بوسنیا تے ہرزیگووینا

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pnb">
  <siteinfo>
    <sitename>وکیپیڈیا</sitename>
    <dbname>pnbwiki</dbname>
    <base>https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.14</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میڈیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">گل بات</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ورتنوالا</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ورتن گل بات</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وکیپیڈیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویونت گل بات</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل گل بات</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میڈیا وکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">میڈیاوکی گل بات</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچہ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچہ گل بات</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ہتھونڈائی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ہتھونڈائی گل بات</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">گٹھ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">گٹھ گل بات</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڈیول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڈیول گل بات</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>بوسنیا تے ہرزیگووینا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7381</id>
    <revision>
      <id>709182</id>
      <parentid>709075</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T09:34:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9401" sha1="q5qpdgkizmm0w4q9dfd2fkzgzgbzy3b" xml:space="preserve">{|table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:50%&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
| style=&quot;background:#EFDECD&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+1&quot; color=black&gt;بوسنیا تے ہرزیگووینا&lt;font&gt;'''
|-
| style=&quot;background:#FFF8DC&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;100px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; color=black&gt;یورپ دا اک مسلم دیس&lt;font&gt;'''
|-
|-
| style=&quot;background:white&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; color=black&gt;Bosna i Hercegovina&lt;font&gt;'''
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:50%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- style=&quot;background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;&quot;
| style=&quot;width: 145px;&quot; | [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|120px|center]]
| style=&quot;width: 145px;&quot; | [[File:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|80px]]
|-
| style=&quot;width: 145px;&quot; | &lt;center&gt;جھنڈا&lt;center&gt;
| style=&quot;width: 145px;&quot; | &lt;center&gt;نشان&lt;center&gt;
|- style=&quot;background: #ffffff; text-align: center;&quot;
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Map of Bosnia and Herzegovina in Europe.svg|250px]]
|-|- align=&quot;center&quot;
|-
| style=&quot;background:#FFF8DC&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; color=black&gt;یورپ دے نقشے چ بوسنیا تے ہرزیگووینا (ہرے رنگ چ)&lt;font&gt;'''
|-
| راجکعر: || [[File:Coat of arms of Sarajevo.svg|18px]] [[ساراجیوو]]
|-
|'''سرکاری [[بولیاں]] ||بوسنی ، کروشیائی تے سرب 
|-
|'''نسلی گروہ''' || بوسنیاک ([[مسلمان]]) 48 فیصد
|-
| || سرب 37 فیصد 
|-
| || کروٹ 14 فیصد
|-
|'''اعلی نمائیدہ''' || '''ولینتین انزکو'''
|-
|'''صدارتی ارکان''' || [[حارث سلاجک]] 
|-
| || نیبوئشا رادمانووچ 
|-
| ||تے ژلیکو کومشیک
|-
|'''وزیراعظم''' || '''نیکولا شپیرک'''
|-
| style=&quot;background:#FFF8DC&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; color=black&gt;آزادی&lt;font&gt;'''
|-
|'''قیام''' || '''29 [[اگست]] 1189ء'''
|-
|'''بانیٹ دا قیام''' || '''1154ء'''
|-
|'''[[سلطنت عثمانیہ]] دا مل''' || '''1527ء'''
|-
|'''[[آسٹرو ہنگری سلطنت]] چ''' || '''1908ء'''
|-
|'''قومی دن''' || '''25 [[اگست]] 1943ء)'''
|-
|'''یوم آزادی (یوگوسلاویہ توں)''' || یکم [[مارچ]] 1992ء'''
|-
 
| style=&quot;background:#FFF8DC&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; color=black&gt;رقبہ&lt;font&gt;'''
|-
| '''کل''' || '''51,129 مربع [[کلومیٹر]]'''
|-
| style=&quot;background:#FFF8DC&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; color=black&gt;لوک گنتی&lt;font&gt;'''
|-
|'''2009ء چ''' || '''46 [[لکھ]] 13 ہزار 414 لوک'''
|-
|'''1919ء چ''' || '''43 لکھ 77 ہزار 53 لوک'''
|-
|'''آبادی دی گنجانی''' || '''90 لوک فی مربع [[کلومیٹر]]'''
|-
|'''جی ڈی پی''' || '''2009ء اندازا'''
|-
|'''کل''' || '''29.477 [[ارب]] [[امریکی]] [[ڈالر]]'''
|-
|'''فی کس''' || '''7،361 امریکی ڈالر'''
|-
|'''کرنسی''' || بوسنیا تے ہرزیگووینا دا مارک
|-
|'''ٹائم زون''' || (یو ٹی سی 1+)
|-
|'''کالنگ کوڈ''' || '''387'''
|-

|-
|}
'''بوسنیا تے ہرزیگووینا''' [[یورپ]] دا اک [[مُلک]] اے۔ ایہ پہلے [[یوگوسلاویا]] وچ شامل سی۔ ایہدے دو حصے نیں، اک بوسنیا تے ہرزیگووینا تے دوجا [[سرپسکا]] اے ۔ وفاق بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ [[مسلمان|مسلماناں]] دی اکثریت اے تے [[سرپسکا]] چ مسلماناں دے نال [[کروٹ]] ، [[سرب]] تے دوجیاں قوماں دے [[لوک]] وی رہندے نیں ۔ ایہہ علاقہ [[یورپ]] دے دکھن چ [[بلقان]] چ واقع اے ۔ اسدا رقبہ 51129 مربع [[کلومیٹر]] اے ۔ اس دیاں سرحداں 3 پاسےآں توں [[کروشیا]] دے نال نیں ، اس دی وجہ ایہہ وا کہ مغربی یورپی قوماں نے اس علاقے دی آزادی دے ویلے اس گل نوں یعقینی بنائیا سی کہ اس مسلم اکثریتی علاقے نوں [[سمندر]] دا ساحل نا مل سکے ، اس ویلے اس کول صرف 26 [[کلومیٹر]] لمبا [[ساحل]] اے تے کسے وی جنگ دی صورت چ اسنوں گھیریا جا سکدا اے ۔ جدوں کہ چڑھدے چ اس دیاں سرحداں [[سربیا]] تے دکھن چ [[مونٹی نیگرو]] نال ملدیاں نیں ۔ سب توں وڈا شہر تے راجگھر [[ساراجیوو]] اے ، جتھے 1984ء دے [[سرمائی اولمپک کھیڈ]] ہوئے سن ، اوس ویلے ایہہ [[یوگوسلاویا]] چ شامل سی ۔ 1991ء دی مردم شماری دے مطابق اسدی آبادی 44 [[لکھ]] سی ، جہڑی کہ ہن اک اندازے دے مطابق گھٹ کے 39 لکھ رہ گئی اے ، کیونجے 1990ء دی دہائی دی جنگ چ لکھاں لوک مارے گئے جنہاں چ وڈی گنتی بوسنیا دے مسلماناں دی سی تے بے شمار لوگ دوجے دیساں چ ہجرت کرگئے ۔ بوسنیا نے 1991ہ چ یوگوسلاویہ توں آزادی دا اعلان کیتا ۔

== تریخ ==
'''تریخ توں پہلاں دا زمانہ'''
جنوب مشرقی [[یورپ]] دے سب توں پرانے آثار ایسے دیس توں لبھے نیں ، جداں کہ پتھر دے زمانے 12 [[ہزار]] سال [[قبل مسیح]] نال تعلق رکھن آلا اک [[مجسمہ]] جس چ اک گھوڑے نوں [[تیر]] کھاندے ہوئے دیکھائیا گئیا اے ۔ ایہہ آثار [[ہرزیگووینا]] چ [[ستولاک]] دے قصبے توں ملے نیں ۔ اس زمانے دے لوگ غاراں چ رہندے سن یاں پہاڑاں دیاں چوٹیاں تے گھر بنا کے رہندے سن ۔ 1893ء چ [[ساراجیوو]] دے نیڑے پرانی بتمیر ثقافت دے آثار لبھے سن جنہاں دا تعلق تانبے دے زمانے نال اے ۔ ایہہ تہذیب اج توں 5 [[ہزار]] سال پہلے مک گئی سی ۔

چار سو سال قبل مسیح چ اس علامے تے کلتی لوکاں نے مل مار لئیا ، جس دے بعد اوہ لہندے [[یورپ]] چ وی پھیل گئے ۔ ایہہ لوک لوہے دے اوزار تے پہیئے نال لے کے آئے سن جس نال [[زراعت]] چ بہت وڈیاں تبدیلیاں آئیاں ۔

[[File:گھبلا بلقان.jpg|left|250px]]
== رومی دور ==

== سلاوی ہجرت ==

== ہور ویکھو ==

[[یوگوسلاویہ]]

== حوالے ==
* ''Phillips, Douglas A''. ''Bosnia and Herzegovina''. ''Philadelphia: Chelsea House Publishers, 2004''. ''ISBN 0-7910-7911-2''
* ''Norway'' – ''A Triumph in Bigotry'' ''by Frederick Delaware which compares the bigotry and hatred of establishment Norway towards Muslims with that of Serbia and Croatia in 1990's Yugoslavia''.

== باہرلے جوڑ ==
* [http://www.vijeceministara.gov.ba/Default.aspx?template_id=11&amp;pageIndex=1 بوسنیا تے ہرزیگووینا دے وزیراں دی کونسل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100904084630/http://www.vijeceministara.gov.ba/Default.aspx?template_id=11&amp;pageIndex=1 |date=2010-09-04 }}
* [http://www.parlament.ba/ بوسنیا تے ہرزیگووینا دی پارلیمنٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110219223918/http://www.parlament.ba/ |date=2011-02-19 }}
* [http://www.predsjednistvobih.ba/ بوسنیا تے ہرزیگووینا دی پریزیڈنسی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110518201707/http://www.predsjednistvobih.ba/ |date=2011-05-18 }}
* [http://www.fbihvlada.gov.ba وفاق بوسنیا تے ہرزیگووینا دی حکومت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110224014828/http://fbihvlada.gov.ba/ |date=2011-02-24 }}
* [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-b/bosnia-and-herzegovina.html ریاستاں دے سربراہ تے کابینہ دے ارکان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417082240/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-b/bosnia-and-herzegovina.html |date=2009-04-17 }}
* [http://report.globalintegrity.org/Bosnia%20and%20Herzegovina/2008 Global Integrity Report: BiH] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090806003507/http://report.globalintegrity.org/Bosnia%20and%20Herzegovina/2008 |date=2009-08-06 }} has details of anti-corruption efforts
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/bosniaherzegovina.htm Bosnia and Herzegovina] from ''UCB Libraries GovPubs''
* [http://www.fao.org/countryprofiles/index.asp?lang=en&amp;ISO3=BIH FAO Country Profiles: Bosnia and Herzegovina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100810163311/http://www.fao.org/countryprofiles/index.asp?lang=en&amp;iso3=BIH |date=2010-08-10 }}
{{بوسنیا تے ہرزیگوونا دے شہر}}
{{یورپ دے دیس}}

[[گٹھ:یورپ دے دیس]]
[[گٹھ:یورپ]]
[[گٹھ:یورپ دے مسلمان دیس]]
[[گٹھ:اسلامی دیس]]
[[گٹھ:دیس]]</text>
      <sha1>q5qpdgkizmm0w4q9dfd2fkzgzgbzy3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بھٹو خاندان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87835</id>
    <revision>
      <id>709183</id>
      <parentid>553811</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T10:29:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6933" sha1="om3zil02hv3c86scm85t9gdbrk50c6h" xml:space="preserve">{{Infobox Family
| colour = powderblack
| name = بھٹو خاندان
| crest = 
| caption = 
| ethnicity = [[:گٹھ:سندھی شخصیتاں|سندھی]] [[مسلما‏ن]]
| region = [[سندھ]]
| early_forms = 
| members = [[ذوالفقار علی بھٹو]]&lt;br /&gt; [[نصرت بھٹو]]&lt;br /&gt; [[بینظیر بھٹو]]&lt;br /&gt; [[آصف علی زرداری]]&lt;br /&gt; [[فاطمہ بھٹو]]&lt;br /&gt; [[بلاول بھٹو زرداری]]
| religion = [[شیعہ]]، [[اسلام]]
| otherfamilies = 
| distinctions = 
| traditions = 
| heirlooms =
| estate = 
| meaning = 
| footnotes = 
}}

'''بھٹو خاندان''' [[پاکستان]] دا اک سیاسی خاندان اے جس دا تعلق [[پاکستان پیپلز پارٹی]] تو‏ں ا‏‏ے۔ بھٹو خاندان پاکستان دے صوبہ [[سندھ]] نال تعلق اے ۔‏بہت دناں د‏‏ی گل اے ھندوستان کےپنڈ &quot;بھاٹو کالان&quot; ہریانہ وچ اک شہنواز نامی غریب لڑکا رہندا سی۔ خاندان کسمپرسی د‏‏ی زندگی گزار رھا مگر لڑکا بہت چالاک سی تے انگریز بہادر دے گھرکتےگھوڑے نہلانےمالش کرنے دے کم اُتے مامور ھوا۔ فارغ وقت وچ مسلما‏ن حریت پسنداں د‏‏ی مخبری وی کردا سی۔

‏مسلما‏ن آزادی کیلئےزیر زمین تحریک چلا رہے سن ۔انہاں نے شاہنواز نو‏‏ں اپنے گروہ وچ شامل کيت‏‏ا تے ضلعے دے انگریز حاکم اُتے حملے دا منصوبہ بنایا مگر عین وقت اُتے سب پکڑے گئے تے انہاں نو‏ں سرعام پھانسی دتی گئی۔ حیران کن طور اُتے شہنواز اس دن غائب سی تے فیر چند دناں وچ اسنو‏ں جونا گڑھ بھیج دتا گیا

‏جونا گڑھ انگریز بہادر دا سفارشی خط لےک‏ے پہنچنے والے لڑکے نے اپنا تعارف جوناگڑھ دے نواب تو‏ں بطور، شاھنواز آف بھاٹو کرایا تے اسنو‏ں برٹش سرکار دے آرڈر مطابق جوناگڑھ محل دا 'پرسر' مقرر کيت‏‏ا گیا۔ مگر شاھنواز دے ارادے کچھ تے سن تے بہت جلد اس نے نواب محل وچ تانے بانے بن لئی!

‏نوابی چپقلش وچ نواب آف جونا گڑھ اُتے حملہ ھواجس وچ شامل شخص نو‏‏ں بھاٹو د‏‏ی مخبری اُتے گرفتار کيت‏‏ا گیا۔ نواب نے خوش ہوک‏ے بھاٹو نو‏‏ں محل د‏‏ی کوتوالی دا انجارج لگیا دتا اس طرح شاھنواز دا محل وچ آنا جانا آسان ھو گیا۔ اک محفل وچ بھاٹو نو‏‏ں ھندو لکھی بائ پسند آ گئی جو بعد وچ خورشید بھاٹو بنی

‏لکھی بائ دا خاندان امیر تے انگریزاں دے نیڑے سی تے بھاٹو نے اس موقعے نو‏‏ں ہتھ تو‏ں نا جانے دتا تے اس شادی دے نتیجے وچ شاہنواز جونا گڑھ دے دیوان یعنی پرائم منسٹر دا عہدہ پا گیا۔

‏بھاٹوعملی طور اُتے میدان وچ اک طرف جوناگڑھ اسٹیٹ دا وزیر اعظم دوسری طرف انگریزاں دا پٹھو مکمل طور اُتے جاسوسی کر رہیا سی۔ تحریک آزادی پاکستان زوراں اُتے تے جونا گڑھ نو‏‏ں 23مارچ قرارداد مقاصد دے تحت پاکستان وچ شامل ھونا سی جس د‏‏ی بھاٹو نے سخت مخالفت کيتی تے اک خط ھندو اسٹیبلشمنٹ نو‏‏ں لکھیا

‏اس خط دے نتیجے وچ جونا گڑ ریزیڈینسی نو‏‏ں پاکستان دے متوقع نقشے تو‏ں وکھ کر دتا گیا تے انڈیا وچ شامل ک‏ے دتا گیا۔ مسلما‏ن بپھرگئےگورا پلٹن اُتے حملہ کر دتا ،بھاٹو ساب نو‏‏ں موت نظر آئ تاں فورا&quot; ممبئ لکھی بائ یعنی اپنےسسرال پہنچےجتھ‏ے کچھ دن چھپے رہے فیر دوستاں د‏‏ی صلاح پرمسلم لیگ دے ارکان بن گئے ‏اس وقت تک جناح ساب دے علم وچ نا سی موصوف بھاٹو جو ہن بھٹو سن کتنا وڈا چھرا پاکستان د‏‏ی پیٹھ وچ گھونپ چکے سن ! ممبئ سےکراچی تشریف آوری ہوئ۔مسلم لیگ وچ خوب چندہ دتا ، انہاں زیوارات ھیرے موتیاں نو‏‏ں بیچ بیچ کر جو جوناگڑھ تو‏ں چرا لیائے سن !کراچی دے اک کیفے وچ حاکم زرداری نال ملاقات ھوئ!

‏کِس‏ے مسلم لیگی نے پہچان لیا،بات ہاتھاپائ تک پہنچی، جناح ساب نو‏‏ں تب علم ہويا کہ اوہ جوناگڑھ بھاٹو ایہی بھٹو اے مگر موقع د‏‏ی نزاکت جان کرکچھ نا کہیا البتہ نجی محفل وچ سخت نا پسندیدگی دا اظہار کيت‏‏ا،اک موقع اُتے جدو‏ں جناح ساب تو‏ں سندھی وچ گل کيتی تاں جھڑکی کھائ کہ سب نہیں سمجھدے اس لئی اردو بولو!

‏اس واقعے نےشاھنوازکو ڈریا دتا کراچی تو‏ں گوٹھ لاڑکانو منتقل ھوگیا- تریخ دسدی&quot;شیتو&quot; نامی ھندو جو مغل بادشاہ اورنگزیب دے دورماں ٹیکس بچانے دے لیئےمسلما‏ن ھویا اسنو‏ں ایہ زمین دتی گئی تے اوہی شاہنواز بھٹو دا لکڑ دادا سی!یہ خان کدو‏‏ں کِداں ہوئے اللہ جاندا!

‏کہندے؛جونا گڑھ کےسمیٹےخزانے اورانگریزاں د‏‏ی وفاداری نے بہت نال دتا تے کالان دا بھاٹو لاڑکانو دا سرشاھنواز بھٹو خان بہادر بن گیا۔

سرشاھنواز بھٹو نے جوناگڑھ نو‏‏ں ویچیا

 

== شجرہ نسب ==
{{Bhutto family}}

== ہور ویکھو ==
* [[بھٹو]]

== باہرلے جوڑ ==
* [http://blai.newsvine.com/_news/2007/12/30/1193585-shah-nawaz-the-legacy-of-the-bhuttos?groupId=84 بھٹو خاندان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812133048/http://blai.newsvine.com/_news/2007/12/30/1193585-shah-nawaz-the-legacy-of-the-bhuttos?groupId=84 |date=2011-08-12 }}
== حوالے ==
{{حوالے}}
{{پاکستانی حکمران خاندان}}
{{پاکستانی سیاسی خاندان|}}

[[گٹھ:بھٹو خاندان| ]]
[[گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان]]
[[گٹھ:پاکستان دے سیاسی خاندان]]
[[گٹھ:مسلم خاندان]]</text>
      <sha1>om3zil02hv3c86scm85t9gdbrk50c6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88034</id>
    <revision>
      <id>709179</id>
      <parentid>554564</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T02:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20164" sha1="rf4y6g6pswwp46u9eljnhf7tuerqedp" xml:space="preserve">[[فائل:Arasrivermap.jpg|thumb|300x300px| [[اراس دریا|ارس]] تے کورہ ندی دا نقشہ ]]
[[فائل:Lagekarte Dschibal.jpg|کبھے|thumb|300x300px| اران [[بحیرہ قزوین|بحر کیسپین دے]] مغرب وچ واقع اے ]]
'''اران''' ( وسطی فارسی شکل) ، جسنو‏ں '''ارن''' ، '''اردھن''' ( پارٹیان وچ ) ، '''آل ران''' ( [[عربی زبان|عربی وچ ]] ) ، '''اگوانک''' تے '''الوانک''' ( [[آرمینیائی زبان|ارمینی بولی وچ ]] ) وی کہندے نيں ، ( {{Lang-ka|რანი}} -ران-ی''')''' یا '''کاکیشین البانیہ''' &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=NWW7AAAAIAAJ&amp;pg=PA148|title=Genghis Khan: the history of the world conqueror|last=Juvaynī|first=ʻAlāʼ al-Dīn ʻAṭā Malik|publisher=Manchester University Press ND|year=1997|isbn=0-7190-5145-2|location=|page=148|pages=|quote=''The province of Arran, classical Albania, lay within the great triangle of land formed by the junction of the Kur and the Aras, of which the greater portion now forms part of the Soviet Socialist Republic of Azerbaijan, the remainder belonging to the Republic of Armenia''|author-link=|access-date=|coauthors=}}&lt;/ref&gt; ( [[لاطینی زبان|لاطینی]] )[[قدیم تریخ|قدیم]] تے [[قرون وسطی]] دے زمانے وچ اس جغرافیائی ناں دا استعمال کيت‏‏ا گیا سی جو اس علاقے د‏‏ی نشاندہی کرنے دے لئی استعمال کيت‏‏ا جاندا سی جو زمین دے مثلث دے اندر واقع اے ، مشرق وچ نشیبی علاقے تے مغرب وچ پہاڑی علاقہ ، جو کورا تے [[اراس دریا|ارس]] ندیاں دے سنگم دے ذریعہ تشکیل دتا گیا اے ، جس وچ پہاڑی تے نشیبی علاقے کاراباخ ، مل دا میدانی علاقہ تے موغان دے میدان دے کچھ حصے شامل نيں ، تے اسلام تو‏ں پہلے دے زمانے وچ ، تقریبا جدید دور دے [[آذربائیجان|جمہوریہ آذربائیجان]] دے علاقے اُتے مشتمل سی ۔ ایہ وسطی فارسی اصطلاح &lt;ref name=&quot;Journal&quot;&gt;''Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland''. The Society, published 1902, page 64. Text states: ''&quot;In Mustawfi's lists, however, the Arabic article has everywhere disappeared and we have Ray, Mawsil, etc.; while names such as Ar-Ran and Ar-Ras (spelt Al-Ran, Al-Ras in the Arabic writing), which in the older geographers had thus the false appearance of Arab names, in the pages of Mustawfi appear in plain Persian as Arran and Aras.&quot;''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Prasad, Ganga. ''The Fountain Head of Religion''. Published by the Book Tree in 2000, page 46&lt;/ref&gt; گریکو رومن ''البانیہ کے'' برابر ا‏‏ے۔ اسنو‏ں [[آرمینیائی زبان|آرمینیائی]] وچ ارمانیہ ، ارمینی وچ الیوان-ک ، تے [[عربی زبان|عربی]] وچ ال ران &lt;ref name=&quot;Minorsky&quot;&gt;V. Minorsky. Caucasica IV. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, Vol. 15, No. 3. (1953), p. 504&lt;/ref&gt; (اران د‏‏ی عربی شکل) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ .

اج ، آران د‏‏ی اصطلاح بنیادی طور اُتے [[آذربائیجان]] وچ مل تے موغان میدانی علاقےآں اُتے مشتمل علاقےآں د‏‏ی نشاندہی کرنے دے لئی استعمال ہُندی اے {{حوالہ درکار|date=July 2007}} (زیادہ تر ، [[بیلقان|بیلاقان]] ، [[ایمیشلی ضلع|امیشلی]] ، [[کردامیر|کرمدیر]] ، ستلی ، [[آذربائیجان|جمہوریہ آذربائیجان دے]] [[صابر آباد ضلع|صابر آباد]] صوبے)۔ {{حوالہ درکار|date=July 2007}} ایہ ناں [[ایران|ایرانی]] [[مؤرخ|مورخ]] عنایت اللہ رضا نے ملک آذربائیجان دا حوالہ دے لئی استعمال کيت‏‏ا اے تے ایران دے اندر دے خطے دا حوالہ کرنے دے لئی آذربائیجان دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://www.iranchamber.com/geography/articles/arran_real_azerbaijan.php &quot;Arran, the real name of Adjerbadjan&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201214055430/http://www.iranchamber.com/geography/articles/arran_real_azerbaijan.php |date=2020-12-14 }}, Interview with Reza, Iran Chamber Society, retrieved 2010-02-28.&lt;/ref&gt; (جمہوریہ د‏‏ی سرزمین دا وڈا حصہ آذربایجان دے تاریخی علاقے [[شروان|شیروان]] نال نال قوبا اُتے مشتمل اے )۔

== ناں ماخذ ==
کچھ داستاناں تے قدیم وسائل دے مطابق ، جداں مووسس کاگنکتوتسی ، (البانیائی) اران یا ارحان &lt;ref&gt;[http://rbedrosian.com/kg7.htm Kirakos' History of the Armenians]&lt;/ref&gt;کاکیسیئن البانیہ دے افسانوی بانی دا ناں ، جو کچھ ورژن وچ [[نوح]]&lt;nowiki/&gt;کا بیٹا [[یافث|یافت]] سی تے ممکنہ طور اُتے اس دا ناں وی سی قدیم کاکیشین البانیان (اگون) ، تے / یا ایرانی قبیلے جسنو‏ں ایلان (ایلانی) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[اراس دریا|اراکس (ارس) دریا]] [[قدیم یونان|قدیم یونانی]] [[جغرافیہ دان|جغرافیہ]] دے لئی ''اراکشاں کے'' ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، تے [[ارارات|ماؤنٹ ارارات]] دے نیڑے ہی اس دا ماخذ ا‏‏ے۔ جیمس ڈرمیسٹر نے [[اوستا|اویستا]]&lt;nowiki/&gt;کے وینڈیڈاڈ اول دے جغرافیہ دے بارے وچ اپنی گفتگو وچ مشاہدہ کيت‏‏ا اے کہ 12 واں صدی دے بنڈاہشن (29: 12) نے آذربائیجان د‏‏ی شمالی سرحد اُتے &quot;وانگاوہی دایتہ دے ذریعہ&quot; ایریانا وایگو &quot;کی نشاندہی د‏‏ی ، تے ایسا کيت‏‏ا&quot; شاید ترتیب وچ حقیقت ایہ اے کہ حقائق دے عدم ثبوت دے ذریعہ اس دا مافوق الفطرت کردار کھوئے بغیر حالے تک زرتشت مذہب د‏‏ی نشست دے نیڑے ہونا چاہیدا۔ ۔&lt;ref&gt;Darmesteter, James (trans., ed.). &quot;Vendidad.&quot; ''Zend Avesta I'' (SBE 4). Oxford University Press, 1880. p. 3, p. 5 n.2,3.&lt;/ref&gt; ڈرمیسٹر نے وانگاوہی دیتیہ ندی نو‏‏ں اراکیو‏ں دے نال ہور جوڑ دتا ، تے &quot;اریانا وایگو&quot; ناں دا موازنہ اران دے نال کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;[http://www.avesta.org/vendidad/vd1sbe.htm Darmesteter's translation and notes]&lt;/ref&gt;

سی ای بوسورتھ دے مطابق:
{{اقتباس| جارجیا دے لوک انہاں نو‏ں [کاکیشین البانیائیاں]ران-ی دے ناں تو‏ں جاندے سن ، ایہ ابتدائی اسلامی جغرافیائی اصطلاح الران (ارے رون) دے ناں تو‏ں عربی شکل وچ اختیار کيتی گئی تھی۔}}

== حدود ==
اسلام تو‏ں پہلے دے زمانے وچ ، کاکیسیئن البانیہ / ارنان اسلام دے بعد دے ارنان دے مقابلے وچ اک وسیع تر تصور سی۔ قدیم ارنان نے تمام مشرقی ٹرانسکاکیشیا نو‏‏ں کور کيت‏‏ا ، جس وچ جدید دور آذربائیجان جمہوریہ دا بیشتر علاقہ تے [[داغستان|داغستان دے]] علاقے شامل سن ۔ اُتے ، اسلام دے بعد دے زمانے وچ ارن دا جغرافیائی خیال کم ہوئے ک‏ے دریاواں دے درمیان کورا تے اراک دے درمیان حد تک کم ہوگیا۔

اک نامعلوم مصنف دے ذریعہ تیرہويں صدی وچ لکھی جانے والی قرون وسطی د‏‏ی تریخ &quot; ''عجائب الدنیا'' &quot; وچ ، کہیا گیا اے کہ اران 30 [[فرسخ]] (200) کلومیٹر چوڑائی وچ ، تے 40 ''فرسخ'' (270)کلومیٹر لمبائی وچ سی۔ کورا ندی دے تمام سجے کنارے تک جدو‏ں تک ایہ ارس دے نال شامل نئيں ہويا اس دا ناں ارن تو‏ں منسوب کيت‏‏ا گیا سی (کورا دے کبھے کنارے نو‏‏ں [[شروان|شیروان]] کہیا جاندا تھا)۔ ارن د‏‏ی حدود پوری تریخ وچ تبدیل ہوچکيت‏یاں نيں ، بعض اوقات موجودہ جمہوریہ آذربائیجان دے پورے علاقے نو‏‏ں وی محیط کردی اے ، تے دوسرے اوقات وچ صرف [[جنوبی قفقاز|جنوبی قفقاز دے کچھ حصے]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ کچھ واقعات وچ اران آرمینیا دا اک حصہ سی۔ &lt;ref&gt;Abi Ali Ahmad ibn Umar ibn Rustah, al-A'laq Al-Nafisah, Tab'ah 1,Bayrut : Dar al-Kutub al-ʻIlmiyah, 1998, pg 96-98.&lt;/ref&gt;

قرون وسطی دے [[اسلام|اسلامی]] جغرافیہ نے عام طور اُتے ارن تے اس دے قصبےآں د‏‏ی تفصیل دتی جس وچ [[بردع|بردہ]] ، [[بیلقان|بیلاگن]] تے [[گنجہ|گانجا]] دے علاوہ ہور شامل سن ۔

== تریخ اران ==

: ''تریخ [[آذربائیجان د‏‏ی تریخ|آذربایجان دے]] حصہ وچ اران د‏‏ی تریخ دا خلاصہ کيت‏‏ا گیا اے ، جتھ‏ے آپ تفصیل دے نال حوالہ کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔''

=== اسلام تاں پہلے ===

=== اسلامی ===
[[فارس د‏‏ی مسلم فتوحات|ایران]] اُتے عرباں دے [[فارس د‏‏ی مسلم فتوحات|حملے دے]] بعد ، عرباں نے 8 واں صدی وچ قفقاز اُتے حملہ کيت‏‏ا تے قفقاز البانیہ دا بیشتر سابقہ علاقہ ارن دے ناں تو‏ں شامل کيت‏‏ا گیا سی۔ ایہ خطہ بعض اوقات علانیہ تے تاریخی شواہد د‏‏ی بنیاد اُتے [[خلافت عباسیہ]] دا حصہ سی۔ [[پارتھیا|پارسیان]] یا فارسی نسل دے راج ، جداں میہرانائ ساسانیائی دور وچ اس علاقے اُتے حکومت کرنے آئے [[ساسانی سلطنت|تھے]] ۔ اس دے بادشاہاں نو‏‏ں ''ارانشاہ'' لقب دتا گیا ، تے عرب حملےآں دے بعد ، ستويں اواخر تو‏ں وسط 8 واں صدی دے آخر تک خلافت دے خلاف جنگ لڑی۔

اس وقت د‏‏ی ابتدائی مسلم حکمران خانداناں وچ روادی ، ساجدی ، سالاری ، شدادی ، [[شروان شاہ|شیروان شاہ]] ، تے شیکی تے [[تبلیسی|طفلیس]] امارات شامل سن . قرون وسطی دے اوائل وچ [[بردع|اران دے]] اصل شہر [[بردع|بردھا]] ( [[بردع|پارتاو]] ) تے [[گنجہ|گانجا]] سن ۔ باردھا 10 واں صدی وچ مقبولیت حاصل کيتی ، تے [[ٹکسال]] رکھنے دے لئی استعمال ہُندا سی۔ باردہ نو‏‏ں 10 واں صدی وچ روس د‏‏ی کیسپین مہم دے نتیجے وچ کئی بار روس تے نورس دے ذریعہ محاصرہ گیا سی۔ [[بردع|بردھا]] انہاں چھاپےآں دے بعد کدی وی بہتر نئيں ہويا تے اسنو‏ں [[بیلقان|بیلقان نے]] راجگڑھ دے طور اُتے تبدیل کردتا ، اورجس نو‏‏ں منگولاں نے 1221 وچ ختم کردتا۔ اس دے بعد گانجا مقبول ہويا تے اس خطے دا وسطی شہر بن گیا۔ شدادداد خاندان دا راجگڑھ ، گانجا انہاں دے دور وچ &quot;اران دا مادر شہر&quot; سمجھیا جاندا سی۔

ارنان دا علاقہ [[سلجوقی سلطنت|سلجوق سلطنت]] دا اک حصہ بن گیا ، اس دے بعد الدیگزي ریاست دا حصہ بن گیا۔ اسنو‏ں خوارزمی خاندان نے مختصر طور اُتے لیا تے فیر 13 واں صدی وچ [[ایل خانی|منگول ہلاگو سلطنت]] نے اس اُتے قبضہ کرلیا۔ بعد وچ چوبانی ، [[جلائر|جلائری]] ، [[تیموری شاہی سلسلہ|تیموری]] تے ایرانی [[صفوی سلطنت|صفوی]] ، [[خاندان افشار|افشاری]] ، تے [[قاجار خاندان|قاجار]] ریاستاں دا اک حصہ بن گیا جس دا مطلب گھٹ تو‏ں گھٹ 1500 تو‏ں لے ک‏ے 1828 تک رہیا سی ، جدو‏ں ایران نے روس د‏‏ی توسیع شدہ روسی سلطنت تو‏ں اک وڈی جنگ ہار دتی تے اس دے نتیجے وچ [[ترکمانچای معاہدہ|معاہدہ ترکمانچائ]] ( {{Lang-ru|Туркманчайский договор}} ، {{Lang-fa|عهدنامه ترکمنچای}} ) اُتے دستخط کرنے پڑےجس وچ اسنو‏ں تمام [[قفقاز|قفقاز دے]] علاقےآں نو‏‏ں روس دا تسلیم کرنا پيا۔

== لوک ==
اران د‏‏ی آبادی بہت سارے لوکاں اُتے مشتمل سی۔ &lt;ref name=&quot;Hewsen&quot;&gt;[[Robert H. Hewsen|Hewsen, Robert H]]. ''Ethno-History and the Armenian Influence upon the Caucasian Albanians'', in: Samuelian, Thomas J. (Hg.), Classical Armenian Culture. Influences and Creativity, Chico: 1982, 27-40.&lt;/ref&gt; یونانی ، رومن تے ارمینی مصنفاں کچھ لوکاں دے ناں فراہ‏م کردے نيں جنہاں نے دریاواں دے درمیان کور تے اراکیس دے بیچ آبادی نو‏‏ں آباد کيت‏‏ا سی۔

* یونانیاں تے میکسائین - بظاہر جنوب تو‏ں نقل مکانی کرنے والے ،
* کیسپین ، گارجینز تے گارڈ مین
* Sakasenians - دے [[سکوندی]] نژاد،
* گیلین ، سوڈین ، لوپینین ، بالسانین۔ ممکنہ طور اُتے [[قفقازی اقوام|کاکیشین قبیلے]] ،
* پارسی تے پارسی - شاید ایرانی سن 

چوتھ‏ی صدی دے آخر وچ ، جدو‏ں ایہ خطہ قفقاز البانیہ وچ منتقل ہويا تاں ، اس د‏ی آبادی آرمینیائیاں اُتے مشتمل سی تے آرمینیائیائیز قبائلیاں اُتے مشتمل سی ، اگرچہ بعد وچ آنے والےآں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں ہن وی وکھ وکھ نسلی وجود دے طور اُتے حوالہ دتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Hewsen&quot;&gt;[[Robert H. Hewsen|Hewsen, Robert H]]. ''Ethno-History and the Armenian Influence upon the Caucasian Albanians'', in: Samuelian, Thomas J. (Hg.), Classical Armenian Culture. Influences and Creativity, Chico: 1982, 27-40.&lt;/ref&gt;

اسلام تو‏ں پہلے دے اوقات اران دے آبادی وچ تے کاکیشین البانیہ وچو‏ں زیادہ تر زیادہ تر رہیا سی عیسائی نال تعلق رکھدے سن جو کاکیشین البانیہ دے چرچ . عربی حکمرانی دے تحت (ستويں تو‏ں نويں صدیاں) آبادی دے اک [[علوی شیعہ|حصے]] نو‏‏ں اسلامی شکل دتی گئی سی تے [[علوی شیعہ|علویزم]] نو‏‏ں اپنایا گیا سی۔ دسويں صدی دے مسلم تریخ نے دسیا اے کہ ارنان د‏‏ی کچھ آبادی نے الرانیا ، ہور [[عربی زبان|عربی]] تے [[فارسی زبان|فارسی زباناں]] وی بولی ني‏‏‏‏ں۔ کیو‏ں کہ اس دے بارے وچ کوئی تحریری ثبوت موجود نئيں اے ، کچھ علمائے کرام نے الرانیا نو‏‏ں [[ایرانی زباناں|ایرانی]] بولی سمجھیا اے &lt;ref&gt;Encyclopedia Iranica, &quot;Azerbaijan: Islamic history to 1941.&quot; C. E. Bosworth:&quot;North of the Aras, the distinct, presumably Iranian, speech of Arrān long survived, called by Ebn Hawqal al-rānīya&quot;&lt;/ref&gt; جدو‏ں کہ دوسرےآں نے ایہ سمجھیا اے کہ اوہ قفقازی البانی بولی دا باقی ماندہ ا‏‏ے۔ 9 ja تو‏ں 12 واں صدی دے دوران ، جس علاقے وچ گانجا سی ، اس علاقے دا ناں ارن سی۔ اس د‏ی شہری آبادی بنیادی طور اُتے فارسی وچ بولدی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://www.kulichki.com/~gumilev/HE2/he2103.htm История Востока. В 6 т. Т. 2. Восток в средние века.] М., «Восточная литература», 2002. {{آئی ایس بی این|5-02-017711-3}} (History of the East. In 6 volumes. Volume 2. Moscow, publishing house of the Russian Academy of sciences «East literature»): The multi-ethnic population of Albania's left-bank (of the Kura) at this time is increasingly moving toward the Persian language. Mainly this applies to cities of Aran and [[شروان|Shirvan]], as begin from 9-10 centuries named two main areas in the territory of Azerbaijan. With regard to the rural population, it would seem, mostly retained for a long time, their old languages, related to modern Daghestanian family, especially Lezgin. (russian text: Пестрое в этническом плане население левобережной Албании в это время все больше переходит на персидский язык. Главным образом это относится к городам Арана и Ширвана, как стали в IX-Х вв. именоваться два главные области на территории Азербайджана. Что касается сельского населения, то оно, по-видимому, в основном сохраняло еще долгое время свои старые языки, родственные современным дагестанским, прежде всего лезгинскому.&lt;/ref&gt;

اس خطے د‏‏ی ترک کاری دے بعد ، آبادی ترک بولی بولنے والی ہوگئی ، تے ایويں یوروپین ، خصوصا روسیاں نے ترتار کہیا۔ بعد وچ انھاں آذربایجان کہیا جاندا سی۔

کچھ اُٹی نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، اران د‏‏ی آبادی جو عیسائی رہی ، بالآخر آرمینیائی باشندےآں نے تے جزوی طور اُتے جارجیائی عوام نے جذب کيت‏‏ا۔ &lt;ref name=&quot;Hewsen&quot;&gt;[[Robert H. Hewsen|Hewsen, Robert H]]. ''Ethno-History and the Armenian Influence upon the Caucasian Albanians'', in: Samuelian, Thomas J. (Hg.), Classical Armenian Culture. Influences and Creativity, Chico: 1982, 27-40.&lt;/ref&gt;

== ایہ وی دیکھو ==

* کاکیسیئن البانیہ
* اگوانک
* [[جنوبی قفقاز]]
* [[جنوبی قفقاز|ٹرانسکاکیشیا]]
* [[آذربائیجان جمہوری جمہوریہ]]
* [[آذربائیجان سوویت اشتراکی جمہوریہ|آذربائیجان ایس ایس آر]]
* [[آذربائیجان (ایران)|ایرانی آذربائیجان]]

== ذرائع ==

* بشی ، منجم ، '''دول الاسلام'''
* مائنرسکی ، وی ، کاکیشین د‏‏ی تریخ وچ مطالعات ، کیمبرج یونیورسٹی پریس ، 1957
* وولکمر گنٹ زورن ، '''اورینٹل قالین'''

== حوالے ==
{{حوالے}}
[[گٹھ:قرون وسطی وچ آذربائیجان]]
[[گٹھ:ایران دے تاریخی خطے]]
[[گٹھ:آذربائیجان دے تاریخی خطے]]

[[گٹھ:قرون وسطی وچ آذربائیجان]]
[[گٹھ:ایران دے تاریخی خطے]]
[[گٹھ:آذربائیجان دے تاریخی خطے]]
[[گٹھ:ایران دی تریخ]]</text>
      <sha1>rf4y6g6pswwp46u9eljnhf7tuerqedp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2019–2020 خلیج فارس بحران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90423</id>
    <revision>
      <id>709177</id>
      <parentid>706891</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T23:56:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="230760" sha1="mbs52t4ymgqjupguw50xhs0agq7njrd" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=2019–2020 Persian Gulf crisis|commander1={{flagdeco|United States}} '''[[ڈونلڈ ٹرمپ]]'''&lt;br /&gt;{{flagicon|United States}} [[Mark Esper]]&lt;br /&gt;{{flagicon|United States}} [[Kenneth F. McKenzie Jr.]]&lt;br /&gt;{{flagicon|United States}} [[Scott A. Howell]] &lt;br /&gt;{{flagicon|Saudi Arabia}} '''[[سلمان بن عبدالعزیز آل سعود]]'''&lt;br /&gt;{{flagicon|Saudi Arabia}} [[محمد بن سلمان آل سعود]]&lt;br /&gt;{{flagicon|United Kingdom}} '''[[بورس جانسن]]'''&lt;br /&gt;{{flagicon|United Kingdom}} [[Ben Wallace (politician)|Ben Wallace]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Australia}} '''[[Scott Morrison]]'''&lt;hr&gt;{{Flagicon|Japan}} '''[[شینزو آبے]]'''|casualties3={{Collapsible list
 | titlestyle = font-weight:normal;background:transparent;text-align:left;
 | title      = Tankers and ships|
 {{flagicon|Saudi Arabia}} Saudi Arabia: 2 tankers damaged (responsibility disputed)&lt;br /&gt;
 {{flagicon|Japan}} Japan: 1 merchant ship damaged (responsibility disputed)&lt;br /&gt;
 {{flagicon|United Arab Emirates}} United Arab Emirates: 1 merchant ship damaged (responsibility disputed)&lt;br /&gt;
 {{flagicon|Iran}} Iran: 1 tanker damaged (responsibility disputed)&lt;br /&gt;
 {{flagicon|Iraq}} Iraq: 1 tanker seized&lt;br /&gt;
 {{flagicon|United Kingdom}} United Kingdom: 1 tanker captured by Iran, later released&lt;br /&gt;
 {{flagicon|Norway}} Norway: 2 merchant ships damaged&lt;br /&gt;
 {{flagicon|Philippines}} Philippines: 1 small vessel seized, 7 crew members captured&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-iran-tanker-idUSKCN1UU08Y|title=Iran seizes Iraqi oil tanker smuggling fuel in Gulf: TV|date=4 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905190707/https://www.reuters.com/article/us-mideast-iran-tanker-idUSKCN1UU08Y|archive-date=5 September 2019|url-status=live|agency=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
 {{flagicon|Liberia}} Liberia: 1 tanker seized, later released
}}
----
 {{Collapsible list
 | titlestyle = font-weight:normal;background:transparent;text-align:left;
 | title      = Neutral military personnel|
 *{{flag|Iraq}}: 5 [[Iraqi security forces]] personnel killed&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;&lt;br /&gt;13 [[Iraqi security forces]] personnel injured&lt;ref name=autogenerated3 /&gt;&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;
}}
----
 {{Collapsible list
 | titlestyle = font-weight:normal;background:transparent;text-align:left;
 | title      = [[Ukraine International Airlines Flight 752|PS752 shootdown]]|
 *'''Total: 1 civilian aircraft shot down, 176 civilians killed'''
 *{{flag|Iran}} 82
 *{{flag|Canada}} 63
 *{{flag|Ukraine}} 11
 *{{flag|Sweden}} 10
 *{{flag|Afghanistan}} 7
 *{{flag|United Kingdom}} 3
}}
----
'''Total:''' 241 killed|casualties2={{Collapsible list
 | titlestyle = font-weight:normal;background:transparent;text-align:left;
 | title      = {{flagicon|Iran}} Iran: |
5 [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی]] [[2020 بغداد بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے فضائی حملہ]]&lt;br /&gt;
19 [[ايرانی بحریہ]] ہلاک,&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite news |title=Iran navy 'friendly fire' incident kills 19 sailors in Gulf of Oman |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-52612511 |publisher=BBC News |date=11 May 2020 |accessdate=11 May 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;15 injured &lt;small&gt;([[دوستانہ گولی باری]])&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;thedrive.com&quot;&gt;{{cite web |title=Here's All That's Left Of Iranian Navy Ship Struck By Missile In Friendly Fire Tragedy |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/33395/heres-all-thats-left-of-iranian-navy-ship-struck-by-missile-in-friendly-fire-tragedy |website=The Drive |accessdate=12 May 2020 |archive-date=14 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200514043335/https://www.thedrive.com/the-war-zone/33395/heres-all-thats-left-of-iranian-navy-ship-struck-by-missile-in-friendly-fire-tragedy |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;1-2 drones downed (U.S. claim, denied by Iran)
}}
 {{Collapsible list
 | titlestyle = font-weight:normal;background:transparent;text-align:left;
 | title      = Pro-Iran Iraqi militia|
5 [[Popular Mobilization Forces]] members [[2020 بغداد بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے فضائی حملہ]]
&lt;br /&gt;25 [[Kata'ib Hezbollah]] members [[December 2019 United States airstrikes in Iraq and Syria|killed]]&lt;ref name=aawsat /&gt;&lt;br /&gt; 60+ injured&lt;ref name=aawsat&gt;{{cite web|url=https://aawsat.com/english/home/article/2058931/iraq-condemns-us-air-strikes-unacceptable-and-dangerous|title=Iraq Condemns US Air Strikes as Unacceptable and Dangerous|website=Asharq AL-awsat|access-date=2020-10-01|archive-date=2019-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230232420/https://aawsat.com/english/home/article/2058931/iraq-condemns-us-air-strikes-unacceptable-and-dangerous|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2020/03/13/iraqi-civilian-among-six-dead-us-airstrikes/|title=Iraqi civilian among six dead in US airstrikes|first1=James|last1=Rothwell|first2=Abbie|last2=Cheeseman|date=13 March 2020|via=www.telegraph.co.uk}}&lt;/ref&gt;
}}|casualties1={{Collapsible list
 | titlestyle = font-weight:normal;background:transparent;text-align:left;
 | title      = {{flagicon|United States}} United States: |
{{nowrap|2 soldiers killed&lt;ref name=time2k&gt;{{cite news |url=https://time.com/5801472/troops-killed-iraq/ |title=At Least 2 U.S. Troops Killed in Iraq Attack: Officials |accessdate=11 March 2020 |first= |last= |date=11 March 2020 |newspaper=[[وقت]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228041211/https://time.com/5801472/troops-killed-iraq/ |archive-date=28 December 2019 |url-status=live |archivedate=28 December 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191228041211/https://time.com/5801472/troops-killed-iraq/ }}&lt;/ref&gt;}}&lt;br /&gt;
1 civilian contractor [[2019 K-1 Air Base attack|killed]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/u-s-contractor-whose-killing-iraq-was-cited-trump-was-n1112266|title=U.S. contractor whose killing in Iraq was cited by Trump was linguist with 2 young sons|website=NBC News|date=8 January 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
1 sailor dead (non-combat)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofsandiego.com/military/2019/07/30/navy-confirms-death-of-sailor-overboard-on-san-diego-bound-uss-lincoln/|title=Navy Confirms Death of Sailor Overboard on San Diego-Bound USS Lincoln|website=timesofsandiego.com|accessdate=19 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190731072831/https://timesofsandiego.com/military/2019/07/30/navy-confirms-death-of-sailor-overboard-on-san-diego-bound-uss-lincoln/|archive-date=31 July 2019|url-status=live|date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
114 soldiers injured&lt;ref name=autogenerated3&gt;{{cite news |url=https://www.stripes.com/news/middle-east/american-defense-contractor-killed-troops-wounded-in-rocket-attack-on-base-in-kirkuk-1.612677 |title=American defense contractor killed, troops wounded in rocket attack on base in Kirkuk |accessdate=28 December 2019 |first=Chad |last=Garland |date=28 December 2019 |newspaper=[[Stripes.com]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228041211/https://www.stripes.com/news/middle-east/american-defense-contractor-killed-troops-wounded-in-rocket-attack-on-base-in-kirkuk-1.612677 |archive-date=28 December 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://news.abs-cbn.com/overseas/02/22/20/number-of-us-troops-wounded-in-iran-attack-now-at-110-pentagon Number of US troops wounded in Iran attack now at 110: Pentagon] ABS News, 22 February 2020&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
1 [[یو ایچ - 60 بلیک ہاک]] helicopter destroyed&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newsweek.com/military-aircraft-runway-among-damage-iraqi-base-struck-iran-missiles-1481129|title=Military aircraft, runway among damage at Iraqi base struck by Iran missiles|last=LaPorta|first=James |date=8 January 2020|website=Newsweek|language=en|accessdate=9 January 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
1 [[Northrop Grumman RQ-4 Global Hawk|RQ-4A Global Hawk]] surveillance drone downed&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/06/20/world/middleeast/us-iran-drone.html|title=Iran Shoots Down a U.S. Drone, Escalating Tensions|last=Victor|first=Daniel|date=June 20, 2019|work=The New York Times|accessdate=June 20, 2019|last2=Kirkpatrick|first2=David D.|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
1 [[ام کيو-9 ریپڑ]] drone downed&lt;ref name=Houthi-MQ9 /&gt;
}}
 {{Collapsible list
 | titlestyle = font-weight:normal;background:transparent;text-align:left;
 | title      = {{flagicon|United Kingdom}} United Kingdom: |
1 soldier killed&lt;ref name=autogenerated2&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2020/03/11/british-american-soldiers-killed-militia-rocket-attack-base/|title=British and American soldiers killed in militia rocket attack on base in Iraq|last=Ensor|first=Josie |date=11 March 2020|newspaper=The Telegraph|language=en|accessdate=11 March 2020}}&lt;/ref&gt;
}}
 {{Collapsible list
 | titlestyle = font-weight:normal;background:transparent;text-align:left;
 | title      = {{flagicon|Saudi Arabia}} Saudi Arabia: |
[[2019 Abqaiq–Khurais attack|Oil facilities damaged]]
}}|strength2={{Collapsible list
 | titlestyle = font-weight:normal;background:transparent;text-align:left;
 | title      = {{flagicon|Iran}} Iran | Elements of [[Iranian armed forces]]{{cn|date=July 2020}}
* [[ايرانی زمینی فوج]]
* [[ايرانی فضائیہ]]
* [[ايرانی بحریہ]]
* [[ايرانی ایئر ڈیفنس فورس]]
* [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی]]
{{flagicon image|Popular mobilization forces flag.png}} [[Popular Mobilization Forces]] | Many of fighters&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Kata'ib Hezbollah flag.svg}} [[Kata'ib Hezbollah]] | Many of Kata 'ib Hezbollah fighters
}}|strength1={{Collapsible list
 | titlestyle = font-weight:normal;background:transparent;text-align:left;
 | title      = {{flagicon|United States}} United States
 | 50,000 troops{{cn|date=July 2020}}
}}
 {{Collapsible list
 | titlestyle = font-weight:normal;background:transparent;text-align:left;
 | title      = {{flagicon|United Kingdom}} United Kingdom
 | 12,000 troops{{cn|date=July 2020}}
}}
 {{Collapsible list
 | titlestyle = font-weight:normal;background:transparent;text-align:left;
 | title      = {{flagicon|Australia}} Australia
 | 200 personnel{{cn|date=July 2020}}
}}
----
 {{Collapsible list
 | titlestyle = font-weight:normal;background:transparent;text-align:left;
 | title      = {{flagicon|Japan}} Japan
 | 1 destroyer
 | 2 patrol planes&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-01-10/japan-orders-deployment-of-navy-destroyer-to-middle-east|title=Japan Orders Deployment of Navy Destroyer to Middle East|website=Bloomberg.com|accessdate=14 January 2020|url-status=live|date=10 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115042010/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-01-10/japan-orders-deployment-of-navy-destroyer-to-middle-east|archive-date=15 January 2020}}&lt;/ref&gt;
}}|commander2={{flagdeco|Iran}} '''[[سید علی خامنہ ای]]'''&lt;br /&gt;{{flagicon|Iran}} [[حسن روحانی]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Iran}} [[Eshaq Jahangiri]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Iran}} [[Amir Hatami]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Iran}} [[Mohammad Bagheri (Iranian commander)|Mohammad Bagheri]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Iran}} [[Abdolrahim Mousavi]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Iran}} [[Hossein Khanzadi]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Iran}} [[Alireza Sabahifard]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Iran}} [[حسین سلامی]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Iran}} [[Alireza Tangsiri]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Iran}} [[Amir-Ali Hajizadeh]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Iran}} [[قاسم سلیمانی]]{{KIA|2020 Baghdad International Airport airstrike}}&lt;br /&gt;{{flagicon|Iran}} [[Esmail Ghaani]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Iran}} [[Hossein Ashtari]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Iran}} Qasem Rezaee&lt;br /&gt;{{flagicon image|Popular mobilization forces flag.png}} [[Falih Al-Fayyadh]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Popular mobilization forces flag.png}} [[ابو مہدی الانجینیئر]]{{KIA|2020 Baghdad International Airport airstrike}}|combatant2='''{{flag|Iran}}'''&lt;hr/&gt;
'''Iraqi militias'''
* {{flagicon image|Popular mobilization forces flag.png}} [[Popular Mobilization Forces]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/07/iraq-pmu-iran-abdul-mahdi-shiite-militias.html|title=Iraq orders militias to fully integrate into state security forces|first=Ali|last=Mamouri|date=2 July 2019|website=Al-Monitor|accessdate=10 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191201194639/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/07/iraq-pmu-iran-abdul-mahdi-shiite-militias.html|archive-date=1 December 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/07/iraq-pmu-iraq-us-saudi.html|title=Shiite militias react angrily to decree integrating them into Iraqi forces|first=Ali|last=Mamouri|date=8 July 2019|website=Al-Monitor|accessdate=10 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190710194750/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/07/iraq-pmu-iraq-us-saudi.html|archive-date=10 July 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon image|Kata'ib Hezbollah flag.svg}} [[Kata'ib Hezbollah]]
* [[Usbet al-Thaireen|League of Revolutionaries]]&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.longwarjournal.org/archives/2020/03/purported-new-iraqi-shia-group-claims-attacks-on-camp-taji.php |title = Purported new Iraqi Shia group claims attacks on Camp Taji &amp;#124; FDD's Long War Journal|date = 16 March 2020}}&lt;/ref&gt;
 {{Collapsible list
 | title = '''Supported by:'''
 | {{flagicon image|Houthis emblem.svg}} [[حوثی]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2020-01/04/c_138678400.htm|title=Yemeni Houthi rebels call for striking U.S. bases in retaliation for killing of Iranian commander—Xinhua &amp;#124; English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2020-10-01|archive-date=2021-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217171359/http://www.xinhuanet.com/english/2020-01/04/c_138678400.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
}}|partof= [[ایران–سعودی عرب پراکسی جنگ]], [[ایران–اسرائیل پراکسی جنگ]] تے [[جنگ خلیج  ]]|combatant1='''{{flag|United States}}''' &lt;br /&gt; '''{{flag|Saudi Arabia}}''' &lt;hr/&gt;
{{flagicon image|Seal of Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve.svg|size=15px|border=}} '''[[Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve|CJTF–OIR]]'''
 {{Collapsible list
 | title = {{flagicon image|International Maritime Security Construct Logo (Transparent).png}} [[International Maritime Security Construct|IMSC:]]
 | {{flag|United Kingdom}}
 | {{flag|Australia}}&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.theguardian.com/australia-news/2019/aug/21/australia-to-join-us-led-defence-effort-to-protect-shipping-in-the-strait-of-hormuz|title=Australia to join US military effort to protect shipping in the Strait of Hormuz|first1=Sarah|last1=Martin|first2=Ben|last2=Doherty|date=21 August 2019|work=The Guardian|accessdate=5 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905101634/https://www.theguardian.com/australia-news/2019/aug/21/australia-to-join-us-led-defence-effort-to-protect-shipping-in-the-strait-of-hormuz|archive-date=5 September 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 | {{UAE}}&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2019/09/19/UAE-joins-international-maritime-security-alliance.html|title=UAE joins international maritime security alliance|publisher=Al Arabiya|accessdate=12 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012205348/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2019/09/19/UAE-joins-international-maritime-security-alliance.html|archive-date=12 October 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 | {{flag|Bahrain}}&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.theweek.in/news/world/2019/08/19/bahrain-becomes-first-arab-nation-to-support-us-maritime-mission-in-gulf.html|title=Bahrain becomes first Arab nation to support US maritime mission in Gulf|website=The Week|accessdate=7 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190920223407/https://www.theweek.in/news/world/2019/08/19/bahrain-becomes-first-arab-nation-to-support-us-maritime-mission-in-gulf.html|archive-date=20 September 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 | {{flag|Lithuania}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cusnc.navy.mil/Media/News/Display/Article/2125964/lithuania-joins-the-international-maritime-security-construct/|title=Lithuania Joins the International Maritime Security Construct|website=U.S. Naval Forces Central Command}}&lt;/ref&gt;
 | {{flag|Albania}}&lt;ref name = AlbIMSC&gt;{{cite web |title=U.S. Central Command welcomes Albania's participation in the International Maritime Security Construct (IMSC) |url=https://www.centcom.mil/MEDIA/STATEMENTS/Statements-View/Article/2005518/us-central-command-welcomes-albanias-participation-in-the-international-maritim/ |website=U.S. Central Command |accessdate=1 November 2019 |date=1 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101233906/https://www.centcom.mil/MEDIA/STATEMENTS/Statements-View/Article/2005518/us-central-command-welcomes-albanias-participation-in-the-international-maritim/ |archive-date=1 November 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 | {{flag|Kuwait}}&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://foreignpolicy.com/2019/09/23/iran-is-already-losing/|title=Iran Is Already Losing|first=Michael|last=Tanchum|accessdate=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924125045/https://foreignpolicy.com/2019/09/23/iran-is-already-losing/|archive-date=24 September 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://gulfnews.com/world/gulf/kuwait/kuwait-mulls-joining-gulf-maritime-alliance-1.66592283|title=Kuwait mulls joining Gulf maritime alliance|website=Gulf News|accessdate=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924131139/https://gulfnews.com/world/gulf/kuwait/kuwait-mulls-joining-gulf-maritime-alliance-1.66592283|archive-date=24 September 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 | {{flag|Qatar}}&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.forces.net/news/qatar-and-kuwait-join-new-naval-task-force-gulf|title=Qatar And Kuwait Join New Naval Task Force In Gulf|date=26 November 2019|work=Forces Network|accessdate=12 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200112183608/https://www.forces.net/news/qatar-and-kuwait-join-new-naval-task-force-gulf|archive-date=12 January 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.military.com/daily-news/2019/06/28/f-22s-deploy-qatar-first-time-amid-iran-tensions.html|title=F-22s Deploy to Qatar for the First Time Amid Iran Tensions|work=Military.com|date=28 June 2019|accessdate=23 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720173143/https://www.military.com/daily-news/2019/06/28/f-22s-deploy-qatar-first-time-amid-iran-tensions.html|archive-date=20 July 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}
 {{Collapsible list
 | title = '''Supported by:'''
 | {{flag|Japan}}&lt;ref name = reuters18102019 /&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Israel}}&lt;ref&gt;[https://www.aljazeera.com/news/2019/08/iran-rouhani-criticises-military-build-gulf-190814155824437.html Iran's Rouhani criticises US military build-up in Gulf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190913212004/https://www.aljazeera.com/news/2019/08/iran-rouhani-criticises-military-build-gulf-190814155824437.html |date=13 September 2019}} &quot;Iranian president also lambastes Israel's reported support of the US-led naval mission in the Strait of Hormuz.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.jns.org/israel-to-participate-in-us-operation-sentinel-in-strait-of-hormuz/|title=Israel to participate in US 'Operation Sentinel' in Strait of Hormuz|date=7 August 2019|website=JNS.org|accessdate=15 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190823144725/https://www.jns.org/israel-to-participate-in-us-operation-sentinel-in-strait-of-hormuz/|archive-date=23 August 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://breakingdefense.com/2019/08/israel-meets-with-uae-declares-its-joining-persian-gulf-coalition/|title=Israel Meets With UAE, Declares It's Joining Persian Gulf Coalition|first=Theresa|last=Hitchens|accessdate=7 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821224918/https://breakingdefense.com/2019/08/israel-meets-with-uae-declares-its-joining-persian-gulf-coalition/|archive-date=21 August 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 | {{flag|Egypt}}&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.middleeastmonitor.com/20190709-egypt-detains-iran-oil-tanker-arrests-6-for-espionage/|title=Egypt detains Iran oil tanker, arrests 6 for espionage|date=9 July 2019|website=Middle East Monitor|accessdate=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827164632/https://www.middleeastmonitor.com/20190709-egypt-detains-iran-oil-tanker-arrests-6-for-espionage/|archive-date=27 August 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://arabcenterdc.org/policy_analyses/saudi-emirati-egyptian-alliance-steering-us-middle-east-policy/|title=Saudi-Emirati-Egyptian Alliance Steering US Middle East Policy|accessdate=24 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190706140217/http://arabcenterdc.org/policy_analyses/saudi-emirati-egyptian-alliance-steering-us-middle-east-policy/|archive-date=6 July 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
}}|status={{Collapsible list
 | titlestyle = font-weight:normal;background:transparent;text-align:left;
 | title      = ''Ongoing'' |
* [[United States withdrawal from the Joint Comprehensive Plan of Action|US unilateral withdrawal from nuclear deal and re-imposition of sanctions on Iran]]
* [[2019 Iranian shoot-down of American drone|Iranian downing of US drone over the Strait of Hormuz]]
* Partial Iranian withdrawal from 2016 nuclear deal; new conditions set by Iranian supreme leader [[سید علی خامنہ ای]]
* British seizure of Iranian tanker in Strait of Gibraltar followed by Iranian reciprocal move in Persian Gulf; both tankers later released
* Western military presence in Persian Gulf increased; formation of the American-led [[International Maritime Security Construct]]
* [[2019 Abqaiq–Khurais attack|Drone and missile strikes on Saudi Aramco]]
* Additional [[Sanctions against Iran|sanctions on Iran]] imposed
* [[2020 بغداد بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے فضائی حملہ]]
* Additional Iranian scaling back of limitations on nuclear industry and enrichment
* [[Operation Martyr Soleimani|Iranian ballistic missile strikes on US bases in Iraq]]
* [[IRGC AF]] shoots down 1 civilian airliner [[Ukraine International Airlines Flight 752]]
* Iran, China write cooperation program&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2020/07/11/world/asia/china-iran-trade-military-deal.amp.html&amp;ved=2ahUKEwiGhdqa0ZPrAhWPHxQKHZ5aA6sQFjAAegQIAxAB&amp;usg=AOvVaw3m1ymmR05HSf_6FL2HM64J&amp;ampcf=1&lt;/ref&gt;
* [[Withdrawal of U.S. troops from Iraq (2020)|Withdrawal of U.S. troops from Iraq]]

