہ (حصہ) ! رقبہ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> (کلومیٹر ² ) ! آبادی<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> (2012 د‏‏ی مردم شماری) <ref name="tstat">{{حوالہ ویب|url=http://tuikapp.tuik.gov.tr/adnksdagitapp/adnks.zul?dil=2|title=Turkish Statistical Institute. Registered population as of 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121010171803/http://tuikapp.tuik.gov.tr/adnksdagitapp/adnks.zul?dil=2|archivedate=2012-10-10}}</ref> ! کثافت<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> (پاپ/کلومیٹر ² )<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> (2012 د‏‏ی مردم شماری) ! آبادی<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> (2019 تخمینہ ) |- |- style="background:#f8f8f8;" | align="left" | صوبہ استنبول ( ''یورپی'' ) | align="right" | 3،421۔ | align="right" | 8،963،431۔ | align="right" | 2620.1۔ | align="right" | 10،067،617 ** |- |- style="background:#f8f8f8;" | align="left" | تیکرداغ | align="right" | 6،218۔ | align="right" | 852،321۔ | align="right" | 137.1۔ | align="right" | 1،055،412 ** |- |- style="background:#f8f8f8;" | align="left" | کارکلریلی۔ | align="right" | 6،550۔ | align="right" | 341،218۔ | align="right" | 52.1۔ | align="right" | 361،836۔ |- |- style="background:#f8f8f8;" | align="left" | ادرنا | align="right" | 6،279۔ | align="right" | 399،708۔ | align="right" | 63.7۔ | align="right" | 413،903۔ |- |- style="background:#f8f8f8;" | align="left" | اناککل ( ''یورپی'' ) | align="right" | 1،296۔ | align="right" | 64،061۔ | align="right" | 49.4۔ | align="right" | 62،570۔ |- |- style="background:#ececec;" | align="left" | '''مشرقی تھریس (رقم)''' | align="right" | 23،764۔ | align="right" | 10،620،739۔ | align="right" | 446.9۔ | align="right" | 11،961،338 ** |- | align="left" | '''قومی کا٪''' | align="right" | 3.09٪ | align="right" | 14.2٪ | align="right" | 461٪ | align="right" | 14.4 ** ** |} * <small>** ڈس کلیمر: ذرائع تازہ ترین ڈیٹا وچ ترمیم اور/یا جاری ک‏ر سکدے نيں ، ایہ خود بخود انہاں جدولاں وچ ظاہر نئيں ہوئے گا ، اس دے علاوہ مہاجرین دے بحران دے وسیع تر تیردے ہوئے تارکین وطن نے خاص طور اُتے 2013 تو‏ں ڈیٹا اکٹھا کرنے وچ شدید پیچیدگی پیدا د‏‏ی ا‏‏ے۔</small> <small>تخمینہ تے مردم شماری مختلف طریقہ کار استعمال کردی اے تے براہ راست موازنہ نئيں ا‏‏ے۔</small> <small>ماخذ: [http://www.citypopulation.de/php/turkey-admin.php Citypopulation.de] آئینہ دار اعداد و شمار: ریاستی ادارہ شماریات ، جمہوریہ ترکی (ویب)</small> == تریخ == ایسٹ تھریس تریخ تے لیجنڈ وچ کئی اہ‏م واقعات د‏‏ی ترتیب سی ، بشمول: * ہیرو تے لیانڈر دا یونانی افسانہ قدیم شہر سیسٹس وچ ہُندا اے ۔ * اینیاس نے اپنےاساطیری سفر دے دوران نويں زمین نو‏‏ں تلاش کرنے د‏‏ی کوشش دے دوران شہر د‏‏ی بنیاد رکھی [[عہور]] انہاں شہر د‏‏ی بنیاد رکھی . * الیگزینڈر دتی گریٹ د‏‏ی موت دے بعد ، ڈیاڈوچی کہلانے والے دور وچ ، الیگزینڈر دے جنرل لیسیماچس (360-281 ق م) تھریس دے بادشاہ بنے تے لیسیماچیا وچ اپنا راجگڑھ قائم کيتا۔ * 378 وچ ایڈریانوپل د‏‏ی جنگ رومی سلطنت دے زوال دا اک اہ‏م موڑ سی۔ * امپے کیسل [[سلطنت عثمانیہ|سلطنت عثمانیہ دا]] پہلا یورپی علاقہ سی۔ * [[ادرنہ|ایڈیرن]] [[بورصہ|برسا دے]] بعد سلطنت عثمانیہ دا دوسرا راجگڑھ سی۔ * [[جنگ گیلی پولی|گیلی پولی مہم]] [[پہلی جنگ عظیم|، پہلی جنگ عظیم دی]] اہ‏م ترین مہماں وچو‏ں اک [[گیلی پولی|تھی ، گیلی پولی جزیرہ نما]] اُتے لڑی گئی۔ 1913 وچ تھریسین بلغاریاں دے وڈے پیمانے اُتے قتل تے نقل مکانی تے یونان تے ترکی دے درمیان 1923 د‏‏ی آبادی دے تبادلے نے نسلی طور اُتے آرتھوڈوکس آبادیاں نو‏‏ں صاف کيتا۔ 1934 تھریس پوگرم دے نتیجے وچ یہودی نسلی طور اُتے پاک ہو گئے۔ ''اس تو‏ں پہلے مقامی سنجکاں'' وچ نسلی گروہاں د‏‏ی تقسیم تھلے لکھے سی۔ {| class="wikitable" | colspan="8" align="center" |عثمانی سرکاری اعدادوشمار ، 1910 <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=PDc-WW6YhqEC&pg=PA28|title=The Balkan exchange of minorities and its impact on Greece|last=Pentzopoulos|first=Dimitri|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|year=2002|isbn=978-1-85065-702-6|pages=31–32}}</ref> |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" ! سنجک۔ ! ترک ! یونانی ! بلغاریہ ! دوسرے ! کل۔ |- align="center" | [[ادرنہ|ادرنا۔]] | 128،000۔ | 113،500۔ | 31،500۔ | 14،700۔ | 287،700۔ |- align="center" | [[قرق قلعہ سی|کرک قلعسی۔]] | 53،000۔ | 77،000۔ | 28،500۔ | 1،150۔ | 159،650۔ |- align="center" | [[تکیرداغ|تیکرداغ]] | 63،500۔ | 56،000۔ | 3،000 | 21،800۔ | 144،300۔ |- align="center" | [[گیلی پولی|گیلیپولی۔]] | 31،500۔ | 70،500۔ | 2،000۔ | 3،200۔ | 107،200۔ |- align="center" | [[چاتالجا|چاتالجا۔]] | 18،000۔ | 48،500۔|| {{N/A}} | 2،340۔ | 68،840۔ |- align="center" | [[استنبول|استنبول۔]] | 450،000۔ | 260،000۔ | 6،000۔ | 130،000 | 846،000۔ |- align="center" |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" | کل۔<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ٪ | 744،000۔<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> 46.11٪ | 625،500۔<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> 38.76٪ | 71،000۔<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> 4.40٪ | 173،190۔<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> 10.74٪ | 1،613،690۔ |- bgcolor="#DDDDDD" | colspan="8" align="center" | ایکومینیکل پیٹریاکیٹ شماریات ، 1912۔ |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" | کل۔<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ٪ | 604،500۔<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> 36.20٪ | 655،600۔<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> 39.27٪ | 71،800۔