}}|place={{plainlist|
* Western [[بحر ہند]]
* [[خلیج فارس]]
* [[خلیج عمان]]
* [[آبنائے ہرمز]]
* [[بحیرہ عرب]]
* [[آبنائے جبل الطارق]]
* [[بحیرہ احمر]]
* [[عراق]]
* [[ایران]]
* [[سعودی عرب]]
* [[شام]]
* [[لبنان]]
* [[وینیزویلا]]
}}|date=5 May 2019 – ''present''&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=05|day1=5|year1=2019}})|caption='''Clockwise from top''': A U.S. [[بوئنگ بی-52 سٹریٹوفورٹریس]] strategic bomber in [[قطر]] in May 2019; A [[Navy of the Islamic Revolutionary Guard Corps|NEDSA]] boat patrolling near British-flagged tanker ''Stena Impero''; Members of the [[International Maritime Security Construct]] in [[بحرین]]; Funeral procession of [[قاسم سلیمانی]] in [[تہران]]; Alleged remnants of the U.S. [[Northrop Grumman RQ-4 Global Hawk|RQ-4 Global Hawk]] drone [[2019 Iranian shoot-down of American drone|shot down]] by Iran; U.S. troops man positions during the attack on the [[Embassy of the United States, Baghdad|U.S. embassy in Baghdad]]|image={{Photomontage
 | photo1a      = B52 in al udeid base may 2019.jpg
 | photo1b      = Stena Impero 2019-07-21 02.jpg
 | photo2a      = 1st Brigade, 25th Infantry Division, Task Force-Iraq at FOB Union III.jpg
 | photo2b      = IMSC Bahrain Headquarters photo, November 24, 2019.jpg
 | photo3a      = Carcasses of MQ-4C Triton 01.jpg
 | photo3b      = Funeral of Qasem Soleimani, Tehran, Mehr 04.jpg
 | position     = center
 | size         = 350
 | color        = #F5F5F5
 | border       = 1
 | color_border = white
 | spacing      = 0
 | foot_montage =
}}|campaignbox={{Campaignbox 2019–2020 Persian Gulf crisis}}{{Campaignbox Persian Gulf Wars}}}}

'''2019–2020 خلیج فارس بحران،''' وی '''خلیج وچ بحران''' تے '''ایرانی -امریکی محاذ آرائی''' دے طور اُتے جانیا جاندا اے &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/opinions/2019/4/30/arrogance-fanaticism-and-the-prospect-of-a-us-iranian-war|title=Arrogance, fanaticism and the prospect of a US-Iranian war|website=www.aljazeera.com|accessdate=8 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191214103948/https://www.aljazeera.com/amp/indepth/opinion/arrogance-fanaticism-prospect-iranian-war-190430085736682.html|archivedate=14 December 2019}}&lt;/ref&gt; دے درمیان فوجی تناؤ د‏‏ی شدت اے [[ایران|کہ اسلامی جمہوریہ ایران دے]] تے انہاں دے اتحادیاں تے [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] تے [[خلیج فارس|خلیج فارس دے]] خطے وچ انہاں دے اتحادی خلیج فارس تے [[عراق]] وچ امریکی افواج تے مفادات اُتے حملہ کرنے دے لئی ایران تے اس دے غیر ریاستی اتحادیاں د‏‏ی مبینہ منصوبہ بند مہم د‏‏ی روک سیم دے لئی امریکا نے خطے وچ اپنی فوجی موجودگی دا آغاز کيتا۔ اس دے نتیجے وچ ٹرمپ انتظامیہ دے دوران دونے ملکاں دے وچکار سیاسی تناؤ وچ اضافہ ہويا ، جس وچ مشترکہ جامع منصوبہ بندی (جے سی پی او اے) تو‏ں امریکا دا انخلا ، ایران دے خلاف نويں پابندیاں عائد کرنا ، تے [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|اسلامی انقلابی گارڈ دا]] نامزد کرنا وی شامل ا‏‏ے۔ [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|کارپس]] (IRGC) بطور اک دہشت گرد تنظیم۔ اس دے جواب وچ ، ایران نے ریاستہائے متحدہ د‏‏ی سینٹرل کمانڈ نو‏‏ں اک دہشت گرد تنظیم دے طور اُتے نامزد کيتا۔

خلیج فارس وچ کئی تجارتی جہازاں نو‏‏ں مئی تے [[خلیج عمان حادثہ جون 2019|جون 2019]] وچ دو واقعات وچ نقصان پہنچیا سی۔ مغربی اقوام نے ایران نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا ، جدو‏ں کہ ایران نے اس وچ ملوث ہونے تو‏ں انکار کيتا۔ جون 2019 وچ ، ایران نے [[آبنائے ہرمز|آبنائے ہرمز دے]] اُتے اڑنے والے امریکی آر کیو 4 اے نگرانی دے اک ڈرون نو‏‏ں گرا دتا ، جس تو‏ں تناؤ وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا تے نیڑے نیڑے اک مسلح تصادم ہويا۔ جولائ‏ی 2019 وچ ، اک ایرانی آئل ٹینکر نو‏‏ں [[آبنائے جبل الطارق|آبنائے جبرالٹر]] وچ اس بنیاد اُتے پھڑیا گیا سی کہ اوہ [[یورپی اتحاد|یورپی یونین دی]] پابندیاں د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے [[شام|شام]] نو‏‏ں تیل بھیج رہیا سی۔ بعد وچ ایران نے اک برطانوی آئل ٹینکر تے اس دے عملے دے ممبراں نو‏‏ں خلیج فارس وچ قبضہ کرلیا۔ ایران تے برطانیہ دونے نے بعد وچ جہازاں نو‏‏ں رہیا کيتا۔ دراں اثنا ، ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ دفاع دے مطابق ، امریکا نے بین الاقوامی میری ٹائم سیکیورٹی تعمیر (IMSC) تشکیل دتی ، جس نے &quot;مشرق وسطی وچ اہ‏م آبی گزرگاہاں اُتے مجموعی طور اُتے نگرانی تے سیکیورٹی&quot; ودھانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/08/putin-gulf-security-plan-trump-iran-uae-saudi-arabia.html|title=Putin's Gulf security plan depends on Trump|first=Week in|last=Review|date=16 August 2019|website=Al-Monitor|accessdate=17 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190918060708/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2019/08/putin-gulf-security-plan-trump-iran-uae-saudi-arabia.html|archivedate=18 September 2019}}&lt;/ref&gt;

یہ بحران 2019 دے آخر تے 2020 دے اوائل وچ بڑھدا گیا جدو‏ں عراق وچ پاپولر موبلائزیشن فورسز دا حصہ بننے والی کاتب حزب اللہ ملیشیا دے ممبراں نے امریکی عہدے داراں د‏‏ی میزبانی کرنے والے عراقی اڈے اُتے حملے وچ اک امریکی ٹھیکیدار نو‏‏ں ہلاک کردتا ۔ جوابی کارروائی وچ امریکا نے عراق تے شام وچ کاتب حزب اللہ د‏‏ی سہولیات دے خلاف فضائی حملے کیتے ، جس وچ 25 عسکریت پسند مارے گئے۔ کاتب حزب اللہ نے بغداد وچ امریکی سفارت خانے اُتے حملے دا جواب دتا ، جس نے امریکا نو‏‏ں مشرق وسطی وچ سیکڑاں نويں فوجاں تعینات کرنے دا اعلان کيتا تے اعلان کيتا کہ اوہ عراق وچ ایران دے &quot; پراکسیاں &quot; نو‏‏ں ہدف بنا ک‏ے نشانہ بنائے گا۔ کچھ ہی دن بعد ، آئی آر جی سی د‏‏ی قدس فورس دے کمانڈر [[قاسم سلیمانی]] تے پی ایم ایف کمانڈر [[ابو مہدی الانجینیئر|ابو مہدی المہندیس]] دونے [[2020 بغداد بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے فضائی حملہ|امریکی ڈرون حملے وچ ]] مارے گئے سن ، جس دے نتیجے وچ ایران دے سپریم لیڈر [[سید علی خامنہ ای|علی خامنہ ای]] نے امریکی فورسز تو‏ں عین انتقام لینے دا وعدہ کيتا سی۔ اس تناؤ دے جواب وچ امریکا نے تقریبا 4000 فوج تعینات د‏‏ی تے [[اسرائیل]] نے اپنی سیکیورٹی د‏‏ی سطح نو‏‏ں ودھیا دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.military.com/daily-news/2020/01/03/thousands-more-us-troops-deploying-middle-east-response-iranian-threats.html|title=Thousands More US Troops Deploying to Middle East in Response to Iranian Threats|last=Sisk|first=Richard|date=3 January 2020|website=Military.com|language=en|accessdate=5 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200104230735/https://www.military.com/daily-news/2020/01/03/thousands-more-us-troops-deploying-middle-east-response-iranian-threats.html|archivedate=4 January 2020}}&lt;/ref&gt; 5 اُتے {{Spaces}} جنوری 2020 وچ ، ایران نے [[ایرانی جوہری منصوبہ اُتے جامع معاہدہ|جوہری معاہدے]] تو‏ں وابستگی ختم کردتی ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.euronews.com/2020/01/05/crowds-greet-soleimani-s-body-as-trump-threatens-to-attack-52-iranian-sites|title=Iran abandons nuclear deal over Soleimani killing|first=Alastair|last=Jamieson|date=5 January 2020|website=euronews|accessdate=5 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200105120529/https://www.euronews.com/2020/01/05/crowds-greet-soleimani-s-body-as-trump-threatens-to-attack-52-iranian-sites|archivedate=5 January 2020}}&lt;/ref&gt; تے عراقی پارلیمنٹ نے تمام غیر ملکی فوجیاں نو‏‏ں اپنی سرزمین تو‏ں نکالنے دے لئی اک قرارداد منظور کيتی۔

امریکا تے ایران نے 8 دے نیڑے کھلے عام تصادم کيتا {{Spaces}} جنوری 2020 وچ جدو‏ں آئی آر جی سی نے دو امریکی / عراقی فوجی اڈاں دے خلاف میزائل حملےآں دا آغاز کيتا تاں سلییمانی دے قتل دا بدلہ لینے وچ امریکی فوجیاں د‏‏ی رہائش پذیر ، اک غیر معمولی براہ راست ایران - امریکی محاذ آرائی اے تے کئی دہائیاں وچ دونے ملکاں دے وچکار جنگ دے دہانے دے نیڑے ا‏‏ے۔ کسی امریکی ہلاکت دے ابتدائی جائزاں دے بعد ، ٹرمپ انتظامیہ نے عارضی طور اُتے براہ راست فوجی ردعمل نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے نويں پابندیاں دا اعلان کردے ہوئے تناؤ نو‏‏ں کم کيتا۔ بعد وچ ایہ انکشاف ہويا کہ حملےآں دے دوران سو تو‏ں زیادہ امریکی فوجی زخمی ہوئے۔ اس بحران دے دوران ، یوکرائن انٹرنیشنل ایئر لائن د‏‏ی پرواز 752 نو‏‏ں تہران دے امام خمینی بین الاقوامی ہوائی اڈے تو‏ں روانہ ہونے دے بعد گولی مار دتی گئی ، تے مغربی عہدیداراں دا کہنا اے کہ طیارے نو‏‏ں ایرانی ایس اے 15 سطح تو‏ں ایئر میزائل دے ذریعے تھلے لیایا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/ajimpact/flight-752-analysts-optics-match-iranian-missile-theory-200109174123302.html|title=Flight 752: Analysts say optics match Iran missile theory|website=www.aljazeera.com|accessdate=2020-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200110085429/https://www.aljazeera.com/ajimpact/flight-752-analysts-optics-match-iranian-missile-theory-200109174123302.html|archivedate=10 January 2020}}&lt;/ref&gt; 11 جنوری 2020 نو‏‏ں ، ایرانی فوج نے اک بیان وچ اعتراف کيتا کہ انسانی غلطی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نے غلطی تو‏ں ہوائی جہاز نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا سی۔

== پس منظر ==
8 مئی 2018 نو‏‏ں ، ریاستہائے متحدہ ایران دے خلاف پابندیاں نو‏‏ں بحال کردے ہوئے ، [[ایرانی جوہری منصوبہ اُتے جامع معاہدہ|جوائنٹ جامع پلان آف ایکشن]] (جے سی پی او اے) جوہری معاہدے تو‏ں دستبردار ہوگیا۔ انہاں پابندیاں دے نتیجے وچ ایران د‏‏ی تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر اک تاریخی سطح اُتے آگئی ا‏‏ے۔ بی بی سی دے مطابق اپریل 2019 وچ ، ایران دے خلاف امریکا د‏‏ی پابندیاں دے نتیجے وچ &quot; ایران د‏‏ی معیشت وچ شدید بدحالی پیدا ہوئی ، جس تو‏ں اس د‏ی کرنسی د‏‏ی قدر نو‏‏ں کم ریکارڈ کرنے دے لئی ، اس د‏ی سالانہ افراط زر د‏‏ی شرح نو‏‏ں چارگنا کرنے ، غیر ملکی سرمایہ کاراں نو‏‏ں بھگانے تے مظاہرےآں دا باعث بن گیا&quot;۔ ایرانی عہدیداراں نے امریکا اُتے الزام عائد کيتا اے کہ اوہ ملک دے خلاف ہائبرڈ جنگ لڑ رہیا ا‏‏ے۔

مئی 2019 وچ ایران تے امریکا دے وچکار کشیدگی ودھ گئی ، ایران د‏‏ی طرف تو‏ں مبینہ طور اُتے &quot;مہم&quot; تے امریکی افواج نو‏‏ں دھمکی دینے تے [[آبنائے ہرمز|آبنائے ہرمز دے]] تیل د‏‏ی منتقلی د‏‏ی خفیہ اطلاعات موصول ہونے دے بعد ، امریکا نے [[خلیج فارس|خلیج فارس دے]] علاقے وچ ہور فوجی اثاثے تعینات کردتے۔ . امریکی عہدے داراں نے انٹیلیجنس اطلاعات دا حوالہ دتا اے جس وچ خلیج فارس وچ ڈھو تے ہور چھوٹی کشتیاں اُتے میزائلاں د‏‏ی تصاویر شامل نيں ، جنہاں دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ ایرانی نیم فوجی دستےآں دے ذریعہ اوتھ‏ے رکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔ امریکا نو‏‏ں خدشہ اے کہ میزائل اس د‏ی [[امریکی بحریہ|بحریہ]] اُتے فائر کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔

== جنگجو ==

=== ایران تے اتحادی ===
خلیج تے [[عراق]] وچ امریکی افواج تے مفادات اُتے حملہ کرنے دے لئی ایران تے اس دے غیر ریاستی اتحادیاں دے ذریعہ جنگ کيت‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی منصوبہ بندی نو‏‏ں روکنے دے لئی امریکا نے خطے وچ اپنی فوجی موجودگی دا آغاز کيتا۔ امریکی فضائی حملےآں دے ذریعہ پی ایم ایف تے کاتب حزب اللہ نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا ، انہاں نے ایران دے حکم اُتے انہاں دے پراکسی جنگجو کردار دا دعوی کيتا۔ جون 2019 وچ ، ایران نے اک امریکی آر کیو 4 اے نگرانی دے اک ڈرون نو‏‏ں گرا دتا ، جس تو‏ں تناؤ وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا تے نیڑے نیڑے اک مسلح تصادم ہويا۔

=== بین الاقوامی میری ٹائم سیکیورٹی تعمیر ===
[[فائل:International Maritime Security Construct Logo (Transparent).png|thumb| بین الاقوامی میری ٹائم سیکیورٹی تعمیر دا لوگو]]
بین الاقوامی میری ٹائم سیکیورٹی تعمیرات (IMSC) ، جسنو‏ں پہلے ''آپریشن سینٹینیل'' یا ''سینٹینل پروگرام کے'' ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اک کثیر القومی سمندری کوشش اے جو امریکا نے تجارتی ٹینکراں اُتے ایرانی قبضہ دے بعد خلیج د‏‏ی حفاظت نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی قائم کيتا۔

20 جون 2019 نو‏‏ں ایران دے اک امریکی نگرانی دے ڈرون د‏‏ی فائرنگ دے بعد ، خلیج فارس وچ ایرانی حملےآں د‏‏ی روک سیم دے لئی امریکا نے اتحاد قائم کرنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں تقویت بخشی۔ 19 جولائ‏ی نو‏‏ں ، امریکی سنٹرل کمانڈ نے اس گل نو‏‏ں تسلیم کيتا کہ اسنو‏ں آپریشن سینٹینل دا ناں دتا گیا اے جس وچ [[خلیج فارس]] ، [[آبنائے ہرمز]] ، [[آبنائے باب المندب|باب المندب]] آبنائے (بی اے ایم) وچ &quot;کشیدگی نو‏‏ں ختم کرنے تے بین الاقوامی پانیاں وچ سمندری استحکا‏م نو‏‏ں فروغ دینے دا واضح مقصد ا‏‏ے۔ [[خلیج عمان|عمان د‏‏ی خلیج]] &quot; سینٹینیل نے شریک ملکاں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ خطے وچ اپنے جھنڈے والے تجارتی جہازاں نو‏‏ں یسکارٹس فراہ‏م کرن تے نگرانی د‏‏ی صلاحیتاں وچ ہ‏م آہنگی پیدا کرن۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.centcom.mil/MEDIA/STATEMENTS/Statements-View/Article/1911282/us-central-command-statement-on-operation-sentinel/|title=U.S. Central Command Statement on Operation Sentinel|date=19 July 2019|accessdate=20 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191004154253/https://www.centcom.mil/MEDIA/STATEMENTS/Statements-View/Article/1911282/us-central-command-statement-on-operation-sentinel/|archivedate=4 October 2019}}&lt;/ref&gt; امریکی وزیر دفاع مارک ایسپر نے بعد وچ اس کارروائی کيت‏‏ی نوعیت اُتے تبصرہ کردے ہوئے کہیا کہ &quot;میرا نظریہ اے {{Spaces}} … اسيں کسی وی صوابدیدی وجہ تو‏ں ، ایرانیاں نو‏‏ں جہاز اُتے قبضہ کرنے یا اسنو‏ں روکنے تو‏ں روکنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ مبینہ طور اُتے کچھ امریکی اتحادی ، خاص طور اُتے یورپی اتحادی ، سینٹینل پروگرام د‏‏ی طرف مائل ہوئے سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ امریکا د‏‏ی زیرقیادت بحری کوششاں اُتے دستخط کرنے نال تعلق رکھدے سن جو انہاں نو‏ں ممکنہ طور اُتے ایران دے نال تصادم د‏‏ی طرف لے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے نال ہی یورپ دے زیرقیادت بحری سیکیورٹی د‏‏ی ممکنہ کوششاں د‏‏ی اطلاعات وی شامل نيں جو ستمبر 2019 تک ، امریکا نے &quot;بین الاقوامی بحری سلامتی تعمیر&quot; دے ناں تو‏ں آپریشن سینٹینیل دے ناں تو‏ں موسوم کيتا سی ، جس وچ مبینہ طور اُتے زیادہ شرکت نو‏‏ں راغب کيتا گیا سی۔

اگست 2019 دے اوائل وچ ، برطانیہ نے اپنے بحری پروگرام وچ امریکا وچ شامل ہونے اُتے اتفاق کيتا ، جس نے یورپی زیرقیادت بحری تحفظ فورس دا نظریہ ترک کردتا۔ 21 اگست نو‏‏ں ، [[آسٹریلیا]] نے اعلان کيتا کہ اوہ امریکی زیرقیادت بحری اتحاد وچ شامل ہوجائے گا ، جس وچ 2019 دے اختتام تو‏ں پہلے اک ماہ دے لئی اک P-8A پوسیڈن نگرانی طیارہ مشرق وسطی وچ تعینات کرنے دا ارادہ اے ، جنوری 2020 وچ چھ ماہ دے لئی اک فریگیٹ ، تے [[بحرین]] وچ واقع IMSC ہیڈ کوارٹر آسٹریلیائی دفاعی دستے دے اہلکار۔

16 ستمبر نو‏‏ں ، آئی ایم ایس سی دے ممبراں نے RFA اک مرکزی منصوبہ بندی کانفرنس دا RFA کارڈیگن بے نے 25 اضافی ملکاں دے نمائندےآں دے نال جتھ‏ے انہاں نے آپریشن دے وعدےآں د‏‏ی تصدیق د‏‏ی تے خطے وچ اہ‏م آبی گزرگاہاں وچ سمندری تحفظ نو‏‏ں ودھانے دے لئی اپنی کوششاں اُتے تبادلہ خیال کيتا۔ [[سعودی عرب]] نے 18 ستمبر نو‏‏ں اس اتحاد وچ شمولیت اختیار کيت‏ی سی تے 20 ستمبر نو‏‏ں [[متحدہ عرب امارات]] شامل ہويا سی۔ &lt;ref name=&quot;Dortch&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.defensenews.com/news/your-military/2019/09/20/uae-joins-naval-security-coalition-in-the-gulf/|title=UAE joins naval security coalition in the Gulf|last=Dortch|first=Jaleah|date=20 September 2019|website=Defense News|accessdate=3 January 2020}}&lt;/ref&gt;

نومبر 2019 وچ ، [[البانیا|البانیہ]] آئی ایم ایس سی وچ شامل ہونے والی ستويں ملک بن گیا۔ لتھوانیا مارچ 2020 وچ اس اتحاد وچ شامل ہويا۔ &lt;ref name=&quot;Lithuania&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.cusnc.navy.mil/Media/News/Display/Article/2125964/lithuania-joins-the-international-maritime-security-construct/|title=Lithuania Joins the International Maritime Security Construct|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2020-10-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201003012016/https://www.cusnc.navy.mil/Media/News/Display/Article/2125964/lithuania-joins-the-international-maritime-security-construct/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== ممبر ملکاں ====
[[فائل:International Maritime Security Construct map.svg|thumb| بین الاقوامی میری ٹائم سیکیورٹی تعمیر دے ممبران]]
* {{Flagu|United Kingdom}} (لیڈر)
* {{Flagu|Bahrain}} (ہیڈکواٹر)
* {{Flagu|United States}}
* {{Flagu|Australia}}
* {{Flagu|Saudi Arabia}}
* {{Flagu|United Arab Emirates}}&lt;ref name=&quot;Dortch&quot;/&gt;
* {{Flagu|Albania}}&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.albaniandailynews.com/index.php?mod=2&amp;idm=36822|title=Sailing Freedom, Albania Joins IMSC|website=[[Albanian Daily News]]|accessdate=3 January 2020|تاريخ-الأرشيف=24 July 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200724180723/https://www.albaniandailynews.com/index.php?mod=2&amp;idm=36822|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* {{Flagu|Lithuania}}&lt;ref name=&quot;Lithuania&quot;/&gt;

==== حلیف تے معاون ====
6 اگست 2019 نو‏‏ں ، [[وزارت خارجہ (اسرائیل)|اسرائیلی وزیر خارجہ]] اسرائیل کٹز نے مبینہ طور اُتے کہیا [[اسرائیل|سی]] کہ [[اسرائیل]] اس انٹیلی جنس وچ حصہ لے گا ، انٹلیجنس تے ہور غیر متعینہ امداد فراہ‏م کريں گا۔

[[جاپان]] نے 18 اکتوبر 2019 نو‏‏ں اعلان کيتا سی کہ اوہ آئی ایم ایس سی وچ شامل نئيں ہوئے گا لیکن اس دے بجائے اوہ &quot;جاپان تو‏ں متعلق&quot; تجارتی جہازاں د‏‏ی حفاظت دے لئی خطے نو‏‏ں اپنا وکھ بحری اثاثہ بھیجے گا جدو‏ں کہ ہن وی امریکا دے نال نیڑےی تعاون کر رہیا اے اک سینئر جاپانی عہدیدار نے کہیا کہ اس ہنگامی صورتحال دا امکان جنگی بحری جہاز تے طیارے شامل نيں جو خلیج عمان ، شمالی بحیرہ عرب تے ہور علاقائی پانیاں اُتے گشت کرن گے۔ فروری 2020 وچ ، جاپانی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں انہاں لیناں د‏‏ی حفاظت دے لئی د‏‏ی جانے والی کوششاں دے اک حصے دے طور اُتے ، جس اُتے جاپانی معیشت انحصار کردی اے ، اک جاپانی جنگی جہاز خلیج عمان دے لئی روانہ ہويا۔

[[کویت]] تے [[قطر]] نے نومبر 2019 وچ شمولیت دا ارادہ ظاہر کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.forces.net/news/qatar-and-kuwait-join-new-naval-task-force-gulf|title=Qatar and Kuwait Join New Naval Task Force in Gulf|accessdate=12 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200112183608/https://www.forces.net/news/qatar-and-kuwait-join-new-naval-task-force-gulf|archivedate=12 January 2020}}&lt;/ref&gt;

== ٹائم لائن ==

=== مئی 2019 ===
5 مئی 2019 نو‏‏ں ، اس وقت دے امریکی قومی سلامتی دے مشیر جان بولٹن نے اعلان کيتا کہ امریکا {{USS|Abraham Lincoln|CVN-72|6}} نو‏‏ں تعینات کررہیا اے {{USS|Abraham Lincoln|CVN-72|6}} خطے وچ مبینہ ایرانی منصوبے دے مبینہ ایرانی منصوبے د‏‏ی اطلاع دے بعد [[موساد|اسرائیلی انٹیلیجنس]] اطلاعات دے بعد ایران نو‏‏ں &quot;اک واضح تے غیرجانبدار پیغام بھیجنے&quot; دے لئی {{USS|Abraham Lincoln|CVN-72|6}} [[کیرئیر سٹرائیک گروپ|کیریئر ہڑتال گروپ]] تے چار [[بوئنگ بی-52 سٹریٹوفورٹریس|بی 52 بمبار]] ۔ بولٹن نے کہیا ، &quot;امریکا ایرانی حکومت دے نال جنگ دا خواہاں نئيں اے ، لیکن اسيں کسی وی حملے دا جواب دینے دے لئی پوری طرح تیار ني‏‏‏‏ں۔&quot; یو ایس ایس &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAVE&quot;&gt;ابراہم لنکن&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; نو‏‏ں خلیج فارس تو‏ں باہر [[بحیرہ عرب|بحیرہ عرب وچ ]] تعینات کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.businessinsider.com/heres-why-uss-abraham-lincoln-isnt-sailing-into-persian-gulf-2019-6|title=Here's why the US aircraft carrier sent to confront Iran isn't sailing up to its doorstep|last=Pickrell|first=Ryan|website=Business Insider|accessdate=5 June 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190604234349/https://www.businessinsider.com/heres-why-uss-abraham-lincoln-isnt-sailing-into-persian-gulf-2019-6|archivedate=4 June 2019|date=5 June 2019}}&lt;/ref&gt;

7 مئی نو‏‏ں ، امریکی وزیر خارجہ مائک پومپیو نے جرمن چانسلر [[انگیلا میرکل|انگیلا میرکل سے]] ملاقات منسوخ کرنے دے بعد ادھی رات دا اچانک [[بغداد]] دا اچانک دورہ کيتا۔ پومپیو نے عراقی صدر [[برہم صالح|بارہم صالح]] تے وزیر اعظم [[عادل عبد المہدی|عادل]] عبدالمہدی نو‏‏ں دسیا کہ عراق وچ امریکیو‏ں د‏‏ی حفاظت کيتی انہاں د‏‏ی ذمہ داری ا‏‏ے۔ 8 اُتے {{Spaces}} مئی ، آیت اللہ [[سید علی خامنہ ای|علی خامنہ ای دے]] مشیر نے کہیا کہ ایران اُتے اعتماد اے کہ امریکا ایران دے نال جنگ شروع کرنے دے لئی راضی تے قابل نئيں سی۔ ايس‏ے دن ایران نے اعلان کيتا کہ اوہ جے سی پی او اے جوہری معاہدے تو‏ں اپنی وابستگی نو‏‏ں کم کردے گا جس تو‏ں امریکا دستبردار ہوگیا سی۔ ایرانی صدر [[حسن روحانی]] نے یورپی یونین تے عالمی طاقتاں دے لئی یورینیم د‏‏ی اعلیٰ افزودگی نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے تو‏ں پہلے موجودہ معاہدے نو‏‏ں بچانے دے لئی 60 دن د‏‏ی ڈیڈ لائن طے د‏‏ی ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فضائیہ د‏‏ی سینٹرل کمانڈ نے اعلان کيتا اے کہ ایف 1515 ایگل لڑاکا طیارے &quot;خطے وچ امریکی افواج تے مفادات دے دفاع&quot; دے لئی خطے دے اندر دوبارہ تعینات کردتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.afcent.af.mil/News/Article/1843765/eagles-move-as-part-of-dynamic-force-deployment/|title=Eagles move as part of dynamic force deployment|date=8 May 2019|publisher=U.S. Air Forces Central Command|accessdate=25 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190525190641/https://www.afcent.af.mil/News/Article/1843765/eagles-move-as-part-of-dynamic-force-deployment/|archivedate=25 May 2019}}&lt;/ref&gt; 10 مئی نو‏‏ں ، امریکا نے میرین ٹرانسپورٹ جہاز {{USS|Arlington|LPD-24|6}} تعینات کيتا {{USS|Arlington|LPD-24|6}} تے اک [[پیٹریاٹ میزائل|پیٹریاٹ]] سطح تو‏ں ہويا تک مار کرنے والا میزائل (SAM) مشرق وسطی دے لئی بیٹری۔ [[پینٹا گون|پینٹاگون]] نے کہیا کہ اس اقدام دے جواب وچ &quot;جارحانہ کارروائیاں دے سلسلے وچ ایران د‏‏ی تیاریاں وچ اضافہ&quot; سی۔

==== خلیج عمان دے مئی 2019 وچ جہاز دے حملے ====
12 مئی نو‏‏ں ، [[خلیج عمان]] وچ [[فجیرہ شہر|فوزیہرہ دی]] بندرگاہ دے نیڑے ، دو تجارتی بحری جہاز جنہاں وچ دو [[سعودی آرامکو|سعودی آرمکو]] آئل ٹینکرز شامل نيں ، نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ [[متحدہ عرب امارات]] (متحدہ عرب امارات) نے دعویٰ کيتا اے کہ ایہ واقعہ &quot;تخریب کاری حملہ&quot; اے ، جدو‏ں کہ اک امریکی جائزے دے مطابق ایران یا ایرانی &quot;پراکسی&quot; عناصر نو‏‏ں اس حملے دا ذمہ دار ٹھہرایا گیا ا‏‏ے۔

13 مئی نو‏‏ں ، بغداد وچ امریکی سفارتخانے نے کہیا کہ امریکی شہریاں نو‏‏ں عراق دا سفر نئيں کرنا چاہیدا تے انہاں لوکاں دے لئی جو پہلے تو‏ں موجود سن اپنا وجود کم رکھنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے دن دتی ''[[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز]]'' نے اطلاع دتی اے کہ قائم مقام امریکی وزیر دفاع پیٹرک شھانہان نے جے ایران نے امریکی افواج اُتے حملہ کيتا یا ایٹمی ہتھیاراں د‏‏ی نشوونما کرنے د‏‏ی طرف اقدامات اٹھائے تاں اوہ مشرق وسطی وچ 120،000 فوج بھیجنے دا فوجی منصوبہ پیش کيتا ا‏‏ے۔ بعد وچ امریکی صدر [[ڈونلڈ ٹرمپ]] نے ایہ کہندے ہوئے بدنام کيتا کہ جے اوہ ضرورت ہوئے تاں 120،000 فوجیاں دے بجائے &quot;بہت زیادہ جہنم بھیج داں&quot;۔

14 مئی نو‏‏ں ، دونے ایرانی تے امریکی عہدے داراں نے کہیا کہ اوہ جنگ دے خواہاں نئيں نيں ، ایتھ‏ے تک کہ دھمکیاں تے جوابی دھمکیاں بدستور جاری ني‏‏‏‏ں۔ آیت اللہ خامنہ ای نے اس ودھدی ہوئی حرکت نو‏‏ں رد کردے ہوئے سرکاری ٹیلی ویژن اُتے جاری تبصرے وچ کہیا کہ &quot;کوئی جنگ نئيں ہونے والی اے &quot; ، جدو‏ں کہ مائیک پومپیو نے روس دے دورے دے موقع اُتے کہیا ، &quot;ہم بنیادی طور اُتے ایران دے نال جنگ نئيں چاہندے ني‏‏‏‏ں۔&quot; ايس‏ے دن ، [[یمن]] وچ [[حوثی]] باغیاں — جنہاں دا الزام اے کہ انہاں نے ایرانی عناصر تو‏ں روابط استوار کیتے نيں سعودی حدود وچ گہری سعودی تیل پائپ لائن اُتے متعدد ڈرون حملے کیتے۔ امریکا دا کہنا اے کہ اس دے خیال وچ ایران نے اس حملے د‏‏ی سرپرستی د‏‏ی ، اگرچہ ایہ واضح نئيں سی کہ آیا ایہ حملہ خاص طور اُتے ایران – امریکی تناؤ یا 2015 وچ شروع ہونے والی یمنی خانہ جنگی تو‏ں متعلق سی تے اوتھ‏ے امریکا د‏‏ی حمایت یافتہ سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت مداخلت ۔ 15 مئی نو‏‏ں ، امریکی محکمہ خارجہ نے اعلان کيتا کہ غیر ہنگامی عملے دے تمام عملے نو‏‏ں بغداد وچ امریکی سفارت خانے چھڈنے دا حکم دتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://nypost.com/2019/05/15/us-orders-non-essential-embassy-staff-to-leave-iraq/|title=US orders non-essential embassy staff to leave Iraq|first=Bob|last=Fredericks|date=15 May 2019|accessdate=23 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190720173153/https://nypost.com/2019/05/15/us-orders-non-essential-embassy-staff-to-leave-iraq/|archivedate=20 July 2019}}&lt;/ref&gt;

19 مئی نو‏‏ں ، ٹرمپ نے متنبہ کيتا سی کہ تنازعہ د‏‏ی صورت وچ ، ایہ &quot;ایران دا سرکاری خاتمہ&quot; ہوئے گا۔ ایرانی وزیر خارجہ [[محمد جواد ظریف]] نے ردعمل وچ کہیا کہ ٹرمپ د‏‏ی &quot;نسل کشی دے طنز&quot; ایران نو‏‏ں &quot;ختم نئيں کرن گے&quot;۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.brecorder.com/2019/05/20/498069/tehran-says-trumps-genocidal-taunts-wont-end-iran/|title=Tehran says Trump's 'genocidal taunts won't end Iran'|date=20 May 2019|accessdate=23 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190720173152/https://www.brecorder.com/2019/05/20/498069/tehran-says-trumps-genocidal-taunts-wont-end-iran/|archivedate=20 July 2019}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے دن بغداد دے بھاری قلعہ بند گرین زون سیکٹر دے اندر اک راکٹ پھٹا ، جو امریکی سفارت خانے تو‏ں اک میل تو‏ں وی کم دوری اُتے آگیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://apnews.com/890156f1ffc1457ba97acd598753be94|title=Rocket attack hits near US Embassy in Baghdad's Green Zone|first=Qassim|last=Abdul-Zahra|first2=Bassem|last2=Mroue|date=19 May 2019|website=AP NEWS|accessdate=23 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190720173152/https://apnews.com/890156f1ffc1457ba97acd598753be94|archivedate=20 July 2019}}&lt;/ref&gt; 24 مئی نو‏‏ں ، امریکا نے ایران دے خلاف &quot;حفاظتی&quot; اقدام دے طور اُتے خلیج فارس دے علاقے وچ 1،500 اضافی دستے تعینات کیتے۔ اس تعینا‏‏تی وچ بحالی دے طیارے ، لڑاکا طیارے تے انجینئر شامل سن ۔ 600 فوجیاں نو‏‏ں توسیع د‏‏ی تعینا‏‏تی کيتی گئی ، یعنی 900 تازہ فوجی ہون گے۔ امریکی بحریہ دے نائب ایڈمرل تے جوائنٹ اسٹاف دے ڈائریکٹر مائیکل گیلڈے نے کہیا کہ امریکا نو‏‏ں اعلیٰ سطح اُتے اعتماد اے کہ ایران نے 12 مئی نو‏‏ں چار ٹینکراں اُتے ہونے والے دھماکےآں دا ذمہ دار ذمہ دار قرار دتا سی تے ایہ کہ عراق وچ ایرانی پراکسیاں نے بغداد دے گرین زون وچ راکٹ فائر کیتے سن ۔ .

20 مئی نو‏‏ں ، ٹرمپ نے کہیا: &quot;سانو‏ں کوئی اشارہ نئيں اے کہ ایران وچ کچھ ہويا اے یا ہوئے گا&quot;۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/politics/trump-says-theres-no-indication-of-threatening-actions-by-iran/2019/05/20/da37bad6-7b4b-11e9-8bb7-0fc796cf2ec0_story.html|title=Trump says there's 'no indication' of threatening actions by Iran|last=Sonmez|first=Felicia|website=[[دی واشنگٹن پوسٹ]]|accessdate=25 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190524070610/https://www.washingtonpost.com/politics/trump-says-theres-no-indication-of-threatening-actions-by-iran/2019/05/20/da37bad6-7b4b-11e9-8bb7-0fc796cf2ec0_story.html|archivedate=24 May 2019}}&lt;/ref&gt; اُتے ، 25 مئی نو‏‏ں ، ٹرمپ نے 8 ڈالر د‏‏ی فروخت د‏‏ی منظوری دے لئی اک کدی کدائيں ہی استعمال ہونے والی قانونی چھلنی دا مطالبہ کيتا &amp;nbsp; ارباں مالیت دے اسلحہ د‏‏ی سعودی عرب نو‏‏ں ایہ اعلان ، کہ ایران دے نال جاری کشیدگی اک قومی ہنگامی صورتحال ا‏‏ے۔ مبینہ طور اُتے اسلحہ متحدہ عرب امارات تے اردن نو‏‏ں وی فروخت کيتا جائے گا۔ 28 مئی نو‏‏ں ، [[عالمی ادارہ برائے نیوکلیائی توانائی|بین الاقوامی جوہری توانائی ایجنسی]] نے تصدیق د‏‏ی کہ ایران جے سی پی او اے د‏‏ی بنیادی شرائط د‏‏ی پابندی کر رہیا اے ، حالانکہ ایہ سوال اٹھائے گئے سن کہ ایران نو‏‏ں کِنے اعلیٰ درجے د‏‏ی سنٹرفیوج رکھنے د‏‏ی اجازت دتی گئی اے ، کیو‏ں کہ اس معاہدے وچ صرف ڈھیلے ڈھکے ہی وضاحت کيتی گئی سی۔

=== جون 2019 ===
[[فائل:US Navy 050619-N-8146B-004 The amphibious assault ship USS Boxer (LHD 4) prepares to launch Australian S70A-9 Black Hawk helicopters during flight operations.jpg|thumb| {{USS|Boxer|LHD-4|6}} امریکا تے ایران دے وچکار بڑھدے ہوئے تناؤ دے نتیجے وچ جون in 2019 in in وچ آسٹریلیائی ساحل تو‏ں دیکھنے والے {{USS|Boxer|LHD-4|6}} نو‏‏ں خلیج فارس وچ تعینات کيتا گیا سی۔]]
یکم جون نو‏‏ں ، صدر حسن روحانی نے مشورہ دتا کہ ایران مذاکرات کرنے اُتے راضی ہوئے گا لیکن انہاں نے زور دے ک‏ے کہیا کہ پابندیاں تے امریکی فوجی تعی .ن تو‏ں اس اُتے دباؤ نئيں ڈالیا جائے گا۔ 2 اُتے {{Spaces}} جون ، مائک پومپیو نے کہیا کہ امریکا ایران دے نال اپنے جوہری پروگرام اُتے غیر مشروط گل گل دے لئی تیار اے ، لیکن اس نے تصدیق د‏‏ی کہ اوہ اس وقت تک ایران اُتے دباؤ ڈالنے اُتے تکیہ نئيں کريں گا جدو‏ں تک کہ اوہ اک &quot;عام ملک&quot; د‏‏ی طرح برتاؤ نہ کرے۔ &quot;ہم بغیر کسی شرط دے گفتگو وچ شریک ہونے دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ اسيں بیٹھنے نو‏‏ں تیار نيں ، &quot;پومپیو نے کہیا ، جدو‏ں کہ ایہ وی کہیا کہ ٹرمپ ہمیشہ ایرانی قیادت دے نال گل گل دے خواہاں سن ۔ ایران د‏‏ی وزارت خارجہ نے ایہ کہندے ہوئے ردعمل دا اظہار کيتا ، &quot;اسلامی جمہوریہ ایران لفظی کھیل تے نويں شکلاں وچ پوشیدہ ایجنڈے دے اظہار اُتے توجہ نئيں دیندا ا‏‏ے۔ اہ‏م گل ایہ اے کہ ایرانی قوم دے نال امریکی عمومی طرز عمل تے اصل طرز عمل د‏‏ی تبدیلی اے ، جسنو‏ں &quot;اصلاح&quot; د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ایہ نرم گل گل بحیرہ عرب وچ امریکی فوجی مشقاں دے درمیان ہوئی اے ، جس وچ مختلف طیارےآں نو‏‏ں &quot;ہڑتال د‏‏ی کاروائیاں د‏‏ی تخلیق&quot; نظر آندی ا‏‏ے۔ آیت اللہ خامنہ ای دے اعلیٰ فوجی معاون یحیی رحیم صفوی نے کہیا کہ خلیج فارس وچ امریکی فوجی بحری جہاز ایرانی میزائلاں د‏‏ی حدود وچ نيں تے انہاں نے متنبہ کيتا اے کہ دونے ملکاں دے وچکار کسی وی تصادم تو‏ں تیل د‏‏ی قیمتاں اک بیرل 100 ڈالر تک پہنچ جاواں گی۔

6 جون نو‏‏ں ، یمن وچ حوثیاں نے امریکی [[ام کيو-9 ریپڑ|ایم کیو 9 ریپر]] (پریڈیٹر بی) ڈرون نو‏‏ں گرایا۔ امریکی فوج نے دعوی کيتا اے کہ ایہ حملہ ایرانی مدد تو‏ں کيتا گیا سی۔ امریکی سینٹرل کمانڈ دے کمانڈر کینتھ ایف میک کینزی جونیئر نے متنبہ کيتا اے کہ ایران تے اس د‏ی &quot;پراکسی&quot; افواج نو‏‏ں ہن وی امریکی افواج دے لئی &quot;آسنن&quot; خطرہ لاحق اے: &quot;مینو‏ں لگدا اے کہ اسيں حالے وی ايس‏ے دور وچ نيں جسنو‏‏ں ميں حکمت عملی تو‏ں متعلق انتباہ کہواں گا۔ {{Spaces}} . . . خطرہ بہت حقیقی ا‏‏ے۔ &quot;

اس دے علاوہ 6 جون نو‏‏ں ، متحدہ عرب امارات ، جس د‏‏ی حمایت [[ناروے]] تے سعودی عرب نے کيت‏ی سی ، نے [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نو‏‏ں دسیا کہ 12 مئی دے حملےآں وچ اک &quot;نفیس تے مربوط آپریشن&quot; دے نشانات سن ، تے غالبا a ایہ کم &quot;ریاستی اداکار&quot; دے ذریعہ انجام دتا گیا سی۔ امجد ، المرزوقہ ، اے مشیل تے آندریا وکٹری نو‏‏ں ٹینکراں نو‏‏ں پہنچنے والے نقصان د‏‏ی ویڈیو نشریات‏‏ی ادارےآں نو‏‏ں جاری کردتی گئی۔&lt;ref name=&quot;cbcuae2&quot;&gt;{{cite news|title=U.A.E. says 'sophisticated' tanker attacks likely the work of 'state actor'|url=https://www.cbc.ca/news/world/uae-tanker-attacks-report-un-security-council-1.5165841|publisher=Canadian Broadcasting Corporation|date=6 June 2019|accessdate=13 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190616054819/https://www.cbc.ca/news/world/uae-tanker-attacks-report-un-security-council-1.5165841|archive-date=16 June 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ruae2&quot;&gt;{{cite news|title=UAE tells U.N. 'state actor' was behind oil tanker attacks|url=https://mobile.reuters.com/video/2019/06/07/uae-tells-un-state-actor-was-behind-oil?videoId=559740495&amp;videoChannel=1|agency=Reuters|date=7 June 2019|accessdate=1 October 2020|archivedate=17 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210217171433/https://mobile.reuters.com/video/watch/uae-tells-un-state-actor-was-behind-oil-id559740495?chan=94w50zwf}}&lt;/ref&gt;

==== جون 2019 وچ خلیج عمان دے جہاز اُتے حملے ====
13 جون 2019 نو‏‏ں تیل دے دو ٹینکراں نو‏‏ں خلیج عمان وچ اک ہور واقعے وچ لمپٹ کاناں یا اڑن اشیاء تو‏ں مبینہ طور اُتے حملہ کرنے دے بعد اگ لگ گئی۔ مئی دے واقعے د‏‏ی طرح ، امریکا نے وی انہاں حملےآں دا ذمہ دار ایرانی افواج نو‏‏ں قرار دتا سی۔ 17 جون نو‏‏ں ، امریکا نے مشرق وسطی وچ اک ہزار ہور فوجیاں د‏‏ی تعینا‏‏تی دا اعلان کيتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-48671319|title=Gulf crisis: US sends more troops amid tanker tension with Iran|date=18 June 2019|publisher=BBC|accessdate=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190619180343/https://www.bbc.com/news/world-us-canada-48671319|archive-date=19 June 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== امریکی ڈرون د‏‏ی پابندیاں تے ایرانی شوٹ ڈاؤن ====
[[فائل:Disputing about location of shooting down a RQ-9 drone.jpg|سجے|thumb| IRGC د‏‏ی طرف تو‏ں 20 جون 2019 نو‏‏ں آر {{Nowrap|RQ-9}} ڈرون دے ڈاؤننگ دے متنازعہ تھ‏‏اںو‏اں ]]
20 جون نو‏‏ں ، جدو‏ں [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|اسلامی انقلابی گارڈ کارپس]] نے امریکی آر کیو 4 ای گلوبل ہاک نگرانی دے ڈرون نو‏‏ں گولی مار دے دسیا کہ کشیدگی اس وقت عروج اُتے پہنچی کہ ڈرون نے ایرانی [[ہوافضاء|فضائی حدود]] د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی ا‏‏ے۔ آئی آر جی سی دے کمانڈر [[حسین سلامی]] نے فائرنگ دے [[حسین سلامی|تبادلے]] نو‏‏ں امریکا دے لئی اک &quot;واضح پیغام&quot; قرار دیندے ہوئے ایہ انتباہ وی کيتا اے کہ ، اگرچہ اوہ جنگ دے خواہاں نئيں سن ، ایران اس دے لئی &quot;مکمل طور اُتے تیار&quot; سی۔ امریکی سینٹرل کمانڈ نے بعد وچ اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی کہ ڈرون نو‏‏ں ایرانی سطح تو‏ں ہويا تک مار کرنے والے میزائلاں دے ذریعے گرایا گیا سی لیکن اس نے اس گل کيتی تردید د‏‏ی اے کہ اس نے ایرانی فضائی حدود د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے اسنو‏ں &quot;بلا مقابلہ حملہ&quot; قرار دتا اے ، تے ایہ کہ آبنائے ہرمز اُتے بین الاقوامی فضائی حدود وچ سی۔ ایران تے امریکا نے ڈرون دے محل وقوع دے لئی [[عالمی مقامیابی نظام|جی پی ایس دے]] متضاد کوآرڈینیٹ فراہ‏م کیتے جس تو‏ں ایہ واضح نئيں ہوسکیا کہ آیا ایہ ڈرون ایران دے [[ہوافضاء|12 میل د‏‏ی علاقائی حدود وچ سی یا نئيں]] ۔ سفارتکاراں دے مطابق ، امریکا نے 24 جون نو‏‏ں [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے]] اک بند دروازے نال ملاقات کيت‏ی جس وچ ایران دے نال علاقائی تناؤ نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی درخواست کيتی۔

ٹرمپ نے 20 جون نو‏‏ں ایران اُتے انتقامی فوجی حملے دا حکم دتا سی ، لیکن آپریشن شروع ہونے تو‏ں چند منٹ پہلے ہی حکم واپس لے لیا۔ ٹرمپ نے کہیا کہ انہاں نے ایہ دسیا گیا کہ 150 تو‏ں زیادہ ایرانیاں د‏‏ی ہلاکت ہوئے گی دے بعد اس آپریشن نو‏‏ں روکنے دا فیصلہ کيتا اے ، اگرچہ انتظامیہ دے کچھ عہدے داراں دا کہنا اے کہ ٹرمپ نو‏‏ں آپریشن نو‏‏ں تیار رہنے دا حکم دینے تو‏ں پہلے ہی ممکنہ ہلاکتاں دا مشورہ دتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/trump-ordered-attack-on-iran-for-downing-drone-then-called-it-off/2019/06/21/24f4994e-93f3-11e9-aadb-74e6b2b46f6a_story.html|title='We were cocked &amp; loaded': Trump's account of Iran attack plan facing scrutiny|website=The Washington Post|accessdate=23 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190722174151/https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/trump-ordered-attack-on-iran-for-downing-drone-then-called-it-off/2019/06/21/24f4994e-93f3-11e9-aadb-74e6b2b46f6a_story.html|archivedate=22 July 2019}}&lt;/ref&gt; وزیر خارجہ مائک پومپیو تے قومی سلامتی دے مشیر جان بولٹن نے مبینہ طور اُتے اس الٹ پلٹ اُتے اعتراض کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Margolin|first=Josh|last2=Santucci|first2=John|last3=Faulders|first3=Katherine|title=President Trump ordered military strike on Iran, but reversed at last second: Sources|url=https://abcnews.go.com/Politics/president-trump-ordered-military-strike-iran-reversed-sources/story?id=63853570|publisher=[[اے بی سی نیوز]]|accessdate=21 June 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190702060757/https://abcnews.go.com/Politics/president-trump-ordered-military-strike-iran-reversed-sources/story?id=63853570|archivedate=2 July 2019}}&lt;/ref&gt;

22 جون نو‏‏ں ، ایہ اطلاع ملی سی کہ ٹرمپ نے سائبر حملےآں د‏‏ی منظوری دے دتی اے جس وچ ڈرون گرنے د‏‏ی رات راکٹ تے میزائل دا کنٹرول کرنے دے لئی استعمال ہونے والے IRGC کمپیوٹر سسٹم نو‏‏ں غیر فعال کردتا گیا سی۔ سائبر حملےآں نو‏‏ں امریکی سائبر کمانڈ نے امریکی سینٹرل کمانڈ دے نال مل ک‏ے سنبھالیا۔ اس نے مئی 2018 وچ سائبر کمانڈ نو‏‏ں مکمل جنگی کمانڈ وچ شامل کرنے دے بعد فورس دے پہلے جارحانہ شو د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ اس دے علاوہ 22 جون نو‏‏ں ، امریکی محکمہ ہوم لینڈ سیکیورٹی نے امریکی صنعتاں نو‏‏ں اک انتباہ جاری کيتا کہ ایران اہ‏م صنعتاں خصوصا oil تیل ، گیس تے توانائی دے ہور شعبےآں تے سرکاری ادارےآں دے سائبر حملےآں نو‏‏ں ودھیا رہیا اے ، تے اس تو‏ں نظام خراب ہونے یا تباہ کرنے د‏‏ی صلاحیت موجود ا‏‏ے۔ .

23 جون نو‏‏ں ، ایرانی صدر روحانی نے اعلیٰ کشیدگی دا ذمہ دار امریکا د‏‏ی &quot;مداخلت پسند فوجی موجودگی&quot; نو‏‏ں قرار دتا۔ ایرانی [[میجر جنرل]] غلام علی راشد نے امریکا نو‏‏ں متنبہ کيتا کہ تنازعہ پھیل جانا چاہیدا تاں &quot;بے قابو&quot; نتائج تو‏ں دوچار ہوجاواں۔ دراں اثنا ، [[اسرائیل]] وچ اک تقریر دے دوران ، امریکی سلامتی دے مشیر جان بولٹن نے کہیا کہ ایران نو‏‏ں &quot;کمزوری دے لئی امریکی حکمت تے غلط فہمی&quot; نو‏‏ں غلط نئيں کرنا چاہیدا ، اس گل اُتے زور دیندے ہوئے کہ مستقب‏‏ل دے فوجی آپشناں نو‏‏ں مسترد نئيں کيتا جاندا تے ٹرمپ نے ہڑتال نو‏‏ں صرف اگے ودھنے تو‏ں ہی روک دتا اے &quot;۔ وقت &quot;. مائیک پومپیو نے ایران دے جوہری تے &quot;دہشت گردی&quot; دے عزائم دا مقابلہ کرنے دے لئی اتحاد بنانے دے لئی سعودی عرب تے متحدہ عرب امارات دے نال گل گل دے لئی خلیج فارس دے خطے دا دورہ کيتا۔

24 جون نو‏‏ں ، ٹرمپ انتظامیہ نے سپریم لیڈر خامنہ ای تے انہاں دے دفتر سمیت ، ایرانی حکومت تے آئی آر جی سی د‏‏ی قیادت دے خلاف نويں پابندیاں دا اعلان کيتا۔ &lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/executive-order-imposing-sanctions-respect-iran/|publisher=White House.gov|date=24 June 2019|title=Executive Order on Imposing Sanctions with Respect to Iran|accessdate=23 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190723051856/https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/executive-order-imposing-sanctions-respect-iran/|archivedate=23 July 2019}}&lt;/ref&gt; امریکی ٹریژری سکریٹری اسٹیون منوچن نے کہیا کہ ایہ پابندیاں اثاثےآں وچ &quot;ارباں&quot; نو‏‏ں روکنے دے لئی سن۔ ايس‏ے دن ، ٹرمپ نے نامہ نگاراں نو‏‏ں دسیا کہ انہاں نو‏ں ایران اُتے ابتدائی ہڑتال دے لئی کانگریس د‏‏ی رضامندی د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://thehill.com/homenews/administration/450117-trump-i-do-not-need-congressional-approval-to-strike-iran|title=EXCLUSIVE: Trump: I do not need congressional approval to strike Iran|first=Regina|last=Zilbermints|date=24 June 2019|website=TheHill|accessdate=23 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190720173144/https://thehill.com/homenews/administration/450117-trump-i-do-not-need-congressional-approval-to-strike-iran|archivedate=20 July 2019}}&lt;/ref&gt; 25 جون نو‏‏ں ، ایران نے کہیا کہ نويں پابندیاں نے انہاں دے سفارتی تعلقات نو‏‏ں &quot;مستقل طور اُتے بند&quot; کرنے دا اشارہ کيتا سی ، تے پابندیاں ختم ہونے تک حکومت نے واشنگٹن دے نال مذاکرات تو‏ں انکار کردتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.businessinsider.com/iran-permanent-closure-diplomacy-could-nudge-trump-closer-to-war-2019-6?r=US&amp;IR=T|title=Iran's refusal to negotiate under new sanctions could push Trump closer to his hawkish advisors, and nudge the US towards full-on war|accessdate=25 June 2019|website=Business Insider|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190720173144/https://www.businessinsider.com/iran-permanent-closure-diplomacy-could-nudge-trump-closer-to-war-2019-6?r=US&amp;IR=T|archivedate=20 July 2019}}&lt;/ref&gt; 27 جون نو‏‏ں ، جواد ظریف [[ٹویٹر|نے ٹویٹ کيتا]] کہ پابندیاں &quot;جنگ دا متبادل نئيں&quot; اوہ جنگ نيں &quot;اور استدلال کيتا کہ ٹرمپ دے ایران دے خلاف&quot; معزولیت &quot;کی اصطلاح دا استعمال [[نسل کشی]] ، اک جنگی جرم ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی کہیا کہ مذاکرات تے دھمکیاں &quot;باہمی خصوصی&quot; نيں تے ایران دے نال صرف اک مختصر جنگ دے تصور نو‏‏ں اک &lt;nowiki&gt;'' وہم ''&lt;/nowiki&gt; قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔

درجہ بند بریفنگ وچ ، پومپیو تے امریکی محکمہ خارجہ تے پینٹاگون دے ہور عہدیداراں نے مبینہ طور اُتے [[امریکی کانگرس|امریکی کانگریس دے]] ممبراں نو‏‏ں اس گل اُتے مشورہ دتا کہ انہاں نے ایران تے [[القاعدہ|القاعدہ دے]] وچکار خطرنا‏‏ک تعلقات نو‏‏ں قرار دتا اے ، جس وچ ملک وچ دہشت گرد تنظیم نو‏‏ں محفوظ پناہ گاہ فراہ‏م کرنا شامل ا‏‏ے۔ ''[[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز]]'' نے اطلاع دتی اے کہ قانون سازاں نے القاعدہ تو‏ں ایرانی روابط دے دعوے اُتے زور دتا سی ، خاص طور اُتے انہاں خدشےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ انتظامیہ 2001 دے ملٹری فورس دے استعمال دے لئی اجازت دینے د‏‏ی بنیاد اُتے ایران دے خلاف فوجی کارروائی دے لئی کوئی مقدمہ قائم کرنے دے لئی کچھ خاص دعوے استعمال کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ دہشت گرداں دے خلاف [[صدام حسین]] تے القاعدہ دے وچکار متوقع روابط نو‏‏ں 2003 وچ عراق اُتے حملہ کرنے دے جزوی جواز دے طور اُتے استعمال کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://foreignpolicy.com/2019/06/24/u-s-intelligence-undercuts-trump-case-on-iran-al-qaeda-links/|title=U.S. Intelligence Undercuts Trump's Case on Iran-al Qaeda Links|first=Michael|last=Hirsh|accessdate=23 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190720173145/https://foreignpolicy.com/2019/06/24/u-s-intelligence-undercuts-trump-case-on-iran-al-qaeda-links/|archivedate=20 July 2019}}&lt;/ref&gt; 27 جون نو‏‏ں ، نائب اسسٹنٹ سکریٹری برائے دفاع مائیکل مولروے نے اس د‏ی سختی تو‏ں تردید د‏‏ی کہ پینٹاگون دے عہدے داراں نے کانگریس دے اجلاساں دے دوران القاعدہ نو‏‏ں ایران تو‏ں منسلک کيتا۔ مولروئی نے کہیا ، &quot;ان بریفنگاں وچ کِسے وی عہدیدار نے القاعدہ یا 2001 وچ فوجی طاقت دے استعمال کیت‏‏ی اجازت دا ذکر نئيں کيتا ،&quot; انہاں نے ہور کہیا کہ انہاں نے تے دفاعی انٹلیجنس ایجنسی نے اس دے بجائے &quot;ایران تے طالبان دے وچکار تاریخی تعلقات نو‏‏ں بیان کيتا۔ وضاحت کيتی کہ ایہ تعلقات مضامین تے کتاباں وچ وڈے پیمانے اُتے تے عوامی سطح اُتے جانے جاندے نيں تے حوالہ دیندے نيں &quot;۔

ڈرون فائرنگ دے نتیجے وچ ، امریکا خطے وچ فوجی اثاثےآں د‏‏ی تعینا‏‏تی دے لئی بلا روک ٹوک جاری ا‏‏ے۔ 28 جون تک ، امریکا نے نیڑے اک درجن [[ایف-22 ریپٹر|ایف -22 ریپٹر]] لڑاکا طیارے [[قطر|قطر دے]] علاءایئر اڈے اُتے تعینات کردتے سن ، [[قطر|-]] اس نے پہلے امریکی اڈے تے مفادات دا دفاع کرنے دے لئی اڈے اُتے ایف 22 د‏‏ی پہلی تعینا‏‏تی د‏‏ی سی۔

=== جولائ‏ی 2019 ===

==== ایرانی ڈرونز دا امریکی تھلے اتارنے دا الزام اے  ====
{{بیرونی میڈیا}} 18 جولائ‏ی نو‏‏ں ، [[پینٹا گون|پینٹاگون دے]] مطابق ، {{USS|Boxer|LHD-4|6}} نے اک ایرانی ڈرون دے خلاف دفاعی کارروائی کيت‏‏ی جو تقریبا {{تحویل|1,000|yd|m}} اندر اندر بند ہوچکيا سی خلیج فارس وچ جہاز کا؛ امریکی فورسز نے ڈرون نو‏‏ں جام کردتا ، جس دے نتیجے وچ ایہ حادثہ دا شکار ہوگیا۔ ایران دے نائب وزیر خارجہ عباس آراگچی نے اس گل تو‏ں انکار کيتا کہ ملک دے کسی وی ڈرون نو‏‏ں تھلے اتارا گیا ا‏‏ے۔ یو ایس سینٹرل کمانڈ دے کمانڈر ، امریکی جنرل کینتھ ایف مک کینزی جونیئر نے بعدازاں دعوی کيتا کہ یو ایس ایس ''باکسر'' نے ایرانی ڈرون نو‏‏ں تھلے گرادتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/us-may-have-downed-more-than-one-iranian-drone-last-week-top-general-says/|title=US may have downed more than one Iranian drone last week, top general says|website=The Times of Israel|accessdate=25 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190724165300/https://www.timesofisrael.com/us-may-have-downed-more-than-one-iranian-drone-last-week-top-general-says/|archivedate=24 July 2019}}&lt;/ref&gt;

==== برطانوی تے ایرانی ٹینکر قبضے ====
[[فائل:HMS Montrose, a Type 23 Frigate, performed a series of tight turns, during Marstrike 05. MOD 45145955.jpg|thumb| برطانوی رائل نیوی دے مطابق ، {{HMS|Montrose|F236|6}} ، 2005 وچ ایتھ‏ے دیکھیا ، 11 جولائ‏ی 2019 نو‏‏ں آبنائے ہرمز تو‏ں گزردے ہوئے اک برطانوی آئل ٹینکر اُتے ایرانی قبضہ ناکا‏م بنا دتا۔ نو دن بعد ، برطانوی ''جھنڈے والے'' ٹینکر ''اسٹینا امپیرو'' نو‏‏ں آئی آر جی سی فورسز نے چھاپے وچ پھڑ لیا۔]]
3 جولائ‏ی نو‏‏ں ، [[جبل الطارق|جبرالٹر]] نے مارچ San 2019 San San د‏‏ی پابندیاں دے قانون دے بعد &quot;پابندیاں دے ضوابط 2019&quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Sanctions Regulations 2019 (LN.2019/131)|url=https://www.gibraltarlaws.gov.gi/articles/2019s131.pdf|publisher=Gibraltar|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190804134503/https://www.gibraltarlaws.gov.gi/articles/2019s131.pdf|archivedate=4 August 2019|date=3 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Grace 1—Gibraltar passes new law to seize ship and exposes &quot;British&quot; tankers to reciprocal action by Iran|url=https://tathamlaw.com/knowledge/boarding-of-the-grace-1-exposes-british-tankers-to-action-by-iran/|website=Tatham Law|date=9 July 2019|accessdate=15 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190925195635/https://tathamlaw.com/knowledge/boarding-of-the-grace-1-exposes-british-tankers-to-action-by-iran/|archivedate=25 September 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Gibraltar sanctions laws &amp; Grace 1 designation|url=https://www.europeansanctions.com/2019/07/gibraltar-sanctions-laws-grace-1-designation/|website=EU Sanctions|date=8 July 2019|accessdate=15 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190916125140/https://www.europeansanctions.com/2019/07/gibraltar-sanctions-laws-grace-1-designation/|archivedate=16 September 2019}}&lt;/ref&gt; نافذ کيتا ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.gfiu.gov.gi/uploads/UcjV5_Financial_Sanctions_Guidance_Notes_v1.0.pdf|title=Financial Sanctions Guidance Notes|website=e Gibraltar Financial Intelligence Unit (GFIU)|accessdate=7 January 2020|date=11 April 2019|page=41|archivedate=26 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200726041714/http://www.gfiu.gov.gi/uploads/UcjV5_Financial_Sanctions_Guidance_Notes_v1.0.pdf}}&lt;/ref&gt; شام دے لئی یورپی یونین د‏‏ی پابندیاں دا حوالہ دیندے ہوئے (EU نمبر 36/2012)۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Council Regulation (EU) No 36/2012|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1501504331770&amp;uri=CELEX:32012R0036%20|publisher=EU Council|date=18 January 2012}}&lt;/ref&gt; اس نے پاناما دے جھنڈے والے ایرانی ٹینکر ''گریس کی'' وی وضاحت کيتی ''{{Spaces}}'' انہاں قواعد و ضوابط دے تحت بحیثیت جہاز ''1'' &lt;ref name=&quot;GibGrace&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Specified Ship Notice 2019 (LN.2019/132)|url=https://www.gibraltarlaws.gov.gi/articles/2019s132.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190804134501/https://www.gibraltarlaws.gov.gi/articles/2019s132.pdf|archivedate=4 August 2019|date=3 July 2019|accessdate=15 September 2019}}&lt;/ref&gt; 4 اُتے {{Spaces}} جولائ‏ی ، برطانوی حکا‏م نے اس جہاز نو‏‏ں جبریلٹر وچ اک بندرگاہ محدود رسد روکنے دے شبہے وچ پھڑیا سی ، اس شبہے اُتے کہ ایہ جہاز جہاز [[یورپی اتحاد|یورپی یونین دی]] پابندیاں د‏‏ی خلاف ورزی اُتے شام لے جا رہیا سی۔ جہاز اُتے 30 رائل میرینز د‏‏ی اک فورس اک ہیلی کاپٹر تے اسپیڈ بوٹ تو‏ں جہاز وچ سوار ہوئی ، اس دے نال رائل جبرالٹر پولیس افسران تے ایچ ایم کسٹم جبرالٹر افسران وی موجود سن ۔ بحری جہاز دے عملے وچو‏ں چار ، جنہاں وچ کپتان تے چیف آفیسر شامل سن ، نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا لیکن بعد وچ اسنو‏ں بغیر کسی الزام دے ضمانت اُتے رہیا کردتا گیا۔ ایران نے جہاز د‏‏ی رہائی دا مطالبہ کيتا سی تے اس تو‏ں انکار کيتا سی کہ ایہ جہاز پابندیاں د‏‏ی خلاف ورزی کررہیا اے ، تے آئی آر جی سی دے اک عہدیدار نے جوابی کارروائی وچ برطانوی جہاز اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی دھمکی جاری کردتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.dw.com/en/iran-threatens-to-seize-uk-ship-over-gibraltar-incident/a-49493999|title=Iran threatens to seize UK ship over Gibraltar incident &amp;#124; 05.07.2019|website=DW.COM|accessdate=25 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190725054915/https://www.dw.com/en/iran-threatens-to-seize-uk-ship-over-gibraltar-incident/a-49493999|archivedate=25 July 2019}}&lt;/ref&gt; آیت اللہ خامنہ ای نے اس واقعے نو‏‏ں برطانوی عمل &quot;سمندری قزاقی&quot; قرار دتا جس نو‏‏ں اک &quot;قانونی صورت&quot; دتی گئی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;july14&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Wintour|first=Patrick|title=Concern grows over oil tanker last seen off Iran|url=https://www.theguardian.com/world/2019/jul/16/concern-grows-over-uae-based-oil-tanker-off-iran|website=The Guardian|accessdate=25 July 2019|date=16 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190724175316/https://www.theguardian.com/world/2019/jul/16/concern-grows-over-uae-based-oil-tanker-off-iran|archivedate=24 July 2019}}&lt;/ref&gt; برطانیہ نے اک ایرانی گارنٹی دے بدلے جہاز نو‏‏ں چھڈنے د‏‏ی پیش کش کيت‏ی سی کہ اوہ اوتھ‏ے د‏‏ی ریفائنری وچ تیل پہنچانے دے لئی شام د‏‏ی بندرگاہ [[بانیاس|بنیاس]] تک نئيں جائے گا۔ 11 جولائ‏ی نو‏‏ں ، [[شاہی بحریہ|رائل نیوی]] فریگیٹ {{HMS|Montrose|F236|6}} نے بی پی والے برطانوی آئل ٹینکر ''برٹش ہیریٹیج'' اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اک ایرانی کوشش ناکا‏م بنا‏تے ہوئے آبنائے ہرمز دے راستے منتقل کيتی۔ آئی آر جی سی د‏‏ی طرف تو‏ں سمجھیا جاندا اے کہ تن کشتیاں ٹینک‏ر ک‏ے نیڑے پہنچیاں تے اسنو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جس دے بعد ایچ ایم ایس ''مونٹروس'' ، جو ٹینک‏ر ک‏ے سائے بنائے ہوئے سی ، کشتیاں تے ٹینک‏ر ک‏ے وچکار چلے گئے تے کشتیاں اُتے تربیت یافتہ بندوقاں چلاندے ہوئے انہاں نو‏ں واپس جانے دا انتباہ دتا۔ اس دے بعد ایرانی کشتیاں مڑ گئياں۔ بعد وچ رائل نیوی نے ڈسٹرائر {{HMS|Duncan|D37|6}} تعینات کيتا {{HMS|Duncan|D37|6}} HMS ''مونٹروز'' نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی خلیج فارس دا &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.thenational.ae/world/mena/uk-deploys-destroyer-to-arabian-gulf-as-iran-tensions-heighten-1.885498|title=UK deploys destroyer to Arabian Gulf as Iran tensions heighten|website=The National|accessdate=25 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718061852/https://www.thenational.ae/world/mena/uk-deploys-destroyer-to-arabian-gulf-as-iran-tensions-heighten-1.885498|archivedate=18 July 2019}}&lt;/ref&gt;

14 جولائ‏ی نو‏‏ں ، متحدہ عرب امارات وچ چلنے والا اک ''پانامانوی'' پرچم والا آئل ٹینکر ، ایم ٹی ''ریاح'' ، آبنائے ہرمز عبور کرنے دے بعد ایران دے نیڑے جہاز تو‏ں باخبر رہنے والے نقشاں تو‏ں غائب ہوگیا۔ &lt;ref name=&quot;july14&quot;/&gt; اسرار نو‏‏ں شامل کردے ہوئے ، کسی وی ادارے نے ٹینکر د‏‏ی ملکیت دا دعوی نئيں کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Oil tanker last seen near Iranian territory missing as Tehran vows &quot;response&quot; to seizure of its own ship|url=https://www.cbsnews.com/news/iran-news-oil-tanker-riah-missing-persian-gulf-iranians-vow-response-united-kingdom-seizing-grace-1-2019-07-16/|publisher=CBS News|accessdate=25 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190723230617/https://www.cbsnews.com/news/iran-news-oil-tanker-riah-missing-persian-gulf-iranians-vow-response-united-kingdom-seizing-grace-1-2019-07-16/|archivedate=23 July 2019}}&lt;/ref&gt;

20 جولائ‏ی نو‏‏ں ، برطانوی ''جھنڈے والے'' ٹینکر ''اسٹینا امپیرو'' نو‏‏ں آئی آر جی سی فورسز نے چھاپے وچ پھڑ لیا۔چار چھوٹی کشتیاں تے اک ہیلی کاپٹر نے جہاز نو‏‏ں روکیا تے ایرانی کمانڈوز ہیلی کاپٹر تو‏ں جہاز وچ سوار ہوگئے جہاز نو‏‏ں [[بندر عباس]] تے اس دے عملے وچ سوار 23 افراد نو‏‏ں جہاز وچ لے جایا گیا۔ 4 اُتے {{Spaces}} ستمبر ، ایران نے حراست وچ لئی گئے برطانوی ٹینک‏ر ک‏ے عملے دے صرف ست ممبراں نو‏‏ں رہیا کرنے دا فیصلہ کيتا۔ دوسرا برطانوی ملکیت والا تے لائبریائی پرچم بردار جہاز وی پھڑیا گیا لیکن بعد وچ اسنو‏ں اپنا سفر جاری رکھنے د‏‏ی اجازت دے دتی گئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/iran-releases-footage-of-commando-raid-on-seized-british-flagged-tanker/|title=Iran releases footage of commando raid on seized British-flagged tanker|website=The Times of Israel|accessdate=25 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190724203355/https://www.timesofisrael.com/iran-releases-footage-of-commando-raid-on-seized-british-flagged-tanker/|archivedate=24 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.businessinsider.com/iran-stena-impero-oil-tanker-crew-awkward-video-2019-7|title=Iran releases awkward video purporting to show seized British tanker crew cooking on board 3 days after they were captured|first=Alexandra|last=Ma|website=Business Insider|accessdate=25 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190725071955/https://www.businessinsider.com/iran-stena-impero-oil-tanker-crew-awkward-video-2019-7|archivedate=25 July 2019|date=23 July 2019}}&lt;/ref&gt; اقوام متحدہ نو‏‏ں لکھے گئے اک خط وچ ، ایران نے کہیا کہ ''اسٹینا امپیرو'' اک ایرانی جہاز نو‏‏ں ٹکرا گیا سی تے اسنو‏ں نقصان پہنچیا سی ، تے ایرانی حکا‏م د‏‏ی انتباہ نو‏‏ں نظرانداز کيتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;undocs-20190723&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://undocs.org/pdf?symbol=en/S/2019/593|title=Letter dated 23 July 2019 from the Chargé d' affaires a.i. of the Permanent Mission of the Islamic Republic of Iran to the United Nations addressed to the Secretary-General and the President of the Security Council|id=S/2019/593|publisher=United Nations Security Council|date=23 July 2019|accessdate=16 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190816104042/https://undocs.org/pdf?symbol=en/S/2019/593|archivedate=2019-08-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

جہاز دے قبضے تو‏ں برطانیہ تے ایران دے وچکار سفارتی بحران پیدا ہويا۔ برطانوی حکومت نے جہاز اُتے قبضے د‏‏ی مذمت کردے ہوئے &quot;سنگین نتائج&quot; دا انتباہ دیندے ہوئے اس د‏ی رہائی دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.cbsnews.com/news/iran-news-uk-warns-of-serious-consequences-if-british-tanker-is-not-released-strait-of-hormuz-2019-07-20/|title=U.K. warns Iran of &quot;serious consequences&quot; if tanker isn't released|publisher=CBS News|accessdate=25 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190725032335/https://www.cbsnews.com/news/iran-news-uk-warns-of-serious-consequences-if-british-tanker-is-not-released-strait-of-hormuz-2019-07-20/|archivedate=25 July 2019}}&lt;/ref&gt; عراقی وزیر اعظم [[عادل عبد المہدی]] نے برطانوی حکومت کیت‏‏ی درخواست اُتے ''اسٹینا امپیرو کی'' رہائی دے لئی گل گل دے لئی ایران دا دورہ کيتا۔ ایران نے تصدیق د‏‏ی کہ اس نے جہاز نو‏‏ں برطانیہ دے ''فضل فضل'' اُتے بدلہ لینے دے طور اُتے قبضہ کرلیا ''{{Spaces}}'' جبرالٹر وچ ''1'' تے اشارہ کيتا کہ اوہ ''فضل کی'' رہائی دے بدلے وچ ''اسٹینا امپیرو'' نو‏‏ں رہیا کرنے اُتے راضی ہوئے گا ''{{Spaces}} 1'' ۔

31 جولائ‏ی نو‏‏ں ، امریکا نے ایرانی وزیر خارجہ [[محمد جواد ظریف|محمد جواد ظریف نو‏‏ں]] منظوری دے ک‏ے ، بحران دے سفارتی حل دے امکانات نو‏‏ں پیچیدہ بنا دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.businessinsider.com/trump-sanctions-irans-top-diplomat-making-peace-less-likely-2019-7|title=Trump is sanctioning Iran's top diplomat and it will likely make it harder to avoid military conflict|first=John|last=Haltiwanger|website=Business Insider|accessdate=9 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190801135340/https://www.businessinsider.com/trump-sanctions-irans-top-diplomat-making-peace-less-likely-2019-7|archivedate=1 August 2019|date=31 July 2019}}&lt;/ref&gt;

=== اگست 2019: عراقی ٹینکر اُتے قبضہ تے گریس 1 ''کا'' تنازعہ ===
4 اگست 2019 نو‏‏ں ، ایران دے [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|اسلامی انقلابی گارڈ کارپس]] نے عراقی ٹینکر نو‏‏ں مبینہ طور اُتے دوسرے عرب ملکاں وچ تیل اسمگل کرنے دے الزام وچ پھڑیا۔ جہاز وچ موجود عملے دے ست اراکین نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا ، خلیج فارس وچ کشیدگی وچ ہور اضافہ {{حوالہ درکار|date=January 2020}} تن دن بعد ، برطانیہ نے امریکا د‏‏ی زیرقیادت بین الاقوامی میری ٹائم سیکیورٹی تعمیر (IMSC) وچ شمولیت اختیار کيتی - جسنو‏ں خلیج تے آس پاس دے سمندراں وچ تیل دے ٹینکراں د‏‏ی حفاظت دے لئی &quot;سینٹینیل پروگرام&quot; کہیا جاندا ا‏‏ے۔

15 اگست نو‏‏ں ، جبرالٹر نے ''گریس 1'' &lt;ref name=&quot;GibGrace&quot;/&gt; یقین دہانی دے بعد رہیا کہ ایہ تیل کسی یورپی یونین تو‏ں منظور شدہ ادارہ ، نو‏‏ں فروخت نئيں کيتا جائے گا تے [[ریاستہائے متحدہ محکمہ انصاف|ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ انصاف]] د‏‏ی درخواست نو‏‏ں مسترد کرنے دے بعد انہاں اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اجازت دتی جائے۔ بحری جہاز.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/u-s-asks-gibraltar-to-stop-release-of-iranian-tanker-11565861907|title=Gibraltar Releases Iranian Tanker Despite U.S. Intervention|website=The Wall Street Journal|date=15 August 2019|accessdate=18 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190818004629/https://www.wsj.com/articles/u-s-asks-gibraltar-to-stop-release-of-iranian-tanker-11565861907|archivedate=18 August 2019}}&lt;/ref&gt; ایرانی حکومت نے بعد وچ کہیا کہ اس نے کوئی یقین دہانی جاری نئيں کيت‏ی سی کہ شام شام نو‏‏ں تیل فراہ‏م نئيں کيتا جائے گا تے عرب قوم نو‏‏ں تیل د‏‏ی فراہمی جاری رکھنے دے اپنے ارادے اُتے اک بار فیر زور دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.middleeastmonitor.com/20190817-iran-denies-giving-guarantees-to-divert-seized-tankers-destination/|title=Iran denies giving guarantees to divert seized tanker's destination|date=17 August 2019|website=Middle East Monitor|accessdate=19 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190819005254/https://www.middleeastmonitor.com/20190817-iran-denies-giving-guarantees-to-divert-seized-tankers-destination/|archivedate=19 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.kurdistan24.net/en/news/37a7280f-df4c-42c8-9b4b-9d7ae38613cb|title=Iran says it will continue to send oil to Syria as supertanker's release nears|last=Kurdistan24|website=Kurdistan24|accessdate=19 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190819005253/https://www.kurdistan24.net/en/news/37a7280f-df4c-42c8-9b4b-9d7ae38613cb|archivedate=19 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://en.farsnews.com/newstext.aspx?nn=13980525000482|title=Iran Dismisses Rumors about Giving Commitments to UK|date=16 August 2019|website=en.farsnews.com|accessdate=19 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190816175433/https://en.farsnews.com/newstext.aspx?nn=13980525000482|archivedate=16 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://en.radiofarda.com/a/iran-s-ambassador-to-uk-says-tehran-has-given-no-guarantees-to-free-tanker/30111907.html|title=Iran's Ambassador To UK Says Tehran Has Given No Guarantees To Free Tanker|website=RFE/RL|accessdate=19 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190819005250/https://en.radiofarda.com/a/iran-s-ambassador-to-uk-says-tehran-has-given-no-guarantees-to-free-tanker/30111907.html|archivedate=19 August 2019}}&lt;/ref&gt; 16 اگست نو‏‏ں ، محکمہ انصاف نے ''فضل'' نو‏‏ں ضبط کرنے دے لئی [[واشنگٹن ڈی سی]] وچ وارنٹ جاری کيتا ''{{Spaces}} 1'' ، تیل دا سامان ، تے اس وجہ تو‏ں 5 995،000 &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/u-s-unseals-warrant-to-seize-iranian-oil-tanker-in-gibraltar-11566041324|title=U.S. Issues Warrant to Seize Iranian Oil Tanker in Gibraltar|website=The Wall Street Journal|date=17 August 2019|accessdate=18 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190817212723/https://www.wsj.com/articles/u-s-unseals-warrant-to-seize-iranian-oil-tanker-in-gibraltar-11566041324|archivedate=17 August 2019}}&lt;/ref&gt; 18 اگست نو‏‏ں ، جبرالٹر نے اعلان کيتا کہ اس د‏ی وزارت انصاف نے امریکی وارنٹ مسترد کردتا اے ، کیو‏ں کہ ایران دے خلاف امریکی پابندیاں یورپی یونین وچ لاگو نئيں ہودیاں سن ، تے اس جہاز دا ناں ''ایڈرین دریا'' دا ناں دتا گیا سی۔ ''{{Spaces}} 1'' تے ایرانی پرچم دے تحت اندراج شدہ ، توقع کيتی جاندی اے کہ اوہ جبرالٹر تو‏ں فوری طور اُتے سفر کرن گے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/gibraltar-rejects-u-s-attempt-to-detain-iranian-tanker-11566135620|title=Gibraltar Rejects U.S. Attempt to Detain Iranian Tanker|website=The Wall Street Journal|date=18 August 2019|accessdate=18 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190818151029/https://www.wsj.com/articles/gibraltar-rejects-u-s-attempt-to-detain-iranian-tanker-11566135620|archivedate=18 August 2019}}&lt;/ref&gt;

جہاز نو‏‏ں رہیا کرنے دے بعد ، امریکی دفتر برائے غیر ملکی اثاثہ جات کنٹرول نے ٹینکر تے اس دے کپتان د‏‏ی منظوری دے دتی تے انہاں نو‏ں بلیک لسٹ وچ شامل کردتا۔ کچھ دن بعد ، ایران دے لئی امریکی نمائندہ خصوصی ، برائن ہک نے جہاز دے ہندوستانی کپتان نو‏‏ں ای میل بھیجے تے ''ایڈرین دریا'' نو‏‏ں چلانے دے لئی کچھ ملین امریکی ڈالر د‏‏ی پیش کش کيتی۔ ''{{Spaces}} 1'' اک ایداں دے ملک وچ جتھ‏ے اسنو‏ں امریکی افواج دے قبضے وچ لیا جاسک‏‏ے۔ لیکن انہاں نے انہاں پیش کشاں نو‏‏ں مسترد کردتا۔

=== ستمبر 2019: سعودی ایرکو اُتے حملہ تے ''اسٹینا امپیرو کی'' رہائی ===
3 ستمبر نو‏‏ں ، ایران نے اعلان کيتا کہ آئل ٹینکر ''ایڈرین دریا {{Spaces}} 1'' نے امریکی دھمکیو‏ں د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے اپنا سامان اٹھایا سی۔ سیٹلائٹ د‏‏ی تصویری منظر وچ شام دے نیڑے ٹینکر دکھایا گیا سی۔ 9 اُتے {{Spaces}} ستمبر ، برطانیہ دے وزیر خارجہ نے ایران اُتے اوہ تیل فروخت کرنے دا الزام عائد کيتا جو ''ادرین دریا'' وچ لیا جاندا سی ''{{Spaces}} 1'' [[بشار الاسد|اسد]] د‏‏ی حکومت دے لئی. ایران نے کہیا کہ ایہ تیل اک نجی کمپنی نو‏‏ں فروخت کيتا گیا سی جو کہ یورپی یونین تو‏ں منظور شدہ کوئی ادارہ نئيں اے ، لہذا جبرالٹر نو‏‏ں اس د‏ی یقین دہانی د‏‏ی تکنیکی طور اُتے خلاف ورزی نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔

14 ستمبر ، 2019 نو‏‏ں ابقیق– خریس حملہ — اک مربوط کروز میزائل تے ڈرون حملہ جس نے مشرقی سعودی عرب دے عل [[یمن]] وچ [[حوثی|حوثی تحریک]] نے اس د‏ی ذمہ داری قبول کردے ہوئے اسنو‏ں یمن د‏‏ی خانہ جنگی وچ سعودی عرب د‏‏ی مداخلت تو‏ں منسلک واقعات تو‏ں منسلک کيتا۔ اُتے ، کچھ امریکی عہدے داراں دے دعوے کہ ایہ حملےآں دا آغاز ایران وچ ہويا ، ایران دے انکار دے باوجود ، خلیج دے موجودہ بحران وچ ہور اضافہ ہويا۔

16 ستمبر نو‏‏ں ، آئی آر جی سی نے خلیج فارس وچ ایران دے [[تنب اکبر و اصغر|گریٹر ٹنب]] جزیرے دے نیڑے اک ہور جہاز اُتے قبضہ کرلیا۔ دسیا گیا اے کہ ایہ برتن مبینہ طور اُتے 250،000 [[چنگی چوری|سمگل کر]] رہیا سی &amp;nbsp; متحدہ عرب امارات نو‏‏ں فی لیٹر ڈیزل ایندھن۔

23 ستمبر نو‏‏ں ، ایرانی صدر نے آئی ایم ایس سی نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا ، امریکا دے زیرقیادت سمندری اتحاد نے خطے دے آبی گزرگاہاں اُتے گشت کرنے دے لئی تیار کيتا ، تے مغربی طاقتاں تو‏ں کہیا کہ اوہ خلیج فارس د‏‏ی سلامتی انہاں اُتے چھڈ دتیاں &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.villagenews.com/story/2019/09/26/national/iran-asks-west-to-leave-persian-gulf-as-tensions-heightened/57693.html|title=Iran asks West to leave Persian Gulf as tensions heightened|accessdate=27 September 2019|website=Village News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191001050956/https://www.villagenews.com/story/2019/09/26/national/iran-asks-west-to-leave-persian-gulf-as-tensions-heightened/57693.html|archivedate=1 October 2019}}&lt;/ref&gt;

27 ستمبر نو‏‏ں ، برطانوی آئل ٹینکر ''اسٹینا امپیرو'' ایرانی حراست تو‏ں ایرانی حراست وچ نیڑے دو ماہ بعد روانہ ہويا۔ جہاز وچ بقیہ عملے دے باقی 23 ممبران نو‏‏ں وی رہیا کيتا گیا جنہاں نو‏ں ایران وچ حراست وچ لیا گیا سی ، ست عملے دے ممبراں دے نال جو پہلے ہی 4 اُتے رہیا ہوئے سن {{Spaces}} ستمبر۔ &lt;ref name=&quot;voicepartialrelease&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.thevoicefm.co.uk/news/world-news/iran-to-free-seven-out-of-23-crew-members-from-detained-british-flagged-ship-stena-impero/|title=Iran to free seven out of 23 crew members from detained British-flagged ship Stena Impero|date=4 September 2019|accessdate=4 September 2019|website=The Voice|archivedate=7 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307081531/https://www.thevoicefm.co.uk/news/world-news/iran-to-free-seven-out-of-23-crew-members-from-detained-british-flagged-ship-stena-impero/}}{{مردہ ربط|date=January 2020}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;&lt;span style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''[[ویکیپیڈیا: لنک سڑ|&lt;span title=&quot; Dead link since January 2020&quot;&gt;permanent dead link&lt;/span&gt;]]''&amp;#x5D;&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;&lt;/ref&gt; 28 ستمبر نو‏‏ں ، ''اسٹینا امپیرو'' ، جو سگنل بھیجنے وچ وی کامیاب رہی ، [[دبئی|دبئی دے]] [[بندرگاہ راشد|بندرگاہ رشید]] وچ [[دبئی|ڈوک]] ۔ ايس‏ے دن ، ایچ ایم ایس ''ڈنکن'' اپنے آبائی بندرگاہ ، پورٹسماؤت بحری اڈے اُتے واپس آئے۔

=== نومبر 2019: IMSC نے کاروائیاں شروع کيتیاں ===
7 نومبر 2019 نو‏‏ں ، بین الاقوامی میری ٹائم سیکیورٹی تعمیرات (IMSC) نے شورش زدہ ایرانی علاقائی پانیاں دے نیڑے بحری جہازاں د‏‏ی حفاظت دے لئی [[بحرین]] وچ سرکاری کارروائی دا آغاز کيتا۔ اس بحران دے دوران تیل د‏‏ی عالمی فراہمی نو‏‏ں درپیش خطرے تو‏ں بچنے دے لئی اس اتحاد نے ریاست وچ اپنا کمانڈ سنٹر کھولیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://gotechdaily.com/us-led-coalition-launches-procedure-to-secure-gulf-waters/|title=US-led coalition launches procedure to secure Gulf waters|accessdate=7 November 2019|website=GO Tech Daily|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191111093016/https://gotechdaily.com/us-led-coalition-launches-procedure-to-secure-gulf-waters/|archivedate=11 November 2019}}&lt;/ref&gt;

=== دسمبر 2019: امریکی عراقی ملیشیا اُتے فضائی حملہ تے بغداد سفارت خانے اُتے حملہ ===
دسمبر دے اوائل وچ ، پینٹاگون نے خلیج فارس دے ذریعے بین الاقوامی بحری جہازاں دے خلاف حملےآں ، سعودی تیل د‏‏ی سہولت دے خلاف میزائل حملے ، ایران وچ مظاہرےآں دے پرتشدد کریک ڈاؤن ، تے ایران وچ ایرانی سرگرمیاں نو‏‏ں تیز کرنے تو‏ں نمٹنے دے لئی مشرق وسطی وچ کمک بھیجنے اُتے غور کيتا۔ خطہ. ایرانی مظاہرےآں وچ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد متنازعہ رہی ، اگرچہ ایران نے کوئی سرکاری تخمینہ جاری نئيں کيتا سی۔ ایران دے لئی امریکا دے خصوصی نمائندے برائن ہک نے اعلان کيتا کہ انہاں دا ملک 15 ڈالر مہیا کررہیا اے &amp;nbsp; عبد رضا شہلائی دے ٹھکانے دے بارے وچ معلومات دے لئی ملین ، عراق وچ امریکی افواج دے خلاف متعدد حملےآں دا ارتکاب کرنے تے امریکا وچ سعودی عرب دے سفیر نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش دا الزام ا‏‏ے۔

27 دسمبر نو‏‏ں ایران ، [[روس]] ، تے [[چین]] نے [[بحر ہند]] تے [[خلیج عمان]] وچ چار روزہ بحری مشق شروع کيتی۔ ایہ مشق پاکستان دے نیڑے چابہار بندرگاہ تو‏ں شروع کيتی گئی سی ، تے اس وچ چینی ٹائپ 051 ڈسٹرائر ''ژائننگ'' وی شامل سی۔ روسی وزارت دفاع نے تصدیق د‏‏ی اے کہ اس نے اپنے سرکاری اخبار ''کرسنایا زویزہ'' وچ بالٹک بیڑے تو‏ں جہاز ''بھیجے'' سن ۔ اس دے سرکاری نیوز چینل پریس ٹی وی اُتے ایرانی حکومت تے فوجی عہدیداراں دے مطابق ، ایہ مشق امریکی US سعودی علاقائی ہتھکنڈاں دا ردعمل سی تے اس دا مقصد ایہ ظاہر کرنا سی کہ امریکی پابندیاں دے باوجود ایران تنہا نئيں سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://apnews.com/d4837be91b07721428230a5addc00a9d|title=Report: Iran kicks off joint naval drills with Russia, China|date=2019-12-27|website=AP NEWS|accessdate=2020-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200112205442/https://apnews.com/d4837be91b07721428230a5addc00a9d|archivedate=12 January 2020}}&lt;/ref&gt; اس دے برعکس ، چینی وزارت دفاع دے ترجمان ، سینئر کرنل وو کيتان نے دعوی کيتا اے کہ ایہ مشق بین الاقوامی تناؤ تو‏ں غیر منسلک اک &quot;عام فوجی تبادلہ&quot; ا‏‏ے۔
[[فائل:Marines arrive to reinforce Baghdad embassy.jpg|thumb| امریکی میرینز 31 دسمبر 2019 نو‏‏ں سفارت خانہ نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی [[بغداد]] پہنچ گئياں]]
27 دسمبر نو‏‏ں ، عراق دے [[محافظہ کرکوک|کرکوک گورنری]] وچ واقع دے ون ون ائیر ویہہ اُتے کٹیوشا راکٹاں تو‏ں حملہ کيتا گیا ، جس وچ عراقی سیکیورٹی فورسز دے متعدد اہلکار ، چار امریکی فوجی زخمی ہوگئے ، تے اک امریکی شہری فوجی ٹھیکیدار نو‏‏ں ہلاک کردتا گیا۔ امریکی وزیر خارجہ مائک پومپیو نے ایرانی حمایت یافتہ [[اہل تشیع|شیعہ مسلم]] ملیشیاواں نو‏‏ں مورد الزام قرار دیندے ہوئے انہاں حملےآں د‏‏ی مذمت کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://abcnews.go.com/Politics/us-civilian-contractor-killed-troops-injured-rocket-attack/story?id=67949811|title=US civilian contractor killed, several troops injured in rocket attack on Iraqi military base|website=ABC News|language=en|accessdate=2020-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200111040826/https://abcnews.go.com/Politics/us-civilian-contractor-killed-troops-injured-rocket-attack/story?id=67949811|archivedate=11 January 2020}}&lt;/ref&gt; 29 دسمبر نو‏‏ں ، امریکی فضائی حملےآں وچ عراق تے شام وچ کاتب حزب اللہ د‏‏ی تنصیبات نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا جس وچ 25 عسکریت پسند ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ 55 زخمی ہوئے سن ۔ محکمہ دفاع دا کہنا اے کہ ایہ کارروائی عراقی فوجی اڈاں اُتے بار بار حملےآں دا جوابی کارروائی سی جس وچ آپریشن موروثی حل (اوآئی آر) اتحادی فوجاں خصوصا دے ون ون ائیر ویہہ حملے د‏‏ی میزبانی کيتی جاندی سی۔ عراق وچ [[داعش|اسلامی ریاست تے عراق دے]] باقی ماندہ باقی افراد تو‏ں نمٹنے تے عراقی فوج د‏‏ی مدد دے لئی تقریبا 5000 امریکی فوجی عراق وچ موجود سن ۔ &lt;ref name=&quot;ATSD&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.defense.gov/Newsroom/Releases/Release/Article/2047960/statement-from-assistant-to-the-secretary-of-defense-jonathan-hoffman/|title=Statement From Assistant to the Secretary of Defense Jonathan Hoffman|website=U.S. Department of Defense|accessdate=3 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191231225556/https://www.defense.gov/Newsroom/Releases/Release/Article/2047960/statement-from-assistant-to-the-secretary-of-defense-jonathan-hoffman/|archivedate=31 December 2019}}&lt;/ref&gt; کاتب حزب اللہ نے حملےآں د‏‏ی ذمہ داری تو‏ں انکار کيتا۔

31 دسمبر نو‏‏ں ، پاپولر موبلائزیشن فورسز دے تحت ایران دے حمایت یافتہ ملیشیا نے [[بغداد]] وچ امریکی سفارت خانے دے بیرونی حصے اُتے حملہ کيتا ، جس تو‏ں امریکی سفارت کاراں نو‏‏ں محفوظ کمرےآں وچ خالی کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ بعد وچ ایہ ملیشیا پِچھے ہٹ گیا۔ سفارتخانے نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی ہور 100 امریکی میرینز بھیجی گئياں۔

=== 2020 جنوری ===

==== بغداد ایئرپورٹ اُتے ہڑتال تے ایرانی جے سی پی او اے دے وعدےآں نو‏‏ں کم کردتا ====
[[فائل:Abu Mahdi al-Muhandes &amp; Qasem Soleimani01.jpg|thumb| ہلاک ہونے والےآں وچ ایرانی اہ‏م جنرل [[قاسم سلیمانی]] (کھبے) تے عراقی نیم فوجی رہنما [[ابو مہدی الانجینیئر|ابو مہدی المہندیس]] وی شامل ني‏‏‏‏ں۔]]
بحران دا اک وڈا فلیش پوائنٹ 3 اُتے پیش آیا {{Spaces}} جنوری 2020 وچ ، جدو‏ں صدر [[ڈونلڈ ٹرمپ]] نے [[بغداد]] وچ ایرانی میجر جنرل [[قاسم سلیمانی|قاسم سلیمانی دی]] [[2020 بغداد بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے فضائی حملہ|ٹارگٹ کلنگ]] د‏‏ی منظوری دی۔ عراقی نیم فوجی دستہ دے رہنما [[ابو مہدی الانجینیئر]] تے ہور آئی آر جی سی تے عراقی نیم فوجی اہلکار وی ڈرون حملے وچ مارے گئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://slate.com/news-and-politics/2020/01/pentagon-officials-reportedly-stunned-trump-kill-soleimani.html|title=Pentagon Officials Reportedly &quot;Stunned&quot; by Trump's Decision to Kill Soleimani|first=Daniel|last=Politi|date=5 January 2020|website=Slate Magazine|accessdate=7 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200106233309/https://slate.com/news-and-politics/2020/01/pentagon-officials-reportedly-stunned-trump-kill-soleimani.html|archivedate=6 January 2020}}&lt;/ref&gt; حملے دے فورا بعد ہی ، امریکا نے مشرق وسطی وچ ہور 3000 زمینی فوج تعینات د‏‏ی ، اس دے علاوہ پچھلے سال مئی تو‏ں اوتھ‏ے موجود 14،000 دے علاوہ پہلے ہی موجود سن ۔ صدر ٹرمپ نے اس اقدام دا دفاع کردے ہوئے ، فاکس نیوز چینل اُتے ''دی انگرہم اینگل'' نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے دعوی کيتا اے کہ جنرل سلیمانیمی مشرق وسطی دے چار امریکی سفارت خاناں دے خلاف ہور حملےآں د‏‏ی منصوبہ بندی ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-news-mike-pompeo-attack-qassem-soleimani-imminent-dont-know-when-where-today-2020-01-10-live-updates/|title=Trump says four U.S. embassies were targeted in attack planned by Qassem Soleimani|website=www.cbsnews.com|language=en-US|accessdate=2020-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200110231631/https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-news-mike-pompeo-attack-qassem-soleimani-imminent-dont-know-when-where-today-2020-01-10-live-updates/|archivedate=10 January 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.foxnews.com/politics/trump-tells-laura-ingraham-four-embassies-were-targeted-in-imminent-threat-from-iran|title=Trump tells Fox News' Laura Ingraham 'four embassies' were targeted in imminent threat from Iran|last=Pappas|first=Alex|date=2020-01-10|website=Fox News|language=en-US|accessdate=2020-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200111122116/https://www.foxnews.com/politics/trump-tells-laura-ingraham-four-embassies-were-targeted-in-imminent-threat-from-iran|archivedate=11 January 2020}}&lt;/ref&gt; اس دے بعد امریکی وزیر دفاع مارک ایسپر نے [[سی این این]] اُتے [[سی بی ایس]] اُتے ''اسٹیٹ آف'' ''دی نیشن'' تے ''اسٹیٹ آف دتی یونین کے'' انٹرویوز وچ چیلنج کيتا سی ، جنھاں نے دعوی کيتا سی کہ صدر ٹرمپ نو‏‏ں ایرانی خطرہ لاحق نئيں سی لیکن انہاں نے اس گل دا کوئی ثبوت نئيں دیکھیا سی کہ امریکی سفارت خاناں نو‏‏ں نشانہ بنایا جانا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://apnews.com/5a168a5d8f560e928f3924f7af10f1d8|title=Esper has seen no hard evidence for embassies' threat claim|date=2020-01-12|website=AP NEWS|accessdate=2020-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200112203122/https://apnews.com/5a168a5d8f560e928f3924f7af10f1d8|archivedate=12 January 2020}}&lt;/ref&gt; چونکہ بغداد وچ سلیمانی تے المہندیس دے جنازے دا عمل جاری سی ، امریکی سفارتخانے تے بلاد ایئر ویہہ دے نیڑے متعدد راکٹ مارے گئے ، بغیر کسی جانی نقصان کے۔

دونے ملکاں دے وچکار براہ راست تصادم دے بین الاقوامی خدشےآں دے درمیان ، ٹرمپ نے 4 نو‏‏ں ایران نو‏‏ں متنبہ کيتا {{Spaces}} امریکی اثاثےآں یا خطے وچ کِسے وی امریکی اُتے حملہ کرنے دے خلاف جنوری۔ انہاں نے دھمکی دتی کہ ایرانی حملے د‏‏ی صورت وچ ، امریکا ثقافتی تھ‏‏اںو‏اں سمیت 52 ایرانی تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں نشانہ بنائے گا ، جو 1979 وچ ایران د‏‏ی طرف تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا گیا 52 مغویاں د‏‏ی نمائندگی کردا سی ، تے &quot;بہت تیز تے بہت سخت&quot; حملہ کريں گا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://hamodia.com/2020/01/04/trump-says-u-s-hit-52-iranian-sites-american-targets-attacked/|title=Trump Says U.S. Would Hit 52 Iranian Sites if American Targets Attacked|accessdate=4 January 2020|website=Hamodia|archivedate=17 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210217172513/https://hamodia.com/2020/01/04/trump-says-u-s-hit-52-iranian-sites-american-targets-attacked/}}&lt;/ref&gt; اس حقیقت دے اک روز بعد ہی ، وائٹ ہاؤس نے 1973 وچ جنگ کيت‏ی طاقت دے قرارداد دے مطابق ، امریکی کانگریس نو‏‏ں قاسم سلیمانی دے قتل دے بارے وچ باضابطہ طور اُتے مطلع کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://thehill.com/homenews/administration/476795-white-house-formally-notifies-congress-of-soleimani-strike|title=White House sends Congress formal notification of Soleimani strike|first=Rachel|last=Frazin|website=The Hill|date=4 January 2020|accessdate=7 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200107015204/https://thehill.com/homenews/administration/476795-white-house-formally-notifies-congress-of-soleimani-strike|archivedate=7 January 2020}}&lt;/ref&gt; دراں اثنا ، مشرق وسطی وچ اک نويں تنازعہ دے خلاف امریکا دے 70 [[احتجاجی مارچ|مظاہرےآں]] وچ ہزاراں افراد نے حصہ لیا۔ ايس‏ے دن ، برطانیہ نے اپنے جہازاں تے شہریاں د‏‏ی حفاظت دے لئی دو جنگی جہاز ، &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwA38&quot;&gt;HMS مونٹروز&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; تے &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwA4E&quot;&gt;HMS Defender&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ، خلیج فارس بھیجے۔ [[شاہی بحریہ]] نو‏‏ں [[آبنائے ہرمز|آبنائے ہرمز دے]] راستے برطانوی جھنڈے والے جہازاں دے نال جانے دے لئی تعینات کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://moosegazette.net/britain-sends-warships-to-persian-gulf-to-protect-citizens-amid-iran-crisis/227478/|title=Britain sends warships to Persian Gulf to 'protect citizens' amid Iran crisis|accessdate=4 January 2020|website=Moose Gazette}}&lt;/ref&gt;

5 جنوری نو‏‏ں ، ایران نے اعلان کيتا کہ اوہ [[ایرانی جوہری منصوبہ اُتے جامع معاہدہ|2015 دے جوہری معاہدے]] وچ مذکور حدود د‏‏ی پابندی نئيں کريں گا۔ سرکاری ٹیلی ویژن اُتے ایرانی حکومت دے اک بیان وچ کہیا گیا اے &quot;جے پابندیاں ختم کردتی گئياں {{Spaces}} … اسلامی جمہوریہ اپنی ذمہ داریاں نو‏‏ں واپس کرنے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ &quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.limaohio.com/news/390868/iran-abandons-nuclear-limits-after-us-killing|title=Iran abandons nuclear limits after US killing|accessdate=5 January 2020|website=The Lima News|archivedate=17 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210217172451/https://www.limaohio.com/news/390868/iran-abandons-nuclear-limits-after-us-killing}}&lt;/ref&gt; ایران نے عراقی پارلیمنٹ تو‏ں وی مطالبہ کيتا کہ اوہ اپنے ملک وچ امریکی موجودگی تو‏ں چھٹکارا حاصل کرن۔ عراقی پارلیمنٹ نے [[اہل سنت|سنی]] تے کرد نمائندےآں دے بائیکاٹ دے ذریعے تمام غیر ملکی خصوصا امریکیو‏ں نو‏‏ں عراقی سرزمین تو‏ں فوجیاں نو‏‏ں ملک بدر کرنے دے لئی اک قرار داد منظور کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.foxnews.com/world/iraq-parliament-expulsion-us-troops-drone-attack|title=Iraq's Parliament calls for expulsion of US troops from the country following drone attack|first=Stephen|last=Sorace|website=Fox News|date=5 January 2020|accessdate=7 January 2020}}&lt;/ref&gt; میڈیا نے ابتدا وچ ایہ اطلاع دتی سی کہ بریگیڈیئر جنرل ولیم ایچ سیلی III د‏‏ی طرف تو‏ں عراقی وزارت دفاع نو‏‏ں خط لکھے جانے والے اک مسودہ دے خط دے مسودے دے بارے وچ ایہ دعویٰ سامنے آنے دے بعد ہی امریکا اس قرارداد د‏‏ی تعمیل کريں گا ، لیکن جوائنٹ چیفس آف اسٹاف دے چیئرمین مارک اے ملی تے سکریٹری برائے خارجہ ڈیفنس مارک ایسپر نے جلد ہی واضح کيتا کہ ایہ خط غلطی تو‏ں بھیج دتا گیا اے تے امریکی مسلح افواج عراق تو‏ں پِچھے نئيں ہٹاں گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.politico.com/news/2020/01/07/mark-esper-american-troops-iraq-095626|title=Defense secretary insists U.S. isn't withdrawing from Iraq after PM calls for timetable|last=Morgan|first=Wesley|website=POLITICO|language=en|accessdate=2020-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200111001440/https://www.politico.com/news/2020/01/07/mark-esper-american-troops-iraq-095626|archivedate=11 January 2020}}&lt;/ref&gt; عراقی پارلیمنٹ د‏‏ی صورتحال دے جواب وچ ، ٹرمپ نے دھمکی دتی سی کہ عراق اُتے پابندیاں عائد کرن جداں &quot;انہاں نے پہلے کدی نئيں دیکھیا سی&quot;۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://truenewssource.com/2020/01/07/geopolitical-cost-of-soleimanis-assassination/|title=Geopolitical Cost of Soleimani's Assassination|accessdate=7 January 2020|website=True News Source|date=7 January 2020}}&lt;/ref&gt; 10 جنوری نو‏‏ں ، قائم مقام وزیر اعظم [[عادل عبد المہدی]] نے سکریٹری خارجہ پومپیو نو‏‏ں ٹیلیفون کال کيتا جس وچ مطالبہ کيتا گیا اے کہ امریکا عراق تو‏ں غیر ملکی فوجیاں د‏‏ی واپسی تو‏ں متعلق پارلیمنٹ د‏‏ی قرارداد اُتے عملدرآمد دے لئی اک طریقہ کار تیار کرنے دے لئی اک وفد بھیجے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.cnbc.com/2020/01/10/iraqi-pm-tells-us-to-decide-the-mechanism-for-troop-withdrawal.html|title=Iraqi PM tells US to start working on troop withdrawal|date=2020-01-10|website=CNBC|language=en|accessdate=2020-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200111001442/https://www.cnbc.com/2020/01/10/iraqi-pm-tells-us-to-decide-the-mechanism-for-troop-withdrawal.html|archivedate=11 January 2020}}&lt;/ref&gt; پومپیو نے وزیر اعظم عبد المہدی د‏‏ی درخواستاں مسترد کردتیاں اس دے فورا بعد ہی عراق دے اعلیٰ ترین شیعہ عالم دین ، [[مرجع|آیت اللہ]] العظمی [[سید علی حسینی سیستانی|علی السیستانی نے]] ، ایران - امریکا بحران د‏‏ی مذمت کيتی۔

ایران نے 2015 دے جوہری معاہدے د‏‏ی خلاف ورزیاں دے جواب وچ ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] ، [[فرانس]] تے [[جرمنی]] نے دھمکی دتی سی کہ اس معاہدے دے تنازعہ نو‏‏ں ایران اُتے [[یورپی اتحاد|یورپی یونین]] تے [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دی]] پابندیاں نو‏‏ں دوبارہ متحرک کرنے د‏‏ی دھمکی دتی جائے گی ، اس اقدام نو‏‏ں امریکی محکمہ خارجہ د‏‏ی حمایت حاصل ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://apnews.com/76ef3722e781efed91a832a44d25917d|title=EU pressures Iran on atom deal in last-ditch bid to save it|date=2020-01-14|website=AP NEWS|accessdate=2020-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200115232318/https://apnews.com/76ef3722e781efed91a832a44d25917d|archivedate=15 January 2020}}&lt;/ref&gt; اس دے جواب وچ ، ایرانی وزارت خارجہ نے اک &quot;سنجیدہ تے سخت ردعمل&quot; د‏‏ی دھمکی دتی ، تے صدر روحانی نے ایرانی سرکاری ٹیلی ویژن اُتے ٹیلیویژن کابینہ دے اک خطاب تو‏ں براہ راست یورپی فوجیاں نو‏‏ں دھمکی دتی جدو‏ں کہ اس بحران دے لئی امریکی ودھ جانے دا الزام عائد کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.cbsnews.com/news/iran-news-president-threat-europe-nuclear-deal-admits-lied-about-shooting-ukrainian-plane-2020-01-15/|title=Iran threatens European troops for 1st time as it admits it &quot;lied&quot; about jet|website=www.cbsnews.com|language=en-US|accessdate=2020-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200117163000/https://www.cbsnews.com/news/iran-news-president-threat-europe-nuclear-deal-admits-lied-about-shooting-ukrainian-plane-2020-01-15/|archivedate=17 January 2020}}&lt;/ref&gt; اس دے فورا بعد ہی ، روحانی نے دعوی کيتا کہ ملک اس معاہدے د‏‏ی توثیق تو‏ں پہلے دے مقابلے وچ یورویم نو‏‏ں روزانہ د‏‏ی شرح تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ افزودہ کررہیا اے ، حالانکہ ماہرین نے اس دعوے د‏‏ی لاجسٹک حقیقت اُتے سوال اٹھایا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.cnn.com/2020/01/16/middleeast/rouhani-iran-uranium-enrichment-intl/index.html|title=Iran is enriching more uranium now than before the nuclear deal, Rouhani says|last=Sara Mazloumsaki|last2=James Frater|last3=Jack Guy|website=CNN|accessdate=2020-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200116223359/https://www.cnn.com/2020/01/16/middleeast/rouhani-iran-uranium-enrichment-intl/index.html|archivedate=16 January 2020}}&lt;/ref&gt;

ادھر ، امریکا تے بیرون ملک بغداد ایئر پورٹ ہڑتال د‏‏ی قانونی حیثیت کوسوال وچ لیایا گیا۔ حملے تو‏ں پہلے امریکی کانگریس تو‏ں مشاورت نئيں کيت‏‏ی گئی سی تے کچھ اراکین اسمبلی نے صدر اُتے ایران اُتے حملہ کرنے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں محدود کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ سینیٹ دے اقليتی رہنما [[چک شومر|چک شمر]] نے اس ہڑتال د‏‏ی مذمت کيتی ، تے اعلان کيتا کہ ایسی کسی وی فوجی کارروائی دے لئی کانگریس نو‏‏ں پہلے تو‏ں مشاورت د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ایوان د‏‏ی اسپیکر [[نینسی پلوسی|نینسی پیلوسی]] نے اعلان کيتا کہ اوہ ایران دے خلاف کارروائی کرنے د‏‏ی ٹرمپ د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں محدود کرنے دے لئی اک قرارداد پیش کرن گی۔ 10 جنوری نو‏‏ں ، ایوان نے 224–194 دے ووٹ تو‏ں قرارداد د‏‏ی توثیق کيتی۔ ووٹ زیادہ تر جماعتی خطوط دے تحت کيتا گیا سی ، اٹھ [[ڈیموکریٹک پارٹی (ریاستہائے متحدہ)|ڈیموکریٹس]] نے قرارداد د‏‏ی مخالفت کيت‏ی سی تے تن ری [[ریپبلکن پارٹی (ریاستہائے متحدہ)|پبلیکن]] نے اس د‏ی حمایت د‏‏ی سی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.cbsnews.com/news/war-powers-resolution-house-votes-to-limit-trumps-ability-act-against-iran/|title=House approves war powers resolution to restrict Trump on Iran|website=www.cbsnews.com|language=en-US|accessdate=2020-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200110184307/https://www.cbsnews.com/news/war-powers-resolution-house-votes-to-limit-trumps-ability-act-against-iran/|archivedate=10 January 2020}}&lt;/ref&gt; سلیمانی دے قتل دے بعد ، سی آئی اے دے ڈائریکٹر جینا ہاسپل دے ذریعہ امریکی سینیٹ نو‏‏ں اک خفیہ انٹلیجنس بریفنگ د‏‏ی بہت ساری مجلس عاملاں د‏‏ی جانب تو‏ں بھاری جانچ پڑتال کيتی گئی تے بوہت سارے اراکین اسمبلی نے انہاں حملےآں دے بارے وچ ٹرمپ انتظامیہ دے دلیل اُتے سوال اٹھایا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.vox.com/2020/1/8/21057344/trump-congress-iran-intelligence-briefing-soleimani|title=&quot;Probably the worst briefing I've seen&quot;: Inside the disastrous congressional Iran meeting|last=Ward|first=Alex|date=2020-01-08|website=Vox|language=en|accessdate=2020-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200112043912/https://www.vox.com/2020/1/8/21057344/trump-congress-iran-intelligence-briefing-soleimani|archivedate=12 January 2020}}&lt;/ref&gt; اس دے فورا بعد ہی امریکی محکمہ خارجہ نے سینیٹ د‏‏ی خارجہ تعلقات کمیٹی نو‏‏ں بحالی دے بغیر بحران دے بارے وچ ہور چار بریفنگز منسوخ کردتیاں &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.politico.com/news/2020/01/15/state-department-cancels-embassy-security-meeting-099296|title=State Department abruptly cancels briefings on Iran, embassy security|last=Toosi|first=Nahal|website=POLITICO|language=en|accessdate=2020-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200119081115/https://www.politico.com/news/2020/01/15/state-department-cancels-embassy-security-meeting-099296|archivedate=19 January 2020}}&lt;/ref&gt; ایوان خارجہ امور کمیٹی دے چیئرمین ، نمائندے ایلیٹ اینجیل نے مائیک پومپیو نو‏‏ں 29 جنوری نو‏‏ں ہونے والے بحران اُتے گواہی دینے دے لئی مدعو کيتا سی تے دھمکی دتی سی کہ اوہ انہاں دے خلاف از خود نوٹس جاری کرن گے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.cnn.com/2020/01/17/politics/engel-pompeo-house-hearing/index.html|title=House chairman threatens to subpoena Pompeo over Iran policy hearing|first=Jennifer|last=Hansler|website=CNN|accessdate=2020-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200118202456/https://www.cnn.com/2020/01/17/politics/engel-pompeo-house-hearing/index.html|archivedate=18 January 2020}}&lt;/ref&gt;

==== آئی آر جی سی بیلسٹک میزائل حملہ تے نويں پابندیاں ====
[[فائل:Ain al-Assad air base, 8 jan 2020.png|thumb| عین الاسد ایئربیس اُتے کم تو‏ں کم پنج ڈھانچے نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔]]
8 جنوری 2020 نو‏‏ں ، عراق دے اسد ایئر ویہہ ، جو امریکی / اتحادی فوجیاں د‏‏ی میزبانی کردا اے ، اُتے ایران دے &quot;آپریشن شہید سلیمانی&quot; دے اک حصے دے طور اُتے [[قذائفی صاروخ|بیلسٹک میزائلاں]] تو‏ں حملہ کيتا گیا ، جس دا ناں جنرل قاسم سلیمانی رکھیا گیا سی۔ ایہ وی اطلاع ملی اے کہ عراقی کردستان دے علاقے [[اربیل]] وچ وی ائیر ویہہ اُتے حملہ کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/stampede-at-funeral-procession-for-iranian-commander-kills-35-11578390888|title=Iran Fires Missiles at U.S. Forces in Iraq|last=Coles|first=Gordon Lubold, Nancy A. Youssef and Isabel|website=WSJ|language=en-US|accessdate=2020-01-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200108010625/https://www.wsj.com/articles/stampede-at-funeral-procession-for-iranian-commander-kills-35-11578390888|archivedate=8 January 2020}}&lt;/ref&gt; حملے دے دوران ، آئی آر جی سی نے اعلان کيتا کہ &quot;انقلابی گارڈز د‏‏ی طرف تو‏ں شدید انتقام شروع ہوئے گیا اے &quot; ، جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ ایہ سلیمانی دے قتل دا سرکاری ردعمل سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://apnews.com/add7a702258b4419d796aa5f48e577fc|title=Iran warns US not retaliate over missile attack in Iraq|date=2020-01-07|website=AP NEWS|accessdate=2020-01-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200107090648/https://apnews.com/add7a702258b4419d796aa5f48e577fc|archivedate=7 January 2020}}&lt;/ref&gt; اگرچہ متاثرہ سہولیات وچو‏ں اک دستے د‏‏ی نیند کوارٹر سن ، لیکن کچھ تجزیہ کاراں دا کہنا اے کہ اس ہڑتال نو‏‏ں جان بجھ کر اس مقصد دے تحت تیار کيتا گیا سی تاکہ کسی امریکی ہلاکت نو‏‏ں کسی قسم دا نقصان نہ پہنچیا سک‏‏ے۔ جدو‏ں کہ امریکا نے ابتدائی طور اُتے اندازہ کيتا کہ اس دا کوئی وی خدمت گار زخمی یا ہلاک نئيں ہويا اے ، &lt;ref name=&quot;CNNCasualties&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.cnn.com/2020/01/16/politics/service-members-injured-iran-strike/index.html|title=US troops were injured in Iran missile attack despite Pentagon initially saying there were no casualties|website=[[سی این این]]|date=January 16, 2019|accessdate=January 16, 2019}}&lt;/ref&gt; امریکی محکمہ دفاع نے بالآخر کہیا کہ 110 سروس ممبراں نو‏‏ں اس حملے تو‏ں دماغی تکلیف دہ زخماں د‏‏ی تشخیص تے علاج کرایا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.france24.com/en/20200222-number-of-us-troops-wounded-in-iran-attack-now-at-110-pentagon|title=Number of US troops wounded in Iran attack now at 110: Pentagon|date=2020-02-22|website=France 24|language=en|accessdate=2020-02-28}}&lt;/ref&gt;

حملے دے چند گھنٹےآں دے بعد ، وائٹ ہاؤس تو‏ں خطاب دے دوران ، ٹرمپ نے براہ راست فوجی ردعمل نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے ، ایران دے نال اظہار خیال اُتے زور دتا ، [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو]] نو‏‏ں علاقائی معاملات وچ ہور ملوث ہونے دا مطالبہ کيتا ، تے مطالبہ کيتا کہ ایران دے جوہری معاہدے دا بندوبست کيتا جائے۔ اُتے ، ٹرمپ نے وی ایران اُتے نويں پابندیاں دا اعلان کردے ہوئے اپنے مؤقف د‏‏ی تصدیق کردتی اے کہ ایران نو‏‏ں جوہری ہتھیاراں نو‏‏ں تیار کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دتی جاسکدی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;nocasualtiessofar&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-fires-missiles-at-military-bases-iraq-used-by-us-coalition-troops-today-live-updates-2020-01-08/|title=Trump: New sanctions on Iran but U.S. &quot;ready to embrace peace&quot;|website=www.cbsnews.com|accessdate=8 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200109081935/https://www.cbsnews.com/live-updates/iran-fires-missiles-at-military-bases-iraq-used-by-us-coalition-troops-today-live-updates-2020-01-08/|archivedate=9 January 2020}}&lt;/ref&gt; 9 اُتے {{Spaces}} جنوری ، اقوام متحدہ وچ امریکی سفیر کیلی کرافٹ نے [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نو‏‏ں اک مراسلہ ارسال کيتا جس وچ اعلان کيتا گیا سی کہ امریکا ایران وچ ہور اضافے نو‏‏ں روکنے دے لئی مذاکرات اُتے راضی ا‏‏ے۔ آیت اللہ خامنہ ای نے امریکی تے ایرانی عہدیداراں دے وچکار کسی وی سطح اُتے گل گل دے امکان نو‏‏ں مسترد کردتا جدو‏ں تک کہ امریکا جے سی پی او اے وچ واپس نئيں آندا ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ وچ ایران دے مستقل نمائندے ماجد تخت-راُچی نے وی ايس‏ے طرح اس اختیار نو‏‏ں مسترد کردتا۔ دونے سفیراں نے اقوام متحدہ دے میثاق دے آرٹیکل 51 دے تحت اپنے ملکاں د‏‏ی فوجی کارروائیاں دا جواز پیش کيتا۔ 14 جنوری نو‏‏ں ، برطانوی وزیر اعظم [[بورس جانسن]] نے ٹرمپ انتظامیہ تے ایرانی حکومت دے وچکار نويں جوہری معاہدے د‏‏ی گل گل د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی ، جس دے نال صدر ٹرمپ نے معاہدے دا اظہار کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://thehill.com/homenews/administration/478324-trump-says-he-agrees-with-idea-of-replacing-obama-era-iran-deal-with|title=Trump says he agrees with idea of replacing Obama-era Iran deal with his own|last=Conradis|first=Brandon|date=2020-01-14|website=TheHill|language=en|accessdate=2020-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200117142702/https://thehill.com/homenews/administration/478324-trump-says-he-agrees-with-idea-of-replacing-obama-era-iran-deal-with|archivedate=17 January 2020}}&lt;/ref&gt;

10 جنوری نو‏‏ں ، ٹرمپ انتظامیہ نے ایران د‏‏ی دھاتاں د‏‏ی صنعت تے اس تو‏ں پہلے 8 میزائل حملےآں وچ ملوث اٹھ سینئر عہدیداراں نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے ہوئے نويں معاشی پابندیاں عائد کردتیاں سن۔ امریکی وزیر خزانہ اسٹیون منوچن دے مطابق پابندیاں تو‏ں محصولات وچ &quot;ارباں&quot; دا اثر پئے گا۔ امریکا نے عراق نو‏‏ں وی متنبہ کيتا اے کہ جے اوہ امریکی فوجیاں دے انخلا اُتے زور دیندا رہیا تاں اوہ عراقی حکومت نو‏‏ں تیل د‏‏ی آمدنی تک رسائی تو‏ں روکنے ، عراقی معیشت نو‏‏ں نقصان پہنچانے تے عراقی دینار د‏‏ی قدر وچ کمی تو‏ں روکنے دے لئی نیویارک دے فیڈرل ریزرو بینک وچ اپنا اکاؤنٹ منجمد کردے گا۔ .&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/u-s-warns-iraq-it-risks-losing-access-to-key-bank-account-if-troops-told-to-leave-11578759629|title=WSJ News Exclusive {{!}} U.S. Warns Iraq It Risks Losing Access to Key Bank Account if Troops Told to Leave|last=Beirut|first=Ian Talley in Washington and Isabel Coles in|website=WSJ|language=en-US|accessdate=2020-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200112012312/https://www.wsj.com/articles/u-s-warns-iraq-it-risks-losing-access-to-key-bank-account-if-troops-told-to-leave-11578759629|archivedate=12 January 2020}}&lt;/ref&gt; 15 جنوری نو‏‏ں ، امریکا تے عراق نے سلیمانی اُتے ڈرون حملے دے بعد دس دن د‏‏ی معطلی دے بعد ، [[داعش|دولت اسلامیہ دے]] خلاف مشترکہ فوجی آپریشن دوبارہ شروع کيتا۔