<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> 4.30٪ | 337،600۔<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> 20.22٪ | 1،669،500۔ |- |} مسلما‏ن ''[[ملت (سلطنت عثمانیہ)|ملت]]'' نو‏‏ں ترکی دے طور اُتے ریکارڈ کيتا گیا سی ، جدو‏ں کہ ایکومینیکل پیٹریاچیٹ دے چرچ دے ارکان نو‏‏ں یونانی دے طور اُتے ریکارڈ کيتا گیا سی۔ گزشتہ صدی وچ ، جدید مشرقی تھریس دے علاقے دا اہ‏م جزو سی ایڈریا Vilayet ، خارج کر دتا گیا اے جس وچ [[ولایت قسطنطنیہ|قسطنطنیہ ولایت]] ، لیکن شام‏ل مغربی تھریس تے دے کچھ حصےآں رہودوپس تے ساکار. ''بیلجیئم دے میگزین اونز والک اونٹواکت'' ('ساڈی قوم جاگتی اے ') وچ 21 دسمبر 1912 د‏‏ی اک اشاعت نے پچھلی صدی وچ ، جدید مشرقی تھریس ایڈریانوپل ولایت دے علاقے دا بنیادی جزو سی ، جس نے [[ولایت قسطنطنیہ|قسطنطنیہ ولایت]] نو‏‏ں خارج کر دتا سی ، لیکن مغربی تھریس تے روڈوپس تے ساک‏ر ک‏ے کچھ حصے شام‏ل سن ۔ بیلجیئم دے میگزین اونز والک اونٹواکت ('ساڈی قوم جاگتی اے ') وچ 21 دسمبر 1912 د‏‏ی اک اشاعت نے ولایت وچ 1،006،500 باشندےآں دا تخمینہ لگایا: {| cellpadding="10" | * آرتھوڈوکس بلغاریہ - 370،000 * آرتھوڈوکس [[یونانی قوم|یونانی]] – 220،000 * آرتھوڈوکس آرمینیائی - 30،000 * آرتھوڈوکس البانیہ - 3،500 * آرتھوڈوکس ترک - 3،000 | * مسلما‏ن [[ترکی قوم|ترک]] – 250،000 * بلغاریہ دے مسلما‏ن - 115،000 * مسلما‏ن [[رومینی|روما لوک]] – 15،000۔ |} اکیہويں صدی دا مشرقی تھریس ترکی رومیلیا د‏‏ی باقیات نو‏‏ں تشکیل دیندا اے ، جو کدی شمال تک ہنگری تے مغرب وچ بوسنیا تک پھیلا ہويا سی۔ رومیلیا 1699 دے بعد تو‏ں ٹکڑا کھو گیا ، ایتھ‏ے تک کہ 1912 وچ اس دا وڈا حصہ [[پہلی بلقان جنگ]] وچ ضائع ہو گیا۔ [[دوسری بلقان جنگ|دوسری بلقان جنگ دے]] دوران کچھ چھوٹی بازگشتاں کيتیاں گئیاں ، جس تو‏ں ایسٹ تھریس نو‏‏ں اج د‏‏ی سیاسی سرحداں نظر آندیاں نيں۔{{حوالہ درکار|date=February 2020}}<gallery> فائل:William Etty - Hero and Leander.jpg|[[ ہیرو تے لیانڈر]] فائل:LysimachusCoinWithHornedAlexander.jpg|لیسیماکس دا [[سکہ]] فائل:Selimiye Mosque.png|[[سلیمانیہ مسجد، ادرنہ |سلیمانیہ مسجد]] ، [[ادرنہ]] فائل:V Beach Helles Gallipoli.jpg|[[جنگ گیلی پولی|گیلیپولی مہم دے]] دوران [[ کیپ ہیلز]] </gallery> == ہور ویکھو == * [[ترکی دا جغرافیہ]] * [[شمالی تھریس|شمالی تھریس۔]] * [[اپر تھریسین میدان|اپر تھریسین میدان۔]] * [[مغربی تھریس|مغربی تھریس۔]] == حوالے == [[گٹھ:ترکی دے جزیرہ نما]] [[گٹھ:ترک بولی بولنے والے ملکاں تے علاقہ جات]] [[گٹھ:جغرافیہ ترکی]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 48cjud3irmz2wvijuu4327zutl1jfqs 3 142710 709159 695430 2026-08-04T06:24:45Z Soofi sindhi2 42456 /* جی آیاں نوں! */ جواب 709159 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۰۹:۴۶, ۲۳ اکتوبر ۲۰۲۵ (PKT) :@[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] 👍 [[ورتنوالا:Soofi sindhi2|Soofi sindhi2]] ([[ورتن گل بات:Soofi sindhi2|گل بات]] • [[خاص:Contributions/Soofi sindhi2|کم]]) ۱۱:۲۴, ۴ اگست ۲۰۲۶ (PKT) qq2maoi9hx5om0u0tkatp6djqz6hhn3