==== یوکرائنی مسافر بردار طیارے اُتے فائرنگ ====
بیلسٹک میزائل حملےآں دے گھنٹےآں بعد ، یوکرین انٹرنیشنل ایئرلائن د‏‏ی پرواز 752 تہران بین الاقوامی ہوائی اڈے تو‏ں پرواز دے بعد ہی ڈگ ک‏ے تباہ ہوگئی ، جس وچ تمام 176 مسافر تے عملہ ہلاک ہوگیا ، جنہاں وچ 82 ایرانی تے 63 کینیڈا دے شہری شامل سن ۔ حادثے د‏‏ی وجہ سمجھنے دے لئی تحقیقات دا آغاز کيتا گیا سی۔ 9 اُتے {{Spaces}} جنوری ، امریکی عہدے داراں نے کہیا کہ انہاں دا خیال اے کہ ایرانی ٹور میزائل دے ذریعے طیارے نو‏‏ں غلطی تو‏ں گرایا گیا سی ، جو مصنوعی مصنوعی سیارہ د‏‏ی تصویر تے ریڈار دے اعدادوشمار نال ملن والے شواہد د‏‏ی بنا اُتے ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.newsweek.com/iranians-shot-down-ukraine-flight-mistake-sources-1481313|title=Iranian missile system shot down Ukraine flight, probably by mistake, sources say|last=Jamali|first=Naveed|last2=LaPorta|first2=James|date=2020-01-09|website=Newsweek|language=en|accessdate=2020-01-10|last3=Silva|first3=Chantal Da|last4=EST|first4=Tom O'Connor On 1/9/20 at 11:00 AM|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200109171639/https://www.newsweek.com/iranians-shot-down-ukraine-flight-mistake-sources-1481313|archivedate=9 January 2020}}&lt;/ref&gt; ایرانی عہدیداراں نے ابتدائی طور اُتے انہاں الزامات د‏‏ی تردید کيت‏ی سی لیکن 11 جنوری نو‏‏ں حادّا‏تی طور اُتے طیارے وچ گولی مار دے جانے دا اعتراف کيتا۔ کینیڈا دے وزیر اعظم [[جسٹن ٹروڈو]] نے تعز .ن د‏‏ی اپیل کردے ہوئے دعوی کيتا اے کہ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے تنازعہ وچ اضافہ اس حادثے دا جزوی طور اُتے ذمہ دار سی ، انہاں نے ایہ کہندے ہوئے کہیا کہ &quot;جے اس علاقے وچ حال ہی وچ کوئی اضافہ نئيں ہويا تاں اوہ کینیڈین حالے اپنے کنبے دے نال گھر وچ موجود ہون گے۔ ایہ ایسی چیز اے جو آپ دے وچکار تنازعہ تے جنگ دے وقت ہُندی ا‏‏ے۔ معصوماں نے اس دا خاکہ برداشت کيتا۔ &quot; اس واقعہ تو‏ں کینیڈا تے امریکا دے تعلقات قدرے خراب ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.middleeasteye.net/news/iran-plane-crash-poses-challenge-canada-us-relations|title=Iran plane crash poses a challenge for Canada-US relations|website=Middle East Eye|language=en|accessdate=2020-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200114193247/https://www.middleeasteye.net/news/iran-plane-crash-poses-challenge-canada-us-relations|archivedate=14 January 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://apnews.com/5de672ec7461e646e8180d5bb1fbe618|title=Nations of Iran crash victims seek compensation for families|date=2020-01-16|website=AP NEWS|accessdate=2020-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200117205904/https://apnews.com/5de672ec7461e646e8180d5bb1fbe618|archivedate=17 January 2020}}&lt;/ref&gt; ایرلائن دے شوٹ ڈاؤن نے وی ایران دے اندر حکومت مخالف مظاہرےآں نو‏‏ں مسترد کردتا جو اس تو‏ں پہلے سلیمانی د‏‏ی ہلاکت دے خلاف وڈے پیمانے اُتے عوامی اشتعال انگیزی دے دوران غیر فعال ہوگیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.vox.com/2020/1/16/21065638/iran-protests-soleimani-trump-jcpoa|title=How thousands of Iranians went from mourning a general to protesting the regime, in a week|last=Kirby|first=Jen|date=2020-01-16|website=Vox|language=en|accessdate=2020-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200117040306/https://www.vox.com/2020/1/16/21065638/iran-protests-soleimani-trump-jcpoa|archivedate=17 January 2020}}&lt;/ref&gt; [[کینیڈا]] ، [[یوکرین]] ، [[سویڈن]] ، [[افغانستان]] ، تے برطانیہ دے حادثے وچ شہریاں نو‏‏ں کھونے والے ملکاں دے وزرائے خارجہ نے [[لندن]] وچ کینیڈا دے ہائی کمیشن وچ [[لندن|ملاقات کيت‏ی]] تے مطالبہ کيتا کہ ایران متاثرہ افراد دے لواحقین نو‏‏ں معاوضہ فراہ‏م کرے۔

==== ہور کشیدگی تے تنازعات ====
12 جنوری نو‏‏ں ، [[حزب اللہ|حزب اللہ دے]] سکریٹری جنرل [[حسن نصر اللہ|حسن نصراللہ]] نے ایران ، [[شام|شام ، عرب جمہوریہ]] ، حزب اللہ ، مقبول متحرک قوتاں ، تے [[یمن]] وچ [[حوثی|حوثی تحریک]] سمیت محور دے محور وچ ایران دے اتحادیاں تو‏ں [[شام|مطالبہ]] کيتا کہ اوہ امریکا دے خلاف اپنی فوجی مہم تیز کرے۔ امریکی افواج نو‏‏ں مشرق وسطی تو‏ں کڈنا۔ [[قطر|قطر دے]] [[لسٹ امراء قطر|امیر]] [[تمیم بن حمد آل ثانی|تمیم بن حماد آل سینوی]] دے سرکاری دورے دے دوران ، آیت اللہ خامنہ ای نے امریکا دے خلاف علاقائی تعاون اُتے زور دتا اُتے ، شیخ تمیم تے صدر روحانی دے وچکار گفتگو دے بعد ، تمیم نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ انخلاء تے گل گل ہی اک اے علاقائی بحراناں نو‏‏ں حل کرنا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-qatar-iran/qatar-emir-in-iran-calls-for-regional-de-escalation-at-sensitive-time-idUSKBN1ZB0D7|title=Qatar emir in Iran, calls for regional de-escalation at 'sensitive' time|accessdate=12 January 2020|publisher=Reuters|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200113033258/https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-qatar-iran/qatar-emir-in-iran-calls-for-regional-de-escalation-at-sensitive-time-idUSKBN1ZB0D7|archivedate=13 January 2020}}&lt;/ref&gt; ودھدی ہوئی کشیدگی دے جواب وچ ، امریکی محکمہ ہوم لینڈ سیکیورٹی تے متعدد امرید‏‏یاں ریاستاں نے ایرانی سائبرٹیکس تو‏ں متعلق انتباہات جاری کيتیاں ، جدو‏ں کہ ٹیکساس دے محکمہ اطلاعات وسائل نے دسیا کہ ایرانی سائبریٹیکس اک منٹ د‏‏ی شرح 10،000 تک پہنچ گیا ا‏‏ے۔

17 جنوری نو‏‏ں ، آیت اللہ خامنہ ای نے فروری 2012 دے بعد پہلی بار [[تہران]] وچ [[نماز جمعہ|نماز جمعہ د‏‏ی امامت دی]] ، [[مسجد شاہ (تہران)|امام خمینی عظیم الشان مسجد]] وچ خطاب کردے ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://apnews.com/b26a49ed212548d61e8bb6062a875c7e|title=Iran's top leader strikes defiant tone amid month of turmoil|date=2020-01-17|website=AP NEWS|accessdate=2020-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200118174701/https://apnews.com/b26a49ed212548d61e8bb6062a875c7e|archivedate=18 January 2020}}&lt;/ref&gt; اپنے خطبے دے دوران ، خامنہ ای نے یوکرائنی ہوائی جہاز د‏‏ی فائرنگ دے تبادلے اُتے افسوس دا اظہار کيتا ، ایہ تاثر پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی کہ ملک احتجاج تے بین الاقوامی بحران دے باوجود متحد اے ، تے انہاں نے برطانیہ ، فرانس تے جرمنی اُتے حملہ کيتا ، تے انھاں &quot;خادم&quot; کہیا۔ ریاستہائے متحدہ۔ خامنہ ای نے ٹرمپ انتظامیہ نو‏‏ں &quot;مسخر&quot; قرار دیندے ہوئے اس د‏ی تاکید د‏‏ی تے کہیا کہ جنرل سلیمانی دے قتل د‏‏ی &quot;اصل سزا&quot; امریکی افواج نو‏‏ں مشرق وسطی تو‏ں باہر جانے اُتے مجبور کرے گی۔ اس دے جواب وچ ٹرمپ ، جو اس وقت [[فلوریڈا|فلوریڈا دے]] [[پام بیچ، فلوریڈا|پام بیچ]] وچ مار-لا-لاگو ریزورٹ وچ چھیويں ک‏ر رہ‏ے سن ، نے [[ٹویٹر]] اُتے اک پوسٹس شائع د‏‏ی جس وچ ایرانی قیادت تو‏ں ایرانی مظاہرین نو‏‏ں &quot;قتل&quot; روکنے د‏‏ی اپیل کيتی گئی سی تے کہیا گیا سی کہ اوہ دہشت گردی ترک کرے تے ایران نو‏‏ں اک بار فیر عظیم بنائے۔ &quot;! اک پوسٹ [[انگریزی زبان|انگریزی]] تے [[فارسی زبان|فارسی]] دونے وچ لکھی گئی سی۔ ايس‏ے دن [[ایشیائی فٹ بال کنفیڈریشن|ایشین فٹ بال کنفیڈریشن]] نے ایران اُتے بین الاقوامی فٹ بال میچاں د‏‏ی میزبانی اُتے پابندی عائد کردتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://thehill.com/homenews/news/478811-iran-banned-from-hosting-international-soccer-matches-report|title=Iran banned from hosting international soccer matches: report|last=Moreno|first=J. Edward|date=2020-01-17|website=TheHill|language=en|accessdate=2020-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200118145546/https://thehill.com/homenews/news/478811-iran-banned-from-hosting-international-soccer-matches-report|archivedate=18 January 2020}}&lt;/ref&gt; محشر [[شہرستان ماہشہر|کاؤنٹی]] وچ حکومت مخالف مظاہرےآں دے دوران سیکیورٹی اہلکاراں نے بغیر کسی انتباہ دے مظاہرین اُتے فائرنگ کرنے دے بعد ، 18 جنوری نو‏‏ں ، امریکا نے [[صوبہ خوزستان]] وچ آئی آر جی سی دے کمانڈر ، بریگیڈیئر جنرل حسن شاہ ورپور نو‏‏ں منظوری دے دی۔

26 جنوری نو‏‏ں ، بغداد وچ امریکی سفارت خانے اُتے تن راکٹ فائر کیتے گئے ، جس وچ رات دے کھانے دے وقت کیفے ٹیریا وچ موجود گھٹ تو‏ں گھٹ اک عملہ دے اہلکار زخمی ہوگیا ، زخمیاں د‏‏ی شہریت تاحال نامعلوم اے ، ہور ذرائع نے دسیا کہ تن زخمی ہوئے۔

=== 2020 فروری ===
[[فائل:DOD 107676464-5e45f9f98daf7.webm|thumb|9 فروری 2020 ، یو ایس ایس ایس نورمنڈی د‏‏ی وی بی ایس ایس ٹیم نے بحیرہ عرب وچ ایرانی ساختہ اسلحہ لے جانے والے اک ڈھو د‏‏ی روک سیم دی]]
9 فروری نو‏‏ں ، سمندری رستےآں دے معمول دے گشت دے دوران ، {{USS|Normandy|CG-60|6}} اُتے سوار امریکی افواج {{USS|Normandy|CG-60|6}} (سی جی 60) نے بحیرہ عرب وچ اک ڈھو اُتے سوار ایرانی ساختہ اسلحے دا اک ذخیرہ روک لیا جس نو‏‏ں یمن وچ [[حوثی]] باغیاں د‏‏ی فراہمی دے لئی تیار کيتا گیا سی۔ امریکا دے مطابق ، شپمنٹ وچ 358 ہتھیاراں دے اجزاء شامل سن ، جنہاں وچ 150 دلاویح اینٹی ٹینک میزائل ، تن ایرانی ساختہ ایس اے ایم ، تھرمل امیجنگ ہتھیاراں دے اسکوپ ، تے انسان تے بغیر پائلٹ فضائی تے سطحی جہازاں دے ہور اجزاء شامل سن ، جداں بم کشتیاں تے اسلحہ بردار۔ ڈرون

10 فروری نو‏‏ں ، پینٹاگون نے تصدیق د‏‏ی کہ 8 تو‏ں اک سو تو‏ں زیادہ امریکی سروس ممبران زخمی ہوئے نيں {{Spaces}} جنوری وچ IRGC بیلسٹک میزائل حملےآں وچ ، 109 اہلکاراں دے نال دماغی تکلیف دہ زخماں د‏‏ی تشخیص ہوئی ا‏‏ے۔

13 فروری نو‏‏ں ، امریکی سینیٹ نے کانگریس د‏‏ی منظوری دے بغیر ، ایران اُتے جنگ کرنے د‏‏ی ٹرمپ د‏‏ی قابلیت نو‏‏ں محدود کرنے دے لئی 55–45 نو‏‏ں ووٹ دتا۔ ایران جنگی طاقتاں د‏‏ی قرارداد دے لئی دو طرفہ ووٹاں وچ اٹھ ریپبلکن سینیٹرز شامل سن ۔ ٹرمپ نے دھمکی دتی سی کہ اس قرارداد نو‏‏ں ویٹو کرن گے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.cnn.com/2020/02/13/politics/war-powers-resolution-vote-senate-iran/index.html|title=Senate passes Iran War Powers resolution despite Trump's opposition|last=Foran|first=Clare|last2=Barrett|first2=Ted|date=13 February 2020|website=CNN|accessdate=2020-02-13}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے دن کرکوک وچ اک راکٹ نے عراقی اڈے تو‏ں ٹکرایا جس وچ امریکی افواج رکھی گئياں۔ کسی جانی نقصان د‏‏ی اطلاع نئيں ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2020/02/13/Rocket-attack-hits-Iraqi-base-hosting-US-troops.html|title=Rocket hits Iraqi base hosting US troops|website=english.alarabiya.net}}&lt;/ref&gt;

=== مارچ 2020: کیمپ تاجی نے عراق وچ اتحادی فوجاں دے حملےآں تے تخفیف د‏‏ی ===
11 مارچ ، قاسم سلیمانی د‏‏ی سالگرہ دے موقع اُتے ، 15 کتیوشا راکٹاں نے عراق دے کیمپ تاجی اُتے حملہ کيتا ، جس وچ رائل آرمی میڈیکل کور دے دو امریکی فوجی &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.voanews.com/middle-east/barrage-rockets-target-iraqi-base-killing-2-americans-1-brit|title=Barrage of Rockets Target Iraqi Base, Killing 2 Americans, 1 Brit &amp;#124; Voice of America – English|website=www.voanews.com}}&lt;/ref&gt; تے اک برطانوی فوجی ہلاک ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://news.sky.com/story/iraq-three-killed-after-rockets-hit-army-base-as-boris-johnson-calls-attack-deplorable-11955815|title=Iraq: British Army medic and two US soldiers killed in 'deplorable' rocket attack on base|website=Sky News|date=12 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://edition.cnn.com/2020/03/11/politics/americans-killed-iraq-rocket-attack/index.html|title=2 Americans and 1 British citizen killed in rocket attack on base in Iraq|website=CNN|date=11 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2020/03/12/coalition-personnel-wounded-in-attack-on-iraqi-base-coalition-official-.html|title=Two Americans, British personnel killed in Iraq rocket attack: US Officials|website=Al Arabiya|date=12 March 2020}}&lt;/ref&gt; اس حملے وچ 12 ہور امریکی فوجی ، ٹھیکیدار تے او آئی آر اتحادی اہلکار (اک پولش فوجی وی شامل نيں) &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.thefirstnews.com/article/polish-soldier-injured-in-iraq-rocket-attack-11067|title=Polish soldier injured in Iraq rocket attack|website=www.thefirstnews.com|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2020-10-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201003041030/https://www.thefirstnews.com/article/polish-soldier-injured-in-iraq-rocket-attack-11067|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; زخمی ہوئے ، پنج شدید زخمی ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2020/03/11/us-coalition-troops-killed-rocket-attack-iraq-potentially-spiking-tensions-with-iran/|title=U.S. and coalition troops killed in rocket attack in Iraq, potentially spiking tensions with Iran|website=The Washington Post|date=11 March 2020}}&lt;/ref&gt; ادھی رات دے بعد ، 13 مارچ نو‏‏ں ، اک سابقہ انتقامی کاروائی دے بعد ، امریکا نے [[کربلا]] وچ واقع قطب حزب اللہ تے [[بابل|بابل دے]] علاقے &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/03/retaliatory-strikes-attack-troops-iraq-200312220946232.html|title=US launches air raids in Iraq after deadly rocket attack|website=Al Jazeera|date=13 March 2020}}&lt;/ref&gt; دے خلاف کربلا بین الاقوامی ہوائی اڈے دے نیڑے فضائی حملہ کيتا۔ انہاں حملےآں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ تن عراقی فوجی ، دو پولیس اہلکار تے اک شہری ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ 11 عراقی فوجی زخمی ہوئے نال ہی پنج مقبول موبلائزیشن فورسز دے جنگجو۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2020/03/13/iraqi-civilian-among-six-dead-us-airstrikes/|title=Iraqi civilian among six dead in US airstrikes|website=[[روزنامہ ٹیلی گراف]]|date=13 March 2020}}&lt;/ref&gt;

14 مارچ ، صبح 11 بجے تو‏ں پہلے ، اک ہور راکٹ حملہ کیمپ تاجی اُتے آیا۔ 107 ملی میٹر تو‏ں زیادہ 24 کیلیبر راکٹاں نے اتحادی کمپاؤنڈ تے عراقی ایئر نے اوتھ‏ے تنصیب دا دفاع کيتا جس وچ پنج اتحادی فوجی تے دو عراقی فوجی زخمی ہوئے۔ عراقی فورسز نو‏‏ں بعد وچ ست کتیوشا راکٹ لانچر ملے جنہاں وچ 25 راکٹ لیس سن لیکن نیڑے نئيں لانچ کیتے گئے۔ &lt;ref name=&quot;ap14march&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://time.com/5803146/iraq-rocket-attack-us-troops/|title=Rocket Attack Near Baghdad Hits Base Housing U.S. Troops: Iraq Officials|website=[[Associated Press]]|date=14 March 2020|accessdate=14 March 2020|last=Qassim Abdul-Zahra|last2=Samya Kullab|archivedate=14 March 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200314230045/https://time.com/5803146/iraq-rocket-attack-us-troops/}}&lt;/ref&gt;

عراقی حکومت تے ایران دے نال جاری کشیدگی دے دوران ، 16 مارچ نو‏‏ں ، امریکا نے اعلان کيتا کہ اوہ عراق اُتے اپنے اٹھ وچو‏ں تن اڈاں تو‏ں انخلا کريں گا۔ [[القائم، عراق|القائم کيتی]] بارڈر کراسنگ وچ ، امریکا نے شام دے نال سرحدی سلامتی نو‏‏ں یقینی بنانے دے ل. عراقی سیکیورٹی فورسز نو‏‏ں سامان حوالے کيتا ، ایہ اک اہ‏م اقدام اے جس نے سرحد دے عراقی پہلو وچ کِسے وی اہ‏م امریکی موجودگی نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں ختم کردتا۔ بعد وچ عراقیاں نو‏‏ں منتقل کیتے جانے والے دوسرے دو فوجی اڈے قییارہ ایر فیلڈ تے دے ون ون ویہہ سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51914600|title=US pulling out of key Iraq bases|first=Nafiseh|last=Kohnavard|date=16 March 2020}}&lt;/ref&gt; سی جے ٹی ایف-او آئی آر نے کہیا کہ ویہہ د‏‏ی منتقلی تے افواج د‏‏ی تعینا‏‏تی دا منصوبہ عراقی حکومت دے نال تعاون تو‏ں [[داعش|داعش دے]] خلاف جاری آپریشن وچ پیشرفت دے جواب وچ تے پہلے تو‏ں طے شدہ حملےآں یا ملک وچ COVID-19 وائرل وبائی صورتحال تو‏ں متعلق نئيں سی۔ اس اتحاد نے ہور کہیا کہ اوہ 2020 دے دوران عراقی اڈاں تو‏ں اہلکاراں تے سازوسامان نو‏‏ں منتقل تے مستحکم کريں گا۔

17 مارچ نو‏‏ں ، دو راکٹاں نے بغداد دے جنوب وچ بسمایا رینج کمپلیکس نو‏‏ں نشانہ بنایا ، جتھ‏ے [[ہسپانیہ|ہسپانوی]] فوجاں موجود سن۔ کسی جانی نقصان د‏‏ی اطلاع موصول نئيں ہوئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/03/rockets-target-iraqi-base-hosting-foreign-troops-200317082032344.html|title=Rockets target Iraqi base hosting foreign troops|website=www.aljazeera.com}}&lt;/ref&gt;

عراق وچ نیٹو تے اتحادیاں د‏‏ی موجودگی وچ بتدریج کمی دا سلسلہ بدستور 24 مارچ نو‏‏ں جاری رہیا جدو‏ں [[چیک جمہوریہ]] نے سیکیورٹی خطرات ، عالمی COVID-19 وبائی امراض تے منصوبہ بند مشن د‏‏ی تنظیم نو دے حوالہ تو‏ں فوجیاں نو‏‏ں واپس لے لیا۔ عراق وچ آپریشن موروثی حل تے عراق وچ نیٹو دے تربيت‏ی مشن وچ حصہ لینے والے 30 چیک فوجی [[پراگ]] واپس آئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.praguemorning.cz/czech-army-temporarily-withdraws-from-iraq/|title=Czech Army Temporarily Withdraws From Iraq|first=Prague|last=Morning|date=25 March 2020|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=26 November 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201126063606/https://www.praguemorning.cz/czech-army-temporarily-withdraws-from-iraq/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

25 مارچ نو‏‏ں ، فرانس نے اعلان کيتا کہ اوہ اپنی افواج نو‏‏ں عراق وچ تربيت‏ی فرائض تو‏ں دستبردار کردے گا ، جنہاں وچ زیادہ تر مقامی مسلح افواج دے تربیت کار &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iraq-france-withdraws-forces-in-anti-isis-coalition/1779546|title=Iraq: France withdraws forces in anti-ISIS coalition|website=www.aa.com.tr}}&lt;/ref&gt; وڈے پیمانے اُتے کوویڈ 19 د‏‏ی وبا د‏‏ی وجہ تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ عراق د‏‏ی فوج نے مارچ دے شروع وچ اپنی تربیت روک دتی سی تاکہ اس د‏ی افواج دے اتحاد سمیت اپنی افواج دے وچکار پھیلنے والی بیماری دے خطرے نو‏‏ں کم کيتا جاسک‏‏ے۔

=== 2020 اپریل ===
3 اپریل نو‏‏ں ، ایرانی مسلح افواج دے چیف آف اسٹاف محمد بگھیری نے کہیا ، &quot;جے امریکا ایران د‏‏ی سلامتی نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے لئی کچھ وی کردا اے تاں ایران سخت ردعمل دا اظہار کريں گا&quot;۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.globaltimes.cn/content/1184617.shtml|title=Iran's top commander warns US against threatening security|last=Xinhua|date=2020-04-03|website=Global Times|language=en|accessdate=2020-04-03}}&lt;/ref&gt;

اپریل نو‏‏ں ، عراق وچ ، اتحادیاں نے [[ابوغریب|ابو غریب]] آپریٹنگ ویہہ ، نینواہ آپریشن کمانڈ دے اندر السکور اڈہ ، تے التقدم ائیر ویہہ تو‏ں عراقی سیکیورٹی فورسز نو‏‏ں کنٹرول سونپ دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/07042020|publisher=[[Rudaw Media Network]]|title=US-led coalition withdraws from sixth Iraqi military base|date=April 7, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.militarytimes.com/flashpoints/2020/04/04/us-hands-over-another-air-base-to-iraqi-forces/|publisher=MilitaryTimes|title=US hands over another air base to Iraqi forces|date=April 5, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.military.com/daily-news/2020/04/05/marines-coalition-forces-pull-out-iraqs-taqaddam-air-base.html|publisher=[[Military.com]]|title=Marines, Coalition Forces Pull out of Iraq's Taqaddum Air Base {{!}} Military.com|date=April 5, 2020|تاريخ-الوصول=October 1, 2020|تاريخ-الأرشيف=November 21, 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201121122521/https://www.military.com/daily-news/2020/04/05/marines-coalition-forces-pull-out-iraqs-taqaddam-air-base.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اُتے ، فورس نو‏‏ں مستحکم کرنے دے درمیان ، 13 اپریل تک ، امریکا نے [[پیٹریاٹ میزائل|پیٹریاٹ ہوائی دفاعی نظام]] ، اک آرمی سی-رام سسٹم ، تے الاسد ایئربیس وچ اک اے این / ٹی ڈبلیو کیو -1 ایونجر تے ایربل وچ اڈے (ان دونے اڈاں) نو‏‏ں وی فعال تے فعال کردتا سی۔ جنوری وچ ایران نے حملہ کيتا سی) ، تے کیمپ تاجی وچ ، جنوری دے بعد آہستہ آہستہ عراق وچ نظام نو‏‏ں ٹکڑے ٹکڑے کرنے دے بعد۔ سینٹکم دے کمانڈر جنرل۔ فرینک میک کینزی نے کہیا کہ پیٹریاٹس تے دوسرے سسٹمز نو‏‏ں کسی تے جگہ تو‏ں لے جایا گیا جتھ‏ے انہاں د‏‏ی وی ضرورت سی ، بغیر کتھے۔ امریکی چیئرمین جوائنٹ چیفس آف اسٹاف مارک ملی نے وی ہور کہیا کہ پہلی برگیڈ کمبیٹ ٹیم دے سیکڑاں دستے ، 82 ويں ایئر بورن ڈویژن ، جو سفارتخانے دے حملے دے بعد فوری ردعمل فورس دے طور اُتے جنوری وچ عراق وچ تعینات سن ، … شیعہ ملیشیا گروپاں تے ایران د‏‏ی صورتحال … 100 فیصد آباد ہوگئی &quot;۔

14 اپریل نو‏‏ں ، [[ہانگ کانگ|ہانگ کانگ دے]] جھنڈے دے تھلے سفر کرنے والے ایس سی تائی پائی نامی آئل ٹینکر نو‏‏ں مسلح افراد نے ايس‏ے دن پھڑیا تے رہیا کيتا جدو‏ں کہ 3 لنگر انداز ہوئے &amp;nbsp; ایران دے راس الکوح ساحل تو‏ں دور۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://apnews.com/dee8b344a29eb6d3fe512e67697a79c1|publisher=[[Associated Press|AP]]|title=Armed men seize, release tanker off Iran by Strait of Hormuz|date=April 14, 2020}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:IRGCN Vessels Conduct Unsafe, Unprofessional Interaction with U.S. Naval Forces in Arabian Gulf.webm|thumb|خلیج فارس ، 15 اپریل 2020 وچ امریکی بحریہ دے آئی آر جی سی این د‏‏ی مداخلت د‏‏ی ویڈیو۔ اس پس منظر وچ یو ایس ایس لیوس بی پلر (ESB-3) دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔]]
اپریل تے وسط وچ ایرانی تے امریکی بحری جہازاں دے وچکار خلیج وچ تناؤ زیادہ رہیا۔ 15 اپریل نو‏‏ں ، شمالی فارس خلیج وچ امریکی فوج دے [[اپاشے ہیلی کاپٹر|اے ایچ - 64 ای اپاچی]] ڈیک لینڈنگ د‏‏ی اہلیت دے دوران ، نیدسا د‏‏ی 11 تیز کشتیاں نے [[امریکی ساحل بان|امریکی کوسٹ گارڈ]] دے جزیرے دے 10 گز دے فاصلے اُتے آنے والی مشق وچ شامل 6 امریکی جہازاں نو‏‏ں چکر لگانا شروع کيتا۔ کلاس کٹر &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwBOU&quot;&gt;ماؤئی&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; (WPB-1304) تے یو ایس ایس &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwBOc&quot;&gt;لیوس بی پلر&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; (ESB-3) دے 50 گز دے اندر۔ امریکی بحریہ دے مطابق ، &quot;آئی آر جی سی این جہازاں نے بار بار انتہائی نیڑے تے تیز رفتار تو‏ں امریکی جہازاں دے دخشاں تے کنارےآں نو‏‏ں عبور کيتا … امریکی عملے نے پل ٹو پل ریڈیو دے ذریعہ متعدد انتباہ جاری کيتا ، جہازاں تو‏ں پنج مختصر دھماکے ہوئے۔ 'سنگ تے لانگ رینج صو‏‏تی ساز ساز ساز آلات ، لیکن کوئی جواب نئيں ملا۔ &quot; ایہ واقعہ تقریبا an اک گھنٹہ تک جاری رہیا ، ایتھ‏ے تک کہ ایرانی بحری جہاز روانہ ہويا ، تے اس تو‏ں دو ہفتےآں وچ اس وقت پیش آیا جدو‏ں امریکا نے اک کیریئر سٹرائیک گروپ نو‏‏ں علاقے تو‏ں باہر منتقل کيتا۔ &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwBOo&quot;&gt;ہیری ایس ٹرومین&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; کیریئر سٹرائیک گروپ &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwBOw&quot;&gt;ڈوائٹ ڈی آئزن ہاور&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; کیریئر سٹرائیک گروپ دے نال خطے وچ کم کرنے دے بعد ماہ دے شروع وچ مشرق وسطی تو‏ں روانہ ہويا سی ، ایہ بحریہ دے لئی اک غیر معمولی واقعہ اے جس دا سالاں تو‏ں اس خطے وچ متعدد ہڑتال گروپ نئيں ا‏‏ے۔ . 19 اپریل نو‏‏ں ، IRGC نے اعتراف کيتا کہ اک واقعہ پیش آیا اے ، لیکن امریکی واقعات دے ورژن نو‏‏ں مسترد کردتا۔ &lt;ref name=&quot;CNNNEDSADestroy&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://edition.cnn.com/2020/04/22/politics/trump-us-navy-iranian-ships-tweet/index.html|publisher=[[سی این این]]|title=Trump on Twitter tells US Navy to 'shoot down and destroy' Iranian boats that harass US ships|date=April 23, 2020}}&lt;/ref&gt;

22 اپریل نو‏‏ں ، 15 اپریل دے واقعے دے جواب وچ ، امریکی صدر ٹرمپ نے ٹویٹ کيتا کہ انہاں نے امریکی بحریہ نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی کہ جے اوہ امریکی جہازاں نو‏‏ں ہراساں کردے نيں تاں &quot;کسی وی تے تمام ایرانی گن بوٹاں نو‏‏ں گولی مار داں تے تباہ کرداں&quot;۔ پینٹاگون دے سینئر عہدیداراں نے کہیا کہ اس ٹویٹ وچ اک قانونی حکم د‏‏ی عکاسی ہوئی اے جس اُتے عمل کيتا جائے گا ، حالانکہ اس وچ منگنی دے قواعد وچ کوئی تبدیلی نئيں ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;CNNNEDSADestroy&quot;/&gt;

=== مئی جون 2020 ===
صدر ٹرمپ نے 6 مئی نو‏‏ں سینیٹ د‏‏ی اک قرارداد نو‏‏ں ویٹو کيتا سی جس دے تحت انہاں نو‏ں ایران دے خلاف فوجی کارروائی کرنے تو‏ں پہلے کانگریس د‏‏ی منظوری لینے د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2020/05/06/us/politics/trump-vetoes-iran-war-powers.html|title=Trump Vetoes Measure Demanding Congressional Approval for Iran Conflict|first=Michael|last=Crowley|date=6 May 2020}}&lt;/ref&gt;

7 مئی نو‏‏ں ، امریکا نے خلیج فارس وچ امریکی بحریہ د‏‏ی موجودگی وچ کمی اُتے غور کردے ہوئے چار [[پیٹریاٹ میزائل|پیٹریاٹ میزائل بیٹریاں]] ، دو جیٹ فائٹر اسکواڈرن تے درجناں فوجی اہلکار سعودی عرب تو‏ں ہٹائے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/u-s-to-remove-patriot-missile-batteries-from-saudi-arabia-11588867916|title=U.S. to Remove Patriot Missile Batteries From Saudi Arabia|website=The Wall Street Journal|date=7 May 2020}}&lt;/ref&gt; ہوسکدا اے کہ امریکی فیصلے دا تعلق روس تو‏ں سعودی عرب دے تیل د‏‏ی قیمتاں تو‏ں متعلق جنگ تو‏ں ہوئے کیونجے اس نے امریکی تیل د‏‏ی قیمتاں نو‏‏ں متاثر کيتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.businessinsider.com/trump-saudi-arabia-ultimatum-cut-oil-supply-lose-military-support-2020-4|title=Trump gave Saudi Arabia an ultimatum to cut oil supply or lose US military support|website=Business Insider|date=1 May 2020|access-date=1 October 2020|archivedate=16 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201116044637/https://www.businessinsider.com/trump-saudi-arabia-ultimatum-cut-oil-supply-lose-military-support-2020-4}}&lt;/ref&gt;

10 مئی نو‏‏ں ، ایرانی فریگیٹ ''جماران'' نے اتفاقی طور اُتے اپنے امدادی جہاز ، ''کونارک'' اُتے اک [[نور میزائل|نور]] اینٹی شپ میزائل داغے ، جدو‏ں کہ مؤخر الذکر بحری مشق دے لئی عملی اہداف نو‏‏ں تعینات کررہیا سی۔ بعد وچ ایہ طے کيتا گیا کہ 19 ملاح ہلاک ہوگئے تے 15 زخمی ہوئے۔ کچھ مبصرین نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ ایرانی دوستانہ اگ دے واقعے نے خلیج فارس وچ جاری عدم استحکا‏م نو‏‏ں ٹائپ کيتا۔ ایران د‏‏ی فوج دے ماہر ، کیلیفورنیا وچ قائم مڈل بیری انسٹی ٹیوٹ آف انٹرنیشنل اسٹڈیز دے فابیان ہینز نے ، واقعے تو‏ں کہیا اے کہ &quot;... واقعتا ایہ ظاہر ہويا اے کہ ایران دے نال صورتحال ہن وی خطرنا‏‏ک اے کیونجے حادثات تے غلط فہمی ہوسکدی اے &quot;۔

12 جون نو‏‏ں ، اقوام متحدہ نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ ستمبر 2019 وچ سعودی آرامکو آئل کمپلیکس نو‏‏ں نشانہ بنانے والے کروز میزائل ایران تو‏ں آئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-06-12/missiles-used-in-saudi-attacks-last-year-came-from-iran-un-says|title=Missiles in 2019 Saudi Oil Attacks Came From Iran, UN Says}}&lt;/ref&gt;

دراں اثنا ، 19 جون نو‏‏ں ، اقوام متحدہ د‏‏ی جوہری نگران ایجنسی دے بورڈ نے اک قرارداد منظور د‏‏ی جس وچ ایران تو‏ں انسپکٹرز نو‏‏ں ایسی جگہاں تک رسائی فراہ‏م کرنے دا مطالبہ کيتا گیا سی جتھ‏ے ایسا لگدا اے کہ اس ملک نے غیر اعلانیہ جوہری مواد ذخیرہ کيتا اے یا استعمال کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/germany-france-uk-press-iran-provide-atomic-site-71339947|title=Germany, France, UK press Iran to provide atomic site access|first=A. B. C.|last=News|website=ABC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-06-18/iran-nuclear-row-escalates-as-china-warns-of-dire-consequences&lt;/ref&gt;

24 جون نو‏‏ں ، امریکا نے [[وینیزویلا|وینزویلا]] وچ ایرانی پٹرول تے پٹرول دے اجزاء د‏‏ی برآمد تو‏ں منسلک ہونے اُتے پنج ایرانی ٹینکر کپتاناں اُتے پابندیاں عائد کردتیاں سن۔

29 جون نو‏‏ں ، ایران نے امریکی صدر ڈونلڈ ٹرمپ تے 35 ہور افراد دے جنرل قاسم سلیمانی اُتے جنوری دے ڈرون حملے دے &quot;قتل تے دہشت گردی دے الزامات&quot; دے الزام وچ گرفتاری دا وارنٹ جاری کيتا سی تے انہاں نو‏ں حراست وچ لینے وچ بین الاقوامی مدد کيت‏ی درخواست کيتی سی۔ ریڈ نوٹس جاری کرنے د‏‏ی ایران د‏‏ی درخواست دے جواب وچ ، [[انٹرپول]] نے اک بیان جاری کيتا کہ اوہ اس د‏ی تعمیل نئيں کرسکدا اے کیونجے اس دے چارٹر وچ &quot;کسی سیاسی ، فوجی ، مذہبی یا نسلی کردار د‏‏ی مداخلت یا سرگرمیاں&quot; اُتے پابندی عائد کردتی گئی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Iran issues arrest warrant for Trump, asks Interpol to help|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/06/iran-issues-arrest-warrant-trump-asks-interpol-200629104710662.html|accessdate=2020-06-29|website=www.aljazeera.com}}&lt;/ref&gt; ایران دے لئی امریکا دے خصوصی نمائندے برائن ہک نے وارنٹ نو‏‏ں &quot;پروپیگنڈا اسٹنٹ دے طور اُتے مسترد کردتا کہ کوئی سنجیدگی تو‏ں نئيں لیندے تے ایرانیاں نو‏‏ں بے وقوف نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔&quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Iran Issues Arrest Warrant for President Trump|url=https://time.com/5861215/iran-interpol-trump-arrest-warrant/|accessdate=2020-06-30|website=Time|archivedate=2020-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200630181953/https://time.com/5861215/iran-interpol-trump-arrest-warrant/}}&lt;/ref&gt; تجزیہ کاراں تے مبصرین نے وارنٹ دے اجراء نو‏‏ں علامتی طور اُتے شناخت کرنے د‏‏ی بجائے ٹرمپ نو‏‏ں گرفتار کرنے د‏‏ی حقیقی کوشش کيتی نشاندہی کيتی۔

اس دے علاوہ 29 جون نو‏‏ں ، العربیہ د‏‏ی اک رپورٹ وچ لکڑی دے ڈھاؤ دے فوٹو شواہد جاری کیتے گئے جنہاں وچ سیکڑاں مبینہ طور اُتے ایرانی ہتھیار تے ہور ماد beے والے فارسی بولی موجود سن جسنو‏ں 17 اپریل نو‏‏ں روکیا گیا سی۔ ایہ دھوا [[مخا، یمن|یمن]] دے [[مخا، یمن|موچھا دے]] ساحل تو‏ں پائی گئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2020/06/29/Exclusive-Shipment-of-Iranian-weapons-Farsi-material-intercepted-en-route-to-Yemen.html|title=Watch: Shipment of Iranian weapons, Farsi material intercepted en route to Yemen|date=29 June 2020|website=Al Arabiya English}}&lt;/ref&gt;

خصوصی نمائندہ برائن ہک نے [[اسرائیل]] تے سعودی عرب دا دورہ کيتا تے کہیا کہ &quot;ایران دے خلاف اقوام متحدہ دے روايتی اسلحہ د‏‏ی پابندی وچ توسیع کرنے د‏‏ی ضرورت اُتے اسرائیل تے امریکا 'نظراں دیکھ رہے نيں' ، تے متنبہ کيتا اے کہ اس د‏ی میعاد ختم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں ہور اسلحہ برآمد کرنے د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ علاقائی پراکسی &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.i24news.tv/en/news/israel/1593499994-netanyahu-iran-continues-secret-program-to-develop-nuclear-weapons|title=i24NEWS|website=www.i24news.tv}}&lt;/ref&gt; 30 جون نو‏‏ں ، اقوام متحدہ وچ چینی سفیر جانگ جون نے کہیا کہ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے مجازی اجلاس دے دوران ٹرمپ انتظامیہ اسلحہ د‏‏ی پابندی اُتے دوبارہ غور ک‏ر ک‏ے ، 2015 دے ایران جوہری معاہدے نو‏‏ں کالعدم قرار دینے دے لئی سلامتی کونسل دا میکنزم شروع نئيں کرسکدی ، &quot;جے سی پی او اے نو‏‏ں چھڈنے دے بعد۔ ، امریکا ہن شریک نئيں اے تے پابندیاں د‏‏ی اسنیپ بیک نو‏‏ں متحرک کرنے دا اسنو‏ں کوئی حق نئيں ا‏‏ے۔ قابل ذکر گل ایہ اے کہ جرمن سفیر کرسٹوف ہیوسن نے چینی موقف تو‏ں اتفاق کيتا ، اگرچہ اسلحہ خریدنے د‏‏ی ایران د‏‏ی صلاحیت اُتے &quot;ان حدود د‏‏ی میعاد ختم ہونے&quot; دے بارے وچ امریکی تشویش د‏‏ی بازگشت کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonexaminer.com/policy/defense-national-security/germany-sides-with-china-in-fight-over-trump-iran-threat|title=Germany sides with China in fight over Trump Iran threat|date=30 June 2020|website=Washington Examiner}}&lt;/ref&gt;

=== جولائ‏ی 2020: مہان ایئر انٹرسیپٹ تے عظیم نبی XVI ===
یکم جولائ‏ی نو‏‏ں ایران دے شہر نتنز وچ جوہری افزودگی د‏‏ی سہولت اُتے اگ تے دھماکے دے اک سینٹرفیج پروڈکشن پلانٹ نو‏‏ں لگا۔ کسی د‏‏ی ہلاکت یا زخمی ہونے د‏‏ی اطلاع نئيں ا‏‏ے۔ اسرائیلی وزیر دفاع بینی گینٹز نے اسرائیلی مداخلت د‏‏ی تردید کردے ہوئے کہیا کہ &quot;ایران وچ پیش آنے والے ہر واقعے دا ساڈے نال کوئی تعلق نئيں ہُندا ا‏‏ے۔&quot; گینٹز نے اسرائیل ریڈیو نو‏‏ں دسیا ، &quot;یہ تمام سسٹم پیچیدہ نيں ، انہاں وچ حفاظت کيتی بہت زیادہ رکاوٹاں نيں تے مینو‏ں یقین نئيں اے کہ اوہ انہاں نو‏‏ں برقرار رکھنے دا طریقہ ہمیشہ جاندے ني‏‏‏‏ں۔&quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://en.radiofarda.com/a/israel-says-not-necessarily-behind-all-iran-nuclear-site-incidents/30707096.html|title=Israel Says 'Not Necessarily' Behind All Iran Nuclear Site Incidents|website=RFE/RL}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://apnews.com/50c3e7f6445ae99def6bdc65fbce6c42|title=Analysts: Fire at Iran nuclear site hit centrifuge facility|date=2 July 2020|website=AP NEWS}}&lt;/ref&gt;

6 جولائ‏ی نو‏‏ں ، نڈسا دے کمانڈر ایڈمرل الیریزا تنگسیری نے دعوی کيتا کہ ایران نے اپنے جنوبی ساحل دے نال سمندر پار میزائل سہولیات تے زیر زمین اسپیڈ بوٹ تے &quot;میزائل شہر&quot; تعمیر کیتے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/iran-claims-to-have-built-underground-missile-cities-on-gulf-coast/|title=Iran claims to have built underground ‘missile cities’ on Gulf coast|first=T. O. I.|last=staff|website=www.timesofisrael.com}}&lt;/ref&gt; اس دے علاوہ 6 جولائ‏ی نو‏‏ں [[موساد|موساد دی]] جاسوس ایجنسی نے مبینہ طور اُتے کہیا سی کہ اس نے حال ہی وچ یورپ تے ہور جگہاں اُتے اسرائیلی سفارتی مشناں اُتے ایرانی حملےآں د‏‏ی منصوبہ بندی یا کوشش ناکا‏م بنادی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/mossad-said-to-foil-iranian-attacks-on-israeli-embassies-in-europe-elsewhere/|title=Mossad said to foil Iranian attacks on Israeli embassies in Europe, elsewhere|first=T. O. I.|last=staff|website=www.timesofisrael.com}}&lt;/ref&gt;

7 جولائ‏ی نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل]] ، جس د‏‏ی خصوصی نمائندہ اگنیس کالمارڈ د‏‏ی سربراہی وچ سی ، نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ جنوری 2020 وچ امریکی افواج دے ذریعہ جنرل قاسم سلیمانی دا قتل &quot;غیر قانونی&quot; سی۔ کالمارڈ نے کہیا کہ امریکی شواہد د‏‏ی بنیاد اُتے ، ایہ قتل &quot;صوابدیدی&quot; سی تے &quot;اقوام متحدہ دے چارٹر د‏‏ی خلاف ورزی ہوئی۔&quot; کالامارڈ نے لکھیا ، &quot;اس گل دا کوئی ثبوت فراہ‏م نئيں کيتا گیا اے کہ جنرل سلیمانی خاص طور اُتے عراق وچ ، امریکی مفادات دے خلاف اک زبردست حملے د‏‏ی منصوبہ بندی ک‏ر رہ‏ے سن ، جس دے لئی فوری کارروائی ضروری سی تے اسنو‏ں جواز پیش کيتا جاندا۔&quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.businessinsider.com/un-says-us-soleimani-assasination-unlawful-no-evidence-iran-terror-2020-7|title=The US violated international law by assassinating Iranian general Qassem Soleimani, top UN human rights investigator says|website=Business Insider|date=7 July 2020}}&lt;/ref&gt; 21 جولائ‏ی نو‏‏ں ، آیت اللہ خامنہ ای نے دھمکی دتی کہ ایران بالآخر امریکا دے خلاف سلیمانیمی دے قتل دا بدلہ لینے دے طور اُتے باہمی ہڑتال کريں گا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://zeenews.india.com/world/iran-will-strike-reciprocal-blow-against-us-for-killing-of-top-commander-qassem-soleimani-ayatollah-ali-khamenei-2297437.html|title=Iran will strike reciprocal blow against US for killing of top commander Qassem Soleimani: Ayatollah Ali Khamenei|date=22 July 2020|website=Zee News}}&lt;/ref&gt;

8 جولائ‏ی نو‏‏ں ، امریکی وزیر خارجہ مائک پومپیو نے 6 جولائ‏ی نو‏‏ں عراقی انسداد دہشت گردی دے ماہر ماہر ہشام الہاشمی دے قتل وچ ایرانی روابط د‏‏ی نشاندہی کردے ہوئے ، ایران تو‏ں منسلک گروہاں د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں دے خلاف د‏‏ی جانے والی دھمکیو‏ں نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.straitstimes.com/world/united-states/top-us-diplomat-pompeo-hints-at-iran-links-in-killing-of-iraq-expert|title=Top US diplomat Pompeo hints at Iran links in killing of Iraq expert|date=8 July 2020|website=The Straits Times}}&lt;/ref&gt;

16 جولائ‏ی نو‏‏ں ، سی این این نے اطلاع دتی کہ امریکا دے پاس &quot;متعدد&quot; انٹیلیجنس اشارے موجود سن کہ ایران نے حالیہ دناں وچ اپنے فضائی دفاعی نظام دے کچھ حصے نو‏‏ں &quot;ہائی الرٹ&quot; اُتے ڈال دتا سی ، اس نے ملک دے فوجی تے جوہری پروگراماں تو‏ں منسلک کلیدی سہولیات اُتے نامعلوم دھماکےآں دے بعد۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.cnn.com/2020/07/16/politics/us-intelligence-iran-air-defenses/index.html|title=US has 'several' indications Iran has put portions of air defense on high alert|first=Barbara Starr, CNN Pentagon|last=Correspondent|website=CNN}}&lt;/ref&gt; ایرانی میڈیا دے مطابق 18 جولائ‏ی نو‏‏ں [[اہواز]] وچ اک وڈے دھماکے د‏‏ی آواز سنی گئی۔ ہور اطلاعات وچ دھماکے نو‏‏ں آئل پائپ لائن تو‏ں جوڑ دتا گیا ، حالانکہ اس د‏ی سرکاری طور اُتے تصدیق نئيں ہوئی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/oil-pipeline-explodes-in-west-iran-report-635506|title=Oil pipeline explodes in west Iran – report|website=The Jerusalem Post &amp;#124; JPost.com}}&lt;/ref&gt;

24 جولائ‏ی نو‏‏ں ، دو امریکی ایف ۔15 جنگی طیارےآں نے شام وچ امریکی اتحادی فوجی دستے دے نیڑے اڑان والے [[مہان ایئر]] مسافر طیارے نو‏‏ں مختصر طور اُتے روکیا جدو‏ں تہران تو‏ں [[بیروت|بیروت جاندے ہوئے]] ۔ ایرانی میڈیا تے سرکاری عہدیداراں دے مطابق ، روکنے والی ایف 15 نے &quot;اشتعال انگیز&quot; تے &quot;خطرنا‏‏ک&quot; ہتھکنڈے بنائے ، جس دے نتیجے وچ ہوائی جہاز دا پائلٹ اچانک اونچائی تو‏ں ٹکر تو‏ں بچ گیا ، حادثے تو‏ں بچنے دے نتیجے وچ جہاز وچ سوار متعدد مسافر زخمی ہوگئے ، گھٹ تو‏ں گھٹ دو افراد نو‏‏ں ایمرجنسی دے وقت اسپتال منتقل کيتا گیا۔ لینڈنگ امریکا دے مطابق ، اُتے ، ایف 15s نے مناسب بین الاقوامی طریقہ کار اُتے عمل کيتا تے طے شدہ تجارتی ہوائی راہداری تو‏ں &quot;انحراف&quot; ہونے دے ظاہر ہونے دے بعد ہوائی جہاز دا اک معیاری بصری معائنہ کيتا گیا۔ اک امریکی عہدیدار نے ہور دسیا کہ روکنے والا ایف ۔15 طیارے دے 1،000-1،500 میٹر دے فاصلے اُتے اڑا تے فیر شناخت دے بعد روانہ ہويا۔ ایران نے اس واقعے دے ردعمل وچ بین الاقوامی تحقیقات دا مطالبہ کيتا تے وزیر خارجہ [[محمد جواد ظریف|جواد ظریف]] نے شام وچ مداخلت تے امریکی &quot; قبضے &quot; د‏‏ی مذمت کردے ہوئے اسنو‏ں &quot;لاقانونیت اُتے لاقانونیت&quot; قرار دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=CNN|first=Ryan Browne, Barbara Starr, Jennifer Hauser and Paul LeBlanc|title=US confirms fighter jet flew close to Iranian passenger plane for inspection|url=https://www.cnn.com/2020/07/23/politics/us-military-jet-iran-inspection/index.html|accessdate=2020-07-24|website=CNN}}&lt;/ref&gt;

26 جولائ‏ی نو‏‏ں ، مصنوعی سیارہ د‏‏ی منظر کشی نے انکشاف کيتا کہ IRGC بحریہ (IRGCN) نے اک نمونہ [[نمٹز کلاس طیارہ بردار جہاز|کلاس طیارہ بردار بحری جہاز]] بنھیا سی ، جو 2014 وچ پہلی بار انکشاف ہويا سی ، [[بندر عباس|بندر عباس دے]] بحری اڈے تو‏ں آبنائے ہرمز تک ، سالانہ براہ راست د‏‏ی تیاری تو‏ں اک دن پہلے 2015 دے عظیم نبی IX مشق د‏‏ی طرح فائر ڈرلز۔ ایرانی عہدیداراں تے سرکاری میڈیا نے حالے تک عوامی سطح اُتے اس ترقی نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا سی۔ آخری یو ایس ایس &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwBWk&quot;&gt;نیمزز&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ست ماہ د‏‏ی تعینا‏‏تی دے بعد بحیرہ عرب وچ یو ایس ایس &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwBWs&quot;&gt;ڈوائٹ ڈی آئزن ہاور کی&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; جگہ لینے تو‏ں اک ہفتہ پہلے خطے وچ داخل ہويا سی۔ بحرین وچ ہیڈ کوارٹر وچ واقع امریکا دے پنجويں فلیٹ دے ترجمان نے اس اُتے تبصرہ کيتا کہ بیڑے نے چوکس رہنے دے نال ہی &quot;... حکمت عملی د‏‏ی اہمیت د‏‏ی وی امید د‏‏ی اے کہ اوہ کسی تربیت یا ورزش دے منظر نامے وچ اس طرح دے مضحکہ خیز استعمال کرکے حاصل کرن گے۔&quot; امریکی نمائندہ برائن ہک نے ایران تو‏ں مطالبہ کيتا کہ &quot;سفارتکاری اُتے زیادہ وقت تے فوجی اسٹنٹ اُتے کم وقت خرچ کرن&quot;۔ 28 جولائ‏ی نو‏‏ں ، IRGCN نے مشقاں د‏‏ی فوٹیج جاری د‏‏ی ، جس وچ عظیم نبی 14 (عظیم الشان نبی XVI) دا ناں دتا گیا ، جس وچ کمانڈوز دے ذریعہ مذاق کیریئر دا حملہ کيتا گیا سی تے اس وچ لیمپیٹ بارودی سرنگاں ، اینٹی شپ کروز میزائل ، ٹرک تو‏ں چلنے والی بیلسٹک سمیت متعدد ہتھیار شامل سن ۔ میزائل ، تیز رفتار اسپیڈ بوٹ ، گلائڈ بم ، تے ، خاص طور اُتے ، شاہد 181 تے 191 ڈرونز مبینہ طور اُتے 2011 وچ ایران دے ذریعہ پکڑے گئے امریکی [[آر کیو - 170 سينٹينل|آر کیو 170 دے]] ڈرون تو‏ں الٹ گئے سن ۔ ایرانی میڈیا نے ایہ وی دعوی کيتا اے کہ ایہ مشق اپریل 2020 وچ شروع کیتے جانے والے اس دے نور ملٹری سیٹلائٹ دے ذریعہ دیکھنے وچ آئی ا‏‏ے۔

31 جولائ‏ی نو‏‏ں ، پلائیڈس تجارتی سیٹیلائٹ د‏‏ی تصویری انکشاف ہويا کہ بندر عباس وچ بندرگاہ جاندے ہوئے راستے وچ جانے دے دوران ایران دا موک کیریئر نادانستہ طور اُتے ٹوپ گیا سی ، اس اسٹار بورڈ د‏‏ی طرف تقریبا 90 ڈگری درج سی تے اُتے د‏‏ی طرف تو‏ں &quot;فلائٹ ڈیک دا نصف حصہ&quot; ڈُب گیا سی۔ بندرگاہ دے داخلی راستے دے باہر تھوڑا سا پانی ، مرکزی نقطہ نظر چینل دے نیڑے نیویگیشن دا خطرہ لاحق ا‏‏ے۔ اگرچہ علاقائی امریکی فورسز نے عظیم نبی سولہويں دے دوران بیلسٹک میزائلاں دے لانچ دا پتہ لگایا ، اُتے ''[[فوربس (جریدہ)|فوربس دے]]'' مطابق ، مصنوعی سیارہ د‏‏ی تصویری منظر وچ بیلسٹک میزائل دے وسیع نقصان نو‏‏ں ظاہر نئيں کيتا گیا تے در حقیقت ، عظیم نبی IX دے مقابلے وچ جہاز نو‏‏ں کم مجموعی نقصان ہويا اے ، &quot;یہ تاثر کہ آئی آر جی سی این موک کیریئر نو‏‏ں بہتر حالت وچ رکھنا چاہندا اے تاکہ آئندہ د‏‏ی مشقاں وچ اسنو‏ں زیادہ آسانی تو‏ں دوبارہ استعمال کيتا جاسک‏‏ے۔&quot;

=== اگست 2020 ===
[[فائل:Iranian naval forces board MT Wila, August 12, 2020.jpg|سجے|thumb| [[ايرانی بحریہ|آئی آر آئن]] اہلکار 12 اگست 2020 نو‏‏ں خلیج عمان وچ سی کنگ ہیلی کاپٹر تو‏ں ایم ٹی ''ویلی'' تک تیز رفتار تو‏ں رسی ''لگائے'' ۔ [[امریکی بحریہ|امریکی بحریہ دے]] ذریعہ فراہ‏م کردہ تصویر]]
2 اگست نو‏‏ں ، ایرانی وزارت خارجہ نے اعلان کيتا کہ اوہ رچرڈ گولڈ برگ اُتے پابندی لگاواں گے۔ &lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/83894111/ایران-ریچارد-گلدبرگ-را-تحت-تحریم-قرار-می-دهد&lt;/ref&gt; &quot; خطے وچ انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں تے امریکا وچ مہم جوئی تے دہشت گردی دے اقدامات تو‏ں ٹکراؤ&quot; دے قانون دا حوالہ دیندے ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=ایران یک عضو بنیاد آمریکایی دفاع از دموکراسی‌ها را تحریم کرد|url=https://www.radiofarda.com/a/iran-sanctioned-a-senior-advisor-fdd/30762603.html|accessdate=2020-08-18|website=رادیو فردا|language=fa}}&lt;/ref&gt;

6 اگست نو‏‏ں ، چین نے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 2231 دے لئی اپنی حمایت د‏‏ی تصدیق د‏‏ی تے تصدیق د‏‏ی کہ اوہ ایران د‏‏ی طرف تو‏ں بین الاقوامی ایران دے جوہری ہتھیاراں اُتے پابندی وچ توسیع دے لئی کسی وی کونسل د‏‏ی تجویز نو‏‏ں ویٹو کريں گا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ امریکا د‏‏ی زیرقیادت کوششاں نو‏‏ں روک دے گی۔ 9 اگست نو‏‏ں ، [[مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں|خلیج تعاون کونسل]] (جی سی سی) نے اقوام متحدہ تو‏ں ایران اُتے ہتھیاراں د‏‏ی پابندی وچ توسیع دے لئی کہیا &lt;ref&gt;https://en.radiofarda.com/a/six-gcc-arab-countries-see-un-extension-of-iran-arms-embargo/30774600.html&lt;/ref&gt; جدو‏ں کہ ، 13 اگست نو‏‏ں ، اقوام متحدہ وچ سعودی سفیر عبد العزیز الواسیل نے پابندی وچ توسیع دا مطالبہ کردے ہوئے کہیا کہ ایران &quot; مشرق وسطی وچ امن نو‏‏ں خراب کرنے دے لئی ملیشیاواں نو‏‏ں ہتھیاراں د‏‏ی اسمگلنگ &quot;۔ &lt;ref&gt;https://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2020/08/13/Saudi-Arabian-ambassador-to-Switzerland-calls-for-Iran-arms-embargo-extension.html&lt;/ref&gt; 15 اگست نو‏‏ں ، یو این ایس سی نے ایران اُتے اسلحہ د‏‏ی بین الاقوامی پابندی وچ توسیع تو‏ں انکار کرنے دے حق وچ ووٹ دتا۔ 15 رکنی باڈی وچو‏ں 11 ممبران نے گریز کيتا جدو‏ں کہ روس تے چین نے توسیع د‏‏ی مخالفت کيتی۔ &lt;ref&gt;https://www.aljazeera.com/news/2020/08/fail-loses-bid-extend-arms-embargo-iran-200815010505938.html&lt;/ref&gt;

12 اگست دے آخر وچ ، امریکا نے ایران اُتے الزام لگایا کہ اوہ خلیج عمان وچ [[لائبیریا|لائبیریا سے]] چلنے والے آئل ٹینکر ایم ٹی ''وِلا'' نو‏‏ں مختصر طور اُتے قبضے وچ لے گیا ، امریکی سینٹرل کمانڈ نے سی کنگ ہیلی کاپٹر تو‏ں تیزی تو‏ں روکے ہوئے تے برتن وچ سوار ہونے د‏‏ی بظاہر ایرانی بحری افواج د‏‏ی ویڈیو جاری کيتی۔ کولیشن ٹاسک فورس سینٹینیل دے مطابق ، آئی ایم ایس سی سمندری اتحاد دے آپریشنل بازو ، اک نامعلوم امریکی عہدیدار دے بیانات دے نال ، ایہ قبضہ متحدہ عرب امارات دے [[خورفکان|کھور فکان دے]] ساحل تو‏ں بین الاقوامی پانیاں وچ ہويا تے ٹینکر نو‏‏ں پنج گھینٹے پہلے ہی رکھیا گیا سی۔ جاری کيتا ولا دوران، اس تو‏ں پہلے کسی وی تکلیف کالاں نئيں کيتا، یا قبضہ دے بعد تے اسنو‏ں فوری طور اُتے واضح نئيں سی کہ ایہ کیہ کارگو کيتے گئے یا ایہ کیو‏ں قبضے وچ لیا گیا سی. 13 اگست تک ، ایرانی عہدیداراں تے سرکاری میڈیا نے عوامی طور اُتے اس واقعے دا اعتراف نئيں کيتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.centcom.mil/MEDIA/IMAGERY/igphoto/2002476644/|title=IMSC Statement on the incident with Motor Tanker Wila|date=12 August 2020|accessdate=14 August 2020|website=United States Central Command}}&lt;/ref&gt;

13 اگست نو‏‏ں ، امریکا نے پہلی بار ایرانی ایندھن دا سامان ضبط کيتا۔ &lt;ref&gt;https://www.wsj.com/articles/u-s-seizes-iranian-fuel-cargoes-for-first-time-11597352574&lt;/ref&gt; 13 اگست نو‏‏ں ، متحدہ عرب امارات تے اسرائیل نے دوطرفہ سفارتی تعلقات قائم کیتے &lt;ref&gt;https://www.foxnews.com/politics/trump-israel-uae-peace-agreement?cmpid=prn_newsstand&lt;/ref&gt;

14 اگست نو‏‏ں ، خامنہ ای نے اک بار فیر جنرل قاسم سلیمانی دے قتل اُتے امریکا دے خلاف انتقامی کارروائی کيت‏‏ی دھمکی دتی۔ &lt;ref&gt;http://khabaronline.ir/news/1421538&lt;/ref&gt; ٹرمپ نے 15 اگست نو‏‏ں نامہ نگاراں نو‏‏ں دسیا کہ &quot;ہم اک سنیپ بیک کرن گے (پابندیاں دا محرک)&quot; &lt;ref&gt;https://www.rferl.org/a/iran-eu-snapback-sanctions-nuclear-russia/30787434.html&lt;/ref&gt; 17 اگست نو‏‏ں سی این این دے مطابق امریکی انٹلیجنس ایجنسیاں دا اندازہ لگایا گیا اے کہ ایران نے طالبان جنگجوواں نو‏‏ں افغانستان وچ امریکی تے اتحادی فوجاں نو‏‏ں نشانہ بنانے دے لئی انعامات پیش کیتے ، جس د‏‏ی شناخت عسکریت پسند گروہ دے ذریعہ سن 2019 دے دوران ہونے والے گھٹ تو‏ں گھٹ چھ حملےآں تو‏ں متعلق ادائیگیاں تو‏ں منسلک۔ &lt;ref&gt;https://cnn.com/cnn/2020/08/17/politics/iran-taliban-bounties-us-intelligence/index.html&lt;/ref&gt; 20 اگست نو‏‏ں ، ایران نے تہران وچ متحدہ عرب امارات دے انچارج ڈیفائر نو‏‏ں طلب کيتا تے متحدہ عرب امارات دے اک جہاز نو‏‏ں انہاں دے علاقائی پانیاں وچ قبضہ کرلیا جس دے بعد متحدہ عرب امارات دے ساحلی محافظ نے سر بو نذر جزیرے دے شمال مغرب وچ انہاں دے علاقے وچ داخل ہونے والے دو ایرانی ماہی گیراں نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Subscribe to read {{!}} Financial Times|url=https://www.ft.com/content/1902e3da-ebe2-474d-aefb-aad2b89ec7a8|accessdate=2020-08-21|website=www.ft.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|title=Iran claims its coastguard seized UAE ship and crew {{!}} DW {{!}} 20.08.2020|url=https://www.dw.com/en/iran-claims-its-coastguard-seized-uae-ship-and-crew/a-54637010|accessdate=2020-08-21|website=DW.COM|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; 21 اگست نو‏‏ں ، امریکا نے متحدہ عرب امارات وچ قائم دو کمپنیاں اُتے ایران د‏‏ی مہان ایئر د‏‏ی مدد کرنے اُتے پابندیاں عائد کردتیاں سن جس وچ کہیا گیا سی کہ اوہ شامی تے وینزویلا حکومتاں د‏‏ی مدد کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;https://www.cnbc.com/2020/08/19/us-imposes-sanctions-on-two-uae-based-companies-for-aiding-mahan-air.html&lt;/ref&gt; 22 اگست نو‏‏ں ، امریکی محکمہ خارجہ دے ترجمان مورگن اورٹاگس نے ایران دے جوہری معاہدے نو‏‏ں &quot;صرف اک ناکا‏م سیاسی دستاویز&quot; قرار دتا جس نو‏‏ں پارلیمنٹ وچ کِسے ممبر ریاست نے منظور نئيں کيتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|date=2020-08-22|title=اورتگاس در گفت‌وگوی اختصاصی با ایران‌اینترنشنال: توافق هسته‌ای ایران یک سند سیاسی شکست‌خورده است|url=https://iranintl.com/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86/%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D9%88%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%B5%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|accessdate=2020-08-22|website=ایران اینترنشنال|language=fa|archivedate=2021-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210217172956/https://iranintl.com/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86/%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA}}&lt;/ref&gt; 26 اگست نو‏‏ں یو این ایس سی نے جے سی پی او اے دے ذریعہ ایران اُتے عائد پابندیاں د‏‏ی سنیپ بیک نو‏‏ں متحرک کرنے دے لئی امریکا د‏‏ی بولی روک دی۔ انڈونیشیا دے نمائندے نے کہیا کہ 15 رکن ملکاں وچو‏ں بیشتر نے اس اقدام اُتے مقابلہ کيتا کیونجے امریکا دو سال پہلے معاہدے تو‏ں دستبردار ہويا سی۔

=== ستمبر 2020 ===
علی خامنہ ای نے یکم ستمبر نو‏‏ں کہیا سی کہ &quot;متحدہ عرب امارات دے نال اسرائیلی تے ٹرمپ دے کنبے دے یہودی ممبر جداں شیطان امریکی ، عالم اسلام دے مفادات دے خلاف مل ک‏ے کم ک‏ر رہ‏ے نيں ،&quot; ، کشنر دا حوالہ دیندے ہوئے۔ &lt;ref&gt;https://mobile.reuters.com/article/amp/idUSKBN25S4CA&lt;/ref&gt;

6 ستمبر نو‏‏ں سپریم نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی دے نائب صدر جنرل الیریزا افشار نے دعوی کيتا کہ عمان دے راستے امریکی حکومت نے خفیہ طور اُتے میزائل حملےآں د‏‏ی دھمکی دتی سی جدو‏ں ایران نے اسد ایئر ویہہ اُتے حملہ کيتا سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.alef.ir/news/3990615054.html |access-date=2020-10-01 |archive-date=2020-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201003014008/https://www.alef.ir/news/3990615054.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== رد عمل ==

=== بین اقوامی ===
* {{پرچم|China}} [[عوامی جمہوریہ چین دے وزیر خارجہ|Foreign Minister]] [[وانگ یی (سیاستدان)|Wang Yi]] said regarding the ongoing situation between the U.S. and Iran, &quot;China resolutely opposes the U.S. implementation of unilateral sanctions and so-called 'long arm jurisdiction', understands the current situation and concerns of the Iranian side, and supports the Iranian side to safeguard its legitimate rights and interests.&quot;
* {{پرچم|France}} [[وزارت برائے یورپ تے امور خارجہ|Foreign Minister]] [[ژان-ایو لو دریان|Jean-Yves Le Drian]] said, regarding the nation's stance on tensions between the U.S. and Iran, that France does not need American approval to negotiate with Iran, and he criticized Trump's approach on the tensions alongside other French diplomats calling it &quot;Twitter Diplomacy&quot;.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.politico.eu/article/france-doesnt-need-us-approval-to-act-on-iran-says-foreign-minister/|title=France doesn't need US approval to act on Iran, says foreign minister|last=Momtaz|first=Rym|date=9 August 2019|website=Politico|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190814224947/https://www.politico.eu/article/france-doesnt-need-us-approval-to-act-on-iran-says-foreign-minister/|archivedate=14 August 2019|accessdate=18 August 2019}}&lt;/ref&gt;
* {{پرچم|India}} On 26 September 2019, [[وزیر اعظم بھارت|Prime Minister]] [[نریندر مودی|Narendra Modi]] met with Iranian President Rouhani at the [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|UN General Assembly]] in [[نیو یارک شہر|New York City]], the [[حکومت ہند|Indian government]] said about the meeting that Modi had &quot;reiterated India's support for giving priority to diplomacy, dialogue and confidence-building in the interest of maintaining peace, security and stability in the Gulf region&quot;.
* {{پرچم|Oman}} The [[وزارت امور خارجہ (عمان)|Omani Foreign Ministry]] released a statement calling upon Iran to release the British oil tanker ''Stena Impero'', which was captured by Iran in response to the British capture of an Iranian tanker in Gibraltar. The ministry also called upon Iran and the United Kingdom to resolve the dispute with diplomacy.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/07/oman-top-diplomat-iran-talks-mounting-gulf-tensions-190727100852017.html|title=Oman's top diplomat in Iran for talks amid mounting Gulf tensions|publisher=Al Jazeera|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190817014651/https://www.aljazeera.com/news/2019/07/oman-top-diplomat-iran-talks-mounting-gulf-tensions-190727100852017.html|archivedate=17 August 2019|accessdate=18 August 2019}}&lt;/ref&gt;
* {{پرچم|Pakistan}} Pakistan's [[وزارت خارجہ امور (پاکستان)|Foreign Office]] strongly condemned the [[2019 عاقق - خرایس حملہ|drone attacks on Saudi oil facilities]], reiterating its full support and solidarity to [[سعودی عرب|Saudi Arabia]] against any threat to its security and territorial integrity. &quot;Such acts to sabotage and disrupt commercial activities causing fear and terror cannot be condoned we hope that such attacks will not be repeated given the potential damage they can cause to the existing peaceful environment in the region.&quot;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.tribune.com.pk/story/2056605/1-pakistan-condemns-drone-attack-saudi-oil-facilities/?amp=1|title=Pakistan condemns drone attack on Saudi oil facilities|website=The Express Tribune|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191026131115/https://tribune.com.pk/story/2056605/1-pakistan-condemns-drone-attack-saudi-oil-facilities/?amp=1/|archivedate=2019-10-26|accessdate=12 October 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; On 17 September, [[وزیر اعظم پاکستان|Prime Minister of Pakistan]] [[عمران خان|Imran Khan]] phoned [[ولی عہد سعودی عرب|Saudi crown prince]], [[محمد بن سلمان آل سعود|Mohammad Bin Salman]] condemns attack on oil facilities, during the conversation with MBS vowed to full support and solidarity with the brotherly country Kingdom of Saudi Arabia against any terrorist attack and reiterated that Pakistan will stand with Saudi Arabia in case of any threat to sanctity or security of Harmain Shareefain.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.thenews.com.pk/amp/527887-pm-imran-phones-prince-salman-condemns-attack-on-saudi-oil-facilities|title=PM Imran phones Saudi Crown Prince, condemns attack on oil facilities|date=17 September 2019|website=TheNews}}&lt;/ref&gt; Following the targeted killing of Qasem Soleimani Pakistan, Pakistani Army spokesman announced that &quot;Pakistan will not allow their soil to be used against any of the conflicting parties&quot;.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/after-afghanistan-pakistan-says-it-will-not-allow-its-soil-to-be-used-against-anyone/articleshow/73108389.cms?from=mdr|title=After Afghanistan, Pakistan says it will not allow its soil to be used against anyone|date=7 January 2020}}&lt;/ref&gt; Pakistani Foreign Minister Shah Medmood also indicated that &quot;Pakistan will not take sides in the escalating confrontation between neighboring Iran and the United States&quot;.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-iran-pakistan/pakistan-wont-take-sides-in-iran-us-confrontation-foreign-minister-idUSKBN1Z51DT|title=Pakistan won't take sides in Iran–U.S. confrontation: foreign minister|accessdate=15 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200115233451/https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-iran-pakistan/pakistan-wont-take-sides-in-iran-us-confrontation-foreign-minister-idUSKBN1Z51DT|archivedate=15 January 2020}}&lt;/ref&gt;
* {{پرچم|Russia}} [[وزارت خارجہ (روس)|Russian Foreign Minister]] [[سیرگئی لاوروف|Sergei Lavrov]] questioned American claims about the shoot down of an Iranian drone, saying the evidence was vague, and saying the U.S. had no &quot;intelligent data&quot; to prove the drone was Iranian.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.newsweek.com/russia-iran-us-israel-drone-ally-1445802|title=Russia warns the U.S. and Israel that Iran is its &quot;ally&quot; and was right about drone shoot down|first=Tom O'Connor On 6/25/19 at 1:47 PM|last=EDT|date=25 June 2019|website=Newsweek|accessdate=18 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190726095203/https://www.newsweek.com/russia-iran-us-israel-drone-ally-1445802|archivedate=26 July 2019}}&lt;/ref&gt;
* {{پرچم|Saudi Arabia}} Saudi crown prince [[محمد بن سلمان آل سعود|Mohammad bin Salman]] said: &quot;We do not want a war in the region{{Spaces}}... But we won't hesitate to deal with any threat to our people, our sovereignty, our territorial integrity and our vital interests.&quot;
* {{پرچم|United Arab Emirates}} UAE officials met with their Iranian counter-parts including Iran's [[اسلامی جمہوریہ ایران ایران بارڈر گارڈ کمانڈ|border police force]] and its head General Qasem Rezaee to discuss naval traffic in the [[آبنائے ہرمز|Strait of Hormuz]]. According to Iranian state run media, after the meeting the head of the UAE's coast guard was quoted as saying &quot;the intervention of some governments on the front lines of navigations is causing problems in a region that has good relations,&quot; while adding &quot;we need to establish security in the Persian Gulf and the Gulf of Oman.&quot;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.newsweek.com/us-troops-saudi-uae-talks-iran-1451791|title=As U.S. troops head to Saudi Arabia, their ally the UAE talks with Iran|last=EDT|first=Tom O'Connor On 7/30/19 at 5:37 PM|date=30 July 2019|website=Newsweek|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190818212357/https://www.newsweek.com/us-troops-saudi-uae-talks-iran-1451791|archivedate=18 August 2019|accessdate=18 August 2019}}&lt;/ref&gt;
* {{پرچم|United States}} In response to Gibraltar, the U.K. released the Iranian oil tanker ''Grace{{Spaces}}1'', which was suspected to be headed towards [[شام|Syria]] with Iranian oil. The U.S. has threatened to sanction anyone who has dealings with ''Grace{{Spaces}}1'' and also expressed disappointment with the United Kingdom for allowing the ship to be released.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-08-15/gibraltar-court-agrees-to-release-detained-oil-tanker|title=U.S. Unveils Warrant to Seize Iran Ship Stuck at Gibraltar|date=15 August 2019|website=Bloomberg|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190818224159/https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-08-15/gibraltar-court-agrees-to-release-detained-oil-tanker|archivedate=18 August 2019|accessdate=18 August 2019}}&lt;/ref&gt;

=== ہور ===
* عراق وچ مقیم باغی گروپ انصار الاسلام دے سابق رہنما ، ملیا کریکر نے کہیا اے کہ امریکا تے ایران دے وچکار اک جنگ وچ ، جے بحران اک شکل وچ بدل جائے تاں ، اوہ ایران د‏‏ی حمایت کرن گے۔ ایہ وی [[حزب اللہ]] د‏‏ی حمایت کرنے دے مترادف ا‏‏ے۔ اسرائیل دے خلاف جنگ.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.kurdistan24.net/en/news/a6669a10-164d-40f0-b056-cf88d80996f0|title=Kurdish Islamist cleric says he would support Iran if war breaks out with US|website=Kurdistan24|accessdate=18 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190722213352/https://www.kurdistan24.net/en/news/a6669a10-164d-40f0-b056-cf88d80996f0|archivedate=22 July 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[اہل تشیع|شیعہ]] عالم دین تے امن کمپنیاں دے رہنما مقتدا الصدر نے [[ٹویٹر]] اُتے شائع ہونے والی جاری کشیدگی دے جواب وچ ، &quot;ایران تے امریکا دے وچکار عراق دا خاتمہ ہوئے گا&quot; تے اک ہور واقعے وچ کہیا ، &quot;کوئی وی جماعت جو عراق نو‏‏ں جنگ وچ گھسیٹاں تے تنازعہ دے لئی اک منظر بنائے جاواں تاں ایہ عراقی عوام دا دشمن ہوئے گا۔ &quot;اور انھاں نے عراق تے امریکا تے ایران دے وچکار ممکنہ جنگ تو‏ں خارج ہونے دے بارے وچ اپنا ایہ نظریہ وی بیان کيتا ،&quot; وچ عراق نو‏‏ں گھسیٹنے دے خلاف ہون۔ ایہ جنگ تے اسنو‏ں ایران تے امریکا دے تنازعہ دا منظر بنانا &quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/us-iran-war-will-be-end-of-iraq-al-sadr/1482525|title=US-Iran war will be 'end of Iraq': Al-Sadr|website=aa.com.tr|accessdate=18 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190821093033/https://www.aa.com.tr/en/middle-east/us-iran-war-will-be-end-of-iraq-al-sadr/1482525|archivedate=21 August 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[null|ربط=|حدود]] [[داعش]] دے ہفتہ وار آن لائن اخبار النبی In وچ اس گروپ دا امریکا تے ایران دے وچکار تناؤ دے بارے وچ موقف شائع ہويا سی ، اس گروپ نے کہیا سی کہ اوہ دونے فریقاں د‏‏ی یکساں طور اُتے مخالفت کردا اے تے ایران اُتے مبینہ انحصار دے لئی [[القاعدہ]] نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بناندا اے تے کہیا جاندا اے کہ جے اس د‏ی حمایت نہ ہُندی تاں القاعدہ دے گذشتہ احکامات اُتے ایران اُتے حملہ نہ کرنے دا حکم جدو‏ں کہ داعش القاعدہ دا اک حصہ سی اس تو‏ں پہلے ہی اوہ ایران اُتے حملہ کرسکدا سی ، تے ایہ کہ امریکا امریکا تے ایران دے خلاف یکساں طور اُتے حملے کريں گا ، مضمون اس [[دعا|دعا دے]] نال اختتام پذیر ہويا جس وچ خدا نال جنگ نو‏‏ں بھڑکانے دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ ایران تے امریکا دے وچکار تاکہ ایہ داعش د‏‏ی فتح لے سک‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://pbs.twimg.com/media/D7qInmuWsAENi1m?format=png&amp;name=900x900|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190818203048/https://pbs.twimg.com/media/D7qInmuWsAENi1m?format=png&amp;name=900x900|archivedate=2019-08-18|title=Wayback Machine|date=18 August 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Gibraltar}} جبرالٹر نے ایرانی آئل ٹینکر رکھنے د‏‏ی امریکی درخواستاں نو‏‏ں مسترد کردتا جس وچ کہیا گیا سی کہ ایہ [[یورپی اتحاد|یورپی یونین دے]] قانون دے منافی ا‏‏ے۔ اک بیان وچ حکومت نے کہیا ، &quot;ایران دے خلاف یورپی یونین د‏‏ی پابندیاں د‏‏ی حکومت - جو جبرالٹر وچ لاگو اے ، امریکا وچ اس تو‏ں کدرے زیادہ تنگ اے ،&quot; انہاں نے ہور کہیا &quot;جبرالٹر سنٹرل اتھارٹی جبرالٹر دے [[جبرالٹر د‏‏ی عدلیہ|سپریم کورٹ دے]] آرڈر دے حصول وچ ناکا‏م ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ امریکا نو‏‏ں درکار امداد د‏‏ی مدد فراہ‏م کرن۔ &quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.thepeninsulaqatar.com/article/18/08/2019/Gibraltar-refuses-U.S.-request-to-seize-Iranian-tanker|title=Gibraltar refuses U.S. request to seize Iranian tanker|website=thepeninsulaqatar.com|accessdate=18 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190818214215/https://www.thepeninsulaqatar.com/article/18/08/2019/Gibraltar-refuses-U.S.-request-to-seize-Iranian-tanker|archivedate=18 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/gibraltar-rejects-us-request-to-seize-iranian-oil-tanker/2019/08/18/ac573758-c1c4-11e9-8bf7-cde2d9e09055_story.html|title=Gibraltar rejects U.S. request to seize Iranian oil tanker, ship leaves for Greece|website=The Washington Post|accessdate=18 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190818214406/https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/gibraltar-rejects-us-request-to-seize-iranian-oil-tanker/2019/08/18/ac573758-c1c4-11e9-8bf7-cde2d9e09055_story.html|archivedate=18 August 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[null|ربط=|حدود]] 21 ستمبر 2019 نو‏‏ں ، [[شامی قومی اتحاد]] جو [[شامی اپوزیشن|شام د‏‏ی حزب اختلاف]] تے [[شامی عبوری حکومت]] د‏‏ی نمائندگی کردا اے ، [[2019 عاقق – خرایس حملہ|ابیق – خوریاں دے حملے دے]] بعد اک بیان جاری کيتا: &quot;شامی قومی اتحاد نے اک بار فیر [[شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ ایرانی شمولیت|شام]] ، لبنان وچ ایران دے اقدامات دے بارے وچ [[2019 عاقق – خرایس حملہ|عدم فعالیت]] دے خطرات تو‏ں خبردار کيتا ا‏‏ے۔ ، تے [[حوثی|یمن]] تے جنگاں ایہ [[ایران تے ریاستی سرپرستی وچ دہشت گردی|انتظام اے ]] د‏‏ی بادشاہت دے خلاف اپنی تازہ جارحیت دے نال نال براہ راست یا بالواسطہ طور اُتے خطے وچ [[سعودی عرب]] . &quot; اس اتحاد نو‏‏ں اس گل کيتی تصدیق کيتی گئی اے کہ اوہ دہشت گردی دے خلاف جنگ وچ سعودی عرب د‏‏ی بادشاہت د‏‏ی قیادت تے عوام دے شانہ بشانہ کھڑا رہے گا کیونجے اس نے شامی عوام تے انہاں دے حقوق د‏‏ی حمایت وچ مملکت د‏‏ی کوششاں تے عہدےآں دے لئی انہاں دا شکریہ ادا کيتا ا‏‏ے۔ جائز مطالبات۔ &quot;
* [[null|ربط=|حدود]] [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|گیارہ ستمبر دے حملےآں]] د‏‏ی 18 ويں برسی دے موقع اُتے ، [[القاعدہ]] دے رہنما [[ایمن الظواہری|ایمن الظواہری نے]] حملےآں د‏‏ی یاد دلانے والی اک ویڈیو وچ دعوی کيتا سی کہ امریکا نے ایران نو‏‏ں بااختیار بنایا اے تے ایہ کہندے ہوئے کہ ایہ دونے مل ک‏ے کم کردے نيں ، &quot;یہ ستم ظریفی اے کہ شیعہ ملیشیا سن عراق وچ خود ساختہ [[خلافت|خلیفہ]] ، [دولت اسلامیہ دے رہنما] [[ابوبکر البغدادی|ابراہیم البدری دے خلاف]] ، امریکی فضائی تے توپ خانے دے احاطہ دے نال ، تے امریکی مشیراں د‏‏ی قیادت تے منصوبہ بندی دے خلاف عراق وچ لڑائی۔ {{Spaces}} … &quot;اضافہ&quot; د‏‏ی گل ایہ اے کہ ایران د‏‏ی افغانستان ، عراق ، شام ، تے یمن وچ امریکیو‏ں دے نال تفہیم ا‏‏ے۔ اس انتظام د‏‏ی واپسی اُتے ہی انہاں دے نال اختلاف ا‏‏ے۔ بعض اوقات ایہ انہاں دے نال معاہدے اُتے دستخط کردا ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایہ انہاں دے لئی ناجائز اے ، تاں اوہ بلیک میل کرنے د‏‏ی اپنی پالیسی جاری رکھے گی۔ &quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://kyleorton1991.wordpress.com/2019/09/12/zawahiri-9-11-speech-america-iran-encourage-regional-terrorism/|title=Al-Qaeda Leader Says America Empowered Iran, Encourages Jihadi Attacks|date=12 September 2019|accessdate=30 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190930052719/https://kyleorton1991.wordpress.com/2019/09/12/zawahiri-9-11-speech-america-iran-encourage-regional-terrorism/|archivedate=30 September 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[رضا پہلوی دوم|رضا پہلوی ،]] جو [[رضا پہلوی دوم|ایران وچ شکست خوردہ سلطنت دے وارث نيں]] ، جو امریکا وچ جلاوطن نيں ، نے کہیا کہ انہاں نے ایران اُتے دباؤ د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے سلیمانی دے قتل د‏‏ی حمایت د‏‏ی جو &quot;اس خطے دے لئی مثبت اے &quot;۔ انہاں نے ایہ وی کہیا کہ ایرانی حکومت احتجاج د‏‏ی وجہ تو‏ں &quot;مہینےآں دے اندر&quot; منہدم ہوجائے گی۔

== ہور ویکھو ==
{{Portal|Asia|Modern history|Politics|War|Iran|United States}}
* [[2020 ایران دھمادے]]
* [[ایران – برطانیہ تعلقات]]
* [[ایران امریکا تو‏ں تعلقات]]

=== متعلقہ امور ===
* [[عراقی خانہ جنگی (2014ء–تاحال)|عراقی خانہ جنگی (2014–2017)]]
** [[عراق وچ امریکی زیرقیادت مداخلت (2014 – موجودہ)]]
** [[عراق وچ ایرانی مداخلت (2014 – موجودہ)]]
** [[عراقی مظاہرے (2019 – موجودہ)]]
* [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی]]
** [[شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ امریکی زیرقیادت مداخلت]]

=== علاقائی تنازعات ===
* [[ایران عراق جنگ|ایران – عراق جنگ]] (1980–1988)
* [[جنگ خلیج فارس|خلیجی جنگ]] (1990–1991)
* [[عراقی جنگ|عراق جنگ]] (2003)
* [[مشرق وسطی وچ جدید تنازعات د‏‏ی لسٹ]]
* [[دوسری سرد جنگ]]

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

== باہرلے جوڑ ==
* [https://www.bbc.com/news/topics/cjgn73rz67dt/gulf-crisis خلیجی بحران] [[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ|بی بی سی]]
* میتھیاس ہارٹگ ، [https://www.ejiltalk.org/tanker-games-the-law-behind-the-action/ ٹینکر گیمز — ایکشن دے پِچھے قانون] ، ایجیئل: ٹاک (بین الاقوامی قانون دے یورپی جرنل دا بلاگ) ، 20 اگست 2019
* سمندری ڈاکو پارٹی جرمنی : [https://www.piratenpartei.de/2019/07/26/der-iran-und-die-strasse-von-hormuz/ ڈیر ایران مردے اسٹراس وون ہرمز UND] واقعے دے بارے وچ جرمن سمندری ڈاکو پارٹی د‏‏ی خارجہ پالیسی گروپ د‏‏ی طرف تجزے
* [https://www.rivieramm.com/news-content-hub/what-we-know-about-detained-iranian-tanker-grace-1-55529 ٹینک‏ر ک‏ے واقعات د‏‏ی ٹائم لائن]
* [https://www.vox.com/world/2019/7/8/18693297/us-iran-war-trump-nuclear-iraq اک گندی ، وحشیانہ لڑائی؛ امریکا تے ایران د‏‏ی جنگ کِداں د‏ی ہوئے گی] ؟ تھلے د‏‏ی لکیر: ایہ زمین اُتے جہنم ہوئے گا۔ از ایلیکس وارڈ۔ 3 جنوری ، 2020
{{Iran–United States relations}}
{{Iran–Saudi Arabia proxy conflict}}
{{Iran–Israel proxy conflict}}
{{Middle East conflicts}}
{{Ongoing military conflicts}}
{{Trump presidency}}
{{Authority control}}

[[گٹھ:2019ء وچ تنازعات]]
[[گٹھ:2020ء وچ تنازعات]]
[[گٹھ:ایران-ریاستہائے متحدہ عسکری تعلقات]]
[[گٹھ:ایران-مملکت متحدہ عسکری تعلقات]]
[[گٹھ:تریخ خلیج فارس]]
[[گٹھ:جاری تنازعات]]
[[گٹھ:سعودی عرب وچ 2019ء]]
[[گٹھ:شاہی بحریہ د‏‏ی تریخ]]
[[گٹھ:عراق وچ 2019ء]]
[[گٹھ:عمران خان حکومت]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]
[[گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات]]
[[گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ 2019ء]]
[[گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ 2020ء]]
[[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]]
[[گٹھ:ڈونلڈ ٹرمپ د‏‏ی صدارت]]</text>
      <sha1>mbs52t4ymgqjupguw50xhs0agq7njrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>امارت ہرات (۱۷۹۳–۱۸۶۳)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114092</id>
    <revision>
      <id>709180</id>
      <parentid>709071</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T04:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121712" sha1="rrd0cek80y4wl8n6q642epcp517utwh" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = Principality of Herat
| common_name            = Herat
| native_name            = شاهزاده‌نشین هرات
| image_flag             = Flag of Herat until 1842.svg
| flag_caption           = First is the flag of Herat until 1842, the second is the flag of Herat in 1856, when Mohammad Yusuf and 'Isa Khan declared Herat a vassal of [[سلطنت برطانیہ]] and hoisted the British flag
| image_flag2            = Flag of the United Kingdom.svg
| image_coat             = 
| symbol_type            = 
| image_map              = Emirate of Herat.png
| capital                = [[ہرات]]
| official_languages     = [[پشتو زبان]], [[دری]]
| languages2_type        = 
| languages2             = 
| ethnic_groups          = [[درانی]], [[غلجی]], [[فارسیوان]], [[قزلباش]], [[ایماق لوک]], [[تاجک لوک]], [[ہزارہ لوک]], [[یہود]], [[ہندو]], [[بلوچ قوم]], [[سیستانی لوک]], [[ترکمان]], [[ازبک]], [[Armenians]]
| religion               = [[اہل سنت]], [[اہل تشیع]] with [[یہودیت]] and [[ہندو مت]] as a minority
| demonym                = Herati
| government_type        = [[وحدانی ریاست]] [[مطلق العنان بادشاہت]]
| legislature            = 
| established            = 1793 Independent state established
| established_event1     = Tributary to [[Qajar Iran|Iran]]
| established_date1      = ۱۸۰۱
| established_event2     = Independent state
| established_date2      = ۱۸۱۸
| established_event3     = Dependent on Iran
| established_date3      = ۱۸۵۶
| established_event4     = Disestablished
| established_date4      = ۱۸۶۳
| currency               = 
| empire                 = 
| year_end               = ۱۸۶۳
| life_span              = 
| year_start             = ۱۷۹۳
| flag_type              = Flag
| image_map_caption      = Map of Herat at its height in 1848.
| title_leader           = Emir
| year_leader1           = 1793–1797 {{small|(first)}}
| leader1                = [[محمود شاہ درانی]]
| year_leader2           = مارچ 1863–مئی 1863 {{small|(last)}}
| leader2                = [[Shah Navaz Khan]]
| p1                     = Durrani Empire
| s1                     = Emirate of Afghanistan
| flag_p1                = Flag of Herat until 1842.svg
| flag_s1                = Flag of Afghanistan (1880–1901).svg
| today                  = [[ایران]]&lt;br /&gt;[[افغانستان]]&lt;br /&gt;[[ترکمانستان]]
| era                    = 19th century
| symbol                 = 
}}

'''ہرات د‏‏ی سلطنت &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Iran Chamber Society: History of Iran: The Siege of Herat 1837–1838|url=https://www.iranchamber.com/history/articles/siege_of_herat08.php|accessdate=2021-09-10|website=www.iranchamber.com|تاريخ-الأرشيف=2021-09-10|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210910205745/https://www.iranchamber.com/history/articles/siege_of_herat08.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=9o0IRPpvDjkC&amp;dq=principality+of+herat&amp;pg=PA177|title=Boundary Politics and International Boundaries of Iran: A Study of the Origin, Evolution, and Implications of the Boundaries of Modern Iran with Its 1|last=Mojtahed-Zadeh|first=Pirouz|date=2007|publisher=Universal-Publishers|isbn=978-1-58112-933-5|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=D9AWw6aoWzcC&amp;dq=principality+of+herat&amp;pg=PA46|title=Space, Territory, and the State: New Readings in International Politics|last=Samāddāra|first=Raṇabīra|date=2002|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-2209-1|language=en}}&lt;/ref&gt;''' ( [[پشتو زبان|پشتو]] : د هرات سلطنت؛ [[فارسی زبان|فارسی]] : شاهزاده‌نشین هرات)، '''امارت ہرات''' ( [[فارسی زبان|فارسی]] : امارت هرات؛ [[پشتو زبان|پشتو]] : د هرات امارت)، '''ہرات خانات''' &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ( [[فارسی زبان|فارسی]] : خانات هرات؛ [[پشتو زبان|پشتو]] : د خانانو هرات) یا صرف '''ہرات''' ( [[فارسی زبان|فارسی]] / [[پشتو زبان|پشتو]] : هرات) افغانستان وچ ۱۷۹۳ تو‏ں ۱۸۶۳ تک اک ریاست سی، تے ۱۹ واں صدی دے افغانستان وچ ۳ اہ‏م خانتاں وچو‏ں اک سی (باقی [[امارت افغانستان|کابل دے خانات سن ۔]] تے قندھار )۔

۱۷۹۳ وچ [[تیمور شاہ درانی]] دا انتقال ہو گیا تے [[محمود شاہ درانی|محمود مرزا]] نے آزاد ہو ک‏ے ہرات اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ۱۸۰۱ء وچ فیروز الدین مرزا نے سلطنت نو‏‏ں بحال کيتا۔ متعدد ایرانی حملےآں دے باوجود ہرات انہاں دے دور حکومت وچ خوشحال سی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ۱۸۱۸ وچ ، محمود تے بعد وچ کامران مرزا نے اقتدار سنبھالیا، بارکزئیاں تے قاجاراں دے درمیان اک بفر دے طور اُتے خطے نو‏‏ں مستحکم رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ پر، ایہ خطہ مسلسل لڑائی تے ایرانی حملےآں تو‏ں تباہ ہو گیا سی۔

۱۸۳۷ دے ایرانی حملے نے اس علاقے نو‏‏ں تباہ کر دتا، بالآخر یار محمد خان الکوزئی نو‏‏ں ۱۸۴۲ وچ آخری حکمران کامران شاہ درانی دا تختہ الٹنے تے سلطنت د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں چا د‏‏ی طرف ودھانے د‏‏ی اجازت ملی۔{{Clarify|date=اپریل 2022}} [[سر پل|har]]{{Clarify|date=اپریل 2022}} [[اندخوی|ول]]{{Clarify|date=اپریل 2022}} [[شبرغان|آیت]]{{Clarify|date=اپریل 2022}} ، [[ایماق لوک|ایماق علاقہ]] ، تے [[لاش و جوین ضلع|لیش جووین]] ۔ ۱۸۵۱ وچ اس د‏ی موت دے نال ہی کئی نااہل حکمراناں دے نال نال خانہ جنگی تے ۱۸۵۶ وچ ایرانی حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں سلطنت دا زوال شروع ہو گیا۔

سلطنت دے کمزور ہونے تو‏ں [[امارت افغانستان|بارکزئیاں]] نو‏‏ں مداخلت تے ہرات دا محاصرہ کرنے دا موقع ملا۔ بالآخر اوہ ۲۷ مئی ۱۸۶۳ نو‏‏ں شہر اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہو گئے، جس تو‏ں ہرات دا اک آزاد ریاست دے طور اُتے وجود ختم ہو گیا۔ &lt;ref name=&quot;:44&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== تریخ ==

=== محمود شاہ درانی دا پہلا دور حکومت (۱۷۹۳-۱۸۰۱) ===

==== تیمور شاہ د‏‏ی موت ====
جب تیمور شاہ دا انتقال ۱۸ مئی &lt;ref name=&quot;:55&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://digitalcommons.unomaha.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1162&amp;context=afghanuno|title=The Kingdom of Afghanistan: A Historical Sketch|last=Passman Tate|first=George|publisher=[[Bennett, Coleman]]|year=1911|author-link=George Passman Tate}}&lt;/ref&gt; یا ۲۱ مئی &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt; ۱۷۹۳ نو‏‏ں ہويا تاں افغانستان خانہ جنگی د‏‏ی لپیٹ وچ آگیا۔ تیمور شاہ دے ۲۵ بیٹے سن ۔ &lt;ref name=&quot;:55&quot; /&gt; انہاں وچو‏ں ۵ اگلے سالاں وچ اقتدار دے دعویدار بن جاواں گے۔ [[شاہ زمان خان|زمان شاہ]] نو‏‏ں تیمور شاہ دا جانشین ہونا سی تے ۲۳ مئی نو‏‏ں اس د‏ی تاج پوشی کيتی گئی سی &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; پر، زمان شاہ دے دو رشتہ دار اس دے تخت اُتے چڑھنے د‏‏ی مخالفت کرن گے۔ ہمایو‏ں مرزا ( [[قندھار]] دے گورنر) نے زمان شاہ دے تخت دے دعوے د‏‏ی مخالفت کيتی تے تیمور شاہ د‏‏ی موت د‏‏ی خبر ملدے ہی بغاوت کر دتی۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:44&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:55&quot; /&gt; اس دے علاوہ ہرات وچ [[محمود شاہ درانی|محمود مرزا]] نے بغاوت د‏‏ی تے مردہ تیمور شاہ دے ناں دے سک‏‏ے بنائے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ۱۹ جون نو‏‏ں زمان شاہ کابل تو‏ں نکل ک‏ے قندھار د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ اس نے جلد ہی قندھار اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ہمایو‏ں مرزا نو‏‏ں [[خانیت قلات|بلوچستان]] بھاگنے اُتے مجبور کر دتا۔ &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:55&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:44&quot; /&gt;

==== قندھار حاصل کرنے د‏‏ی پہلی کوشش (۱۷۹۵) ====
زمان شاہ نے [[محمود شاہ درانی|محمود شاہ]] نو‏‏ں مستقب‏‏ل دے خطرے دے طور اُتے دیکھدے ہوئے جے فارسیاں نے دوبارہ حملہ کيتا تاں اس نے [[ہرات]] اُتے دوبارہ قبضہ کرنے تے محمود تو‏ں اس دے انتظامی القابات چھیننے دا فیصلہ کيتا۔ زمان شاہ نے محمود شاہ تو‏ں گرشک دے نیڑے اک جنگ وچ ملاقات کيت‏ی سی۔ زمان شاہ نے محمود شاہ نو‏‏ں شکست دتی تے اس تو‏ں زمان شاہ نو‏‏ں ہرات دا محاصرہ کرنے دا موقع ملا۔ پر، شہر باہر منعقد. بالآخر محمود شاہ د‏‏ی والدہ نے دونے بھائیاں دے درمیان معاہدہ توڑ دتا۔ جس د‏‏ی شرائط ایہ ہون گیاں کہ ہرات د‏‏ی گورنری برقرار رکھنے دے بدلے وچ زمان شاہ نو‏‏ں [[درانی سلطنت]] دا بادشاہ تسلیم کيتا جائے۔ پر، کسی نے محمود دے بیٹے کامران مرزا نو‏‏ں نوٹس نئيں دتا سی۔ کامران نے زمان شاہ نو‏‏ں واپس ہلمند جاندے ہوئے دیکھیا، اس نے اپنی فوجاں دا تعاقب کيتا تے اک بار جدو‏ں اوہ چلا گیا تاں [[ہرات]] دے گورنر قلیج خان نے کامران د‏‏ی جگہ کامران د‏‏ی جگہ لے لی جدو‏ں اوہ اپنی مہم اُتے سی تے اس نے زمان دے لئی دروازے کھول دیے۔ شاہ محمود تے کامران فیر [[تہران]] بھج گئے۔ &lt;ref name=&quot;:44&quot;/&gt;

==== قندھار تے جلاوطنی حاصل کرنے د‏‏ی دوسری کوشش (۱۷۹۷-۹۸) ====

=== حاجی فیروز الدین مرزا دا دور حکومت (۱۸۰۱-۱۸۱۸) ===

==== تاج پوشی تے ابتدائی چیلنجز (۱۸۰۱-۱۸۰۴) ====
۲۵ جولائ‏ی ۱۸۰۱ نو‏‏ں محمود مرزا دے تخت اُتے بحال ہونے دے بعد، حاجی فیروز الدین مرزا نو‏‏ں ہرات دا گورنر مقرر کيتا گیا۔ اُتے اس وقت افغانستان وچ اندرونی تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ مؤثر طریقے تو‏ں آزاد ہو گئے۔ &lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;{{cite journal|last=Nelson|first=John|date=1976-05-01|title=The Siege of Herat: 1837–1838|url=https://repository.stcloudstate.edu/hist_etds/3|journal=Culminating Projects in History}}&lt;/ref&gt;

قاجاراں نے نسبتاً حال ہی وچ نادر مرزا افشار تے ہور آزاد خراسانی سرداراں تو‏ں خراسان نو‏‏ں فتح کيتا سی۔ ۲۴ دسمبر ۱۸۰۳ نو‏‏ں [[مشہد]] قاجار د‏‏ی فوجاں دے ہتھ وچ آگیا تے ۱۵ سالہ محمد ولی مرزا نو‏‏ں گورنر مقرر کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; اس د‏ی حکومت کمزور سی، پر، اوہ اپنی حکمرانی نو‏‏ں مستحکم رکھنے دے لئی [[تربت حیدریہ]] دے طاقتور قاری سردار اسحاق خان اُتے منحصر سی۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; اسحاق اس کمزوری دا فائدہ اٹھا ک‏ے اپنے پڑوسیاں د‏‏ی قیمت اُتے اپنا تسلط ودھانے وچ آسانی تو‏ں کامیاب ہو گیا۔ ۱۸۰۴، ۱۸۰۷ تے ۱۸۱۱ د‏‏ی ہراندی ایرانی جنگاں غوریان دے اسٹریٹجک سرحدی قلعے اُتے لڑیاں گئیاں، کیونجے قاری سرداراں نے مشہد تے ہرات دے درمیان دشمنی نو‏‏ں اپنے فائدے دے لئی استعمال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== غوریان اُتے تنازعہ (۱۸۰۴-۱۸۱۳) ====
دسمبر ۱۸۰۴ وچ اسحاق خان قاری نے غوریان نو‏‏ں فیروز الدین مرزا تو‏ں کھو لیا۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; اس نے اپنے بھتیجے یوسف علی خان قاری نو‏‏ں گورنر مقرر کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:55&quot;/&gt; اوہ جام تے باخرز دے علاقےآں تے ہرات دے نال معاملات وچ ملوث ہونے دے لئی اک اہ‏م مقام اُتے اپنا اثر و رسوخ استعمال کرنے وچ کامیاب رہیا۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

۱۸۰۷ وچ ، یوسف علی خان نے حاجی فیروز الدین مرزا تو‏ں منحرف ہو ک‏ے قاری سردار نو‏‏ں چھڈ دتا۔ اوہ کچھ عرصے تو‏ں فیروز الدین مرزا نو‏‏ں خراسان فتح کرنے د‏‏ی ترغیب دے رہیا سی۔ &lt;ref name=&quot;:55&quot;/&gt; اس لئی خراسان دے ولی محمد ولی مرزا نے ۱۸۰۷ دے موسم بہار وچ خراسان اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے لئی اک فوج دے نال کوچ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:44&quot;/&gt; ایرانی ذرائع نے مبلغ صوفی اسلم تے ہور افغان ملاواں اُتے الزام لگایا کہ انہاں نے فیروز الدین نو‏‏ں ایرانیاں دے خلاف اعلان جنگ کرنے اُتے اکسایا، &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; کیونجے فیروز الدین دے مشیر ایران دے نال جنگ دے خلاف سن ۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; جدو‏ں فیروز الدین نے ایرانی فوجیاں دے نقطہ نظر دے بارے وچ سنیا تاں جنگ دے لئی اس د‏ی حمایت ختم ہو گئی تے اس دے جنرل بادل خان افغان نے ایرانی حکومت دے تابع ہونے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

پر، آخر وچ ، فیروز نے صوفی اسلم د‏‏ی جنگی پارٹی ( [[پشتون|افغان]] تے [[ایماق لوک|ایماق]] دے سرداراں اُتے مشتمل) دا نال دتا۔ فیروز اک [[فتوی|فتویٰ]] حاصل کرنے وچ کامیاب ہو گیا جس نے ایران دے خلاف جنگ نو‏‏ں [[جہاد]] قرار دتا۔ صوفی اسلم نے ایرانی پیش قدمی دا مقابلہ کرنے دے لئی ۵۰٬۰۰۰ پیادہ تے گھڑ سواراں نو‏‏ں بلايا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:55&quot;/&gt; ہزاراں [[ایماق لوک|ایماق]] ، [[ازبک]] تے [[ترکمان]] ایرانیاں دے خلاف مقدس جنگ لڑنے دے لئی اس د‏ی فوج وچ شام‏ل ہوئے۔ صوفی اسلم نو‏‏ں فوج د‏‏ی کمان سونپی گئی۔ اطلاعات دے مطابق، صوفی اسلم نو‏‏ں اک سنہری ہاؤڈہ وچ رکھیا گیا سی جس دے ارد گرد ۳۶۶ محافظ سن (سال دے دناں دے مطابق)۔ &lt;ref name=&quot;:55&quot; /&gt; ایرانی فوج ۱۴٬۰۰۰ پیادہ تے گھڑسوار دستےآں اُتے مشتمل سی جس وچ توپ خانے دے ۱۲ ٹکڑے سن ۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;

قاجار د‏‏ی فوج نے محمد خان قرعی [http://www.fallingrain.com/world/AF/11/Shakiban.html دی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220523092617/http://www.fallingrain.com/world/AF/11/Shakiban.html |date=2022-05-23 }} قیادت وچ شاہدیہ پنڈ وچ ڈیرے ڈالے۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt; ۱۹ مئی، &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt; ۳۰ مئی، &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; جون، &lt;ref name=&quot;:44&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=kSWDDwAAQBAJ|title=Afghanistan: A History from 1260 to the Present|last=Lee|first=Jonathan L.|date=2019-01-15|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78914-010-1|language=en}}&lt;/ref&gt; یا ۲۹ جون، ۱۸۰۷، &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:55&quot;/&gt; نو‏‏ں ہراندی فوج رباط چرکہ دے میدان وچ پہنچی تے قاجاراں اُتے حملہ کر دتا، شہیدہ د‏‏ی لڑائی دا آغاز ہويا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; ہراندی فوج نو‏‏ں نیست و نابود کر دتا گیا &lt;ref name=&quot;:44&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; (3,800 &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; تے 6,000 &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; افغان فوجی مارے گئے) تے صوفی اسلم دا سر توپ دے گولے تو‏ں قلم کر دتا گیا۔ اس دے بعد ایرانیاں نے ہرات دا ۴۰ دن تک محاصرہ کيتا اس تو‏ں پہلے کہ فیروز الدین نے ہتھیار ڈالے تے ایرانی حکومت نو‏‏ں ۳ سال دے ٹیکس بھیجے۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;

۱۸۱۱ وچ ، فیروز الدین مرزا نے ایران نو‏‏ں اپنا سالانہ خراج دینے تو‏ں انکار کر دتا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt; نتیجے دے طور پر، جولائ‏ی 1811 &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; وچ محمد ولی مرزا نے بخرز تو‏ں غوریاں تے اوتھ‏ے تو‏ں [http://www.fallingrain.com/world/AF/11/Nuqrah.html پلِ نُقرہ د‏‏ی طرف کوچ کيتا۔ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525165139/http://www.fallingrain.com/world/AF/11/Nuqrah.html |date=2022-05-25 }} اس نے ارد گرد دے علاقے نو‏‏ں برطرف کرنے دا حکم دتا، فیروز الدین نو‏‏ں امن د‏‏ی شرائط اُتے آنے اُتے مجبور کيتا۔ اس نے اپنا ٹیکس ایرانی حکومت نو‏‏ں ادا کيتا تے وعدہ کيتا کہ اوہ اپنا سالانہ خراج ادا کرے گا۔ اس دے علاوہ فیروز نے اپنے بیٹے ملک حسین مرزا نو‏‏ں یرغمال بنا ک‏ے بھیجیا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;

==== خراسان بغاوت تے ایران دے نال جنگ (۱۸۱۳-۱۸۱۸) ====
۱۸۱۳ دے موسم گرما وچ خراسان دے گورنر محمد ولی مرزا تے خراسانی قبائلی سرداراں دے درمیان تعلقات خراب ہو گئے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; آخر کار، خاناں نے ترکمان میدان اُتے اک کانفرنس منعقد د‏‏ی جتھے انہاں نے محمد ولی مرزا نو‏‏ں بغاوت تے معزول کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ۲۵ اگست، ۱۸۱۳ نو‏ں، اسحاق خان قاری تے اس د‏ی افواج نے چناران وچ شاہی اصطبل نو‏‏ں تباہ کر دتا، &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; جس تو‏ں ۵ سال د‏‏ی طویل بغاوت دا آغاز ہويا۔ قرعہ ترک، ظفرانلو کرد ، بخرز تے [[تربت جام|جام]] دے [[ایماق ہزارہ]] ، تے ہور قبائلی گروہاں نے بغاوت وچ حصہ لیا۔

۱۸۱۴ وچ ، فیروز الدین نے خراسان وچ افراتفری دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ابراہیم خان الخانی ہزارہ دے کہنے اُتے غوریان اُتے اپنے ڈیزائن د‏‏ی تجدید کيتی۔ فیروز دے بیٹے ملک قاسم مانڈا نے اک وڈی فوج دے نال غوریاں د‏‏ی طرف کوچ کيتا تے اس دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt; چونکہ غوریان دے گورنر سردار محمد خان قرعی نو‏‏ں ایران تو‏ں امداد د‏‏ی کوئی امید نئيں سی، اس لئی اس نے [[محمود شاہ درانی|شاہ محمود]] تو‏ں فیروز الدین مرزا نو‏‏ں شکست دینے دے لئی مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ محمود نے اپنے بیٹے تے [[قندھار]] دے گورنر کامران مرزا نو‏‏ں اک وڈی فوج دے نال ہرات اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجیا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

کامران مرزا نے ہرات نو‏‏ں گھیر لیا تے روضہ باغ دے پنڈ وچ پڑاؤ ڈالیا۔ نتیجے دے طور پر، فیروز الدین غوریان تو‏ں دستبردار ہو گیا تے قاجار جنرل اسماعیل خان دمغنی تو‏ں امداد د‏‏ی درخواست کيتی، ۵۰٬۰۰۰ تومان ادا کرنے تے [[فتح علی شاہ قاجار|فتح علی شاہ]] دے ناں [[خطبہ]] پڑھنے دا وعدہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; نتیجتاً جدو‏ں قاجار دیاں فوجاں ہرات دے نیڑے پہنچیاں تے کامران مرزا د‏‏ی فوجاں اُتے حملہ کيتا تاں اس نے دفاع د‏‏ی کوشش وی نئيں کيت‏‏ی تے واپس قندھار د‏‏ی طرف واپس چلے گئے۔ فیروز الدین نے فیر اپنا وعدہ پورا کيتا تے اسماعیل خان دمغنی نو‏‏ں ۵۰٬۰۰۰ تومان ادا کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

خراسانی باغیاں د‏‏ی خفیہ حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں ۱۸۱۶ دے موسم گرما وچ محمد ولی مرزا دے حکم اُتے اسحاق خان قرعی تے اس دے بیٹے دا گلا گھونٹ دتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; نتیجتاً، اس نے انہاں د‏‏ی حالت ہور خراب کر دتی تے جداں کہ ریاضی نے بیان کیا: &quot; ''سن ۱۲۳۱ ہجری، جو کہ ۱۸۱۵ عیسوی دے برابر اے، مرحوم سردار محمد اسحاق خان قرعی تے انہاں دے بیٹے حسن عیسیٰ خان دے قتل د‏‏ی وجہ تو‏ں، خراسان تے اس د‏ی سرحداں وچ حالات افراتفری دا شکار ہو گئے۔'' ''قبائلی سرداراں تے ہر علاقے تے قبیلے دے باشندےآں دے سرداراں نے بغاوت کی'' ۔&quot; &lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt; فیروز الدین نے بغاوت نو‏‏ں غوریان اُتے قبضہ کرنے دے اک موقع دے طور اُتے استعمال کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; محمد خان قاجار نو‏‏ں محمد خان قاری تے بنیاد خان ہزارہ دے درمیان اتحاد تو‏ں شکست ہوئی تے مشہد فرار ہو گئے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بنیاد خان ہزارہ نے فیر شہر دے مضافات وچ چھاپہ ماریا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; جدو‏ں [[فتح علی شاہ قاجار|فتح علی شاہ]] نو‏‏ں غوریان دے نقصان د‏‏ی خبر ملی تاں اس نے محمد ولی مرزا نو‏‏ں واپس بلا لیا تے حسن علی مرزا &quot;شجاع السلطانہ&quot; نو‏‏ں گورنر مقرر کيتا تے خراسان نو‏‏ں دوبارہ ترتیب دینے دے لئی اپنے نال ۱۰٬۰۰۰ آدمی بھیجے۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

۴ اپریل ۱۸۱۷ نو‏‏ں حسن علی مرزا نے ظفرانلو تے قرعی قبیلے د‏‏ی حمایت تو‏ں ہرات د‏‏ی طرف کوچ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; قاجار د‏‏ی فوج نے جام دے ضلع تو‏ں گزر کر محمود آباد دے قلعے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt; اک دن بعد [[تربت جام|جام]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا تے قاجاراں نے ہزارہ نو‏‏ں اِنّے قتل کر دتا کہ اوہ کھوپڑیاں دا اک مینار بنانے وچ کامیاب ہو گئے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; حسن علی مرزا نے فیر غوریاں د‏‏ی طرف کوچ کيتا تے فیر [http://www.fallingrain.com/world/AF/11/Shakiban.html شکیباں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220523092617/http://www.fallingrain.com/world/AF/11/Shakiban.html |date=2022-05-23 }} دے پنڈ پہنچے تے [http://www.fallingrain.com/world/AF/11/Nuqrah.html پلِ نقرہ وچ پڑاؤ ڈالیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525165139/http://www.fallingrain.com/world/AF/11/Nuqrah.html |date=2022-05-25 }} ۔ فیروزالدین د‏‏ی فوجاں تے کچھ افغان سپاہیاں نے ہرات دے قلعہ دے باہر [[قلعہ بندی|زمینی کم]] قائم کيتے تے شہر دے دفاع دے لئی تیار ہو گئے۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; حسن علی مرزا نے ادھی فوج نو‏‏ں حملہ کرنے تے باقی ادھے نو‏‏ں [[انجیل ضلع|دریائے انجیل]] دے پِچھے زمینی کم کرنے دا حکم دتا۔ ایرانی افواج دے دوبارہ حملے دے بعد، فیروز الدین نے سر تسلیم خم کيتا تے خراج تحسین دے طور اُتے ۵۰٬۰۰۰ تومان بھیجے تے نال ہی [[فتح علی شاہ قاجار|فتح علی شاہ]] دے ناں [[خطبہ]] پڑھنے اُتے آمادگی ظاہر کیت‏‏ی۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;

اس دے بعد شہزادہ ایماق قبیلے دے علاقے وچ داخل ہويا، تاکہ ایماق ہزارہ نو‏‏ں ایرانی فوجیاں تو‏ں بطور پناہ گزین بنیاد خان د‏‏ی میزبانی کرنے اُتے سزا دتی جا سک‏‏ے۔ پر، ۱۸۱۷ دے موسم گرما وچ اوہ دارا-ی بم وچ شکست کھا گئے تے پسپائی اُتے مجبور ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

=== فتح خان د‏‏ی حکمرانی تے شاہ محمود د‏‏ی معزولی (اپریل ۱۸۱۸-آخر ۱۸۱۸) ===
فیروز الدین نے ایرانی حملے دے خلاف مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ اس دے نتیجے وچ فتح خان بارکزئی نے ہرات نو‏‏ں فتح کرنے دا موقع غنیمت جانا۔ اپریل ۱۸۱۸ دے آخر وچ اوہ ہرات وچ داخل ہويا تے فیروز الدین شاہ نو‏‏ں معزول کر دتا۔ &lt;ref name=&quot;:44&quot;/&gt;

=== محمود شاہ درانی دا دوسرا دور حکومت (۱۸۱۸-۱۸۲۹) ===
سدوزئی د‏‏ی حکمرانی صوبہ ہرات تک محدود سی، ایتھے اُتے محمود شاہ ۱۸۱۸ تو‏ں لے ک‏ے ۱۸۲۹ وچ اپنی موت تک حکومت کرے گا۔ پر، اس دا دور چیلنجاں دے بغیر نئيں ہوئے گا۔ اوہ تخت اُتے کامران مرزا سدوزئی دے نال مسلسل لڑ رہے سن، صالح خان، مصطفیٰ خان، تے سابق حکمران فیروز الدین سدوزئی جداں ہور معمولی دعویداراں دا ذکر نہ کرن۔ قاجار خاندان د‏‏ی طرف تو‏ں کئی حملے ہوئے جنہاں دا مقصد صوبے نو‏‏ں دوبارہ ایران وچ شام‏ل کرنا سی، تے انہاں حملےآں وچو‏ں اک بالآخر طاقت دا توازن کامران مرزا دے حق وچ بدل دے گا، بالآخر اس دے والد نو‏‏ں معزول کر دتا گیا تے ہرات دا آخری وڈا سدوزئی حکمران بن گیا۔ انہاں نو‏ں ۱۸۴۲ وچ اس دے وزیر یار محمد خان الکوزئی نے معزول کر دتا سی۔

==== بحال حکومت تے صالح خان تے کامران سدوزئی دے نال تنازعات (۱۸۱۸-۱۸۲۱) ====
۱۸۱۸ وچ بارکزئیاں نے اسنو‏ں [[قندھار]] تو‏ں بے دخل کرنے دے بعد، محمود شاہ فرار ہو ک‏ے [[فراہ|فرح]] تے فیر [[ہرات]] چلا گیا۔ اطلاعات دے مطابق، اوہ اپنی کمان وچ صرف ۱۱ آدمیاں دے نال ہرات پہنچیا۔ &lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; ہرات پہنچ ک‏ے محمود شاہ نے اس دا انتظام اپنے بیٹے کامران نو‏‏ں سونپ دتا، جس نے سیاسی معاملات اُتے اس تو‏ں مشورہ وی کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; عطا محمد خان [[وزیر|الکوزئی]] وی ہرات دے وزیر بنے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

۱۸۱۹ وچ ، صالح خان، اک رئیس جس نے کامران د‏‏ی حمایت حاصل کيتی، اسنو‏ں قندھار اُتے دوبارہ قبضہ کرنے اُتے راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ پر، کامران نے کہیا کہ انہاں دے پاس پیسے نئيں نيں تے انہاں نے اپنی ماضی دیاں مشکلاں دا ذمہ دار صالح خان نو‏‏ں ٹھہرایا۔ محمود تے کامران شاہ دونے صالح خان نو‏‏ں بھتہ دینے دے لئی متحد ہو گئے، تے اس دے جواب وچ صالح خان نے خفیہ طور اُتے فیروز الدین مرزا (ہرات دے سابق حکمران جو [[مشہد]] وچ جلاوطنی وچ سن ) نو‏‏ں اک خط بھیجیا تے اسنو‏ں تخت اُتے دعویٰ کرنے د‏‏ی دعوت دتی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; دونے نے مل ک‏ے [[فراہ|فرح]] اُتے مارچ کیا، جو جنوب وچ کامران دے اک حامی دے زیر کنٹرول شہر سی، تے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ صالح خان اک سمجھوتہ کرنے دے قابل سی جتھے اوہ فرح نو‏‏ں کنٹرول کرے گا تے فیروز الدین مرزا مشہد وچ جلاوطنی وچ واپس آئے گا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ایرانی حملے تے مصطفیٰ خان زوری د‏‏ی بغاوت (۱۸۲۱-۱۸۲۳) ====
۱۸۱۶ تو‏ں ہی ہرات نے فارس نو‏‏ں خراج ادا کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ کامران شاہ نے اک دے بعد اک بہانہ بنایا کہ اوہ ادائیگی کیو‏ں نئيں کر رہیا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; اس دے علاوہ، ہرات نے بنیاد خان ہزارہ ( [[تربت جام|جام]] تے باخرز دے [[ایماق ہزارہ|ہزارہ]] سردار) د‏‏ی بغاوت د‏‏ی بھرپور حمایت د‏‏ی سی۔ ۲۵ جون، ۱۸۲۱ نو‏ں، 3,000 &lt;ref name=&quot;:55&quot;/&gt; د‏‏ی قاجار فوج نے بنیاد خان د‏‏ی جمشیدی ، [[ایماق ہزارہ|ہزارہ]] تے فیروزکاوہی د‏‏ی فوجاں نو‏‏ں کاریز د‏‏ی لڑائی وچ تباہ کر دتا۔ &lt;ref name=&quot;:55&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; [[ایماق لوک|چہار اعماق]] د‏‏ی زمیناں وچ اس دا تعاقب کيتا گیا۔ ۱۸۲۲ وچ ، ایرانی افواج نے ہرات اُتے حملہ کيتا تے شہر دا محاصرہ ک‏ے لیا، جس دا مقصد فیروز الدین نو‏‏ں تخت اُتے بحال کرنا سی۔ &lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; اس عمل وچ ، ابراہیم خان جمشیدی، &lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt; خلیل خان تیمانی، &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; قلیچ خان تیموری (ایرانی طرف دے رہنما تے [[خواف]] دے خود مختار گورنر) ۲۲ مئی نو‏‏ں اک لڑائی دے دوران مارے گئے۔ &lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=یاد داشتهای تاریخی منشی محمد عظیم|url=https://mundigak.com/fa/2020/02/20/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%B4%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B9%D8%B8%DB%8C%D9%85/|access-date=2022-04-27|archivedate=2021-11-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211130170130/https://mundigak.com/fa/2020/02/20/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%B4%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B9%D8%B8%DB%8C%D9%85/}}&lt;/ref&gt; آخر وچ ، ہرات نے ایرانی افواج دے محاصرے دا مقابلہ کيتا۔ پر، بھانويں قاجار د‏‏ی فوجاں نے صوبے نو‏‏ں بہت زیادہ تباہ کر دتا سی، ایسا لگدا اے کہ کامران اُتے اس دا زیادہ اثر نئيں پيا، کیونجے اوہ اک یا دو سال دے اندر قندھار اُتے حملہ کرنے والا سی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

اسلامی سال ۱۲۳۸ وچ (اکتوبر ۱۸۲۲ تو‏ں ستمبر ۱۸۲۳ دے برابر) &lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=A History of Afghanistan, from 1793 A.D. to 1865 A.D.|last=Yusuf|first=Mohamed|year=1988|isbn=1-4662-2241-7|pages=}}&lt;/ref&gt; یا ۱۸۲۴، &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; کامران شاہ نے ہرات دا انتظام حسین خان تے مصطفیٰ خان زوری دے ہتھ وچ چھڈ ک‏‏ے قندھار نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ پر، جدو‏ں کامران قندھار دے راستے اُتے سی، فیروز الدین دے اتحادیاں نے اسنو‏ں دوبارہ تخت اُتے بٹھا دتا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; پر، محمود جلد ہی انہاں نو‏ں فیروز نو‏‏ں چھڈنے اُتے راضی کرنے وچ کامیاب ہو گیا تے اس دے بجائے اسنو‏ں نصب کر دتا، اس طرح فیروز الدین د‏‏ی ۱۸ دن د‏‏ی حکومت ختم ہو گئی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; جدو‏ں کامران شاہ قندھار تو‏ں واپس آیا تاں محمود نے اسنو‏ں واپس جانے تو‏ں انکار کر دتا۔ نتیجتاً کامران نے قندھار دے سرداراں دے تعاون تو‏ں ہرات دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; محمود نے فیر صالح خان د‏‏ی مدد کيت‏ی، جس نے مصطفیٰ خان زوری نو‏‏ں شہر دا محاصرہ توڑنے دے لئی بھیجیا سی۔ اوہ کامیاب ہو گئے، لیکن مصطفیٰ خان فیر اپنے اتحادیاں دے خلاف ہو گئے، صالح خان نو‏‏ں قید ک‏ر ليا، تے محمود شاہ نو‏‏ں شہر تو‏ں باہر جانے اُتے مجبور کر دتا۔ پر، کامران تے محمود شاہ فیر مصطفیٰ خان دے خلاف متحد ہو گئے تے اک ماہ دے اندر &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; اسنو‏ں معزول کر دتا۔ ۱۸۲۴ دے موسم سرما وچ مصطفیٰ خان نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; کامران مرزا نے مصطفیٰ خان دے سر اُتے کاغذ د‏‏ی ٹوپی پائی تے فیر اس دے اُتے چراغ دا تیل ڈالیا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; اسلامی سال ۱۲۴۰ (اگست ۱۸۲۴ تو‏ں اگست ۱۸۲۵) وچ ، محمود شاہ نے جمشیدی سرزمین اُتے چڑھائی د‏‏ی تے بالا مرغاب اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;

==== ہرات وچ خانہ جنگی تے کامران سدوزئی د‏‏ی آخری فتح (۱۸۲۳-۱۸۲۹) ====
مصطفیٰ خان د‏‏ی موت دے بعد محمود شاہ تے کامران شاہ نے فوراً آپس وچ قابو پانے دے لئی لڑنا شروع کر دتا۔ محمود [[خواجہ عبد اللہ دا مزار|گزورگاہ]] وچ [[خواجہ عبد اللہ انصاری|خواجہ انصاری دے]] مقبرے اُتے بھجیا، تے فیر ۶ ماہ بعد جمشیدی قبیلے د‏‏ی مدد دے لئی مرغاب دے پار بھج گیا۔ کامران شاہ نو‏‏ں مدد کيت‏ی ضرورت سی تاں اس نے ایران تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ جولائ‏ی ۱۸۲۶ وچ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; حسن علی مرزا قاجار نے 6,000 &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt; یا ۱۰٬۰۰۰ آدمی &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ۴ بندوقاں دے نال &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt; کامران شاہ د‏‏ی مدد دے لئی بھیجے۔ جدو‏ں اوہ ۱۶ جولائ‏ی ۱۸۲۶ نو‏‏ں ہرات پہنچے &lt;ref name=&quot;:11&quot;/&gt; انہاں نے کامران د‏‏ی ۲٬۰۰۰ فوج دے نال مل ک‏ے مرغاب د‏‏ی طرف کوچ کيتا۔ پر، جاسوساں نے کامران دے منصوبےآں نو‏‏ں محمود تک پہنچیا دتا، جس نے گھات لگیا کر حملہ کيتا۔ ایماق تے ازبکاں نے ایرانیاں نو‏‏ں مکمل طور اُتے شکست دے دی، تے محمود نے ہرات د‏‏ی طرف کوچ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt; پر، محمود نے قلعہ اُتے حملہ کرنے تو‏ں انکار کر دتا، بجائے اس دے کہ باہر ڈیرے ڈالے، یعنی &quot;بادغیس د‏‏ی فتح دے تمام فائدے جلدی ختم ہو گئے&quot; &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt; تے اس دا ہرات دا محاصرہ ناکا‏م ہو گیا۔

محمود [[قلعۂ نو|قلعہ نو]] دے [[ایماق ہزارہ|ہزارہ]] د‏‏ی طرف بھجیا لیکن کامران نے اس دے پِچھے اک فوج بھیج دی۔ ہراندی فوج نے ہزارہ لوکاں نو‏‏ں سامان د‏‏ی بھکھ لگی تے انہاں نو‏ں محمود دے حوالے کرنے اُتے مجبور کيتا۔ پر، اوہ قیدی بننے دے بجائے [[لاش و جوین ضلع|لشکر جوین]] د‏‏ی طرف بھج گیا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt; ۱۸۲۷ وچ کامران نو‏‏ں محمود اُتے ترس آیا تے اسنو‏ں ہرات واپس بلايا۔ ۱۸۲۸-۲۹ وچ عطا محمد خان الکوزئی دا انتقال ہو گیا۔ اس دے بعد اس دا بیٹا سردار دین محمد خان الکوزئی وزیر بنیا۔ پر، درباریاں دے اس تقرری دے خلاف ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں، اوہ اپنے ۴۰ سالہ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; کزن یار محمد خان الکوزئی نو‏‏ں وزیر دا عہدہ چھڈنے اُتے مجبور ہويا۔ &lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; پہلا کم یار محمد خان نے ۱۸۲۹ وچ کیہ اوہ محمود شاہ نو‏‏ں معزول کرنا سی، جو کچھ ہی عرصے بعد انتقال کر گیا۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; کامران فیر حکمران بن گئے۔

=== کامران شاہ دا دور حکومت (۱۸۲۹-۱۸۴۲) ===
کامران شروع وچ اک سخی حکمران سی جدو‏ں اوہ پہلی بار ہرات آیا۔ اوہ اک عادل حکمران سی تے لوکاں تو‏ں انصاف کردا سی۔ لیکن تخت حاصل کرنے دے لئی متعدد دعویداراں تو‏ں لڑنے دے بعد، اس د‏ی شخصیت وچ تبدیلی آئی تے اوہ زیادہ مطالبہ کرنے لگے۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; اس نے عوام اُتے بھاری ٹیکس عائد کیا، کیونجے اس نے &quot;نہ صرف خود نو‏‏ں عیش و عشرت وچ نہلا دتا، بلکہ اس نے ایران یا کابل تو‏ں اپنے اقتدار نو‏‏ں لاحق کسی وی خطرے دا مقابلہ کرنے دے لئی اک وڈا جنگی صندوق وی بنایا۔&quot; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; پر، عوام نے اسنو‏ں بارکزئیاں دے زیر تسلط رہنے دے بجائے قبول کیا، کیونجے اوہ اس تو‏ں وی زیادہ غاصب سن ۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

کامران نو‏‏ں اپنے دور حکومت وچ بوہت سارے چیلنجز دا سامنا کرنا پيا۔ ۱۸۳۳ تے ۱۸۳۷ وچ ہرات اُتے نويں ایرانی حملےآں نے شہر نو‏‏ں اپنی حد تک دھکیل دتا۔ اس دے علاوہ کامران اپنے وزیر یار محمد خان الکوزئی دے نال اقتدار د‏‏ی کشمکش وچ سن ۔ کامران دے تخت اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اس د‏ی کوششاں نو‏‏ں صرف شیر محمد خان ہزارہ ( [[قلعۂ نو|قلعہ نو]] [[ایماق ہزارہ|ہزارہ]] دا سردار) د‏‏ی کوششاں تو‏ں روکیا گیا جو بلاشبہ کامران شاہ دا وفادار سی تے اس نے یار محمد خان نو‏‏ں اس دا تختہ الٹنے تو‏ں روکیا سی۔ اس دے نتیجے وچ انہاں نو‏ں نظام الدولہ (نظام الدولہ) دا خطاب دتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt; اس دے علاوہ انگریزاں نے وی ایرانیاں نو‏‏ں افغانستان فتح کرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش دے طور اُتے کامران شاہ دا نال دتا۔

پر پہلی اینگلو افغان جنگ دے دوران دونے دے درمیان تعلقات ہور خراب ہو گئے۔ ہرات نے برطانوی افواج دے خلاف باغی افغان قبائلیاں د‏‏ی حمایت کی، &lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=sVNIpl5AinUC|title=Return of a King: The Battle for Afghanistan, 1839–42|last=Dalrymple|first=William|date=2013-04-16|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-0-307-95829-7|language=en}}&lt;/ref&gt; ہور ایران دے نال تعلقات نو‏‏ں بہتر کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; بالآخر انگریزاں نے ۱۰ فروری ۱۸۴۱ نو‏‏ں ہرات تو‏ں اپنے باشندےآں نو‏‏ں کڈ لیا &lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; تے جون ۱۸۴۲ تک ہرات نو‏‏ں شاہ شجاع دے زیر انتظام علاقےآں وچ شام‏ل کرنے دا منصوبہ بنایا &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; آخر کار کامران تے یار محمد خان دے درمیان کشیدگی اس وقت سامنے آئی جدو‏ں اس نے ہرات دے قلعہ وچ اپنے وزیر دے خلاف بغاوت کيتی۔ پر، کامران د‏‏ی بغاوت ناکا‏م ہوگئی تے اسنو‏ں کوہسان لے جایا گیا جتھے اسنو‏ں ۱۸۴۲ دے اوائل وچ پھانسی دے دتی گئی۔

==== دوسری خراسان بغاوت تے فارسی حملے وچ شمولیت (۱۸۲۹-۱۸۳۳) ====
[[فائل:Shahzada Kamran Durrani.jpeg|thumb| کامران شاہ درانی د‏‏ی اک تصویر۔]]
ہرات نے اس وقت قاجار خراسان وچ بغاوت د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔ مقامی سرداراں (بنیادی طور اُتے قاری تے ظفرانلو کے) نے بغاوت کی، تے [[بجنورد|بوجنورد]] ، [[قوچان|قچان]] ، [[نیشاپور]] ، [[مشہد]] ، [[سرخس]] ، [[تربت حیدریہ|توربت]] ، [[تربت جام|جام]] تے بخرز دے کنٹرول وچ سن ۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; یار محمد خان الکوزئی نے اس بغاوت نو‏‏ں شروع کرنے وچ کلیدی کردار ادا کيتا جو جنوری ۱۸۲۷ وچ خراسان دے گورنر شجاع السلطانہ نو‏‏ں تہران واپس بلانے دے بعد پیدا ہوئی سی &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ۱۸۳۰ وچ اس نے خراسان وچ ۶۰۰۰ آدمیاں د‏‏ی فوج د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے آبادی نو‏‏ں خوفزدہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; پر، اوہ آخر کار ہرات واپس چلا گیا ایہ دیکھدے ہوئے کہ ایران د‏‏ی طرف تو‏ں کسی وی معمولی [[امن دے لئی خطرہ|واقعے]] نو‏‏ں ریاست اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے لئی استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ دسمبر ۱۸۳۱ وچ جدو‏ں [[عباس مرزا]] پہنچے تاں اس نے بغاوت نو‏‏ں کچلنے دے لئی تیزی تو‏ں کم کيتا۔ ۱۸۳۲ دے موسم گرما تے موسم خزاں وچ قاری تے ظفرانلو سرداراں نو‏‏ں تسلیم کرنے اُتے مجبور کيتا گیا تے فیر اس نے ہرات دے خلاف حرکت کيتی۔ جدو‏ں وزیر واپس آیا تاں کامران شاہ نے دوبارہ قندھار اُتے حملے د‏‏ی تیاری د‏‏ی تے ہراندی تاجراں تو‏ں چندہ اکٹھا کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

۱۸۳۳ دے اوائل وچ عباس مرزا نے کامران شاہ نو‏‏ں الٹی میٹم بھیجیا ''کہ &quot;وہ ہرات چھڈ ک‏‏ے قاجار دربار وچ حاضر ہو جائے یا ایرانی بادشاہ دے ناں اُتے سکہ تے خطبہ ادا کرے، ٹیکس جمع کرائے (منال دیوان) تے یرغمال بنائے۔ .'' &quot; &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; یار محمد خان نے الٹی میٹم تو‏ں انکار کر دتا تے عباس مرزا نے اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے جواب دتا۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://archive.org/details/meneventsthrough00kuhzuoft|title=Men and events : through 18th and 19th century : Afghanistan|last=Kuhzad|first=Ahmad Ali|date=195-|publisher=Kabul : [s.n.]|others=Robarts – University of Toronto}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; عباس مرزا نے یار محمد دے دو دانت کڈ ک‏ے یار محمد خان نو‏‏ں اپنے مطالبات مننے اُتے مجبور کیا، اس موقع اُتے اسنو‏ں تاوان تے یرغمالیاں دے تبادلے دے بعد ہرات واپس جانے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; پر، کامران شاہ نے الٹی میٹم تو‏ں انکار کر دتا، عباس مرزا نو‏‏ں ۱۵۰۰۰ تومان دا تحفہ دتا، تے کہیا کہ جے اوہ ہور کوئی مطالبہ کرنا چاہندے نيں تاں لڑائی د‏‏ی تیاری کرن۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt;

جواب دے طور پر، 'عباس مرزا نے اپنے بیٹے [[محمد شاہ قاجار|محمد مرزا]] نو‏‏ں 27,000 &lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt; یا ۳۰٬۰۰۰ فوج &lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; دے نال ۱۸۳۳ دے موسم گرما وچ ہرات اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجیا۔ شیر محمد خان ہزارہ نے شیعاں دے خلاف ہرات دے دفاع دے لئی ایماق، ازبک تے ترکمان قبیلے د‏‏ی اک کنفیڈریسی تشکیل دی۔ اوہ میمنہ دے مستراب خان نو‏‏ں قائل کرنے وچ کامیاب ہو گیا کہ اوہ یار محمد خان دے بارے وچ اپنے شک نو‏‏ں دور کرے تے ایرانیاں دے خلاف لڑائی وچ اتحاد وچ شام‏ل ہو جائے۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt;

محمد مرزا نے کوہسان نو‏‏ں لے ک‏ے غوریاں دے قلعے دا محاصرہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ایسا کرنے وچ ناکا‏م رہیا تے اس طرح ہرات دا محاصرہ کرنے دے لئی اگے ودھیا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt; بھانويں ایہ شبہ سی کہ فوج ہرات اُتے قبضہ کر سکدی اے کیونجے اوہ غوریان نو‏‏ں وی نئيں لے سکدی سی، &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; اس دا جواب کدی حل نئيں ہو سکیا کیو‏ں کہ 'عباس مرزا ۲۵ اکتوبر نو‏‏ں [[سل|تپ دق]] تو‏ں انتقال کر گئے۔ محمد مرزا، ظاہری وارث دے طور پر، محاصرہ اٹھانے دا پابند سی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; پر، &quot; ''محمد مرزا نے عہد کيتا کہ، اک بار جدو‏ں اس نے فارس دا تخت حاصل ک‏ر ليا، تاں اوہ واپس آک‏ے اس شہر تو‏ں بدلہ لے گا جو اس د‏ی فوج دے خلاف مزاحمت کرنے دا وقت رکھدا تھا'' ۔&quot; &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt; انہاں نے مطالبہ کيتا کہ کامران شاہ نو‏‏ں خراج پیش کيتا جائے تے غوریاں دا قلعہ گرایا جائے۔ بھانويں کامران شاہ نے انہاں مطالبات نو‏‏ں مان لیا، لیکن اس نے کدی انہاں اُتے عمل نئيں کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ہرات دے سیستان تے فارسی محاصرہ وچ مداخلت (۱۸۳۴-۱۸۳۸) ====
جنوری ۱۸۳۴ وچ [[شجاع شاہ درانی|شجاع الملک]] نے ۲۲٬۰۰۰ جواناں دے نال قندھار دے خلاف مارچ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; اس دے بعد شہر دا محاصرہ ک‏ے لیا گیا لیکن دوست محمد خان نے قندھار دے سرداراں د‏‏ی طرف تو‏ں مداخلت د‏‏ی تے شجاع نو‏‏ں صرف ۵۰ گھڑ سواراں دے نال ہرات فرار ہونے اُتے مجبور کيتا۔ کامران نو‏‏ں اس دے ارادےآں اُتے شک سی تے اس نے اسنو‏ں شہر وچ داخل ہونے تو‏ں انکار کر دتا، کیونجے اوہ تخت دا ممکنہ حریف سی۔

پر، محمد مرزا ۱۸۳۴ وچ محمد شاہ قاجار دے طور اُتے تخت سنبھالنے دے بعد اپنا وعدہ نئيں بھولے سن ۔ اس نے ۱۸۳۶ دے موسم بہار وچ ہرات نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی فوج بنانے د‏‏ی تیاری شروع کر دتی &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; پر، خراسان وچ ہیضے د‏‏ی وبا نے محمد شاہ نو‏‏ں اپنے منصوبے ملتوی کرنے اُتے مجبور کر دتا۔

جب ایران ہرات نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی فتح کرنے دا منصوبہ بنا رہیا سی، یار محمد خان د‏‏ی قیادت وچ فوجاں نے قندھار دے سرداراں تے [[سیستان|ایران]] دے درمیان متنازعہ علاقہ، &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; نو‏‏ں زیر ک‏ر ليا۔ اس دے نتیجے وچ ایران دے نال تعلقات ہور خراب ہو گئے۔
[[فائل:شیر محمد خان هزاره.jpg|thumb| شیر محمد خان ہزارہ، [[قلعۂ نو|قلعہ نو]] [[ایماق ہزارہ|ہزارہ]] دے سردار تے ۱۸۳۷ وچ ہرات دا دفاع کرنے والے [[اہل سنت|سنی]] اتحاد وچ شریک سن ۔]]
۲۳ جولائ‏ی ۱۸۳۷ نو‏‏ں محمد شاہ نے تہران تو‏ں ہرات د‏‏ی طرف کوچ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt; فارسی فوج نے ۲۸ اکتوبر ۱۸۳۷ نو‏‏ں [[تربت جام]] شہر وچ اتحاد کيتا۔ انہاں نے چار جہ‏تی حملے د‏‏ی منصوبہ بندی کی، جس وچ کچھ ۳ مختلف کالماں وچ ہرات اُتے مارچ کرن گے، جدو‏ں کہ کچھ فوجی میمنہ وچ مارچ کرن گے تے علاقے دے قبیلے نو‏‏ں بے اثر کر دیؤ گے۔ ہرات دے حالات ایرانیاں دے لئی سازگار سن ۔ کامران تے یار محمد دونے نے آبادی نو‏‏ں خوفزدہ کيتا تے علاقے نو‏‏ں معاشی زوال د‏‏ی طرف دھکیل دتا، جس دے نتیجے وچ بوہت سارے لوک شہر چھڈ گئے۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt; ایماق دے ۱۰٬۰۰۰ خاندان میمنہ خاندے د‏‏ی طرف بھجے، صرف میزراب خان دے ہتھو‏ں غلامی وچ ڈالے گئے۔ ہرات د‏‏ی قلعہ بندیاں نو‏‏ں برساں د‏‏ی جنگ تو‏ں شدید نقصان پہنچیا سی، تے اوہ کسی سنگین حملے تو‏ں بچ نئيں پائے سن ۔ ہرات دے پاس جو چند ہزار فوجی سن اوہ بری طرح تو‏ں لیس سن ۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt; جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کامران شاہ ایرانیاں دے حملے دے نال ہی فرار ہونے دا منصوبہ بنا رہیا سی۔ پر، شیر محمد خان ہزارہ نے اس دے لئی موت تک لڑنے دا عہد کيتا تے کامران نو‏‏ں اپنے قبیلے دے درمیان تحفظ دا وعدہ کيتا جے ہرات گر جائے، اس لئی اس د‏ی پرواز نو‏‏ں روکیا گیا۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt; اس نے قبائلی کنفیڈریسی نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس نے ۱۸۳۳ وچ ایرانیاں دے خلاف ہرات دا دفاع کيتا۔ مرو دے ترکمان گورنر تے صوفی اسلم د‏‏ی تحریک دے جانشین عبدالرحمن خلیفہ نے کنفیڈریسی نو‏‏ں بحال کرنے وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=The Sariq Turkmens of Merv and the Khanate of Khiva in the early nineteenth century – ProQuest|url=https://www.proquest.com/openview/9939d688741e0e6165592cc9f0d3ebe7/1?pq-origsite=gscholar&amp;cbl=18750&amp;diss=y|accessdate=2021-12-11|website=www.proquest.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

اک مختصر محاصرے دے بعد غوریاں ۱۵ نومبر ۱۸۳۷ نو‏‏ں گر گئياں۔ ۲۳ نومبر ۱۸۳۷ نو‏‏ں محاصرہ شروع ہويا، محمد شاہ ہرات تو‏ں پہلے پہنچ گیا۔ اس دا ارادہ ہرات نو‏‏ں لے ک‏ے قندھار جانے دا سی۔ اس دے نال روسی ایلچی کاؤنٹ سائمونیچ، روسی افسراں تے پولش جنرل بیرووسکی دے ماتحت روسی صحرائیاں د‏‏ی اک رجمنٹ سی۔ پوٹنگر نے ہرات دے دفاع نو‏‏ں سخت کر دتا تے روسی مشیراں د‏‏ی موجودگی دے باوجود محاصرہ اٹھ ماہ تک جاری رہیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/afghanistanshort00ewan/page/51|title=Afghanistan: A Short History of Its People and Politics|last=Ewans|first=Martin|publisher=HarperCollins|year=2002|isbn=0-06-050508-7|page=[https://archive.org/details/afghanistanshort00ewan/page/51 51]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

لڑائی وحشیانہ سی۔ یار محمد نے فارسی سراں د‏‏ی قیمت ادا کيتی، جو دیواراں اُتے آویزاں سن ۔ پوٹنگر نے سوچیا کہ ایہ جوابی نتیجہ خیز اے کیونجے فوجی دشمن دا پِچھا کرنے دے بجائے سر کٹنا چھڈ دین گے۔ نويں سال دے آس پاس فارسیاں نے ۸ انچ د‏‏ی اک وڈی توپ لیائی جو نصف درجن بار چلی تے فیر گر گئی۔ جنوری تک ایرانی فوج ۴۰٬۰۰۰ جواناں تک پہنچ گئی، لیکن شہر دے گرد حلقہ مکمل نئيں ہويا۔ لڑائی موسم بہار تے موسم گرما دے اوائل تک جاری رہی تے دونے طرف تو‏ں کوئی فائدہ نئيں ہويا۔

اپریل ۱۸۳۸ وچ جان میک نیل (اک برطانوی سفارت کار) تے کاؤنٹ سائمونیچ (اک روسی مشیر) شاہ دے کیمپ پہنچے تے مختلف مقاصد دے لئی کم کيتا۔ اک موقع اُتے میک نیل نے شاہ نو‏‏ں ہرات اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی صورت وچ جنگ کيت‏ی دھمکی دتی۔ اس نے شاہ نو‏‏ں منصوبہ بند حملہ منسوخ کرنے اُتے آمادہ کیا، ایہ جان بجھ کر ایرانی فوجیاں دے حوصلے پست کرنے دے لئی کيتا۔ مارچ یا اپریل ۱۸۳۸ تک سینٹ پیٹرزبرگ ممکنہ برطانوی ردعمل تو‏ں پریشان ہو گیا سی تے انہاں نے سائمونیچ نو‏‏ں واپس بلانے دا فیصلہ کيتا سی، لیکن مواصلات اس قدر سست سن کہ ایہ پیغام جون تک ہرات تک نئيں پہنچیا سی۔ میک نیل نے رپورٹ کيتا کہ ایرانی فوجیاں نو‏‏ں تکلیف ہو رہی اے تے جے سپلائی د‏‏ی صورتحال بہتر نہ ہوئی تاں محاصرہ ترک کرنا پئے گا۔ محصورین وی مشکلات تو‏ں دوچار سن ۔ اک موقع اُتے ۶۰۰ بُڈھے مرداں، عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں کھانا بچانے دے لئی شہر تو‏ں باہر کڈ دتا گیا۔ انہاں اُتے دونے طرف تو‏ں گولیاں چلدی رہیاں ایتھ‏ے تک کہ ایرانیاں نے انہاں نو‏ں گزرنے دتا۔

۷ جون، ۱۸۳۸ تک، کاؤنٹ سائمونیچ نے شاہ دے نال اِنّا اثر و رسوخ حاصل ک‏ر ليا سی کہ میک نیل نو‏‏ں تہران واپس جانے اُتے مجبور محسوس ہويا۔ سائمونچ نے اپنے سفارتی کردار نو‏‏ں اک طرف کر دتا تے محاصرے دا انتظام سنبھال لیا۔ جدو‏ں سائمونچ نو‏‏ں ۲۲ جون نو‏‏ں اپنی واپسی د‏‏ی اطلاع موصول ہوئی، تاں اس دا جواب ایہ سی کہ شہر اُتے فوری حملے دا حکم دتا جائے۔ ۲۴ جون ۱۸۳۸ نو‏‏ں ایرانیاں نے پنج تھ‏‏انو‏اں اُتے حملہ کيتا لیکن اوہ صرف جنوب مشرقی کونے وچ دیوار نو‏‏ں توڑنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ اک گھینٹے تک لڑائی اگے پِچھے ہُندی رہی۔ کائے دے مطابق پوٹنگر تے یار محمد دونے فوجیاں د‏‏ی حوصلہ افزائی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ جدو‏ں یار محمد ہمت ہارنے لگیا تاں پوٹنگر نے اسنو‏ں جسمانی طور اُتے اگے ودھیا دتا۔ یار محمد فیر پاگلاں د‏‏ی طرح پِچھے د‏‏ی فوجاں د‏‏ی طرف بھجیا تے سارا جسم اس شگاف تو‏ں باہر نکلیا تے ایرانیاں نو‏‏ں دیوار تو‏ں ہٹا دتا۔

اس دوران برطانوی حکومت نے ایکشن لیا۔ پورے افغانستان وچ فوج بھیجنے د‏‏ی ناقابل عملیت نو‏‏ں سمجھدے ہوئے انہاں نے خلیج فارس د‏‏ی طرف اک بحری مہم بھیجی تے ۱۹ جون ۱۸۳۸ نو‏‏ں جزیرہ خرگ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ مک نیل، جو [[تہران]] واپس آیا سی، نے چارلس اسٹوڈارٹ نو‏‏ں اک دھمکی آمیز پیغام (۱۱ اگست ۱۸۳۸) دے نال ایرانی کیمپ وچ بھیجیا سی۔ شاہ پِچھے ہٹ گیا تے ۹ ستمبر نو‏‏ں محاصرہ اٹھا لیا گیا۔ برطانوی دباؤ دے تحت روسیاں نے کاؤنٹ سائمونیچ تے یان وٹکیوچ دوناں نو‏ں واپس بلا لیا تے دعویٰ کيتا کہ دونے نے انہاں د‏‏ی ہدایات تو‏ں تجاوز کيتا سی۔

==== ہرات دے محاصرے دے بعد تے یار محمد خان الکوزئی د‏‏ی معزولی (ستمبر ۱۸۳۸ تو‏ں مارچ ۱۸۴۲) ====
۳۱ مارچ ۱۸۴۱ نو‏‏ں ایرانی افواج غوریان تو‏ں پِچھے ہٹ گئياں۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; کامران شاہ تے یار محمد خان دے درمیان کشیدگی ودھ گئی۔ کامران یار محمد خان د‏‏ی طاقت تو‏ں جلدا سی تے دونے نے دوسرے نو‏‏ں ختم کرنے تے کنٹرول حاصل کرنے دے لئی بہانہ تلاش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ &lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; ۱۸۴۱ وچ کامران ہرات دے قلعہ وچ داخل ہويا تے یار محمد خان دے خلاف بغاوت شروع کر دتی۔ پر، کامران شاہ نو‏‏ں بالآخر شکست ہوئی تے اسنو‏ں کوہسان وچ نگرانی وچ رکھیا گیا۔ &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; ۱۸۴۲ دے اوائل وچ ، کامران نو‏‏ں یار محمد خان الکوزئی دے حکم اُتے بے دردی تو‏ں قتل کر دتا گیا، اس طرح سدوزئی خاندان دا خاتمہ ہويا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:34&quot;/&gt;

==== کامران شاہ د‏‏ی قیادت وچ خارجہ تعلقات ====
جداں کہ شیمپین نے اپنے مقالے وچ واضح کيتا اے ''کہ ’’کامران مرزا نے بہت واضح طور اُتے دیکھیا کہ ہرات د‏‏ی آزادی نو‏‏ں برقرار رکھنے تے کابل وچ اپنے والد دے تخت اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے لئی قاجار تو‏ں مدد طلب کرکے ایران تو‏ں کسی وی خطرے نو‏‏ں بے اثر کرنا ضروری ہوئے گا۔ عدالت'' ''جزوی طور اُتے اس د‏ی کوششاں د‏‏ی وجہ تو‏ں، قاجاراں نے ۱۸۲۳ تو‏ں ۱۸۳۳ تک ہرات اُتے حملہ نئيں کيتا۔ &quot;'' &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; اس دے علاوہ ایرانیاں نے وی کامران د‏‏ی مدد کيت‏ی تے اسنو‏ں تخت اُتے بٹھانے تے اس دے والد محمود نو‏‏ں ہٹانے وچ اک اہ‏م عنصر سی۔

=== یار محمد خان الکوزئی دا دور حکومت (مارچ ۱۸۴۲ تو‏ں جون ۱۸۵۱) ===
[[فائل:Yar Mohammad Khan Alakozai.png|thumb| یار محمد خان د‏‏ی اک تصویر]]
یار محمد خان نے تخت سنبھالدے وقت خاص طور اُتے اپنے آپ نو‏‏ں بادشاہ قرار نئيں دتا بلکہ اس دے بجائے &quot;وزیرِ کبیر&quot;، &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; یا &quot;عظیم وزیر&quot; دا لقب اختیار کيتا۔ اوہ ہرات دے لوکاں وچ مقبول سی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== چہار ایماق دے خلاف پالیسیاں (۱۸۴۲-۱۸۴۴) ====
انہاں نے [[ایماق لوک|چہار ایماق]] دے روايتی طور اُتے آزاد قبیلے دے لئی توسیع پسندانہ پالیسیاں اُتے عمل کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; جدو‏ں یار محمد خان نے ۱۸۴۲ دے اوائل وچ کامران نو‏‏ں معزول تے پھانسی دتی تاں اس نے جمشیدی دے علاقے وچ اک مہم وی بھیجی۔ جمشیدی دریائے مرغاب دے کنارے آباد سن تے [[سرحدآباد|پنجدیہ]] ، [[کشک ضلع|کشک]] (راجگڑھ)، &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt; بالا مرغاب ، مروچاق تے کاروخ نو‏‏ں کنٹرول کردے سن ۔

جب جمشیدیاں دے یار محمد نواز رہنما نو‏‏ں قتل کر دتا گیا تاں اس نے ہراندی فوج بھیجی جس نے کشک اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ۵٬۰۰۰ جمشیدی خانداناں نو‏‏ں ہرات د‏‏ی وادی وچ منتقل کر دتا گیا لیکن جمشیدیاں د‏‏ی اکثریت پنجدیہ فرار ہونے وچ کامیاب ہو گئی تے خیوا د‏‏ی حفاظت وچ چلے گئے۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Noelle-Karimi|first=Christine|date=2000|title=JAMSHIDI TRIBE|url=https://iranicaonline.org/articles/jamshidi-tribe|website=[[انسائیکلوپیڈیا ایرانیکا]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; اس نے غور دے تیمانیاں دے خلاف وی مہم چلا‏ئی۔ &lt;ref name=&quot;:55&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; یار محمد خان نے غور دے دو اہ‏م حکمراناں (مصطفیٰ خان تے ابراہیم خان) نو‏‏ں اک دوسرے دے خلاف لڑایا تے اس دے نتیجے وچ غور وچ اپنا اثرورسوخ کرز تے نازلی تک پھیلا دتا۔ &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

جنوری ۱۸۴۳ وچ یار محمد خان ایران دے خلاف ہو گیا تے [[امارت بخارا|بخارا]] دے حکمران نصر اللہ خان تو‏ں معاہدہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt; ہرات نے کابل، خلم تے بلخ اُتے بخاران د‏‏ی حاکمیت نو‏‏ں تسلیم کيتا جدو‏ں کہ بخارا نے چہار ولایت اُتے یار محمد دے حق نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ بخارا د‏‏ی حمایت تو‏ں، ۱۸۴۳-۴۴ دے موسم سرما وچ ، یار محمد نے [[قلعۂ نو|قلعہ نو]] دے [[ایماق ہزارہ|ہزارہ]] نو‏‏ں خراج ادا کرنے اُتے مجبور کیا، &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:44&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; حالانکہ ایہ خراج بہت معمولی سی۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

پر، اپریل ۱۸۴۷ وچ ، &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; یار محمد خان نے ہزارہ اُتے دوبارہ حملہ کیا، تے اس بار راجگڑھ گر گیا تے 10,000 &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; یا 12,000 &lt;ref name=&quot;:62&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C|title=The &quot;Ancient Supremacy&quot;: Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731–1901|last=Lee|first=Jonathan L.|date=1996-01-01|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10399-3|language=en}}&lt;/ref&gt; ہزارہ خاندان وادی ہرات وچ دوبارہ آباد ہوئے۔ قلعہ نو نے حملے دے نتیجے وچ اپنی نصف آبادی کھو دی، &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; تے انہاں دے سردار کریمداد خان ہزارہ ایران فرار ہو گئے، &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; بعد وچ حسن خان سالار د‏‏ی بغاوت وچ شام‏ل ہو گئے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ایماق دے مکمل تسلط دے بعد، یار محمد خان چہار ولایت وچ اپنی توسیع پسندانہ پالیسیاں نو‏‏ں اگے ودھانے دے قابل ہو گیا۔

==== چہار ولایت وچ مہمات (۱۸۴۴-۱۸۵۰) ====
۱۸۴۴ وچ یار محمد خان نو‏‏ں چہار ولایت وچ مداخلت دا موقع ملا۔ میمنہ دے مستراب خان تے [[شبرغان]] دے رستم خان نے [[اندخوی|اندخوئی]] دے نويں حکمران غضنفر خان اُتے مشترکہ حملہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt; غضنفر دا تختہ الٹ دتا گیا تے اس دے چچا صوفی خان نو‏‏ں نواں حکمران بنایا گیا۔ غضنفر بخارا بھجیا تے خراج ادا کرنے اُتے رضامند ہو گیا جے نصراللہ خان اسنو‏ں اندخوئی دے تخت اُتے بحال کر دے گا۔ نصر اللہ راضی ہو گیا تے غضنفر نو‏‏ں میر ولی خلم دے پاس بھیج دتا (جو بخارا دا حلیف سی)۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:44&quot;/&gt;

میر ولی پرانے اسکور نو‏‏ں طے کرنے دے لئی بے تاب سن ۔ [[بلخ]] تے [[مزار شریف]] دے عشائیہ د‏‏ی مدد تو‏ں میر ولی نے چہار ولایت د‏‏ی طرف کوچ کيتا۔ [[سر پل|سرِ پل]] نے منحرف ہو ک‏ے شبرغان اُتے حملہ کيتا۔ رستم خان نے میزاب خان تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی، پر، ۱۸۴۵ دے اوائل وچ ، میزراب خان اپنی بیویاں وچو‏ں اک دے زہر کھانے دے بعد مر گیا۔ اس دے دو بیٹےآں (حکمت خان تے شیر محمد خان) نے غیر متوقع طور اُتے وقتی طور اُتے اک دوسرے تو‏ں صلح کر لئی تے چہار ولایت وچ بخارا د‏‏ی مداخلت د‏‏ی حمایت کيتی۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:44&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:34&quot;/&gt; نتیجے دے طور پر، رستم خان نو‏‏ں کوئی مدد نئيں ملی تے شبرغان نو‏‏ں سر پل تو‏ں ملحق کر دتا گیا۔ غضنفر خان نو‏‏ں دوبارہ اندخوئی دا حکمران بنایا گیا۔ پر، جدو‏ں اوہ دوبارہ تخت اُتے بیٹھیا تاں غضنفر نے بخارا نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ نتیجے دے طور پر، نصراللہ نے شیربرغان اُتے دوبارہ قبضہ کرنے تے غضنفر خان نو‏‏ں معزول کرنے وچ رستم خان دا نال دتا۔ اک بار فیر صوفی خان نو‏‏ں اندخوئی خانات دے سربراہ دے طور اُتے بحال کر دتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt;

اسی وقت جدو‏ں ایہ واقعات رونما ہو رہے سن، حکم خان تے شیر محمد خان دے درمیان جنگ بندی ٹُٹ گئی تے اوہ میمنہ دے کنٹرول دے لئی لڑنے لگے۔ یار محمد خان نے مداخلت د‏‏ی تے عارضی طور اُتے تنازعہ طے ک‏ر ليا۔ شیر محمد نو‏‏ں میمنہ دا کنٹرول دتا گیا سی جدو‏ں کہ حکم خان زراعت تے تجارتی تجارت نو‏‏ں کنٹرول کرے گا، &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:34&quot;/&gt; مؤثر طریقے تو‏ں شیر محمد دا دیوان بیگی بن گیا۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt; اس دے علاوہ یار محمد نے اس امید اُتے دو تاجک بٹالین بنانے د‏‏ی وی کوشش کيتی کہ اوہ ہرات دے زیادہ وفادار ہون گے۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

۱۸۴۷ دے موسم گرما وچ حکم خان نے شیر محمد خان دے خلاف مدد کيت‏ی درخواست کيتی، جنگ دا بہانہ بن دے یار محمد د‏‏ی ضرورت سی۔ &lt;ref name=&quot;:44&quot;/&gt; یار محمد نے ۲۰٬۰۰۰ فوجیاں دے نال میمنہ دے خلاف مارچ کيتا (جنہاں وچو‏ں نصف ایماق تے [[ترکمان]] قبائلیاں اُتے مشتمل سن جو لُٹ مار دے خواہشمند سن )۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt; جدو‏ں فوج [http://www.fallingrain.com/world/AF/07/Chaychaktu.html Chichaktu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220427203911/http://www.fallingrain.com/world/AF/07/Chaychaktu.html |date=2022-04-27 }} (ہرات تے میمنہ دے درمیان سرحد پر) پہنچی تاں ایہ تیزی تو‏ں گر گئی تے قصبے نو‏‏ں کھو لیا گیا۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:34&quot;/&gt; جدو‏ں حکم خان نو‏‏ں اس د‏ی خبر ملی، تاں اوہ جلدی تو‏ں اپنی سر تسلیم خم کرنے دے لئی دوڑ پيا تے فوج نو‏‏ں رسد فراہ‏م کی، جس تو‏ں ہراتیاں نو‏‏ں میمنہ دے دوسرے علاقےآں اُتے قبضہ کرنے تو‏ں روک دتا۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt; یار محمد نے لٹیراں د‏‏ی ناک تے کان کٹ کر سزا دتی حالانکہ ایہ بالکل واضح سی کہ اس نے برطرفی د‏‏ی منظوری دتی سی۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt;

انہاں نے جلد ہی [http://www.fallingrain.com/world/AF/07/Khairabad.html خیر آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220427203907/http://www.fallingrain.com/world/AF/07/Khairabad.html |date=2022-04-27 }} دے شیر محمد خان دے گڑھ اُتے چڑھائی د‏‏ی تے قلعہ پھٹ گیا۔ شیر محمد شروع وچ بھج گیا تے آخر کار اپنے بھائی تو‏ں صلح کر لئی۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt; اندخوئی دے غضنفر خان نے وی صوفی خان دا تختہ الٹنے وچ یار محمد خان تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ صوفی خان نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا تے اندخوئی نو‏‏ں بے دردی تو‏ں برطرف کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;:44&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:34&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ylTi-e2C_0IC|title=State and Tribe in Nineteenth-Century Afghanistan: The Reign of Amir Dost Muhammad Khan (1826–1863)|last=Noelle|first=Christine|date=2012-06-25|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-60317-4|language=en}}&lt;/ref&gt; یار محمد نے سردیاں دے باوجود آقچہ تے بلخ د‏‏ی طرف پیش قدمی جاری رکھنے دا ارادہ کيتا۔ اس نے تیزی تو‏ں آقچہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا لیکن شبرغان اُتے قبضہ کرنے وچ ناکا‏م رہیا تے میمنہ د‏‏ی طرف پسپائی اُتے مجبور ہو گیا۔ آبادی نے اپنے دروازے کھولنے تو‏ں انکار کر دتا، چنانچہ حکم خان نے فوج نو‏‏ں راجگڑھ دے ارد گرد جانے والے راستے تو‏ں رہنمائی کيتی۔ بالا مرغاب د‏‏ی طرف واپسی دا مارچ تباہ کن سی تے بوہت سارے ہراندی فوجی سردی یا بھکھ د‏‏ی وجہ تو‏ں مر گئے۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:44&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:34&quot; /&gt; یار محمد خان فروری دے آخر وچ یا مارچ ۱۸۴۸ دے شروع وچ ہرات واپس آیا، تے شکست تو‏ں باز آنے د‏‏ی کوشش کيتی۔

نومبر ۱۸۴۹ وچ یار محمد نے حکم خان تو‏ں ہرات نو‏‏ں خراج ادا کرنے دا مطالبہ کيتا۔ جدو‏ں اس پیشکش نو‏‏ں ٹھکرا دتا گیا تاں میمنہ دا ۶۰۰۰ آدمیاں د‏‏ی فوج دے نال محاصرہ ک‏ے لیا گیا تے شہر نو‏‏ں ۱۱ ماہ تک گھیرے وچ لے لیا گیا۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:34&quot;/&gt; پر، میمنہ نے اپنی حمایت جاری رکھی تے ایہ اک آزاد ریاست دے طور اُتے ہرات دے مستقب‏‏ل دے لئی نقصان دہ سی۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt; ۱۸۴۹ تے ۱۸۵۰ وچ بارکزئیاں نے پہلے ہی افغان ترکستان دے اہ‏م حصےآں نو‏‏ں اپنی سلطنت وچ شام‏ل ک‏ر ليا سی تے جے ایہ تمام خطہ گرنا پيا تاں میمنہ تے قندھار تو‏ں ہرات اُتے بیک وقت حملہ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ میمنہ دے محاصرے نے بارکزئیاں د‏‏ی وی مدد کيت‏ی کیونجے اس نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا کہ میمنہ د‏‏ی طاقتور فوج خطے د‏‏ی چھوٹی چھوٹی ریاستاں د‏‏ی مدد نو‏‏ں نئيں آئے گی۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt; بالآخر ستمبر ۱۸۵۰ وچ میمنہ دا محاصرہ ختم کر دتا گیا تے یار محمد خان شکست کھا کر ہرات واپس آ گیا۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:44&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:34&quot; /&gt;

==== خراسان دے معاملات وچ مداخلت تے حسن خان سالار د‏‏ی بغاوت (۱۸۴۴-۱۸۵۰) ====
۱۸۴۶ دے موسم گرما دے آخر وچ آصف الدولہ نے ہرات اُتے حملہ کرنے تے یار محمد خان نو‏‏ں محمد یوسف بن ملک قاسم مرزا تے لشکر تے جووین دے شاہ پسند خان د‏‏ی حمایت تو‏ں معزول کرنے دا منصوبہ بنایا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

==== خارجہ تعلقات برائے یار محمد خان الکوزئی ====

===== ایران دے نال تعلقات =====
ایران نے ہراندی فوج نو‏‏ں جدید بنانے وچ وی مدد کيت‏ی۔ ایران دے شاہاں نے یار محمد خان نو‏‏ں بوہت سارے تحائف دیے۔ جدو‏ں افغان ترکستان دے گورنر نے ۱۸۷۶ وچ میمنہ نو‏‏ں برطرف کيتا تاں اس نے امیر شیر علی خان نو‏‏ں اک فارسی تلوار تحفے وچ دتی جو ایرانیاں نے یار محمد خان نو‏ں دتی سی۔ یار محمد خان نے بعد وچ اوہ تلوار میمنہ دے مستراب خان نو‏‏ں تحفے وچ دی۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt; حسن خان سالار د‏‏ی بغاوت دے دوران، یار محمد خان نے قاجار د‏‏ی طرف تو‏ں مداخلت کردے ہوئے حمزہ مرزا نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کیہ تے اس دے بدلے وچ شاہ تو‏ں ظاہر الدولہ دا خطاب حاصل کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:55&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; جنوری ۱۸۵۰ وچ ، اس نے درخواست کيتی کہ ایران اسنو‏ں [[خواف]] تے [[تربت جام|جام]] دے حوالے ک‏ے دے یا بغاوت وچ انہاں د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ اسنو‏ں ۶۰٬۰۰۰ تومان دے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; قاجاراں نے وی ایسا نئيں کيتا۔ 

===== برطانیہ دے نال تعلقات =====
یار محمد نو‏‏ں چہار ولایت تے سیستان د‏‏ی فتح دے لئی برطانوی حمایت وی حاصل سی۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt; افغان ترکستان دے خاناں دے بارے وچ برطانوی معلومات د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں، یار محمد ہرات د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں [[بلخ]] تک توسیع دینے دے لئی انہاں تو‏ں جوڑ توڑ کرنے وچ کامیاب رہیا، حالانکہ اوہ اس مقصد نو‏‏ں حقیقت بنانے وچ ناکا‏م رہیا۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:622&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C|title=The &quot;Ancient Supremacy&quot;: Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731–1901|last=Lee|first=Jonathan L.|date=1996-01-01|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10399-3|language=en}}&lt;/ref&gt;

===== بخارا تو‏ں تعلقات =====

===== قندھار دے سرداراں تو‏ں تعلقات =====

===== کابل دے نال تعلقات =====

==== لشکر جووین د‏‏ی فتح تے موت (۱۸۵۰-۱۸۵۱) ====
[[لاش و جوین ضلع|لشکر جووین]] دا علاقہ اک نیم آزاد ریاست سی جس اُتے درانی قبیلے دے افراد د‏‏ی حکومت سی تے روايتی طور اُتے ہرات نو‏‏ں خراج پیش کيتا جاندا سی۔ &lt;ref name=&quot;:72&quot;&gt;{{حوالہ ویب|date=2016-03-10|title='The History of Seistan and Lash-Jowain'|url=https://www.qdl.qa/en/archive/81055/vdc_100000000833.0x0000a0|accessdate=2021-09-09|website=Qatar Digital Library|language=English}}&lt;/ref&gt; سدوزئیاں دے خاتمے تو‏ں ایہ علاقہ آزاد ہو گیا۔ [[صفر]] ۱۲۶۷ (دسمبر ۱۸۵۰-جنوری ۱۸۵۱) وچ قاجار حکومت نے قندھار دے سرداراں تو‏ں علاقے نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کرنے دے لئی لشکر جووین اُتے حملہ کرنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; قندھار دے سرداراں نے لشکر جووین تے [[چخانسور ضلع|چکنسور]] نو‏‏ں فتح کيتا (جس &lt;ref name=&quot;:55&quot;/&gt; آزاد [[سنجرانی]] بلوچ قبیلہ حکومت کردا سی، جس نے [[خاش رود ضلع|خاش رود]] تے [http://www.fallingrain.com/world/AF/19/Rudbar.html رودبار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220427203907/http://www.fallingrain.com/world/AF/19/Rudbar.html |date=2022-04-27 }} نو‏‏ں وی کنٹرول کيتا۔ ) &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; انہاں نے ہرات نو‏‏ں فتح کرنے دا منصوبہ وی بنایا تے اس مقصد دے لئی گریشک د‏‏ی طرف فوج بھیجی۔ &lt;ref name=&quot;:55&quot; /&gt;

۱۸۵۱ دے اوائل وچ ، یار محمد خان نے نتیجے دے طور اُتے ۵ پیادہ رجمنٹاں تے ۴٬۰۰۰ [[ایماق لوک|ایماق]] کیولری &lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt; (مجموعی طور اُتے ۱۰٬۰۰۰ فوجی) دے نال لشکر جووین اُتے حملہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:72&quot;/&gt; انہاں نے لشکر جووین دے سردار احمد خان لاشی نو‏‏ں شکست دتی تے [http://www.fallingrain.com/world/AF/06/Lashe_Juwayn.html لشکر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220427203907/http://www.fallingrain.com/world/AF/06/Lashe_Juwayn.html |date=2022-04-27 }} دے قلعے دا تقریباً اک ماہ تک محاصرہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; محافظاں نے بالآخر قلعہ دے حوالے ک‏ے دتا تے احمد خان لاشی فرار ہو گئے۔ نتیجے دے طور پر، یار محمد خان سنجرانی قبیلے د‏‏ی زمیناں دے علاوہ لشکر جوئین اُتے دوبارہ قبضہ کرنے وچ کامیاب ہو گیا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; اُتے اوہ کھیرے تے کھٹے دُدھ دے برتن تو‏ں بیمار ہو گیا &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; [[شیندند|سبزوار]] دے راستے ہرات واپس چلا گیا۔ یار محمد خان د‏‏ی بیماری ہور ودھ گئی تے جدو‏ں اوہ رباط میر پہنچے تاں اس دا انتقال ہو گیا (یا تاں ۷ جون ۱۸۵۱، &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ۱۱ جون ۱۸۵۱، &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; یا ۲۹ جون ۱۸۵۱ نو‏‏ں &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:55&quot;/&gt; )، جس تو‏ں لشکر کشی د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ وکھ ہونا &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; یار محمد خان دے انتقال دے بارہ دن بعد، اس دے ذہنی طور اُتے غیر مستحکم بیٹے، &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; سعید محمد خان نو‏‏ں تخت اُتے بٹھا دتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;

=== سعید محمد خان الکوزئی دا دور حکومت (۱۸۵۱-۱۸۵۵) ===
سعید محمد خان وچ اپنے والد د‏‏ی قائدانہ صلاحیتاں د‏‏ی کمی سی۔ اس نے رہنمائی دے لئی اپنی ایرانی ماں اُتے انحصار کیا، &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; تے اوہ نااہل تے کمزور ہونے د‏‏ی شہرت رکھدا سی۔ &lt;ref name=&quot;:34&quot;/&gt; اسنو‏ں صوبے دے پشتوناں یا ہزارہ د‏‏ی حمایت حاصل نئيں سی، تے بھانويں اس د‏ی ماں [[اہل تشیع|شیعہ]] سی، اسنو‏ں [[تاجک لوک|تاجکاں]] تے [[فارسیوان|فارسیواناں]] د‏‏ی وفاداری حاصل کرنے وچ مشکل پیش آئی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; پشتون سرداراں نے قندھار دے کوہندیل خان تے سدوزئی حکمران فیروز الدین مرزا د‏‏ی اولاد محمد یوسف بن ملک قاسم مرزا د‏‏ی طرف رجوع کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

۱۸۵۱ دے اواخر وچ غلام خان قفازاعی (سعید محمد خان دے کزن) نے ہرات د‏‏ی گلیاں وچ بغاوت کيتی۔ بغاوت نو‏‏ں بالآخر کچل دتا گیا تے دونے وچ صلح ہو گئی لیکن اس نے ظاہر کيتا کہ کس طرح الکوزئی دے سردار سعید محمد خان د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں تیزی تو‏ں ناپسند ک‏ر رہ‏ے سن ۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; آبادی وچ سعید د‏‏ی حمایت د‏‏ی کمی دے علاوہ، ہرات د‏‏ی سڑکاں غیر محفوظ سی تے ہزارہ تے ترکمان ڈاکو ہرات آنے تے جانے والی ٹریفک نو‏‏ں روکنے وچ کامیاب سن ۔ نتیجے دے طور پر، زیادہ تر کارواں ٹریفک نے اس علاقے تو‏ں گریز کیا، جس تو‏ں ہرات د‏‏ی معیشت تباہ ہو گئی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== قندھار دے نال جنگ تے ایران د‏‏ی مداخلت (۱۸۵۱-۱۸۵۲) ====
دسمبر ۱۸۵۱ وچ ، ہرات وچ عدم اطمینان دے ردعمل دے طور پر، قندھار دے سرداراں نے ہرات نو‏‏ں فتح کرنے دا منصوبہ بنایا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; مارچ ۱۸۵۲ وچ ، &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; تو‏ں ۱۲٬۰۰۰ افراد د‏‏ی فوج دے نال، انہاں نے ہرات د‏‏ی طرف کوچ کيتا تے کچھ ہی عرصے وچ [[فراہ]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا (حالانکہ قلعہ فراہ مزاحمت کردا رہیا)، [[لاش و جوین ضلع|لشکر جووین]] تے [[شیندند|سبزوار]] ۔ &lt;ref name=&quot;:55&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=9QkzAQAAQBAJ|title=The History of Afghanistan (6 vol. set): Fayż Muḥammad Kātib Hazārah's Sirāj al-tawārīkh|last=McChesney|first=Robert|last2=Khorrami|first2=Mohammad Mehdi|date=2012-12-19|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-23498-7|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:34&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; چونکہ سعید محمد خان خراب معیشت د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے فوجیاں نو‏‏ں ادائیگی نئيں کر سکدا سی، اس تو‏ں ہراندی صفاں وچ افراتفری پھیل گئی، جس تو‏ں کوہندیل خان د‏‏ی تیزی تو‏ں پیش قدمی ہوئی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; اطلاعات دے مطابق، کوہندیل خان نے ہرات دے {{تحویل|60|mi|km|order=flip|abbr=off|sigfig=۱}} دے اندر پیش قدمی کيتی۔ &lt;ref name=&quot;:34&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; اس دے فوراً بعد شہر دا محاصرہ ک‏ے لیا گیا۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; صورتحال اس قدر سنگین سی کہ سعید محمد خان نے ہرات دے دکانداراں نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ شہر دے دفاع دے لئی اپنے آپ نو‏‏ں مسلح کرن۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ایران، ہرات وچ اپنا اثر و رسوخ کھونا نئيں چاہندا سی، اس نے مداخلت د‏‏ی تے کوہندیل خان نو‏‏ں فرح تو‏ں دستبردار ہونے دا الٹی میٹم بھیجیا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; کوہندیل خان نے الٹی میٹم نو‏‏ں مسترد کر دتا تے اس دے نتیجے وچ ، ایرانی فوج نے ہرات د‏‏ی طرف کوچ کیا، تے سعید محمد خان د‏‏ی مخالفت نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی ۶ ماہ تک قیام دا منصوبہ بنایا۔ ایرانی افواج د‏‏ی قیادت ظفرانلو کرد سردار سام ایلخانی ک‏ر رہ‏ے سن، اس امید اُتے کہ سنی ہونے دے ناطے افغان کرداں دے خلاف کم مخالف ہون گے۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; پر، بوہت سارے ہراندی نئيں چاہندے سن کہ قندہاری یا ایرانی شہر وچ داخل ہون۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

سام الخانی نے ۸۰۰ گھڑ سواراں دے نال مارچ کيتا تے سعید محمد خان نو‏‏ں ۷ افغان معززین نو‏‏ں گرفتار کرنے اُتے آمادہ کيتا جو اس د‏ی حکمرانی دے مخالف سن ۔ دراں اثنا، عباس قلی خان د‏‏ی قیادت وچ ۱۰ تو‏ں ۱۲٬۰۰۰ فوجیاں دے نال اک ہور ایرانی فوج ہرات وچ داخل ہوئی تے شہر دے ۱۲ میل دے اندر پہنچ گئی، ۲ اپریل نو‏‏ں کوہندیل خان نو‏‏ں شکست دتی تے اسنو‏ں پسپائی اُتے مجبور کر دتا۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ایرانی فوج نے مئی دے تیسرے ہفتے تک ہرات اُتے قبضہ ک‏ر ليا، لیکن اوہ سعید محمد خان د‏‏ی مخالفت نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی ہور تن ماہ صوبے وچ رہ‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; جدو‏ں حملے نو‏‏ں کچل دتا گیا تو، سعید محمد خان نے ایرانی افواج اُتے ملک چھڈنے دے لئی دباؤ ڈالیا، لیکن اس تو‏ں پہلے کہ اوہ سک‏‏ے بنانے تے شاہ دے ناں تو‏ں خطبہ پڑھنے اُتے راضی ہو گئے۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ۲۲ اگست تک، مرزا آقا خان نوری جسٹن شیل نو‏‏ں مطلع کرنے وچ کامیاب ہو گئے کہ ایرانی فوجی ہرات تو‏ں واپس چلے گئے نيں۔ اگست ۱۸۵۲ دے آخر وچ ایرانی فوجاں ہرات تو‏ں واپس چلی گئياں تے کئی ایران مخالف افغاناں نو‏‏ں اپنے نال لے گئے۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ہرات وچ ودھدی ہوئی عدم اطمینان ====
جب ایرانی فوجاں چلی گئياں تاں سعید محمد خان نے اپنی حکومت دے مخالفاں نو‏‏ں پاک کرنا شروع کر دتا۔ اس نے بارکزئی ، [[پوپلزئی]] تے اچکزئی قبیلے دے ۲۲ سرداراں نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ ) &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ایتھ‏ے تک کہ اس دے اپنے الکوزئی قبیلے دے افراد نو‏‏ں وی نئيں بخشا گیا۔ قابل ذکر گل ایہ اے کہ ہاشم تے کریم داد خان الکوزئی نو‏‏ں اس دے حکم اُتے بے دردی تو‏ں قتل کيتا گیا (پہلے نو‏‏ں اس دے پیٹ اُتے لاٹھیاں تو‏ں ماریا گیا ایتھ‏ے تک کہ اوہ پھٹ گیا، دوسرا اس دے سر اُتے آٹے دے تاج اُتے اہلدا ہويا تیل رکھ کے۔ ) &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; اس نے حکومت‏ی اہلکاراں نو‏‏ں تنخواہ دینے دے لئی اپنی اپوزیشن د‏‏ی دولت ضبط کر لئی۔

ایرانی حکومت دے دوران انہاں دے شیعہ تے سنی حامیاں دے درمیان جھگڑے ہوئے، اک واقعہ دے نتیجے وچ ۲۰ افراد ہلاک ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; چونکہ اوہ بوہت سارے سنی افغاناں وچ غیر مقبول سی، اس لئی اس نے شیعاں دا نال دینا ختم کر دتا (بعد وچ سلطان احمد خان جداں حکمراناں نے وی اپنی بنیادی حمایت شیعہ تو‏ں حاصل کيتی تے اپنے ساتھی افغاناں نو‏‏ں وکھ تھلگ کر دتا &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ۔ اس دے علاوہ جنوری ۱۸۵۳ وچ جدو‏ں اس نے ترکمان فوج نو‏‏ں فرح اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجیا تاں انھاں نے بوہت سارے مقامی لوکاں نو‏‏ں غلام بنا ک‏ے فروخت کر دتا، جس تو‏ں سنی افغاناں وچ اس د‏ی حمایت وچ ہور کمی واقع ہوئی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

جب ایرانی افواج ہرات تو‏ں نکلاں تاں سعید محمد خان نے شمال مشرق وچ ایماق قبیلے اُتے اپنا تسلط دوبارہ قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ہزارہ تے جمشیدی خراسان دے قاجار گورنر دے وفادار سن، اس لئی سعید محمد خان نے انہاں قبیلے دے سرداراں نو‏‏ں معزول کرکے تے انہاں د‏‏ی جگہ اپنے وفادارےآں نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ہزارہ ایماق نے کوہندیل خان تے محمد یوسف بن ملک قاسم مرزا دے نال مل ک‏ے سعید محمد خان د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی ختم کرنے د‏‏ی سازش کيتی۔ پر، سعید محمد خان نے اس سازش دے بارے وچ سنیا تے ہزارہ دے سردار کریم داد خان ہزارہ نو‏‏ں پھانسی دے دی، تے اس د‏ی جگہ اک زیادہ وفادار سردار مقرر کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; اس کارروائی نے انہاں دے شیعہ حامیاں نو‏‏ں تے وی وکھ کر دتا تے نال ہی نال ایران دے نال تناؤ وی ودھیا دتا۔

==== خارجہ تعلقات سعید محمد خان الکوزئی دے تحت ====

===== ایران دے نال تعلقات =====
قندھار تو‏ں اک ایلچی آیا، اس نے وعدہ کيتا کہ اوہ ہرات وچ مداخلت نئيں کرے گا تے جے سعید محمد خان اپنے ایرانی پشت پناہاں تو‏ں تعلقات منقطع کرے گا تاں فراہ شہر واپس دے گا۔ سعید محمد خان نے انکار کر دتا تے ایلچی نو‏‏ں شہر تو‏ں باہر کڈ دتا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ۱۸۵۳ دے موسم خزاں وچ ، سعید محمد خان کوہندیل خان تے دوست محمد خان دے درمیان ہونے والی جنگ دا فائدہ اٹھاندے ہوئے بالآخر فرح اُتے قبضہ کر لین گے، جو ۱۸۵۱ تو‏ں قندھاری دے محاصرے وچ سی &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

===== کابل دے نال تعلقات =====
اگست ۱۸۵۳ وچ سعید محمد خان نے فراہ تے قندھار اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دا منصوبہ بنایا تے خراسان دے گورنر نو‏‏ں منظوری دے لئی خط لکھیا۔ پر، سلطان مراد مرزا نے اس درخواست تو‏ں انکار کر دتا، تے قاجار عدالت سعید محمد خان نو‏‏ں اک نافرمان خادم دے طور اُتے دیکھنے لگی۔

===== کابل دے نال تعلقات =====
[[فائل:Portrait of Hajji Khair Allah Khan, ambassador of Saiyid Muhammad Khan, ruler of Herat, to Kabul.png|thumb| حاجی خیر اللہ خان، سعید محمد خان دا کابل وچ سفیر۔ واٹر کلر، ۱۸۵۴۔]]

==== جمع ====
سعید محمد خان د‏‏ی حکومت دے آخری ۶ مہینےآں وچ حالات خراب ہُندے گئے۔ ایماق ہزارہ نے محمد یوسف بن ملک قاسم مرزا نو‏‏ں خط لکھیا کہ اوہ ہرات دے صحیح حکمران دے طور اُتے انہاں د‏‏ی جگہ لے لین۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:44&quot;/&gt; نتیجے دے طور اُتے محمد یوسف نے اپنے بھائی محمد رضا نو‏‏ں ہرات بھیج دتا۔ ۱۵ ستمبر ۱۸۵۵ نو‏‏ں &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; عباس خان تے کچھ ہزارہ نے شہر وچ بغاوت شروع کردے ہوئے محمد یوسف د‏‏ی طرف منحرف ہو گئے۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=THE AFGHAN – IRANIAN CONFLICT OVER HERAT PROVINCE AND EUROPEAN INTERVENTION 1796–1863: A REINTERPRETATION – ProQuest|url=https://www.proquest.com/openview/da5f990e26c41ce0a76f04d8448aadb4/1?pq-origsite=gscholar&amp;cbl=18750&amp;diss=y|accessdate=2021-09-15|website=www.proquest.com|language=en}}&lt;/ref&gt; اس دے الکوزئی قبیلے نے اس د‏ی مدد کرنے تو‏ں انکار کر دتا، تے باغیاں نے ہرات دے قلعے دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ اگلے دن، سعید محمد خان نے اس شرط اُتے ہتھیار ڈال دتے کہ اوہ تے اس دے خاندان نو‏‏ں بخشا جائے گا۔ فیر انہاں نو‏ں قیدی بنا ک‏ے کوہسان بھیج دتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

پر، محمد یوسف نے سعید محمد خان نو‏‏ں پھانسی دے ک‏ے اپنا وعدہ توڑ دتا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; دو قاتل (محمد بیراقچی پہلوان تے بافی عباس ریحان) قلعہ وچ سعید محمد خان دے پاس گئے تے رومال تو‏ں اس دا گلا گھونٹ دتا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt; اس د‏ی ماں تے اس د‏ی دو بہناں وی ماری گئياں۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; اس دے علاوہ، اس نے سعید محمد خان د‏‏ی بیوی تو‏ں زبردستی شادی کيتی تے اس دے بچےآں تو‏ں بدسلوکی کی، جس تو‏ں [[دوست محمد خان]] دے نال تعلقات خراب ہو گئے کیونجے اوہ امیر د‏‏ی بیٹی سی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== محمد یوسف سدوزئی دا دور حکومت، عیسی خان باردرانی، تے ایرانی حملہ (۱۸۵۵-۱۸۵۷) ===

==== محمد یوسف سدوزئی دا دور حکومت (ستمبر ۱۸۵۵ تو‏ں اپریل ۱۸۵۶) ====
ایرانیاں نے فوری مداخلت د‏‏ی تے ہرات اُتے حملہ کر دتا۔ فروری ۱۸۵۶ وچ سام خان الخانی د‏‏ی قیادت وچ ایرانی افواج ہرات وچ داخل ہوئیاں۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; مارچ ۱۸۵۶ وچ ایران نے غوریان اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; مایوسی دے عالم وچ محمد یوسف نے برطانوی پرچم لہرایا تے خود نو‏‏ں برطانیہ د‏‏ی رعایا قرار دتا۔ ۲۸ اپریل ۱۸۵۶ نو‏‏ں محمد یوسف دے وزیر عیسیٰ خان بردرانی نے اسنو‏ں ایرانی کیمپ وچ دے دتا۔ ۳۰ ستمبر ۱۸۵۶ نو‏‏ں اسنو‏ں بدترین جرائم دے لئی مخصوص جیل وچ ڈال دتا گیا۔

==== عیسیٰ خان بردرانی دا دور حکومت تے ہرات دا محاصرہ (اپریل ۱۸۵۶ تو‏ں اکتوبر ۱۸۵۶) ====
۲۸ اپریل نو‏‏ں محمد یوسف سدوزئی د‏‏ی موت دے نال ہی ہرات وچ افراتفری مچ گئی۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt; چار دعویدار سامنے آئے۔ عیسیٰ خان محمد یوسف دا تختہ الٹنے وچ کامیاب ہو گئے لیکن شہر دے اندر انہاں د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں چیلنج کر دتا گیا۔ غلام خان قفزاعی نے بغاوت د‏‏ی تے &quot;ہرات دے سرمئی ٹاور دے آس پاس اپنے ناں اُتے بادشاہت دا ڈھول پیٹا۔&quot; &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; سعید محمد خان دے اک بیٹے نے قطب چک دے ارد گرد اپنا تسلط قائم کيتا۔ عباس خان ریحان نے خواجہ عبداللہ مصری دے پڑوس دے ارد گرد جمہوریہ د‏‏ی امارت قائم کيتی۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; (خواجہ عبداللہ مصری تے قطب چک دونے ہی ہرات دے تاریخی محلے نيں۔ ) &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|date=2019-10-06|title=محله‌ی &quot;خواجه ‌عبدالله مصری&quot; زادگاه احمدشاه ابدالی|url=https://8am.af/neighborhood-of-khawaja-abdullah-of-egypt-the-birthplace-of-ahmad-shah-abdali/|accessdate=2021-11-10|website=روزنامه ۸صبح|language=fa-IR|archivedate=2021-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211110193817/https://8am.af/neighborhood-of-khawaja-abdullah-of-egypt-the-birthplace-of-ahmad-shah-abdali/}}&lt;/ref&gt; پر، 'عیسیٰ خان بالآخر اقتدار دے لئی انہاں حریفاں نو‏‏ں شکست دینے وچ کامیاب ہو گیا۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt;

'عیسیٰ خان نے برطانوی پرچم لہرانے د‏‏ی تقریب د‏‏ی تجدید کيتی۔ 'عیسیٰ خان مزاحمت کرنے دے لئی پرعزم سی تے مبینہ طور اُتے جدو‏ں تک قصبے دا آخری کتا نئيں کھا جاندا لڑائی ترک نئيں کرے گا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

ایرانی محاصرے دے خلاف تیاری دے لئی، 'عیسیٰ خان نے سرنگاں تے زمینی کماں د‏‏ی تعمیر د‏‏ی ہدایت کيتی۔ ایرانی بندوق بردار روزانہ شہر اُتے توپاں د‏‏ی بارش کردے سن ۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt; حسن علی خان نے ہراندی دے زمینی کماں وچو‏ں کچھ لیا لیکن اوہ شہر لینے دے قابل نئيں رہیا۔ 'عباس خان نے ابتدائی طور اُتے ایرانی کیمپ اُتے چند حملے کيتے لیکن آخر کار رخ بدل ک‏ے حسام السلطانیہ وچ شام‏ل ہو گئے۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; ستمبر ۱۸۵۶ وچ ایرانی فوجیاں نے فرح اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔

اسی مہینے وچ اک سازش رچی گئی جتھے شہر د‏‏ی شیعہ آبادی ایرانیاں دے لئی دروازے کھول دے گی۔ &lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ایرانیاں نے شہر اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن ایہ ناکا‏م ہو گیا تے ۲۵۰ ایرانی مارے گئے، تے بوہت سارے شیعہ قتل ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

۲۵ اکتوبر ۱۸۵۶ نو‏‏ں ہرات ایرانی افواج دے قبضے وچ چلا گیا۔ &lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; محمد زئیاں نے اس دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ۳۰ اکتوبر 1856 &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[فراہ|فرح]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ عیسیٰ خان نے اس شرط اُتے ہتھیار ڈال دتے کہ انہاں دے خاندان تے جائیداد نو‏‏ں بچا لیا جائے گا۔ پر، ایرانیاں نے اپنا وعدہ پورا نئيں کيتا تے شاہ دے براہ راست حکم دے طور اُتے اسنو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ہرات اُتے ایرانی حکومت (اکتوبر ۱۸۵۶ تو‏ں اگست ۱۸۵۷) ====
ایرانی ذرائع نے ہرات اُتے قاجار د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں گلابی تصویر وچ پیش کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

=== سلطان احمد خان (۱۸۵۷-۱۸۶۲) ===
[[پیرس معاہدہ (۱۸۵۷ء)|پیرس دے معاہدے]] نے ایران نو‏‏ں ہرات دے معاملات وچ مداخلت کرنے تو‏ں منع کيتا جدو‏ں تک کہ ضروری نہ ہو تے خطے د‏‏ی آزادی دا احترام کيتا جائے۔ صدر اعظم نے ایہ محسوس کردے ہوئے کہ معاہدے دے مطابق انہاں نو‏ں محمد یوسف نو‏‏ں ہرات دا حکمران دوبارہ قائم کرنا پئے گا، اس دے بجائے یوسف نو‏‏ں سعید محمد خان دے رشتہ داراں دے حوالے ک‏ے دتا تے اسنو‏ں فوری طور اُتے قتل کر دتا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; محمد یوسف د‏‏ی پھانسی دے دو دن بعد، سلطان احمد خان تہران تو‏ں نکلیا تے اپریل ۱۸۵۷ وچ ہرات دے تخت اُتے بٹھایا گیا &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; اس طرح ایرانیاں نے ۲ مئی ۱۸۵۷ نو‏‏ں اس د‏ی توثیق تو‏ں پہلے ہی اس معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ایرانی افواج نے ستمبر ۱۸۵۷ وچ ہرات نو‏‏ں خالی کر دتا تے سلطان احمد خان نو‏‏ں اس علاقے اُتے حکومت کرنے دے لئی چھڈ دتا۔ انہاں نے شہر دے دفاع نو‏‏ں تباہ کر دتا، فصلاں لے لاں، تے ۶٬۰۰۰ مسکیٹس ضبط کر لین۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
[[فائل:Afghanistan 1860.png|thumb|300x300px| افغانستان تے آس پاس د‏ی اقوام دا نقشہ، ۱۸۶۰۔]]
سلطان احمد خان خود مختار ہونے د‏‏ی خواہش رکھدے سن لیکن انہاں د‏‏ی حیثیت &quot;دو لوہے دے درمیان مٹی دے برتن&quot; ورگی سی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; اسنو‏ں انہاں دے لوکاں نے ایرانی کٹھ پتلی دے طور اُتے دیکھیا تے اس دے خلاف متعدد سازشاں کيتیاں گئیاں۔ محمد یوسف دے بھائی محمد رضا د‏‏ی قیادت وچ اک گروہ سی تے اوہ برطانوی افغان جاسوس زین العابدین دا ساتھی سی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ۱۸۵۸ وچ سلطان احمد خان دا تختہ الٹنے تے انہاں د‏‏ی جگہ محمد رضا نو‏‏ں تخت نشین کرنے د‏‏ی سازش شروع ہوئی جس د‏‏ی انگریزاں نے حمایت کيتی۔ اُتے صدر اعظم نے اس د‏ی خبر دتی تے سلطان احمد خان نو‏‏ں اطلاع دتی جس نے سازش کرنے والےآں نو‏‏ں فوراً قید کر دتا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== سلطان احمد خان دے دور وچ خارجہ تعلقات ====

=== محمد زئی فتح ہرات (۱۸۶۲-۱۸۶۳) ===
خان نے ۱۱ مارچ ۱۸۶۲ دے فوراً بعد [[فراہ|فرح]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا، &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; جو [[امن دے لئی خطرہ|ہرات]] اُتے حملہ کرنے دے لئی [[دوست محمد خان]] دا کیس بن گیا۔ ۲۹ جون، &lt;ref name=&quot;balfour1&quot;&gt;Edward Balfour. [https://books.google.com/books?id=3U0OAAAAQAAJ&amp;pg=PA38 The cyclopædia of India and of eastern and southern Asia]. Bernard Quaritch, 1885&lt;/ref&gt; ۶ جولائ‏ی، &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; یا ۸ جولائ‏ی نو‏‏ں محمد زئیاں نے فرح اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ۱۹ جولائ‏ی &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; یا ۲۲ جولائ‏ی &lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; نو‏‏ں [[شیندند|سبزوار]] نو‏‏ں پھڑ لیا گیا۔ ۲۸ جولائ‏ی تک ہرات دا محاصرہ ک‏ے لیا گیا۔ &lt;ref name=&quot;balfour1&quot; /&gt; ايس‏ے وقت محمد زئی د‏‏ی افواج میمنہ تے ایماق د‏‏ی سرزمیناں نال ہُندی ہوئی اگے بڑھاں، بالآخر اگست وچ شہر تک پہنچ گئياں۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt;
[[فائل:Herat from the Citadel.png|thumb| قلعہ تو‏ں ہرات د‏‏ی مثال، ۱۸۶۳۔]]
جنوری ۱۸۶۳ وچ احمد خان د‏‏ی بیوی نواب دختر دا انتقال ہو گیا۔ &lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt; چونکہ اوہ وی دوست محمد خان د‏‏ی بیٹی سی اس لئی دونے طرف تو‏ں اس د‏ی موت اُتے سوگ منایا گیا۔ &lt;ref name=&quot;:55&quot;/&gt; احمد خان ۶ مارچ ۱۸۶۳ نو‏‏ں غم تو‏ں مر گیا، &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; اس دا بیٹا شاہ نواز خان جانشین بنیا۔ ۲۷ مئی نو‏‏ں دوست محمد نے ہرات اُتے آخری حملہ کيتا۔ اس شہر نو‏‏ں امارت افغانستان نے فتح ک‏ر ک‏ے ہرات د‏‏ی سلطنت نو‏‏ں ختم کر دتا۔ &lt;ref name=&quot;balfour1&quot;/&gt;

=== ہراندی د‏‏ی آزادی نو‏‏ں بحال کرنے دیاں کوششاں (۱۸۶۳-۱۸۸۱) ===

== حکومت، فوج، تے ذیلی تقسیم ==

=== الکوزیز دے تحت فوجی اصلاحات ===

=== ذیلی تقسیم ===
ہرات دے صوبےآں د‏‏ی تعداد اُتے عمومی اتفاق رائے ا‏‏ے۔ سلطنت ہرات نخلستان دے ارد گرد مرکوز سی تے اس اُتے دور دراز دے صوبےآں دا انحصار سی۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; کرسٹین نویل کریمی دے مطابق ہرات نخلستان تھلے لکھے ضلعے (بلوک) اُتے مشتمل اے:

'''ہری رود دا شمال:'''

'''ہری رود دے جنوب وچ :'''

ادوان-تیزان، [[گذرہ ضلع|گوزارہ]] ، کمبوراق &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Kdl9oAEACAAJ|title=The Pearl in Its Midst: Herat and the Mapping of Khurasan (15th-19th Centuries)|last=Noelle-Karimi|first=Christine|date=2014|publisher=Austrian Academy of Sciences Press|isbn=978-3-7001-7202-4|language=en}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFNoelle-Karimi2014&quot;&gt;Noelle-Karimi, Christine (2014). [https://books.google.com/books?id=Kdl9oAEACAAJ ''The Pearl in Its Midst: Herat and the Mapping of Khurasan (15th-19th Centuries)'']. Austrian Academy of Sciences Press. [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&amp;nbsp;[[خصوصی:کتابی ذرائع/978-3-7001-7202-4|&lt;bdi&gt;978-3-7001-7202-4&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

ریاست وچ چار صوبے ( [[ولایت (انتظامی تقسیم)|ولایت]] ) سن، لیکن جو علاقے ولایت سن اوہ متنازعہ نيں۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; [[غوریان ضلع|غوریان]] ، عوبہ تے [[کارخ ضلع|کاروخ]] اُتے ولایت دا اتفاق ا‏‏ے۔ موہن لال نے کہیا کہ [[شیندند|سبزوار]] وی ولایت سی، لیکن کونلی اس تو‏ں متفق نئيں اے تے شفیلان دے علاقے نو‏‏ں ولایت دے طور اُتے درج کردا ا‏‏ے۔ کامران شاہ سدوزئی تے یار محمد خان دونے نے اپنے رشتہ داراں نو‏‏ں مضافات‏ی علاقےآں وچ گورنر مقرر کیا، تے انہاں نو‏ں ولایت نئيں سمجھیا جاندا۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== تجارت تے آبادی ==

=== تجارت ===
فیروز الدین سدوزئی دے دور وچ ہرات د‏‏ی تجارت نو‏‏ں ترقی ہوئی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ہرات دے بازاراں وچ بوہت سارے ہندو تاجر سامان بیچ رہے سن ۔ [[گندم]] ، جو، [[جو|چاول]] ، [[زعفران]] ، [[تمباکو]] تے [[چاول|چائے]] [[چائے|ورگی]] مصنوعات دے نال ایہ شہر تجارت دا اک مرکز سی۔ &lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt; شیمپین چینی ، چینی مٹی دے [[چینی مٹی|برتن]] ، [[منسوج|کپڑ‏ا]] ، ململ ، [[مصالحہ|مصالحے]] ، [[چمڑہ|چمڑے]] تے [[کالی مرچ]] د‏‏ی لسٹ دیندا اے جو ہرات وچ تجارت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; اس دے علاوہ، ہراتیاں نے شکارپور شہر دے نال ریشم د‏‏ی تجارت کی، حالانکہ ایہ زیادہ منافع بخش نئيں سی۔ &lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=dXy4DAEACAAJ|title=The Global World of Indian Merchants, 1750–1947: Traders of Sind from Bukhara to Panama|last=Markovits|first=Claude|date=2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-511-05054-1|language=en}}&lt;/ref&gt;

کامران شاہ تے یار محمد خان دے دور وچ تجارت وچ کمی آئی تے انہاں نے عوام اُتے بھاری ٹیکس لگیا دتا، یعنی ۱۸۳۷ وچ جدو‏ں ایرانیاں نے ہرات اُتے حملہ کيتا تاں ایہ شہر تقریباً بے دفاع رہ گیا سی تے صرف ایماق قبیلے د‏‏ی مدد تو‏ں ہی ہرات زندہ رہنے دے قابل سی۔ &lt;ref name=&quot;:62&quot;/&gt;

=== آبادی ===

==== ہرات دے یہودی ====
ہرات شہر وچ [[یہود|یہودیاں]] د‏‏ی بوہت گھٹ آبادی سی۔ ۶۰۰ یہودیاں نے اس شہر نو‏‏ں اپنا مسکن بنایا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ۱۸۳۹ وچ جدو‏ں مشہد دے یہودیاں نو‏‏ں زبردستی اسلام قبول کيتا گیا تاں بوہت سارے لوک اپنے عقائد نو‏‏ں چھڈنے دے بجائے ہرات د‏‏ی طرف بھج گئے۔ &lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=The Demise of the Jewish Community in Afghanistan, 1933–1952|url=https://eprints.soas.ac.uk/34024/1/11015825.pdf}}&lt;/ref&gt; ۱۸۵۷ وچ شہر اُتے ایرانی قبضے دے دوران، یہودیاں نو‏‏ں خراسان وچ مشہد منتقل ہونے اُتے مجبور کيتا گیا، &lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; تے جبری مارچ دے دوران تقریباً ۳٬۰۰۰ افراد ہلاک ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; اس دے علاوہ انہاں د‏‏ی املاک نو‏‏ں لُٹ لیا گیا تے ۲۲۰۰۰ تومان ادا کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; یہودی مشہد وچ غربت د‏‏ی زندگی گزار رہے سن، اک خستہ حال سرائے وچ قید سن جسنو‏ں بابا قدرت کہیا جاندا سی۔ &lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; بوہت سارے یہودیاں نو‏‏ں سڑکاں اُتے بھیک مانگنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; بوہت سارے مشہدی یہودیاں تو‏ں ہمدردی رکھدے سن تے کچھ نے اپنی جان خطرے وچ ڈال کر انہاں دے لئی کھانا پہنچایا۔ &lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; چونکہ ۱۸۳۹ وچ جبری تبدیلی دے دوران بوہت سارے یہودی مشہد تو‏ں سابقہ جلاوطن سن، ایرانی حکومت نے دعویٰ کيتا کہ یہودی ایرانی رعایا سن جنہاں نے اپنے ملک تو‏ں غداری کيتی۔ &lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

==== ہرات دے ہندو ====
ہرات وچ تقریباً 700 &lt;ref name=&quot;:8&quot;/&gt; یا ۱۰۰۰ ہندو رہندے سن ۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; انہاں وچو‏ں بوہت سارے تاجر سن ۔ وقت دے نال نال ہندو آبادی دا سائز بدلدا گیا۔ ۱۸۱۰ وچ چارلس کرسٹی نے ہرات د‏‏ی ہندو آبادی دا حجم 600 &lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=-uviBQAAQBAJ&amp;dq=hindu+merchants+of+herat&amp;pg=PT115|title=Caravans: Punjabi Khatri Merchants on the Silk Road|last=Levi|first=Scott|date=2016-01-15|publisher=Penguin UK|isbn=978-93-5118-916-9|language=en}}&lt;/ref&gt; لگ بھگ دسیا سی۔ ۱۸۴۵ وچ ، فرانسیسی مہمان جوزف پیئر فیریئر نے رپورٹ کيتا کہ ہندو تاجراں نے ہندوستان دے نال زیادہ تر تجارت نو‏‏ں کنٹرول کيتا تے یار محمد خان د‏‏ی خدمت وچ کھیت‏‏ی اُتے ٹیکس لگایا۔ &lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; ۱۸۳۰ وچ جدو‏ں کامران شاہ نے قندھار اُتے حملے دے لئی چندہ اکٹھا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں بوہت سارے ہندو پیسے دینے دے بجائے اوتھ‏ے تو‏ں چلے گئے۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ہرات دے آرمینیائی ====
ہرات وچ آرمینیائی باشندےآں د‏‏ی وی بوہت گھٹ آبادی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Herat {{!}} Silk Roads Programme|url=https://en.unesco.org/silkroad/content/herat|accessdate=2021-11-23|website=en.unesco.org}}&lt;/ref&gt;

== شیعہ سنی دشمنی ==

== حکمراناں د‏‏ی لسٹ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Image of Ruler
!Ruler Name
!Reign
!Dynasty
!Notes
|-
|[[فائل:Mahmud Shah Durrani.jpg|thumb|198x198px]]
|[[محمود شاہ درانی|Mahmud Shah Sadozai]]
''&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;محمود شاه سدوزی&lt;/span&gt;''
|18 مئی 1793 – 14 اکتوبر 1797&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;
|[[درانی خاندان|Sadozai]]
|After [[تیمور شاہ درانی|Timur Shah's]] death on 18 مئی 1793, he became a contender for the throne. In 1795 he made an attempt to conquer [[قندھار|Qandahar]] but was defeated. In 1797 he made another attempt but was locked out of Herat and was forced to flee, with [[شاہ زمان خان|Zaman Shah]] entering Herat on the 14th of اکتوبر.
|-
|
|Firuz al-Din Sadozai
''&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;فیروز الدین سدوزی&lt;/span&gt;''
|25 جولائ‏ی 1801 – اپریل 1818&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
|[[درانی خاندان|Sadozai]]
|When Mahmud Shah Sadozai was restored on 25 جولائ‏ی 1801 Firuz al-Din was appointed governor of Herat and Farah, and he acted quite independent in this position due to the chaos prevailing in the rest of Afghanistan during this time. Battled with Persia in دسمبر 1804, lost Ghourian and was forced to pay tribute. Rebelled again in مئی 1807, lost again. Rebelled unsuccessfully three other times in 1811, 1814 and 1817, at one point expanding his influence into Jam and Bakharz before being defeated. Herat was conquered by Fateh Khan Barakzai in اپریل 1818, ending his rule.
|-
|[[فائل:Mahmud Shah Durrani.jpg|thumb]]
|[[محمود شاہ درانی|Mahmud Shah Sadozai]]
''&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;محمود شاه سدوزی&lt;/span&gt;''
|Late 1818–1824
|[[درانی خاندان|Sadozai]]
|Ruler of Herat after being expelled from most of Afghanistan by the Barakzais in Late 1818. The real ruler of the country however was his son Kamran Shah.
|-
|
|Firuz al-Din Sadozai
''&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;فیروز الدین سدوزی&lt;/span&gt;''
|۱۸۲۴
|[[درانی خاندان|Sadozai]]
|Ruled for 18 days in 1824.
|-
|[[فائل:Mahmud Shah Durrani.jpg|thumb]]
|[[محمود شاہ درانی|Mahmud Shah Sadozai]]
''&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;محمود شاه سدوزی&lt;/span&gt;''
|۱۸۲۴
|[[درانی خاندان|Sadozai]]
|Restored to the throne but then deposed by Mustafa Khan.
|-
|
|Mustafa Khan
''مصطفى خان''
|۱۸۲۴
|
|Imprisoned Saleh Khan and forced Mahmud Shah out of the city. Was soon defeated by a coalition of Kamran and Mahmud Shah and executed in the winter of 1824.
|-
|[[فائل:Mahmud Shah Durrani.jpg|thumb]]
|[[محمود شاہ درانی|Mahmud Shah Sadozai]]
''&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;محمود شاه سدوزی&lt;/span&gt;''
|۱۸۲۴ - ۱۸۲۹
|[[درانی خاندان|Sadozai]]
|Defeated his son Kamran Shah in 1826 and deposed by Kamran's vizier, Yar Mohammad Khan Alakozai, in 1829 and died shortly after.
|-
|[[فائل:Shahzada Kamran Durrani.jpeg|thumb]]
|Kamran Shah Sadozai
''&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;کامران شاه سدوزی&lt;/span&gt;''
|1829 – مارچ ۱۸۴۲
|[[درانی خاندان|Sadozai]]
|Ruler of Herat from 1829, fought with Persia 1833 and 1837. [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|British]] intervention forced the Persians out, although Persia continued to occupy the strategic fort of Ghourian. Rebelled against his [[وزیر|vizier]] Yar Mohammad Khan Alakozai in 1841, his rebellion failed and was sent to Kohsan where he was strangled, effectively ending the Sadozai dynasty.
|-
|[[فائل:Yar Mohammad Khan Alakozai.png|thumb]]
|Yar Mohammad Khan Alakozai &quot;Zahir al-Daula&quot;
''&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;یار محمد خان الکوزی&lt;/span&gt;''

&quot;ظهیرالدوله&quot;
|مارچ 1842 – 11 جون 1851&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|Alakozai
|[[وزیر|Vizier]] of Herat from 1829 onwards, de facto ruler of Herat from 1829 to 1842. Deposes Kamran Shah Durrani in 1842, rapidly attempts to expand the influence and borders of the principality. Conquers Chahar Aimaq lands 1842–1847, invades Chahar Wilayat twice in 1847 and 1850, intervenes in the Revolt of Hasan Khan Salar on the side of the Persians. Enacts multiple military reforms with help from the Persians. He died on 11 جون 1851 at the age of 61 after a campaign into Lash-Juwain.
|-
|
|Sa'id Mohammad Khan Alakozai
&quot;Zahir al-Daula&quot;
''&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;سید/سعید محمد خان الکوزی&lt;/span&gt;''

&quot;ظهیرالدوله&quot;
|23 جون 1851&lt;ref name=&quot;:25&quot;/&gt; – 15 ستمبر 1855&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|Alakozai
|Ruler of Herat after his father's death in 1851, suffers an invasion by Qandahar in 1852 which triggers a Persian intervention. Unpopular ruler, is deposed and killed on 15 ستمبر 1855 by Mohammad Yusuf.
|-
|
|Mohammad Yusuf bin Malik Qasim Sadozai ''&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;محمد یوسف بین ملک قاسم سدوزی&lt;/span&gt;''
|15 ستمبر 1855 – 28 اپریل ۱۸۵۶
|[[درانی خاندان|Sadozai]]
|Deposes Sa'id Mohammad Khan in 1855, requests Persian help which triggers a Persian siege of Herat. Turned over to the Persians on 28 اپریل 1856 and killed.
|-
|
|'Isa Khan Bardurrani
''&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;عیسی خان باردرانی&lt;/span&gt;''
|28 اپریل 1856 – 25 اکتوبر ۱۸۵۶
|[[روہیلہ|Bardurrani]]
|Vizier of Herat, deposes Mohammad Yusuf due to an agreement between 'Isa Khan and the Persians. The Persians don't follow through with the agreement though and continue to besiege Herat until the city falls on 25 اکتوبر 1856.
|-
|
|Sultan Ahmad Khan
''&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;سلطان احمد خان&lt;/span&gt;''
|ستمبر 1857 – 6 مارچ 1863&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|[[بارکزئی خاندان|Barakzai]]
|Placed on the throne of Herat, effectively dependent on support and aid from Iran. Mints coins in the Shahanshah's name throughout his reign and even pays tribute. Reoccupies [[فراہ|Farah]] in مارچ 1862 from [[دوست محمد خان|Dost Mohammad Khan]], triggers an intervention that results in Herat being besieged from 28 جولائ‏ی 1862 to 27 مئی 1863. His wife (Dost Mohammad Khan's daughter) dies in جنوری 1863. He dies on 6 مارچ 1863, being succeeded by Shah Navaz Khan.
|-
|
|Shah Navaz Khan
''&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;شاه نواز خان&lt;/span&gt;''
|6 مارچ 1863 – 27 مئی ۱۸۶۳
|[[بارکزئی خاندان|Barakzai]]
|Succeeds his father Sultan Ahmad Khan in مارچ 1863. A final assault is launched on the city of Herat on 27 مئی 1863 that results in the city falling to Dost Mohammad Khan, ending the Principality of Herat and accomplishing Dost Mohammad Khan's lifelong dream.
|}

== حوالے ==
{{حوالے}}
[[گٹھ:صوبہ ہرات]]
[[گٹھ:افغانستان وچ انیہويں صدی]]
[[گٹھ:افغانستان وچ اٹھارويں صدی]]
[[گٹھ:سابقہ امارتاں]]
[[گٹھ:وسطی ایشیا دے سابقہ ملک]]
[[گٹھ:جدید افغانستان]]
[[گٹھ:ہرات]]
[[گٹھ:۱۸۶۳ء د‏‏ی تحلیلات]]
[[گٹھ:۱۷۹۳ء دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]</text>
      <sha1>rrd0cek80y4wl8n6q642epcp517utwh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باغ محمد بيشک جوکھيو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116712</id>
    <revision>
      <id>709181</id>
      <parentid>614012</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T08:02:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4140" sha1="19uwqk6xpyo5udhtzhsxugbapz923sa" xml:space="preserve">{{خانہ-معلومات-شخصیت}}
وہ اک مشہور شاعر، شاعر تے ادیب بن چکے نيں۔ اوہ ۱۹۰۸ دے نیڑے کوہستانی دے علاقے جنگ شاہی ریلوے اسٹیشن ( [[ضلع ٹھٹہ|ضلع ٹھٹھہ]] ) تو‏ں ۳۰ کلومیٹر دے فاصلے اُتے مشہور تاریخی پنڈ &quot;ملماری&quot; وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد دا ناں سکھیو خان تے دادا دا ناں جان محمد سی۔ ذات تے محلے دے لحاظ تو‏ں کالی پوت‏ا اک حیوان ا‏‏ے۔ مشہور شاعر تے شاعر سنہارو فقیر جوکھیو، - باغ - محمد دے چچا سن ۔ باغ محمد یقیناً اک عام پڑھیا لکھیا آدمی سی۔ اس نے صرف پہلی تن جماعتاں جاندی (-ٹھٹی-) دے گورنمنٹ پرائمری اسکول وچ پڑھی، جتھے اوہ اپنے مامو‏ں وسند خان دے نال رہندے سن، جو اودو‏ں ([[برطانوی راج|برطانوی دور]] وچ ) محکمہ پولیس وچ ملازم سن ۔ انہاں نے جنگ شاہی دے ملیا مکت‏‏ب وچ مذہبی تعلیم حاصل کيتی جتھے انہاں دے استاد حاجی دلمراد رہندے سن ۔ علاقے دا چنگا آدمی ولیداد خان اس دا ساتھی سی۔ انہاں دے وڈے بھائی صوبیدار ناتھی خان جانوانی نے سگھر باغ محمد بشچ د‏‏ی تعلیم و تربیت وچ اہ‏م کردار ادا کیتا، جو نہ صرف اک بہادر پولیس افسر (انگریز دور دا) سی بلکہ تقریر، تحریر، قبائلی اعتبار تو‏ں علاقائی، قومی تے بین الاقوامی سطح اُتے وی سی۔ رسم و رواج دے ماہر قانون، لوک ادب دا علم، تریخ وچ سند، حب الوطنی تو‏ں سرشار تے اک تسلیم شدہ سماجی مصلح دے طور اُتے جانے جاندے سن ۔شاعر تے شاعر باغ محمد بسخ نو‏‏ں وی ایہ تمام خوبیاں اپنے وڈے بھائی نتھی خان جانوانی تو‏ں ملی سی۔ ۲۰ سال د‏‏ی عمر وچ اسنو‏ں جاندی وچ کِسے نال محبت ہو گئی۔ انہاں نے ايس‏ے نشے د‏‏ی حالت وچ شاعری شروع د‏‏ی تے اختیار کيتی حداں عبور کردے ہوئے حقیقت د‏‏ی منزل تک پہنچ گئے۔ان د‏‏ی شاعری وچ غزلاں، کافیاں، نظماں، آیات، مناظرہ، ولادت، حمد، حمد، نعتاں تے منقبت شام‏ل نيں، اس دے تحت اک مجموعہ تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ بِش دا نام، جو اپنے پیشروواں دے نال غیر مطبوعہ شکل وچ دستیاب ا‏‏ے۔ -باغ- محمد اتکل دا انتقال ۷۵ سال د‏‏ی عمر وچ ۲۶ فروری ۱۹۸۴/۲۷ جمادی الاول ۱۴۰۴ھ نو‏‏ں ہويا۔ انہاں د‏‏ی آخری آرام گاہ جنگ شاہی ریلوے اسٹیشن دے نیڑے انہاں دے آبائی قبرستان جنگ شاہی پیر وچ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%20%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%20%D8%A8%D9%8A%D8%B4%DA%AA%20%D8%AC%D9%88%DA%A9%D9%8A%D9%88 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200131050023/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%20%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%20%D8%A8%D9%8A%D8%B4%DA%AA%20%D8%AC%D9%88%DA%A9%D9%8A%D9%88 |date=2020-01-31 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%20%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%20%D8%A8%D9%8A%D8%B4%DA%AA%20%D8%AC%D9%88%DA%A9%D9%8A%D9%88 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200131050023/http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%20%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%20%D8%A8%D9%8A%D8%B4%DA%AA%20%D8%AC%D9%88%DA%A9%D9%8A%D9%88 |date=2020-01-31 }}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}
[[گٹھ:سندھی شخصیتاں]]</text>
      <sha1>19uwqk6xpyo5udhtzhsxugbapz923sa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:Seewhyso</title>
    <ns>3</ns>
    <id>132883</id>
    <revision>
      <id>709175</id>
      <parentid>659238</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T17:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqurs1</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aqurs1 پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Cypp0847]] توں [[ورتن گل بات:Seewhyso]]: ؜Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Cypp0847|Cypp0847]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Seewhyso|Seewhyso]]&quot;</comment>
      <origin>659238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1934" sha1="qm9b8ut3rx3zpayabany5qh90mopflu" xml:space="preserve">==جی آیاں نوں!==
&lt;font size=&quot;4&quot;&gt;
السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ:

* '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''&lt;br&gt;
* تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ&lt;br&gt;
میربانی کر کے گلاں  دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&amp;#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔&lt;br&gt;
جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''&lt;code&gt;{&amp;#123;مدد کرو}}&lt;/code&gt;'''  لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ 
اک واری فیر، جی آیاں نوں!&lt;/font&gt;
 --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۱۴:۳۷, ۴ فروری ۲۰۲۴ (PKT)</text>
      <sha1>qm9b8ut3rx3zpayabany5qh90mopflu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بیسان عودہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136126</id>
    <revision>
      <id>709184</id>
      <parentid>672304</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T10:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9965" sha1="omzt7s1ph7fpjtce1vj5l9i474ttd2c" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت|}}
'''بیسان عودہ''' (پیدائش: 1997ء یا 1998ء) اک فلسطینی سواݨی فلم ساز، کارکن تے صحافی ا‏‏ے۔ اوہ [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] وچ [[آپریشن طوفان الاقصیٰ|2023ء اسرائیل-حماس جنگ دی]] دستاویز کرنے والی اپنی سوشل میڈیا ویڈیوز دے لئی مشہور نيں۔
== مڈھلا جیون ==
عودہ [[بیت حانون|بیت حنون]] وچ پلی بڑھی۔ &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{حوالہ ویب |last=Paccalin |first=Claire |date=2023-10-24 |title='Not sure I'm lucky to be alive': Gazans fear worse is to come as public health 'catastrophe' looms |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20231024-not-sure-i-m-lucky-to-be-alive-gazans-fear-worse-is-to-come-as-public-health-catastrophe-looms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231106231215/https://www.france24.com/en/middle-east/20231024-not-sure-i-m-lucky-to-be-alive-gazans-fear-worse-is-to-come-as-public-health-catastrophe-looms |archive-date=2023-11-06 |access-date=2023-11-07 |website=France 24 |language=en}}&lt;/ref&gt; اوہ چھوٹی عمر تو‏ں ہی کہانی سنانے دے نال نال پڑھنے، باسکٹ بال تے فلکیات وچ وی دلچسپی رکھدی سی &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{حوالہ ویب |title=Bisan Owda |url=https://south.euneighbours.eu/ecard/bisan-owda/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107063008/https://south.euneighbours.eu/ecard/bisan-owda/ |archive-date=2023-11-07 |access-date=2023-11-07 |website=EU Neighbours |language=en}}&lt;/ref&gt;
== کیریئر ==
عودہ نے [[اقوام متحدہ]] دے نال صنفی مساوات اُتے کم کيتا اے، &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{حوالہ ویب |date=2023-08-28 |title=In the Words of Bisan Owda &quot;Content Creation is an Effective Tool to Advance Gender Equality in Palestine&quot; |url=https://palestine.unwomen.org/en/stories/in-the-words-of/2023/08/in-the-words-of-bisan-owda-content-creation-is-an-effective-tool-to-advance-gender-equality-in-palestine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107063007/https://palestine.unwomen.org/en/stories/in-the-words-of/2023/08/in-the-words-of-bisan-owda-content-creation-is-an-effective-tool-to-advance-gender-equality-in-palestine |archive-date=2023-11-07 |access-date=2023-11-07 |website=UN Women – Palestine Country Office |language=en}}&lt;/ref&gt; اقوام متحدہ د‏‏ی سواݨیاں دا یوتھ جینڈر انوویشن اگورا فورم د‏‏ی رکن دے طور اُتے ۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; اوڈا نے [[یورپی اتحاد|یورپی یونین]] دے نال موسمیا‏تی تبدیلی اُتے وی کم کيتا اے &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |title=No Water No Life |url=https://south.euneighbours.eu/campaign/no-water-no-life/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107063918/https://south.euneighbours.eu/campaign/no-water-no-life/ |archive-date=2023-11-07 |access-date=2023-11-07 |website=EU Neighbours |language=en}}&lt;/ref&gt; تے اوہ یورپی یونین د‏‏ی خیر سگالی سفیر ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; اودا نے اک شو تیار کيتا اے، ''حکاوتیا'' ، جو رویا ٹی وی دے ذریعے نشر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; اس نے [[یوٹیوب]] چینل ایزی لینگوئجز دے لئی تعلیمی [[فلسطینی عربی]] ویڈیوز وی پیش کیتیاں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |last=Easy Languages |title=Which Country Do Palestinians Like the Most? - Easy Palestinian Arabic 3 |url=https://www.youtube.com/watch?v=iX4-syu48HY |access-date=1 فروری 2024 |via=YouTube}}&lt;/ref&gt; عودہ اقوام متحدہ دے پاپولیشن فنڈ (یو این ایف پی اے) دے لئی کم کردا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |last=Blanco |first=Patricia R. |date=2023-11-03 |title=Pregnant women in Gaza in dire straits with no food, water or anesthesia for Cesareans |url=https://english.elpais.com/international/2023-11-03/pregnant-women-in-gaza-in-dire-straits-with-no-food-water-or-anesthesia-for-cesareans.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107063915/https://english.elpais.com/international/2023-11-03/pregnant-women-in-gaza-in-dire-straits-with-no-food-water-or-anesthesia-for-cesareans.html |archive-date=2023-11-07 |access-date=2023-11-07 |website=EL PAÍS English |language=en-us}}&lt;/ref&gt; عودہ نے [[آپریشن طوفان الاقصیٰ|2023ء د‏‏ی اسرائیل-حماس جنگ]] دے دوران فلسطینی شہریاں دے تجربات د‏‏ی دستاویز کردے ہوئے سوشل میڈیا اُتے اپنی نیم باقاعدہ ویڈیو تے لائیو اسٹریم اپ ڈیٹس دے لئی توجہ حاصل کيتی، جو &quot;ميں حالے وی زندہ ہاں&quot; دے جملے دے کچھ تغیرات دے نال شروع ہوݨ دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |date=3 دسمبر 2023 |title=Gaza journalists Motaz Azaiza, Bisan decry world apathy towards Israel's onslaught |url=https://www.newarab.com/news/gaza-journalists-motaz-azaiza-bisan-decry-worlds-apathy |تاريخ-الوصول=2024-09-07 |تاريخ-الأرشيف=2025-01-11 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20250111012757/https://www.newarab.com/news/gaza-journalists-motaz-azaiza-bisan-decry-worlds-apathy |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 15 اکتوبر 2023ء تک عودہ دے [[انسٹا گرام|انسٹاگرام]] اُتے 180,000 تو‏ں ودھ فالوورز جمع ہو چکے سن ۔ 20 نومبر تک اس دے 2 ملین پیروکار سن تے 5 دسمبر تک اس دے 3 ملین تو‏ں ودھ پیروکار جمع ہو چکے سن ۔ &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{حوالہ ویب |last=Arafat |first=Zaina |date=2023-11-20 |title=Witnessing Gaza Through My Instagram Feed |url=https://nymag.com/intelligencer/article/bisan-plestia-motaz-gaza-through-my-instagram-feed.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120194711/https://nymag.com/intelligencer/article/bisan-plestia-motaz-gaza-through-my-instagram-feed.html |archive-date=2023-11-20 |access-date=2023-11-20 |website=Intelligencer |language=en}}&lt;/ref&gt; اوڈا د‏‏ی ویڈیوز تے رپورٹس نو‏‏ں [[اے بی سی نیوز]] ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |last= |first= |date=اکتوبر 19, 2023 |title=Video Seeing the war from the ground in Gaza |url=https://abcnews.go.com/International/video/war-ground-gaza-104135739 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107063005/https://abcnews.go.com/International/video/war-ground-gaza-104135739 |archive-date=2023-11-07 |access-date=2023-11-07 |website=ABC News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |last= |first= |date=30 اکتوبر 2023 |title=Video Palestinian filmmaker, influencer talks about the difficulties of life inside Gaza |url=https://abcnews.go.com/International/video/palestinian-filmmaker-influencer-talks-difficulties-life-inside-gaza-104482765 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107063004/https://abcnews.go.com/International/video/palestinian-filmmaker-influencer-talks-difficulties-life-inside-gaza-104482765 |archive-date=2023-11-07 |access-date=2023-11-07 |website=ABC News |language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[الجزیرہ میڈیا نیٹورک|الجزیرہ]]'' ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |last=Najjar |first=Farah |last2=Stepansky |first2=Joseph |date=3 نومبر 2023 |title=Israel-Hamas war updates: Israeli strike hits Gaza medical convoy |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/11/3/israel-hamas-war-live-israeli-forces-gather-outside-gaza-city |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103000706/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/11/3/israel-hamas-war-live-israeli-forces-gather-outside-gaza-city |archive-date=2023-11-03 |access-date=2023-11-07 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; [[برطانوی نشریا‏تی ادارہ|بی بی سی]] ، &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ''لی مونڈے'' ، سی بی ایس نیوز ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |last=Price |first=Mikayla |date=11 نومبر 2023 |title=Palestinian journalists forced to flee to southern Gaza, can't report on events in north |url=https://www.cbsnews.com/amp/chicago/news/palestinian-journalists-gaza/ |website=CBS News}}&lt;/ref&gt; تے ''ڈیموکریسی ناؤ نے شیئر کيتا ا‏‏ے۔'' &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |date=17 جنوری 2024 |title=Israeli Attack on Al Nasser Hospital Sends Displaced Families Fleeing |url=https://www.democracynow.org/2024/1/17/headlines/israeli_attack_on_al_nasser_hospital_sends_displaced_families_fleeing |website=Democracy Now}}&lt;/ref&gt;
== ذا‏تی زندگی ==
[[اسرائیلی دفاعی افواج|آئی ڈی ایف دی]] طرف تو‏ں غزہ دے رہائشیاں نو‏‏ں انخلا دے لئی کہنے دے بعد عودہ تے اس دے والدین [[بیت حانون|بیت حنون]] تو‏ں الشفا ہسپتال منتقل ہو گئے۔ &lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt; رمل وچ اس دے خاندان دے گھر تے اس دے دفتر دونے اُتے بمباری کيتی گئی جس تو‏ں عودہ د‏‏ی فلم بندی دا تمام سامان تباہ ہو گیا۔ &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; عودہ نے 3 نومبر 2023ء نو‏‏ں الشفا ایمبولینس اُتے اسرائیلی دہشت گردانہ فضائی حملے دا مشاہدہ کيتا۔ 

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:سواݨیاں فلم ساز]]
[[گٹھ:فلسطینی فلمی شخصیتاں]]
[[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی فلسطینی سواݨیاں]]
[[گٹھ:سال پیدائش غیر یقینی]]
[[گٹھ:زندہ شخصیتاں]]
[[گٹھ:1990ء د‏‏ی دہائی دے جم]]</text>
      <sha1>omzt7s1ph7fpjtce1vj5l9i474ttd2c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>709185</id>
      <parentid>709184</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T10:50:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>41346</id>
      </contributor>
      <comment>removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v2.2.9s</comment>
      <origin>709185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9961" sha1="02whp27ppagox9e8nkfiwd448hdnhtt" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت|}}
'''بیسان عودہ''' (پیدائش: 1997ء یا 1998ء) اک فلسطینی سواݨی فلم ساز، کارکن تے صحافی ا‏‏ے۔ اوہ [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] وچ [[آپریشن طوفان الاقصیٰ|2023ء اسرائیل-حماس جنگ دی]] دستاویز کرنے والی اپنی سوشل میڈیا ویڈیوز دے لئی مشہور نيں۔
== مڈھلا جیون ==
عودہ [[بیت حانون|بیت حنون]] وچ پلی بڑھی۔ &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{حوالہ ویب |last=Paccalin |first=Claire |date=2023-10-24 |title='Not sure I'm lucky to be alive': Gazans fear worse is to come as public health 'catastrophe' looms |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20231024-not-sure-i-m-lucky-to-be-alive-gazans-fear-worse-is-to-come-as-public-health-catastrophe-looms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231106231215/https://www.france24.com/en/middle-east/20231024-not-sure-i-m-lucky-to-be-alive-gazans-fear-worse-is-to-come-as-public-health-catastrophe-looms |archive-date=2023-11-06 |access-date=2023-11-07 |website=France 24 |language=en}}&lt;/ref&gt; اوہ چھوٹی عمر تو‏ں ہی کہانی سنانے دے نال نال پڑھنے، باسکٹ بال تے فلکیات وچ وی دلچسپی رکھدی سی &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{حوالہ ویب |title=Bisan Owda |url=https://south.euneighbours.eu/ecard/bisan-owda/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107063008/https://south.euneighbours.eu/ecard/bisan-owda/ |archive-date=2023-11-07 |access-date=2023-11-07 |website=EU Neighbours |language=en}}&lt;/ref&gt;
== کیریئر ==
عودہ نے [[اقوام متحدہ]] دے نال صنفی مساوات اُتے کم کيتا اے، &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{حوالہ ویب |date=2023-08-28 |title=In the Words of Bisan Owda &quot;Content Creation is an Effective Tool to Advance Gender Equality in Palestine&quot; |url=https://palestine.unwomen.org/en/stories/in-the-words-of/2023/08/in-the-words-of-bisan-owda-content-creation-is-an-effective-tool-to-advance-gender-equality-in-palestine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107063007/https://palestine.unwomen.org/en/stories/in-the-words-of/2023/08/in-the-words-of-bisan-owda-content-creation-is-an-effective-tool-to-advance-gender-equality-in-palestine |archive-date=2023-11-07 |access-date=2023-11-07 |website=UN Women – Palestine Country Office |language=en}}&lt;/ref&gt; اقوام متحدہ د‏‏ی سواݨیاں دا یوتھ جینڈر انوویشن اگورا فورم د‏‏ی رکن دے طور اُتے ۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; اوڈا نے [[یورپی اتحاد|یورپی یونین]] دے نال موسمیا‏تی تبدیلی اُتے وی کم کيتا اے &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |title=No Water No Life |url=https://south.euneighbours.eu/campaign/no-water-no-life/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107063918/https://south.euneighbours.eu/campaign/no-water-no-life/ |archive-date=2023-11-07 |access-date=2023-11-07 |website=EU Neighbours |language=en}}&lt;/ref&gt; تے اوہ یورپی یونین د‏‏ی خیر سگالی سفیر ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; اودا نے اک شو تیار کيتا اے، ''حکاوتیا'' ، جو رویا ٹی وی دے ذریعے نشر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; اس نے [[یوٹیوب]] چینل ایزی لینگوئجز دے لئی تعلیمی [[فلسطینی عربی]] ویڈیوز وی پیش کیتیاں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |last=Easy Languages |title=Which Country Do Palestinians Like the Most? - Easy Palestinian Arabic 3 |url=https://www.youtube.com/watch?v=iX4-syu48HY |access-date=1 فروری 2024 |via=YouTube}}&lt;/ref&gt; عودہ اقوام متحدہ دے پاپولیشن فنڈ (یو این ایف پی اے) دے لئی کم کردا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |last=Blanco |first=Patricia R. |date=2023-11-03 |title=Pregnant women in Gaza in dire straits with no food, water or anesthesia for Cesareans |url=https://english.elpais.com/international/2023-11-03/pregnant-women-in-gaza-in-dire-straits-with-no-food-water-or-anesthesia-for-cesareans.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107063915/https://english.elpais.com/international/2023-11-03/pregnant-women-in-gaza-in-dire-straits-with-no-food-water-or-anesthesia-for-cesareans.html |archive-date=2023-11-07 |access-date=2023-11-07 |website=EL PAÍS English |language=en-us}}&lt;/ref&gt; عودہ نے [[آپریشن طوفان الاقصیٰ|2023ء د‏‏ی اسرائیل-حماس جنگ]] دے دوران فلسطینی شہریاں دے تجربات د‏‏ی دستاویز کردے ہوئے سوشل میڈیا اُتے اپنی نیم باقاعدہ ویڈیو تے لائیو اسٹریم اپ ڈیٹس دے لئی توجہ حاصل کيتی، جو &quot;ميں حالے وی زندہ ہاں&quot; دے جملے دے کچھ تغیرات دے نال شروع ہوݨ دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |date=3 دسمبر 2023 |title=Gaza journalists Motaz Azaiza, Bisan decry world apathy towards Israel's onslaught |url=https://www.newarab.com/news/gaza-journalists-motaz-azaiza-bisan-decry-worlds-apathy |تاريخ-الوصول=2024-09-07 |تاريخ-الأرشيف=2025-01-11 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20250111012757/https://www.newarab.com/news/gaza-journalists-motaz-azaiza-bisan-decry-worlds-apathy |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 15 اکتوبر 2023ء تک عودہ دے [[انسٹا گرام|انسٹاگرام]] اُتے 180,000 تو‏ں ودھ فالوورز جمع ہو چکے سن ۔ 20 نومبر تک اس دے 2 ملین پیروکار سن تے 5 دسمبر تک اس دے 3 ملین تو‏ں ودھ پیروکار جمع ہو چکے سن ۔ &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{حوالہ ویب |last=Arafat |first=Zaina |date=2023-11-20 |title=Witnessing Gaza Through My Instagram Feed |url=https://nymag.com/intelligencer/article/bisan-plestia-motaz-gaza-through-my-instagram-feed.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120194711/https://nymag.com/intelligencer/article/bisan-plestia-motaz-gaza-through-my-instagram-feed.html |archive-date=2023-11-20 |access-date=2023-11-20 |website=Intelligencer |language=en}}&lt;/ref&gt; اوڈا د‏‏ی ویڈیوز تے رپورٹس نو‏‏ں [[اے بی سی نیوز]] ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |last= |first= |date=اکتوبر 19, 2023 |title=Video Seeing the war from the ground in Gaza |url=https://abcnews.go.com/International/video/war-ground-gaza-104135739 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107063005/https://abcnews.go.com/International/video/war-ground-gaza-104135739 |archive-date=2023-11-07 |access-date=2023-11-07 |website=ABC News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |last= |first= |date=30 اکتوبر 2023 |title=Video Palestinian filmmaker, influencer talks about the difficulties of life inside Gaza |url=https://abcnews.go.com/International/video/palestinian-filmmaker-influencer-talks-difficulties-life-inside-gaza-104482765 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107063004/https://abcnews.go.com/International/video/palestinian-filmmaker-influencer-talks-difficulties-life-inside-gaza-104482765 |archive-date=2023-11-07 |access-date=2023-11-07 |website=ABC News |language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[الجزیرہ میڈیا نیٹورک|الجزیرہ]]'' ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |last=Najjar |first=Farah |last2=Stepansky |first2=Joseph |date=3 نومبر 2023 |title=Israel-Hamas war updates: Israeli strike hits Gaza medical convoy |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/11/3/israel-hamas-war-live-israeli-forces-gather-outside-gaza-city |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103000706/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/11/3/israel-hamas-war-live-israeli-forces-gather-outside-gaza-city |archive-date=2023-11-03 |access-date=2023-11-07 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; [[برطانوی نشریا‏تی ادارہ|بی بی سی]] ، &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ''لی مونڈے'' ، سی بی ایس نیوز ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |last=Price |first=Mikayla |date=11 نومبر 2023 |title=Palestinian journalists forced to flee to southern Gaza, can't report on events in north |url=https://www.cbsnews.com/chicago/news/palestinian-journalists-gaza/ |website=CBS News}}&lt;/ref&gt; تے ''ڈیموکریسی ناؤ نے شیئر کيتا ا‏‏ے۔'' &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب |date=17 جنوری 2024 |title=Israeli Attack on Al Nasser Hospital Sends Displaced Families Fleeing |url=https://www.democracynow.org/2024/1/17/headlines/israeli_attack_on_al_nasser_hospital_sends_displaced_families_fleeing |website=Democracy Now}}&lt;/ref&gt;
== ذا‏تی زندگی ==
[[اسرائیلی دفاعی افواج|آئی ڈی ایف دی]] طرف تو‏ں غزہ دے رہائشیاں نو‏‏ں انخلا دے لئی کہنے دے بعد عودہ تے اس دے والدین [[بیت حانون|بیت حنون]] تو‏ں الشفا ہسپتال منتقل ہو گئے۔ &lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt; رمل وچ اس دے خاندان دے گھر تے اس دے دفتر دونے اُتے بمباری کيتی گئی جس تو‏ں عودہ د‏‏ی فلم بندی دا تمام سامان تباہ ہو گیا۔ &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; عودہ نے 3 نومبر 2023ء نو‏‏ں الشفا ایمبولینس اُتے اسرائیلی دہشت گردانہ فضائی حملے دا مشاہدہ کيتا۔ 

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:سواݨیاں فلم ساز]]
[[گٹھ:فلسطینی فلمی شخصیتاں]]
[[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی فلسطینی سواݨیاں]]
[[گٹھ:سال پیدائش غیر یقینی]]
[[گٹھ:زندہ شخصیتاں]]
[[گٹھ:1990ء د‏‏ی دہائی دے جم]]</text>
      <sha1>02whp27ppagox9e8nkfiwd448hdnhtt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026 فیفا ورلڈ کپ دا فائنل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149206</id>
    <revision>
      <id>709178</id>
      <parentid>708713</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T00:04:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>709178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65516" sha1="m0n3x3pj1wm0zhisec1omshrskm0350" xml:space="preserve"> {{Infobox football match
| title = ۲۰۲۶ فیفا ورلڈ کپ فائنل
| other_titles = 
| image = File:Spain World Cup Winners Argentina v Spain 19 July 2026-1.jpg
| alt = 
| event = [[2026_فیفا_ورلڈ_کپ_دا_فائنل]]
| caption = سپین [[2026_فیفا_ورلڈ_کپ_ٹرافی]] چکدے ہوئے
| team1 = [[سپین دی قومی فٹبال ٹیم|سپین]]
| team1association = {{flagdeco|ESP|size=30px}}
| team1score = 1
| team2 = [[ارجنٹائن دی قومی فٹبال ٹیم|ارجنٹائن]]
| team2association = {{flagdeco|ARG|size=30px}}
| team2score = 0
| details =بعد [[اوور ٹائم (کھیلاں)#ایسوسی ایشن فٹ بال|وادھو ویلا]]
| date = {{Start date|2026|7|19}}
| stadium = [[میٹلائف سٹیڈیئم]]
| city = ایسٹ ردرفورڈ، نیو جرسی، امریکہ.
| man_of_the_match1a = [[فیران ٹورس]] (سپین)&lt;ref name=&quot;MOTM&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=July 19, 2026}}&lt;/ref&gt;
| referee = [[سلاوکو ونچیچ]] ([[فٹ بال ایسوسی ایشن آف سلووینیا|سلووینیا]])
| attendance = 80,663
| weather = صاف &lt;br /&gt;{{convert|27|°C|°F|abbr=on|order=flip}}&lt;br /&gt;40% [[نمی]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.wunderground.com/history/daily/us/nj/teterboro/KTEB |title=Teterboro, NJ Weather History |publisher=[[Weather Underground (weather service)|Weather Underground]] |date=July 19, 2026 |access-date=July 19, 2026}}&lt;/ref&gt;
| previous = [[2022 فیفا ورلڈ کپ فائنل|2022]]
| next = ''2030''
}}

{{معلومات-فٹ-بال-میچ}}

[[2026 فیفا عالمی کپ|2026 فیفا ورلڈ کپ]] دا آخری میچ، مرداں دی قومی فٹ بال ٹیماں لئی [[فیفا]] دے مقابلے دا 23واں ایڈیشن، 19 جولائی 2026 نوں [[نیو یارک میٹروپولیٹن علاقہ|نیویارک دے میٹروپولیٹن علاقے]] دا حصہ، ایسٹ ردرفورڈ، نیو جرسی دے میٹ لائف سٹیڈیم وچ کھیڈیا گیا سی، تے اس دا مقابلہ سپین تے آرٹینا نے کیتا سی۔ ٹورنامنٹ چ میزبان امریکہ ، میکسیکو ، تے کینیڈا ، تے 45 ہور ٹیماں شامل سن جہڑیاں چھ فیفا کنفیڈریشناں ولوں منعقدہ کوالیفکیشن دے مرحلے توں نکلیاں سن۔ ٹیماں نے اک گروپ مرحلے وچ مقابلہ کیتا، جس وچوں 32 ٹیماں نے ناک آؤٹ مرحلے لئی کوالیفائی کیتا۔ فائنل دے رستے وچ، سپین نے گروپ ایچ وچ پہلا مقام حاصل کیتا، دو جِتاں تے اک ڈرا دے نال، جس دے بعد انہاں نے 32 دے راؤنڈ وچ آسٹریا ، 16 دے راؤنڈ وچ پرتگال ، کوارٹر فائنل وچ بیلجیم ، تے سیمی فائنل وچ فرانس نو شکست دتی۔ ارجنٹینا نے گروپ جے چ تن جِتاں دے نال پہلا مقام حاصل کیتا، جس دے بعد انہاں نے 32 دے راؤنڈ چ کیپ ورڈے ، 16 دے راؤنڈ چ [[مصر قومی فٹ بال ٹیم|مصر]] ، کوارٹر فائنل چ سوئٹزرلینڈ تے سیمی فائنل چ انگلینڈ نو ہرایا۔ فائنل 80,663 حامیاں دے سامنے ہویا، تے سلووینیا دے سلاوکو ونچچ نے [[ریفری (ایسوسی ایشن فٹ بال)|ریفری]] کیتا۔

لامین یامل نوں پہلے ہاف دے شروع چ سپین لئی گول کرن دا موقع ملیا جدوں اس نے کرل شاٹ ماریا، جہنوں ارجنٹائن دے گول کیپر ایمیلیانو مارٹینیز نے بچایا، تے مارک کوکوریلا نوں ہاف ٹائم توں کجھ چر پہلاں گول کرن دا موقع ملیا پر اوہدا شاٹ گول توں دور ہو گیا۔ دوجے ہاف چ، فیرن ٹورس نوں اک موقع ملیا جدوں اوہ اک ہیڈر نال ملیا، لیکن اوہدا شاٹ مارٹینیز نے مسترد کر دتا۔ 90ویں منٹ تے، جولیانو سیمون نوں ارجنٹائن لئی گول کرن دا موقع ملیا جدوں اس نے اک شاٹ ماریا، جس نوں سپین دے گول کیپر یونائی سیمون نے مسترد کر دتا۔ عام ویلے دے اختتام توں پہلاں، یامل نے اک فری کک لیا، لیکن اوہدا شاٹ مارٹینیز نے بچا لیا۔ منٹ دے بعد میچ بغیر گول دے نال، کھیڈ وادھو ویلے چ چلی گئی۔ 106 ویں منٹ وچ، فیرن ٹورس ، جہڑا متبادل دے طور تے آیا سی، نے نیکو ولیمز دے ہیڈر توں گیند حاصل کیتی تے کھبے پیر دے شاٹ نال سپین نوں برتری تے ٹائٹل دین لئی اس نوں کک کیتا۔ فائنل سپین نوں 1-0 نال ہویا۔

سپین دی جِت اوہناں دا [[فیفا عالمی کپ فائنلاں دی لسٹ|دوجا ورلڈ کپ ٹائٹل]] سی تے 2010 دے بعد پہلا، اوہ پہلا ملک بن گیا جس نے بیک وقت مرداں تے عورتاں دے ورلڈ کپ دے ٹائٹل حاصل کیتے، 2023 وچ بعد وچ جِتیا۔ ٹورس نو [[پلیئر آف دی میچ|مین آف دی میچ دا]] اعزاز دتا گیا، جد کہ یونائی سیمون نو ٹورنامنٹ دے فیفا دے شاندار گول کیپر دے طور تے گولڈن گلو نال نوازیا گیا۔ اس میچ چ ورلڈ کپ دے فائنل چ ہن تیکر دی سب توں بوہتی بچت کیتی گئی، جہدے چ ارجنٹائن دے گول کیپر ایمیلیانو مارٹینیز نے 11 سکور کیتے۔ میچ توں پہلاں میچ دی اختتامی تقریب کیتی گئی۔ اس دے ہاف ٹائم شو ، ورلڈ کپ دے فائنل وچ پہلا ، نے مکمل ہاف ٹائم وقفے نو 27 منٹ توں زیادہ عرصے تک جاری رکھیا، جہڑا عام آئی ایف اے بی پروٹوکول دے خلاف سی۔ {{Efn|Under the codified [[Laws of the Game (association football)|Laws of the Game]], the halftime cannot exceed 15 minutes. The halftime period of this match lasted for over 27 minutes.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Braidwood |first=Jamie |date=19 July 2026 |title=How long was half-time at the World Cup final and did Fifa break the rules? |url=https://www.the-independent.com/sport/football/world-cup-final-half-time-how-long-b3017762.html |work=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt;|group=note}}

== پچھوکڑ ==
[[2026 فیفا عالمی کپ|2026 فیفا ورلڈ کپ]] [[فیفا ورلڈ کپ|ورلڈ کپ]] دا 23واں ایڈیشن سی &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|title=FIFA World Cup 2026: Fixtures, results, group standings|url=https://www.reuters.com/graphics/SOCCER-WORLDCUP/mopaoglqkpa/|agency=[[Reuters]]|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; [[فیفا]] ولوں منعقدہ مرداں دی سینئر قومی ٹیماں لئی پریمیئر [[فٹ بال|ایسوسی ایشن فٹ بال]] مقابلہ سی، جہڑا 11 جون توں &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|title=World Cup by the numbers: 104 matches, 48 teams and 3 countries make this the largest ever|url=https://apnews.com/article/world-cup-numbers-4220a25c3efb04fc59c15b4d081556d9|accessdate=July 17, 2026|agency=[[Associated Press]]}}&lt;/ref&gt; 2026 تک امریکہ ، میکسیکو تے کینیڈا وچ منعقد ہویا۔ میزباناں، جد کہ 206 ٹیماں نے باقی 45 سلاٹاں لئی چھ فیفا کنفیڈریشناں ولوں منعقد کیتے گئے کوالیفائینگ راؤنڈز دے ذریعے مقابلہ کیتا تے ستمبر 2023 تے مارچ 2026 دے وچکار منعقد کیتا &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|title=What teams are qualified for 2026 World Cup? Full list, latest updates|url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2025/10/08/world-cup-2026-qualified-teams-soccer/86584914007/|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|title=FIFA World Cup 2026 qualifying: All you need to know|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/road-to-world-cup-26-qualifiers-usa-canada-mexico|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; مجموعی طور تے، 48 ٹیماں نے ٹورنامنٹ وچ حصہ لیا، جو اس دی تریخ وچ سب توں وڈا اے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ٹورنامنٹ پراپر وچ، ٹیماں نو چار دے بارہ گروپاں وچ تقسیم کیتا گیا سی جس وچ ہر ٹیم نے اک وار [[راؤنڈ روبن ٹورنامنٹ|راؤنڈ رابن فارمیٹ]] وچ اک دوجے نال کھیڈیا سی۔ ہر گروپ دیاں دو ٹاپ ٹیماں، اٹھ اعلیٰ درجے دیاں تیجی پوزیشن آلیاں ٹیماں دے نال، ناک آؤٹ مرحلے چ اگے ودھیاں، جتھے سارے میچ سنگل ایلیمینیشن سن۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=How does the World Cup work? Rules, everything to know about 2026 tournament|url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/06/25/world-cup-2026-explained-what-to-know/90696906007/|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|title=World Cup group stage explained: Tiebreakers, third-place teams, more|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48703925/world-cup-group-stage-explained-tiebreakers-third-place-teams|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt;

سپین نے 2010 دے فائنل وچ [[جوہانسبرگ]] ، جنوبی افریقہ وچ نیدرلینڈز نو شکست دتی، فائنلسٹ دے طور تے اپنڑی واحد پیشی وچ پہلے وی اک وار ٹائٹل جِتیا سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Has Spain ever won a World Cup?|url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/07/14/spain-world-cup-wins/90910423007/|work=USA Today|accessdate=July 14, 2026}}&lt;/ref&gt; اوہ ریگولیشن ٹائم وچ ہار دے بغیر 37 میچاں دے سلسلے وچ فائنل وچ داخل ہوئے - مرداں دے بین الاقوامی فٹ بال دی تریخ وچ سب توں لمبے عرصے تک [[اٹلی قومی فٹبال ٹیم|اٹلی]] دے نال برابر رہے - تے 2024 یو ای ایف اے یورپی چیمپئن شپ جِتی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Spain unbeaten streak record: Inside La Roja's record-tying 37-match run without a loss since 2024|url=https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/spain-unbeaten-streak-record-inside-record-37-match-2024/726212e1dda1dced7763d54f|work=[[The Sporting News]]|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; ارجنٹائن قطر چ [[2022 فیفا عالمی کپ|2022 دے عالمی کپ]] توں دفاعی چیمپئن سی۔ ایہہ اوہناں دا تیجا خطاب سی، [[1978 فیفا عالمی کپ|1978]] تے [[1986فیفا عالمی کپ|1986]] چ پچھلیاں جتاں دے بعد۔ ارجنٹائن نے [[1930ء فیفا عالمی کپ|1930]] ، [[1990 فیفا عالمی کپ|1990]] تے [[فیفا ورلڈ کپ 2014|2014]] چ تن وار رنر اپ دے طور تے وی ختم کیتا سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=How many World Cups has Argentina won? History beckons for Lionel Messi|url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2026/07/15/argentina-world-cup-wins-all-time-messi/90923499007/|work=USA Today|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; ٹیم کوپا امریکہ دے موجودہ چیمپئن وی سی، جس نے 2024 وچ اپنا 16واں ٹائٹل جِتیا سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Argentina edge Colombia to win record 16th Copa América title|url=https://abcnews.com/Sports/argentina-edge-colombia-win-record-16th-copa-amrica/story?id=111943591|work=[[ABC News (United States)|ABC News]]|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; سپین تے ارجنٹائن نے 1952 توں چودہ وار اک دوجے نال کھیڈیا سی، دوویں ٹیماں نے 6 میچ جتے سن۔ اوہ اک وار ورلڈ کپ وچ ملے سن، [[1966 فیفا عالمی کپ|1966 دے فیفا ورلڈ کپ]] دے گروپ مرحلے وچ، جس وچ ارجنٹائن نے 2-1 نال جت حاصل کیتی۔ اوہناں دی سبھ توں حالیہ میٹنگ 27 مارچ 2018 نوں [[مادرید|میڈرڈ]] وچ اک دوستانہ میچ سی، جس وچ سپین نے 6-1 نال جت حاصل کیتی۔ 

2026 دا فائنل ورلڈ کپ دی تاریخ چ پہلا فائنل سی جہدے چ دو موجودہ براعظمی چیمپئنز دے نال نال فیفا ورلڈ رینکنگ چ ٹاپ دو ٹیماں وی شامل سن۔  براعظمی چیمپئن دے طور تے، سپین تے ارجنٹائن دے قطر چ 2026 دے فائنل سیما چ ملن دی توقع سی جدوں تک کہ [[اسرائیل تے امریکا دے ایران اُتے ہوائی حملے، ۲۰۲۶ء|ایران دی جنگ]] تے نویں پنڈال تے اتفاق کرن چ نااہلی دی وجہ توں میچ منسوخ نئیں کر دتا گیا۔   2026 دا فائنل وی دو ملکاں دے وچکار ہون آلا دوجا سی جہڑے بنیادی طور تے [[ہسپانوی]] بولن آلے سن، یوراگوئے تے ارجنٹائن دے افتتاحی 1930 دے فائنل دے بعد۔    اس دے علاوہ، ایہ تریخ چ پہلی وار سی جدوں دوویں فائنلسٹ ورلڈ کپ دے اگلے ایڈیشن دی میزبانی کردے سن، جس چ سپین نے شریک میزبان دے طور تے کم کیتا (مراکش تے پرتگال دے نال) تے ارجنٹائن نے اک صد سالہ میچ دی میزبانی کیتی ( [[پیراگوئے]] تے یوراگوئے دے نال)۔  سیمی فائنل، تیجے نمبر دے میچ تے فائنل وچ استعمال ہون آلی سرکاری میچ بال دا اعلان 6 جولائی 2026 نوں کیتا گیا۔ ایہ ایڈیڈاس ٹرائیونڈا دی اک تبدیلی سی جہنوں ''ٹرائیونڈا فائنل'' آکھیا جاندا سی۔ جد کہ تکنیکی وضاحتاں اوہی رہندیاں نیں، ایہدے کول سونے، کالے تے رتے رنگ دی سکیم دے نال اک خاص ڈیزائن اے۔  

== وینیو ==

=== سٹیڈیم ===
[[فائل:NY_NJ_Stadium_Brazil_V_Morocco_13_June_2026-59.jpg|thumb|میٹ لائف سٹیڈیم 13 جون نوں مراکش تے برازیل دے وچکار گروپ سی میچ دے دوران۔]]
فائنل دے میزبان دا اعلان فروری 2024 وچ میٹ لائف سٹیڈیم دے طور تے کیتا گیا سی، جہنوں عارضی طور تے نیویارک نیو جرسی سٹیڈیم دے ناں توں جانا جاندا اے،   ایسٹ ردرفورڈ، نیو جرسی وچ، {{Convert|5|mi|km}} [[نیو یارک شہر|نیویارک شہر]] دے مغرب چ۔   اعلان اصل وچ 2023 دے آخر وچ متوقع سی، لیکن منصوبہ بندی د ی مشکلات دے درمیان تاخیر ہوئی۔  میٹ لائف سٹیڈیم، جو پہلے 2011 تک نیو میڈو لینڈز سٹیڈیم دے ناں توں جانا جاندا سی، 2010 وچ کھولیا گیا سی تے اس دی درج صلاحیت 82,500 سیٹاں اے۔   ایہ بنیادی طور تے نیشنل فٹ بال لیگ (این ایف ایل) دے نیویارک جینٹس تے نیویارک جیٹس ولوں استعمال کیتا گیا اے تے اس توں پہلے 2014 وچ سپر باؤل XLVIII ، &lt;ref name=&quot;NYTimes-NYNJ2&quot; /&gt; 2016 وچ کوپا امریکہ سینٹیناریو فائنل ،  تے 2025 فیفا ورلڈ کپ کلب فائنل دی میزبانی کیتی سی۔  اسٹیڈیم نے ست ہور میچاں دی وی میزبانی کیتی، جس وچ پنج گروپ سٹیج میچ، اک راؤنڈ آف 32 میچ، اتے اک راؤنڈ آف 16 میچ شامل ہن۔ 

جنوری 2024 وچ، نیو جرسی سپورٹس اینڈ ایکسپوزیشن اتھارٹی نے کونے وچ 1,740 سیٹاں نوں ہٹا کے میٹ لائف سٹیڈیم فیلڈ نوں فیفا دے معیاری سائز تک ودھاؤن دے منصوبیاں دا اعلان کیتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=January 4, 2024|title=MetLife Stadium to remove 1,740 seats in bid to host 2026 World Cup final|url=https://www.theguardian.com/football/2024/jan/04/metlife-stadium-world-cup-final-2026-seating|work=The Guardian|agency=Associated Press|accessdate=January 18, 2024}}&lt;/ref&gt; تعمیر اگلے مہینے شروع ہوئی تے دو مراحل وچ تقسیم ہوئی، این ایف ایل آف سیزن دے دوران مئی 2024 تے مئی 2025 وچ مکمل ہوئی؛ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=April 23, 2024|title=Skanska Reconfigures MetLife Stadium for World Cup|url=https://www.enr.com/articles/58514-skanska-reconfigures-metlife-stadium-for-world-cup|work=[[Engineering News-Record]]|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; فیر این ایف ایل گیمز دے لیی ہٹان آلے بلیچر سیٹنگ دے کئی حصے نصب کیتے گئے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=February 26, 2024|title=Work already underway at MetLife Stadium ahead of 2026 World Cup|url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Articles/2024/02/26/metlife-stadium-preparations-for-world-cup/|work=[[Sports Business Journal]]|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|date=February 3, 2026|title=How NFL stadiums are transforming for the 2026 World Cup|url=https://www.nytimes.com/athletic/7007467/2026/02/03/2026-world-cup-nfl-stadiums/|work=The Athletic|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; مئی 2026 وچ، اک عارضی [[کھبل|برمودا گھاس دی]] سطح، جو [[نارتھ کیرولائنا|شمالی کیرولائنا]] توں حاصل کیتی گئی سی، ٹورنامنٹ دے دوران استعمال لئی اسٹیڈیم دے عام مصنوعی ٹرف دے اتے رکھی گئی سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=May 8, 2026|title=Installing the World Cup final pitch: 27 trucks, a 12-hour journey and 10-hour shifts|url=https://www.nytimes.com/athletic/7263429/2026/05/08/new-york-new-jersey-world-cup-stadium-grass-turf-installation/|work=The Athletic|accessdate=July 5, 2026}}&lt;/ref&gt; بعد چ کھلاڑیاں تے میڈیا نے اس تے تنقید دا نشانہ بنایا کہ ایہ بہوں خشک اے یا ایہدے تے گھسے ہوئے دھبے نظر آندے ہن۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=June 17, 2026|title=Rabiot raises concerns about MetLife Stadium pitch|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cevld1m8nxno|work=BBC Sport|accessdate=July 5, 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|date=June 21, 2026|title=Is MetLife Stadium's pitch fit to host the World Cup final? Players and coaches have concerns|url=https://www.nytimes.com/athletic/7377642/2026/06/21/metlife-pitch-world-cup-final-fifa/|work=The Athletic|accessdate=July 5, 2026}}&lt;/ref&gt;

ٹورنامنٹ دے دوران، میڈو لینڈز ریل لائن ، اک شٹل ٹرین جس دی کوئی باقاعدہ خدمت نئیں سی، &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Is NJ Transit up for hosting the World Cup in 2026? Commuters are skeptical.|url=https://gothamist.com/news/nj-transit-world-cup-train-delays-2014-super-bowl|accessdate=February 13, 2024|work=[[Gothamist]]}}&lt;/ref&gt; تے اک نواں $35&amp;nbsp;ملین بس وے نو سیکاکس جنکشن دے نیڑے دے ٹرانزٹ ہب توں حاضرین دی نقل و حمل دے لیی استعمال کرن دی منصوبہ بندی کیتی گئی سی۔ &lt;ref name=&quot;AP-Stadium2&quot;&gt;{{Cite news|title=2026 World Cup final will be played at MetLife Stadium in New Jersey|url=https://www.washingtonpost.com/sports/soccer/2024/02/04/2026-world-cup-schedule/1c65f7a0-c3a0-11ee-bbc9-9b5ca9b20779_story.html|work=[[The Washington Post]]|accessdate=February 4, 2024}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBlum2024&quot;&gt;Blum, Ronald (February 4, 2024). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|title=NJ Transit will operate 'on steroids' during the World Cup, Murphy says. Here's the plan.|url=https://www.nj.com/news/2024/02/nj-transit-will-operate-on-steroids-during-the-world-cup-murphy-says-heres-the-plan.html|work=[[The Star-Ledger]]|accessdate=February 13, 2024}}&lt;/ref&gt; اپریل 2026 وچ، میڈو لینڈز ریل لائن دے آپریٹر این جے ٹرانزٹ نے ٹرین سروس لئی $150 دے ٹکٹ جاری کرن دے اپنے ارادے دا اعلان کیتا، جس وچ نیویارک پین سٹیشن تے وقف قطاراں، تے ایکسپریس بساں لئی $80 دا کرایہ شامل اے۔ ایہ اخراجات، میٹ لائف سٹیڈیم دی خدمات دے لیی عام $12.90 ٹرین کرایہ توں زیادہ، $48 نو پورا کرن دے لیی اعلان کیتے گئے سن۔ ایونٹ سروس تے سیکیورٹی فراہم کرن دی ملین لاگت جہڑی فیفا تے دوجیاں گرانٹاں ولوں سبسڈی نئیں دتی گئی سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=World Cup Transit Prices Are Set: $150 by Train and $80 for Shuttles|url=https://www.nytimes.com/2026/04/17/nyregion/nj-transit-world-cup-ticket-prices.html|work=The New York Times|accessdate=April 26, 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|title=World Cup fans to MetLife Stadium will pay $150 train fares – NJ Transit|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48514008/world-cup-fans-metlife-stadium-pay150-dollar-train-fares-nj-transit|publisher=ESPN|accessdate=April 26, 2026}}&lt;/ref&gt; مئی 2026 وچ، این جے ٹرانزٹ نے اعلان کیتا کہ کفالت تے اکٹھے کیتے گئے دوجے فنڈز ٹرین دے کرایہ $105 تے بعد وچ $98 تک گھٹ کرن دی اجازت دین گے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=NJ Transit reduces controversial World Cup ticket prices|url=https://www.nj.com/news/2026/05/nj-transit-reduces-controversial-world-cup-ticket-prices.html|work=The Star-Ledger|accessdate=May 7, 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Less than six percent of $98 New Jersey Transit tickets to MetLife Stadium sold|url=https://www.nytimes.com/athletic/7325295/2026/06/02/metlife-stadium-world-cup-transport-tickets-unsold/|work=The Athletic|accessdate=July 5, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== میزبان دا انتخاب ===
امریکہ، میکسیکو تے کینیڈا تے مشتمل یونائیٹڈ 2026 دی بولی نوں 13 جون 2018 نوں 68ویں فیفا کانگریس دے دوران [[فیفا]] ولوں 2026 دے عالمی کپ دی میزبانی لئی چنیا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=June 13, 2018|title=World Cup 2026: United States, Canada and Mexico Win Bid to Be Host|url=https://www.nytimes.com/2018/06/13/sports/world-cup/fifa-2026-vote-north-america-morocco.html|work=The New York Times|accessdate=January 18, 2024}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|date=June 13, 2018|title=Three hosts, 48 teams: how the 2026 World Cup will work|url=https://www.theguardian.com/football/2018/jun/13/three-hosts-48-teams-how-the-2026-world-cup-will-work-united|work=[[The Guardian]]|accessdate=January 18, 2024}}&lt;/ref&gt; اس ویلے فائنل لئی پنڈال دی تصدیق نئیں کیتی گئی سی، میٹ لائف سٹیڈیم نوں نیویارک شہر دے نیڑے ہون تے وڈے کھیڈاں دے مقابلیاں دے میزبان دے طور تے پہلے دے تجربے دی وجہ توں ابتدائی فرنٹ رنر دا ناں دتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=June 16, 2018|title=2026 World Cup host cities: Ranking the contenders|url=https://www.washingtonpost.com/news/soccer-insider/wp/2018/06/16/2026-world-cup-host-cities-ranking-the-contenders/|work=The Washington Post|accessdate=January 18, 2024}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|date=June 13, 2018|title=World Cup 2026: How US, Canada &amp; Mexico won right to host tournament|url=https://www.bbc.com/sport/football/44465069|work=BBC Sport|accessdate=January 18, 2024}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|date=September 23, 2021|title=Will MetLife Stadium be home to the 2026 World Cup finals? N.Y. and N.J. hope to score a slot with FIFA.|url=https://www.nj.com/news/2021/09/will-metlife-stadium-be-home-to-the-2026-world-cup-finals-ny-and-nj-hope-to-score-a-slot-with-fifa.html|work=[[The Star-Ledger]]|accessdate=January 18, 2024}}&lt;/ref&gt; اس دا بنیادی حریف سوفی سٹیڈیم سی ، جو [[لاس اینجلس|لاس اینجلس دے]] نیڑے انگل ووڈ [[پاساڈینا|،]] [[انگل ووڈ|کیلیفورنیا]] وچ اک نواں اسٹیڈیم سی ، جو جون 2022 وچ اعلان کیتے گئے دس امریکی اسٹیڈیماں وچ شامل سی۔ ٹورنامنٹ اس دی عمر دی وجہ توں۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=June 16, 2022|title=World Cup 2026 host cities confirmed: What you need to know about the 16 venues|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37628821/need-know-16-venues|accessdate=January 18, 2024}}&lt;/ref&gt;

سوفی سٹیڈیم بنیادی طور تے امریکی فٹ بال دے لی ڈیزائن کیتا گیا سی جہدا میدان {{Convert|69|yd|m}} چوڑا - فیفا دے تجویز کردہ طول و عرض توں تنگ۔  میڈیا رپورٹاں دے مطابق، اسٹیڈیم دے مالک، کروینکے سپورٹس اینڈ انٹرٹینمنٹ ، وی فیفا ولوں تجویز کردہ آمدنی دی تقسیم دے معاہدے توں ناخوش سی تے ورلڈ کپ میچاں دی میزبانی کرن دے اپنے منصوبیاں نو منسوخ کرن دی دھمکی دتی۔   2023 دے اوائل وچ، [[ڈیلس|ڈلاس]] دے علاقے وچ اے ٹی اینڈ ٹی سٹیڈیم 90,000 سیٹاں دی زیادہ صلاحیت تے اک وسیع میدان نو ایڈجسٹ کرن دے لی شیڈول مرمت دی وجہ توں فائنل دے ممکنہ میزبان دے طور تے ابھریا۔   ''دی اتھلیٹک'' دے مطابق، میٹ لائف سٹیڈیم دا انتخاب مقامی حکام لئی اک &quot;حیرت&quot; دے طور تے آیا، جنہاں نے اعلان لئی اک نکی جہی ویکھن آلی پارٹی دا اہتمام کیتا۔ ڈلاس دی بولی نوں پسند کیتا گیا سی - تے جنوری وچ فاتح دے طور تے افواہ سی - تے ٹکٹاں دی آمدنی وچ وادھے لئی دو نیڑے دے تھاواں تے میچ دا بیک وقت نشر کیتا گیا سی۔ 

== فائنل تک دا رستہ ==

=== سپین ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;margin-left:1em;float:left;clear:right;min-width:226px&quot;
|+فائنل تک سپین دا راہ
! scope=&quot;col&quot; |
! scope=&quot;col&quot; | مخالف
! scope=&quot;col&quot; | نتیجہ
|- style=&quot;border-top:2px solid black&quot;
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | {{Abbr|1|First group match}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | کیپ ورڈے
| 0–0
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | {{Abbr|2|Second group match}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | سعودی عرب
| 4–0
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | {{Abbr|3|Third group match}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | یوروگوئے
| 1–0
|- style=&quot;border-top:2px solid black&quot;
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | {{Abbr|R32|Round of 32}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | آسٹریا
| 3–0
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | {{Abbr|R16|Round of 16}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | پرتگال
| 1–0
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | {{Abbr|QF|Quarter-final}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | بیلجیم
| 2–1
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | {{Abbr|SF|Semi-final}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | فرانس
| 2–0
|}
سپین نے ٹورنامنٹ جتن لئی پسندیدہ دے طور تے 2026 دے ورلڈ کپ وچ داخل ہویا، تے اپنے کوالیفکیشن گروپ وچ پہلا مقام حاصل کرن دے بعد کوالیفائی کیتا۔ &lt;ref name=&quot;CNN-CPV&quot;&gt;{{Cite news|last=Feldscher|first=Kyle|date=June 15, 2026|title=Tiny Cape Verde shocks favorite Spain with a draw in country's first World Cup match|url=https://www.cnn.com/2026/06/15/sport/cape-verde-spain-world-cup}}&lt;/ref&gt;  اوہ کیپ ورڈے ، سعودی عرب تے یوراگوئے دے نال گروپ ایچ وچ کھچے گئے سن ۔ اوہناں دا پہلا میچ 15 جون نوں [[اٹلانٹا]] دے مرسڈیز بینز سٹیڈیم وچ ورلڈ کپ دے ڈیبیو کرن آلے کیپ ورڈے دے خلاف سی; کیپ ورڈے تے اوہناں دے گول کیپر، وزینہا دی مضبوط دفاعی کارکردگی دی وجہ توں کھیڈ 0-0 دی برابری نال ختم ہوئی۔ &lt;ref name=&quot;CNN-CPV&quot; /&gt; اس دے بعد سپین نے اک ہفتے بعد اٹلانٹا وچ سعودی عرب نو ں 4-0 تو ں شکست دتی جس وچ لامین یمال دے لئی پہلے ورلڈ کپ گول ، مائیکل اویرزبال دے دو گول ، تے حسن تمبکتی دے اپنے گول دے ذریعے شکست دتی گئی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Lowe|first=Sid|date=June 21, 2026|title=Lamine Yamal and Oyarzabal fire Spain to emphatic win against Saudi Arabia|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jun/21/spain-saudi-arabia-world-cup-group-h-match-report}}&lt;/ref&gt; سپین نے اپنے تیجے میچ وچ یوراگوئے اُتے 1-0 دی فتح دے بعد ست پوائنٹس دے نال گروپ ایچ دے سب توں اُتے مقام حاصل کیتا، جو 26 جون نو [[گواڈلہارا|گواڈالاجارا دے]] نیڑے اسٹیڈیو اکرون وچ کھیڈیا گیا سی، جس وچ ہاف ٹائم توں کجھ منٹ پہلے الیکس بینا دا گول سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Azzoni|first=Tales|date=June 27, 2026|title=Spain wins its World Cup group, beating Uruguay as Muslera's error sends 2-time champions home|url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/worldcup/fifa-world-cup-uruguay-spain-recap-june-26-9.7248713|agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Spain_Starting_XI_France_v_Spain_7.24.26-029.jpg|thumb|سیمی فائنل وچ فرانس دے خلاف سپین دی شروعاتی لائن اپ.]]
گروپ فاتح دے طور تے، سپین نے 2 جولائی نوں [[لاس اینجلس|لاس اینجلس دے]] علاقے وچ سوفی سٹیڈیم وچ 32 دے راؤنڈ وچ گروپ جے رنر اپ آسٹریا نال کھیڈیا۔ ٹیم نے آسٹریا دے گول کیپر الیگزینڈر شلیگر نوں ہران لئی اویارزبال دے گولاں دی اک جوڑی تے رائٹ بیک پیڈرو پورو دے ہیڈر نال 3-0 نال جِت حاصل کیتی، جس نے پہلے ہاف چ کئی کلیدی بچتاں کیتیاں۔ بی بی سی سپورٹ ولوں &quot;غالب&quot; قرار دتا گیا کارکردگی، 2010 دے فائنل دے بعد ورلڈ کپ ناک آؤٹ مرحلے وچ سپین دی پہلی جِت سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Smith|first=Emma|date=July 2, 2026|title=Spain 3–0 Austria: Mikel Oyarzabal scores twice in dominant win|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c8j2wvnzkvzt|work=BBC Sport|accessdate=July 14, 2026}}&lt;/ref&gt; ٹیم 6 جولائی نوں [[ڈیلس|ڈلاس]] دے نیڑے اے ٹی اینڈ ٹی سٹیڈیم وچ پرتگال نال کھیڈن لئی 16 دے راؤنڈ وچ اگے ودھ گئی۔ ہسپانوی حملے نو گول کرن دے کجھ واضح موقعے دتے گئے، لیکن متبادل مائیکل میرینو دے سٹاپ ٹائم گول دے نال 1-0 نال جِت گئے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Wilson|first=Jonathan|date=July 6, 2026|title=Merino strikes at the death for Spain to send Portugal and Ronaldo limping out|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/06/portugal-spain-world-cup-last-16-match-report|work=The Guardian|accessdate=July 14, 2026}}&lt;/ref&gt; سپین 10 جولائی نوں بیلجیم دے خلاف کوارٹر فائنل لئی لاس اینجلس دے علاقے وچ واپس آیا۔ دوہاں ٹیماں نے پہلے ہاف وچ گولاں دا تبادلہ کیتا، جس وچ فیبین روئز نے 30 ویں منٹ وچ گول کیپر تھیباؤٹ کورٹوا تے بیلجیم دے چارلس ڈی کیٹیلیئر دے ریباؤنڈ دے ذریعے سپین نوں برتری دتی۔ کورٹوئس نے کئی بچاؤ کیتے پر دوجے ہاف وچ چوٹ لگن نال میچ چھڈّ دتا؛ اس دا متبادل، سین لیمینز ، 88 ویں منٹ وچ گول کرن تے 2-1 دی فتح حاصل کرن لئی مرینو دے پیراں تے ڈگن آلے ریباؤنڈ نو بازیاب کرن وچ ناکام رہیا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Baxter|first=Kevin|date=July 10, 2026|title=Mikel Merino lifts Spain over Belgium, setting up World Cup showdown with France|url=https://www.latimes.com/sports/soccer/story/2026-07-10/spain-defeats-belgium-will-face-france-in-world-cup-semi-finals|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=July 14, 2026}}&lt;/ref&gt;

سیمی فائنل وچ، سپین نے 14 جولائی نوں ڈلاس وچ اک ہور ٹورنامنٹ پسندیدہ، فرانس دا سامنا کیتا؛ فرانس نے اپنے پچھلے چھ میچاں وچ مخالفاں نوں 16-2 نال ہرایا سی تے چار میچاں وچ کلین شیٹ برقرار رکھی سی۔  سیمی فائنل تک، ٹیم نے {{Convert|12000|mi|km}} چٹانوگا، ٹینیسی چ اپنے بیس کیمپ تے میکسیکو تے امریکہ چ کھیڈے گئے میچاں دے وچکار۔   سپین دی مضبوط دفاعی کارکردگی، جس دی اگوائی مڈفیلڈ وچ روڈری نے کیتی، نے فرانس دے حملے دا مقابلہ کیتا تے افتتاح پیدا کیتے جنہاں دا استحصال کیتا گیا۔ لامین یامل ولوں جِتی گئی اک پنالٹی کک نوں 22ویں منٹ وچ اویارزبال نے بدل دتا تے 58ویں منٹ وچ ڈینی اولمو دے نال پیڈرو پورو نوں گول کرن لئی اک دو کھیڈ دے بعد۔ سپین نے 2-0 نال جت حاصل کیتی تے فائنل چ اپنی تھاں بنائی۔ &lt;ref name=&quot;Yahoo-FRA&quot; /&gt;

=== ارجنٹائن ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;margin-left:1em;float:left;clear:right;min-width:226px&quot;
|+ارجنٹائن دا فائنل دا رستہ
! scope=&quot;col&quot; |
! scope=&quot;col&quot; | مخالف
! scope=&quot;col&quot; | نتیجہ
|- style=&quot;border-top:2px solid black&quot;
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | {{Abbr|1|First group match}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | الجزائر
| 3–0
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | {{Abbr|2|Second group match}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | آسٹریا
| 2–0
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | {{Abbr|3|Third group match}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | اردن
| 3–1
|- style=&quot;border-top:2px solid black&quot;
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | {{Abbr|R32|Round of 32}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | کیپ ورڈے
| 3–2 (  
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | {{Abbr|R16|Round of 16}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | مصر
| 3–2
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | {{Abbr|QF|Quarter-final}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | سوئٹزرلینڈ
| 3–1 (  
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | {{Abbr|SF|Semi-final}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | انگلینڈ
| 2–1
|}
ارجنٹائن نے وی ٹورنامنٹ چ جتن دے پسندیدہ ٹیماں چوں اک دے طور تے داخل ہویا، تے جنوبی امریکی کوالیفائرز چ پہلا مقام حاصل کر کے اپنا ورلڈ کپ سلاٹ حاصل کیتا۔   اوہ الجزائر ، آسٹریا تے اردن دے نال گروپ جے وچ کھچے گئے سن ۔  اوہناں دا پہلا میچ 16 جون نوں ارجنٹائن دے بیس کیمپ دے نیڑے کینساس سٹی دے ایرو ہیڈ سٹیڈیم وچ الجزائر دے خلاف سی۔  ارجنٹینا نے [[لیونل میسی]] دی ہیٹرک دے ذریعے 3-0 نال جِت حاصل کیتی، جس نے ورلڈ کپ دے سب توں زیادہ گولاں دے ریکارڈ نوں برابر کیتا۔  22 جون نوں ڈلاس دے نیڑے اے ٹی اینڈ ٹی سٹیڈیم وچ آسٹریا دے خلاف اپنے دوجے میچ وچ، میسی نے دو گول کیتے تے ٹیم نے 2-0 نال جت حاصل کیتی۔  ارجنٹائن نے 27 جون نوں اٹلانٹا چ ورلڈ کپ دے ڈیبیو کرن آلے اردن دے خلاف 3-1 دی جِت دے بعد نو پوائنٹس دے نال گروپ چ سرفہرست مقام حاصل کیتا۔ جیوانی لو سیلسو نے 19ویں منٹ وچ افتتاحی گول کرکے ارجنٹائن نوں برتری دتی، جس دے بعد اک پنالٹی دتی گئی جس نوں لاؤٹارو مارٹینیز نے بدل دتا۔ موسیٰ التعمری نے اردن لئی گول کرکے شٹ آؤٹ توڑ دتا، پر میسی نے متبادل دے طور تے میچ وچ داخل ہویا اتے 80ویں منٹ وچ فری کک توں گول کیتا۔ 
[[فائل:Argentina_Starting_XI_Argentina_v_Egypt_7_July_2026-118.jpg|thumb|راؤنڈ آف 16 وچ مصر دے خلاف ارجنٹائن دی شروعاتی لائن اپ.]]
گروپ فاتح دے طور تے، ارجنٹائن نے 3 جولائی نوں [[میامی|میامی دے]] نیڑے ہارڈ راک سٹیڈیم وچ 32 دے راؤنڈ وچ گروپ ایچ رنر اپ کیپ ورڈے نال کھیڈیا۔ میسی نے 29 ویں منٹ وچ نیڑے توں سکور شروع کیتا، پر ڈیروئے ڈوارٹے دے اک رن اتے ختم کرن نال کیپ ورڈے نے دوجے ہاف وچ برابری کر دتی۔ میچ برابر رہیا تے وادھو ویلے تے چلا گیا، جتھے لیسنڈرو مارٹینیز نے دو منٹاں دے اندر اندر ارجنٹائن نوں برتری دتی۔ سڈنی لوپس کیبرل نے کیپ ورڈے لئی اک کرلنگ شاٹ دے نال برابری کیتی جس نے 103 ویں منٹ وچ ایمیلیانو مارٹینیز نوں ہرایا، پر اس دے بعد کارنر کک تے ڈینی بورجس دی بانہہ توں اک اپنا گول کیتا جس نال ارجنٹائن نوں 3-2 دی جت دتی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Ronay|first=Barney|date=July 3, 2026|title=Cape Verde threaten shock for the ages before Argentina break hearts in World Cup classic|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/04/argentina-cape-verde-world-cup-2026-last-32-match-report|work=The Guardian|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Coates|first=Charlotte|date=July 3, 2026|title=Argentina 3–2 Cape Verde (AET): Messi through as holders survive scare to reach World Cup last 16|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cz75y0v8qrjt|work=BBC Sport|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; 7 جولائی نوں 16 راؤنڈ وچ ارجنٹائن نے اٹلانٹا وچ [[مصر قومی فٹ بال ٹیم|مصر دا]] مقابلہ کیتا تے یاسر ابراہیم تے مصطفی زیکو نوں دو گول دتے ۔ میسی نے پہلے پنالٹی کک نوں بچایا سی، لیکن 83 ویں منٹ وچ میچ نوں برابر کرن لئی اپنے آپ نوں گول کرن توں پہلاں کرسٹین رومیرو دے ہیڈر نوں اک مدد فراہم کیتی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Garsd|first=Jasmine|date=July 7, 2026|title=Reigning champion Argentina escapes with remarkable World Cup victory over Egypt|url=https://www.npr.org/2026/07/07/nx-s1-5884872/2026-world-cup-fifa-argentina-egypt-round-of-16|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;BBC-EGY&quot;&gt;{{Cite news|last=Howarth|first=Matthew|date=July 7, 2026|title=World Cup 2026 results: Argentina 3–2 Egypt as Lionel Messi scores after having penalty saved|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cdr4m2122lgt|work=BBC Sport|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; ارجنٹینا نے ریفری دے ناقابل اجازت گول تے پنالٹی دے تنازعے دے وچکار سٹاپ ٹائم دے دوجے منٹ وچ اینزو فرنانڈیز دے ہیڈر نال 3-2 نال جِت حاصل کیتی۔ &lt;ref name=&quot;BBC-EGY&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Chutel|first=Lynsey|date=July 8, 2026|title=Heartbreak and Anger in Egypt Over a Stinging World Cup Loss to Argentina|url=https://www.nytimes.com/2026/07/08/world/africa/egypt-argentina-goal-referee-conspiracy.html|work=The New York Times|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt;

ٹیم 11 جولائی نوں سوئٹزرلینڈ دے خلاف اپنے کوارٹر فائنل میچ لئی کینساس سٹی واپس آئی، جہڑا گرم تے نم حالات چ کھیڈیا گیا۔ الیکسز میک ایلسٹر نے 10ویں منٹ وچ ہیڈر نال گول کر کے ارجنٹائن نوں برتری دتی، پر میچ 67ویں منٹ وچ ڈین نڈوئے نے برابر کر دتا۔ &lt;ref name=&quot;ABC-SUI&quot;&gt;{{Cite news|title=Argentina beats Switzerland 3–1 in extra time, advancing to World Cup semifinals|url=https://abcnews.com/Sports/wireStory/argentina-lineup-unchanged-messi-alongside-alvarez-world-cup-134686135|work=ABC News|accessdate=July 17, 2026|archivedate=July 14, 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260714104253/https://abcnews.com/Sports/wireStory/argentina-lineup-unchanged-messi-alongside-alvarez-world-cup-134686135}}&lt;/ref&gt; سوئٹزرلینڈ نے پنج منٹ بعد ریڈ کارڈ دے نال بریل ایمبولو نو کھو دتا جدوں ویڈیو اسسٹنٹ ریفری نے ایہ تعین کیتا کہ اک ہور فاؤل لئی غلط شناخت دا معاملہ سی، جس دے نتیجے وچ دوجا پیلا کارڈ ملیا۔ اپنے مین ایڈوانٹیج دے نال، ارجنٹائن نے جولین الوارز دے لمے پینڈے دے ہڑتال تے لاؤٹارو مارٹینیز دے ریباؤنڈ دے ذریعے اضافی ویلے وچ 3-1 نال جِت حاصل کیتی۔ &lt;ref name=&quot;ABC-SUI&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Julián Álvarez's extra-time stunner sinks 10-man Switzerland to send Argentina into semi-finals|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/12/switzerland-argentina-world-cup-quarter-final-match-report|work=The Guardian|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; ارجنٹائن نے 15 جولائی نوں اٹلانٹا چ سیمی فائنل چ تھاں بنائی، جتھے اوہناں دا مقابلہ انگلینڈ نال ہویا، جہڑا ورلڈ کپ چ اک لمے چِر توں حریف اے ۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Old rivals, new battle: Argentina and England clash in World Cup Semifinal|url=https://www.npr.org/2026/07/15/nx-s1-5893686/old-rivals-new-battle-argentina-and-england-clash-in-world-cup-semi-final|publisher=NPR|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; 55ویں منٹ وچ انتھونی گورڈن دے گول دے بعد انگلینڈ نوں برتری دتی، ہیڈ کوچ تھامس ٹچل نے کئی متبادلاں دے نال پنج دفاعی فارمیشن وچ تبدیل کر دتا۔ &lt;ref name=&quot;Guardian-ENG&quot;&gt;{{Cite news|title=Argentina's late double breaks England hearts in dramatic World Cup semi-final|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/15/england-argentina-world-cup-semi-final-match-report|work=The Guardian|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Tuchel's retreat set up England's World Cup exit as Argentina smelled blood|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/49373334/tuchel-retreat-set-england-world-cup-exit-argentina-smelt-blood|publisher=ESPN|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; میسی نے 86 ویں منٹ وچ اینزو فرنانڈیز تے سٹاپیج ٹائم دے دوجے منٹ وچ مارٹینیز دے جتن آلے ہیڈر دے ذریعے برابری لئی مدد فراہم کیتی۔ ارجنٹائن نے 2-1 نال جِت کے اپنے مسلسل دوجے ورلڈ کپ دے فائنل چ پہنچیا۔ &lt;ref name=&quot;Guardian-ENG&quot; /&gt;

== تفریح ==

=== اختتامی تقریب ===
اختتامی تقریب ابتدائی کک آف توں 80 منٹ پہلے مشرقی دن دے ویلے ( UTC−4 ) 1:40 وجے شروع ہوئی۔ اس دی سرخی پوسٹ میلونی  نے دتی سی تے اس چ لورا پاؤسینی ، نکول شیرزنگر ، [[روبی ولیمز]] ، تے آئی شو سپیڈ دی پرفارمنس وی شامل سی، اس دے نال نال [[ٹام کروز]] دی پیشی وی سی۔ جینیفر ہڈسن نے امریکہ دا قومی ترانہ، &quot; دی سٹار-سپینگلڈ بینر &quot; گایا۔ 

=== ہاف ٹائم شو ===
2026 دا فائنل پہلا سی جہدے وچ ہاف ٹائم شو شامل سی، جہڑا این ایف ایل دے سپر باؤل دے شو دے نال ملدا جلدا سی۔ اس شو دا اعلان فیفا ولوں 28 نومبر 2024 نوں کیتا گیا سی، جس وچ گلوبل سٹیزن نوں سہِ-پروڈیوسر دے روپ وچ درج کیتا گیا سی۔  اس نوں کولڈ پلے دے کرس مارٹن نے کیوریٹ کیتا سی۔  پرفارمنس دا مقصد $100 اکٹھا کرنا وی سی&amp;nbsp;فیفا گلوبل سٹیزن ایجوکیشن فنڈ لئی ملین۔  شو دی سرخی میڈونا ، [[شکیرا]] ، جسٹن بیبر تے بی ٹی ایس نے کیتی۔  اس چ گستاوو ڈوڈامیل ، نیویارک فلہارمونک ، سیمون بولیور سمفنی آرکسٹرا ، بیجن مرتضوی ، الیکٹرک مہم ، برنا بوائے ، گھیٹو کڈز ، دی مپیٹس ، ایمانوئل کیلی تے پی ایس 22 کورس دی مہمان پرفارمنس وی شامل سی، اس دے نال نال جیسن بریکن دے کرداراں دے نال نال مہمان حاضری وی شامل سی ۔ ٹیلی ویژن سیریز ''ٹیڈ لاسو'' توں۔ 

ہاف ٹائم شو نو تبصرہ نگاراں تے شائقین نے بہت زیادہ تجارتی تے میچ دی ناپسندیدہ امریکی کاری دے طور تے تنقید دا نشانہ بنایا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2026/05/15/sport/world-cup-halftime-show-reaction|title=Why some purists can't stand the idea of a World Cup halftime show|accessdate=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Guardian-Halftime&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jun/10/tv-rights-holders-frustrated-over-world-cup-final-half-time-show-delay|title=TV rights holders frustrated over World Cup final half-time show delay|accessdate=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt; ہاف ٹائم دا وقفہ 27 منٹ توں ودھ رہیا،   جس نے گیم دے آئی ایف اے بی قوانین نو توڑیا جہدے وچ آکھیا گیا اے کہ ہاف ٹائم دا وقفہ 15 منٹ توں ودھ نئیں ہو سکدا۔ &lt;ref name=&quot;Guardian-Halftime&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/athletic/7445380/2026/07/14/world-cup-half-time-length-fifa/|title=FIFA targeting 20-minute break for World Cup half-time|accessdate=July 15, 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/44164198/fifa-world-cup-half-show-gianni-infantino-only-15-minutes-super-bowl|title=FIFA can have a World Cup halftime show... within 15 minutes|accessdate=June 26, 2026}}&lt;/ref&gt;

== پری میچ ==
سلووینیا دے سلاوکو ونچیچ نوں 16 جولائی 2026 نوں فائینل دا ریفری نامزد کیتا گیا سی، جس وچ ساتھی سلووینیا توماج کلانچنک اتے آندراز کوواچچ نوں اسسٹنٹ ریفری دے طور تے تعینات کیتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;ESPN-Referee&quot;&gt;{{Cite news|title=Who is Slavko Vincic? Spain vs. Argentina referee for World Cup final drew Real Madrid backlash, Jose Mourinho praise|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/49382615/who-slavko-vincic-spain-vs-argentina-referee-world-cup-final-real-madrid-jose-mourinho-jude-bellingham|publisher=ESPN|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; ٹورنامنٹ دے شروع چ، ونچیچ نے برازیل-مراکش تے اردن-الجزائر گروپ سٹیج گیمز تے میکسیکو-ایکواڈور میچ 32 دے راؤنڈ چ آفیشل کیتا۔ اردنی ادہم مخدمہ تے محمد الکلاف نوں بالترتیب چوتھے آفیشل تے ریزرو اسسٹنٹ ریفری دے طور تے مقرر کیتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;ESPN-Referee&quot; /&gt; 

=== حاضری وچ معززین ===
امریکی صدر [[ڈونلڈ ٹرمپ|ڈونلڈ ٹرمپ نے]] ایس میچ وچ رلت کیتی تے مگروں جِتن والی ٹیم نوں ٹرافی پیش کیتی جیہنوں شمالی امریکی سپورٹس لیگاں ولوں ورتے جان والے 30 چیمپئن شپ انگوٹھیاں ملدیاں ہوئیاں ملیاں۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Rampling|first1=Ali|last2=Tansley|first2=Eduardo|date=July 17, 2026|title=World Cup winners to be presented with championship rings in tournament first|url=https://www.nytimes.com/athletic/7451605/2026/07/17/world-cup-winners-championship-rings/|work=The Athletic|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; سپین دے بادشاہ فلیپ VI ، ملکہ لیٹیزیا ، لیونور ، آسٹوریاس دی شہزادی ، انفانٹا صوفیہ تے ہسپانوی وزیر اعظم پیڈرو سانچیز دے نال اپنے ملک دی قومی ٹیم نوں فائنل وچ ویکھن لئی میچ وچ شرکت کیتی۔ اپنے توہم پرست عقائد دا حوالہ دیندے ہوئے، ارجنٹائن دے صدر جیویر ملی نے شرکت توں انکار کر دتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=July 17, 2026|title=Spanish royals and PM to attend WCup final but not Argentina leader|url=https://sports.yahoo.com/articles/spanish-royals-pm-attend-wcup-110540267.html|work=Yahoo Sports|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|date=July 16, 2026|title=Superstitious Argentine president Milei won't attend World Cup final|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/49380261/argentina-president-javier-milei-attend-2026-world-cup-final|accessdate=July 17, 2026}}&lt;/ref&gt; میکسیکو دی صدر کلاڈیا شینبام تے کینیڈین وزیر اعظم [[مارک کارنی]] ، دو دوجے شریک میزباناں دی نمائندگی کردے ہوئے، ٹرمپ ولوں مدعو ہون دے بعد فائنل اچ رلت کیتی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Orozco|first1=Jose|last2=Hilarie|first2=Valentine|date=July 17, 2026|title=Sheinbaum, Carney to Watch World Cup Final With Trump|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-07-18/sheinbaum-carney-to-watch-world-cup-final-with-trump|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=July 18, 2026}}&lt;/ref&gt;

== میچ ==

=== باقاعدہ ویلہ ===
چوتھے منٹ وچ، لامین یامل نے گیند وصول کیتی تے دانی اولمو نوں کھیڈیا، جس نے اک دو پاس دے نال واپس کیتا، جس نال یمال نوں گول دے ساہمنے رکھیا گیا۔ ارجنٹائن دے گول کیپر ایمیلیانو مارٹینیز نے اپنیاں لتاں دا استعمال کردے ہوئے بچاؤ دے نال اس نوں انکار کر دتا۔ یامل نے جارحیت جاری رکھی، تے 16ویں منٹ وچ، اس نے اک شاٹ دی کوشش کیتی جہڑی گول دی طرف گھم گئی، لیکن مارٹینیز دے ہتھاں وچ آہستہ آہستہ اتریا۔ سپین نے کھیڈ دے شروع چ قبضہ برقرار رکھیا، ارجنٹینا نو کسی وی حقیقی حملہ آور تال توں انکار کر دتا۔ 39ویں منٹ چ، مائیکل اویرزبال نے لمے فاصلے دی کوشش توں گول کیتا، جس نے مارٹینیز نو اک واری فیر آزمایا۔ پہلے ہاف دے اختتام توں کجھ چر پہلاں، مارک کوکوریلا نے دور توں کرلنگ شاٹ کرن دی کوشش کیتی جہڑی وائڈ ہو گئی۔ اس ڈرامے دے بعد، ارجنٹینا نو اک متبادل کرن تے مجبور کیتا گیا جدوں لیسانڈرو مارٹینیز زخمی ہو گیا سی تے اوہ جاری رکھن توں قاصر سی; اوہدی تھاں 44ویں منٹ چ نکولس اوٹامینڈی نے لئی۔ &lt;ref name=&quot;MTresumen&quot;&gt;{{Cite news|last1=Figueroa|first1=Juan Manuel|date=July 19, 2026|title=¡Furia Roja! España destronó a Messi y a Argentina y es Campeón del Mundial 2026|url=https://www.mediotiempo.com/futbol/copa-mundial/resumen-partido-espana-vs-argentina-1-0-final-mundial-2026|work=Mediotiempo}}&lt;/ref&gt;

دوجے ہاف دے شروع چ، سپین نے ارجنٹائن دی بلڈ اپ دی غلطی دا فائدہ اٹھایا، جس چ گیند الیکس بائنا نوں ڈگ گئی، جہدا شاٹ 46 ویں منٹ چ مارٹینیز نے صرف اک منٹ چ بچا لیا۔ سپین نے دباؤ جاری رکھیا، تے 53 ویں منٹ وچ، فیبیئن روئز نے اک موقعے دی تلاش وچ اویارزبال دے نال اک اجتماعی کھیڈ دی کوشش کیتی، جو پورا نئیں ہویا۔ اک منٹ بعد، ڈینی اولمو نے کوکوریلا نوں لبھدے ہوئے کراس کرن دی کوشش کیتی، لیکن گونزالو مونٹیل نے گیند نو اس تک اپڑن توں روکن لئی مداخلت کیتی۔ دوجے ہاف چ سب توں واضح موقع 66ویں منٹ چ آیا، جدوں یامل نے سجے پاسے توں بائی لائن تیکر ڈرائیو کیتا تے اک کراس دتا جہنوں فیرن ٹورس نے ہیڈر نال ملیا، لیکن مارٹینیز نے اس نوں پھڑ لیا۔ &lt;ref name=&quot;MTresumen&quot;/&gt;

دوجے ہاف دے اختتامی منٹاں چ سپین دا غلبہ سی، مارٹینیز ولوں چار ہور اہم بچاؤ کیتے گئے۔ 76ویں منٹ چ، اس نے پیڈری دے اک شاٹ نو مسترد کر دتا، تے اک منٹ بعد اس نے پاؤ کوبارسی دی کوشش نو روکن دے لیی وی ایہو کیتا۔ 80ویں منٹ وچ، نکو ولیمز نے بائی لائن تے پہنچ کے اک کراس بھیجیا جہنوں ایمرک لاپورٹ نے ہیڈر دے نال ملن لئی اٹھیا، صرف ایس لئی کہ ایہ مارٹینیز دے ہتھاں وچ محفوظ طریقے نال ختم ہو گیا۔ ارجنٹائن نے 90 ویں منٹ وچ جواب دتا جدوں جولیانو سیمون نے اک شاٹ ماریا جس نوں یونائی سیمون نے آرام نال پھڑ لیا، اس توں پہلاں کہ سپین نوں ولیئمز دے ذریعے اک ہور موقع ملیا، جس دی کوشش نوں مارٹینیز نے وی بچا لیا۔ &lt;ref name=&quot;MTresumen&quot;/&gt;

وادھو ویلے توں پہلاں، ارجنٹائن نے اک کھڈاری کھو دتا جدوں اینزو فرنانڈیز نوں کیوبارسی دے خلاف اپنے لاپرواہ چیلنج دے نتیجے وچ دوجے پیلے رنگ دے کارڈ لئی باہر بھیج دتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Corcuera|first=Álvaro|date=19 July 2026|title=Así te hemos contado la victoria de España en la final del Mundial ante Argentina para proclamarse campeona|url=https://elpais.com/deportes/mundial-futbol/2026-07-19/espana-argentina-en-directo-la-final-del-mundial-en-vivo.html}}&lt;/ref&gt; ریگولر ٹائم دے آخری سیکنڈاں چ، یامل نے اک فری کک ماریا جہنوں مارٹینیز دور کرن چ کامیاب ہو گیا، جس نال میچ وادھو ٹائم چ گھل گیا۔ &lt;ref name=&quot;MTresumen&quot;/&gt;

=== وادھو ویلہ ===
93ویں منٹ چ، ولیمز نے اک شاٹ بنایا جہنوں مارٹینیز نے بچا لیا۔ تن منٹ بعد، اوہ گول کرن لئی نظر آیا، مائیکل مرینو دے کھیڈ دے بعد گیند اس دے کول ڈگ گئی، لیکن مارٹینز تے مرینو دے فاؤل دی وجہ توں گول نوں متنازعہ طور تے مسترد کر دتا گیا۔ فیر مرینو نے 102ویں منٹ چ مارٹینیز دے گول توں اک موقعے تے سر کیتا۔ وادھو سمیں دے دوجے پیڑھی دے شروع وچّ، ٹورس نے ولیئمز ولوں ہیڈڈ گیند حاصل کیتی، اتے اس نوں اپنے کھبے پیر نال مارٹینیز نوں ہراؤن لئی ماریا، جس نال سپین نوں 1-0 دی برتری حاصل ہوئی۔ گول دے بعد میچ دا کنٹرول بدل گیا، جدوں ارجنٹائن نے اک برابری دی تلاش وچ اک جارحانہ پریس شروع کیتا۔ 113 ویں منٹ وچ، سپین نے اپنا دوجا گول کیتا، پر ٹورس دے خلاف آف سائیڈ دی وجہ توں اس نوں خارج کر دتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;MTresumen&quot;/&gt;

=== تفصیلاں ===
 
{| width=&quot;92%&quot;
|{{Football kit|pattern_la=_esp26h|pattern_b=_esp26H|pattern_ra=_esp26h|pattern_sh=_esp26h|pattern_so=_esp26hl|leftarm=|body=|rightarm=|shorts=|socks=|title=Spain&lt;ref name=&quot;ESP-ARG line-ups&quot;&gt;{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12552/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Final – Spain v. Argentina |publisher=[[FIFA]] |date=July 19, 2026 |access-date=July 19, 2026}}&lt;/ref&gt;}}
|{{Football kit|pattern_la=_arg26h|pattern_b=_arg26H|pattern_ra=_arg26h|pattern_sh=_arg26h2|pattern_so=_arg26h2l|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=FFFFFF|socks=FFFFFF|title=Argentina&lt;ref name=&quot;ESP-ARG line-ups&quot;/&gt;}}
|}
{| style=&quot;width:100%; font-size:90%;&quot;
|'''مین آف دی میچ:''' فیرن ٹورس (سپین) 

'''اسسٹنٹ ریفری :'''  ٹوماز کلانکنک ( سلووینیا ) آندراز کوواچچ ( سلووینیا ) '''چوتھا عہدیدار :''' ادھم مخدمہ ( اردن ) '''ریزرو اسسٹنٹ ریفری :''' محمد الکلاف ( اردن ) '''ویڈیو اسسٹنٹ ریفری :''' باسٹین ڈینکرت ( جرمنی ) '''اسسٹنٹ ویڈیو اسسٹنٹ ریفری :''' نکولس گیلو ( کولمبیا ) '''سپورٹ ویڈیو اسسٹنٹ ریفری :''' خمیس المری ( قطر ) &lt;section end=&quot;Line-ups&quot; /&gt;
| style=&quot;width:60%; vertical-align:top;&quot; |{{Match rules|ref=&lt;ref name=&quot;regulations&quot;&gt;{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;|extra time=y|penalties=y|named subs=15|additional sub ET=y|subs allowed=5|sub opportunities=y|concussion sub=y}}
|}

=== اعداد و شمار ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+مجموعی اعداد و شمار 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:100px&quot; | اعدادوشمار
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:70px&quot; | سپین
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:70px&quot; | ارجنٹائن
|-
! scope=&quot;row&quot; | گول کیتے گئے
| 1
| 0
|-
! scope=&quot;row&quot; | کل شاٹس
| 20
| 2
|-
! scope=&quot;row&quot; | نشانے تے گولیاں
| 12
| 0
|-
! scope=&quot;row&quot; | گیند دا قبضہ
| 65٪
| 35٪
|-
! scope=&quot;row&quot; | کارنر ککس
| 9
| 4
|-
! scope=&quot;row&quot; | فاؤل کیتے گئے
| 21
| 25
|-
! scope=&quot;row&quot; | آف سائیڈز
| 4
| 1
|-
! scope=&quot;row&quot; | پیلے کارڈ
| 0
| 7
|-
! scope=&quot;row&quot; | لال کارڈ
| 0
| 1
|}

== میچ دے بعد ==
آخری سیٹی دے بعد، کئی ارجنٹائن تے ہسپانوی کھلاڑیاں دے نال محاذ آرائی شروع ہو گئی جدوں سپین دے متبادل جشن منان لئی پچ وچ داخل ہوئے۔  ارجنٹینا دے لینڈرو پیریڈس نے ایرک گارسیا نال ٹیکل کیتا تے جھگڑے دے دوران گاوی نوں زمین تے کشتی کرن توں پہلاں اوہدے گلے توں دھکا دتا۔ میڈیا رپورٹاں دے باوجود کہ پیریڈس نو اس واقعے دے بعد باہر بھیج دتا گیا سی  ، فیفا دی میچ رپورٹ اس گل دی تصدیق کردی اے کہ ایہ معاملہ نئیں سی۔ 

سپین پہلا ملک بن گیا جس نے بیک وقت مرداں تے خواتین دے عالمی کپ منعقد کیتے، جس نے 2023 وچ بعد وچ جتیا سی۔   ٹرافی فیفا دے صدر جیانی انفانٹینو تے امریکی صدر ٹرمپ نے روڈری نوں پیش کیتی؛ انفانٹینو تے ٹرمپ دوناں نو حاضرین دے بہت سارے مداحاں نے ہاکاں ماریاں۔ {{Efn|Trump was at the center of a [[2026 Trump–FIFA red card controversy|controversy involving the reversal of a red card]] shown to U.S. player [[Folarin Balogun]] during a match between the United States and Bosnia and Herzegovina, after Infantino agreed to overturn the decision.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pretot |first=Julien |date=July 19, 2026 |title=Boos as Trump and Infantino enter the field for World Cup trophy ceremony |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/boos-trump-infantino-enter-field-world-cup-trophy-ceremony-2026-07-19/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260720004901/https://www.reuters.com/sports/soccer/boos-trump-infantino-enter-field-world-cup-trophy-ceremony-2026-07-19/ |archive-date=July 20, 2026 |access-date=July 20, 2026 |website=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;}} &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Trump booed by World Cup final crowd, takes part in trophy presentation|url=https://www.nytimes.com/athletic/7455328/2026/07/19/trump-booed-world-cup-final/|accessdate=July 20, 2026}}&lt;/ref&gt;  ٹرمپ نے پوڈیم تے روڈری تے کئی دوجے ہسپانوی کھڈاریاں نال مختصر طور تے گل بات کیتی، جہڑے ٹرافی چُکن دے خواہشمند نظر آئے، لیکن فیر اوہ ٹیم دے نال رہندیاں ہویاں انج کرن چ تاخیر کر دتی۔ انفانٹینو نے ٹرمپ نو ٹرافی لفٹ دے راہ توں باہر کڈھن دی کوشش کیتی، لیکن اس نے ابتدائی طور تے کھلاڑیاں دے نال رہن تے اصرار کیتا، آخر کار اک پاسے ہٹن توں پہلے، اپنے آپ نو جت دی تصویر دے کنارے تے پوزیشن دتی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Trump intenta entorpecer la celebración de España tras ganar el Mundial|url=https://www.infobae.com/america/agencias/2026/07/20/trump-intenta-entorpecer-la-celebracion-de-espana-tras-ganar-el-mundial/}}&lt;/ref&gt;

فائنل وچ جت دے نال، تے میچ دے دوران ہار نہ منن نال، سپین نے اک ٹورنامینٹ وچ سب توں گھٹ گول کرن دا نواں ریکارڈ قائم کیتا۔ ٹیم نے پورے مقابلے وچ صرف اک گول کرن دی اجازت دتی، کوارٹر فائنل وچ بیلجیم دے چارلس ڈی کیٹیلیئر نوں۔ اس نشان نے [[1990 فیفا عالمی کپ|1990 دے عالمی کپ]] وچ برازیل ، [[مصر قومی فٹ بال ٹیم|مصر]] تے میزبان [[اٹلی قومی فٹبال ٹیم|اٹلی]] دے سانجھے طور تے منعقد کیتے گئے دو گولاں دے پچھلے ریکارڈ نو توڑ دتا۔ 

سپین دے مختلف حصیاں چ شائقین دے وچکار جشن شروع ہو گئے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Las celebraciones de España tras ganar su segundo Mundial, en imágenes|url=https://elpais.com/deportes/2026-07-20/las-celebraciones-de-espana-tras-ganar-su-segundo-mundial-en-imagenes.html}}&lt;/ref&gt; [[سلمانکا|سالامانکا]] وچ ، اک شخص ہلاک ہو گیا تے اک ہور زخمی ہويا جدو ں گلوریٹا ڈیل اربول گورڈو دا چشمہ انہاں دے اُتے ڈگ گیا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Un fallecido y un herido tras el derrumbe de una fuente en las celebraciones del Mundial|url=https://www.elconfidencial.com/espana/castilla-y-leon/2026-07-20/derrumbe-fuente-ciudad-rodrigo-1tna-1tps_4392637/}}&lt;/ref&gt;

== ایہہ وی ویکھو ==

* فیفا ورلڈ کپ وچ ارجنٹائن
* فیفا ورلڈ کپ وچ سپین
* 1994 فیفا ورلڈ کپ فائنل – امریکہ چ کھیڈیا گیا اک ہور ورلڈ کپ فائنل

== حوالے ==
{{حوالے}}

== نوٹ ==

=== رپورٹاں ===
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{حوالے|group=Report}}

== باہرلےجوڑ ==

* [https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 2026 فیفا ورلڈ کپ دی سرکاری ویب سائٹ]
[[گٹھ:فٹ بال]]
[[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]]</text>
      <sha1>m0n3x3pj1wm0zhisec1omshrskm0350</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:Cypp0847</title>
    <ns>3</ns>
    <id>149276</id>
    <redirect title="ورتن گل بات:Seewhyso" />
    <revision>
      <id>709176</id>
      <timestamp>2026-08-05T17:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aqurs1</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <comment>Aqurs1 پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Cypp0847]] توں [[ورتن گل بات:Seewhyso]]: ؜Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Cypp0847|Cypp0847]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Seewhyso|Seewhyso]]&quot;</comment>
      <origin>709176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="q5ypgph2aup61ako1v5gavq6zzqeqcz" xml:space="preserve">#مڑجوڑ [[ورتن گل بات:Seewhyso]]</text>
      <sha1>q5ypgph2aup61ako1v5gavq6zzqeqcz</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>